Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 1918 5159230 4730070 2026-06-28T15:06:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159230 wikitext text/x-wiki '''Другі́ зако́н [[Ісаак Ньютан|Нью́тана]]''' вызначае сувязь між уздзеяннем на цела ([[матэрыяльны пункт]]) і характарам яго [[Механічны рух|руху]]. Закон сцвярджае, што вынікам дзеяння [[Сіла|сілы]] ёсць [[паскарэнне]], якое [[Прамая прапарцыянальнасць|прама прапарцыянальнае]] гэтай сіле і адваротна прапарцыянальнае [[Маса|масе]] цела. Сучасная фармулёўка: ''Паскарэнне, якое атрымлівае [[матэрыяльны пункт]], ёсць вынікам дзялення [[Сіла|сілы]], якая ўздзейнічае, на ягоную [[Маса|масу]].'' : <math>\mathbf{a} = \frac {\mathbf{F}} {m}.</math> Калі на [[матэрыяльны пункт]] дзейнічае некалькі сіл, то паскарэнне, якое ён атрымае, раўняецца [[Вектарная сума|вектарнай суме]] паскарэнняў, якія атрымаў бы матэрыяльны пункт згодна з гэтым законам, калі разглядаць кожную сілу паасобку ([[прынцып суперпазіцыі]]). Здабытак гэтага паскарэння і масы матэрыяльнага пункта роўны [[Раўнадзейная сіла|раўнадзейнай]] гэтых сіл, якая роўная іх вектарнай суме. У такім разе другі закон Ньютана выглядае наступным чынам: : <math>\mathbf{a} = \frac {\Sigma \mathbf{F}} {m}.</math> Маючы на ўвазе азначэнне [[імпульс]]у, другі закон Ньютана можна запісаць наступным чынам: : <math>\mathbf{F} = m \mathbf{a} = m \frac {d\mathbf{v}} {dt} = \frac {dm\mathbf{v}} {dt} = \frac {d\mathbf{p}} {dt}.</math> Такім чынам, другі закон Ньютана вызначае, што [[Вытворная функцыі|вытворная]] імпульсу матэрыяльнага пункта па часе роўная сіле, якая дзейнічае на яго. Другі закон Ньютана справядлівы як у [[Інерцыяльная сістэма адліку|інерцыяльных]], так і ў [[Неінерцыяльная сістэма адліку|неінерцыяльных сістэмах адліку]], але ў неінерцыяльных сістэмах неабходна ўводзіць [[Сіла інерцыі|сілы інерцыі]], дзеянне якіх абумоўлена паскораным рухам сістэмы адліку. Прымяняць другі закон Ньютана да складаных [[Механічная сістэма|механічных сістэм]] у агульным выпадку нельга. Тым не менш, для любой механічнай сістэмы мае месца '''закон змянення імпульса''': : <math>\mathbf{F}_{ex} = \frac {d\mathbf{p}} {dt},</math> дзе <math>\mathbf{F}_{ex}</math> — вектарная сума вонкавых сіл, якія ўздзейнічаюць на сістэму; <math>\mathbf{p}</math> — [[Імпульс цела|імпульс]] сістэмы. Гэты закон вынікае з другога і [[Трэці закон Ньютана|трэцяга]] законаў Ньютана. == Фармулёўкі == Часам у рамках [[Класічная механіка|класічнай механікі]] прадпрымаліся спробы распаўсюдзіць сферу прымянення ўраўнення : <math>\frac{d{\vec {p}}}{dt}=\vec {F}</math> і на выпадак цел зменнай масы. Аднак разам з такім пашыраным тлумачэннем ураўнення прыходзілася істотным чынам мадыфікаваць прынятыя раней вызначэнні і змяняць сэнс такіх фундаментальных паняццяў, як ''матэрыяльная кропка, імпульс і сіла''<ref name="Зоммерфельд2">{{кніга |аўтар=[[Арнольд Зомерфельд|Зоммерфельд А.]]|частка=|спасылка частка=|загаловак=Механика|арыгінал=''Sommerfeld A.'' Mechanik. Zweite, revidierte auflage, 1944|спасылка=|вікікрыніцы=|адказны=|выданне=|месца=Іжэўск|выдавецтва=НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|год=2001|том=|старонкі=45-46|старонак=368|серыя=|isbn=5-93972-051-X|тыраж=}}</ref><ref>''Кильчевский Н. А.'' Курс теоретической механики. Том 1. — М.: Наука, 1977. 480 с.</ref>. Ураўненні, якія адпавядаюць гэтаму закону, называюцца [[Ураўненне руху|ўраўненнямі руху]] [[Матэрыяльная кропка|матэрыяльнай кропкі]]. Пры незалежным выбары [[Адзінкі вымярэння|адзінак]] масы, сілы і паскарэння выраз другога закона трэба пісаць у выглядзе : <math>m{\vec {a}}=k{\vec {F}},</math> дзе <math>k</math> — каэфіцыент прапарцыянальнасці, значэнне якога вызначаецца выбарам адзінак вымярэння<ref>{{кніга|аўтар=[[Ігар Уладзіміравіч Савельеў|Савельев И. В.]]|загаловак=Курс общей физики|выданне=2-е изд., перераб<!-- кропка ставіцца шаблонам аўтаматычна -->|спасылка=http://scask.ru/book_s_phis1.php?id=12|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1982|том=1. Механика. Молекулярная физика|старонак=432|старонкі=54|isbn=|archive-date=4 лютага 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204003719/http://scask.ru/book_s_phis1.php?id=12}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Сена Л. А.|загаловак=Единицы физических величин и их размерности|спасылка=http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Sena1969ru.djvu|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1969|старонак=304|старонкі=22}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Мултановский В.В.|загаловак=Курс теоретической физики: Классическая механика. Основы специальной теории относительности. Релятивистская механика|спасылка=http://alexandr4784.narod.ru/mult1/mult1_01_05.pdf|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1988|том=|старонак=304|старонкі=73|isbn=5-09-000625-3}}</ref><ref>«Нельга змешваць паняцці сілы і здабытку масы на паскарэнне, якому яна [сіла] роўная» <!-- ст. 379 -->({{артыкул|аўтар=[[Уладзімір Аляксандравіч Фок|Фок В.А.]]|загаловак=Механика. Рецензия на книгу: Л. Ландау и Л. Пятигорский. Механика. (Теоретическая физика под общей редакцией проф. Л.Д.Ландау, т. I). Гостехиздат. Москва — Ленинград, 1940|спасылка=http://ufn.ru/ru/articles/1946/2/j|выданне=[[Успехи физических наук|УФН]]|год=1946|выпуск=2–3|том=28|старонкі=377–383}}).</ref>. === Ужывальнасць розных фармулёвак === Другі закон Ньютана ў выглядзе <math>m{\vec {a}={\vec {F}}} </math> прыбліжана справядлівы толькі для [[Скорасць|скарасцей]], шмат меншых за [[скорасць святла]], і ў [[Інерцыяльная сістэма адліку|інерцыяльных сістэмах адліку]]. У выглядзе : <math>\frac{d{\vec {p}}}{dt}=\vec{F}</math> другі закон Ньютана дакладна справядлівы таксама ў інерцыяльных сістэмах адліку [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]] і ў лакальна інерцыяльных сістэмах адліку [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыі адноснасці]], аднак пры гэтым замест ранейшага выразу для імпульсу выкарыстоўваецца роўнасць : <math>{\vec p} = \frac{m{\vec v}}{\sqrt{1-\frac{v^{2}}{c^{2}}}},</math> дзе {{math|''c''}} — [[скорасць святла]]. === '''Вобласць прымянення закона''' === Другі закон Ньютана ў класічнай механіцы сфармуляваны ў дачыненні да руху матэрыяльнага пункта. Мяркуецца, што маса матэрыяльнага пункта нязменная ў часе<ref>Ландсберг Г. С. Элементарный учебник физики. Том 1. Механика. Теплота. Молекулярная физика. - М .: Наука, 1975. - C. 107</ref> Ўраўненні, адпаведныя дадзеным законе, завуцца раўнаннямі руху матэрыяльнага пункта або асноўнымі раўнаннямі дынамікі матэрыяльнай кропкі. У выпадку, калі на [[матэрыяльную кропку]] дзейнічае некалькі сіл, кожная з іх паведамляе кропцы паскарэнне, якое вызначаецца другім законам Ньютана так, як калі б іншых сіл не было (прынцып незалежнасці дзеянні сіл). Таму выніковае паскарэнне матэрыяльнага пункта можна вызначыць па другому закону Ньютана, падставіўшы ў яго раўнадзейную сілу. Акрамя матэрыяльнага пункта, раўнанне другога [[Законы Ньютана|закона Ньютана]] дастасавальна таксама для апісання механічнага руху [[Цэнтр мас|цэнтра мас]] механічнай сістэмы. Цэнтр мас рухаецца, як матэрыяльны пункт, якая мае масу, роўную масе ўсёй сістэмы, і якая знаходзіцца пад дзеяннем ўсіх знешніх сіл, прыкладзеных да кропак сістэмы (тэарэма аб руху цэнтра мас сістэмы). Другі закон Ньютана выконваецца толькі ў інерцыйных сістэмах адліку. Тым не менш, дадаючы да сілам з боку іншых тэл сілы інэрцыі, для апісання руху ў неинерциальных [[Сістэма адліку|сістэмах адліку]] можна карыстацца раўнаннем другога закона Ньютана. З улікам сіл [[інэрцыі]] для неинерциальной сістэмы адліку раўнанне другога закона Ньютана выконваецца ў той жа форме, што і для інерцыйных сістэмах: маса цела, памножаная на яго паскарэнне адносна неинерциальной сістэмы адліку, роўная па велічыні і кірунку раўнадзейнай усіх сіл, уключаючы і сілы інэрцыі, прыкладзеныя да цела. == Гл. таксама == <li> [[Законы Ньютана]]</li> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11к|Ньютана законы механікі}} С. 397—398. [[Катэгорыя:Дынаміка]] 30g0de9hkidhoeaq5t678fwejxw4xaw 0 1919 5159234 5128808 2026-06-28T15:31:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159234 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Дрыбінскі раён | Арыгінальная назва = | Краіна = [[Беларусь]] | Статут = раён | Гімн = | Уваходзіць у = [[Магілёўская вобласць]] | Уключае = | Сталіца = [[Дрыбін]] | Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[12 лютага]] [[1935]],<br />[[29 снежня]] [[1989]] | Скасаванне = [[8 ліпеня]] [[1931]],<br />[[16 верасня]] [[1959]] | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 72,77 %, [[руская мова|руская]] 26,73 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 42,79 %, руская 56,96 %<ref name="belstat2009" /> | Насельніцтва = 12&nbsp;253 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> | Год перапісу = 2009 | Месца па насельніцтве = 20 | Шчыльнасць = 15,99 | Месца па шчыльнасці = 11 | Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 92,83 %, <br /> [[рускія]] — 5,68 %, <br /> іншыя — 1,49 %<ref name="belstat2009" /> | Канфесійны склад = | Плошча = 766,53<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> | Месца па плошчы = 21 | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = Belarus, Mahilioŭskaja voblasć, Drybinski rajon.png | Часавыпояс = +2 | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = }} '''Дры́бінскі раён''' — [[Раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Раённы цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дрыбін]]. Падзелены на 5 сельскіх саветаў. == Геаграфія == У паўночна-заходняй частцы раёна распаўсюджаны ўзвышаны лёсавы ландшафт (Смаленска-Маскоўскае ўзвышшша займае каля 15 % плошчы раёна); для паўднёва-ўсходняй часткі раёна і цэнтральнай характэрны другасна-марэнны раўнінны ландшафт, які займае каля 35 % плошчы раёна; раён другасна-водна-ледніковай раўніны займае каля 45 % тэрыторыі і прымеркаваны да рачных далін [[Проня|Проні]] з прытокамі [[Раста]], [[Бася]], [[Быстрая (прыток Проні)|Быстрая]], [[Вербаўка]], [[Быстранка (рака)|Быстранка]]. Найвышэйшы пункт 226 м знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад вёскі Еськаўка Цемналескага сельсавета, пераважаюць вышыні 170—190 м. Плошча Дрыбінскага раёна 76,6 тыс.га, з іх 46,8 тыс. га занята сельгасугоддзямі. Пад лесам знаходзіцца 27,4 % тэрыторыі раёна, або 21,0 тыс. га. Пераважаюць шыракаліста-яловыя лясы. Кустарнікі — 1,0 тыс. га, балоты — 1,1 тыс. га, вада — 0,6 тыс. га, іншых угоддзяў — 5,5 тыс. га. == Гісторыя == Дрыбінскі раён як адміністрацыйная адзінка быў утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР|Беларускай ССР]]. Цэнтр — вёска [[Дрыбін]]. У склад раёна ўваходзілі 98 населеных пунктаў, у якіх пражывала больш 28 тысяч чалавек. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: [[Бельскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Бельскі (Кішчыцкі)]], [[Гарадзецкі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Гарадзецкі]], [[Гасподаўскі сельсавет|Гасподаўскі (Трылесінскі)]], [[Дрыбінскі сельсавет|Дрыбінскі]], [[Карэбскі сельсавет|Карэбскі]], [[Кледнявіцкі сельсавет|Кледнявіцкі]], [[Пакуцценскі сельсавет|Пакуцценскі]], [[Суслаўскі сельсавет|Суслаўскі]] і [[Чурылаўскі сельсавет|Чурылаўскі (Студзянецкі)]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 2 сакавіка 1931 года да раёна далучаны [[Жданавіцкі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Жданавіцкі]], [[Кароўчынскі сельсавет|Кароўчынскі]] і [[Чэрнеўскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Чэрнеўскі]] сельсаветы скасаванага [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]]. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны, Бельскі (Кішчыцкі), Гарадзецкі, Гасподаўскі (Трылесінскі), Дрыбінскі, Карэбскі, Кледнявіцкі, Пакуцценскі, Чурылаўскі (Студзянецкі) сельсаветы перададзены [[Горацкі раён|Горацкаму раёну]]; Жданавіцкі, Кароўчынскі, Суслаўскі, Чэрнеўскі сельсаветы — [[Чавускі раён|Чавускаму раёну]]. 12 лютага 1935 года раён утвораны зноў, у яго склад уключана 18 сельсаветаў: Бельскі (Кішчыцкі), Гарадзецкі, Гасподаўскі (Трылесінскі), Дрыбінскі, Жданавіцкі, Карэбскі, Кледнявіцкі, Пакуцценскі, Чурылаўскі (Студзянецкі), Чэрнеўскі сельсаветы Горацкага раёна, [[Еганоўскі сельсавет]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]], [[Зарэсценскі сельсавет|Зарэсценскі]], Кароўчынскі, [[Радамльскі сельсавет|Радамльскі]], [[Робцаўскі сельсавет|Робцаўскі]], Суслаўскі сельсаветы Чавускага раёна, [[Заходскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Заходскі]] і [[Расненскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Расненскі (Раснянскі)]] сельсаветы [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]]. 15 ліпеня 1935 года Дрыбін атрымаў статус мястэчка. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года статус Дрыбіна паніжаны да вёскі. 20 красавіка 1939 года Гасподаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Первамайскі сельсавет|Первамайскі]]. У 1939 годзе скасаваны Заходскі сельсавет. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Жданавіцкі, Карэбскі, Кледнявіцкі, Радамльскі і Робцаўскі сельсаветы. 16 верасня 1959 года раён скасаваны, Гарадзецкі, Дрыбінскі, Кароўчынскі, Первамайскі, Чурылаўскі сельсаветы, часткі Суслаўскага і Бельскага сельсаветаў перададзены Горацкаму раёну, Пакуцценскі і Расненскі сельсаветы — Мсціслаўскаму раёну, Еганоўскі, Чэрнеўскі сельсаветы і частка Бельскага сельсавета — Шклоўскаму раёну, Зарэсценскі сельсаветы і частка Сулаўскага сельсавета — Чавускаму раёну. Пазбаўленне статуса раёна не прайшло бясследна, пад час рэарганізацыі многія прадпрыемствы былі ліквідаваны, большасць праектуемых будаўнічых аб’ектаў было звернута. Утвораны зноў 29 снежня 1989 года ў сувязі з масавым перасяленнем жыхароў [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]], тэрыторыя якога была забруджана [[радыёнуклід]]амі пасля [[Чарнобыльская аварыя|Чарнобыльскай тэхнагеннай катастрофы]] ([[1986]])<ref>Сергей ЕЛИЗАРОВ. Реформы административно-территориального деления 1960-х гг.: власть и народ.</ref>. У склад раёна ўвайшлі Дрыбінскі, Кароўчынскі, Первамайскі, Расненскі, [[Цемналескі сельсавет|Цемналескі]] сельсаветы Горацкага раёна, Чэрнеўскі сельсавет Шклоўскага раёна, цэнтр — вёска Дрыбін. 20 кастрычніка 1995 года Дрыбінскі раён і вёска Дрыбін аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 24 студзеня 1996 года Дрыбінскі сельсавет перайменаваны ў [[Міхееўскі сельсавет|Міхееўскі]]. 19 лістапада 1997 года Дрыбін аднесены да катэгорыі пасёлкаў гарадскога тыпу. 23 снежня 2009 года скасаваны Цемналескі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>, 20 лістапада 2013 года — Кароўчынскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. У 2026 агучаны планы па ўзбуйненні плошчы раёна.<ref>[https://blr.belta.by/society/view/ploshcha-drybinskaga-raena-pavjalichytstsa-na-10-tys-ga-156608-2026/ Плошча Дрыбінскага раёна павялічыцца на 10 тыс. га]</ref> == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва — 9 190 чалавек на 1 студзеня 2025 года паводле звестак Белстата<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Wayback Machine|website=www.belstat.gov.by|access-date=2025-04-12|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>. == Населеныя пункты == Усяго налічваецца 102 населеныя пункты. == Эканоміка == За 2013 год суб’ектамі гаспадарання раёна экспартавана тавараў на суму 408 тыс. долараў ЗША, што складае 169,5 працэнта да адпаведнага перыяду мінулага года. Імпарт тавараў у цэлым па раёне склаў 882,5 тыс. долараў ЗША ці 422,5 % да 2012 года. Сальда знешняга гандлю таварамі па раёне склала мінус 474,5 тыс. долараў ЗША. Аб’ём экспарту паслуг у цэлым па раёне склаў 48,4 тыс. долараў ЗША або 196,7 працэнта да 2012 года. Сальда знешняга гандлю паслугамі па раёне за 2013 — станоўчае і склала 37,7 тыс. долараў ЗША. Асноўнымі прадпрыемствамі-экспарцёрамі тавараў і паслуг у раёне з’яўляюцца: Дрыбінскае райпа, ПВУП «Максімлеспрам», ПГПУП «ІВАЛ — 2009», ПВУП «Гранат ПСМ», УАЗ «Дрыбінская цэнтральная раённая бальніца». == Транспарт == Праз раён праходзяць чыгунка «[[Орша]]-[[Крычаў]]», аўтамабільная дарога «[[Магілёў]]-[[Мсціслаў]]». Тут таксама пралягае [[нафтаправод]] «[[Унеча]]-[[Полацк]]». == Вядомыя асобы == * [[Сцяпан Захаравіч Гаўрусёў]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[Яўмен Рыгоравіч Канавалаў]], беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання * [[Мікалай Аляксандравіч Панічаў]],былы міністр станкабудаўнічай і інструментальнай прамысловасці СССР * [[Віктар Сямёнавіч Кудлачоў]], рускамоўны пісьменнік Беларусі * [[Пётр Усцінавіч Рававой]], беларускі вучоны ў галіне меліярацыі глеб * [[Дзмітрый Гаўрылавіч Сухавараў]], [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Уладзімір Іванавіч Філіпенка]] (нар. 1921) — [[заслужаны настаўнік БССР]] (1966). * [[Мікалай Васільевіч Паляўкоў]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]], будаўнік *Цэлястын Цеханоўскі (1835, маёнтак Горлава - 1906), удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 - 1864 гадоў]]<ref>Уладзімер Арлоў «Імёны Свабоды» стар. 100-101</ref> *[[Мікалай Фёдаравіч Юркоў]] (1936—2021) — [[Аграномія|аграном]], [[Эканоміка|эканаміст]], менеджар у сферы [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]], [[грамадскі дзеяч]]. == Гл. таксама == * [[Радзебка|Рака Радзебка]] * [[Трылесіна (Дрыбінскі раён)|Вёска Трылесіна]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * ''Лившиц, В. М.'' Перекрёстки Дрибинской истории (Краткий историко -экономический очерк) — Горки.2017.— 80 с.,ил. * ''Лившиц, В. М.'' (авт.- сост.) Гордость и слава Дрибинского района.— Горки.2017.— 50 с.,ил. *''Лившиц, В.М.'' Холокост. Дрибин и Дрибинский район. – Горки: 2021. – 124 с., ил. == Спасылкі == * [http://www.dribin.mogilev-region.by/ Дрыбінскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181214172911/http://dribin.mogilev-region.by/ |date=14 снежня 2018 }} (на рускай мове) * [http://region.mogilev.by/ru/node/110 Дрыбінскі раён на сайце Магілёўскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110218134325/http://region.mogilev.by/ru/node/110 |date=18 лютага 2011 }} (на рускай мове) * [http://horki.info Рэгіянальны інфармацыйны партал horki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200912163033/http://horki.info/ |date=12 верасня 2020 }} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_dribin/map.shtml Карты і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122214110/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_dribin/map.shtml |date=22 студзеня 2021 }} * [http://globustut.by/_regs/dribin.htm Славутасці на партале globustut.by] {{Дрыбінскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Магілёўскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Дрыбінскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Аршанская акруга|child|загаловак=Дрыбінскі раён у [[Аршанская акруга|Аршанскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс5 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Дрыбінскі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] (1938—1959, з 1989)}} }} [[Катэгорыя:Дрыбінскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1989 годзе]] 7qfrc8oil2gp4iy2tdxug6fp4vjqwcn 0 7928 5159270 5090271 2026-06-28T16:43:34Z M.L.Bot 261 /* Вядомыя асобы */ 5159270 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Смаленск | арыгінальная назва = {{lang-ru|Смоленск}} | выява = {{Фотамантаж | photo1a = Панарама Смаленска.png | photo2a = Сабор у Смаленску.png | photo2b = Смаленск.jpg | photo3a = Вуліцы Смаленска.png | photo3b = Смаленская крэпасць (2).png | photo4a = Smolensk downtown.jpg | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 310 | foot_montage = }} | краіна = Расія | рэгіён = Смаленская вобласць | першае згадванне = 863 | ранейшыя імёны = | статус з = 863 }} '''Смаленск''' ({{lang-ru|Смоленск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны, прамысловы і культурны цэнтр [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] і [[Смаленскі раён (Смаленская вобласць)|раёна]], «[[Гарады-героі|Горад-Герой]]» (з 6 мая 1985 года), узнагароджаны [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] I ступені і ордэнам Леніна. Сталіца [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">[[Алег Трусаў|А. Трусаў]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/05/Невядомыя_беларускія_дзяржавы.html Вялікае Княства Смаленскае] // «Наша Слова» № 34 (822) 5 верасня 2007</ref> (1—5 студзеня 1919) і цэнтр Беларускай ваеннай акругі (1918 — 16 верасня 1940){{sfn|Иванов|2011|с=170}}. Горад размешчаны за 419 км на паўднёвы захад ад [[Масква|Масквы]] ў верхнім цячэнні [[Дняпро|Дняпра]]. Ён займае выгаднае геаграфічнае становішча на шляху з Масквы ў Беларусь, Прыбалтыку і краіны Цэнтральнай і Заходняй Еўропы. Горад распасціраецца з захаду на ўсход на 25 км і з поўначы на поўдзень на 15 км. Яго тэрыторыя складае 166,35 км². == Назва == Найбольш верагодным лічаць паходжанне назвы Смаленска ад назвы рэчкі [[Смальянка|Смольня]], што ўцякала ў [[Дняпро]] з усходу ад цэнтральнай для горада гары, якая цяпер называецца [[Саборная гара|Саборная]] і з якой звязваецца самы ранні этап існавання Смаленска. Рэчка змялела і ад пачатку XVIII ст. яе пачалі называць Ягор’еўскім ручаём (бо цекла паўз [[Ягор'еўская царква|Ягор’еўскую царкву]], пабудаваную ў 1708 г.), а ў найранейшым гістарычным апісанні Смаленска, напісаным [[Іасафат Шупінскі|І. Шупінскім]], фігуруе назва «Смольянка»<ref>История города Смоленска к первому приезду (в Смоленск) императрицы Екатерины II с римским императором Иосифом II 1780 года июня 2-го дня, составленная по приказанию (преосвященного) Парфения, епископа Смоленского, иеромонахом Иоасафом Шупинским по запискам, от его преосвященства (вы)данным // Смоленские епархиальные ведомости, 1876, № 3.</ref>. Паводле нямецкага славіста М. Фасмера, назва Смольні ад слова «смала», бо на месцы Смаленску нібыта смалілі (герметызавалі з дапамогай смалы) чаўны. [[Ул. Тапароў]] корань «Смол-» у гідронімах тыпу Смолка (у басейнах Прыпяці, Дону) звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *''kimal''- «чмель» праз прамежкавую форму «Цмол-»<ref>В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.</ref>. Утварэнне назваў з дапамогай утваральніка -''ск''- характэрнае для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элементу. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]] і інш. (утвораныя ад балцкіх назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]]). У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Орша]], [[Дзісна]], [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў). == Гісторыя == * 863: першы пісьмовы ўспамін пра Смаленск, [[горад]] ляжаў на важным гандлёвым [[Шлях з варагаў у грэкі|шляху «З варагаў у грэкі»]]; паводле [[Аповесць мінулых часоў|летапісу Нестара]], у тыя часы ён быў сталіцай [[крывічы|крывічоў]], землі якіх займалі вярхоўі Дзвіны, Дняпра і Волгі. * пачатак XI ст.: у Смаленску замацаваліся ўласныя князі. Сын полацкай князёўны [[Рагнеда|Рагнеды]] і кіеўскага князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра]], вялікі князь [[Яраслаў Уладзіміравіч|Яраслаў]], дзелячы свае землі паміж нашчадкамі, аддаў [[Смаленскае княства]] Вячаславу. На той час княства ахоплівала значныя землі, у тым ліку частку Віцебшчыны, Пскоўшчыны, [[Масковія|Масковіі]] і г. д. Але дынастыя гэтая была непастаянная — і на смаленскім стальцы змянілася шмат князёў. * 1125: смаленскі сталец атрымаў сын кіеўскага князя Мсціслава — [[Расціслаў Мсціславіч|Расціслаў]], пачынальнік дынастый князёў смаленскіх, яраслаўскіх, вяземскіх і інш. * XIII ст.: меў трывалыя сувязі з [[Рыга]]й, пра што сведчаць гандлёвыя дагаворы з ёй і «нямецкім берагам». * 1230: трапіў пад уплыў [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. У горадзе працаваў асветнік [[Аўрамій Смаленскі]]. * канец XIII ст.: пачатак цесных адносін паміж [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]] і Смаленшчынай. Падчас [[Вайна Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1368—1372)|паходаў вялікага князя Альгерда на Маскву]] (1368, 1370) ён знаходзіў ваенную падтрымку ад смаленскага князя [[Святаслаў Іванавіч|Святаслава]]. Яго сына [[Юрый Святаславіч|Юрыя Святаславіча]] Вялікае Княства Літоўскае падтрымала ў 1386 годзе падчас барацьбы за смаленскі сталец. [[Файл:POL województwo smoleńskie IRP COA.svg|thumb|110px|злева|Герб Смаленскага ваяводства]] * канец XIII&nbsp;— XV стст.: буйны цэнтр беларускага летапісання ([[Смаленскі летапіс]], [[Смаленская хроніка]], [[Беларуска-літоўскі летапіс (1446)|Беларуска-літоўскі летапіс]], магчыма, [[Радзівілаўскі летапіс]]){{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Гэты перыяд звязаны з імем [[Аўрамка|Аўрамкі]]. * 1395: у Смаленску пачалі кіраваць намеснікі вялікага князя [[Вітаўт]]а, але ў 1401 годзе горад выйшаў з-пад апекі Вялікага Княства Літоўскага. * 24 чэрвеня 1404: вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага; паводле некаторых звестак, Вітаўт даў гораду прывілей на [[магдэбургскае права]] (калі гэтая інфармацыя праўдзівая, то атрымліваецца, што Смаленск уваходзіць у першую пяцёрку беларускіх магдэбургскіх гарадоў<ref name="cit">[http://knihi.com/hierb/smale.html Смаленск] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}}</ref>). [[Файл:Smolensk ancient fortress model.jpg|thumb|200px|Мадэль сярэдневяковай [[Смаленская крэпасць|Смаленскай крэпасці]]]] * 15 ліпеня 1410: смаленскія харугвы ўдзельнічалі ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. * 1449: вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] заключыў дагавор з маскоўскім князем [[Васіль Цёмны|Васілём Цёмным]], згодна з якім Маскоўскае княства адмаўлялася на вечныя часы ад Смаленска і Смаленскай зямлі. * 1508: сталіца [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]]. * пачатак XVI ст.: нягледзячы на дагавор, вялікі князь маскоўскі [[Васіль III]], бацька [[Іван Грозны|Івана Грознага]], тройчы браў горад у аблогу, але быў двойчы адбіты войскамі Вялікага Княства Літоўскага пад кіраўніцтвам [[Юрый Пац|Юрыя Паца]] і [[Мікалай Салагуб|Мікалая Салагуба]]. Толькі ў час трэцяй аблогі, пасля моцнай бамбардзіроўкі падбухтораныя [[Міхаіл Глінскі|Міхаілам Глінскім]] смаленцы паўсталі — і 1 жніўня 1514 года царскія войскі ўвайшлі ў горад. Масква паводле прашэння гараджан захавала за імі ранейшыя прывілеі. * 1596—1602: маскавіты збудавалі вакол Смаленску вялікую [[Смаленская крэпасць|крэпасць]]. [[Файл:Schmolenska 1610 (126998172) (cropped).jpg|thumb|200px|злева|Горад на гравюры 1609—1611 гадоў]] * 1600: у Смаленску было больш за 8 тыс. будынкаў. * 16 верасня 1610: войскі [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III Вазы]] акружылі Смаленск. Пасля [[Аблога Смаленска (1609—1611)|20 месяцаў аблогі]] 3 чэрвеня 1611 года горад вызвалілі і вярнулі да Вялікага Княства Літоўскага. Маскавіты безвынікова спрабавалі адбіць яго ў 1613—1615 гадах. * 4 лістапада 1611: атрымаў [[магдэбургскае права]]; меў 2 двухтыднёвыя кірмашы, штонядзельныя таргі, склад тавараў, вагі гарадскія, лазню, гасціны двор з даходамі ад іх на карысць усяго горада, дазвол на стварэнне рамесных цэхаў і г. д., а таксама герб «у чырвоным полі постаць арханёла Міхала». [[Файл:Smalensk._Смаленск_(1611).gif|150px|thumb|Магдэбургскі герб Смаленску]] * 1620—1654: у горадзе дзейнічаў [[Касцёл і калегіум езуітаў, Смаленск|езуіцкі калегіум]] (у 1646 годзе — 700 вучняў)<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=601|артыкул=Смаленскі езуіцкі калегіум|аўтар=|ref=калегіум}}</ref>. * 1625: утварэнне Смаленскай грэка-каталіцкай архіепархіі, якая ахоплівала Смаленскае і Чарнігаўскае ваяводствы. [[Файл:Juliusz Kossak Odsiecz Smolenska.jpeg|thumb|200px|Войскі Рэчы Паспалітай у Смаленску, карціна [[Ю. Косак]]а]] * 1632—1634: у час [[Смаленская вайна|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1632—1634)]] вытрымаў вялікую маскоўскую аблогу{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Маскоўскія войскі на чале з М. Шэінам спрабавалі ўзяць горада, але з’яўленне войска на чале з каралём і вялікім князем [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіславам IV]] змяніла ход кампаніі — і 1 лютага маскоўцы капітулявалі. * 1638: утварылася [[Смаленская дыяцэзія|Смаленская каталіцкая дыяцэзія]]. * 29 верасня 1654: у час [[Крывавы патоп|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] войскі цара Аляксея Міхайлавіча пасля двухмесячнай аблогі вымусілі абаронцаў Смаленску да капітуляцыі. * 1708: цэнтр [[Смаленская губерня|губерні]], якая зрабілася часткай Рыжскай правінцыі (1719). [[Файл:Medal of Sigismund III commemorating capture of Smolensk in 1611.PNG|thumb|150px|злева|Медаль за вызваленне Смаленска, 1611 г.]] * 1764. Выдана інструкцыя Кацярыны ІІ па [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] Украіны, Смаленшчыны, тады населенай пераважна беларусамі, Прыбалтыкі і Фінляндыі<ref>{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/sirio007|загаловак=Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 7|год=1871|частка=Собственноручное наставление Екатерины II князю Вяземскому при вступлении им в должность генерал-прокурора (1764 года)}}</ref>. * 1776—1796: цэнтр намесніцтва. * 1812: у [[Вайна 1812 года|расійска-французскую вайну]] пэўны час Смаленск займалі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. * 1824: утварылася [[Віцебскае і Магілёўскае генерал-губернатарства|генерал-губернатарства Віцебскае, Магілеўскае і Смаленскае]] з цэнтрам у [[Віцебск]]у, якое існавала да 1855 года; статус губернскага цэнтра Смаленск меў да пачатку 1920-х гадоў. * 1860: паводле афіцыйнага перапісу, 68 % жыхароў Смаленскай губерні складалі [[беларусы]]<ref name="hsb">Smalensk // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 197.</ref>. [[Файл:Smolensk , 1912 , Belarus.jpg|thumb|Горад у 1912]] * 1918: у складзе абвешчанай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * 1 студзеня 1919: у Смаленску абвясцілі ўтварэнне [[БССР|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь]], праз тыдзень сталіцу савецкай Беларусі перанеслі са Смаленска ў Мінск.<ref name="at"/> [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|200px|Смаленск на этнаграфічнай карце беларусаў прафесара [[Яўхім Карскі|Я. Карскага]]]] * 16 студзеня 1919: бальшавікі далучылі Смаленшчыну да складу [[РСФСР]]. * 1920-я: у горадзе дзейнічала беларуская секцыя пры губернскім аддзеле асветы, пры Смаленскім універсітэце існавала беларускае студэнцкае зямляцтва, працавалі беларускія школы, хаты-чытальні і чырвоныя куткі. Аднак у 1930-я гады ўся беларуская дзейнасць на Смаленшчыне трапіла пад забарону, пачаліся сталінскія рэпрэсіі і чысткі.<ref name="at"/> * 1937: цэнтр вобласці. * Летам 1941 года адбылася [[Смаленская бітва (1941)|Смаленская бітва]], да 1943 года горад знаходзіўся пад [[Трэці Рэйх|нямецкай]] акупацыяй. 6 мая 1985 года атрымаў званне «[[Горад-герой]]». * 10 красавіка 2010: пры заходзе на пасадку ў смаленскі ваенны аэрапорт «Паўночны» адбылася [[Авіякатастрофа пад Смаленскам 10 красавіка 2010 года|адна з найбуйнейшых у гісторыі авіяцыі катастрофа]], у якой загінулі прэзідэнт Польшчы [[Лех Качынскі]], першыя асобы Польскай дзяржавы, вядомыя грамадскія і рэлігійныя дзеячы. [[Файл:RR5010-0006R 2 рубля медно-никелевый 2000 55 лет Победы Смоленск реверс.png|thumb|Расійская манета ў 2 [[Расійскі рубель|рублі]], прысвечаная Смаленску, 2000]] == Геаграфія == Смаленск размяшчаецца ў вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]], на [[Смаленскае ўзвышша|Смаленскім узвышшы]]. Рака перасякае горад з усходу на захад і падзяляе яго на дзве часткі: паўночную (Задняпроўе) і паўднёвую (цэнтр). У межах Смаленску і ў яго ваколіц Дняпро прымае некалькі невялікіх прытокаў, у далінах якіх раскінуліся вуліцы горада. Высокія адхоны між яраў і рэчак, а таксама ўзгоркі і мысы ўтвораць гэтак званыя горы. Перапад вышынь дасягае 90 метраў. Лічыцца, што Смаленск стаіць на сямі ўзгорках. Хвалісты рэльеф, вялікая колькасць рэчак, рачулак і яраў, багатая расліннасць надаюць Смаленску прыгожы, маляўнічы краявід. {{Клімат мясцовасці |Горад_род=Смаленска |Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate/26781.htm pogoda.ru.net] | Сту_сяр=-9.0 | Сту_сяр_апад=44 | Лют_сяр=-6.5 | Лют_сяр_апад=38 | Сак_сяр=-1.9 | Сак_сяр_апад=40 | Кра_сяр=5.7 | Кра_сяр_апад=41 | Май_сяр=12.2 | Май_сяр_апад=56 | Чэр_сяр=15.9 | Чэр_сяр_апад=88 | Ліп_сяр=17.1 | Ліп_сяр_апад=100 | Жні_сяр=15.8 | Жні_сяр_апад=69 | Вер_сяр=10.5 | Вер_сяр_апад=77 | Кас_сяр=4.8 | Кас_сяр_апад=58 | Ліс_сяр=-1.2 | Ліс_сяр_апад=56 | Сне_сяр=-5.1 | Сне_сяр_апад=54 | Год_сяр=5.0 | Год_сяр_апад=721 | Сту_сяр_мін=-10.3 | Сту_сяр_макс=-4.6 | Лют_сяр_мін=-9.8 | Лют_сяр_макс=-3.5 | Сак_сяр_мін=-5.3 | Сак_сяр_макс=1.5 | Кра_сяр_мін=1.6 | Кра_сяр_макс=10.4 | Май_сяр_мін=7.1 | Май_сяр_макс=17.6 | Чэр_сяр_мін=11.1 | Чэр_сяр_макс=21.0 | Ліп_сяр_мін=12.4 | Ліп_сяр_макс=22.1 | Жні_сяр_мін=11.9 | Жні_сяр_макс=21.1 | Вер_сяр_мін=6.4 | Вер_сяр_макс=15.1 | Кас_сяр_мін=1.6 | Кас_сяр_макс=8.4 | Ліс_сяр_мін=-3.5 | Ліс_сяр_макс=1.0 | Сне_сяр_мін=-7.7 | Сне_сяр_макс=-2.8 | Год_сяр_мін=1.3 | Год_сяр_макс=9.0 | Сту_а_макс=9.3 | Сту_а_мін=-37.9 | Лют_а_макс=9.0 | Лют_а_мін=-36.8 | Сак_а_макс=17.5 | Сак_а_мін=-28.1 | Кра_а_макс=26.0 | Кра_а_мін=-19.8 | Май_а_макс=30.2 | Май_а_мін=-5.4 | Чэр_а_макс=31.2 | Чэр_а_мін=-0.7 | Ліп_а_макс=33.3 | Ліп_а_мін=4.4 | Жні_а_макс=33.0 | Жні_а_мін=0.3 | Вер_а_макс=29.5 | Вер_а_мін=-4.4 | Кас_а_макс=24.8 | Кас_а_мін=-12.8 | Ліс_а_макс=13.9 | Ліс_а_мін=-24.8 | Сне_а_макс=8.9 | Сне_а_мін=-35.2 | Год_а_макс=33.3 | Год_а_мін=-37.9 |}} [[Клімат]] у Смаленску [[умерана-кантынентальны клімат|ўмерана-кантынентальны]] са значным уплывам атлантычнага марскога паветра. У Смаленску параўнальна цёплае лета і ўмерана-халодная зіма. Значныя ваганні сярэдняй тэмпературы па сезонах: ад −9&nbsp;°C у студзені да +17,1&nbsp;°C у ліпені. На працягу года 178 дзён пераважае пахмурнае надвор’е, 103 дні з туманамі, 28 дзён з навальніцамі. Найбольш вільготным з’яўляецца летні перыяд. Сярэдняя велічыня [[адносная вільготнасць паветра|адноснай вільготнасці паветра]] — 81 %. Пераважная ў горадзе [[ружа вятроў]] — заходняя, паўднёвая і паўднёва-заходняя. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Культура == Штогод у канцы верасня ў Смаленску праводзіцца Усерасійскі кінафэст «Залаты фенікс». Да дня нараджэння кампазітара Смаляніна [[Міхаіл Глінка|М. І. Глінкі]] ў канцы мая-пачатку чэрвеня праводзіцца традыцыйная «Глінкаўская дэкада». Традыцыйным таксама з’яўляецца тэатральны фестываль «Смаленскі каўчэг» === Тэатры і філармонія === [[Файл:Смоленск. Концертный зал филармонии..JPG|thumb|Канцэртная зала абласной філармоніі]] * [[Смаленскі драматычны тэатр імя А. С. Грыбаедава]] * [[Смаленскі тэатр лялек імя Д. Н. Свяцільнікава]] * [[Смаленскі камерны тэатр]] * [[Народны тэатр драмы (Смаленск)|Народны тэатр драмы]] * [[Смаленскі тэатр юнага гледача]] * [[Тэатр-студыя «Дыялог» (Смаленск)|Тэатр-студыя «Дыялог»]] * [[Моладзевы тэатр «Міракл»]] * [[Смаленская абласная філармонія]] === Кінатэатры === 14 студзеня 1901 года ў Смаленску адбыўся першы кінасеанс. Першы фільм з гукавым суправаджэннем быў паказаны 15 лістапада 1931 гады. У 2010 годзе ў Смаленску ў найстарэйшым кінатэатры «Кастрычнік» з’явілася першая 5D-кіназала. У верасні 2011 года ў гандлёвым цэнтры «Байкал» адкрыўся першы 7D-кінатэатр, які паказвае кароткаметражныя мультфільмы. ; Дзеючыя кінатэатры * [[Сучаснік (кінатэатр, Смаленск)|Сучаснік]] * [[Змена (кінатэатр, Смаленск)|Змена]] * Silver Cinema * Міраж Cinema === Культурныя цэнтры === * [[Палац культуры чыгуначнікаў (Смаленск)]] * [[Палац культуры прафсаюзаў (Смаленск)]] * [[Смаленскі гарадскі дом культуры]] * [[Культурны цэнтр Губернскі (Смаленск)|Культурны цэнтр Губернскі]] * [[Задняпроўе (культурны цэнтр, Смаленск)|Культурны цэнтр Задняпроўе]] * [[Культурны цэнтр УУС (Смаленск)|Культурны цэнтр УУС]] * [[МУК (культурны цэнтр, Смаленск)|Культурны цэнтр «МУК»]] * Дом культуры [[Усерасійскае таварыства глухіх|УТГ]] * Дом культуры [[Усерасійскае таварыства сляпых|УТС]] * Дом культуры «Гнёздава» * Дом культуры «Сартыроўка» * Дом культуры «Міловідава» * Дом культуры «Красны Бор» * Цэнтр вольнага часу «Проніна» * Культурны цэнтр «Новы Акропаль» === Музеі і галерэі === {{Асноўны артыкул|Смаленскі дзяржаўны музей-запаведнік}} * [[Смаленская мастацкая галерэя]] * Музей гісторыі паліцыі * Гісторыка-археалагічны і прыродны музей-запаведнік «Гнёздава» * Арт-галерэя сучаснага мастацтва «40 квадратаў» === Паркі, скверы і сады === * [[Лапацінскі сад]] * [[Парк 1100-годдзя Смаленска]] * [[Парк Перамогі (Смаленск)|Парк Перамогі]] * [[Парк Піянераў (Смаленск)|Парк Піянераў]] * [[Парк імя П. І. Песцеля (Смаленск)|Парк імя П. І. Песцеля]] * [[Парк імя П. С. Нахімава (Смаленск)|Парк імя П. С. Нахімава]] {|class="graytable" |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Лопатинский сад..JPG|thumb|250px|Помнік абаронцам Смаленска ў Лапацінскіх садзе]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Памятник Софийскому пехотному полку..JPG|thumb|250px|Помнік Сафійскаму пяхотнаму палку ў Лапацінскіх садзе]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Пушка в Лопатинском саду..JPG|thumb|250px|Гармата ў Лапацінскіх садзе]] |} * [[Сад Блонье]] * [[Сквер Памяці Герояў]] * [[Пушкінскі сад (Смаленск)|Пушкінскі сад]] * [[Сквер памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў (Смаленск)|Сквер памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў]] * [[Сквер памяці загінуўшых чыгуначнікаў (Смаленск)|Сквер памяці загінуўшых чыгуначнікаў]] * [[Сквер памяці ахвяр аварыі на Чарнобыльскай АЭС (Смаленск)|Сквер памяці ахвяр аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] * [[Сквер імя М. І. Кутузава (Смаленск)|Сквер імя М. І. Кутузава]] * [[Сквер імя Ю. А. Гагарына (Смаленск)|Сквер імя Ю. А. Гагарына]] {|class="graytable" |width="29%"|[[Файл:Smolensk skver pamyati geroyev.jpg|thumb|250px|Сквер Памяці Герояў]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Памятник Благодарная Россия..JPG|thumb|250px|Помнік «Удзячная Расія» у скверы Памяці Герояў]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Бюст Кутузова в Сквере Памяти Героев.JPG|thumb|250px|Бюст Кутузава ў скверы Памяці Герояў]] |} * [[Рэадаўскі парк]] * [[Красны Бор (лесапарк, Смаленск)|Красны Бор]] * [[Дубравенка (лесапарк, Смаленск)|Дубравенка]] * [[Серабранка (лесапарк, Смаленск)|Серабранка]] * [[Саколья Гара (лесапарк, Смаленск)|Саколья Гара]] {|class="graytable" |+Даваенныя будынкі Смаленска<br /><span class="subcaption"></span> |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Здание универмага..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Сбербанк..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Здание 1930-х годов..JPG|250px]] |} === Славутасці === {{Асноўны артыкул|Славутасці Смаленска}} {|class="graytable" |+Пасляваенныя будынкі Смаленска<br /><span class="subcaption"></span> |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Здание советского периода..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Жилой дом..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Сталинка..JPG|250px]] |} == Навука і адукацыя == === Сярэдне-спецыяльныя навучальныя ўстановы === [[Файл:Russia sgtep april2007.jpg|210px|thumb|Політэхнічны каледж]] [[Файл:Смоленск. Колледж телекоммуникаций..JPG|thumb|Каледж тэлекамунікацый]] * [[Смаленскі каледж тэлекамунікацый]] * [[Смаленскі політэхнічны каледж]] * [[Смаленскі будаўнічы каледж]] * [[Смаленскі педагагічны каледж]] * [[Смаленскі базавы медыцынскі каледж]] * [[Смаленская акадэмія прафесійнай адукацыі]] * [[Смаленскі аўтатранспартны каледж імя Я.Г. Трубіцына]] * [[Смаленскі дзяржаўны інстытут мастацтваў#Каледж|Каледж Смаленскага інстытута мастацтваў]] * [[Міжнародны каледж сучасных тэхналогій]] * [[Смаленскі каледж лёгкай прамысловасці і індустрыі моды]] * [[Смаленскі кааператыўны тэхнікум]] * [[Смаленскі гандлёва-эканамічны тэхнікум]] * [[Смаленскі індустрыяльны тэхнікум]] * [[Смаленскі тэхналагічны тэхнікум]] * [[Смаленскі вячэрні тэкстыльны тэхнікум]] * [[Смаленскі юрыдычны тэхнікум Міжнароднага Юрыдычнага Інстытута]] * [[Смаленскае абласное музычнае вучылішча імя М. І. Глінкі]] ;Філіялы іншагародніх навучальных устаноў * [[Юрыдычны каледж Расійскай секцыі Міжнароднай паліцэйскай асацыяцыі|Юрыдычнага каледжа Расійскай секцыі Міжнароднай паліцэйскай асацыяцыі]] * [[Расійскі універсітэт транспарту#Маскоўскі каледж чыгуначнага транспарту|Маскоўскага каледжа чыгуначнага транспарту]] * [[Маскоўскі фінансавы каледж|Маскоўскага фінансавага каледжа]] === Вышэйшыя навучальныя ўстановы === [[Файл:Смоленск. Университет..JPG|thumb|Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] [[Файл:Смоленск. Академия физической культуры..JPG|thumb|Акадэмія фізічнай культуры, спорту і турызму]] ;Дзяржаўныя: * [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] * [[Смаленскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт]] * [[Смаленская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] * [[Смаленская дзяржаўная акадэмія фізічнай культуры, спорту і турызму]] * [[Ваенная акадэмія вайсковай супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]] * [[Смаленскі дзяржаўны інстытут мастацтваў]] ;Недзяржаўныя: * [[Смаленскі інстытут бізнесу і прадпрымальніцтва]] * [[Смаленская Праваслаўная Духоўная семінарыя]] === Навукова-даследчыя ўстановы === * Смаленскі навукова-даследчы інстытут сельскай гаспадаркі == Архітэктура == * [[Аўрааміеў манастыр (Смаленск)|Аўрааміеў манастыр]] * [[Царква Пятра і Паўла на Гарадзянцы]] * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Смаленск)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] * [[Смаленскі крэмль]] * [[Свята-Троіцкі манастыр (Смаленск)|Свята-Троіцкі манастыр]] == Эканоміка == Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы Смаленска: * Смаленскі авіяцыйны завод * ААТ «ВА „Крышталь“» (дыяментагранільная фабрыка) * ЗАТ «Смаленская панчошная фабрыка» * ААТ «Хлебапек» (уваходзіць у Аграпрамысловую карпарацыю «Стойленская Ніва») == Транспарт == * [[Смаленскі тралейбус]] * [[Смаленскі трамвай]] == Беларусы Смаленска == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак =«Васіль Каліна» | Змест = <poem> Я пра Смаленск пішу каротка, Ты сам падумай і разваж. Смаленск! Ты слава нашых продкаў, Смаленск! Ты сёння гонар наш. Падняць павінен тое ўнук, Што ў дзеда выслізнула з рук... </poem> | Подпіс = [[Уладзімір Сідаравіч Клішэвіч]], 1965 }} Яшчэ ў 1677 годзе ў Смаленску па-беларуску была надрукавана кніга Міколы Дылецкага «Граматыка мускуійская»{{sfn|Иванов|2011|с=108}}. У XIX стагоддзі [[І. І. Арлоўскі]] пісаў пра смаленскія кірмашы: «Чуецца сакавітая беларуская гаворка, чуваць гукі дудак, скрыпак і свісцёлак, ідзе жвавы гандаль дзеравяным таварам»{{sfn|Иванов|2011|с=141}}. Паводле перапісу 1859 года ў Смаленску і Смаленскім павеце жылі 82,636 [[беларусы|беларусаў]] і толькі 7,611 рускіх і 1,077 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. У 1917 годзе ў горад прыязджае [[Максім Гарэцкі]] і паступае ў Археалагічны інстытут. Працаваў на савецкай службе<ref>Адамовіч, Чыгрын, С. 92.</ref>, у Смаленскім савеце{{efn|Адзначаецца яго добрае знаёмства з [[В. Кнорын]]ым<ref>Адамовіч, С. 89, Чыгрын.</ref>.}}, камендантам жыллёвага аддзела{{efn|Кіраваў рэквізіцыяй «лішкаў жытла ў буржуазіі».}} ў Смаленску (1918), паралельна, потым і стала супрацоўнічаў у газетах «Известия Смоленского Совета», «Западная коммуна», «[[Звязда (1917)|Звезда]]» (з жніўня 1918{{efn|Запрошаны на сталую працу ў «Звязду» Кнорыным пасля абвяшчэння [[БССР]]<ref>Пшыркоў, С. 7.</ref>.}}). З восені 1917 да 21 студзеня 1919 года ў Смаленску жыў [[Янка Купала]] разам са сваёй жонкай на вуліцы Малой Багаслоўскай, 5 (сёння вуліца Пушкіна) і працаваў агентам забеспячэння{{sfn|Иванов|2011|с=170—171}}. У 1922—1923 і 1925—1927 гадах дзейнічала [[беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы]]<ref>Беларускае замежжа, «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», Мн., 2010, Беларусы ў Расіі, С. 114</ref>. Паводле ўспамінаў [[Алег Трусаў|А. Трусава]], у 1990 годзе мясцовыя дэпутаты прыхільна паставіліся да магчымасці правядзення рэферэндуму па далучэнні Смаленска да Беларусі. У сярэдзіне 1990-х смаленская эліта выступіла з прапановай зрабіць у горадзе сталіцу [[Саюзная Дзяржава|Саюза Расіі і Беларусі]] на той падставе, што менавіта тут утварылася [[БССР|Беларуская ССР]].<ref>[[Вячаслаў Ракіцкі]], [[Алег Трусаў]]. [http://www.svaboda.org/content/transcript/761466.html Беларускі феномен Смаленшчыны] // [[Радыё Свабода]], 31 жніўня 2007</ref> У 2012 годзе ў Смаленску жыве больш за 12000 беларусаў. 22 сакавіка 2013 года заснавана беларускае зямляцтва і суполка [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны]]<ref>[http://www.smolgazeta.ru/events/11867-v-smolenske-poyavilos-obshhestvo-po-izucheniyu.html В Смоленске появилось общество по изучению белорусского языка] // Смоленская газета, 22.03.2013 {{ref-ru}}</ref>. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Смаленска|Ганаровыя грамадзяне Смаленска}} * [[Міхаіл Васілевіч Анцаў]] (1865—1945) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, хормайстар і педагог. * [[Нінэль Міронаўна Бабкова]], беларускі вучоны * [[Аляксандр Раманавіч Бяляеў]], рускі пісьменнік-фантаст * [[Барыс Львовіч Васільеў]], рускі пісьменнік, драматург * [[Барыс Якаўлевіч Вішкароў]] (1905—1974) — савецкі акцёр, рэжысёр, педагог, сцэнарыст. * [[Віктар Аляксандравіч Гвоздзеў]], дзяржаўны дзеяч БССР * [[Міхаіл Глінка]], рускі кампазітар * [[Лідзія Аляксандраўна Дурнаво]], мастацтвазнаўца * [[Уладзімір Кармілкін]] (1934—2002) — беларускі журналіст<ref>[https://www.svaboda.org/a/24844032.html Памёр Уладзімір Кармілкін] // [[Радыё Свабода]], 17 ліпеня 2002.</ref> * [[Валерыя Іванаўна Круткене]] (нар. 1938) — беларускі архітэктар і педагог. * [[Макар Цімафеевіч Кудрын]] (1914—1962) — заслужаны ўрача БССР. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў]], беларускі дзяржаўны дзеяч * [[Уладзімір Сяргеевіч Салдатаў]], беларускі фізікахімік * [[Галіна Аляксандраўна Трушнікава]] (нар. 1931) — беларускі архітэктар. * [[Святлана Якаўлеўна Ульянава]] (1936—1984) — беларускі архітэктар. * [[Эдуард Анатолевіч Хіль]], савецкі і расійскі народны спявак * [[Іван Макаравіч Хозераў]], беларускі і рускі мастацтвазнавец, гісторык архітэктуры * [[Таццяна Нілаўна Яблонская]], украінскі жывапісец * [[Валянціна Іванаўна Качан]] (нар. 1951) — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Іванавіч Мяцеліца]] (нар. 1938) — фізіка- і біяхімік. Доктар хімічных навук (1976), прафесар. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Смаленск|Паўловіч Р. К.|39—40}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Смаленск|673}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=598|артыкул=Смаленск|аўтар=}} * {{h|Иванов|2011|Иванов Ю. Г. Город-герой Смоленск. 500 вопросов и ответов о любимом городе. — Смоленск: Русич, 2011. {{ref-ru}}}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://www.smolensk.ru/ Афіцыйная старонка Смаленскай вобласці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041214122604/http://www.krepost.smolensk.ru/ |date=14 снежня 2004 }}{{ref-ru}} * [http://www.radzima.org/be/pub/2409_m/ Артыкул на Radzima.org] * [http://www.krepost.smolensk.ru/ Смаленская крэпасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041214122604/http://www.krepost.smolensk.ru/ |date=14 снежня 2004 }}{{ref-ru}} * [http://www.smalensk.org/ Беларуская Смаленшчына] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110708094644/http://www.smalensk.org/ |date=8 ліпеня 2011 }} {{Смаленская вобласць}} {{Гарады-героі}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласці]] [[Катэгорыя:Смаленск| ]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 57ln1h4d0906exrvubvf6uqv0th2gbv 0 11020 5159182 4941590 2026-06-28T12:49:59Z Siliyiw 169172 5159182 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Хомск (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Хомск |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg =52 |lat_min =20 |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg =25 |lon_min =13 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Драгічынскі |сельсавет = Хомскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chomsk |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242988321 }} '''Хомск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chomsk}}, {{lang-ru|Хомск}}) — [[аграгарадок]] у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Хомскі сельсавет|Хомскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню згадваецца як вёска Здзітаўскай воласці пад 1518 годам. У 1551—1552 гадах Хомск стаў [[мястэчка]]м. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў у складзе [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. Належаў Нарушэвічам, Дольскім, Вішнявецкім, Агінскім. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654-1667 гадоў]], у сакавіку 1660 года спалены атрадам маскоўскага войска Івана Хаванскага<ref name=":0">''Волкаў М., Ліневіч С.'' Гісторыя і ваенны патэнцыял Жаберскага замка паводле пісьмовых і археалагічных крыніц // Архіварыус. 2016. Вып. 15. — С. 127—128.</ref>. З Хомска 30 жніўня (10 верасня) 1771 года вялікі гетман літоўскі [[Міхал Казімір Агінскі|М. К. Агінскі]] заклікаў разрозненыя сілы канфедэратаў злучыцца для абароны «веры, вольнасці і незалежнасці»<ref>Анішчанка, Я. Сталавіцкая бітва 1771 / Яўген Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 396. — ISBN 985-11-0214-8.</ref>. З 1793 года Хомск цэнтр графства. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У 1797 годзе [[Войцах Пуслоўскі]] заснаваў у Хомску суконную фабрыку, якая дзейнічала да 1838 года<ref name="bel17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 46.</ref>. У 1872—1875 гадах пабудавана мураваная царква па праекце архітэктара [[Канстанцін Аляксандравіч Увядзенскі|К. Увядзенскага]]<ref name="БЮСС">[http://нэб.рф/catalog/005289_000028_4D34F934-46BA-4F3C-BF29-1201DEBDA0F9/viewer/?page=63 Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 54-55] {{ref-ru}}</ref>. З 1879 года дзейнічала паштовая станцыя. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Драгічынскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]], з [[12 кастрычніка]] [[1940]] года цэнтр сельсавета. Падчас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] ў ліпені 1943 года акупанты спалілі 470 дамоў, загубілі 1760 чалавек<ref name="Бер"/>. У 1988 годзе паблізу Хомска створана [[Вадасховішча Хомск|аднайменнае вадасховішча]]<ref name="bel17" />. == Эканоміка == У 1997 годзе ў Хомску створана сумеснае беларуска-расійскае прадпрыемства па вытворчасці [[мінеральная вада|мінеральных]] і [[Пітная вада|пітных]] водаў «[[Фрост]]». == Насельніцтва == * 1941 год — 496 двароў, 2556 жыхароў<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4941 Хомск] {{ref-ru}}</ref>. * 2003 год — 394 двары, 1155 жыхароў<ref name="bel17" />. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Памятныя мясціны == * Магіла ахвяр фашызму. * Магіла камандзіра партызанскага атрада Я. Г. Макарэвіча<ref name="bel17" />. * [[Свята-Пакроўская царква (Хомск)|Свята-Пакроўская царква]] (1990) == Вядомыя асобы == * [[Самуэль Карэліц]] ({{lang-en|Samuel Karelitz}}; 1900—1980, [[Нью-Ёрк]]) — амерыканскі вучоны ў галіне педыятрыі. * {{нп5|Дэвід Бернард Стэйнман||en|David B. Steinman}} (1886—1960) — амерыканскі інжынер-мостабудаўнік. * [[Серж Таненбаум]] ({{lang-fr|Serge Tannenbaum}}; 1891—1969) — французскі скрыпач. Бацька [[Жэрар Уры|Жэрара Уры]]. * {{нп5|Машэ Цахар||he|משה צחר}} (1905—2000) — ізраільскі дзяржаўны дзеяч. Мэр Тверыі (1950—1965, 1969—1978). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 46. == Спасылкі == {{Commons|Category:Chomsk}} {{Хомскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Хомскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна]] [[Катэгорыя:Пуслоўскія]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Хомск| ]] rdhro6gahi7ijofat52x01tbhelda48 0 16267 5159258 5072195 2026-06-28T16:11:41Z Siliyiw 169172 5159258 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Ельск |вобласць = Гомельская |раён = Ельскі |дата заснавання = |першае згадванне = XVI ст. |ранейшыя назвы = Каралін |статус з = 1971 }} {{значэнні|Каралін (значэнні)}} '''Ельск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Jeĺsk}}, да 1931 года '''Каралі́н''') — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Ельскі раён|Ельскага раёна]]. За 177 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Ельск (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] знаходзіцца на лініі [[Калінкавічы]] — [[Оўруч]] ([[Украіна]]). Аўтамабільнымі дарогамі горад звязаны з [[Мазыр]]ом, [[Оўруч]]ам, [[Нароўля]]й. Насельніцтва 9&nbsp;084 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. {{змест злева}} == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў XVI ст. у Мазырскім павеце [[ВКЛ]], уладанне натуралізаваных выхадцаў з Францыі шляхціцаў Спадаў. У канцы XVII ст. маёнтак перайшоў ва ўласнасць сярэднезаможнага шляхецкага роду Аскеркаў. У канцы XVIII ст. назва мястэчка Ельск была зменена Аскеркамі на ''Каралін''. У 1775 на сродкі Казіміра-Мацея Антоніевіча Аскеркі, мазырскага маршалка (1768—1769) і мазырскага кашталяна (1793), у Караліне пабудавалі драўляную ўніяцкую (грэка-каталіцкую) царкву Прасвятой Тройцы, будынак якой складаўся з сістэмы зрубаў (пастаўленых на крыжы) і шатровай званіцы над уваходам; акрамя таго, у мястэчку дзейнічалі касцёл, яўрэйскі малітоўны дом. Каля 1784 гэтае мястэчка згадваецца ў сувязі з увядзеннем грашовага збору на праезд праз яго. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Каралін апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Міхалкаўскай воласці Мазырскага павета. У 1795 тут было 24 двары, праз мястэчка праходзіў тракт з Рагачова ў Валынь, паштовая станцыя (8 экіпажаў). Пасля шлюбу ў 1773 Антаніны Аскеркі і паручніка пяцігорскай харугвы [[Алаіз Каралевіч Сулістроўскі|Алаіза Каралевіча Сулістроўскага]] апошні стаў за жонкай спадкаемцам Караліна. Сваяцкія сувязі з уплывовым родам рэгіянальнай эліты Мазырскага павета Аскеркамі прывялі да таго, што Сулістроўскі, які паходзіў з Ашмянскага павета, быў выбраны ў 1780 паслом на сойм ад Мазырскага павета. Хоць пазней Алаіз Сулістроўскі ўжо прызначаўся не на рэгіянальныя, а на агульнадзяржаўныя пасады — з 31 кастрычніка 1787 быў падстолім ВКЛ, з 25 снежня 1787 — вялікім пісарам ВКЛ, а з 30 красавіка 1791 яшчэ дадаткова і ашмянскім войскім. Пасля смерці Алаіза Сулістроўскага ў 1796 маёнткам Каралін пачаў валодаць яго сын ад Антаніны Аскеркі пан [[Казімір Алаізавіч Сулістроўскі]] (1778—1818), які стаў літоўска-віленскім губернскім маршалкам (1809—1812) і [[Губернатары Мінскай губерні|мінскім губернатарам]] (1816—1818), асноўны родавы маёнтак якога (Шэметава) знаходзіўся ў Ашмянскім павеце Мінскай губерні. Казімір Сулістроўскі непасрэдна ў Караліне не жыў, а кіраваў маёнткам праз аканомаў. Пасля яго смерці спадчыннікамі маёнтка сталі яго дзеці — Аляксандр Казіміравіч Сулістроўскі (1807—1872), Антаніна Казіміраўна з Сулістроўскіх Снядэцкая (1805—1853) і Канстанцыя Казіміраўна з Сулістроўскіх Скірмунт (1808—1845), жонка [[Аляксандр Ізідар Скірмунт|Аляксандра-Ізідора Шыманавіча Скірмунта]] (1798—1870), вядомага прадпрымальніка і пінскага павятовага маршалка (1829—1835). Колькасць зямлі маёнтка Каралін паводле вымярэння землямерам Ігнатам Шамбурскім 21 мая 1829 складала 22 697 дзесяцін і 1 956 сажэняў (ці паводле «літоўскай меры» 1 144 валокі і 5 моргаў), а паводле 8-й рэвізіі ў 1834 налічвалася 567 душ мужскога пола і 596 жаночага. У прыватнасці маёнтак Каралін скаладаўся з мястэчка Каралін (111 мужскіх душ), вёсак Багуцічы (94 душы), Шаржын (92), Вішэнкі (56), Дабрынь (99), Каралінская Буда (30), Ільіна (37) і Усохі (7). А агульны прыбытак з маёнтка ў 1834 складаў 12 550 рублёў срэбрам: з продажу азімага і яравога хлеба, у прыватнасці вінакурэння — 7 600 рублёў, з вырабу смалы і іншых лясных прадуктаў — 3 000, з вышынку «гарачага віна» — 900, з млына — 90, з продажу жывёлы, кармлёнай на бардзе (г.зн. адходаў працэса вінакурэння) — 900. Гэта была тыповая спецыялізацыя гаспадаркі маёнткаў Мазырскага і Рэчыцкага паветаў у першай палове ХІХ ст. Пад складзеным апісаннем маёнтка ў 1834 падчас 8-й рэвізіі паставілі свае подпісы значныя сумежныя маянткоўцы — браты [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868), Станіслаў Ігнатавіч Горват і Аляксандр Ігнатавіч Горват, а таксама Людвік Рафалавіч Яленскі і Станіслаў Лянкевіч. Канстанцыя Казіміраўна з Сулістроўскіх Скірмунт (1808—1845) у 1841 г. прадала маёнтак Каралін пану [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічу Горвату]] (1810—1868), уласніку маёнтка [[Нароўля]] ў Рэчыцкім павеце<ref>''Раюк, А.Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 117.</ref>. З таго часу Каралін належаў Горватам да 1917 г. Афіцыйна пакупная на маёнтак была складзена толькі 15 снежня 1849 г.<ref>''Раюк, А.Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 117.</ref> Менавіта пры гаспадарлівых Горватах Каралін атрымаў нябачны датуль росквіт. У 1842 уладальнік маёнтка Даніэль Горват пабудаваў новы будынак царквы, у ёй захоўваўся абраз Божай Маці. Па стану на 1850 г. маёнтак Каралін налічваў 21 977 дзесяцін і 1 326 сажэняў зямлі і 567 душ мужскога пола. У мэтах далейшага развіцця сваёй гаспадаркі Даніэль Горват аддае ў 1850 свае прыбытковыя маёнткі [[Нароўля]] і Каралін пад залогу санкт-пецярбургскаму банку (санкт-пецярбургскай ашчаднай казне) для атрымання крэдыта — 35 630 рублёў за [[Нароўля|Нароўлю]] і 39 690 рублёў за Каралін. Пазней крэдыт быў паспяхова выплачаны, а гаспадарка атрымала планаваны штуршок. Станам на 1886 у Караліне або Ельску (значыцца пад абедзвюма назвамі) было 44 двары, працавалі вінакурны завод (бровар), тры крамы, школа; дзейнічала царква. У 1873 адкрылася чыгуначная станцыя на лініі Жлобін — Оўруч. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку было 45 двароў, царква, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, народная вучэльня, паштовая станцыя, 9 крамаў, карчма. На 1908 — 167 двароў. У 1915 расійскія улады перайменавалі паселішча ў Мікалаеў, але назва не прыжылася. У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 мястэчка займалі нямецкія войскі. У гэты час местачкоўцы звярнуліся з просьбай вярнуць паселішчу назву Ельск. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Каралін увайшоў у склад Беларускай ССР. Станам на 1921 год тут было 400 двароў, станцыя, цагельня, кравецкая, шавецка-футравая і дрэваапрацоўчая майстэрні, лесапільня, паравы млын з крупарушкай. З 1924 года цэнтр [[Каралінскі раён|Каралінскага раёна]], з 1931 года — Ельскага раёна. 5 лютага 1931 года назва мястэчка была зменена на Ельск. 27 верасня 1938 года паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадскога тыпу. [[Файл:Ельск. Плошча Леніна.jpg|thumb|злева|Плошча Леніна]] У Другую сусветную вайну з 23 жніўня 1941 да 11 студзеня 1944 Ельск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У 1953 годзе каля мястэчка атрымалі першы паток нафты ў колькасці 16,5 тон і 945 м³ газу. У 1954 годзе Ельск увайшоў у склад Гомельскай вобласці. 5 ліпеня 1971 года Ельску нададзены статус горада<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 5 ліпеня 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Ельск Ельскага раёна Гомельскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 20 (1322).</ref>. 26 кастрычніка 1989 года ў склад Ельска ўключана вёска [[Камуна (Ельскі раён)|Камуна]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Ельскі раён]] і горад Ельск, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Ельскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=128|height=128|type=rect|x=1897,1939,1971,1995,2006,2008,2016,2017|y=600,3900,6700,11300,9800,9600,9262,9084}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 600 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|1998}} * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 3,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|1998}}; 1959 год — 4,8 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|1998}}; 1971 год — 6,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|1998}}; 1995 год — 11,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 11,2 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|1998}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 9,8 тыс. чал.; 2008 год — 9,6 тыс. чал.; 2016 год — 9&nbsp;262 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 9&nbsp;084 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2023 год — 8&nbsp;864 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лясной, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Гасцініца. == Культура == * [[Ельскі краязнаўчы музей]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Ельск. Помнік ахвярам XX стагоддзя.jpg|міні|злева|Помнік ахвярам XX стагоддзя]] * [[Свята-Троіцкая царква (Ельск)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1769]]—[[1780]]), вул. Ленінская, 3 — {{ГККРБ 4|312Г000281}} * Брацкая магіла савецкіх воінаў ([[1943]]), за 2 км на ўсход ад горада, каля шашы [[Мазыр]] — [[Оўруч]] — {{ГККРБ 4|}} * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан ([[1941]]—[[1944]]), гарадскія могілкі — {{ГККРБ 4|}} * Помнік ахвярам XX стагоддзя == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Пятровіч Анцукевіч]] (1892—1971) — беларускі педагог, філолаг-даследчык. * [[Георгій Віктаравіч Дашкевіч]] (нар. 1946) — беларускі палітык. * [[Канстанцін Афанасьевіч Бачкоў]] (нар. 1950) — вучоны ў галіне аўтаматыкі і тэлемеханікі на чыгуначным транспарце. == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Ельскі аўтобус]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Ельск||387}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ельск|300}} * ''Раюк, А.Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] / А.Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 4 ч. / РИВШ ; редкол. : В.А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2024. — Вып. 24. — Ч. 2. — С. 113—121. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Jeĺsk|Ельск}} {{OSM relation|5598567|Ельск}} * {{ГБ|http://globustut.by/elsk/index.htm}} {{Ельскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ельск| ]] [[Катэгорыя:Аскеркі]] [[Катэгорыя:Сулістроўскія]] [[Катэгорыя:Горваты]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] b2n72nlkqpxint9n9jwo07b17seckpt 0 16269 5159307 5153881 2026-06-28T18:21:04Z Siliyiw 169172 5159307 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Жлобінскі раён|раёна]]. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе быў адкрыты новы будынак Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2026 from:0 till:75732 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 75&nbsp;732 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, металургічнай ([[Беларускі металургічны завод]]), харчовай, будматэрыялаў прамысловасці, фабрыка інкрустацыі. Гасцініцы «Славянская», «Юбілейная». == Культура == * Дзейнічае [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]] У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]) * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref> * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]] * [[Жлобінскі заапарк]] == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] kvnatv7psvwgbuvvzue5ovxi2r8so17 5159309 5159307 2026-06-28T18:22:14Z Siliyiw 169172 5159309 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Жлобінскі раён|раёна]]. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе быў адкрыты новы будынак [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей|Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея]]<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2026 from:0 till:75732 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 75&nbsp;732 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, металургічнай ([[Беларускі металургічны завод]]), харчовай, будматэрыялаў прамысловасці, фабрыка інкрустацыі. Гасцініцы «Славянская», «Юбілейная». == Культура == * Дзейнічае [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]]. У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]). * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref>. * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]]. * [[Жлобінскі заапарк]]. == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] rhvjbwu8llvj7gkqbzgwv2jar0ruu6u 5159408 5159309 2026-06-29T07:47:41Z M.L.Bot 261 Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/Siliyiw|Siliyiw]]) і адноўлена версія 5153881, зробленая JerzyKundrat 5159408 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў Жлобінскім раёне [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[раён]]а. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе быў адкрыты новы будынак Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. У жніўні 2020 года Жлобін стаў адным з гарадоў, дзе прайшлі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя акцыі пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. 17 жніўня забастоўка на БМЗ увайшла ў актыўную фазу: былі спынены ўсе тры мартэлі (электрадугавыя печы), з іх быў сліты метал, і завод спыніў працу<ref>[https://opendemocracy.net/articles/belarus-workers-strike OpenDemocracy.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sputnik.by/20200817/zavod-na-pereglyad-chem-zakonchilas-stachka-na-bmz-1055326722.html Sputnik Беларусь]</ref>. Каля 2 000 рабочых падпісалі зварот з патрабаваннем перагляду вынікаў выбараў. Некалькі працоўных — Яўген Говар, Аляксандр Баброў і Ігар Повараў — былі асуджаныя на рэальныя турэмныя тэрміны за нібыта «арганізацыю» страйку<ref name="рэпрэсіі2020">[https://be.wikipedia.org/wiki/Палітычныя_рэпрэсіі_ў_Жлобіне_пасля_выбараў_2020_года Падрабязней пра палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне]</ref>. Асобны прысуд атрымаў супрацоўнік БМЗ Аляксандр Гашнікаў — 14 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму за спробы стварэння незалежнага прафсаюзу і арганізацыю працоўнага руху ў краіне<ref name="рэпрэсіі2020" />. === 2021 — наш час === Пасля грамадска-палітычных падзей у Беларусі ў 2020 годзе і пачатку расійска-украінскай вайны ў 2022 годзе [[Беларускі металургічны завод]] сутыкнуўся з праблемамі на міжнародным рынку. Заводу стала цяжка прадаваць прадукцыю ў краіны Заходняй Еўропы і ЗША. 12 мая 2023 года санкцыі супраць БМЗ увяла [[Украіна]], а ў жніўні таго ж года — [[Еўрапейскі саюз]]. Да санкцый далучыліся [[Швейцарыя]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]] і [[Нарвегія]]. Таксама ў санкцыйны спіс ЗША трапілі сам завод, генеральны дырэктар Дзмітрый Корчык і звязаная з БМЗ кампанія BELKAPSTEEL<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Тым не менш, афіцыйнае кіраўніцтва заяўляе пра станоўчую дынаміку. У 2023 годзе, паводле слоў генеральнага дырэктара Дзмітрыя Корчыка, было выпушчана на 250 тысяч тон сталі больш, чым у папярэднім годзе (плюс 12 %), а экспарт пракату чорных металаў вырас да 1,6 млн тон (плюс 17 %). Доля інавацыйнай прадукцыі склала 41 %, а работнікам была выплачана 13-я зарплата<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Пасля падзей жніўня 2020 года ў Жлобінскім раёне адбыўся шырокі палітычны пераслед. Дзясяткі жыхароў былі асуджаныя за ўдзел у пратэстах, каментары ў інтэрнэце або за публічныя выказванні салідарнасці. Штрафы, «хатняя хімія», пазбаўленне волі — гэта найбольш тыповыя формы пакарання. Прысуды выносіліся паводле артыкулаў 342, 364, 369, 130 КК, а ў асобных выпадках — нават за нібыта «здраду дзяржаве». У [[2024]] годзе Жлобін заняў першае месца сярод усіх раённых цэнтраў Гомельшчыны па колькасці палітычна матываваных крымінальных спраў — 168 зафіксаваных выпадкаў, што саступае толькі [[Гомель|абласному цэнтру]]<ref>[https://gomelspring.org/be/news/11103 Гомельская Вясна: «Жлобін — самы пацярпелы ад рэпрэсіяў горад Гомельшчыны»]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2026 from:0 till:75732 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 75&nbsp;732 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, металургічнай ([[Беларускі металургічны завод]]), харчовай, будматэрыялаў прамысловасці, фабрыка інкрустацыі. Гасцініцы «Славянская», «Юбілейная». == Культура == Дзейнічае [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]] У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]) * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref> * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]] * [[Жлобінскі заапарк]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] efsx0117ptdlpa2bc9oz8dd4bvsubis 5159409 5159408 2026-06-29T07:48:52Z M.L.Bot 261 5159409 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў Жлобінскім раёне [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[раён]]а. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе быў адкрыты новы будынак Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. У жніўні 2020 года Жлобін стаў адным з гарадоў, дзе прайшлі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя акцыі пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. 17 жніўня забастоўка на БМЗ увайшла ў актыўную фазу: былі спынены ўсе тры мартэлі (электрадугавыя печы), з іх быў сліты метал, і завод спыніў працу<ref>[https://opendemocracy.net/articles/belarus-workers-strike OpenDemocracy.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sputnik.by/20200817/zavod-na-pereglyad-chem-zakonchilas-stachka-na-bmz-1055326722.html Sputnik Беларусь]</ref>. Каля 2 000 рабочых падпісалі зварот з патрабаваннем перагляду вынікаў выбараў. Некалькі працоўных — Яўген Говар, Аляксандр Баброў і Ігар Повараў — былі асуджаныя на рэальныя турэмныя тэрміны за нібыта «арганізацыю» страйку<ref name="рэпрэсіі2020">[https://be.wikipedia.org/wiki/Палітычныя_рэпрэсіі_ў_Жлобіне_пасля_выбараў_2020_года Падрабязней пра палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне]</ref>. Асобны прысуд атрымаў супрацоўнік БМЗ Аляксандр Гашнікаў — 14 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму за спробы стварэння незалежнага прафсаюзу і арганізацыю працоўнага руху ў краіне<ref name="рэпрэсіі2020" />. === 2021 — наш час === Пасля грамадска-палітычных падзей у Беларусі ў 2020 годзе і пачатку расійска-украінскай вайны ў 2022 годзе [[Беларускі металургічны завод]] сутыкнуўся з праблемамі на міжнародным рынку. Заводу стала цяжка прадаваць прадукцыю ў краіны Заходняй Еўропы і ЗША. 12 мая 2023 года санкцыі супраць БМЗ увяла [[Украіна]], а ў жніўні таго ж года — [[Еўрапейскі саюз]]. Да санкцый далучыліся [[Швейцарыя]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]] і [[Нарвегія]]. Таксама ў санкцыйны спіс ЗША трапілі сам завод, генеральны дырэктар Дзмітрый Корчык і звязаная з БМЗ кампанія BELKAPSTEEL<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Тым не менш, афіцыйнае кіраўніцтва заяўляе пра станоўчую дынаміку. У 2023 годзе, паводле слоў генеральнага дырэктара Дзмітрыя Корчыка, было выпушчана на 250 тысяч тон сталі больш, чым у папярэднім годзе (плюс 12 %), а экспарт пракату чорных металаў вырас да 1,6 млн тон (плюс 17 %). Доля інавацыйнай прадукцыі склала 41 %, а работнікам была выплачана 13-я зарплата<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Пасля падзей жніўня 2020 года ў Жлобінскім раёне адбыўся шырокі палітычны пераслед. Дзясяткі жыхароў былі асуджаныя за ўдзел у пратэстах, каментары ў інтэрнэце або за публічныя выказванні салідарнасці. Штрафы, «хатняя хімія», пазбаўленне волі — гэта найбольш тыповыя формы пакарання. Прысуды выносіліся паводле артыкулаў 342, 364, 369, 130 КК, а ў асобных выпадках — нават за нібыта «здраду дзяржаве». У [[2024]] годзе Жлобін заняў першае месца сярод усіх раённых цэнтраў Гомельшчыны па колькасці палітычна матываваных крымінальных спраў — 168 зафіксаваных выпадкаў, што саступае толькі [[Гомель|абласному цэнтру]]<ref>[https://gomelspring.org/be/news/11103 Гомельская Вясна: «Жлобін — самы пацярпелы ад рэпрэсіяў горад Гомельшчыны»]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2026 from:0 till:75732 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 75&nbsp;732 чал. == Культура == * Дзейнічае [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]]. У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]). * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref>. * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]]. * [[Жлобінскі заапарк]]. == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] 80mr42z88gz9bhwlrhqcukrwr0iatpz 5159410 5159409 2026-06-29T07:52:38Z M.L.Bot 261 5159410 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе адкрыты новы будынак [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей|Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея]]<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. У жніўні 2020 года Жлобін стаў адным з гарадоў, дзе прайшлі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя акцыі пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. 17 жніўня забастоўка на БМЗ увайшла ў актыўную фазу: былі спынены ўсе тры мартэлі (электрадугавыя печы), з іх быў сліты метал, і завод спыніў працу<ref>[https://opendemocracy.net/articles/belarus-workers-strike OpenDemocracy.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sputnik.by/20200817/zavod-na-pereglyad-chem-zakonchilas-stachka-na-bmz-1055326722.html Sputnik Беларусь]</ref>. Каля 2 000 рабочых падпісалі зварот з патрабаваннем перагляду вынікаў выбараў. Некалькі працоўных — Яўген Говар, Аляксандр Баброў і Ігар Повараў — былі асуджаныя на рэальныя турэмныя тэрміны за нібыта «арганізацыю» страйку<ref name="рэпрэсіі2020">[https://be.wikipedia.org/wiki/Палітычныя_рэпрэсіі_ў_Жлобіне_пасля_выбараў_2020_года Падрабязней пра палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне]</ref>. Асобны прысуд атрымаў супрацоўнік БМЗ Аляксандр Гашнікаў — 14 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму за спробы стварэння незалежнага прафсаюзу і арганізацыю працоўнага руху ў краіне<ref name="рэпрэсіі2020" />. === З 2021 года === Пасля грамадска-палітычных падзей у Беларусі ў 2020 годзе і пачатку расійска-украінскай вайны ў 2022 годзе [[Беларускі металургічны завод]] сутыкнуўся з праблемамі на міжнародным рынку. Заводу стала цяжка прадаваць прадукцыю ў краіны Заходняй Еўропы і ЗША. 12 мая 2023 года санкцыі супраць БМЗ увяла [[Украіна]], а ў жніўні таго ж года — [[Еўрапейскі саюз]]. Да санкцый далучыліся [[Швейцарыя]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]] і [[Нарвегія]]. Таксама ў санкцыйны спіс ЗША трапілі сам завод, генеральны дырэктар Дзмітрый Корчык і звязаная з БМЗ кампанія BELKAPSTEEL<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Тым не менш, афіцыйнае кіраўніцтва заяўляе пра станоўчую дынаміку. У 2023 годзе, паводле слоў генеральнага дырэктара Дзмітрыя Корчыка, было выпушчана на 250 тысяч тон сталі больш, чым у папярэднім годзе (плюс 12 %), а экспарт пракату чорных металаў вырас да 1,6 млн тон (плюс 17 %). Доля інавацыйнай прадукцыі склала 41 %, а работнікам была выплачана 13-я зарплата<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Пасля падзей жніўня 2020 года ў Жлобінскім раёне адбыўся шырокі палітычны пераслед. Дзясяткі жыхароў былі асуджаныя за ўдзел у пратэстах, каментары ў інтэрнэце або за публічныя выказванні салідарнасці. Штрафы, «хатняя хімія», пазбаўленне волі — гэта найбольш тыповыя формы пакарання. Прысуды выносіліся паводле артыкулаў 342, 364, 369, 130 КК, а ў асобных выпадках — нават за нібыта «здраду дзяржаве». У 2024 годзе Жлобін заняў першае месца сярод усіх раённых цэнтраў Гомельшчыны па колькасці палітычна матываваных крымінальных спраў — 168 зафіксаваных выпадкаў, што саступае толькі [[Гомель|Гомелю]]<ref>[https://gomelspring.org/be/news/11103 Гомельская Вясна: «Жлобін — самы пацярпелы ад рэпрэсіяў горад Гомельшчыны»]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2026 from:0 till:75732 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 75&nbsp;732 чал. == Культура == * Дзейнічае [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]]. У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]). * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref>. * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]]. * [[Жлобінскі заапарк]]. == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] juskfy2qa68s2tstgs3uk7c1g21camc 5159411 5159410 2026-06-29T07:54:27Z M.L.Bot 261 /* Насельніцтва */ 5159411 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе адкрыты новы будынак [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей|Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея]]<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. У жніўні 2020 года Жлобін стаў адным з гарадоў, дзе прайшлі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя акцыі пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. 17 жніўня забастоўка на БМЗ увайшла ў актыўную фазу: былі спынены ўсе тры мартэлі (электрадугавыя печы), з іх быў сліты метал, і завод спыніў працу<ref>[https://opendemocracy.net/articles/belarus-workers-strike OpenDemocracy.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sputnik.by/20200817/zavod-na-pereglyad-chem-zakonchilas-stachka-na-bmz-1055326722.html Sputnik Беларусь]</ref>. Каля 2 000 рабочых падпісалі зварот з патрабаваннем перагляду вынікаў выбараў. Некалькі працоўных — Яўген Говар, Аляксандр Баброў і Ігар Повараў — былі асуджаныя на рэальныя турэмныя тэрміны за нібыта «арганізацыю» страйку<ref name="рэпрэсіі2020">[https://be.wikipedia.org/wiki/Палітычныя_рэпрэсіі_ў_Жлобіне_пасля_выбараў_2020_года Падрабязней пра палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне]</ref>. Асобны прысуд атрымаў супрацоўнік БМЗ Аляксандр Гашнікаў — 14 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму за спробы стварэння незалежнага прафсаюзу і арганізацыю працоўнага руху ў краіне<ref name="рэпрэсіі2020" />. === З 2021 года === Пасля грамадска-палітычных падзей у Беларусі ў 2020 годзе і пачатку расійска-украінскай вайны ў 2022 годзе [[Беларускі металургічны завод]] сутыкнуўся з праблемамі на міжнародным рынку. Заводу стала цяжка прадаваць прадукцыю ў краіны Заходняй Еўропы і ЗША. 12 мая 2023 года санкцыі супраць БМЗ увяла [[Украіна]], а ў жніўні таго ж года — [[Еўрапейскі саюз]]. Да санкцый далучыліся [[Швейцарыя]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]] і [[Нарвегія]]. Таксама ў санкцыйны спіс ЗША трапілі сам завод, генеральны дырэктар Дзмітрый Корчык і звязаная з БМЗ кампанія BELKAPSTEEL<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Тым не менш, афіцыйнае кіраўніцтва заяўляе пра станоўчую дынаміку. У 2023 годзе, паводле слоў генеральнага дырэктара Дзмітрыя Корчыка, было выпушчана на 250 тысяч тон сталі больш, чым у папярэднім годзе (плюс 12 %), а экспарт пракату чорных металаў вырас да 1,6 млн тон (плюс 17 %). Доля інавацыйнай прадукцыі склала 41 %, а работнікам была выплачана 13-я зарплата<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Пасля падзей жніўня 2020 года ў Жлобінскім раёне адбыўся шырокі палітычны пераслед. Дзясяткі жыхароў былі асуджаныя за ўдзел у пратэстах, каментары ў інтэрнэце або за публічныя выказванні салідарнасці. Штрафы, «хатняя хімія», пазбаўленне волі — гэта найбольш тыповыя формы пакарання. Прысуды выносіліся паводле артыкулаў 342, 364, 369, 130 КК, а ў асобных выпадках — нават за нібыта «здраду дзяржаве». У 2024 годзе Жлобін заняў першае месца сярод усіх раённых цэнтраў Гомельшчыны па колькасці палітычна матываваных крымінальных спраў — 168 зафіксаваных выпадкаў, што саступае толькі [[Гомель|Гомелю]]<ref>[https://gomelspring.org/be/news/11103 Гомельская Вясна: «Жлобін — самы пацярпелы ад рэпрэсіяў горад Гомельшчыны»]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2026 from:0 till:75732 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 75&nbsp;732 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, металургічнай ([[Беларускі металургічны завод]]), харчовай, будматэрыялаў прамысловасці, фабрыка інкрустацыі. Гасцініцы «Славянская», «Юбілейная». == Культура == * Дзейнічае [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]]. У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]). * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref>. * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]]. * [[Жлобінскі заапарк]]. == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] c2t9busk78vxokzb2bscowdan4nbsr3 0 16275 5159291 5140571 2026-06-28T17:20:44Z Siliyiw 169172 5159291 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Мазыр |арыгінальная назва = Мазыр |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Mazyr, Belarus.svg |сцяг = Flag of Mazyr.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Mazyr Montage (2017).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 03|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 14|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Мазырскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1155]] |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = 36,74 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 170 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 236<ref name="btc"/> |паштовы індэкс = 247760, 247770—247777, 247779, 247780, 247782—247787 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Mazyr |сайт =http://mozyrisp.gov.by |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 277491317 |кіраўнік=}} '''Мазы́р'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Mazyr}}) — горад раённага падпарадкавання (да жніўня [[2007]] г. — абласнога падпарадкавання) у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]], порт на [[Прыпяць|р. Прыпяць]]. За 133 км на паўднёвы ўсход ад [[Гомель|Гомеля]], 7 км ад чыгуначнай станцыі на лініі [[Калінкавічы]] — [[Оўруч]] ([[Украіна]]). Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з [[Гомель|Гомелем]], [[Бабруйск]]ам, Оўручам (Украіна). Найбуйнейшы порт у Беларусі. [[Мазыр (аэрапорт)|Аэрапорт]]. == Назва == Назва вядомая ад 1155 года ў формах «Мозър», «Мозыр», «Мозырь»<ref name="KTSB" />. == Геаграфія == === Клімат === <div style="max-width:75%">{{Клімат горада |Горад_род = Мазыр |Крыніца = [https://meteolabs.by/бел/клімат/мазыр/ Мазыр Надвор'е і клімат] |Сту_а_макс = 10.2 |Лют_а_макс = 15.5 |Сак_а_макс = 21.6 |Кра_а_макс = 29.5 |Май_а_макс = 33.2 |Чэр_а_макс = 37.7 |Ліп_а_макс = 36.2 |Жні_а_макс = 36.4 |Вер_а_макс = 34.9 |Кас_а_макс = 26.6 |Ліс_а_макс = 19.1 |Сне_а_макс = 12.3 |Жыл__а_макс = 37.7 |Сту_а_мін = -33.8 |Лют_а_мін = -30.4 |Сак_а_мін = -28.7 |Кра_а_мін = -9.7 |Май_а_мін = -2.8 |Чэр_а_мін = 0.4 |Ліп_а_мін = 0.7 |Жні_а_мін = 1.2 |Вер_а_мін = -3.6 |Кас_а_мін = -9.7 |Ліс_а_мін = -20.6 |Сне_а_мін = -34.0 |Жыл__а_мін = -34.0 |Сту_сяр_макс = -2.3 |Лют_сяр_макс = -0.7 |Сак_сяр_макс = 5.2 |Кра_сяр_макс = 13.7 |Май_сяр_макс = 20.4 |Чэр_сяр_макс = 23.1 |Ліп_сяр_макс = 25.2 |Жні_сяр_макс = 24.4 |Вер_сяр_макс = 18.4 |Кас_сяр_макс = 11.8 |Ліс_сяр_макс = 4.0 |Сне_сяр_макс = -0.4 |Жыл__сяр_макс = 11.9 |Сту_сяр_мін = -7.9 |Лют_сяр_мін = -7.6 |Сак_сяр_мін = -3.4 |Кра_сяр_мін = 3.2 |Май_сяр_мін = 8.6 |Чэр_сяр_мін = 12.0 |Ліп_сяр_мін = 14.0 |Жні_сяр_мін = 12.8 |Вер_сяр_мін = 8.5 |Кас_сяр_мін = 3.0 |Ліс_сяр_мін = -1.4 |Сне_сяр_мін = -5.9 |Жыл__сяр_мін = 3.0 |Сту_сяр = -5.1 |Лют_сяр = -4.2 |Сак_сяр = 0.9 |Кра_сяр = 8.5 |Май_сяр = 14.5 |Чэр_сяр = 17.6 |Ліп_сяр = 19.6 |Жні_сяр = 18.6 |Вер_сяр = 13.5 |Кас_сяр = 7.4 |Ліс_сяр = 1.3 |Сне_сяр = -3.1 |Жыл__сяр = 7.5 |Сту_сяр_апад = 35.3 |Лют_сяр_апад = 35.8 |Сак_сяр_апад = 45.4 |Кра_сяр_апад = 45.8 |Май_сяр_апад = 61.2 |Чэр_сяр_апад = 74.4 |Ліп_сяр_апад = 94.1 |Жні_сяр_апад = 67.2 |Вер_сяр_апад = 62.4 |Кас_сяр_апад = 47.9 |Ліс_сяр_апад = 44.8 |Сне_сяр_апад = 42.1 |Жыл__сяр_апад = 656.4 |}} </div> == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Мазыра}} === Сярэднявечча === Мяркуецца, што паселішча, ад якога бярэ свой пачатак сучасны Мазыр, узнікла ў [[VIII стагоддзе|VIII ст.]] ва [[урочышча|ўрочышчы]] [[Кімбараўка]] (ад старалітоўскага двухасноўнага імя Кібар, ''Kim-bar’as'', носьбіт якога меў апынуцца на Прыпяці ў XV ст.), дзе існавала ўмацаванае гарадзішча<ref name="ehb36"/>. У [[XI стагоддзе|XI]]—[[XII стагоддзе|XII]] стст. умацаваны [[Замак|горад]] перанеслі на Замкавую гару<ref name="ehb"/>. Першы пісьмовы ўпамін пра Мазыр датуецца [[1155]] годам, калі ён перайшоў ад [[Кіеўскае княства|Кіеўскага]] да [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага]] княства. Працяглы час Мазыр знаходзіўся ў складзе Тураўскага княства, князі і епіскапы якога называліся тураўскімі і мазырскімі. У [[1240]]—[[1241]] горад пацярпеў ад татарскіх набегаў. З сяр. [[14 стагоддзе|XIV ст.]] Мазыр далучыўся да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У [[14 стагоддзе|XIV]]—[[18 стагоддзе|XVIII]] стст. тут існаваў [[Мазырскі замак|драўляны замак]]. У [[1471]] Мазыр увайшоў у склад [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]. У [[16 стагоддзе|XVI ст.]] горад стаў цэнтрам гродавага староства, з правядзеннем адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы ([[1565]]—[[1566]]) — сталіцай [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|павету]]. У пач. [[16 стагоддзе|XVI ст.]] Мазыр складаўся з трох частак — цэнтральнай з астрогам, неўмацаванага пасаду і Рынку. У [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім|вайну Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім]] у [[1534]]—[[1537]] усходнія захопнікі зруйнавалі Мазыр<ref name="evkl"/>. На [[1552]] у горадзе існавалі цэрквы Спаса, Міколы, Прачыстай Багародзіцы<ref name="evkl"/>. === У Рэчы Паспалітай === Па [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ([[1569]]) і пераходу Кіеўскага ваяводства да [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]] з ініцыятывы мясцовай шляхты Мазырскі павет далучыўся да [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. На [[1571]] — 550 будынкаў, дзейнічалі 5 цэркваў, працавалі шпіталь і 44 крамы, на [[1576]] — 293 мяшчанскія двары<ref name="evkl"/>. [[28 студзеня]] [[1577]] [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторы]] надаў Мазыру [[Магдэбургскае права]] і герб «''у блакітным полі чорны аднагаловы арол з срэбным шыльдам на грудзях, на шыльдзе — чырвоная літара S''»<ref name="HBH"/>. Вытрымка з адпаведнага велікакняжацкага прывілея: {{Цытата|Надаем тому гораду нашему печать гарадскую, то есть Орел з Сем в нем вырисованым... которую ўрад гарадский на судах и иншых справах и потребах гарадских печатовать и того герба ўжывать мают вечные часы}} {{Падвойная выява|справа|Mazyr. Мазыр (27.03.1680).jpg|140|Coat of Arms of Mazyr (hictorical).png|130|Гістарычны [[герб Мазыра]]: з прывілея [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] (злева) і сучасная рэканструкцыя (справа)}} У [[1609]] Мазыр пацярпеў ад вялізнага пажару. Аднак ужо ў [[1613]] коштам ахвяраванняў завяршылася аднаўленне ўмацаванняў і горад быў «''…абнесена высокім валам з 7 вежамі, або фортамі''». У [[1616]] староста [[Б. Стравінскі]] заснаваў тут касцёл. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) у [[1655]] [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] войскі на чале з [[Валконскім]] захапілі і спустошылі мясціну<ref name="mozyrisp"/>. У 1-й пал. [[18 стагоддзе|XVIII ст.]] у Мазыры збудавалі базыльянскі манастыр, каля горада — Кімбараўскія цыстэрыянскія кляштары. З [[1752]] пачаў дзейнічаць кляштар марыявітак. У [[1723]]—[[1773]] пры [[Фарны касцёл, Мазыр|Фарным касцёле]] існавала місія езуітаў<ref name="evkl259"/>. У [[1726]] адкрылася езуіцкая школа (у [[1773]] яе пераўтварылі на свецкую вучэльню<ref name="evkl259"/>). У [[1750]] казакі спустошылі кляштар цыстэрыянак ва ўрочышчы Кімбараўка. На [[1724]] у Мазыры існавалі Кіеўская, Оўруцкая, Свідоўская, Нагорная, Гончая і іншыя вуліцы. У горадзе было два замкі — Верхні (Стары), які размяшчаўся на Замкавай гары, і Ніжні. У падножжа Замкавай гары быў Рынак, на паўночным захадзе ад яго знаходзіліся гарадская ратуша, пякарня і стайня. Гандаль вёўся ў 56 крамах, якія атачалі пляц. Тамака ж быў шпіталь. Паводле гарадскага плану ([[1769]]), — Пятніцкая, Слуцкая, Кіеўская, Жытомірская вуліцы і Рынак; у горадзе было 211 двароў, 6 цэркваў і касцёлаў, ратуша, 2 майстэрні для абпалу цэглы. === У Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Мазыр апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам павету [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У [[1796]] царскія ўлады даравалі гораду новы расійскі герб. На [[1825]] тут было 530 драўляных і 3 мураваныя будынкі, дзейнічалі 2 кляштары, працавалі 22 крамы і 27 корчмаў. У [[1834]] у Мазыры адкрылася шляхецкае вучылішча, ператвораная ў [[1859]] у прагімназію, потым — у гімназію. На [[1862]] — 491 будынак, дзейнічалі 4 цэрквы, касцёл і 2 іўдзейскія малітоўныя дамы, працавала 71 крама; штогод з 6 да 27 студзеня і з 6 да 28 жніўня праводзіліся кірмашы. Месцічы актыўна ўдзельнічалі ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчым паўстанні]] ([[1863]]—[[1864]]). На [[1878]] у Мазыры дзейнічалі 3 царквы (у тым ліку мураваная, гвалтоўна пераробленая царскімі ўладамі з бернардзінскага касцёла), касцёл і сінагога. У [[1879]] тут заснавалі тэлеграфную станцыю, а ў [[1885]] — запалкавую фабрыку «Маланка» («Молния»). Пракладка [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]] у [[1880-я]] гг. паспрыяла далейшаму эканамічнаму развіццю Мазыра. Паводле вынікаў перапісу ([[1897]]) у горадзе было 628 двароў, дзейнічалі 4 царквы, 2 капліцы, сінагога, 4 іўдзейскія малітоўныя дамы, працавалі бальніца, прагімназія, 1-класнае прыходскае і прыватнае жаночае 2-класнае вучылішча, паштова-тэлеграфная кантора, бровар, майстэрня апрацоўкі скураў, 3 крупадзёркі, маслабойня, 170 крамаў, 13 заезных двароў, 8 корчмаў, 3 вінныя крамы. На [[1904]] — 1210 жылых дамоў, у тым ліку 102 мураваныя, 50 газавых ліхтароў, водаправод, 2 друкарні, аптэка, 2 бібліятэкі, лясніцтва. У верасні [[1913]] тут адбылася I сельскагаспадарчая і прамысловая выстаўка. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў Мазыры было 1210 жылых будынкаў, 3 фабрыкі, 16 майстэрняў, 5 навучальных устаноў, земская бальніца, метэастанцыя, друкарня і 2 кнігарні. У лютым [[1918]] горад занялі нямецкія войскі. <center><gallery caption="Даўнія графічныя выявы Мазыра" widths="180" heights="150" perrow="4"> Файл:Mazyr, Zamkavaja. Мазыр, Замкавая (XVIII).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар бернардзінцаў, з піктаграфічнай карты [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Файл:Mazyr, Bernardynski. Мазыр, Бэрнардынскі (1800).jpg|Касцёл і кляштар бернардзінцаў, абмерны [[рысунак]] пач. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Файл:Mazyr, Michajłaŭskaja-Zamkavaja. Мазыр, Міхайлаўская-Замкавая (1865).jpg|Касцёл і кляштар бернардзінцаў, [[1865]] Файл:Mazyr, Zamkavaja. Мазыр, Замкавая (1865).jpg|Касцёл і кляштар бернардзінцаў, [[1865]] Файл:Mazyr, Zamkavaja. Мазыр, Замкавая (1842).jpg|Касцёл бернардзінцаў, абмеры другой пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Файл:Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (1865).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар цыстэрыянак, [[1865]] Файл:Mazyr, Prypiać-Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Прыпяць-Кімбараўка, Цыстэрыянскі (N. Orda, 1864-76).jpg|Кімбараўка. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[1870]] </gallery></center> === Найноўшы час === [[Файл:Мазыр. Мост цераз Прыпяць (01).jpg|thumb|Мост цераз Прыпяць — самы доўгі аўтамабільны мост у Беларусі]] [[25 сакавіка]] [[1918]] згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Мазыр абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. [[1 студзеня]] [[1919]] у адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б) Беларусі|I з’езду КП(б) Беларусі]] ён увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], дзе стаў цэнтрам павета («падраёна») Гомельскага раёна<ref name="at"/>. З [[5 сакавіка]] да [[29 чэрвеня]] [[1920]] горад знаходзіўся пад польскай уладай. У [[1924]] Мазыр стаў цэнтрам раёна БССР (у [[1926]]—[[1927]] гг. горад у [[Слабадскі раён|Слабадскім раёне]]). У [[1924]]—[[1930]] і [[1935]]—[[1938]] горад быў адміністрацыйным цэнтрам [[Мазырская акруга|акругі]]. [[27 верасня]] [[1938]] Мазыр атрымаў афіцыйны статус горада абласнога падпарадкавання. У [[1938]]—[[1954]] ён быў цэнтрам [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[22 жніўня]] [[1941]] да [[14 студзеня]] [[1944]] горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. Акупанты стварылі ў Мазыры лагер смерці, знішчылі 4,7 тыс. жыхароў. Дзейнічала патрыятычнае падполле. У [[1948]] аднавіў працу Мазырскі краязнаўчы музей. У [[1953]] адбыўся ўвод у эксплуатацыю рамонтава-экскаватарнага, у [[1963]] — кабельнага завода. У [[1958]] пачаўся рух на мосце праз раку Прыпяць. 15 мая 1959 года ў склад горада ўключана вёска [[Целепуны]] [[Баброўскі сельсавет (Мазырскі раён)|Баброўскага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 15 мая 1959 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Мазыр вёскі Целяпуны, Мазырскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>, 29 чэрвеня 1962 года — вёска [[Баравікі (Мазырскі раён)|Баравікі]] Баброўскага сельсавета<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 29 чэрвеня 1962 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Мазыра вёскі Баравікі Баброўскага сельскага Савета Мазырскага раёна // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 21 (980).</ref>. У [[1975]] адбыўся пуск першай чаргі Мазырскага нафтаперапрацоўчага завода. У [[1988]] пачаўся рэгулярны трамвайны рух. 9 сакавіка 1988 года ў склад горада ўключаны вёскі [[Бабры (Мазырскі раён)|Бабры]] і [[Майская (Мазырскі раён)|Майская]] [[Козенскі сельсавет|Козенскага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 2084—XI ад 9 сакавіка 1988 г. Аб уключэнні вёсак Бабры, Майская Козенскага сельсавета Мазырскага раёна Гомельскай вобласці ў гарадскую мяжу горада Мазыра // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 8 (1922).</ref>. 30 жніўня 2007 года [[Мазырскі раён]] і горад Мазыр аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Мазырскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Мазыр<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30700396&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 30 августа 2007 года № 396 "Об объединении Мозырского района и города Мозыря в одну административно-территориальную единицу"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408004501/https://etalonline.by/document/?regnum=p30700396&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>.<gallery widths="180" heights="150" perrow="4" caption="Места на старых здымках"> Файл:Mazyr, Prypiać. Мазыр, Прыпяць (1901-17) (2).jpg|Панарама з боку Прыпяці Файл:Mazyr, Piatnickaja. Мазыр, Пятніцкая (25.03.1918).jpg|Вуліца Пятніцкая, [[1918]] Файл:Mazyr, Piatnickaja. Мазыр, Пятніцкая (1912).jpg|Царква Святой Параскевы Пятніцы Файл:Mazyr, Zamkavaja, Fara. Мазыр, Замкавая, Фара (1901-17).jpg|[[Фарны касцёл, Мазыр|Фарны касцёл]] Файл:Mazyr, Słuckaja. Мазыр, Слуцкая (1908).jpg|Вуліца Слуцкая Файл:Mazyr, Zamkavaja. Мазыр, Замкавая (1901-17) (3).jpg|Вуліца Замкавая Файл:Mazyr, Śvidoŭskaja, Kianievič. Мазыр, Сьвідоўская, Кяневіч (1901-17) (3).jpg|Вуліца Свідоўская. Сядзіба Кеневічаў Файл:Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (Szulman, 1916) (3).jpg|Кімбараўка. Касцёл і кляштар цыстэрыянаў </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:120000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1552 from:0 till:1500 bar:1576 from:0 till:2000 bar:1724 from:0 till:1500 bar:1795 from:0 till:2000 bar:1825 from:0 till:3000 bar:1850 from:0 till:6500 bar:1878 from:0 till:7834 bar:1897 from:0 till:8076 bar:1907 from:0 till:9976 bar:1927 from:0 till:14300 bar:1939 from:0 till:17500 bar:1959 from:0 till:25700 bar:1970 from:0 till:48800 bar:1973 from:0 till:58000 bar:1991 from:0 till:103000 bar:1997 from:0 till:108000 bar:2004 from:0 till:111500 bar:2009 from:0 till:108792 bar:2017 from:0 till:111801 bar:2024 from:0 till:105152 TextData= fontsize:10px pos:(70,195) text:Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Мазыра </timeline></center> </div> * '''XVI стагоддзе''': 1552 год — 1,5 тыс. чал.<ref name="evkl"/>; 1571 год — каля 2 тыс. чал.<ref name="HVB-1"/>; 1576 год — 2 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагоддзе''': 1724 год — 1,5 тыс. чал.<ref name="evkl259"/>; 1795 год — каля 2 тыс. чал. * '''XIX стагоддзе''': 1825 год — каля 3 тыс. чал.; 1850 год — каля 6,5 тыс. чал.; 1866 год — 5899 чал.<ref name="HVB-2"/>; 1878 год — 7834 чал. (3902 муж. і 3932 жан.), у тым ліку 5457 праваслаўных, 23 стараверы, 446 каталікоў, 10 евангелістаў і 1898 іўдзеяў<ref name="HSKP"/>; 1897 год — 8067 чал.<ref name="ehb"/>{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1907 год — 9976 чал.<ref name="DLB"/>; 1908 год — 10&nbsp;395 чал.<ref name="HVB-3"/>; каля 1910 год — 12&nbsp;251 чал. (6338 муж. і 5883 жан.), з іх паводле веры: праваслаўных 4118, раскольнікаў 68, каталікоў 619, пратэстантаў 22, іўдзеяў 7276, іншых 148; паводле саслоўя: шляхты 248, духоўнага саслоўя 45, ганаровых грамадзян і купцоў 315, мяшчан 9886, ваенных 732, сялян 885, іншых 140<ref name="ЭСБЕ"/>; 1927 год — 14,3 тыс. чал.; 1939 год — 17,5 тыс. чал.; 1959 год — 25,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 48,8 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1973 год — 58 тыс. чал.<ref name="VSE"/>; 1991 год — 103 тыс. чал.; 1995 год — 106,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 108 тыс. чал.<ref name="ehb36"/>; 1998 год — 109,2 тыс. чал.<ref name="BE"/>; 1999 год — 111,8 тыс. чал.<ref name="HVB-4"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 год — 111,5 тыс. чал.; 2006 год — 111,6 тыс. чал.; 2008 год — 112,0 тыс. чал.; {{дата|1|1|2009|1}} — 112,2 тыс. чал.; 2009 год — 108&nbsp;792 чал. (перапіс); 2016 год — 112&nbsp;003 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 111&nbsp;801 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == У 1912-14 гг. у Целепуках, прыгарадзе Мазыра працаваў Мазырскі фанерна-дрэваапрацоўчы завод. Вырабляў дошкі, фанеру і інш. У [[1910]]—[[1913]] гг. меў 2 паравыя рухавікі (150 к.с.), працавала да 200 рабочых; выраблена прадукцыі на 565,4 тыс. руб. Цэнтр нафтаперапрацоўчай прамысловасці ([[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод]]). Працуюць прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі (Мазырскі машынабудаўнічы завод, «Мазырсельмаш», «[[Беларускабель]]»), дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці (вытворчасць куханнай солі — ААТ «[[Мазырсоль]]»). Гасцініцы гарадскога савета «Дынама», «Элада», гасцінічны комплекс «Прыпяць». == Транспарт == У Мазыры, акрамя [[Мазырскі аўтобус|аўтобусаў]], працуе [[Мазырскі трамвай|трамвайны транспарт]]. Даўжыня лініі — больш за 20 кіламетраў. Дзейнічае адзін маршрут. У горадзе знаходзяцца чыгуначныя станцыі [[Мазыр-Паўночны]] і [[Мазыр (станцыя)|Мазыр]]. == Культура == [[Файл:Будынак мазырскага драматычнага тэатру.jpg|thumb|250пкс|Драматычны тэатр імя І. Мележа]] [[Файл:Палац культуры МНПЗ.JPG|thumb|left|250пкс|Палац культуры]] Дзейнічаюць кінатэатр «Мір», [[Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа]], [[Мазырская філармонія]], парк культуры «Перамога». У [[1990]] годзе адкрыўся Палац культуры МНПЗ. Жыхароў горада абслугоўваюць больш за 50 бібліятэк. У Мазыры ёсць [[Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]], музей прыкладнай творчасці, гарадская выстаўная зала. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Адукацыя == У Мазыры працуюць будаўнічы тэхнікум, вучылішча — геалогіі, будаўнічая, медыцынская і музычная, 15 сярэдніх і 4 музычныя школы, 35 дашкольных устаноў. Установа вышэйшай адукацыі — [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна]]. == Спорт == Асноўныя спартыўныя аб’екты: басейн, 3 стадыёны, гарналыжны комплекс, школа алімпійскага рэзерву Беларусі. Мясцовая футбольная каманда — ФК «[[Славія Мазыр|Славія-Мазыр]]». == СМІ == У кабельнай сетцы Мазыра вяшчае мясцовы тэлеканал. Таксама горад мае ўласныя друкаваныя выданні — газеты «Жыццё Палесся» і «На свае вочы». == Забудова == [[Файл:Mazyr3.JPG|thumb|250пкс|Плошча Леніна]] Архітэктурна-планіровчную сістэму Мазыра абумовіў складаны [[рэльеф]] (рака Прыпяць, мноства [[яр]]аў). Культурны і гістарычны цэнтр горада — плошча Леніна — геаграфічна знаходзіцца на ўскраіне, на беразе Прыпяці. Уздоўж ракі праходзіць вуліца Савецкая, перпендыкулярна да якой рэчышчам і схіламі яраў у глыб горада падымаюцца іншыя вуліцы. == Славутасці == [[Файл:Мазыр. Спуск да сабора (01).jpg|thumb|250пкс|Гістарычны цэнтр горада.]] Праз горад праходзяць турыстычныя маршруты: «Мазыр старадаўні», «Палескі край, яго традыцыі і побыт», «Мазыр даўні і сучасны», «Святыні Мазыршчыны»<ref name="TEB"/>. Працуе Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей культуры. * '''[[Замкавая гара (Мазыр)|Замчышча]]''' (XV—XVIII стст.). * Гарадзішча-2 перыяду ранняга сярэднявечча (ІХ-ХІ), ва ўрочышчы Кімбараўка, паміж вуліцай Гогаля і завулкам Фабрычным у паўднёва-ўсходняй частцы Мазыра — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000507}}. * Стаянка-1 перыяду неаліту (4-3-е тысячагоддзі да н.э.), каля будынка па вуліцы Нялідава, 21а ў мікрараёне Зарэчны (былы пасёлак Пхоў) Мазыра — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000508}}. * Стаянка-2 перыяду неаліту (4-3-е тысячагоддзі да н.э.), на паўднёвым беразе возера Уюнец, з левага боку ад дарогі Мазыр — [[Калінкавічы]], за 3,8 км на поўнач ад цэнтра Мазыра (плошчы Леніна) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000509}}. * Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст., фрагменты). * [[Сабор у імя Архістратыга Міхаіла (Мазыр)|Свята-Міхайлаўская сабор]] і манастырскі жылы корпус (1760—1775, былы касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар бернардзінцаў). * [[Свята-Мікалаеўская царква (Мазыр)|Свята-Мікалаеўская царква]]. * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар цыстэрцыянцаў (Мазыр)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар цыстэрцыянцаў]] (1711). * [[Касцёл Святога Міхаіла і кляштар цыстэрцыянак (Мазыр)|Касцёл Святога Міхаіла і манастыр цыстэрыянак]] (1743—1745). * Бровар (1885). * Сядзіба Кеневічаў (пач. XIX ст., пазней мужчынская гімназія). === Памятныя мясціны === * Могілкі іўдзейскія. * [[Курган Славы (Мазыр)|Курган Славы]] === Страчаная спадчына === * [[Мазырскі замак|Замак]] (XVI ст.). * Касцёл і кляштар марыявітак (XVIII ст.). * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Мазыр|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (Фарны, [[1616]]). * Сінагога. * Царква Праабражэння Гасподняга (XVI ст.). * Царква Святога Мікалая (XVI ст.). * Царква Святой Параскевы Пятніцы (XVIII ст.). * Царква Святой Тройцы (1888). <center><gallery caption="Краявіды Мазыра" widths="180" heights="150" perrow="4"> Мазыр. Асабняк.jpg|Былы асабняк Church of Saint Michael Archangel, Mazyr.jpg|Колішні касцёл бернардзінцаў Мазыр. Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар цыстэрцыянак (01).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар цыстэрцыянак Будынак былой мужчынскай гімназіі 02.jpg|Колішняя сядзіба [[Кеневічы|Кеневічаў]] Мазыр. Касцёл і кляштар цыстэрцыянаў (01).jpg|Былыя касцёл і кляштар цыстэрцыянцаў Мазыр. Драўляны замак пад старыну (03).jpg|Замкавая гара Mazyr4.JPG|Прыпяць Мозырь. Пивзавод..JPG|Бровар </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Мазыра|Ганаровыя грамадзяне Мазыра}} * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава]] (1946—2016) — [[паэтэса]]. * [[Аляксандр Абрамавіч Брэгман]] (1895—1919) — [[рэвалюцыянер]]. * [[Мікалай Мікітавіч Пушкар]] (1919—1939) — [[мастак]], скульптар-кераміст, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. * [[Яўген Уладзіміравіч Дворак]] (нар. 1950) — беларускі архітэктар. * [[Эдуард Міхайлавіч Дзечка]] (нар. 1936) — вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання і металаапрацоўкі, [[доктар тэхнічных навук]]. * [[Сяргей Іванавіч Дубавец]] (нар. 1959) — беларускі [[журналіст]], [[літаратар]], [[крытык]] і выдавец. * [[Якаў Эмануілавіч Кенігсберг]] (1939—2013) — вучоны-[[імунолаг]], доктар біялагічных навук. * [[Міхаіл Аляксеевіч Марціновіч]] (нар. 1979) — беларускі [[футбаліст]]. * [[Давыд Барысавіч Мельцэр]] (нар. 1925) — беларускі гісторык-славіст. * [[Міхаіл Васілевіч Радзевіч]] (1838—1919) — беларускі і расійскі публіцыст, крытык, педагог, этнограф. * [[Ксенія Міхайлаўна Сітнік]] (нар. 1995) — беларуская [[спявачка]]. * [[Сямён Іванавіч Трызна]] (1890—1968) — вучоны ў галіне селекцыі раслін, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]] (нар. 1947) — [[дырыжор]]. * [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі]] (1850—1918) — [[этнограф]]. * [[Ларыса Аляксандраўна Ярмоліна]] (1900—1984) — [[актрыса]], [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР]]. == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Украіны}} [[Корасцень]], [[Украіна]] * {{Сцяг Расіі}} [[Северадзвінск]], [[Расія]] * {{Сцяг Чэхіі}} [[Страканіцы]], [[Чэхія]] == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Спіс вуліц Мазыра]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="btc">[http://www.beltelecom.by/news/39887/ В Мозыре и Мозырском районе меняется зональный телефонный код и вводится шестизначная нумерация]{{Ref-ru}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 239.</ref> <ref name="ehb36">[[Марыя Аўсяная|Аўсяная М.]], [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]], [[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Мазыр // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 36.</ref> <ref name="ehb">[[Марыя Аўсяная|Аўсяная М.]], [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]], [[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Мазыр // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 37.</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=258|артыкул=|аўтар=}}</ref> <ref name="HBH">{{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="mozyrisp">[http://mozyrisp.gov.by/rus/district/district_history/ История], [http://mozyrisp.gov.by Мозырский районный исполнительный комитет]</ref> <ref name="evkl259">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=259|артыкул=|аўтар=}}</ref> <ref name="at">{{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/ГВБ|2-2к}} С. 81.</ref> <ref name="HVB-2">{{Крыніцы/ГВБ|2-2к}} С. 82.</ref> <ref name="HSKP">[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Mozyrz // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. 754.</ref> <ref name="DLB">{{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі|к}}</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/ГВБ|2-2к}} С. 83.</ref> <ref name="ЭСБЕ">{{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> <ref name="VSE">{{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|9к}} С. 512.</ref> <ref name="HVB-4">{{Крыніцы/ГВБ|2-2к}} С. 80.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мазы́р|455}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=258—259|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Mazyr|Мазыр}} {{OSM relation|5598638|Мазыр}} * [http://radzima.org/be/gorad/mazyr.html г. Мазыр] на [[Radzima.org]] * [http://catholic.by/2/belarus/dioceses/pinsk/101249.html Мазыр — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі] на [[Catholic.by]] * [http://mymozyr.info/gallery/ Фота Мазыра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503165814/http://mymozyr.info/gallery |date=3 мая 2009 }}{{ref-ru}} {{Мазырскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мазыр| ]] fmav8gxt2kswt7ffzy0x6yh0d8wjp5n 0 16277 5159303 5142350 2026-06-28T17:57:52Z Siliyiw 169172 5159303 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Нароўля |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |першае згадванне = 1604 |ранейшыя назвы = |статус з = 1971 |нацыянальны склад = перапіс 2009 г.: [[беларусы]] (89,4%), [[рускія]] (7,06%), [[украінцы]] (2,68%), [[палякі]] (0,6%), [[немцы]] (0,25%), [[яўрэі]] (0,049%) |канфесійны склад = праваслаўныя, католікі, пратэстанты, мусульмане, іудзеі }} '''Наро́ўля'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Naroŭlia}}, {{lang-ru|Наровля}}) — [[горад]] раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны, эканамічны і культурны цэнтр [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]], прыстань на правым беразе [[Прыпяць|Прыпяці]]. Напэўна, упершыню Нароўля згадана як вёска-слабада [[20 ліпеня]] [[1604]] г. У першай палове XVIII ст. ужо згадваецца як [[мястэчка]]. У 1829 г.<ref name="elib.bsu.by">''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 116.</ref> стала цэнтрам [[латыфундыя|латыфундыі]] мясцовага двараніна-каталіка [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэля Ігнатавіча Горвата]] (1810—1868) і яго нашчадкаў да 1917 г. Даніэль Горват [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|пабудаваў палац]] (1850) і [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|альтанку]], а яго ўнук [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) — [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскую фабрыку]] (1913), якія дагэтуль галоўныя сімвалы горада. Шляхецкі герб «[[Побуг (герб)|Побуг]]», якім карысталіся [[Горваты]], стаў асновай сучаснага герба (2001) Нароўлі. 27 верасня 1938 г. мястэчка Нароўля атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу, а 3 лістапада 1971 г. — статус горада. Нароўля моцна пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] (1986), у 1986—1995 гг. выселена значная частка жыхароў і праведзена дэзактывацыя тэрыторыі. Знаходзіцца па аўтадарозе за 326 км ад [[Мінск]]а (па геаграфічнай прамой — 268 км), за 173 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 40 км ад Мазыра, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Ельск на лініі [[Калінкавічы]]—[[Оўруч]]. Аўтадарогі на [[Мазыр]], [[Ельск]], [[Аляксандраўка (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўку]] (пагранічны пункт з [[Украіна]]й). Насельніцтва 8 388 чал. (2025). == Назва == Паводле [[Гідраніміка|гідранімічнай]] версіі, назва паселішча ўтворана ад імя прытока Прыпяці — ракі Нароўлі ([[Нараўлянка|Нараўлянкі]]). Узнікненне тапоніма ад гідроніма было распаўсюджанай назоўнай практыкай у старажытнасці. Адна з першых пісьмовых згадак гідроніма ў форме «рэчка Нароўля» — 3 чэрвеня 1581 г. у акце Мазырскага земскага суду «Пацвярджэнне прывілея баярам Мітковічам на Лук’янаўскі востраў [зямлі] і дом у г. Мазыры»<ref>[https://ia804500.us.archive.org/33/items/kamunikat-13824-1.djvu/13824-1.pdf Акты, издаваемые Виленскою комиссиею для разбора древних актов. — Т. XXIV. — Вильна : Тип. А. Г. Сыркина, 1897. — 547 с. — С. 386.]</ref>. Паводле [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Уладзіміра Тапарова]], славянская назва ракі ўтварылася з гідроніма [[Балты|балцкага]] паходжання *''Narav-'' або *''Narū-s'' , праз дадаванне да яго славянскага суфіксу ''-ля'' (> Нароўля), пазней дадаўся суфікс ''-янка'' (> Нараўлянка)<ref>''Топоров, В. Н.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — Москва, 1962. — С. 144—146, 277.</ref>. Корань ''Nar-'' звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)». Назвы з гэтым коранем ([[Нарач (возера)|Нарач]], [[Нараў]], [[Нара (рака)|Нара]]) адлюстроўваюць або глыбіню водаў, або імклівасць цячэння (у выніку перападу вышыняў). Паблізу Нараўлянкі цякуць прыпяцкія прытокі з, імаверна, балцкімі назвамі [[Мытва]] і [[Жалонь]]<ref>''Топоров, В. Н.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — Москва, 1962. — С. 232—233.</ref>. На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], няясна, што ўзнікла раней — назва паселішча або ракі. Ён дапускаў магчымасць паходжання назвы «Нароўля» ад балцкай гідранімічнай асновы ''Nar-''. Таксама не выключаў магчымасці паходжання ад славянскага выразу «на рву» або фінскага ''narvaine'' «парогі, быстрыны»<ref>''Жучкевич, В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Минск: Изд. БГУ, 1974. — С. 251.</ref>. «Славянскую» версію падтрымліваў [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандр Рогалеў]]. На яго думку, у назве Нароўля прыстаўка ''на-'' паказвае, што паселішча знаходзіцца паблізу нейкага аб’екта, суфікс ''-ля'' — што гэта менавіта паселішча, а не мясцовасць, а назву ''Рова'', ''Роўка'' давалі імклівым, але невялікім рэчкам, [[Ручай|ручаям]], якія «ірвалі» зямлю, «прарывалі» [[рэчышча]]<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 41.</ref>. Таксама ёсць версіі, што паселішча знаходзілася «на роўнай» мясцовасці і атрымала назву ад гэтага або што пасяленне ці астрог узніклі «на [[Роў (фартыфікацыя)|рове]]»<ref name="ReferenceA">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 40.</ref>. У XIX—XX стст. часам ужывалася напісанне мястэчка (пасёлка) па-руску як «Наровль». == Прыроднае асяроддзе == Нароўля знаходзіцца на раўніннай мясцовасці. На [[поўдзень]] ад вёскі [[Барбароў]] знікаюць апошнія адгор’і [[Мазырская града|Мазырскай марэннай грады]]. Прыроднае асяроддзе Нароўлі характарызуецца густымі лясамі, заліўнымі лугавінамі, рачнымі [[затока]]мі, [[старыца]]мі, [[прыток]]амі Прыпяці<ref name="ReferenceB">''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля. — Мінск, 1994. — С. 6.</ref>. Сучасны горад знаходзіцца на правым беразе павольнай ракі Прыпяць, якая трошкі выгінаецца ў раёне горада і таму вельмі дабаўляе маляўнічасці і без таго прыгожым краявідам. Удалай асаблівасцю [[горад]]а з’яўляецца тое, што яго цэнтральная частка прымыкае да берага [[Прыпяць|Прыпяці]], дзе знаходзіцца цудоўны дзеючы гарадскі пясчаны пляж, які актыўна выкарыстоўваецца гараджанамі (звычайна ў цёплае летняе надвор’е). Прыпяць ранняй вясной часта шырока разліваецца і вымывае берагі, таму звычайна позняй [[вясна|вясной]] спецыяльныя службы намываюць [[пясок]] на гарадскім пляжы<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=BMs8CX_ksnM Намыв пляжа в Наровле]</ref>. Праз горад цячэ павольны, вузкі і мелкі прыток Прыпяці — рака [[Нараўлянка]], якая ўпадае у Прыпяць каля гарадскога парку паблізу альтанкі і ўмоўна падзяляе Нароўлю на дзве часткі. <gallery perrow="5"> File:Нароўля. Сядзіба Горватаў. Прыпяць.jpg|thumb|Выгіб [[Прыпяць|Прыпяці]] каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палацу Горватаў]]. Фота 2017 г. File:Нароўля. Сядзіба Горватаў (05).jpg|thumb|[[Прыпяць]] каля прыстані горада. Фота 2017 г. File:Нароўля. Гарадскі пляж (01).jpg|thumb|Гарадскі пляж у цэнтральнай частцы горада. Фота 2017 г. File:Нароўля. Гарадскі пляж (02).jpg|thumb|Гарадскі пляж у цэнтральнай частцы горада. Фота 2017 г. File:Палацава-паркавы ансамбль (Альтанка-маяк).jpg|[[Прыпяць]] каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палацу Горватаў]] і пляжу (злева) зімой. Фота 2012 г. </gallery> Гадавая [[тэмпература паветра]] на два [[Градус Цэльсія|градусы Цэльсія]] вышэйшая, чым на [[поўнач]]ы [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="ReferenceB"/>. Непадалёку ад Нароўлі залягаюць крышталічныя пароды, выяўлены прамысловыя залежы [[Павараная соль|паваранай солі]]<ref name="ReferenceB"/>. [[Глебы]] ў большасці дзярнова-падзолістыя, супясчаныя. Шмат [[тарфянік]]аў. [[Глеба]] і [[клімат]] дазваляюць атрымліваць высокія і ўстойлівыя [[ураджай|ўраджаі]] сельскагаспадарчых культур, асабліва на асушаных [[тарфянік]]ах<ref name="ReferenceB"/>. У прыродных хвойных і змешаных [[лес|лясах]], якія абкружаюць ці прымыкаюць да Нароўлі, пераважаюць [[хвоя|сосны]] і [[дуб]]ы, многім з якіх па 200—300 год<ref name="ReferenceB"/>. У самім горадзе камунальнымі службамі робяцца штучныя насажэнні дрэў, кустоў і кветак. Маюцца дзіцячы і гарадскі паркі. [[Жывёлы|Жывёльны свет]] Нараўляншчыны вельмі разнастайны і шматлікі: [[лісіца]], [[воўк]], [[рысь]], [[казулі|казуля]], [[лось]], [[янот]], [[куніца]]. З [[птушкі|птушак]] шмат цецерукоў, дзікіх качак, рабчыкаў, глушцоў. Паблізу вадаёмаў можна сустрэць бабра, выдру, андатру. У рацэ, затоках, старыцах і штучных канавах (паміж тарфянікаў) шмат [[рыбы]], галоўным чынам, — [[Акунь звычайны|акуні]], [[шчупак]]і, [[лінь|ліні]], [[сом|самы]], [[сазан]]ы, [[карась|карасі]], [[мянтуз]]ы<ref name="ReferenceB"/>. Таму з даўніх часоў на высокім узроўні было развіта [[рыбалоўства]] (напрыклад, вясной у Прыпяці і прытоках лавілі дзясяткі тысяч пудоў рыбы), а маянткоўцы любілі паляваць на [[дзік]]а і [[лось|лася]]<ref>''Urbański, A''. Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi. — Warszawa, 1928. — С. 115.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Naroŭlia forest - 1 - May 5 - 2014 AD.jpg|thumb|[[Лес]] каля Нароўлі File:Naroŭlia forest - 4 - May 5 - 2014 AD.jpg|thumb|Покрыва лесу каля Нароўлі File:Naroŭlia forest - 5 - May 5 - 2014 AD.jpg|thumb|Імхі покрыва нараўлянскага лесу File:Нароўля. Сядзіба Горватаў. Нараўлянка.jpg|thumb|Рака [[Нараўлянка]] ў гарадскім парку File:Park in Naroŭlia town - 4 - May 5 - 2014 AD.jpg|thumb|Гарадскі парк </gallery> == Гісторыя == {{асноўны артыкул|Гісторыя Нароўлі}} === У часы Вялікага Княства Літоўскага === У канцы XVI ст. землі сучаснай Нароўлі ўваходзілі ў склад [[Антонаўская воласць|Антонаўскай воласці]], якая была [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўскім маёнткам (каралеўшчынай)]] да [[1764]] г. і звычайна аддавалася манархам у пажыццёвае трыманне [[шляхта|шляхціцу]] за пэўныя заслугі. 6 красавіка 1595 г. кароль Жыгімонт Ваза аддаў у леннае трыманне маёнтак [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонавічы (Антонаў)]] канцлеру ВКЛ [[Леў Іванавіч Сапега|Льву Сапегу]] (1557—1633)<ref>Sumariusz metryki koronnej. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 139 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. 1595. / oprac. Krzysztof Chłapowski. —Warszawa : DiG, 2009 . — Tom 8. — 248 s. — S. 89.</ref>. А Леў Сапега ў 1598 г. саступіў Антонавіцкі маёнтак разам з фальваркамі [[Смалегаў|Смалегавічы (Смалегаў)]] і [[Завайць]] стрыечнаму брату — каралеўскаму двараніну [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]]<ref>[https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. Petersburg : Trenke i Fusnot, 1890. — T. 1. — S. 194.]</ref>, што кароль і зацвердзіў. [[Файл:Łukaš Sapieha. Лукаш Сапега (1709).jpg|250px|thumb|[[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626)]] Ці не ўпершыню Нароўля, як вёска-слабада [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], згадана [[20 ліпеня]] [[1604]] г. у дэкрэце судовых актаў [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]], калі шляхціц [[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626) абвінаваціў суседа — шляхціца [[Януш Збаражскі|Януша Збаражскага]] — у гвалтоўным насланні сваіх слуг і баяраў з маёнтку Валодаркі (цяперашнія [[Ляўковічы (Вышгарадскі раён)|Ляўковічы]]) на сапежынскія землі (вёскі [[Завайць]] і Нароўля) і забранні нямалалікіх стагоў [[Сена (корм)|сена]], у нападзе на ўгоддзі сапежынскай вёскі [[Смалегаў|Смалегавічы (Смалегаў)]] і ўгоне коней, валоў і інш.<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 459.</ref> Вёска-слабада Нароўля ў тыя часы ўваходзіла ў склад буйнога маёнтка [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], які належаў [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]], бо 21 красавіка 1607 г. датаваны судовы дэкрэт, у якім шляхціц [[Юзаф Будзіла]], мазырскі харунжы, абвінаваціў шляхціца Лукаша Сапегу і яго жонку Сафію (з [[Кміты (род)|роду Кмітаў]]) у гвалтах, якія ўчынілі сяляне сапежынскага маёнтка [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] з вёсак Нароўлі і [[Смалегаў|Смалегавічаў]] у маёнтку Юзафа Будзілы, а менавіта ў вёсцы [[Багуцічы]] ([[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскі павет]])<ref>Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 120, 157, 191, 459, 460.</ref>. Пасля смерці [[Лукаш Сапега|Лукаша Сапегі]] (які з пачатку 1600-х гг. падпісваўся як «граф на [[Чарнобыль|Чарнобылі]]») вёска Нароўля ў 1626 г. перайшла ў валоданне [[ваяводы віленскія|віленскага ваяводы]] і вялікага гетмана літоўскага [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]] (1557—1633), якому Лукаш Сапега завяшчаў усе свае маёнткі. Леў Сапега аддаў іх у трыманне Паўлу, Яну і Андрэю, сынам [[Ян Пётр Сапега|Яна Пятра Сапегі]], усвяцкага старосты<ref>''Литвин, Г.'' З народу руського: Шляхта Київщини, Волині та Брацлавщини (1569—1648) / Г. Литвин; пер. з пол. Лесі Лисенко. — Київ: Дух і Літера, 2016. — 618 с. — С. 373.</ref>. У [[1627]] г. [[Андрэй Станіслаў Сапега|Андрэй Сапега]] (1592—1646) за 3 500 злотых саступіў «вячыстым правам» (г.зн. пажыццёва) ленны каралеўскі маёнтак [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] (у тым ліку Нароўлю) шляхціцу [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Юзафу Корсаку]] (каля 1570—1643), дзісненскаму старосце<ref>[https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. — Petersburg : Trenke i Fusnot, 1891. — T. 2. — S. 69.]</ref>. [[Файл:Падданыя з Галоўчыцаў і Нароўлі ў інвэнтары 1628 г.jpg|thumb|Падданыя з Галоўчыц (рэшта) і са слабады Нароўлі ў інвентары 1628 г. ''(фрагмент дакумента)'']] З інвентара Антонаўскага маёнтку 1628 года, калі яго трымаў у заставе ад пана [[Андрэй Станіслаў Сапега|Андрэя Сапегі]] (1592—1646), старосты рыскага, пан [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Юзаф Корсак]], староста дзісненскі, вядома, што ў слабадзе Нароўля было 7 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], гаспадарамі іх выступалі Ёська Паўтаран, Аўдзей Алісенка, Антон Пастух, Сак Андрэевіч, Хама Асіпкевіч, Іван Сярковіч, Хведар Латышэвіч (гэта першыя вядомыя імем жыхары Нароўлі) і працаваў млын. Потым у недатаваным дакуменце пад назвай «Inwetarz Antonowski prawa lennego» зазначана, што ў вёсцы налічвалася 13 [[асадныя сяляне|асадных сялян]], з якіх выбіралася «pułsiodma» (6 з паловай) [[злоты]]х<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Roskie. Dział III. Sygn. 1051. S. 21, 33, 38, 98, 100</ref>. 10 лістапада 1682 г. Нароўля згадваецца ў гродскай кнізе мазырскага гродскага суда запісам аб размежаванні зямель паміж [[старосты рэчыцкія|рэчыцкім старостам]], [[ваявода полацкі|полацкім ваяводам]] (1686—1713) [[Дамінік Міхал Слушка|Дамінікам Міхаілам Слушкам]] (каля 1655—1713), уладальнікам маёнткаў [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], [[Смалегаў|Смольгавічы (Смалегаў)]] і Нароўля, і [[кіеўскі езуіцкі калегіум|кіеўскім езуіцкім калегіумам]], уладальнікам маёнткаў [[Вербавічы|Вярбковічы]] і [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/ |title=''Васіль Чайка''. 338 лет со дня первого упоминания о Наровле |access-date=25 чэрвеня 2022 |archive-date=9 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109230833/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/ |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Згадка пра мястэчка Нароўлю ў 1739 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра «мястэчка Нароўля» ў 1739 г. у метрычнай кнізе [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|юравіцкага]] [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|касцёлу Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі]]]] У інвентарах вялізнага маёнтка Антонаў ад 1715 і 1728 г. упамінаецца, што Антонаўская воласць (разам з мястэчкам Нароўляй) была ва ўласнасці (імаверна, на ленных правах) польнага гетмана ВКЛ [[Станіслаў Эрнэст Дэнгаф|Станіслава Дэнгафа]] (к.1673—1728)<ref name="files.knihi.com">''Голубеў, В. Ф.'' [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded07/Valancin_Holubieu.Sielskaja_abscyna_u_Bielarusi_XVI_XVIII_stst.pdf Сельская абшчына ў Беларусі XVI―XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с.] — С. 334.</ref>. У 1728 г. у мястэчку Нароўля меўся панскі «двор» (сядзіба)<ref name="files.knihi.com"/>. У 1738—1741 гг. Нароўля ўпамінаецца як [[фальварак]] і [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчына (каралеўскае ўладанне)]], якое на ленных правах (разам з фальваркамі [[Мухаеды]], [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]]) трымаў [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскі маршалак]] (1720—1722), [[Кашталяны новагародскія|новагародскі кашталян]] (1726—1734) [[Антоній Міхалавіч Аскерка]] (каля 1670 — пасля 1734)<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Збор твораў : у 6 т. — Т. 6. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст. — Мінск, 2010. — С. 255.</ref>. Пасля [[Антоній Міхалавіч Аскерка|Антонія Міхалавіча Аскеркі]] (каля 1670 — пасля 1734) ленным трымальнікам каралеўшчыны (каралеўскіх маёнткаў) [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], Нароўля, Мухаеды і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]] стаў яго сын [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767)<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. — Мінск, 2002. С. 329.</ref>. У 1750 г. на Мазырскі павет з [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] пачаліся наезды атрадаў [[гайдамакі|гайдамакаў]]. Заклікі гайдамакаў да мясцовых жыхароў падштурхнулі да паўстання на Нараўляншчыне (1750—1751), удзельнікамі якога сталі сяляне вёсак [[Вербавічы]], [[Завайць]], [[Смалегаў]] і [[мястэчка]] Нароўля<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 47.</ref>. (Выбухі сялянскага паўстання тут адбываліся і ў 1760—1770-ыя гг.). 26 красавіка (7 мая) 1751 г. [[гайдамакі|гайдамацкі атрад]] (каля 30 чалавек) запаліў дамы і панскі двор у Нароўлі, два дамы поўнасцю абрабаваў, захапіў каштоўнасці [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767), забіў некалькі яго служак і адміністратара маёнтка (шляхціца Адахоўскага)<ref name="ReferenceC"/><ref>Белоруссия в эпоху феодализма. Сборник документов и материалов. Том 2: С середины XVII до конца XVIII века, до воссоединения с Россией / Под ред. А. И. Азарова, А. М. Карпачева, Е. И. Корнейчик. — Минск: Издательство Академии наук БССР, 1960. С. 396—397; Гайдамацький рух на Україні в XVIII ст. Збірник документів. — Київ: Наукова думка, 1970. С. 190—191, 581.</ref>. Каля 1760 г. багрымавіцкі староста [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767), які трымаў у тыя часы ленным правам каралеўшчыну (з мястэчкам Нароўля), пабудаваў у мястэчку Нароўля парафіяльную [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|царкву Іаана Багаслова]] для мясцовага насельніцтва<ref name="Narowla">''Jelski, A.'' [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917 Narowla]</ref>. [[Файл:Jan Askierka. Ян Аскерка.jpg|250px|thumb|[[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), [[Стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]]]] У 1764 г. канвакацыйны сойм Рэчы Паспалітай прыняў пастанову, якой прызнаў [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчыну (каралеўскае ўладанне)]] Нароўля (мястэчка Нароўля разам з фальваркамі [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава (Антонаў)]], [[Мухаеды]], [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]], [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцы]], [[Карпавічы (Нараўлянскі раён)|Карпавічы]] і інш.), якую доўга паводле леннага права трымалі [[Аскеркі]], [[Вотчына, маёнтак|вотчынай]] [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскага маршалка]] [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) і яго нашчадкаў<ref name="ReferenceC">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 48.</ref>. Каралеўскі маёнтак Бабічы (цяперашні [[Барбароў]]) у той соймавай пастанове не названы, але, вераемна, ён быў сярод тых, што разумеліся ў фразе «y dalszemi wszystkiemi attynencyami» («і далейшымі ўсімі прыналежнасцямі»), таму таксама стаў спадчыннай уласнасцю Аскеркаў. У мястэчку жыло як хрысціянскае, так і [[Іўдаізм|іўдзейскае]] насельніцтва<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/istorija-vozniknovenija-goroda-na-juge-belarusi-20004/ |title=ИСТОРИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ ГОРОДА НА ЮГЕ БЕЛАРУСИ |access-date=25 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918071836/http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/istorija-vozniknovenija-goroda-na-juge-belarusi-20004/ |archivedate=18 верасня 2023 |url-status=dead }}</ref>. У 1765 г. у нараўлянскім [[кагал]]е і яго парафіях 316 плацельшчыкаў падушнага падатку<ref name="ReferenceD">Еврейская энциклопедия. — Т. 11. — Санкт-Петебург : Брокгауз-Ефрон, 1911. — С. 523.</ref>. Пасля смерці Рафала Алаіза Аскеркі Нароўляй у 1767 г. стаў валодаць па спадчыне яго сын [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), мазырскі каптуровы суддзя, а пазней [[стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]]. Цэнтрам аскеркаўскіх маёнткаў на тэрыторыі сучаснай Нараўляншчыны было мястэчка Нароўля: у 1784 г. у актах Мазырскага гродскага суду свае вялізныя прыватныя ўладанні на Нараўляншчыне [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) называў «Нараўлянскім графствам», а свой двор у мястэчку Нароўля — «Нараўлянскім замкам»<ref>''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 114.</ref>. У 1780-ыя гг. у мястэчку жыло ўжо [[яўрэі ў Беларусі|шмат яўрэяў]]<ref>''Анищенко, Е. К.'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. — Минск, 2014. — С. 138, 159, 170, 177.</ref>. У [[1790]] г. у Нароўлі ўжо меўся мураваны панскі дом, які належаў [[Ян Мікалай Аскерка|Яну Мікалаю Аскерку]] (1735—1796)<ref>''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.]… С. 298.</ref>. === У складзе Расійскай імперыі === У 1793 г. у выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] мястэчка Нароўля апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ўключана ў склад [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] Мінскай губерні. У 1793 г. уласнік Нароўлі [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) стаў адным з арганізатараў падрыхтоўкі шляхты Мазырскага павета да [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі]] супраць расійскай улады і падзелу Рэчы Паспалітай, для чаго ўдзельнічаў у нарадным з’ездзе паўстанцаў у [[Хойнікі|Хойніках]]. У 1794 г. за ўдзел у паўстанні маёнткі [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]] (1735—1796) — у тым ліку мястэчка Нароўля — былі канфіскаваны ў дзяржаўны скраб Расійскай імперыі<ref name="ReferenceE">''Радзюк, А. Р.'' Пад скіпетрам Расійскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. — С. 33.</ref>. Адразу пасля канфіскацыі [[Імператар Усерасійскі|расійская імператрыца]] (1762—1796) [[Кацярына II]] падарыла ў 1794 г. буйны маёнтак Нароўля (да якога ў тым ліку належала мястэчка Барбароў), дзе налічвалася 1396 душ<ref name="ReferenceE"/>, [[правадзейны тайны саветнік|правадзейнаму тайнаму саветніку]] [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якаву Яфімавічу Сіверсу]] (1731—1808) у спадчыннае валоданне<ref name="ReferenceO">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 49.</ref>. Цэнтрам зямельнай латыфундыі Сіверса на Нараўляншчыне было вызначана мястэчка Барбароў замест Нароўлі<ref name="ReferenceP">''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 115.</ref>. [[Файл:Ревизская сказка - местечко Наровля Мозырьского уезда - 1795 AD.jpg|250px|thumb|[[Рэвізская сказка]] мястэчка Нароўля [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]], уласніка [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якава Сіверса]] (1731—1808). Напісана камісарам Станіславам Левановічам у 1795 г.]] У 1795 г. мястэчка мела 37 двароў прыгоннага насельніцтва<ref name="ReferenceQ">Нароўля // Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя: у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т. 2. — С. 348.</ref>, не лічачы [[Яўрэі ў Беларусі|жыхароў-яўрэяў]]. 12 снежня 1796 г. мястэчка і акруга пераведзены ў склад тэрыторыі [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]], а сам Рэчыцкі павет — у склад [[Маларасійская губерня|Маларасійскай губерні]], а 29 жніўня 1797 г. Рэчыцкі павет (з Нароўляй) перададзены ў склад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 г. каля мястэчка пачалі працаваць [[Гута (Нараўлянскі раён)|нараўлянская гута]] (майстэрні па вырабе [[шкло|шкла]]) і вінакурны завод. [[Файл:Нароўля на пляне 1800 г.jpg|250px|thumb|Мястэчка Нароўля і [[Гута (Нараўлянскі раён)|Нараўлянская Гута]] на схематычнай карце-плане Рэчыцкага павета 1800 г. ''(фрагмент карты-плана)'']] У 1808 г. у нашчадкаў Сіверса маёнтак [[Барбароў]] (у склад якога ўваходзіла мястэчка Нароўля) быў куплены рускім дваранінам [[Андрэй Мацвеевіч Гольст|Андрэем Мацвеевічам фон Гольстам]]<ref name="ReferenceO"/><ref name="ReferenceP"/>. 1 мая 1826 г. Вільгеміна фон Гольст (удава Андрэя фон Гольста) і яе дзеці прадалі за суму 242 тыс. 650 рублёў срэбрам свой вялікі маёнтак Барбароў (у тым ліку, Нароўлю) — «спадчыннікам [[Ігнат Тадэвушавіч Горват|Ігната Горвата]]», г.зн. родным братам [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандру]], [[Станіслаў Ігнатавіч Горват|Станіславу]], [[Атон Ігнатавіч Горват|Атону]] і [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічам Горватам]], а таксама іх сёстрам — замужнім Францішцы, Марыяне і Кацярыне і незамужняй Філіпіне<ref name="elib.bsu.by"/>. У выніку падзелу агульнага маёнтка паміж братамі, Даніэль Ігнатавіч Горват (1810—1868) 10 ліпеня 1829 г. атрымаў маёнтак Нароўлю (33 942 дзесяціны і 1217 сажняў прыдатнай зямлі)<ref name="elib.bsu.by"/>. Так мястэчка Нароўля зноў стала цэнтрам асобнай зямельнай латыфундыі<ref>''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 117.</ref>. У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] [[Фелікс Антонавіч Кеневіч]] (1802—1863) са сваім атрадам прыйшоў з Мазырскага ў Рэчыцкі павет, дзе вербаваў у атрад прыгонных сялян, абяцаючы зямлі і знішчэнне прыгону, у маёнтках [[Барбароў]] і Нароўля, якія належалі адпаведна [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандру]] і [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічам Горватам]]<ref>''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар]… С. 25.</ref>. У Барбарове 10 чэрвеня 1831 г. да атрада далучылася 12 чалавек (5 шляхціцаў і 7 сялян), а ў Нароўлі 11 чэрвеня выдалі толькі 6 коней<ref>''Dangel, St.'' Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 54.</ref>. [[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914).jpg|250px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота каля 1914 г.]] У [[1850]] г. у Нароўлі [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868) пабудаваў сабе [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|новы мураваны і велічны палац]] у стылі позняга [[класіцызм]]у, які стаў самай шыкоўнай і вялікай па памерам рэзідэнцыяй [[Горваты|роду Горватаў]]. Рэзідэнцыя стала адной з самых шыкоўных і значных ва ўсёй [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1855 г. даў першую прадукцыю (спірт і гарэлку) вінакурны завод Даніэля Горвата, які пачаў будаваць сваё прадрыемства з 1850 г. У 1861 г. пабудаваны другі такі завод, а ў 1887 г. — трэці<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 52.</ref>. У 1864 г. было адкрыта народнае вучылішча (школа)<ref name="ReferenceF">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 422.</ref>. У 1868 г. пасля смерці [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэля Горвата]] (1810—1868) палац і маёнтак Нароўля (панскі двор Нароўля і належныя панскія землі) па спадчыне перайшлі да яго сына [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903). [[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|250px|thumb|Традыцыйнае сялянскае жаночае адзенне [[нараўлянскі строй|нараўлянскага строю]] канца XIX ст. ''(Беларуская паштовая марка)'']] У канцы 1880-х гг. больш за 70 % насельніцтва Нароўлі складалі [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэі]], якія трымалі ў горадзе свае лаўкі, невялікія прадпрыемствы, майстэрні і складалі асноўную частку класу рабочых, гандляроў і возчыкаў<ref name="ReferenceG">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 53.</ref>. Хрысціянскае насельніцтва займалася рыбалоўствам, рабіла драўляны посуд, рагожы. Мелася праваслаўная царква, сінагога, школа, вінакурны завод<ref name="ReferenceF"/>. У [[1897]] г., паводле вынікаў першага Усеагульнага перапісу насельніцтва ў Расійскай імперыі, у Нароўлі жыло 1145 жыхароў (з якіх 92,5 % [[яўрэі]] — 1060 чал.<ref name="ReferenceD"/>) без уліку 285 сялян вёскі Нароўля, была царква, каталіцкая [[капліца]] [[Горваты|роду Горватаў]] і народная школа, сінагога, 7 яўрэйскіх малітоўных школ, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, 2 гарбарныя заводы, 35 лавак, карчма, паромная пераправа<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 53, 61, 422.</ref>. Кірмашы праводзіліся 9 мая, 24 чэрвеня, 26 верасня і 6 снежня<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 61.</ref>. У 1898 г. у Нароўлі і [[Белая Сарока|Белай Сароцы]] адкрыты народныя чытальні<ref name="ReferenceG"/>. У 1901 г. адкрыта Нараўлянская калегіяльная кампанія па распрацоўцы лесу, якую ўзначаліў яўрэй Ілля Кушалевіч Пайкін. З 1902 г. па ініцыятыве Іллі Пайкіна і Эдварда Горвата ад [[Красноўка (Нараўлянскі раён)|вёскі Красноўка]] да мястэчка Нароўлі па вузкакалейцы лесаматэрыялы перавозілі да Прыпяці<ref name="ReferenceG"/><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |title=Как Горватт и Пайкин железную дорогу в Наровле строили |access-date=28 верасня 2023 |archive-date=28 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928091203/https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |url-status=dead }}</ref>. Драўніну пасля гналі па Прыпяці на Украіну. [[Горваты]] атрымалі дазвол і адкрылі свой лесапільны завод у [[Красноўка (Нараўлянскі раён)|Красноўцы]]<ref name="ReferenceG"/>. У 1903 г. пасля смерці [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Горвата]] (1831—1903) нараўлянскі палац і маёнтак (панскі двор Нароўля і належныя землі) па спадчыне перайшлі да яго сына [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935). У 1905 г. з прыстані ўсіх грузаў, у тым ліку плытоў, уверх па Прыпяці адпраўлялася звыш 150 тыс. пудоў, а ўніз — звыш 250 тыс.<ref>Верхнее Поднепровье и Белоруссия / сост. В. П. Семенов. — 1905. — С. 568.</ref>. [[Файл:Aleksander Oskierka.jpg|left|150px|thumb|[[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911)]] У пачатку XX ст. у [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскім палацы]] працягла жыў<ref>''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 67.</ref> выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], паўстанцкі начальнік Вільні (1863), сібірскі катаржанін, а таму вельмі аўтарытэтная сярод каталіцкага маянтковага дваранства беларуска-літоўскіх губерняў асоба — [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911), дачка якога Ядвіга была жонкай [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935), уласніка нараўлянскага маёнтка. У [[1909]] г. у мястэчку было 162 двары, 1528 жыхароў (яўрэяў); а ў вёсцы Нароўля 110 двароў, 486 жыхароў (не яўрэяў); параходная прыстань (1 двор, 3 жыхары)<ref name="ReferenceF"/>. У маёнтку Эдварда Горвата меліся Міхнаўскі сенапрасавальны завод, конезавод, завод па вырабу паташу, дзёгцю, цэглы, шклозавод, малатарня, млынарня, валоўня, прадпрыемства па вырабу сокаў і варэння<ref>Тугай, У. В. [https://elib.bspu.by/bitstream/doc/3299/1/2.pdf «Чырвоны Мазыранін»: ля вытокаў прадпрыемства]</ref>. [[Файл:Alexandra Horwat - Edward Horwat - Stanislaw Wankowicz - Rudakou in Belarus - 1909 AD.jpg|200px|thumb|''(злева — направа)'' Аляксандра Эдвардаўна Горват (1895—1943), [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935), [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч]] (1885—1943) на балконе [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца ў Нароўлі]] падчас вяселля ў 1916 г.]] У 1913 г. [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) [[Чырвоны Мазыранін|пабудаваў ў родавым маёнтку кандытарскую фабрыку]] — прадпрыемства па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, якая дала ў гэтым жа годзе прадукцыю — [[мармелад]], [[павідла]], [[пасціла|пасцілу]] і [[цукерка|цукеркі]]. На фабрыцы таксама выгатаўлялі [[каўбаса|каўбасы]], [[сыр]], [[вяндліна|вяндліну]], а побач у Горвата ў маёнтку меўся таксама і невялікі вінакурны завод. У [[1916]] г. у [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|горватаўскім палацы ў Нароўлі]] адбылося гучнае ва ўсім [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскім краі]] вяселле [[Станіслава Станіслававіча Ваньковіча]] (1885—1943) і Аляксандры Эдвардаўны [[Горваты|Горват]] (1895—1943), дачкі [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935)<ref name="Vańkovičy-1"/>. У лютым [[1917]] г., пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|ліквідацыі расійскай манархіі ў ходзе Лютаўскай рэвалюцыі (1917)]], у мястэчку рабочыя суднаверфі горача віталі гэтую падзею<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 55.</ref>. У першай палове сакавіка 1917 г. у мястэчку адбыўся [[мітынг]], на якім выступаў начальнік суднабудаўнічых майстэрань Верхнедняпроўскага басейна генерал Халюцін, які заклікаў рабочых суднаверфі і жыхароў Нароўлі быць вернымі Часоваму ўраду Расіі пад кіраўніцтвам князя [[Георгій Яўгенавіч Львоў|Георгія Львова]] і верыць у перамогу Расіі над Германіяй у ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 56.</ref>. <gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> File:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў]] Naroŭla, Horvat, Balnaja. Нароўля, Горват, Бальная (1914).jpg|Інтэр’ер [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў]] Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914).jpg|Сямейная каталіцкая [[капліца|капліц]]а Горватаў каля палаца Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914) (2).jpg|Капліца, інтэр’ер </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17) (2).jpg|Клумба і фантан перад палацам Горватаў Naroŭla, Horvat, Studnia. Нароўля, Горват, Студня (1914).jpg|Студня і [[стайня|стайн]]і каля палаца Горватаў Naroŭla, Horvat, Brama. Нароўля, Горват, Брама (1914).jpg|Брама да палаца Горватаў ''(архітэктар [[Тадэвуш Раствароўскі]])'' Naraŭlanskaja synagoga. Нароўлянская сынагога (1916).jpg|[[Нараўлянская сінагога]]. Фота 1916 г. </gallery> === У савецкія часы === [[Файл:Naroŭla, Rynak. Нароўля, Рынак (1917).jpg|250px|thumb|Дэманстрацыя ў Нароўлі. Фота 1917 г.]] З кастрычніка 1917 г. разгарнулася [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянская вайна на тэрыторыі былой Расійскай імперыі і барацьба за ўладу і тэрыторыі паміж рознымі сіламі]]. З лістапада [[1917]] г. мястэчка аб’яўлена ў складзе тэрыторыі [[УНР|Украінскай Народнай Рэспублікі (УНР)]]. У студзені 1918 г. у Нароўлі пачаў сваю работу Нараўлянскі валасны Савет рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў, які ўзначаліў [[бальшавікі|бальшавік]] Аляксандр Васілевіч Кавалёў<ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 19.</ref><ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 69.</ref>. У сакавіку [[1918]] г. Нараўляншчына занята нямецкімі войскамі і атрадамі войск [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]]<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 70.</ref>. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], аднак аб дзейнасці структур БНР у ваколіцах Нароўлі невядома<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. Гэта тэрыторыя стане прадметам перагавораў дэлегацыі БНР ва Украіне наконт дзяржаўнай граніцы. У студзені 1919 г. занята атрадамі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]<ref name="ReferenceF"/>, вясной 1919 г. [[Стракапытаўскае паўстанне|палком Стракапытава]], пасля зноў Чырвонай арміяй. У сакавіку 1920 г. польскім войскам<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 72.</ref>, з 27 чэрвеня 1920 г. Чырвонай арміяй, 12 лістапада 1920 г. [[Паход Булак-Балаховіча|падраздзяленнямі арміі Булак-Балаховіча]], якія прабылі тут да 20 лістапада 1920 г.<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 74.</ref> З таго часу усталявалася [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая ўлада]]. Нараўлянскія [[Горваты]] пасля нацыяналізацыі нараўлянскай маёмасці ў 1920 г. канчаткова выехалі ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчу]]. Адміністрацыйна з 16 студзеня 1919 да [[4 лютага]] [[1924]] г. мястэчка знаходзілася ў складзе [[РСФСР]], а пасля — [[БССР]]. У пачатку 1921 г. створаны Нараўлянскі валасны выканкам (старшыня Міхаіл Васілевіч Носка), адбыліся выбары ў сельскія саветы<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 82.</ref>. Пачалася [[харчразвёрстка]], размеркаванне зямлі, стварэнне новых школ, да 40 ложкаў была пашырана бальніца. [[Файл:Naroŭla, Horvat, Vialikaja. Нароўля, Горват, Вялікая (17.04.1932).jpg|300px|thumb|Школа ў былым палацы Горватаў. Фота 1932 г.]] [[17 ліпеня]] [[1924]] г. створаны [[Нараўлянскі раён]], які аб’яднаў тры воласці (Нараўлянскую, Мухаедаўскую і Дзёрнавіцкую) і разам з мястэчкам Нароўля ўвайшоў у склад [[БССР]] у выніку [[Узбуйненне БССР|ўзбуйнення рэспублікі]]. У мястэчку і раёне пачаўся шырокі працэс [[лікбез|ліквідацыі непісьменнасці]]. З 1917 да 1925 г. горватаўская кандытарская фабрыка прастойвала. 1 жніўня 1925 г. (пасля рамонту) фабрыка аднавіла сваю дзейнасць па выпуску кандытарскай прадукцыі, атрымала новую назву «[[Чырвоны Мазыранін]]»<ref name="ReferenceH">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 21.</ref><ref name="ReferenceI">Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 9.</ref>. У [[1925]] г. мелася дзве [[сінагога|сінагогі]]<ref name="ReferenceR">Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 15.</ref>. [[Файл:Naroŭla, Vystava. Нароўля, Выстава (B. Mirecki, 18-19.10.1931).jpg|250px|thumb|Сельскагаспадарчая выстаўка ў Нароўлі. Фота 1931 г.]] У 1927 г. у рамках праграмы [[калектывізацыя|калектывізацыі ў СССР]] у мястэчку быў створаны калгас «Чырвоны маяк»<ref name="ReferenceH"/>. У 1931 г. арганізавана суднабудаўнічая арцель; адноўлена суднабудаўнічая верф; пабудаваны лесазавод<ref name="ReferenceF"/><ref name="ReferenceH"/>. З 23 студзеня 1932 г. пачала выдавацца мясцовая раённая газета — «[[Прыпяцкая праўда|За калектывізацыю]]» (з 1965 г. мае назву «[[Прыпяцкая праўда]]»). У 1934 г. створана машынна-трактарная станцыя. У 1930-я гг. савецкія ўлады [[Спіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|ўзарвалі каталіцкую капліцу]] [[Горваты|роду Горватаў]], помнік архітэктуры [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]<ref>{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|к}} С. 442.</ref> Паводле іншай інфармацыі, капліца-пахавальня з рэшткамі нябошчыкаў Горватаў была вымыта ракой Прыпяць у [[1979]] г. падчас [[паводка|паводкі]] і не захавалася да нашага часу<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/altanka/ |title=БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=19 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919124052/https://narovlya.by/novosti/altanka/ |url-status=dead }}</ref>. У сувязі са сваёй антырэлігійнай палітыкай, у [[1935]] г. савецкая ўлада закрыла [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўную царкву Іаана Багаслова ў Нароўлі]], а яе будынак быў пераабсталяваны пад «[[Дом культуры|дом сацыялістычнай культуры]]»<ref name="ReferenceR"/>. [[27 верасня]] [[1938]] г. мястэчка Нароўля атрымала статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]<ref name="ReferenceF"/>. Напярэдадні 1941 г. у пасёлку самымі буйнымі прадпрыемствамі былі кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]», [[суднаверф]], прамкамбінат, завод па апрацоўцы лесу і фабрыка па сушцы гародніны<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 89.</ref>, мелася 3 школы, новы дом сацкультуры, новы прыгожы будынак аптэкі<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. — 2021. — С. 232.</ref>. У канцы 1930-х гадоў звыш 500 жыхароў Нараўлянскага раёна былі [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсаваны савецкай уладай]] (расстраляны, высланы ў лагеры і інш.)<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 106.</ref>. 24 чэрвеня 1941 г., на другі дзень пасля [[Абарончая аперацыя на Беларусі (1941)|пачатку фашысцкай агрэсіі супраць СССР]], у горадзе пачалася мабілізацыя мужчын прызыўнога ўзросту і фарміраванне ў кожным сельсавеце вынішчальных батальёнаў. [[27 жніўня]] [[1941]] г. немцы захапілі горад. У горадзе гітлераўцы цалкам спалілі і падарвалі шмат дамоў<ref name="ReferenceJ">Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 8.</ref>. У пачатку жніўня 1941 г. створаны нараўлянскі партызанскі атрад. 29-30 лістапада 1943 гг. у ходзе «[[Нараўлянская аперацыя|Нараўлянскай аперацыі]]» 415-й стралковая дывізія [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага фронту]] і [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава]] (камандзір П. В. Яромаў) вызвалілі Нароўлю ад фашыстаў<ref name="ReferenceF"/>. [[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (25.03.1946).jpg|250px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота 25 сакавіка 1946 г.]] [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|За час акупацыі фашыстамі (27 месяцаў)]] знішчана ў пасёлку і Нараўлянскім раёне паводле падлікаў 596 чалавек; на прымусовыя работы ў Германію было вывезена 724 чалавекі, з якіх 53 чалавекі не вярнуліся; было знішчана 19 вёсак цалкам, а 14 — часткова<ref name="ReferenceJ"/>. Устаноўлена, што ў час вайны загінула ці знікла без звестак 3456 воінаў з Нароўлі і раёна, загінула 630 партызан і падпольшчыкаў<ref name="ReferenceJ"/>. [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Будынак былога палацу Горватаў]] у 1943 г. быў разбомблены і спалены. У канцы снежня 1943 г. у Нароўлі адкрыты раённы дом культуры. У студзені 1944 г. адноўлены лясгас і леспрамгас, у чэрвені 1945 г. першую пасля ваенную прадукцыю выпусціла фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]». 4 кастрычніка 1946 г. на базе суднаверфі была адчынена школа фабрычна-завадской адукацыі (рыхтавала суднацесляроў), пераўтвораная ў 1951 г у. вучылішча (сельскай гаспадаркі)<ref name="ngpl.guo.by">{{Cite web |url=http://www.ngpl.guo.by/istoriya-litseya |title=Наровлянский государственный профессиональный лицей |access-date=25 чэрвеня 2022 |archive-date=16 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516191201/http://www.ngpl.guo.by/istoriya-litseya |url-status=dead }}</ref>. У 1949 г. завяршылася перасяленне жыхароў раёна ў новыя дамы. У 1951 г. прамысловасць [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] дасягнула даваеннага ўзроўню<ref name="ReferenceI"/>. У 1950—1960-х гг. на галоўнай плошчы Леніна былі пабудаваны цагляныя адміністрацыйныя будынкі райкама партыі і райвыканкама, раённы дом культуры і іншыя будынкі, якія сфармавалі сучасны цэнтр горада, меўся помнік Уладзіміру Леніну, а таксама з’явіліся двухпавярховыя цагляныя жылыя дамы на вуліцы Леніна, мелася некалькіх горадаўтваральных прадпрыемстваў (у тым ліку, гузікавы завод, торфзавод «Максімава» і г.д.). 25 снежня 1962 г. Нароўля страціла статус райцэнтра, бо Нараўлянскі раён скасаваны, а яго тэрыторыя ўключана ў склад [[Ельскі раён|Ельскага раёна]]. 6 студзеня 1965 г. зноў створаны [[Нараўлянскі раён]] — яго тэрыторыя вылучаецца са складу Ельскага раёна і Нароўля зноў атрымала статус райцэнтра. У 1966—1967 гг. нараўлянская суднаверф пераўтворана ў завод «Буддэталі», праведзена рэканструкцыя фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]», цагельных заводаў, прамкамбіната і інш. У 1967 г. распрацаваны генеральны план забудовы Нароўлі<ref name="ReferenceK">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 31.</ref>. У [[1966]] г. у нараўлянскай газеце «[[Прыпяцкая праўда]]» працавала літаратурным супрацоўнікам [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч]] (нар. 1948 г.), будучая лаўрэатка [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2015)<ref>[https://planetabelarus.by/publications/svetlana-aleksievich-cherez-slezy-k-nobelevke/?sphrase_id=428776 Светлана Алексиевич: через слезы к «нобелевке»]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="НАРОВЛЯНСКИЙ РАЙОН">{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |title=НАРОВЛЯНСКИЙ РАЙОН |access-date=25 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220813204314/https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |archivedate=13 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Няхай сталiчным гарадам няроўня —''<br /> ''Сваё я сэрца прысвячаю ёй.''<br /> ''Мой любы гарадок — мая Нароўля,''<br /> ''Над прыгажунняй Прыпяццю-ракой.'' |- | style="text-align: left;" | [[Мікалай Мікалаевіч Ждановіч]] (нар. 1957), журналіст газеты «[[Прыпяцкая праўда]]»<ref>{{Cite web |url=http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/osipovihi/r1p40_35.htm |title=Ждановіч Мікалай Мікалаевіч |access-date=26 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230305195754/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/osipovihi/r1p40_35.htm |archivedate=5 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref> |} [[3 лістапада]] [[1971]] г. пасёлак Нароўля атрымаў статус [[горад]]а<ref name="ReferenceF"/><ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 3 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Нароўля Нараўлянскага раёна і Чачэрск Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 31 (1333).</ref>. У ім жыло каля 6 600 чалавек<ref name="ReferenceF"/>. У 1977 г. выпусціў першую прадукцыю [[нараўлянскі завод гідраапаратуры|нараўлянскі філіял Гомельскага завода гідраапаратуры]]<ref name="ReferenceI"/>. У 1981—1982 гг. [[Нараўлянскі раён]] стаў пераможцам [[Сацыялістычнае спраборніцтва|сацыялістычнага спраборніцтва]] ў БССР<ref name="ReferenceK"/>. У лістападзе [[1982]] г. адкрыты [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|музей краязнаўства]], які працуе дагэтуль. Летам 1982 г. у Нароўлі кінастудыя «[[Беларусьфільм]]» здымала большасць сцэн кінастужкі «[[Культпаход у тэатр]]» (рэжысёр [[Валерый Давідавіч Рубінчык]]). [[Файл:Raketa-234.jpg|thumb|270px|[[ракета (цеплаход)|Цеплаход «Ракета-234»]]]] У 1980-ыя гг. сталіца [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] перажывала сапраўдны і да таго не бывалы свой росквіт. У горадзе было звыш 10 тыс. жыхароў, меліся буйная кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]», завод гідраапаратуры (славіўся вырабам механічных [[парасон]]аў), маслазавод, хлебзавод, дрэваапрацоўны камбінат, лясгас, тры сярэднія школы, вучылішча сельскай гаспадаркі, раённая паліклініка і бальніца, ветлячэбніца, гасцініца «Нараўлянка», [[лазня]], новы стадыён (па вуліцы Макаранкі), гарадскі і дзіцячыя паркі, два кінатэатры, тры бібліятэкі, рэстаран, некалькі кафэ, гарадскі пляж у цэнтры горада ўздоўж Прыпяці, байдарачная секцыя, шмат магазінаў, гарадскі рынак, годныя [[асфальт]]авыя дарогі і г.д.<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 423.</ref> Меліся рачны вакзал і прыстань, дзе швартаваліся лодкі, караблікі і адкуль па рацэ хадзілі транспартныя [[ракета (цеплаход)|цеплаходы-ракеты]], у тым ліку, да [[Кіеў|Кіева]]. Па рацэ хадзілі [[буксір]]ы з [[баржа]]мі. Праводзіліся спартыўныя спаборніцтвы і фестывалі мясцовага значэння. У маляўнічы прыродай горад любілі прыязджаць на выхадныя і святочныя дні адпачыць нават жыхары [[Кіеў|Кіева]]. [[26 красавіка]] [[1986]] г. Нароўля пацярпела ад [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Многія жыхары прама ці ўскосна прынялі ўдзел у ліквідацыі аварыі і яе наступстваў, дэзактывацыі тэрыторыі. Частка насельніцтва, якая жадала пакінуць раён, была пераселена ў іншыя рэгіёны Беларусі. Асноўная хваля выезду перасяленцаў з горада доўжылася да сярэдзіны 1990-х гг., а пасля колькасць жыхароў Нароўлі стабілізавалася на ўзроўні каля 8 тыс., у параўнанні з ранейшымі 11,5 тыс. у пачатку 1986 г. За перыяд з 1991 па 2007 г. уключна пераселены ў іншыя месцы 10 336 жыхароў Нараўлянскага раёна і горада<ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 32.</ref>. Шмат [[яўрэі ў Беларусі|мясцовых яўрэяў]] пераехалі ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гг. у [[Ізраіль]], [[ЗША]] ці [[Германія|Германію]]. У 1986—1987 гг. праводзілася дэзактывацыя тэрыторыі Нараўлянскага раёна<ref name="ReferenceL">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 377.</ref>. 25 чэрвеня 1990 г. Нароўлю наведала група народных дэпутатаў БССР (В. У. Паўлаў, [[Павел Ігнатавіч Холад]], [[Вольга Мікалаеўна Галубовіч]], М. І. Якубоўскі, [[Іван Пятровіч Данілаў]], Ю. А. Лебедзеў, [[Лявонцій Ульянавіч Зданевіч]], А. М. Шэйкін, [[Алесь Шут]])<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 385.</ref>. У 1991 г. адкрыта Дзіцячая школа мастацтваў. === У складзе Рэспублікі Беларусь === [[28 студзеня]] [[1992]] г. быў зарэгістраваны «[[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|Праваслаўны прыход Свята-Іаана-Багаслова царквы]]». 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Нараўлянскі раён]] і горад Нароўля, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Нараўлянскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 1996 г. завершана газіфікацыя Нароўлі і асноўных населеных пунктаў Нараўлянскага раёна. [[20 верасня]] [[1998]] г. адбылося ўрачыстае асвячэнне каталіцкага [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)|касцёла Узвышэння Святога Крыжа]]<ref>[http://catholic.by/port/dioceses/pinsk/parishes/naroulia.htm Нароўля — парафія Узвышэння Святога Крыжа], [[Catholic.by]]</ref>. 15 красавіка 1999 г. адкрыты Нараўлянскі раённы цэнтр рамёстваў. [[4 красавіка]] [[2001]] г. рашэннем Нараўлянскага раённага выканаўчага камiтэта і [[19 красавіка]] [[2001]] г. рашэннем Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў быў зацверджаны [[герб Нароўлі]]. Ён быў унесены 24 кастрычніка 2001 г. у Гербавы [[матрыкул]] Рэспублікі Беларусь. [[Файл:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (02).jpg|250px|thumb|Галоўны корпус ААТ «[[Чырвоны Мазыранін]]» (кандытарская фабрыка). Фота 2017 г.]] У 2003 г. створаны тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва. [[1 верасня]] [[2008]] г. сярэдняя школа № 1 атрымала статус «гімназія г. Нароўлі». 6 лістапада 2010 г. адбылося ўрачыстае адкрыццё памятнага месца «[[Алея Славы Нараўлянскага раёна]]». [[26 красавіка]] [[2011]] г., у чарговую гадавіну [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] з прыехаў у вёску [[Дзёрнавічы (Нараўлянскі раён)|Дзёрнавічы]] і Нароўлю, дзе наведаў завод гідраапаратуры<ref>[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-v-den-25-letija-avarii-na-chaes-posetil-naibolee-postradavshij-narovljanskij-rajon-129545-2011 Лукашенко в день 25-летия аварии на ЧАЭС посетил наиболее пострадавший Наровлянский район]</ref>. 30 верасня 2011 г. афіцыйнае адкрыццё новага будынка Дома дзіцячай творчасці, перайменаваны 4 красавіка 2012 г. у Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі. [[16 ліпеня]] [[2013]] г. вучылішча № 177 (сельскай гаспадаркі) было пераўтворана ў «Нараўлянскі дзяржаўны прафесійны ліцэй»<ref name="ngpl.guo.by"/>. [[16 снежня]] [[2013]] г. быў афіцыйна закрыты дзяржаўны завод «Буддэталі»<ref>[https://bizinspect.by/inst/5c1fc61b37b6871c5c2fcf98 НАРОВЛЯНСКИЙ ЗАВОД СТРОЙДЕТАЛЕЙ]</ref>. [[Файл:Нароўля. Дзіцячая пляцоўка.jpg|250px|thumb|Дзіцячая гульнявая пляцоўка ў цэнтры горада каля ракі. Фота 2017 г.]] У 2013—2015 гг. ажыццявіўся капітальны рамонт і цалкам абноўлены будынак сярэдняй школы № 2 (самай вялікай па колькасці вучняў у Нараўлянскім раёне — ад 500)<ref name="Дело жизни Василия Чайки">[https://gp.by/novosti/obshchestvo/news6346.html Дело жизни Василия Чайки]</ref>. У 2014 г. пабудаваны мікрараён «Новы» і супермаркет «Евроопт». У студзені 2016 г. уведзены ў эксплуатацыю дзіцячы Дом сямейнага тыпу — для сямей, якія выхоўваюць дзяцей-сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў. У 2017 г. [[Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі]] праспансіравала будаўніцтва новай дзіцячай гульнявой пляцоўкі, якую размесцілі ў цэнтры горада каля ракі<ref>[https://gp.by/novosti-regionov/society/news143278.html Федерация профсоюзов Беларуси сделала подарок юным жителям Наровли — детскую площадку]</ref>. [[26 красавіка]] [[2020]] г., у чарговую гадавіну [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], Аляксандр Лукашэнка прыехаў у Нароўлю<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/lukashenko-podarili-kartinu-s-izobrazheniem-znamenitoj-usadby-gorvattov-v-narovle/ |title=Лукашенко подарили картину с изображением знаменитой усадьбы Горваттов в Наровле |access-date=24 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624104901/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/lukashenko-podarili-kartinu-s-izobrazheniem-znamenitoj-usadby-gorvattov-v-narovle/ |url-status=dead }}</ref>.[[Файл:Нароўля. Сядзіба Горватаў (06).jpg|250px|thumb|Руіны [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|былога палаца Горватаў (1850)]]. Фота 2017 г.]] [[12 лістапада]] [[2020]] г. пісьменнік і журналіст [[Андрусь Горват|Андрэй Іванавіч Горват]], бізнесмены Пётр Кузняцоў ([[Гомель]]) і Аляксандр Баранаў ([[Мазыр]]) разам набылі за 53 357 беларускіх рублёў 63 капейкі<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |title=Наровлянский дворец Горваттов продан на электронных торгах |access-date=24 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624111433/https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |url-status=dead }}</ref> (прыблізна 21 тысяча [[долар ЗША|долараў ЗША]]) ва ўласнасць на аўкцыёне [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынак былога палацу Горватаў]] у Нароўлі, пад вельмі абмежавальныя ўмовы на 5 гадоў — [[кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]], [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]] і пераводу ў камерцыйнае выкарыстанне<ref>[https://realt.onliner.by/2020/12/08/kto-kupil-narovlyanskij-dvorec Стало известно, кто купил наровлянский дворец Горватов. Это писатель Андрей Горват]</ref>. [[26 красавіка]] [[2021]] г. сярэдняй школе № 2 было прысвоена імя [[Іван Міхайлавіч Шаўрэй|Івана Міхайлавіча Шаўрэя]] (1956—2020)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/umer-ivan-mihajlovich-shavrej/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]], ганаровага грамадзяніна Нараўлянскага раёна<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref>. У 2022 годзе ўраджэнец Нароўлі, доктар гістарычных навук [[Уладзімір Васільевіч Тугай]] (1951—2024) апублікаваў сваю навуковую кнігу «[[Чырвоны Мазыранін]]»<ref>''Тугай, У. В.'' Чырвоны Мазыранін / У. В. Тугай. — Мінск: Бел. навука, 2022. — 187 с.</ref>, якая стала першым усеахопным даследаваннем гісторыі стварэння і развіцця аднаго з галоўных і нават сімвалічных прадпрыемстваў горада — кандытарскай фабрыкі, заснаванай яшчэ ў 1913 годзе мясцовым дваранінам Эдвардам Горватам. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=450|height=128|type=rect|x=1795,1885,1897,1941,1959,1970,1991,1998,2004,2005,2006,2008,2009,2016,2017,2018|y=139,452,1100,4700,4800,6600,10800,7100,8000,8329,8500,8400,8110,7929,7910,8046}}</div> * '''XVII стагоддзе''': [[1628]] — 13 [[асадныя сяляне|асадных сялян]]<ref>Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Roskie. Dział III. Sygn. 1050. S. 21, 33, 38, 100</ref>. * '''XVIII стагоддзе''': [[1768]] — 201 прыгонны селянін (без уліку яўрэяў)<ref>''Анищенко, Е. К.'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. — Минск, 2014. — С. 221.</ref>, [[1795]] — 139 прыгонных сялян (без уліку яўрэяў)<ref name="ReferenceQ"/>. * '''XIX стагоддзе''': [[1885]] — 452 чал.<ref>[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Narowla // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917 917].</ref>; [[1897]] — 1,145 тыс. чал. * '''XX стагоддзе''': [[1909]] — 1,528 тыс. чал. мястэчка (без уліку 486 жыхароў вёскі Нароўля)<ref name="ReferenceF"/>; 1923 г. — 2550 чал.; з іх 1789 асоб жылі за кошт нясельскіх заняткаў. Мелася 26 крам<ref name="ia902303.us.archive.org">[https://ia902303.us.archive.org/22/items/kamunikat-46270-1.pdf/46270-1.pdf Наш край. (штомесячнік Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Інстытуце беларускае культуры). — Менск, 1928. — № 8-9. — С. 15.]</ref>; [[1924]] — 1,683 чал. мястэчка (без уліку 1092 чал. у вёсцы Нароўля і 929 чал. у былым маёнтку Нароўля двараніна [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Горвата]])<ref>[https://mozyrokrug.blogspot.com/p/blog-page_13.html Наровлянский район. Список населенных мест за 1924 г.]</ref>; [[1925]] — 2,775 тыс. чал.<ref name="ReferenceF"/>; 1926—2513 чал.<ref name="ia902303.us.archive.org"/>; [[1938]] — 4,7 тыс. чал.<ref name="ReferenceF"/>; [[1941]] — 4,7 тыс. чал.; [[1959]] — 4,8 тыс. чал.; [[1970]] — 6,6 тыс. чал.; [[1991]] — 10,8 тыс. чал.; [[1998]] — 7,1 тыс. чал.<ref>{{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 296.</ref> * '''XXI стагоддзе''': [[2004]] — 8,0 тыс. чал.; [[2005]] — 8 329 чал.; [[2006]] — 8,5 тыс. чал.; [[2008]] — 8,4 тыс. чал.; [[2009]] — 8110 чал.<ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf Перепись населения — 2009. Гомельская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-3.pdf |date=18 верасня 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; [[2016]] — 7929 чал.<ref name="belstat2016">[http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip |date=6 ліпеня 2016 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; [[2017]] — 7910 чал.<ref name="belstat2017">[http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ |date=13 жніўня 2020 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; [[2018]] — 8046 чал.<ref name="belstat2018">[http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ |date=5 красавіка 2018 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; [[2022]] — 8374 чал.<ref>{{Cite web |title=Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа |url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933/ |accessdate=1 верасня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512025227/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933/ |archivedate=12 мая 2022 |url-status=dead }}</ref> У канцы 1880-х гг. больш за 70 % насельніцтва мястчэка Нароўля складалі [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэі]]<ref name="ReferenceG"/>. У [[1897]] г. у мястэчку Нароўля [[яўрэі]] складалі 92,5 % (1060 чалавек з 1145 местачкоўцаў<ref name="ReferenceD"/><ref name="Евреи в Наровле">[http://tutejszy.ru/gomelskaya/narovlyanskij/narovlya/265-evrei-v-narovle Евреи в Наровле]</ref>) — без уліку сялян вёскі Нароўля; у 1923 г. — 1460 яўрэяў. У 1926 г. у Нароўлі яўрэяў — 1357 асоб (53,99 %); беларусаў — 991 асоба (39,43 %); палякаў — 59 асоб (2,34 %); рускіх — 49 асоб (1,94 %); украінцаў — 30 асоб (1,19 %); латышоў і літоўцаў — 8 асоб; немцаў — 6 асоб; татар не было<ref name="ia800300.us.archive.org">[https://ia800300.us.archive.org/21/items/pbc.gda.pl.Statisticni_tablici_ukrainskogo_Olesevic_T/Statisticni_tablici_ukrainskogo_Olesevic_T.pdf Олесевич, Т. Статистичні таблиці украінського населення СССР за переписом 17 грудня 1926 року. — Т. 2. — Варшава, 1930. — 128 с. — С. 64.]</ref><ref>[https://ia600201.us.archive.org/8/items/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS093823_1930_014/NDIGCZAS093823_1930_014.pdf «Табор». Воєнно-літературний журнал. — 1930. — ч. 14. — С. 85.]</ref>. Беларускую мову назвалі роднай 881 асоба, а рускую мову — 244 асобы<ref name="ia800300.us.archive.org"/>. З 1930-х гг. у мястэчку расце працэнт [[беларусы|беларусаў]], якія сюды перасяляюцца з навакольных вёсак. Паводле дадзеных перапісу 1939 года, у Нароўлі жылі 2 266 [[беларусы|беларусаў]] (57,9 %), 1 167 [[яўрэі|яўрэяў]] (29,8 %), 205 [[рускія|рускіх]] (5,2 %), 138 [[украінцы|украінцаў]] (3,5 %), 84 [[палякі|паляка]] (2,1 %) і 57 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=673 Нараўлянскі раён]</ref>. Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], у Нароўлю прыехала шмат людзей, якія вымушана пакінулі забруджаныя [[радыенуклід]]амі вёскі [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] ў зоне адсялення. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у Нароўлі жыло 8 110 чалавек, з якіх [[беларусы]] налічвалі 7 251 чалавек (89,4 %), [[рускія]] — 573 (7,06 %), [[украінцы]] — 218 (2,68 %), [[палякі]] — 49 (0,6 %), [[немцы]] — 21 (0,25 %), па 4 прадстаўніка [[татары|татар]] і [[яўрэі|яўрэяў]], па 3 — [[літоўцы|літоўцаў]], [[марыйцы|марыйцаў]], [[узбекі|узбекаў]], [[таджыкі|таджыкаў]] і [[лезгіны|лезгінаў]], па 2 — ад [[казахі|казахаў]] і [[башкіры|башкір]], 1 прадстаўнік [[грузіны|грузінскага народа]]<ref name="Национальности и религия">{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/religiya/ |title=Национальности и религия |access-date=28 чэрвеня 2022 |archive-date=28 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628100608/http://narovlya.gov.by/ru/religiya/ |url-status=dead }}</ref>. У [[2017]] г. у Нароўлі нарадзілася 118 і памерла 90 чалавек. [[Каэфіцыент нараджальнасці]] — 14,8 на 1000 чалавек (Сярэдні паказчык па раёне — 13,5, па [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] — 11,3, па Рэспубліцы Беларусь — 10,8), каэфіцыент [[смяротнасць|смяротнасці]] — 11,3 на 1000 чалавек (Сярэдні паказчык па раёне — 15,4, па [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] — 13, па Рэспубліцы [[Беларусь]] — 12,6)<ref>Демографический ежегодник Республики Беларусь / Национальный статистический комитет Республики Беларусь. — Минск, 2018. — С. 164—166.</ref>. У цяперашнія часы вернікі пераважна праваслаўнага веравызнання. Ёсць невялікая колькасць вернікаў каталіцкай і пратэстанцкай канфесій, а таксама малая колькасць [[іслам|мусульман]] і [[іўдаізм|іўдзеяў]]. == Радыяцыйна-экалагічная сітуацыя (з 1986 г.) == [[Файл:Polesie State Radioecological Reserve (OpenStreetMap).png|250px|thumb|[[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік]]]] [[Файл:Feeding Przewalski's horses.jpg|250px|thumb|[[Конь Пржавальскага ў Беларусі|Коні Пржавальскага ў Палескім запаведніку]]. Фота 2020 г.]] Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 г.]], уся тэрыторыя [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] была забруджана [[Цэзій-137|цэзіем-137]]. Яна ў залежанасці ад шчыльнасці забруджвання глебы падзелена на зоны. Горад Нароўля знаходзіцца ў зоне, дзе на 2015 г. шчыльнасць забруджвання [[глеба|глебы]] [[Цэзій-137|цэзіем-137]] складае ад 5 да 15 [[Кюры (адзінка вымярэння)|Кюры]]/кв.км. і дзе жыхары маюць права на адсяленне<ref name="ReferenceM">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 34.</ref>. Насупраць Нароўлі праз раку [[Прыпяць]] знаходзіцца тэрыторыя [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]]. Радыелагічны маніторынг у раёне, кантроль за станам здароўя людзей ніколі не спыняліся<ref name="sb.by">[https://www.sb.by/articles/narovlya-istorii-vernosti-i-vozrozhdeniya-.html Чем живет сегодня один из наиболее пострадавших от аварии на ЧАЭС районов]</ref>. У 1986—1987 гг. праводзілася дэзактывацыя тэрыторыі Нараўлянскага раёна<ref name="ReferenceL"/>. Для зніжэння негатыўнага ўздзеяння радыяцыйнай абстаноўкі, распрацавана спецыяльная сістэма медыцынскага забеспячэння, у аснове якой дыспансерызацыя насельніцтва з абавязковым ультрагукавым даследаваннем [[Шчытападобная залоза|шчытападобнай залозы]]: раз на год дыспансерызацыю праходзяць дарослыя, а два разы на год — дзеці<ref name="ReferenceM"/><ref name="sb.by"/>. Усіх жыхароў правяраюць і на апараце-спектрометры выпраменьвання чалавека, які паказвае ўзровень унутранага радыяцыйнага апраменьвання<ref name="sb.by"/>. Нараўлянскі раённы цэнтр гігіены і эпідэміялогіі рэгулярна ажыццяўляе кантроль за прадуктамі харчавання, якія ўжывае насельніцтва, у тым ліку з асабістых падворкаў. Калі раней у цэнтры часта фіксавалі перавышэнне ўтрымання ўзроўню радыенуклідаў у прыватным малацэ, то ў апошнія гады пагроза зыходзіць толькі з боку лясных дароў ([[грыб]]ы і [[Ягада|ягады]]). Кожная дзясятая праверка ягад і грыбоў у цэнтры выяўляае іх «забруджанасць», прычым перавышэнне ўтрымання радыяцэзія ў грыбах дасягае 44 раз. Даследаванне дароў лесу, гародніны, вырашчаных на агародзе, і іншых прадуктаў у цэнтры бясплатнае<ref name="sb.by"/>. У 2018 г. у 13 жыхароў Нараўлянскага раёна зафіксавалі перавышэнне нормы назапашвання [[радыенуклід]]аў у [[арганізм]]е. Як высветлілася, прычына ва ўжыванні мясцовых дзікарослых грыбоў і ягад<ref name="sb.by"/>. Радыяцыйныя рызыкі для [[Здароўе|здароўя]] людзей на Нараўляншчыне застаюцца, але, на думку спецыялістаў, кіраваць імі можна<ref name="sb.by"/>. Адным з кірункаў дзеянняў улад, улічваючы, што глеба раёна рабруджана цэзіем, з’яўляецца правядзенне ахоўных мерапрыемстваў у [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]], якія дазваляюць атрымліваць экалагічную прадукцыю. У першую чаргу гэта прымяненне павышаных доз мінеральных фосфарных і калійных угнаенняў, а таксама [[вапнаванне глеб]]ы<ref name="ReferenceN">Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 36.</ref>. Для забеспячэння вытворчасці нарматыўна чыстага ад [[Радыеактыўныя ізатопы|радыенуклідаў]] [[малако|малака]] ў прыватных гаспадарках насельніцтва штогадова ў [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] ствараюцца культурныя пашы для жывёлы прыватных гаспадарак<ref name="ReferenceN"/>. == Адміністрацыя == {{асноўны артыкул|Нараўлянскі раён}} Горад Нароўля не мае ўласнага гарадскога выканаўчага камітэту: яго функцыі выконвае Нараўлянскі раённы выканаўчы камітэт, бо [[20 кастрычніка]] [[1995]] г. [[Нараўлянскі раён]] і горад Нароўля былі аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку (тое ж самае адбылося па ўсёй Беларусі з райцэнтрамі, якія не былі гарадамі абласнога падпарадкавання). Паводле перапісу 2009 г., у Нароўлі жыў 71 % ад усяго насельніцтва Нараўлянскага раёна<ref name="Национальности и религия"/>. == Эканоміка == [[Файл:Narowlya 03.jpg|250px|thumb|[[Нараўлянскі завод гідраапаратуры]]. Фота 2014 г.]] [[Файл:Oktiabrskaya - Kastrychnitskaya square in Naroŭlia town - 2 - May 5 - 2014 AD.jpg|250px|thumb|Аддзяленне «Беларусбанка» на Кастрычніцкай плошчы. Фота 2014 г.]] Прадпрыемствы і арганізацыі [[Харчовая прамысловасць Беларусі|харчовай]], лясной гаспадаркі, меліярацыі, [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў Беларусі|прамысловасці будаўнічых матэрыялаў]] і гідрасістэм, камунальнаных паслуг, бытавога абслугоўвання і гандлю<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/predpr/ |title=Список предприятий, организаций, учреждений Наровлянского района |access-date=2 ліпеня 2022 |archive-date=29 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629001845/http://narovlya.gov.by/ru/predpr/ |url-status=dead }}</ref>. Сярод значных дзяржаўных кампаній — ААТ «[[Чырвоны Мазыранін]]» (кандытарская фабрыка — горадаўтваральнае прадпрымства, якое займала 74,1 % у агульным аб’ёме прамысловай прадукцыі горада ў 2006 г.<ref name="kaznachey.com">[http://kaznachey.com/doc/e8YRXPJ7DU5/ Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 30 ноября 2006 г. № 133. Об утверждении Программы социально-экономического развития города Наровля на 2006—2010 гг.]</ref>); ДСЛГУ «Нараўлянскі спецлясгас». «[[Нараўлянскі завод гідраапаратуры]]» — буйное дзяржаўнае прадпрыемства, якое спецыялізуецца на вырабе фільтраэлементаў, фільтраў, гідрасістэм, а таксама высокаякаснага спецадзення, [[пальчаткі|пальчатак]], пасцельнай бялізны і іншых тавараў бытавога прызначэння; аказвае паслугі па цынкаванні металавырабаў і аўтаперавозках грузаў на тэрыторыі Беларусі і за яе межамі. На 1 красавіка 2011 г. у Нараўлянскім раёне было зарэгістравана 138 суб’ектаў малога прадпрымальніцтва, у тым ліку 48 юрыдычных асоб і 90 індывідуальных прадпрымальнікаў<ref>Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 14.</ref>. На 1 студзеня 2015 г. у раёне зарэгістравана 152 суб’ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, у тым ліку 52 мікраарганізацый і 7 малых прадпрыемстваў, 4 суб’екты сярэдняга прадпрымальніцтва і 89 індывідуальных прадпрымальнікаў<ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 65.</ref>. На 1 кастрычніка 2018 г. у раёне зарэгістравана 129 суб’ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, у тым ліку 58 мікраарганізацый і малых прадпрыемстваў, 4 суб’екты сярэдняга прадпрымальніцтва і 67 індывідуальных прадпрымальнікаў<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc |title=Наровлянский район. Вехи истории |access-date=2 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220622210208/http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc |archivedate=22 чэрвеня 2022 |url-status=dead }}</ref>. З 2012 г. дзейнічае прыватнае прадпрыемства «Палеская Мэблевая кампанія» (створанае ў канцы 2011 г.), якое выпускае сучасную корпусную і мяккую мэблю. У 2014 г. створана ТАА «Белпластмантаж», якое ажыццяўляе вытворчасць пластмасавых вырабаў, якія выкарыстоўваюцца ў будаўніцтве. Іншыя прадпрыемствы прыватнай формы ўласнасці: ПГУП «ПлайартСтрой»; ТАА «БелИВВа»; ТАА «Окнострой»; ТАА «Калода»; ТДА «БелКансалт-А» (будаўніцтва і выраб мяккіх дахавых матэрыялаў). Маюцца дзяржаўная гасцініца «Нараўлянка» (46 нумароў рознай цэнавай катэгорыі)<ref>{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref>, аддзяленні некаторых беларускіх [[банк]]аў і [[банкамат]]ы, аддзяленні кампаній мабільнай сувязі, галоўпаштамп, атэлье пашыву, аптэкі, сталовыя на прадпрыемствах, рэстаран, некалькі кафэ (у тым ліку, прыватныя)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/semya-nazarchuk-iz-narovli-radi-schastya-drug-druga-zhivet/ |title=Семья Назарчук из Наровли живет ради счастья друг друга |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=21 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241021081209/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/semya-nazarchuk-iz-narovli-radi-schastya-drug-druga-zhivet/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/vkusno-po-belorusski-otvedat-blyuda-natsionalnoj-kuhni-priglashaet-kafe-turist-v-narovle/ |title=Вкусно, по-белорусски. Отведать блюда национальной кухни приглашает кафе «Турист» в Наровле |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=17 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917124438/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/vkusno-po-belorusski-otvedat-blyuda-natsionalnoj-kuhni-priglashaet-kafe-turist-v-narovle/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/o-rabote-firmennogo-magazina-oao-krasnyj-mozyryanin-v-narovle/ |title=О работе фирменного магазина ОАО «Красный Мозырянин» в Наровле |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=30 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241030130022/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/o-rabote-firmennogo-magazina-oao-krasnyj-mozyryanin-v-narovle/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/proektpp/kak-kormyat-na-fabrike-oao-krasnyj-mozyryanin/ |title=Как кормят на фабрике ОАО «Красный Мозырянин» |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=24 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241024133545/https://narovlya.by/proektpp/kak-kormyat-na-fabrike-oao-krasnyj-mozyryanin/ |url-status=dead }}</ref>. == Інфраструктура == === Адукацыя === У Нароўлі працуюць дашкольныя ўстановы, гімназія, 2 сярэднія школы, прафесійны ліцэй, дзіцячая школа мастацтваў, ДУА «Нараўлянскі раённы цэнтр творчасці дзяцей і моладзі», ДУА «Нараўлянскі раённы цэнтр карэкцыйна-развівальнага навучання і рэабілітацыі», ДУА «Нараўлянскі раённы сацыяльна-педагагічны цэнтр»<ref>[https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf Об утверждении Программы социально-экономического развития Наровлянского района на 2016—2020 годы]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Медыцына === Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляюць дзяржаўныя гарадская паліклініка (на 375 наведванняў у змену) і раённая бальніца (на 100 ложкаў (10 ложкаў сястрынскага догляду)), аддзяленне хуткай медыцынскай дапамогі, медпункты на прадпрыемствах. === СМІ === Выпускаецца раённая газета «[[Прыпяцкая праўда]]» (1932), маецца праграма радыёвяшчання «Нараўлянскае раённае радыё»<ref name="kaznachey.com"/><ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/narovlanskoe_rayonnoe_radio/ Наровлянское районное радио]</ref>. === Транспарт === {{main|Нараўлянскі аўтобус}} У горадзе маецца аўтобусная станцыя (вул. Корзуна, 58). Пасажырскія перавозкі ў раёне забяспечвае філіял «Аўтобусны парк № 2» ААТ «Гомельаблаўтатранс»: абслугоўвае 10 маршрутаў, уключаючы 2 гарадскія і 1 міжгародні маршрут, 7 прыгарадных. Працягласць маршрутнай сеткі, якая абслугоўваецца філіялам, складае 702,4 км, у тым ліку па прыгарадных маршрутах — 546,7 км, міжгародніх маршрутах — 140 км, гарадскім маршруце — 15,7 км.<ref>{{Cite web |url=https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf |title=Об утверждении Программы социально-экономического развития Наровлянского района на 2016—2020 годы |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=25 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225061512/https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf |url-status=dead }}</ref> Рачны пасажырскі транспарт ужо не функцыянуе, як гэта было ў савецкія часы. == Культура == [[Файл:Нароўля. Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей (01).jpg|250px|thumb|[[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] у гістарычным будынку пачатку XX ст. Фота 2017 г.]] Дзейнічаюць раённы дом культуры, раённая бібліятэка імя Давіда Сімановіча, дзіцячая бібліятэка, [[нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] (1982), цэнтр рамёстваў (з 15 красавіка 1999 г.) і цэнтр фальклору, Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі (2011), гарадскі і дзіцячы паркі. [[Файл:Нароўля. Сядзіба Горватаў. Альтанка (02).jpg|thumb|250px|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Альтанка ''(абярэгавага і сакральнага прызначэння)'' у гарадскім парку]] каля месца ўліцця ракі [[Нараўлянка]] ў раку [[Прыпяць]]. Фота 2017 г.]] З 2000 г. на базе сярэдняй школы № 2 дзейнічае краязнаўчы гурток пад кіраўніцтвам вядомага нараўлянскага настаўніка гісторыі і краязнаўцы [[Васіль Васілевіч Чайка|Васіля Васілевіча Чайкі]] (нар. 1965)<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20170209/1486670085-yak-zaahvocic-shkolnikau-cikavicca-gistoryyay-svaygo-krayu |title=Як заахвоціць школьнікаў цікавіцца гісторыяй свайго краю? |access-date=24 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624192538/https://zviazda.by/be/news/20170209/1486670085-yak-zaahvocic-shkolnikau-cikavicca-gistoryyay-svaygo-krayu |url-status=dead }}</ref><ref>Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — 26 с.</ref>. Намаганнямі апантанага [[Васіль Васілевіч Чайка|Васіля Чайкі]] і юных краязнаўцаў у дзвюх нараўлянскіх гарадскіх школах створаны пяць вельмі цікавых музеяў<ref name="Дело жизни Василия Чайки"/><ref>[https://www.sb.by/articles/polnoe-sobranie-raritetov.html Краевед-энтузиаст из Наровли создал на базе местных школ пять музеев и планирует открыть еще два]</ref>: у сярэдняй школе № 3 — «Музей побыту», «Музей сельпо» (2012) і «Музей промыслаў і рамёстваў» (з 2000 г. з экспазіцыямі «ткацтва», «прадметы хатняга ўжытку», «земляробства», «рыбалоўства», «Кавальская справа», «сталярная і бондарная справа» і «бортніцтва»); у сярэдняй школе № 2 — музей гісторыі Нараўлянскага раёна і музей «Свет дзяцінства» (2015). У любым са школьных музеяў можна ўзяць у рукі любую рэч, якая знаходзіцца ў экспазіцыі. Экскурсіі ў школьных музеях праводзяць самі вучні. Школьныя музеі можна наведваць жыхарам і гасцям горада. У 2009 г. у нараўлянскім лясгасе створаны музей прыроды і экалогіі, дзе таксама можна даведацца пра гісторыю лясной справы<ref>[https://gp.by/novosti/gomelskaya-oblast-80-let/news181107.html Наровлянский район. Грани самобытности]</ref>. Дзіцячая школа мастацтваў: 8 аддзяленняў — 18 спецыяльнасцяў (фартэпіяна, скрыпка, баян, акардэон, цымбалы, домра, ксілафон, ўдарная ўстаноўка, труба, блок-флейта, харавое дырыжыраванне, харэаграфія, аддзяленне выяўленчага мастацтва, аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, гітара, балалайка). [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|250px|thumb|Школа мастацтваў і [[Алея Славы Нараўлянскага раёна]] (2010). Фота 2017 г.]] [[6 лістапада]] [[2010]] г. урачыста адкрыта [[Алея Славы Нараўлянскага раёна]], каб увекавечыць памяць землякоў, якія праявілі гераізм на франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], у партызанскіх атрадах, сваёй працай зрабілі значны ўклад у развіццё раёна і праславілі Нараўляншчыну. 20 ліпеня (1604 года) — дзень першага ўпамінання ў пісьмовых крыніцах. У [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)|Дзень народнага адзінства]] (17 верасня) у горадзе праводзіцца, паміж іншага, фестываль «БульбаКРАЙ»<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-festival-bulbakraj-ugoshhal-gostej-prazdnika-blyudami-iz-kartofelya/ |title=Наровле фестиваль «БульбаКРАЙ» угощал гостей праздника блюдами из картофеля |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=17 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917180612/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-festival-bulbakraj-ugoshhal-gostej-prazdnika-blyudami-iz-kartofelya/ |url-status=dead }}</ref> і ўзнагароджанне пераможцаў конкурсу «Сядзіба ўзорнага парадку»<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/nagrady-poluchili-luchshie-hozyaeva-usadeb-narovlyanshhiny/ |title=Награды получили лучшие хозяева усадеб Наровлянщины |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=17 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917200616/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/nagrady-poluchili-luchshie-hozyaeva-usadeb-narovlyanshhiny/ |url-status=dead }}</ref>. 30 лістапада (дзень вызвалення Нароўлі ад нямецка-фашысцкіх войск) адзначаецца як мясцовае свята. Праводзіцца песенны фестываль «Галасы Нараўляншчыны» і фестываль творчасці «Калядныя сустрэчы». У апошнія гады ў горадзе з асаблівай урачыстасцю і вялікай тэатральнасцю каля ракі Прыпяць адзначаецца [[Купалле]] (вечар 6 ліпеня), на якое народна-абрадавае святкаванне прыязджаюць людзі і з іншых рэгіёнаў<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/chego-ne-hvataet-narovlyanshhine-dlya-privlecheniya-turistov/ |title=Чего не хватает Наровлянщине для привлечения туристов? |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911120557/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/chego-ne-hvataet-narovlyanshhine-dlya-privlecheniya-turistov/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/v-narovle-prazdnuyut-kupale/ |title=В Наровле празднуют Купалье |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911120557/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/v-narovle-prazdnuyut-kupale/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kultura/strong-na-narovlyanshhine-shiroko-otmetili-odin-iz-samyh-zagadochnyh-i-lyubimyh-narodnyh-prazdnikov-strong-strong-strong-strong-kupale-strong-strong-strong/ |title=На Наровлянщине широко отметили один из самых загадочных и любимых народных праздников — Купалье |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=27 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127084444/https://narovlya.by/novosti/kultura/strong-na-narovlyanshhine-shiroko-otmetili-odin-iz-samyh-zagadochnyh-i-lyubimyh-narodnyh-prazdnikov-strong-strong-strong-strong-kupale-strong-strong-strong/ |url-status=dead }}</ref>. З [[1992]] г. зноў адкрыта [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўная царква Іаана Багаслова]], якая месціцца ў драўляным будынку непрывабнага архітэктуранага рашэння (вул. Камсамольская, дом 6)<ref>[https://turov.by/eparchia/temples/15819/ Храм в честь святого апостола Иоанна Богослова]</ref>. У 2005 г. па блаславенні епіскапа Стафана была распрацавана дакументацыя на будаўніцтва новага і цэглавага будынка царквы Іаана Багаслова<ref>[https://turov.by/eparchia/temples/15819/ Храм в честь святого апостола Иоанна Богослова]</ref>. Будаўніцтва пачалося на тэрыторыі побач са старым будынкам царквы, але новы храм знаходзіцца ў недабудаваным стане. З [[1996]] г. дзейнічае пратэстанцкая [[Царква хрысціян веры Евангельскай (Нароўля)|царква Хрысціян веры Евангельскай]] (вул. Камуністычная, дом 39). З [[1998]] г. дзейнічае мураваны каталіцкі [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)|касцёл Узвышэння Святога Крыжа]] (вул. Камуністычная, дом 33). <gallery perrow="5"> File:Нароўля. Сядзіба Горватаў (09).jpg|thumb|Былая савецкая крама ў гарадскім парку. Фота 2017 г. File:Нароўля. Сядзіба Горватаў. Кафэ "Брыз" каля альтанкі.jpg|thumb|Кафэ "Брыз" у гарадскім парку. Фота 2017 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 48.jpg|thumb|Дом культуры на плошчы Леніна. Фота 2021 г. </gallery> === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Фізкультура, спорт і турызм == [[Файл:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (01).jpg|thumb|250px|Гістарычныя будынкі кандытарскай фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]» з чырвонай цэглы ''(на першым плане — воданапорная вежа)'']] У горадзе маюцца ДУА «Нараўлянскі раённы фізкультурна-спартыўны цэнтр дзяцей і моладзі» (вул. Кастрычніцкая, д. 33а), ДУ «Нараўлянскі раённы фізкультурна-спартыўны клуб» (вул. Макаранкі, д. 31а), гарадскі стадыён «Страла», футбольныя палі і спартыўныя пляцоўкі пры ўстановах сярэдняй адукацыі, спартыўныя залы, 2 [[вулічная атлетыка|воркаўт-пляцоўкі]] (на пляжы каля Кастрычніцкай плошчы і вуліцы Корзуна), скейт-пляцоўка на Кастрычніцкай плошчы<ref>{{Cite web |url=https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf |title=Об утверждении Программы социально-экономического развития Наровлянского района на 2016—2020 годы |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=25 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225061512/https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/chto-v-narovle-sdelano-dlya-zanyatij-sportom/ |title=Что в Наровле сделано для занятий спортом |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=27 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241027153603/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/chto-v-narovle-sdelano-dlya-zanyatij-sportom/ |url-status=dead }}</ref>. У 2022 г. адкрыты маладзёжны спартыўна-забаўляльны цэнтр «Алімп». Да рэканструкцыі нараўлянскага стадыёна «Страла» футбалісты з Нароўлі звычайна выступалі ў складзе каманды [[ФК Славія Мазыр|футбольнага клуба «Славія-Мазыр»]]<ref>{{Cite web |url=https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf |title=Об утверждении Программы социально-экономического развития Наровлянского района на 2016—2020 годы |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=25 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225061512/https://rynak.by/images/pdf/Narovlia2020.pdf |url-status=dead }}</ref>, а пасля адкрыцця абноўленага стадыёна «Страла» горад з 2024 г. мае сваю моладзевую футбольную каманду «Страла» (Нароўля)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-proshel-tovarishheskij-match-po-futbolu/ |title=В Наровле прошел товарищеский матч по футболу |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=21 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621192742/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-proshel-tovarishheskij-match-po-futbolu/ |url-status=dead }}</ref>. Мясцовыя экскурсаводы праводяць туры па гораду, месцам баявой славы Нараўлянскага раёна, у нараўлянскі ўчастак [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] (маршрут з’яўляецца бяспечным для здароўя)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.gov.by/ru/turmarshrut/ |title=Наровлянский район. Туристические маршруты |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=19 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619231926/http://narovlya.gov.by/ru/turmarshrut/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kak-na-narovlyashhine-startovala-ekskursionnyj-tur-put-na-chernobyl/ |title=Как на Наровлящине стартовал экскурсионный тур «Путь на Чернобыль» |access-date=6 лістапада 2024 |archive-date=3 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103061843/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kak-na-narovlyashhine-startovala-ekskursionnyj-tur-put-na-chernobyl/ |url-status=dead }}</ref>. Праводзіцца прамысловая экскурсія на фабрыцы «Чырвоны Мазыранін»<ref>{{Cite web |url=https://korovka.by/ekskursii/ |title=Экскурсии |access-date=11 сакавіка 2025 |archive-date=18 сакавіка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318113625/https://korovka.by/ekskursii/ |url-status=dead }}</ref><ref name="people.onliner.by">[https://people.onliner.by/2023/03/20/konfetnaya-fabrika «Хочу быть здесь директором». Отправились с детьми на конфетную фабрику]</ref>. У 2023 г. дырэктар фабрыкі [[Аляксандр Аляксандравіч Піляк|Аляксандр Піляк]] выказаўся аб планах зрабіць у адным з гістарычных будынкаў фабрыкі [[музей]]<ref name="people.onliner.by"/>. У 2024 г. у [[Мінск]]у на ХXII Рэспубліканскім турыстычным конкурсе «Пазнай Беларусь» кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]» была ўдастоена ўзнагароды як лепшы аб’ект прамысловага турызму ў Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/ocherednaya-pobeda-narovlyanskoj-konditerskoj-fabriki/ |title=Чарговая перамога нараўлянскай кандытарскай фабрыкі |access-date=24 лютага 2025 |archive-date=13 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213171134/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/ocherednaya-pobeda-narovlyanskoj-konditerskoj-fabriki/ |url-status=dead }}</ref>. Нараўлянскі раён з’яўляецца цэнтрам турыстычнай рыбалкі Беларусі. Асаблівай папулярнасцю карыстаецца [[рыбалка]] на [[Прыпяць|Прыпяці]] ва ўрочышчы Баравіца, якое пачынаецца адразу за мяжой горада Нароўля ўздоўж [[Прыпяць|Прыпяці]] ў кірунку вёскі [[Канатоп (Нараўлянскі раён)]]<ref>[https://gp.by/novosti/obshchestvo/news219685.html Что может повысить туристическую привлекательность Наровлянщины? Ответы местных жителей]</ref>. == Забудова == {{асноўны артыкул|Спіс вуліц Нароўлі}} [[Файл:Нароўля, Завайць, Канатоп на мапе 1924 г.jpg|250px|thumb|Мястэчка «Наровль» і хутар Калегаў на карце БССР 1924 г. ''(фрагмент карты)'']] [[Файл:Нароўля. Сядзіба Горватаў (07).jpg|250px|thumb|Цэнтральны ўваход у гарадскі парк — шмат разоў патынкаваная і патоўшчаная ўязная брама сядзібы Горватаў, створаная па праекту [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]]. Фота 2017 г.]] Старажытнай забудовы ў сучасным горадзе засталося вельмі мала. У пачатку XX ст., не лічачы [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў і належных да панскага двара мураваных пабудоў]], у мястэчку было толькі некалькі мураваных дамоў, а астатнія былі драўлянымі. З прычыны разбуральных рэвалюцыйных і ваенных падзей амаль не захавалася даўнейшая драўляная і мураваная забудова. Яшчэ ў пачатку 1950-х гадоў у мястэчку сустракаліся драўляныя тратуары<ref>''Хандрос, Б.'' [http://shtetle.com/shtetls_gom/narovlya/narovlya.html Наровлянская история] / Б. Хандрос // Мишпоха. — 2003. — № 13.</ref>. У савецкія часы ў першай палове XX ст. адбылося аб’яднанне мястэчка Нароўля, вёскі/хутара [[Калегава]] (Калегаў) і тэрыторыі [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|двара паноў Горватаў]], дзе знаходзіліся палац, парк і [[Чырвоны Мазыранін|кандытарская фабрыка Горватаў]], у адно адміністрацыйнае ўтварэнне. Уся гэта тэрыторыя паслужыла асновай гарадскога пасёлка (горада) Нароўля<ref>''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля. — Мінск, 1994. — С. 6—7.</ref>. Даведнік «Увесь СССР» (1930) адзначаў, што Нароўля: «тыповае прырэчнае палескае мястэчка (2513 жыхароў) з велічэзным каштоўным паркам. Цікавы палац, [[Нараўлянская сінагога|стыльная сінагога]], краёвы музей. Пражыванне таннае»<ref>[https://dn790000.ca.archive.org/0/items/ves_sssr_spravochnik_putevoditel/ves_sssr_spravochnik_putevoditel.pdf Весь СССР : Справочник-путеводитель / Сост. Б. Б. Веселовский и др.; под ред. Д. В. Полуяна. — М. : Изд. Трансрекламы НКПС, 1930. — Ч. IV. Маршруты по Союзу ССР. — С. 84.]</ref>. У 1967 г. распрацаваны генеральны план забудовы Нароўлі<ref name="ReferenceK"/>. У [[1981]] г. быў створаны праект дэталёвага плана цэнтра Нароўлі. Асноўныя вуліцы горада былі забудаваны 2-5-павярховымі цэглавымі дамамі. Утварылася некалькі [[мікрараён]]аў. Горад плаваналі прасторным. Рака [[Нараўлянка]] ўмоўна падзяляе горад на 2 жылыя масівы — заходні і ўсходні. У горадзе маецца дзве плошчы — Кастрычніцкая і Леніна, з якіх апошняя з’яўляецца галоўнай (цэнтральнай), дзе знаходзіцца адміністрацыя горада<ref name="kaznachey.com"/>. Прамыслова-складская зона фармуецца ў асноўным на паўднёва-усходніх ускраінах горада<ref name="ReferenceS">Регионы Беларуси: энциклопедия : в 7 т. — Т.3. Гомельская область: в 2 кн. — Кн.2. — Минск : Беларуская энцыклапедыя, 2013. — 507 с. — С. 99.</ref>. Тэрыторыя адпачынку — паркі, гарадскі пляж, бульвар каля Кастрычніцкай плошчы, стадыён «Страла»<ref>Регионы Беларуси: энциклопедия : в 7 т. — Т.3. Гомельская область: в 2 кн. — Кн.2. — Минск : Беларуская энцыклапедыя, 2013. — 507 с. — С. 99.</ref>. [[Файл:Makarenko street in Naroŭlia town - 2 - May 5 - 2014 AD.jpg|250px|thumb|Прыгожы будынак крамы ў стылі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]] на вуліцы Макаранкі, але вельмі пашарпаны, расфарбаваны і з залішнім плотам. Фота 2014 г. ''(Пазней пафарбаваны ў шэры і зялёны колеры толькі з двух бакоў<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=AyPn6C5rFjw Сделан в С. С. С.Р в прямом эфире! 24 суббота. Наровля.] — гл. на 1-й хвіліне</ref>)'']] Пасля высялення жыхароў па [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], многія дамы ў прыватным сектары засталіся закінутымі і паступова струхлелымі. Гарадскія ўлады такія дамы зносілі, але на іх месцы нічога не было пабудавана, таму прыватны сектар стаў выглядаць прарэджаным. На ўскраінах горада пераважаюць прыватныя аднапавярховыя драўляныя або цагляныя дамы. Пачалося будаўніцтва катэджаў. У 2006 г. плошча горада складала 1022 га<ref name="kaznachey.com"/><ref>[http://levonevski.net/pravo/normreg2013/num53/d53586/index.html Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 30 ноября 2006 г. № 133. Об утверждении Программы социально-экономического развития города Наровля на 2006—2010 гг.]</ref>. Згодна з генеральным планам ад 2007 г., горад быў пашыраны ва ўсходнім кірунку (да аб’яздной дарогі P 37), дзе да 2014 г. былі пабудаваны два новыя мікрараёны — «Новы» і «Сонечны»<ref name="ReferenceS"/>. Нягледзячы на чысціню і прастор на вуліцах, у сучасным горадзе прысутнічае аляпаватага выгляду гарадская скульптура і вулічная мэбля, лысыя ўчасткі зямлі без травы, безгустоўны дызайн гарадской інфраструктуры і ландшафтнай архітэктуры, пераробка рамонтам пачатковага архітэктурнага стылю будынка, [[сайдынг]], сотавы полікарбанат, прафнасціл, недагляд стану дрэў (пры наяўнасці ўласнага нараўлянскага лясгаса), дрэнны стан тратуараў, ускраінных дарог, малога памеру [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|гісторыка-этнаграфічны музей]]<ref>[https://realt.onliner.by/2015/06/15/narovl9 Увидеть, пока не развалилось! Рассматриваем в деталях «жемчужину Наровли»]</ref><ref name="В кадре Наровля, Беларусь">[https://www.drive2.com/c/505452643187950448/ В кадре Наровля, Беларусь]</ref><ref>{{Cite web |url=https://glubinka.by/gomelskaya-oblast/narovlyanskij-rajon/narovlya.html |title=Белорусская губинка. Наровля |access-date=25 чэрвеня 2022 |archive-date=18 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018010215/https://glubinka.by/gomelskaya-oblast/narovlyanskij-rajon/narovlya.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://narovlya.by/novosti/chemu-neobhodimo-udelit-vnimanie-v-narovle-v-god-blagoustrojstva/ Чему необходимо уделить внимание в Наровле в Год благоустройства?]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oqsT0Lno9dw Прекрасный Город НАРОВЛЯ! 4k]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3EoUxC6kEfo Город в котором я ЖИВУ! Много вопросов, мало ответов]</ref>. Цікавы будынак гасцініцы «Нараўлянка» у стылі [[савецкі архітэктурны мадэрнізм]] быў перароблены рамонтам, які спрасціў аблічча будынка. На плошчы Леніна адбыліся самыя значныя змяненні з савецкага перыяду: будынак райвыканкама ў стылі [[Сталінскі ампір|савецкага класіцызму]] быў абшаляваны з фасаду [[сайдынг]]ам, чым быў парушаны гарманічны архітэктурны ансамбль з былым будынкам кампартыі і Домам культуры (таксама ў стылі [[Сталінскі ампір|савецкага класіцызму]]); перароблены рамонтам будынак галоўпаштампа (паштовага аддзялення). На калоны магазіна «Наровляночка» на плошчы Леніна ў стылі [[савецкі архітэктурны мадэрнізм]] знізу быў дабаўлены «абутак», а інтэр’ер цалкам зменены і бакавое [[акно]] на другім паверсе замуравана<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yWvqhnaF4Ww Сделан в С. С. С. Р. в прямом эфире! Ёлка в городе Наровля. 2023 г.] — на 45-й секундзе.</ref>. У гістарычным драўляным [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|будынку пачатку XX ст. нараўлянскага гісторыка-этнаграфічнага музея]] (які ўнесены ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь) замест драўляных уваходных дзвярэй і акон былі ўстаўлены сучасныя пластыкавыя дзверы са шклопакетам і аконныя шклопакеты, а сам будынак пафарбаваны ў [[ружовы колер]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vsBSC0Yg1k8 Наровля с воздуха в 4k UHD] — на 50-й секундзе</ref>. Даведзены да стану руін [[Нараўлянская сядзіба|будынак былога палацу Горватаў]]. У 2023—2024 гг. прайшла добрая рэканструкцыя стадыёна «Стрела»<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-nachalsya-demontazh-stadiona/ |title=В Наровле начался демонтаж стадиона |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321105726/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-nachalsya-demontazh-stadiona/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-posle-rekonstruktsii-otkryli-stadion-strela/ |title=В Наровле после реконструкции открыли стадион «Стрела» |access-date=21 сакавіка 2024 |archive-date=13 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313131150/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-posle-rekonstruktsii-otkryli-stadion-strela/ |url-status=dead }}</ref>, а таксама частковае аздабленне парка новай цікавай і элегантнай гарадской мэбляй<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/strong-novye-skamejki-ustanavlivayut-rabotniki-kommunalnogo-predpriyatiya-v-gorodskom-parke-strong-strong-kultury-i-otdyha-v-narovle-strong/ |title=Новые скамейки устанавливают работники коммунального предприятия в городском парке культуры и отдыха в Наровле |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202140310/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/strong-novye-skamejki-ustanavlivayut-rabotniki-kommunalnogo-predpriyatiya-v-gorodskom-parke-strong-strong-kultury-i-otdyha-v-narovle-strong/ |url-status=dead }}</ref>. Знешні выгляд будынка Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайным сітуацыям з белай сілікатнай цэглы ў 2023 г. быў затынкаваны і пафарбаваны ў едкія колеры, чым быў зменены пачатковы архітэктурны стыль будынка і спрошчаны знешні дэкор, а арыгінальная вежа была накрыта чатырохскатным дахам<ref>{{Cite web |url=https://mchs.gov.by/glavnoe/344697/ |title=Наровлянский районный отдел по чрезвычайным ситуациям |access-date=20 сакавіка 2024 |archive-date=20 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320154128/https://mchs.gov.by/glavnoe/344697/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/na-territorii-narovlyanskogo-rochs-proshlo-torzhestvennoe-meropriyatie-posvyashhennoe-dnyu-konstitutsii-respubliki-belarus/ |title=На территории Наровлянского РОЧС прошло торжественное мероприятие, посвященное Дню Конституции Республики Беларусь |access-date=20 сакавіка 2024 |archive-date=20 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320154126/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/na-territorii-narovlyanskogo-rochs-proshlo-torzhestvennoe-meropriyatie-posvyashhennoe-dnyu-konstitutsii-respubliki-belarus/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/professiya-spasatelya-stala-prizvaniem-dlya-nachalnika-narovlyanskogo-rochs/ |title=Прафесія ратавальніка стала прызваннем для начальніка Нараўлянскага РАНС |access-date=24 лютага 2025 |archive-date=16 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216025749/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/professiya-spasatelya-stala-prizvaniem-dlya-nachalnika-narovlyanskogo-rochs/ |url-status=dead }}</ref>. У 2023 г. абшыты і патынкаваны першы паверх гастранома «Центральный» на Кастрычніцкай плошчы, чым быў парушаны стыль і знешні выгляд гістарычнага будынка<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yWvqhnaF4Ww Сделан в С. С. С.Р в прямом эфире! Ёлка в городе Наровля. 2023 г.] — на 6-й хвіліне 14-й секундзе і на 9-й хвіліне 25-й секундзе.</ref>. Асобныя наведвальнікі адзначаюць адсутнасць у горадзе добрага кафэ ці рэстарана і празмернасць акцэнту на савецкую эпоху<ref name="В кадре Наровля, Беларусь"/>. Аднак заўважаюць, што горад можа даставіць пазітыўныя эмоцыі і некалькі дзясяткаў сімпатычных фотаздымкаў<ref>[https://alkobugi.livejournal.com/4193.html Дождливая Наровля]</ref>. <gallery perrow="5"> File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 45.jpg|thumb|Плошча Леніна. Справа — абшаляваны сайдынгам фасад райвыканкама. Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 04.jpg|thumb|Сярэдняя школа №2 на вуліцы Кастрычніцкай пасля рамонту. Фота 2021 г. File:Makarenko street in Naroŭlia town - May 5 - 2014 AD.jpg|thumb|Вуліца Макаранкі каля стадыёна «Стрела». Фота 2014 г. File:Oktiabrskaya - Kastrychnitskaya square in Naroŭlia town - 1 - May 5 - 2014 AD.jpg|thumb|Металадахоўка і сайдынг на арыгінальным савецкім будынку рэстарана «Волна» на Кастрычніцкай плошчы. Фота 2014 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 59.jpg|thumb|Вуліца Леніна на ўскраіне. Фота 2021 г. </gallery> == Славутасці == [[Файл:Нароўля. Помнік выселеным вёскам (02).jpg|250px|thumb|Помнік выселеным вёскам (1994). ''(Цэнтральная частка горада каля Прыпяці)''. Фота 2017 г.]] * Стаянка перыяду [[мезаліт]]у — [[бронзавы век|бронзавага веку]] ([[9 тысячагоддзе да н.э.|9]]—[[1 тысячагоддзе да н.э.|1 тысячагоддзі да н.э.]]) на усходняй ускраіне горада, на правым беразе р. Прыпяць, на двух баках яра, паміж старыцамі, урочышчы Баравіца, Піваварава — {{ГККРБ 4|313В000538 }} * Руіны [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палацава-паркавага комплексу Горватаў]] ([[1850]]) — {{ГККРБ 4|312Г000536}} * Гістарычныя будынкі [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскай фабрыкі пачатку XX ст., заснаванай Горватамі]] * Нешматлікія фрагменты гістарычнай забудовы канца XIX ст. (мураваная гарадская лазня і інш.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kak-eto-bylo-istoriya-bani-v-narovle/ |title=Как это было: история бани в Наровле |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> * [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|Драўляны жылы дом Юзафа Ліневіча (Ляневіча) 1912 года]], які служыць рэзідэнцыяй [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|Нараўлянскага гісторыка-этнаграфічнага музея (1982)]], па вул. Кастрычніцкай, 12 — {{ГККРБ 4|313Г000535}} * Іўдзейскія могілкі * Брацкая магіла ([[1943]]) па вул. Кастрычніцкай — {{ГККРБ 4|313Д000537}} * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Нароўля)|Помнік Уладзіміру Леніну (1983)]] — адзін з самых вялікіх помнікаў Леніну ў [[БССР]], — скульптар [[Анатоль Аляксандравіч Анікейчык]] (1932—1989) * Помнік выселеным вёскам (1994) — з граніту і чорнага мармуру * [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)|Каталіцкі касцёл Узвышэння Святога Крыжа]] (1998) * Будынкі цэнтральнай і дзіцячай бібліятэкі * Памятны знак на валуне і 100-мм супрацьтанкавая гармата Т-12, усталяваны ў 2019 годзе ў гонар 75-годдзя Вялікай Перамогі і памяці Героя Савецкага Саюза Андрэя Корзуна на вуліцы, названай у яго гонар<ref>[https://www.sb.by/articles/v-narovle-otkryli-pamyatnyy-znak-v-chest-pogibshikh-voinov-na-frontakh-velikoy-otechestvennoy-voyny.html В Наровле открыли памятный знак в честь погибших на фронтах Великой Отечественной войны]</ref> * Камень-валун і [[100-мм супрацьтанкавая гармата МТ-12]] у гонар загінулых на франтах [[Вялікая Айчыная вайна|Вялікай Айчынай вайны]] (2019) — на паўднёвым беразе ракі Нараўлянка. * [[Манументальны жывапіс|Мурал]] Герою Савецкага Саюза [[Андрэй Рыгоравіч Корзун|Андрэю Рыгоравічу Корзуну]] (2024) — на сцяне [[Нараўлянскі завод гідраапаратуры|Нараўлянскага завода гідраапаратуры]]<ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-otkryli-mural-andreyu-korzunu/ В Наровле открыли мурал Андрею Корзуну]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/narovlyanskiy-zavod-gidroapparatury-po-sluchayu-prazdnika-otkryl-mural-v-chest-geroya-sovetskogo-soyu.html Наровлянский завод гидроаппаратуры открыл мурал в честь Героя Советского Союза Андрея Корзуна]</ref>. * Мурал з выявай работніка лесааховы на доме №14 на вуліцы Леніна (2025)<ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-poyavilsya-novyj-mural/ В Наровле появился новый мурал]</ref> [[Файл:Narowlya 04.jpg|250px|thumb|Будынак аўтастанцыі (вул. Корзуна, 58). Крайні злева — будынак раённага аддзела па надзвычайным сітуацыям. Фота 2017 г.]] Цікавасць прадстаўляюць будынкі ў стылях [[Сталінскі ампір|савецкага класіцызму]] (Дом культуры на плошчы Леніна і былы будынак кампартыі, будынак гастранома «Центральный» на Кастрычніцкай плошчы) і [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]] (будынак суду Нараўлянскага раёна па вуліцы Леніна, невялікія па памеру будынак крамы «Продукты» (дом 10) на вуліцы Макаранкі і будынак былога кінатэатра «Юность» (пераабсталяваны ў 2022 г. у маладзёжны спартыўна-забаўляльны цэнтр «Олимп»), будынак аўтастанцыі на вуліцы Корзуна-58, магазін «Наровляночка» на плошчы Леніна), а таксама некаторыя іншыя ў стылі прамысловай архітэктуры (сучасны будынак фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]» і раённая паліклініка). <gallery perrow="5"> File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 36.jpg|thumb|Цікавы гістарычны дом на вуліцы Піянерскай. Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg|thumb|Цікавы гістарычны дом з сілікатнай цэглы на вуліцы Піянерскай. Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 11.jpg|thumb|Гістарычныя будынкі фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]». Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 01.jpg|thumb|Прыгожы будынак крамы кандытарскай фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]». Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 38.jpg|thumb|Будынак аднаго з беларускіх банкаў на вуліцы Леніна. Фота 2021 г. </gallery> === Страчаная спадчына === * [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|Царква Святога Апостала Іаана Багаслова]] (каля 1760 г.) — першапачатковы будынак * [[Нараўлянская сінагога]] (XVIII ст.) * [[Нараўлянская сядзіба|Фамільная каталіцкая капліца Горватаў (XIX ст.)]] <gallery perrow="5"> File:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (03).jpg|thumb|Гістарычныя будынкі фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]» у руінах. Фота 2017 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 54.jpg|thumb|Пераробленыя рамонтам галоўпаштамп і аддзяленне сувязі і магазін «Нараўляначка». Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 47.jpg|thumb|Гімназія №1 на вуліцы Леніна пасля рамонту. Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 29.jpg|thumb|Кастрычніцкая плошча. Фота 2021 г. File:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 17.jpg|thumb| Пераробленая рамонтам гасцініца «Наровлянка» на вуліцы Кастрычніцкай. Фота 2021 г. </gallery> == У мастацтве == [[Файл:Aron Kascialianski - Sinagoga u Narouli - near 1927 AD.JPG|250px|thumb|Карціна [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арона Касталянскага]] «Сінагога ў Нароўлі», каля [[1927]] г. (''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]'')]] У пачатку XX ст. мастакі Б. Шышка і Ян Віткевіч з натуры зрабілі малюнкі [[Нараўлянская сінагога|нараўлянскай сінагогі]]. Каля 1927 г. [[Арон Рыгоравіч Касталянскі]] (1891—1934) намаляваў карціну «Сінагога ў Нароўлі», якая цяпер захоўваецца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Дзесьці пасля 1949 г. [[Мечыслаў Ялавецкі]] (1876—1963) намаляваў акварэль «Нароўля. Палац над Прыпяцю. Мазырская зямля, Палессе»<ref>[https://digitalcollections.hoover.org/objects/73679/narowla-paac-nad-prypecia-ziemia-mozyrska-polesie-edward NAROWLA Pałac nad Prypecią ziemia mozyrska, Polesie]</ref>. Летам 1982 г. у Нароўлі кінастудыя «[[Беларусьфільм]]» здымала большасць сцэн кінастужкі «[[Культпаход у тэатр]]» (рэжысёр [[Валерый Давідавіч Рубінчык]]), у тым ліку каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскай альтанкі]], у клубе фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]» і будынку былога палаца Горватаў. У 1983 г. у нараўлянскім парку рэжысёр [[Віталь Паўлавіч Чацверыкоў|Віталь Чацверыкоў]] (1933—1983) здымаў некалькі эпізодаў сваёй кінакарціны «[[Сад (фільм, 1983)|Сад]]»<ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/vse-o-kino-narovlyanshhiny-znaet-lyubov-stepanenko/ Усё пра кіно Нараўляншчыны ведае Любоў Сцепанчанка]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2009 г. [[Адам Глобус]] (нар. 1958) намаляваў карціну «Залаты пыл. Нароўля, шакаладная фабрыка „Чырвоны Мазыранін“»<ref>[https://adam-hlobus.livejournal.com/540453.html Адам Глобус «Залаты пыл. Нароўля, шакаладная фабрыка „Чырвоны мазыранін“»]</ref>. Беларускі паэт [[Уладзімір Міхайлавіч Верамейчык]] (1937—1999), маці якога нарадзілася ў вёсцы [[Ліхаўня]]<ref>[https://zviazda.by/sites/default/files/1-176_11_verstka.pdf М. Канцавая. Загалоўкі ў паэзіі Уладзіміра Верамейчыка // Полымя. — 2017. — № 11. — С. 142]</ref> Нараўлянскага раёна, узнёсла ўпамінае Нароўлю у сваіх вершах «На беразе Прыпяці» (1978), «Роздум вечарам, калі моцна балела сэрца» (1978), «Сельскай гаспадарцы» (1978), «Каханая паехала ў Александрыю» (1981), «Падарожжа за Нароўлю» (1985)<ref>Гл.: кнігу паэзіі Уладзіміра Верамейчыка «Клянуся Прыпяццю» (1988).</ref>; а ў вершы «Палескі трохкутнік» указаў тры галоўныя мясціны, якія мелі ў яго жыцці асаблівае значэнне, — Нароўля, [[Брагін]], [[Хойнікі]]<ref>[https://zviazda.by/sites/default/files/1-176_11_verstka.pdf М. Канцавая. Загалоўкі ў паэзіі Уладзіміра Верамейчыка // Полымя. — 2017. — № 11. — С. 142.]</ref>. У творчасці рускамоўнага паэта [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давіда Рыгоравіча Сімановіча]] (1932—2014) Нароўля паўстала як месца дзяцінства, апаленае Другой сусветнай вайной і адзначанае прыгажосцю палескай прыроды і асабістай памяццю, у тым ліку, аб яўрэйскіх каранях сям'і і сваіх сяброў. Тэма Палесся і Нароўлі гучыць у яго вершах «Сыновья Наровли — други мои верные!», «В переулочке — ин дэр гесэлэ», «Птица вскрикнула. Ветка хрустнула», «Полесье — детства материк» і многіх іншых. У сваёй мастацкай кнізе «Радзіва „Прудок“. Дзённік» (2016) [[Андрэй Іванавіч Горват|Андрэй Горват]] у раздзеле «Прашу перадаць мне ва ўласнасць палац» расказвае аб сваім першым візіце ў Нароўлю ў 2006 г., знаёмстве з нараўлянскім палацам і сваіх ідэі і захадах набыць будынак былога [[Нараўлянская сядзіба|палацу Горватаў у Нароўлі]]. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Нароўлі}} * [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911), выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], паўстанцкі начальнік Вільні (1863), жыхар Нароўлі * [[Антоній Міхалавіч Аскерка]] (каля 1670 — пасля 1734), [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскі маршалак]] (1720—1722), [[Кашталяны новагародскія|новагародскі кашталян]] (1726—1734), трымальнік фальварка Нароўля * [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Антоніевіч Аскерка]] (1708—1767), [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскі маршалак]], багрымавіцкі староста, уласнік Нароўлі * [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), [[Стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]], удзельнік [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі]] (1794), уласнік Нароўлі * [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч]] (1885—1943), спадчыннік (па жонцы) маёнтка Нароўлі, сенатар (1928—1935) [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]], віцэ-старшыня [[Начальная рада арганізацый землеўласнікаў|Начальнай рады арганізацый землеўласнікаў]] (1936) * [[Андрэй Іванавіч Горват]] (нар. 1983), беларускі [[пісьменнік]], [[журналіст]], прадпрымальнік у сферы турызму * [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868), уласнік Нароўлі, закладальнік нараўлянскага палаца Горватаў * [[Артур Даніэлевіч Горват]] (1831—1903), уласнік Нароўлі, буйны землеўласнік Расійскай імперыі, грамадскі дзеяч * [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935), уласнік Нароўлі, буйны землеўласнік Расійскай імперыі, прамысловец, фабрыкант, дэпутат дваранства (вывадовы дэпутат) Мазырскага павета (1897—1901), дэпутат дваранства (вывадовы дэпутат) Рэчыцкага павета (1901—1917) * [[Казімір Францавіч Градзіцкі]] (1891—1959), галоўны ўрач (1921—1936) нараўлянскай бальніцы, партызан-медык, заслужаны ўрач БССР (1956) * [[Аляксандра Карпаўна Дзямідчык]] (1911—1990), партызанка, настаўніца, дырэктар нараўлянскай сярэдняй школы * [[Навум Львовіч Каламінскі]] (1938—2007), псіхолаг, [[доктар псіхалагічных навук]], [[прафесар]] * [[Якаў Львовіч Каламінскі]] (1934—2019), псіхолаг, [[доктар псіхалагічных навук]], [[прафесар]] * [[Генадзь Уладзіміравіч Кулажанка]] (1952—1981), актывіст беларускамоўнага самвыдату ў 1970-х гг. * [[Соф'я Міхайлаўна Міровіч|Соф’я Міхайлаўна Міровіч (Нікольская)]] (1889—1976), артыстка оперы (лірыка-каларатурнае сапрана), заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1938) * [[Давід Рыгоравіч Сімановіч]] (1932—2014), беларускі паэт, перакладчык * [[Мікалай Уладзіслававіч Смольскі]] (1905—1976), беларускі батанік, акадэмік [[НАН Беларусі]] * [[Майсей Лейвікавіч Співак]] (1919—1943), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Уладзімір Васілевіч Тугай]] (1951—2024), беларускі гісторык, дэкан (1991—2005) гістарычнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ імя М. Танка]], [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]] * [[Пётр Васільевіч Цыбуленка]] (нар. 1952), беларускі вучоны, [[кандыдат тэхнічных навук]], дэкан (2007—2019) факультэта горнай справы і інжынернай экалогіі [[БНТУ]]<ref>{{Cite web |url=https://bntu.by/person/cybulenko-petr |title=Цыбуленко Петр Васильевич |access-date=25 чэрвеня 2022 |archive-date=18 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071835/https://bntu.by/person/cybulenko-petr |url-status=dead }}</ref> * [[Васіль Васілевіч Чайка]] (нар. 1965), нараўлянскі краязнавец, школьны настаўнік і педагог дататковай адукацыі, дэпутат Нараўлянскага раённага савета дэпутатаў (2014—2018) 27-га склікання<ref>{{Cite web |url=https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/s60yni.html |title=Чайка Василий Васильевич |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=24 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224130750/https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/s60yni.html |url-status=dead }}</ref> * [[Іван Міхайлавіч Шаўрэй]] (1955—2020), непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). * [[Мікалай Міхайлавіч Шаўцоў]] (нар. 1948), дырэктар (1991—1994) фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]», старшыня (1994—1996) Нараўлянскага райвыканкама, дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі, загадчык аддзела кадраў і ўліку Галоўнага ўпраўлення кадравай палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь * [[Ірына Леанідаўна Юркова]] (нар. 1965), спецыяліст у галіне хіміі высокіх энергій, [[доктар хімічных навук]], [[дацэнт]] * [[Арсеній Ільіч Ярэй]] (1920 — пасля 1985), [[Міністэрства харчовай прамысловасці БССР|міністр харчовай прамысловасці Беларускай ССР]] (1965—1980), ветэран вайны == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Vańkovičy-1">Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]. — Минск : БелЭн, 2012. — С. 144.</ref> }} == Літаратура == * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — Мінск : Хурсік, 2008. — 532 с. * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. Анішчанка. — Т. 6 : Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст.: спісы на рускай мове. — Мінск : Хурсік, 2010. — 388 с. * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анищенко, Е. К.]]'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. / Е. Анищенко. — Минск : Хурсик, 2014. — 229 с. * [https://archives.gov.by/wp-content/uploads/files/knigi_bsd/bsd_gomel.pdf Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область]. Сб. арх. док. и материалов. — Минск : НАРБ ; М. : Фонд «Историческая память», 2021. — 576 с. * Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]; сост.: Н. А. Голубева, Н. М. Усова, Л. В. Языкович; под научной редакцией В. И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с. * Верхнее Поднепровье и Белоруссия : [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губернии] / сост. В. П. Семенов [и др.]. — 1905. — 620 с. * Гарады і вёскі Беларусі / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Т. 2 : Гомельская вобласть, кн. 2. — 2005. — 517 с. * Гербоўнік беларускай шляхты. Т.1 А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. — 493 с. * ''Голубеў, В. Ф.'' Сельская абшчына ў Беларусі XVI—XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с. * ''Жучкевич, В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Изд. БГУ, 1974. — 448 с. * ''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля: фотаальбом / В. Т. Маліноўскі; фот.: В.Алешкі [і інш.]. — Мінск : Беларусь, 1994. — 112 с. * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н. В. Кузьменкова, Н. И. Данильченко, С. В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В. В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. * Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с. * ''[[Аляксандр Рыгоравіч Радзюк|Радзюк, А. Р.]]'' Пад скіпетрам Расійскай імперыі: рэпрэсіўная палітыка царызму на землях Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. / А. Р. Радзюк. — Гародня-Кракаў, 2017. — 196 с. * ''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар] / А. Р. Раюк // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова. Сер. А. Гуманіт. навукі (гісторыя, філасофія, філалогія). — 2021. — Вып. 2. — С. 24—28. * ''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] / А. Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 4 ч. / РИВШ ; редкол. : В. А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2024. — Вып. 24. — Ч. 2. — С. 113—121. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2021. — Вып. 30. — С. 295—301. * Регионы Беларуси: энциклопедия : в 7 т. — Т.3. Гомельская область: в 2 кн. — Кн.2. — Минск : Беларуская энцыклапедыя, 2013. — 507 с. * ''Топоров, В. Н.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья / В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. — М.: АН СССР. — Кн. I. — 1962. — 379 с. * ''[[Уладзімір Васільевіч Тугай|Тугай, У. В.]]'' Чырвоны Мазыранін / У. В. Тугай. — Мінск: Бел. навука, 2022. — 187 с. * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s. * ''Dangel, S.'' Rok 1831 w Mińszczyźnie / S. Dangel. — Warszawa : Kasa im. Mianowskiego, 1925. — T. 2. — 189 s. * ''[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski, A.]]'' [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917 Narowla] / A. Jelski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce — Netreba, Warszawa, 1885. — S. 917. * ''[[Андрэй Тадэвушавіч Раствароўскі|Rostworowski, А.]]'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s. * [https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. Petersburg : Trenke i Fusnot, 1890. — T. 1. — 456 s.] * [https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. — Petersburg : Trenke i Fusnot, 1891. — T. 2. — 456 s.] * ''[[Антоні Урбанскі|Urbański, A]]''. [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/18165?id=18165 Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi] / A. Urbański. — Warszawa : St. Niemiry Syn, 1928. — 161 s. * ''Weyssenhoff, J.'' Pamiętnik generała Jana Weyssenhoffa / J. Weyssenhoff; wyd. J. Weyssenhoff. — Kraków : Gebethner i Wolf, 1904. — 251 s. * Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. [https://polona.pl/item-view/3522db0c-f5cc-4ea3-a504-7c1a3e947b52?page=0 T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław)] / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Naroŭlia|Нароўля}} {{OSM relation|5598639|Нароўля}} * [http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc Наровлянский район. Вехи истории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220622210208/http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc |date=22 чэрвеня 2022 }} * [https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ НАРОВЛЯНСКИЙ РАЙОН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220813204314/https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |date=13 жніўня 2022 }} * [https://www.youtube.com/@narovlya/videos Прыпяцкая праўда. Новости Наровли] // youtube.com * [http://szliachta.org/p02_by/naroulia01-05/naroulia01.html Палацавы комплекс Горватаў ў Юркавым куточку]{{Недаступная спасылка}} * [https://demidov.schools.by/pages/proishozhdenie-nazvanija-narovlja Происхождение названия «Наровля»: версии, аргументы, рассуждения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241225004948/https://demidov.schools.by/pages/proishozhdenie-nazvanija-narovlja |date=25 снежня 2024 }} * [https://realt.onliner.by/2015/06/15/narovl9 Рассматриваем в деталях «жемчужину Наровли»] // onliner.by {{Вонкавыя спасылкі}} {{Нараўлянскі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Нароўля| ]] [[Катэгорыя:Сапегі]] [[Катэгорыя:Слушкі]] [[Катэгорыя:Аскеркі]] [[Катэгорыя:Сіверсы]] [[Катэгорыя:Гольсты]] [[Катэгорыя:Горваты]] [[Катэгорыя:Ваньковічы]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] ssldqr8hsrq3tlrznf735g7ztw6iu9w 0 16279 5159306 5067682 2026-06-28T18:04:11Z Siliyiw 169172 5159306 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Петрыкаў |арыгінальная назва = Петрыкаў |краіна = Беларусь |вобласць = Гомельская |раён = Петрыкаўскі |першае згадванне = 1523 }} '''Пе́трыкаў'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Pietrykaŭ}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 190 км ад [[Гомель|Гомеля]], 13 км ад чыгуначнай станцыі Муляроўка на лініі [[Калінкавічы]] — [[Лунінец]]; аўтадарогі на [[Мазыр]], [[Калінкавічы]], [[Жыткавічы]]. Прыстань на [[Прыпяць|Прыпяці]], побач з горадам у прыпяць упадае рака [[Убарць]]. == Гісторыя == На ўскраіне сучаснага Петрыкава беларускія археолагі выявілі [[славяне|славянскае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]] VI—VII ст. Яго жыхары выплаўлялі жалеза з балотнай руды і ляпілі посуд з гліны.<ref>Гісторыя Беларусі са старажытных часоў да канца XV ст.: вучэб. дапам. для 6-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання: у 2 ч. Ч. 1 / [[Ю. М. Бохан]], С. М. Цемушаў; пад рэд. Ю. М. Бохана. — Мінск: Выд. цэнтр БДУ, 2016. — С. 53.</ref> Петрыкаў вядомы з [[1523]] года як [[мястэчка]] ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. У гэты час ён уваходзіў у склад [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] і належаў [[Алелькавічы|Алелькавічам]]. У першай палове XVI стагоддзя князь [[Юрый Сямёнавіч Алелькавіч|Юрый Алелькавіч]] пабудаваў [[Петрыкаўскі замак]], які быў разбураны ў 1534—1537 гадах падчас вайны Вялікага княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай. У 1595—1596 гадах Петрыкаў двойчы быў захоплены атрадамі [[Севярын Налівайка|Севярына Налівайкі]]. Падчас Казацкай вайны (1648—1654) быў базай паўстанцаў, з якой адпраўлялі боепрыпасы ў суседнія беларускія гарады. З 1600 да 1917 года буйны маёнтак Петрыкаў (Петрыкаў, Брынёў, Смятанічы, Сялюцічы, [[Ляскавічы (Петрыкаўскі раён)|Ляскавічы]], Найда, Боклань, Курыцічы, Белановічы і інш.) належаў графам [[Хадкевічы|Хадкевічам]]. З 1793 г. у Расійскай імперыі, цэнтр воласці Мазырскага павета. У [[1848]] годзе местачкоўцы былі вызвалены з прыгоннай залежнасці і пераведзены ў мяшчанскае званне<ref>Соркіна, І. Мястэчкі Беларускага Палесся ў XIX — першай трэці XX стст. / Іна Соркіна // ARCHE Пачатак. — 2013. — № 4 (121). — С. 64. ''Са спасылкай на:'' Городские поселения в Российской империи / [сост. по приказанию М-ва внутренних дел]. — Санкт-Петербург: Тип. К. Вульфа, 1863. — VIII, 684 с. — С. 137.</ref>. З 1924 года — цэнтр раёна, з 1925 года — горад. 2 ліпеня 1959 года ў склад горада ўключаны вёскі [[Белка (Петрыкаўскі раён)|Белка]] і [[Чырвоны Агароднік]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 ліпеня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 10.</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Петрыкаўскі раён]] і горад Петрыкаў, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Петрыкаўскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=128|type=rect|x=1897,1939,1959,1970,1995,2000,2006,2014,2022|y=5500,5800,7200,8500,12600,11600,10500,10408,10127}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 5,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 5,8 тыс. чал, 1959 год — 7,2 тыс., 1970 год — 8,5 тыс. чал., 1995 год — 12,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}, 2000 год — 11,6 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 10,5 тыс. чал.; 2014 год — 10&nbsp;408 чал.; 2016 год — 10&nbsp;223 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 10&nbsp;076 чал.<ref name="2017-Estimate"/>, 2022 год — 10&nbsp;127 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці, суднабудаўнічы-суднарамонтны завод, завод керамзітавага жвіру і інш. Гасцініца «Прыпяць». == Культура == Падлеткавы клуб «Пралескі» Петрыкаўскага РДК, клуб аматараў тэатра «Крэатыў» Петрыкаўскага РДК, клуб аматараў песні «Ад чыстага сэрца» Петрыкаўскага РДК, вакальная студыя Петрыкаўскага РДК. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == * [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Петрыкаў)|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Петрыкаў)|Петрыкаўская Свята-Мікалаеўская царква]] 1910 г. * [[Свята-Пакроўская царква (Петрыкаў)|Петрыкаўская Свята-Пакроўская царква]] 18 ст. * [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Петрыкаў)|Спаса-Ушэсцеўская царква]] 1890 г. * Мемарыяльныя калоны ў гонар прыняцця Канстытуцыі 1791 года == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Петрыкава}} * [[Валянціна Сяргееўна Вяргей]] (нар. 1946) — беларускі [[археолаг]]. * [[Леў Мееравіч Лейтман]] (1896—1974) — беларускі [[мастак]] і [[педагог]]. * [[Міхаіл Фёдаравіч Дзячко]] (1912—1987) — савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр унутраных спраў БССР (1953). * [[Машэ Барух Лазебнік]] (1879—1956)<ref>https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/02813.php</ref> * [[Іаан (Пашын)]] (1881—1938) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап Тураўскі (1923—1926). * [[Мікалай Антонавіч Скеп’ян]] (нар. 1931) — вучоны ў галіне ўнутраных хвароб, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[Абрам Хаімавіч Турэцкі]] (1905—1975) — беларускі [[матэматык]]. * [[Сямён Ісаевіч Турэцкі]] (1912—1995)<ref>https://jewsencyclopedia.com/index.php/ТУРЕЦКИЙ_Семен_Исаевич</ref> * [[Барыс Іосіфавіч Шкляр]] (1912—1998)<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://new.kiro46.ru/karta-knigi-pamyati/gorod-kursk-2/1869-shklyar-boris-iosifovich.html |accessdate=24 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230224150709/https://new.kiro46.ru/karta-knigi-pamyati/gorod-kursk-2/1869-shklyar-boris-iosifovich.html |archivedate=24 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref> == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Петрыкаў|580}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{OSM relation|5598656|Петрыкаў}} {{Петрыкаўскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Петрыкаў| ]] [[Катэгорыя:Хадкевічы]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] 88nucrk3cnq9nvuw6vaojfoz3nikiit 0 16281 5159311 5153873 2026-06-28T18:25:11Z Siliyiw 169172 5159311 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Рагачоў (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Рагачоў |арыгінальная назва = Рагачоў |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat_of_Arms_of_Rahačoŭ%2C_Belarus.png |сцяг = Flag of Rahačoŭ.svg |выява = Рагачоўскія краявіды 02.jpg |подпіс = У цэнтры горада |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 3|lon_sec = |CoordAddon = type:city(111770)_region:BY |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1142 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча =14,64 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = UTC+2, летом UTC+3 |DST = ёсць |тэлефонны код = 2339 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Rahačoŭ |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978971 }} '''Рагачо́ў'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Rahačoŭ}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]]. За 121 км на поўнач ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Рагачоў (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Магілёў]] — [[Жлобін]]. Аўтадарогі на [[Бабруйск]], [[Магілёў]], [[Слаўгарад]], Жлобін. Прыстань на рацэ [[Дняпро]]. == Гісторыя == === Старажытнасць === Умацаваны цэнтр старажытнага Рагачова — Замкавая гара — размешчаны на месцы гарадзішча [[Мілаградская культура|мілаградскай]] і [[Культура штрыхаванай керамікі|штрыхаванай керамікі]] культур. Гарадзішча займала край мыса каля сутокаў Друці з Дняпром. Пляцоука блізкая да трохвугольнай, ад карэннага берага аддзялялася лугападобным ровам. 3 трох бакоў была ахавана высокімі стромкімі схіламі, а з боку поля — ровам. Штучныя ўмацаванні не захаваліся, уезд размяшчаўся з паўднёвага боку. Знойдзены прылады працы ([[нож|нажы]], [[Серп|сярпы]], [[Разец|разцы]], [[Сякера|сякеры]] і інш.), прадметы побыту (фрагменты замкоў і [[Ключ (інструмент)|ключы]], [[Шыла|шылы]], [[Крэсіва|крэсівы]], [[пісала]] і інш.), зброя і рыштунак конніка ([[наканечнік]]і [[Страла|стрэл]], фрагменты шпор, дэталі цугляў), ювелірныя вырабы (шпількі, [[Пярсцёнак|пярсцёнкі]], паясныя [[Спражка|спражкі]]), касцяныя вырабы (арнаментаваныя накладкі, абломак шахматнай фігуры), а таксама рыбалоўныя кручкі, фрагменты ганчарнага посуду. Старажытнае насельніцтва Рагачова займалася [[земляробства]]м, [[жывёлагадоўля]]й, [[рыбалоўства]]м, [[паляванне]]м, былі развіты апрацоўка жалеза, каляровых металаў, косці, дрэва і інш., існавалі гандлёвыя сувязі з [[Кіеў|Кіевам]] і [[Валынь|Валынню]]. На думку [[Пётр Фёдаравіч Лысенка|П. Ф. Лысенкі]], паселішча на Замкавай гары ўзнікла ў [[XI]] ст. Найбольш верагодна, што горад вырас з феадальнага замка. === Перыяд Кіеўскай Русі === Упершыню ўпамінаецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад [[1142]] г. пры апісанні раздачы [[Вялікія князі кіеўскія|кіеўскім князем]] [[Усевалад Ольгавіч|Усеваладам Ольгавічам]] сваім братам гарадоў Тураўскай і Уладзімірскай зямель. Уваходзіў, верагодна, у [[Тураўскае княства]]. Другі раз згадваецца ў летапісе пад [[1188]] г. пры апісанні аблогі [[Святаслаў Усеваладавіч|Святаславам Усеваладавічам]] горада [[Друцк]]а. === У складзе Вялікага Княства Літоўскага === Звесткі [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] і позніх [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісаў]] пра ўладанне Рагачовам ў XIII ст. міфічным літоўскім князем Даўмонтам легендарныя і неверагодныя. У XIV—XVIII стст. цэнтр [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], кіраваўся намеснікамі або старостамі. У 1509 годзе пінскі князь [[Фёдар Іванавіч Яраславіч]] і яго жонка Алена завяшчалі Рагачоў у ліку іншых гарадоў вялікаму князю літоўскаму [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонту Старому]]. У 1548 годзе ў Рагачове вядома царква св. Кузьмы і Дзям’яна. У XVI ст. на месцы старажытнага дзядзінца пабудаваны [[Рагачоўскі замак]] з [[Рагачоўскі палац|Рагачоўскім палацам]], які меў стратэгічнае значэнне і ў XVII ст. ўваходзіў у сістэму абароны на Дняпры, спалены ў 1654 годзе, канчаткова знішчаны ў 1780 годзе. У 1566 годзе згадваецца царква святых Кузьмы і Дзям’яна<ref>НГАБ, ф. 1783, воп. 1, спр. 6, с. 483</ref>. Пад час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|вайны Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1534—1537 гадоў]] і [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1657 гадоў]] горад некалькі разоў захоплівалі маскоўскія войскі, значна пацярпеў ад ваенных дзеянняў. У канцы XVI ст. ў ваколіцах Рагачова дзейнічалі казацка-сялянскія атрады [[Севярын Налівайка|Севярына Налівайкі]] і Дубіны. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалитай]] [[1772]] г. у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Рагачоўская правінцыя|Рагачоўскай правінцыі]]. У [[1777]]—[[1796]] гг. і з [[1802]] г. у [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]], у [[1796]]—[[1802]] гг. у [[Беларуская губерня|Беларускай]] губернях. [[16 жніўня]] [[1781]] г. атрымаў герб (у залатым полі чорны барановы рог). У [[1880]] г. — 560 дамоў, 2 цагельні, канатны, піваварны, мылаварны і 2 гарбарныя заводы. У [[1900]] г. працавала 36, у [[1913]] г. — 50 фабрык и заводащ. У [[1902]] г. праз Рагачоў пракладзена чыгунка [[Магілёў]] — [[Жлобін]]. Падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыя 1905—1907 гг.]] У горадзе прайшлі забастоўкі працоўных. У [[1906]] г. адкрыта [[Рагачоўскае рэальнае вучылішча]], пазней [[Рагачоўская настаўніцкая семінарыя]]. === Перыяд рэвалюцый і Грамадзянскай вайны === Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г.]] створаны Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. [[31 мая]] [[1917]] г. у горадзе аформілася бальшавіцкая арганізацыя, у лістападзе 1917 г. створаны атрад Чырвонай гвардыі і Ваенна-рэвалюцыйны камітэт. З [[13 студзеня|13]] да [[30 студзеня]] [[1918]] г. горад быў заняты 1-м польскім корпусам на чале з [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Р. Доўбар-Мусніцкім]]. З лютага да 22 лістапада 1918 г. горад быў акупаваны войскамі [[Германская імперыя|кайзераўскай Германіі]]. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Дзейнічала [[Рагачоўскае камуністычнае падполле]]. === У складзе савецкай дзяржавы === З 1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі горад увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. З мая [[1919]] г. у [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], з [[1924]] г. у [[БССР]], цэнтр [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] (да 1930 г.), з 1938 г. — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1936—1941 гг. і з 1944 г. дзейнічаў [[Рагачоўскі настаўніцкі інстытут|настаўніцкі інстытут]]. [[2 ліпеня]] [[1941]] г. акупіраваны нямецкімі войскамі, [[13 ліпеня]] [[1941]] г. вызвалены Чырвонай Арміяй у ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя 1941|Рагачоўска-Жлобінскай аперацыі 1941]] г. З [[14 жніўня]] [[1941]] да [[24 лютага]] [[1944]] гг. зноў акупіраваны. За ўвесь час акупацыі ў горадзе і раёне загублена 6,3 тыс. чал. Дзейнічала [[Рагачоўскае патрыятычнае падполле]]. Вызвалены ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя 1944|Рагачоўска-Жлобінскай аперацыі 1944 г.]] войскамі 1-й і 50-й арміі 1-га Беларускага фронту. 13 вайсковым часцям і злучэнням нададзены ганаровыя найменні «Рагачоўскіх». У [[1971]] г. знойдзены [[Рагачоўскі манетны скарб]]. З [[27 лютага]] [[1978]] г. горад абласнога падпарадкавання<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 1818—IX ад 27 лютага 1978 г. Аб аднясенні горада раённага падпарадкавання Рагачова Гомельскай вобласці да катэгорыі гарадоў абласнога падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 7 (1561).</ref>. У 1988 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Задруцце (Рагачоўскі раён)|Задруцце]] [[Лучынскі сельсавет|Лучынскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 сакавіка і 28 красавіка 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 16 (1930).</ref>. === Сучаснасць === 1 снежня 1998 года [[Рагачоўскі раён]] і горад Рагачоў аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Рагачоўскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Рагачоў<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39800563&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 1 декабря 1998 года № 563 "Об объединении районов и городов областного подчинения, имеющих общий административный центр, в одну административно-территориальную единицу"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408001953/https://etalonline.by/document/?regnum=p39800563&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:40000 ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1880 from:0 till:4500 bar:1897 from:0 till:9038 bar:1939 from:0 till:15200 bar:1959 from:0 till:10200 bar:1970 from:0 till:16000 bar:2006 from:0 till:34100 bar:2009 from:0 till:33600 bar:2016 from:0 till:34937 bar:2026 from:0 till:31323 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1880 год — 4,5 тыс. чал.; 1897 год — 9&nbsp;038 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 15,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 10,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 16 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 34,1 тыс. чал.; 2009 год — 33,6 тыс. чал.; 2016 год — 34&nbsp;937 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 34&nbsp;825 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 31&nbsp;323 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Днепр». Дзейнічае найбуйнейшае прадпрыемства па вытворчасці [[Згушчанае малако|згушчанага малака]] і іншых відаў малочных кансерваў у Беларусі — [[Рагачоўскі малочнакансервавы камбінат]]. == Культура == * [[Рагачоўскі музей народнай славы]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Рагачоў. (21).jpg|thumb|Графіці на жылым доме адлюстроўвае [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], які шмат часу правёў у Рагачове]] * Жылыя дамы (XIX — пач. XX ст.). * [[Рагачоўскае гарадзішча|Гарадзішча старажытнага Рагачова]] ([[1-е тысячагоддзе да н.э.]] — пачатак [[2-е тысячагоддзе н.э.|2-га тысячагоддзя н.э.]]), на паўднёвай ускраіне горада, урочышча Замкавая Гара — {{ГККРБ 4|313В000586}}. * Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку ([[1-е тысячагоддзе да н.э.]]- [[1-е тысячагоддзе н.э.]]), на паўднёва-ўсходняй ускраіне горада — {{ГККРБ 4|313В000587}}. * [[Касцёл Святога Антонія (Рагачоў)|Касцёл]] ([[1912]]), вул. Валадарскага — {{ГККРБ 4|313Г000588}}. * [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Рагачоў)|Свята-Аляксандра-Неўская царква]] ([[1989]]) * [[Дом купца Беленькага]] (канец [[ХІХ]] стагоддзя), вул. Леніна, 34 — {{ГККРБ 4|313Г000589}}. * [[Дом Уладзіміра Караткевіча (Рагачоў)|Дом]], дзе жыў [[Уладзімір Караткевіч]] ([[1914]]), вул. Караткевіча, 59. * [[Будынак земскай управы (Рагачоў)|Будынак былой земскай управы]] ([[1914]]—[[1916]] гады), вул. Уладзіміра Леніна, 64 (інв. № 322/С-22407) — {{ГККРБ 4|313Г000590}}. * [[Будынак рэальнага вучылішча (Рагачоў)|Будынак былога рэальнага вучылішча]] ([[1903]]—[[1907]]), вул. Цымермана, 36 — {{ГККРБ 4|313Г000592}}. * [[Тры капліцы на старых могілках]] (канец ХІХ — пачатак XX стагоддзя) — {{ГККРБ 4|313Г000593}}. * Курганная група (X—XIII стагоддзі), на ўсходнім беразе воз. [[возера Камарын|Камарын]] — {{ГККРБ 4|313В000594}}. * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X—XIII стагоддзі), за 3 км ад горада, каля шашы Рагачоў — [[Доўск]] — {{ГККРБ 4|313В000595}}. * Брацкая магіла (1944), на могілках — {{ГККРБ 4|313Д000596}}. * [[Брацкая магіла (Піянерскі парк, Рагачоў)|Брацкая магіла]] (1941—1944), вул. Леніна, у Піянерскім парку — {{ГККРБ 4|313Д000591}}. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Rahačoŭ. Рагачоў (4.07.2009).jpg|Уваход на гарадзішча Рагачоў. Касцёл (01).jpg|Аднаўленне касцёла Рагачоў. Царква (01).jpg|Свята-Аляксандра-Неўская царква Rahačoŭ, kamianica (3.07.2009).jpg|Дом купца Беленькага Rahačoŭ. Рагачоў (3.07.2009).jpg|Будынак былой земскай управы Рагачоўскія замалёўкі (08).jpg|Будынак былога рэальнага вучылішча Рагачоўскія краявіды 03.jpg|Капліца на могілках Рагачоў. Дом Уладзіміра Караткевіча (03).jpg| Дом, дзе жыў [[Уладзімір Караткевіч]] </gallery> == Узнагароды == 19 красавіка 2010 года горад узнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны». == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Рагачова|Ганаровыя грамадзяне Рагачова}} * [[Анатоль Яўгенавіч Андрэеў]] — міністр аўтамабільнага транспарту Беларускай ССР. * [[Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч]] — дзяржаўны дзеяч БССР. * [[Самуіл Залманавіч Галкін]] — [[паэт]] і [[драматург]]. * [[Леанід Бенецыянавіч Гельфанд]] (нар. 1936) — беларускі архітэктар. * [[Аляксандр Ільіч Гінцбург]] — беларускі кінарэжысёр. * [[Якаў Абрамавіч Гольбін]] (нар. 1925) — вучоны-[[эканаміст]]<ref>[https://www.ekonomika.by/ekonomisty/golbin-yakov-abramovich Гольбин Яков Абрамович // ekonomika.by]{{ref-ru}}</ref>. * [[Уладзімір Міхайлавіч Говар-Бандарэнка]] — беларускі [[акцёр]]. * [[Васіль Барысавіч Далгалёў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Іосіф Абрамовіч Збароўскі]] (нар. 1936) — беларускі архітэктар. * [[Віталь Міхайлавіч Калеснікаў]] (1922—1964) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] (1944)<ref name="БЭ7">{{Крыніцы/БелЭн|7}} — С. 463.</ref>. * [[Настасся Фёдараўна Кудасава]] — беларуская [[паэт]]эса. * [[Берта Ізраілеўна Кузняцова]] — беларускі савецкі [[мастак]]. * [[Уладзімір Мехаў]] — беларускі [[празаік]]. * [[Рагачоўскі гаон|Ёсеф Розэн]] * [[Аляксандр Васільевіч Сукала]] — беларускі вучоны ў галіне [[Педыятрыя|педыятрыі]]. * [[Людміла Аляксандраўна Шагалава]] — савецкая актрыса. * [[Антаніна Аляксееўна Мельнікава]] (нар. 1958) — беларуская байдарачніца. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Рагачоў|Ваганава, А.|39}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Рагачоў|612—613}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Rahačoŭ|Рагачоў}} {{OSM relation|3551849|Рагачоў}} * {{ГБ|http://globustut.by/rogachev/index.htm}} * [http://rogax.livejournal.com/53681.html ХРАНАЛОГІЯ РАГАЧОЎСКАГА КРАЮ Ў ЧАСЫ ВКЛ І РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ] {{Рагачоўскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рагачоў| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] k14q8vbvcstuoa27wt8hqo21kqsg1mc 0 16283 5159313 5006328 2026-06-28T18:28:48Z Siliyiw 169172 5159313 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Рэчыца}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Рэчыца |вобласць = Гомельская |раён = Рэчыцкі |першае згадванне = [[1213]] |ранейшыя назвы = |статус з = }} '''Рэ́чыца'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Rečyca}}, {{Lang-ru|Речица}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Дняпро]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]], порт на рацэ [[Дняпро]]. За 50 км ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Рэчыца (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі Гомель — [[Калінкавічы]], вузел аўтамабільных дарог на [[Гомель]], [[Калінкавічы]], [[Светлагорск]], [[Жлобін]], [[Лоеў]], [[Хойнікі]]. == Гісторыя == === Старажытнасць === Горад з’явіўся на землях [[дрыгавічы|дрыгавіцкага]] засялення, на [[шлях з вараг у грэкі|шляху з вараг у грэкі]]. Упершыню згадваецца пад [[1213]] годам у [[Густынскі летапіс|Густынскім летапісе]]. [[1-ы Наўгародскі летапіс]] у 1214 годзе Рэчыцу называе «чарнігаўскім» горадам, што быў разгромлены наўгародскім князем [[Мсціслаў Мсціславіч Удатны|Мсціславам Мсціславічам Удатным]]. Назва паходзіць ад р. Рэчыцы — старажытнага прытока [[Дняпро|Дняпра]]. Паводле падання Рэчыцкая Васкрасенская царква была пабудавана ў 1079 годзе. У XII—XIII стагоддзях горад ужо меў [[Рэчыцкія ўмацаванні|умацаванні]]. === У Вялікім Княстве Літоўскім === У XIV стагоддзі пры [[Гедзімін]]е Рэчыца ўвайшла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1392—1430 гадах належала вялікаму князю [[Вітаўт]]у, які пабудаваў [[Рэчыцкі замак]]. У 1511 годзе, паводле прывілея [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I Старога]], Рэчыца атрымала частковае [[магдэбургскае права]], а ў 1561 годзе — поўнае (пацверджана ў 1596 годзе). У 1566 годзе быў утвораны [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкі павет]] і Рэчыца стала павятовым горадам. === У Рэчы Паспалітай === Рэчыцу 1603 года апісвае Джон Сміт, будучы губернатар адной з англійскіх калоній у Паўночнай Амерыцы. Паводле яго, Рэчыца — горад размешчаны на правым крутым беразе Дняпра, на самым беразе стаяў замак, які займаў тэрыторыю аднаго гектара, меў пяць вежаў у форме шматгранніку, якія былі пакрыты стрэшкамі-шатрамі. Замак злучаўся з горадам пад’ёмным мостам. Па-за замкам знаходзілася гандлёвая плошча, будынкі магістрату, дамы больш заможных гараджан, гасцінны двор. Рынак у Рэчыцы на той час быў вельмі багаты, з бліжэйшых вёсак прывозілі жыта, пшаніцу, мёд, воск, гародніну, мясныя і малочныя вырабы, з замежжа — розныя крамныя рэчы, турэцкую бакалею. Прадаваліся на рынку мясцовыя вырабы з жалеза. У 1634 годзе менскі ваявода [[Аляксандр Слушка]], які раней быў [[Рэчыцкая воласць|старастам рэчыцкім]], заснаваў у Рэчыцы дамініканскі кляштар і касцёл Святой Тройцы. Кляштар меў невялікую бібліятэку ў 270 тамоў, быў скасаваны ў 1832 годзе, а драўляны касцёл згарэў у 1862 годзе. Найбольшую шкоду гораду прынеслі часы Казацкай вайны і [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паслалітай]] (1648—1667). Рэчыца і Рэчыцкі замак быў разбураны казакамі [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|І. Залатарэнкі]], пасля гэтага горад паступова заняпаў. === У Расійскай імперыі === З 1793 года ў складзе Расіі, цэнтр павета. У пачатку XIX стагоддзя ў горадзе 316 драўляных дамоў, 2 драўляныя праваслаўныя царквы, каталіцкі кляштар і сінагога. Асноўнымі заняткамі мяшчан былі земляробства, рыбалоўства, рамесніцтва і сплаў лесу. У 1886 годзе праз Рэчыцу прайшлі Палескія чыгункі, у 1890-я адкрыта прыстань. У 1908—1910 гадах дзейнічала запалкавая фабрыка «Днепр». У 1908 годзе мела лакамабіль, працавала 79 рабочых. У 1910 годзе выраблена 787 тыс. скрынак запалак. === Беларуская ССР === З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Рэчыца занята [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польскімі войскамі]]. 6-9 мая 1920 года горад з рукаў бальшавікоў адбіла польскае войска — [[Палеская Група]] пад кіраўніцтвам ген. [[Уладзіслаў Сікорскі|Уладзіслава Сікорскага]], аднак ужо ў чэрвені [[1920]] горад наноў занялі бальшавікі<ref name="wojna"/>. У 1919—1926 гадах у Гомельскай губерні РСФСР, з 1926 года ў [[БССР]], цэнтр раёна, у 1926—1927 гадах — [[Рэчыцкая акруга|акругі]]. 18 лістапада 1943 года ў ходзе [[Гомельска-Рэчыцкая наступальная аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай наступальнай аперацыі]] горад быў вызвалены сіламі [[Беларускі фронт (1943)|Беларускага фронту]]. === Рэспубліка Беларусь === 4 студзеня 2002 года [[Рэчыцкі раён]] і горад Рэчыца аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Рэчыцкі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Рэчыца<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == '''У XIX стагоддзі:''' {| width="25%" align="centr" border="0" cellspacing="1" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#cfff9f" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| |-bgcolor="#cfff9f" ! пач. ст. !! 1825 !! 1863 !! 1871 !! 1872 !! 1873 !! 1877 !! 1887 !! 1888 !! 1889 !! 1890 !! 1892 !! 1893 !! 1894 !! 1897 !! 1898 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center| 1770 | align=center| 2440 | align=center| 4596 | align=center| 4341 | align=center| 4698 | align=center| 5074 | align=center| 6429 | align=center| 6980 | align=center| 7103 | align=center| 7245 | align=center| 7511 | align=center| 8373 | align=center| 8605 | align=center| 8602 | align=center| 9280 | align=center| 9818 |} '''У XX стагоддзі:''' {| width="25%" align="centr" border="0" cellspacing="1" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#cfff9f" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| |-bgcolor="#cfff9f" ! 1900 !! 1901 !! 1903 !! 1904 !! 1905 !! 1906 !! 1907 !! 1908 !! 1909 !! 1910 !! 1911 !! 1912 !! 1913 !! 1923 !! 1926 !! 1930 !! 1934 !! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center| 10054 | align=center| 10313 | align=center| 10889 | align=center| 11095 | align=center| 11259 | align=center| 11423 | align=center| 11645 | align=center| 11805 | align=center| 12027 | align=center| 12187 | align=center| 12341 | align=center| 12511 | align=center| 12677 | align=center| 14954 | align=center| 16487 | align=center| 20874 | align=center| 21500 | align=center| 29796 | align=center| 30602 | align=center| 48393 | align=center| 60327 | align=center| 69427 |} <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=128|height=128|type=rect|x=2006,2009,2016,2017|y=65400,64731,66172,66009}}</div> '''У XXI стагоддзі:''' {| width="25%" align="centr" border="0" cellspacing="1" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#cfff9f" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| |-bgcolor="#cfff9f" ! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2009 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center| 65500 | align=center| 65400 | align=center| 65300 | align=center| 64731<ref name="2009-Census"/> | align=center| 65091 | align=center| 65289 | align=center| 65367 | align=center| 65624 | align=center| 66172<ref name="2016-Estimate"/> | align=center| 66009<ref name="2017-Estimate"/> | align=center| 65940 | align=center| 65873 |} == Эканоміка == У 1964 годзе ў ваколіцах Рэчыцы была знойдзена нафта, што паклала пачатак развіццю нафтаздабыўнай прамысловасці ў Беларусі. У 1998 годзе была здабыта 100-мільённая тона нафты. Дзеля перапрацоўкі нафтавага газу быў пабудаваны [[Беларускі газаперапрацоўчы завод]]. На тэрыторыі [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] дзейнічаюць 15 з 21 структурнага аддзялення РУП ПА «Беларуснафта». У Рэчыцы прадпрыемствы нафтаздабываючай і газаперапрацоўчай, ААТ «[[Рэчыцкі метызны завод]]», хімічнай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай, харчовай прамысловасці. Гасцініцы: «Рытм», ААТ «Рэчыцадрэў» і жыллёва-камунальнай гаспадаркі. Санаторый-прафілакторый ААТ «Рэчыцадрэў». == Культура == * [[Рэчыцкі краязнаўчы музей]] — знаходзіцца ў маляўнічым месцы ў цэнтры горада, непадалёк ад гістарычнага гарадзішча і помнікаў архітэктуры канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. 1 верасня 2006 года для наведвальнікаў адкрыты аддзелы «Этнаграфія», які складаецца з 3-х залаў: «Народныя промыслы і рамёствы», «Хата беларускага селяніна», «Ткацтва» і аддзел «Рэчыца на рубяжы XIX—XX стагоддзяў», адкрыта зала, прысвечаная Вялікай Айчыннай вайне. * Карцінная галерэя. * У цэнтры горада знаходзіцца кінатэатр «Беларусь». * Летняя канцэртная пляцоўка з амфітэатрам на беразе ракі Дняпро. * Парк культуры і адпачынку «Перамога» === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Адукацыя == * [[Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж]] (1957) * [[Рэчыцкі дзяржаўны педагагічны каледж]] (1930) == Гасцініцы == * Гасцінічны комплекс «Рэчыцалюкс». * Гасцініца «Рытм». == Славутасці == [[Файл:Rzeczyca (BY) kosciol.jpg|thumb|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Рэчыца]]]] * Шэраговая забудова XIX — 1-й паловы XX стст. * [[Успенскі сабор (Рэчыца)|Успенскі сабор]] (1842), вул. Савецкая, 29 — {{ГККРБ 4|313Г000672}} * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Рэчыца)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] (1903), вул. Савецкая, 31 — {{ГККРБ 4|313Г000673}} * [[Свята-Пакроўская царква, Рэчыца|Свята-Пакроўская царква]] (1970—1980-я гг.) * [[Капліца Святой Еўфрасінні Полацкай]] (1995) * Гарадзішча старажытнага горада (X—XIV стагоддзі) — {{ГККРБ 4|313В000674}} * Будынак (канец XIX — пачатак XX стагоддзяў), вул. Набярэжная, 11 — {{ГККРБ 4|313Г000666}} * Будынак паштова-тэлеграфнай канторы (канец XIX стагоддзя), вул. Савецкая, 34 — {{ГККРБ 4|313Г000667}} * Будынак (1939), вул. Савецкая, 56 — {{ГККРБ 4|313Г000668}} * Помнік Доўнар-Запольскаму * Брацкія могілкі (1943—1944), вул. Савецкая, у скверы — {{ГККРБ 4|313Д000671}} * Брацкая магіла (1941—1944), вул. Луначарскага — {{ГККРБ 4|313Д000664}} * Брацкая магіла (1941—1944), вул. Сыдзько — {{ГККРБ 4|313Д000665}} * Брацкая магіла (1919), вул. Савецкая — {{ГККРБ 4|313Д000669}} * Брацкая магіла (1941—1944), вул. Савецкая, у парку — {{ГККРБ 4|313Д000670}} <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Rečyca, kamianica (11.08.2008).jpg|Будынак па вул. Набярэжнай Rečyca, kamianicy (11.08.2008).jpg| Будынак паштова-тэлеграфнай канторы Рэчыца. Гарадзішча (02).jpg|Гарадзішча Rečyca, kaplica (11.08.2008).jpg|Капліца Святой Еўфрасінні Полацкай Rečyca, carkva (11.08.2008).jpg|Успенскі сабор </gallery> На гарадскіх землях, якія ў мінулым былі заняты дамініканскім манастыром, цяпер размешчаны парк. Разам з цэнтральным скверам, азелянёным замчышчам — былой крэпасцю з рэшткамі валоў і прыбярэжнай паласой — яны ствараюць жывапісную зону адпачынку. Традыцыйныя рысы планіроўкі цэнтра горада, які абапіраецца на Днепр, замацаваны сучаснай горадабудаўнічай практыкай. == Узнагароды == У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад Рэчыца ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500144|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 красавіка 2025 года № 144 «Аб узнагароджанні вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belta.by/president/view/vympelom-za-muzhestvo-i-stojkost-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny-nagrazhdeny-shest-gorodov-belarusi-707785-2025/|title=Вымпелом "За мужество и стойкость в годы Великой Отечественной войны" награждены шесть городов Беларуси|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Рэчыцы}} * [[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч]] (1938—2020) — беларускі мастак. * [[Марыям Давыдаўна Алейнік]] (1921—1999) — вучоны-[[эпідэміёлаг]]. * [[Анжэла Пятроўна Атрошчанка]] (нар. 1970) — беларуская [[спартсмен]]ка ([[лёгкая атлетыка]], [[сямібор’е]]). * [[Анатоль Мікалаевіч Аліфірэнка]] (нар. 1948) — беларускі архітэктар. * [[Ізраіль Рыгоравіч Герман]] (1910—1974) — музыкальны [[педагог]], [[Цымбалы|цымбаліст]]. Заслужаны настаўнік БССР (1955). * [[М. В. Доўнар-Запольскі]] (1867—1934) — беларускі [[гісторык]], [[Фалькларыстыка|фалькларыст]] і [[этнограф]]. * [[Яфім Захаравіч Капелян]] (1912—1975) — савецкі [[акцёр]] [[тэатр]]а і [[кіно]]. [[Народны артыст СССР]]. * [[Яўген Канстанцінавіч Іванешка]] (1936—2013) — беларускі [[мастак]] і [[Графіка (мастацтва)|графік]]. * [[Мікалай Піліпавіч Красоўскі]] — беларускі артыст балета. * [[Васіль Васілевіч Кірыенка]] — беларускі [[Веласпорт|велагоншчык]]. * [[Леанід Цімафеевіч Крушаў]] (1931—1995) — вучоны ў галіне лесагадоўлі, [[доктар біялагічных навук]], [[прафесар]]. * [[Мордух Насонавіч Ліўшыц]] (1918—1998) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Юлій Раманавіч Лысоў]] (нар. 1925) — беларускі архітэктар, мастак. * [[Эдуард Баляслававіч Нордман]] (1922—2006) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі. * [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч]] (1829—1906) — юрыст, грамадскі дзеяч, гісторык і крытык польскай літаратуры. * [[Уладзімір Шатон]] (1929—2009) — беларускі [[мовазнавец]], педагог і [[перакладчык]], лацініст. * [[Зелік Аронавіч Іофэ]] — генерал-маёр інжынерна-авіяцыйнай службы. * [[Леанід Васільевіч Хобатаў]] (нар. 1950) — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Ігнатавіч Чыжык]] (1912—1985) — вучоны, канструктар. * [[Сяргей Пятровіч Сцельмашок]] (нар. 1971) — беларускі палітык. == Гл. таксама == * [[Рэчыцкая запалкавая фабрыка]] * [[Спіс вуліц Рэчыцы]] * [[Рэчыцкі аўтобус]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="wojna">Lech Wyszczelski: Operacja na Mozyrz i Kalenkowicze. W: Lech Wyszczelski: ''Wojna polsko-rosyjska 1919—1920''. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 313. ISBN 978-83-11-11934-5.</ref> <ref name="2009-Census">{{ru icon}} [http://dneprovec.by/engine/print.php?newsid=423 Вынікі перапісу насельніцтва 2009 года па Рэчыцкім раёне]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Рэчыца|637—638}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Рэчыцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэчыца| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] ef1tipn53ykw4lwj0qe6s9epm6wqccc 0 16287 5159324 5146915 2026-06-28T18:48:24Z Siliyiw 169172 5159324 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Хойнікі |арыгінальная назва = Хойнікі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |сцяг = Flag of Chojniki.svg |выява = Хойнікі Chojniki (2022) 02.jpg |подпіс = Сядзіба Аўраамавых |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 54 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 58 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |ранейшыя назвы = Хвойнікі альбо Хвайнікі |статус з = 1967 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2346 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 247600, 247601, 247618, 247622-247624 |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chojniki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978977 }} '''Хо́йнікі'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Chojniki}}) — горад у Беларусі, адміністрацыйны цэнтр [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Месціцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначная [[Хойнікі (станцыя)|станцыя]] на адгалінаванні [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]; аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Калінкавічы]], [[Брагін]]. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|thumb|left|Месца на краю балота, дзе паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|thumb|left|Гэтае ўзвышша на заднім плане, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|thumb|left|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша з Лісцвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]]Напэўна, тапонім «Хойнікі» паходзіць ад «[[хвоя]]», «[[хваёвыя лясы]]»<ref name="KTSB"/>{{efn-ua|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хойніцкага краязнаўчага музея А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісанні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{efn-ua|Гэта не дзве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]|}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за версію?! Аднак на стэндзе ў будынку райвыканкама і на ўездзе ў Хойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёна напісана такое.|}}. Але гэтую назву атрымала паселішча, якое паўстала ў нізіне, сярод балота, дзе хвоя (сасна), прынамсі суцэльна, не расце. Найбольш верагодна, на тое, першае за гарою, сяло была перанесеная назва ўзвышша, калісьці парослага хваёвым лесам, якое месцілася (ёсць і зараз, але даўно разаранае) на поўнач ад сяла Брагінскай воласці [[Лісцвін]]. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, відавочна, і сімволіка сучасных Хойнікаў збольшага адпаведная не іх месцазнаходжанню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для паселішча, узніклага на краю балота. Арыгінальная форма назвы — «''Хвоиники''», пазней паланізаваная. Адбылося гэта не адразу. У XVII і XVIII ст. у большасці ўжо выпадкаў выкарыстоўвалася форма Chojniki. Але, напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 года пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры здзяйсненні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у лацінамоўных метрычных кнігах [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага касцёла]] запісана, што ён «''з Хвойнікаў''» (de Chwoyniki)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217# С. Бельскі. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII стагоддзя пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у Новы Харленж на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводстве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 г., «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 г.; зрэдку ў дакументах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600 г., 1618 г.)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). /Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637</ref>. Аднак, праз некалькі гадоў рыма-католікаў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваннях рыма-католікі Шуйскія, і тую спробу спасціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177</ref>. Паводле [[Часлаў Пяткевіч|Часлава Пяткевіча]], які жыў на Палессі ад свайго нараджэння ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго «''Хвайнікамі''»<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. № 1-24. S. 249—252</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Анатацыя прывілею 1504 г. пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу.png|thumb|left|Польскамоўная анатацыя «прывілея рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|150пкс|thumb|Пячатка оўруцкага намесніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|150пкс|thumb|Герб «Друцк» князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]][[Файл:Запіс 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.png|thumb|left|Запіс Браніслава Клечыньскага падчас рэвізіі 1879 г. архіва ў Астраглядах і Хойніках.]] Найранейшая згадка пра Хойнікі (у арыгінале, мусіць, — Хвоиники) датавана 3 днём чэрвеня 1504 года{{efn-ua|Пачынаючы з артыкула «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Звестка нібыта запазычана з Акту абмежавання Брагінскай воласці таго года. Аднак, згаданы ў абмежаванні востраў Хойнічак месціўся паміж сёламі Лісцвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзення рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не з’яўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасці свайго геаграфічнага размяшчэння.}}{{efn-ua|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандр хіба пацвердзіў ранейшае падараванне караля Казіміра. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Спірыдонавым дапушчэння: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцця Казіміра Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакуменце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але даследчыкам не хочацца зважаць на тую акалічнасць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у спісе «Ухобное», да падаравання якога Сямёну Палазовічу кароль Казімір дачынення не меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма звестак, нібы гэта пацвярджэнне ранейшага падаравання, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілея, сведчылі, што добры Хойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Спірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёння Хойнікі — раённы цэнтр?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласцямі з Брагінскай воласці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямёну Фёдаравічу Палазовічу]] («''Полазу Русаку, слаўнаму казаку''», як назваў яго польскі храніст XVI ст. [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>){{efn-ua|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. C. 95 — 105.|}}. Вядомая яна, як самы даўні дакумент з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх са збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаванне Брагінскай воласці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродскага суда 1776 года) ад 7 сакавіка 1512 года, якое выконвалася на загад караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага, было адначасова і размежаваннем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угоддзі брагінскага сяла Лісцвін{{efn-ua|Усім вядомая сёння вёска [[Паселічы]], што месціцца побач з Лісцвіном, узніклая пазней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у накірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з прылегласцямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчанні з боку пана Фёдара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{efn-ua|У сувязі з зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж [[Рудабелка|рудабельцамі]] і [[Хвойня (Петрыкаўскі раён)|хвайнічанамі]] чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі свет»!|}}. Адміністрацыйна Хойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласці Кіеўскага павета і аднайменнага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 года) паслядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовічы (Абрагамовічы), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18</ref>{{efn-ua|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула А. Ельскага (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сцвярджалася ледзьве не ва ўсіх папяровых выданнях Беларусі{{efn-ua|Больш як за 100 гадоў з'явілася хіба пара-тройка частковых выключэнняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хойнікі Шчаснаму Харлінскаму. Але далей зноў жа – пра Хойнікі як уладанне князёў Вішнявецкіх (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыклапедыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузіясты, а гісторыкі-даследчыкі. Напрыклад, прафесар гісторыі Кіеўскага універсітэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазней літаральна тое ж сустракаем у выданні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарыса "Брагінская воласць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазіцыя прафесара тым болей здзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакументаў, у адным з якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні гімназіст, а на той час студэнт. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумент стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..||}}. 3 сакавіка 1532 года кароль Жыгімонт адмысловым лістом загадаў ваяводсе [[Андрэй Неміровіч|Андрэю Неміровічу]] маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку «''Хвойники, Остроглядовичи, Новоселки''»), якія той паспеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму). У снежні 1556 года князь Дзмітрый Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «''о подране бчол и о збите людей монастырских''» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Свята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «''…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…''»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві XVI—XVIII ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. Дачка князя Дзмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасля смерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам Шчасным Харлінскім герба «[[Бонча]]» і ў снежні 1568 года запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники{{efn-ua|Ці не першы вядомы выпадак выкарыстання ў пісьмовай крыніцы паланізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.|}}, Остроглядовичи, Новоселки…''»<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісання акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводства]] (у т. л. Хойнікі) было далучана да [[Карона Польская|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === [[Файл:POL COA Bończa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]]27 снежня 1586 года пан Шчасны Харлінскі, [[падкаморы]] кіеўскі, падаў судовы іск да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланне людзей на добра [[Астраглядавічы]], Хойнікі, [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушы]] і [[Паселічы]], гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых з іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 годзе сейм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе размежавання ziemie Kiiowskiey Кароны і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводства, у дакуменце ад 22 чэрвеня 1600 года засведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як размежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлак]], Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], [[Веляцін]], Лісцвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскага]], [[Паселічы|Паселічаў]], Хойнік, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму [[Глухавічы|Глухавічамі]], [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваннем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 года падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю zapis wieczysty, у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. З імёнамі суджэнства Мікалая і Гелены (Гальшкі) Харлінскіх звязана заснаванне яшчэ да 1622 года касцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451# Хойнікшчына]</ref> і стварэнне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе зтаго часу Хойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павета. Размежаванне Кіеўскага ваяводства Кароны і Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага ў снежні 1621 — студзені 1622 года засведчыла, як на сённяшні дзень, унікальную сітуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хойнікі М. Харлінскага паны камісары аднеслі да Кароны, а сяло і двор [[Настолле]] пана Іскарастынскага{{efn-ua|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласцямі ў сённяшніх Хойніках.}} — да Вялікага Княства Літоўскага<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|150пкс|thumb|Герб «Ястрабец» зменены паноў Абрамовічаў.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (г. зн. і Хойнікі) пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводсіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 г. пан [[Мікалай Абрамовіч|Мікалай Абрагамовіч]] z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму генералу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменні з іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, з якім пані Гальшка ўзяла шлюб. Хойніцкая царква на тыя часы ўжо была ўніяцкай. У метрычныя кнігі Астраглядаўскага касцёла трапіў запіс ад 26 лютага 1635 г., паводле якога presbiter choynicensis Лука Чачотка (Чачот) ахрысціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{efn-ua|У касцёльнай кнізе памылкова запісана — гродскі.|}} мазырскі [[Самуэль Аскерка]], знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж святар згаданы ў запісе 1640 г. А ў 1692, 1715, 1722 г. настаяцелем хойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва здзяйснялі абрады ў Хойніках і [[Загалле (Хойніцкі раён)|Загаллі]]<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. 24 снежня 1642 года ад імя пана [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрамовіча]], кашталяна мсціслаўскага, складзены запіс wieczystej przedarzy пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хойнікі пану [[Максіміліян Бжазоўскі|Максіміліяну Бжазоўскаму]], падстолію кіеўскаму, аб чым пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісце ад 29 чэрвеня 1641 года<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref> Найбольш верагодна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хойніках [[хойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 года на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачвання тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хойнікі размясціўся аддзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе развярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хойнік да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Газдава» роду Бжазоўскіх.]]У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. 26 чэрвеня 1664 года дачка нябожчыка Максіміліяна Бжазоўскага, берасцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хойнікамі таксама) і Берасцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводстве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хойнікі цэнтрам сваіх уладанняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэнні брагінскіх добраў, а Хойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 г., з 30 дымоў мястэчка Хойнікі excepto popów (без уліку святароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 дымоў (С. 505).</ref>. 30 кастрычніка 1686 года нехта Мацвей (Matwey Celain) з Хойнік ягамосці пана харунжага берасцейскага (князя Канстанціна Шуйскага) пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродскім судзе, што з маёнтку адышлі 77 дымоў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553</ref> (×6 — прыкладна 462 жыхары). У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 г. харугва ваяводсіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 г. жаўнер згаданай харугвы Себасціян Яроцкі з іншаю чэлядзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім не быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Здзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве не тры месяцы, пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы не быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 г. сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левенфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, збівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хойніцкага, з мушкета два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|150пкс|thumb|Герб «Святы Юрый» (Георгій Пераможац) князёў Шуйскіх. Фота [[Анатоль Расціслававіч Бензярук|Анатоля Бензярука]]{{efn-ua|Выява з надмагілля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага раёна.}}.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара Хойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|thumb|left|Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.]]У 1698 г. маёнтак Хойнікі і Загалле (староства) перададзены князем Д. Шуйскім ў кіраванне пану Зыгмунту Шукшце, што засведчана адпаведным інвентаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 г. у мястэчку Хойнікі на перыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасцейскага, налічвалася 44 двары і двор святара, 7 сялян, якія перасяліліся з [[Небытаў|Небытава]], Валок, [[Брагін]]а. Адзін з іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, не мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 яўрэяў-гаспадароў, адзін з якіх poszedł przecz, ды 9 яўрэяў, што не мелі дамоў і падатак давалі толькі з камор. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 года віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна з інвентаром маёнтку Хойнікі ''з прылегласцямі'' ад 20 сакавіка 1721 г., пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 яўрэяў-гаспадароў, 9 яўрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі з лістамі хадзіць. Па дзве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масціць і рамантаваць усе агулам. Яўрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць з лепшага. Мястэчка загадана абнесці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны быў адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозвішчы жыхароў-яўрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль з [[Старыя Юркавічы|Юркавічаў]], Бенямін з Юравічаў, Лейба з [[Алексічы (Хойніцкі раён)|Алексічаў]], Іцка Гальміч з [[Лісцвін]]авічаў, Ёсь Настольскі. Мелі патранімічнае паходжанне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафесіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{efn-ua|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладзіслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камерцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Мінскай губерні.|}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвентары змешчана апісанне Хойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. А. 120—122адв.</ref>{{efn-ua|Пра Хойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56# С. Бельскі. Замак у Хойніках.]|}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк не мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаннях [[Радам]]скага і [[Люблін]]скага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 мая 1722 г. князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфесту камісарскага абмежавання Оўруцкага павета з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не звярнуўся б у Мазырскі гродскі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>? Пасля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гг. Хойнікі сталі ўласнасцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1734 года, складзеным паводле звестак папярэдняй люстрацыі, засведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушоў]], прыналежных астраглядаўскай плябаніі) Хойніцкай воласці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хойнікаў улічаныя і яўрэйскія домагаспадаркі. 24 снежня 1744 г. настаяцель Астраглядаўскага касцёла кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысціў in aula Choynicensi (у двары Хойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх. Пра тое быў зроблены запіс у метрычнай кнізе Хойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазней занесены і ў кнігі парафіяльнага касцёла<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{efn-ua|20 снежня 1747 г. прыдворны капелан хойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касцёла аб хросце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езехіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18.|}}. У 1750—1770 гг. адбываліся шматлікія непаразуменні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыннікамі па князю [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхалу Сервацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. У 1748 г. мястэчка Хойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 г. у Хойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыццё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны генерал Кіеўскага ваяводства пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хойніках падданых князёў Шуйскіх з [[Краснаселле (Хойніцкі раён)|Краснаселля]] і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хойнікі, напэўна, разам з вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 г. засведчылі, што ў Хойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настолле, г. зн. усяго было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам з мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow; некаторыя з іх у 1784 г. запісаны хрысціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у [[Чырвоны Араты (Хойніцкі раён)|Малым Карчовым]], Рашаўцах, [[Руднае (Хойніцкі раён)|Рудным]] і [[Шчарбіны (Брагінскі раён)|Шчарбінах]])<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Убыванне колькасці яўрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 года, адгалоскі якой дасягалі і нашых мясцінаў. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|150пкс|thumb|left|Герб уласны роду Прозараў.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1891).jpg|thumb|Сядзібны дом Прозараў у Хойніках. Малюнак Ігнацыя Врублеўскага. 1891 г.]]У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсць дакумент, датаваны 3 студзеня 1771 г. (23 снежня 1770 г. veteris styli), паводле якога хойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысціў «z wody tylko» без далейшых касцёльных цэрымоній нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому [[Халецкіх]]) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>{{efn-ua|Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 г. у царкве м. Дудзічы. AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 10|}}. 16 студзеня 1783 г. сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара [[Караль Прозар|Караль]] ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчынніца па бацьку, магла ўвайсці ў валоданне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зрабіць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся кампрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta Narodowa i Obca» змясціла паведамленне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзідэнцыі ў Хойніках{{efn-ua|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сейму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — святкаванне прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, святая імша ў Астраглядавіцкім касцёле{{efn-ua|Да парафіяльнага касцёла святочная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў наваколлі пра тое свята пачулі!|}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, [[Te Deum laudamus]] вуснамі патрыётаў, святочны абед і музыка з танцамі да самай раніцы<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|thumb|left|Загаловак вопісу Хойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расійскія адміністрацыйныя пераўтварэнні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|thumb|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусветнай вайны. Месціўся у раёне вуліцы У. В. Жыляка]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Хойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У пачатку жніўня 1793 года сядзіба ў Хойніках прымала гасцей — удзельнікаў канспірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступлення супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленне Канстытуцыі 3 мая. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга Барбарова [[Ян Мікалай Аскерка]], абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменнік, аўтар успамінаў пра падзею [[Ян Дуклан Ахоцкі]], прэзідэнт тагачаснага цэнтра Кіеўскага ваяводства г. Жытоміра Левандоўскі, суддзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — усяго два дзесяткі асоб. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расійскай следчай камісіі ў Смаленску. З Хойнік шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэнняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы снежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на следстве, што Прозар даваў дзве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касцюшка прызначыў К. Прозара намеснікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстанне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 г. выехалі з Хойнік да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў [[Барбароў|Бабічах (Барбарове]]) іх ужо чакаюць расійскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст ген. Касінскага да ген. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хойнікі расійскія аддзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, збліжаючыся да двара, як быццам засцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расійскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не заспеўшы абознага ў Хойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{efn-ua|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за секвестру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лондане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хойнік: Dubiecki M. S. 235—236.|}}. На маёнтак быў накладзены секвестр, а Людвіка Канстанцыя з іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|thumb|left|Запіс аб пахаванні абознага Караля Прозара.]][[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|thumb|Пергамент з прысвячэннем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]][[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|thumb|left|Праект мураванага касцёла ў Хойніках 1858 г.]][[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|thumb|Курган Людвікі, альбо і фамільны склеп роду Прозараў (?). Час выканання фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]][[Файл:Касьцёл Сербава 1912.jpg|thumb|left|Касцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|thumb|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахавання Людвікі Прозар.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|thumb|left|Хойнікі на плане 1864 г.]][[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|thumb|Капліца (з [[крыпта]]й?) на могілках. Хойнікі. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|thumb|left|Мястэчка Хойнікі на плане 1886 г.]][[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|Хойнікі і наваколле на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.]][[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|thumb|Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.]][[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|thumb|left|План фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У 1796 г. настаяцель Пакроўскай царквы ў Хойніках, павернутай да расійскага праваслаўя годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. У крыніцы таксама 1796 г. сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара{{efn-ua|Так падпісваўся Караль, бо маёнтак быў уласнасцю яго жонкі Людвікі, а каб браць удзел у справах павета і ў Рэчы Паспалітай, і ў Расіі неабходна мець у яго межах зямельныя ўладанні. І. В. Кандрацеў дарэмна здзіўляўся з таго, што Людвік Прозар не ўдзельнічаў у выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павета ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плагіят, падпісаны прозвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.|}}, у пераліку якіх і м. Хойнікі, перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе{{efn-ua|Французская форма імя прысутнічае ў паперах імператрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генералаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакументы наступнага секвестру: Sygn. 14.|}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 г. фальварак [[Лянтэрня|Linterny]] з вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы г. Хойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 г. К. Прозар падтрымаў імператара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ<ref>Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 г. Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6</ref>. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды секвестрам Хойнік, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртання да канца 1814 г. маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расійскім уладам, што яны належаць ёй, і што не мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгент колькасцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расійскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізічную слабасць і негатыўнае стаўленне да гэтай ідэі сыноў Уладзіслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{efn-ua|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не змяніў і ў глыбокай старасці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі (будучы фамільны), пераканаўча сведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Ролле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. — Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. — Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018|}}. У Хойніках пэўны час знаходзіўся прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да калінкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. Уначы на 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хойнікі ў накірунку [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургенты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны аддзел Міхала Лігензы, спрабуючы ўзняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстанне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле звестак на 1834 год, у Хойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. 15 сакавіка 1835 г., згодна з метрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтэрня]] (Лянтарня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандр, старэйшы брат Фёдара, будучага знакамітага артыста [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Запіс у метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі засведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хойнікі, хутчэй ад старасці, чым ад якой хваробы, ва ўзросце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Францішак Пазняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асістэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвентарах 1844 г. уладальнікамі Хойніцкага і Юзафаўскага (Езапоўскага) маёнткаў названыя адпаведна Уладзіслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасля смерці ў 1845 г. Юзафа<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ўся тутэйшая спадчына перайшла да пана Уладзіслава. Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сінагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крам, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, месціліся бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 12 асоб мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хойнікі, 199 і 113 асоб адпаведна з ліку жыхароў мястэчка Хойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў з’яўляліся прыхаджанамі Хойніцкай Свята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гг. намаганнямі і на сродкі Уладзіслава Прозара ў Хойніках былі вымураваныя нэагатычныя касцёл і капліца, вядомыя і на сёння са здымкаў 1912 г. Ісаака Сербава. 17-18 верасня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап мінскі і бабруйскі [[Міхаіл (Галубовіч)|Міхаіл Галубовіч]]. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзнесці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладзіслаў спачыў. На пахаванні ў Хойніках, менш як за паўтары гады да арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандр Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павета ў 1859—1863 гг.) памёр у зняволенні, а на маёнтак Хойнікі, у якім на думку следства «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстання Генрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхавання тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасці расійскай манархіі, у Хойніках адкрыта двухкласнае народнае вучылішча. 20 чэрвеня 1865 года, «по местным представлениям» праваслаўнага духавенства, як з непрыхаваным задавальненнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «превосходной структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хойнік ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забяспечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыннік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расійскім купцам з Арлоўскай губерні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102</ref>. У спісе землеўладальнікаў Мінскай губерні сказана, што ў маёнтку Хойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у вераснёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтка, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі з іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Праз некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны святар, які і паведаміў аб здарэнні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хойніках належала, — уласных пахаванняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>.[[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|thumb|Капліца. Час выканання здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформенны час Хойнікі — цэнтр воласці. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і Пакроўскі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настолле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хойніцкую воласць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. На 1890 год у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 іудэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 года згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала спірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў Хойніках 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210</ref>. У 1911 г. Хойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплуатацыю лініі Васілевічы — Хойнікі (23 верасня 1911 года) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узвядзенне палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжанне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ не ў Хойніках. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Берасцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У снежні 1918 год германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Хойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі былі далучаныя да [[РСФСР]]. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|міні|left|Местачковы дом, 1929 г.]]З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Хойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібеллю 48 жыхароў-яўрэяў. У дакуменце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 08. 12. 1920 — 15. 04. 1921 г., засведчана існаванне Хойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хойніцкай (204 вуч.), Хойніцкай яўрэйскай (50 вуч.), Хойніцкай польскай (69 вуч.) і Хойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. недалёка ад Хойнік на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 снежня 1926 года Хойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтра спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]], з 1938 г. у Палескай вобласці з цэнтрам у [[Мазыр]]ы. 29 верасня 1938 года мястэчка стала [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкам гарадскога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|міні|left|Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.]]У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 года гарадскі пасёлак знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У верасні 1941 года акупанты знішчылі ва ўрочышчы Пальміра больш за 100 чалавек з ліку хойніцкіх яўрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 яўрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 года ў Хойніках быў створаны лагер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязняў групамі адпраўлялі ў Германію<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызвалення і да 15 студзеня 1944 г. тут месціліся органы кіравання [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 1954 года Хойнікі — у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзейнічалі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 рускамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 года Хойнікі атрымалі статус [[горад]]а<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Хойнікі Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 10 лістапада 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 32 (1190).</ref>. У 1972 годзе да Хойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] (вуліца Катоўскага) і [[Забалацце (Хойнікі)|Забалаць]] (вуліца Сялянская), пасёлак [[Першамайск (Хойніцкі раён)|Першамайск]], у 1989 годзе — [[Настолле]] і [[Лянтэрня|Чырвоную Ніву]] (былую [[Лянтэрня|Лянтэрню]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня, 21 верасня і 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>, 16 снежня 2009 года — [[Малішаў]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=4950152|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Хойніцкі раён]] і горад Хойнікі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Хойніцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 9 лютага 2025 года ў цэнтры Хойнікаў упаў ўдарны беспілотнік, запушчаны расійскімі сіламі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|падчас уварвання]] па цэлі ва Украіне<ref>{{Cite web|url=https://d2xsxv3tlqr2mj.cloudfront.net/ru/naviny/upal-v-rajone-rajispolkoma-rjadom-s-5-etazhkoj-ochevidcy-o-padenii-rossijskogo-drona-v-hojnikah.html|title=Очевидцы рассказали о падении российского дрона в Хойниках|website=Флагшток|date=2025-02-10|access-date=2025-04-12}}</ref>, факт пацвердзіў намеснік міністра ўнутраных спраў і камандуючы ўнутраных войскаў [[Мікалай Карпянкоў]] у інтэрв’ю прэс-службе ўнутраных войск<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?si=3hguL0nKQhIhrTbB&t=858&v=JBJ20gzw5kU&feature=youtu.be|title=Генерал-майор Карпенков Николай Николаевич. Актуальное интервью.|last=ВНУТРЕННИЕ ВОЙСКА|date=2025-03-21|access-date=2025-04-12}}</ref>. == Насельніцтва == Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтр творчасці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, [[Хойніцкі краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. {| class="wikitable" style="text-align:center !Год ! [[1897 год|1897]] ! [[1939 год|1939]] ! [[1959 год|1959]] ! [[1970 год|1970]] ! [[1979 год|1979]] ! [[1989 год|1989]] ! [[2006 год|2006]] ! [[2019 год|2019]] ! [[2020 год|2020]] ! [[2021 год|2021]] !'''[[2023 год|2023]]''' ![[2024 год|2024]] ![[2025 год|2025]] |- <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2685 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:14200 bar:2009 from:0 till:13100 bar:2017 from:0 till:12500 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1849—580 чал., з іх мяшчан 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1886—580 чал.; 1897 — 2&nbsp;685 чал. * '''XX стагоддзе''': 1906 — 2&nbsp;685 чал. (1&nbsp;250 муж. і 1&nbsp;435 жан.), з іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1&nbsp;668 іўдзеяў<ref name="pam"/>; 1909 — 2&nbsp;891 чал. (338 радзінаў); 1939 — 3,4 тыс. чал.; 1970 — 9,5 тыс. чал.; 1991 — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 14,2 тыс. чал.; 2005 — 13,9 тыс. чал.; 2006 — 13,5 тыс. чал.; 2008 — 13,2 тыс. чал.; 2009 — 13,1 тыс. чал.; 2010 — 13,8 тыс.; 2016 — 12&nbsp;698 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 12&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/> ; 2020 — 13 400 чал.; 2025 — 13 001 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|access-date=4 кастрычніка 2025|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>; == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці, фабрыка мастацкіх вырабаў, аўтарамонтны завод. Гасцініца «Журавінка». Цэнтр мастацкага рамяства ([[ткацтва]], [[вышыўка]] і інш.). == Культура == Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтр творчасці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, [[Хойніцкі краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]]. == Адукацыя == У Хойніках працуюць ПТВ, 4 сярэднія, спартыўная і музычная школы. == Забудова == Забудова Хойнікаў злучылася з блізкімі мястэчкамі і вёскамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хойнікі, Новыя Хойнікі і паўночна-заходні. Паводле генеральнага плана ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хойніках. Сёння, у сувязі з [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|чарнобыльскай аварыяй]], забудова горада адбываецца павольна. == Вуліцы і пляцы == {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="Zielankouski">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. — Хойнікі, 1995. С. 10</ref> <br /> '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|План Хойнікаў 1886 года]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянерская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|План Хойнікаў 1864 года]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/><ref name="plan-1864"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || Працы плошча |} == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|міні|left|[[Хойніцкі краязнаўчы музей]] у [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|былой сядзібе купцоў Аўраамавых]] |236x236пкс]] Хойнікі — цэнтр традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref>. Дзейнічае Хойніцкі краязнаўчы музей. Спыніцца можна ў гасцініцы «Журавінка». У месце пастаўлены помнік Смутку да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. === Адметныя мясціны === * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|Сядзібна-паркавы ансамбль купцоў Аўраамавых]] — помнік сядзібна-паркавага мастацтва * [[Свята-Пакроўская царква (Хойнікі)|Свята-Пакроўская царква]] і жаночы манастыр (1989) * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі === Помнік, скульптура === * [[Помнік Леніну|Помнік]] [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]. * Помнік у памяць аб загінуўшых у Афганістане. * Звон-помнік у памяць пра катастрофу на Чарнобыльскай АЭС. * На пустцы паміж раёнамі Новыя Хойнікі і Старыя Хойнікі, у памяць аб катастрофе на Чарнобыльскай АЭС усталяваны помнік «Смутку» ({{Lang-ru|«Скорби»}}). * Помнік у гонар танкістаў 68-й танкавай брыгады, якія ўдзельнічалі ў вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. * Памятны знак у гонар вадзіцеляў, якія выконвалі свой прафесійны абавязак пры ліквідацыі катастрофы на ЧАЭС. * Памятны знак у гонар энергетыкаў Савецкага Саюза, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС у 1986—1987 гг. * Памятны знак у гонар камандзіра партызанскага атрада імя У. І. Чапаева — [[Васіль Рыгоравіч Карась|В. Р. Карася]]. === Страчаная спадчына === * Касцёл (1859—1862) * Капліца на могілках (1859—1862) * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) * [[Хойніцкі замак]] (XVII—XVIII ст.) * Царква Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{efn-ua|Яе драўляны будынак з лядашчымі, паводле святара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на плане 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), наўрад ці слушна ўважаць за страчаную спадчыну, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэння ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касцёла ў самым цэнтры мястэчка Хойнікі.|}} * Царква Хрысціян Веры Евангельскай == Асобы == {{main|Вядомыя асобы Хойнікаў}} * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, абозны вялікі літоўскі (1787—1794)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Караль Прозар]</ref>. * [[Аляксандр Ігнатавіч Стравінскі]] (1835—1911) — удзельнік расійска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генерал-маёр (1898). * [[Васіль Рыгоравіч Карась]] (1911— 1943) — камандзір партызанскага атрада. * [[Мікалай Мікалаевіч Селіваноўскі]] (1901—1997) — намеснік міністра Дзяржбяспекі СССР (1946—1951), генерал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский]</ref>. * [[Якаў Зусьевіч Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР. * [[Ірына Міхайлаўна Бяляўская]] (нар. Тышкевіч) (1913—1975) — гісторык-славіст, прафесар Маскоўскага універсітэта імя М. В. Ламаносава<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42 Ірына Міхайлаўна Бяляўская]</ref>. * [[Ізраіль Беніямінавіч Рабіновіч]] (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасмяротна). * [[Ізраіль Самуілавіч Фішман]] (1914—2004) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Казанскага ўніверсітэта<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман]</ref>. * [[Іван Станіслававіч Цішкевіч]] (1919—2001) — [[правазнавец]], [[доктар юрыдычных навук]], прафесар БДУ, Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 131.</ref>. * [[Уладзімір Карлавіч Чачот]] (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага педагагічнага універсітэта, прафесар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Włodzimierz Czeczot]</ref>. * [[Іосіф Маркавіч Тойбін|Іосіф Маркавіч (Мееравіч) Тойбін]] (1919—1988) — літаратуразнаўца, даследчык творчасці А. С. Пушкіна, доктар філалагічных навук, прафесар Курскага педагагічнага інстытута, выдатнік народнай асветы РСФСР. * [[Міхаіл Захаравіч Пізенгольц]] (1926—2003) — савецкі эканаміст, педагог. Спецыяліст у галіне фінансавай дзейнасці буйных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук (1968), прафесар (1968). * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у [[ЗША]] * [[Якаў Рыгоравіч Райхман]] (1932) — расійскі [[анколаг]]<ref>[http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ Якаў Райхман] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181204153002/http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ |date=4 снежня 2018 }}</ref> * [[Інэса Леанідаўна Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў]] (нар. 1943) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў Беларусі<ref>[http://verasok.molib.by/виноградов-дмитрий-леонидович/ Виноградов Дмитрий Леонидович]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hoiniki.by/?p=32457 |title=Презентация книги Дмитрия Виноградова |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=2 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602113622/http://www.hoiniki.by/?p=32457 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/vinagradaw/0-150 Д. Л. Виноградов]</ref> * [[Мікалай Мікалаевіч Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хойнікі, сябра Беларускага саюза мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімір Феліксавіч Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, прафесар ГДУ імя Ф. Скарыны, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі]</ref>. * [[Віктар Нічыпаравіч Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысёр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук]</ref>. * [[Алег Васілевіч Бераснеў]] (1940—2014) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев]</ref> * [[Аляксандр Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Александр Воробей]</ref> * [[Сяргей Пятровіч Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко]</ref> * [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка]] (нар. 1977) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]]<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко]</ref> * [[Маргарыта Рыгораўна Махнева]] (у Хойніках — Цішкевіч, нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева (Цішкевіч)]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Вольга Сяргееўна Худзенка]] (нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300# Вольга Худзенка]</ref>. * [[Мітрафан Лук'янавіч Слабадзян]] (1918—1984) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. [[Герой Савецкага Саюза]] (1946). Ганаровы грамадзянін горада Хойнікі (1979). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref> <ref name="pam">{{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/317022 Хойники] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў|Виноградов, Д. Л.]]'' Живые прошлого страницы / Д. Л. Виноградов. — Минск : Вараксин, 2018. — 307 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Chojniki|Хойнікі}} {{OSM relation|5598992|Хойнікі}} * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Хойніцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Хойнікі| ]] [[Катэгорыя:Вішнявецкія]] [[Катэгорыя:Шуйскія]] [[Катэгорыя:Прозары]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] ixp023oefg8n5414jvahro09xdrmd1v 5159413 5159324 2026-06-29T07:56:45Z M.L.Bot 261 /* Насельніцтва */ 5159413 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Хойнікі |арыгінальная назва = Хойнікі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |сцяг = Flag of Chojniki.svg |выява = Хойнікі Chojniki (2022) 02.jpg |подпіс = Сядзіба Аўраамавых |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 54 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 58 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |ранейшыя назвы = Хвойнікі альбо Хвайнікі |статус з = 1967 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2346 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 247600, 247601, 247618, 247622-247624 |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chojniki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978977 }} '''Хо́йнікі'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Chojniki}}) — горад у Беларусі, адміністрацыйны цэнтр [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Месціцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначная [[Хойнікі (станцыя)|станцыя]] на адгалінаванні [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]; аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Калінкавічы]], [[Брагін]]. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|thumb|left|Месца на краю балота, дзе паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|thumb|left|Гэтае ўзвышша на заднім плане, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|thumb|left|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша з Лісцвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]]Напэўна, тапонім «Хойнікі» паходзіць ад «[[хвоя]]», «[[хваёвыя лясы]]»<ref name="KTSB"/>{{efn-ua|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хойніцкага краязнаўчага музея А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісанні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{efn-ua|Гэта не дзве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]|}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за версію?! Аднак на стэндзе ў будынку райвыканкама і на ўездзе ў Хойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёна напісана такое.|}}. Але гэтую назву атрымала паселішча, якое паўстала ў нізіне, сярод балота, дзе хвоя (сасна), прынамсі суцэльна, не расце. Найбольш верагодна, на тое, першае за гарою, сяло была перанесеная назва ўзвышша, калісьці парослага хваёвым лесам, якое месцілася (ёсць і зараз, але даўно разаранае) на поўнач ад сяла Брагінскай воласці [[Лісцвін]]. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, відавочна, і сімволіка сучасных Хойнікаў збольшага адпаведная не іх месцазнаходжанню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для паселішча, узніклага на краю балота. Арыгінальная форма назвы — «''Хвоиники''», пазней паланізаваная. Адбылося гэта не адразу. У XVII і XVIII ст. у большасці ўжо выпадкаў выкарыстоўвалася форма Chojniki. Але, напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 года пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры здзяйсненні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у лацінамоўных метрычных кнігах [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага касцёла]] запісана, што ён «''з Хвойнікаў''» (de Chwoyniki)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217# С. Бельскі. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII стагоддзя пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у Новы Харленж на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводстве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 г., «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 г.; зрэдку ў дакументах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600 г., 1618 г.)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). /Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637</ref>. Аднак, праз некалькі гадоў рыма-католікаў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваннях рыма-католікі Шуйскія, і тую спробу спасціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177</ref>. Паводле [[Часлаў Пяткевіч|Часлава Пяткевіча]], які жыў на Палессі ад свайго нараджэння ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго «''Хвайнікамі''»<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. № 1-24. S. 249—252</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Анатацыя прывілею 1504 г. пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу.png|thumb|left|Польскамоўная анатацыя «прывілея рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|150пкс|thumb|Пячатка оўруцкага намесніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|150пкс|thumb|Герб «Друцк» князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]][[Файл:Запіс 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.png|thumb|left|Запіс Браніслава Клечыньскага падчас рэвізіі 1879 г. архіва ў Астраглядах і Хойніках.]] Найранейшая згадка пра Хойнікі (у арыгінале, мусіць, — Хвоиники) датавана 3 днём чэрвеня 1504 года{{efn-ua|Пачынаючы з артыкула «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Звестка нібыта запазычана з Акту абмежавання Брагінскай воласці таго года. Аднак, згаданы ў абмежаванні востраў Хойнічак месціўся паміж сёламі Лісцвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзення рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не з’яўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасці свайго геаграфічнага размяшчэння.}}{{efn-ua|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандр хіба пацвердзіў ранейшае падараванне караля Казіміра. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Спірыдонавым дапушчэння: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцця Казіміра Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакуменце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але даследчыкам не хочацца зважаць на тую акалічнасць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у спісе «Ухобное», да падаравання якога Сямёну Палазовічу кароль Казімір дачынення не меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма звестак, нібы гэта пацвярджэнне ранейшага падаравання, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілея, сведчылі, што добры Хойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Спірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёння Хойнікі — раённы цэнтр?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласцямі з Брагінскай воласці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямёну Фёдаравічу Палазовічу]] («''Полазу Русаку, слаўнаму казаку''», як назваў яго польскі храніст XVI ст. [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>){{efn-ua|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. C. 95 — 105.|}}. Вядомая яна, як самы даўні дакумент з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх са збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаванне Брагінскай воласці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродскага суда 1776 года) ад 7 сакавіка 1512 года, якое выконвалася на загад караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага, было адначасова і размежаваннем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угоддзі брагінскага сяла Лісцвін{{efn-ua|Усім вядомая сёння вёска [[Паселічы]], што месціцца побач з Лісцвіном, узніклая пазней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у накірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з прылегласцямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчанні з боку пана Фёдара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{efn-ua|У сувязі з зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж [[Рудабелка|рудабельцамі]] і [[Хвойня (Петрыкаўскі раён)|хвайнічанамі]] чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі свет»!|}}. Адміністрацыйна Хойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласці Кіеўскага павета і аднайменнага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 года) паслядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовічы (Абрагамовічы), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18</ref>{{efn-ua|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула А. Ельскага (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сцвярджалася ледзьве не ва ўсіх папяровых выданнях Беларусі{{efn-ua|Больш як за 100 гадоў з'явілася хіба пара-тройка частковых выключэнняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хойнікі Шчаснаму Харлінскаму. Але далей зноў жа – пра Хойнікі як уладанне князёў Вішнявецкіх (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыклапедыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузіясты, а гісторыкі-даследчыкі. Напрыклад, прафесар гісторыі Кіеўскага універсітэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазней літаральна тое ж сустракаем у выданні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарыса "Брагінская воласць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазіцыя прафесара тым болей здзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакументаў, у адным з якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні гімназіст, а на той час студэнт. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумент стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..||}}. 3 сакавіка 1532 года кароль Жыгімонт адмысловым лістом загадаў ваяводсе [[Андрэй Неміровіч|Андрэю Неміровічу]] маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку «''Хвойники, Остроглядовичи, Новоселки''»), якія той паспеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму). У снежні 1556 года князь Дзмітрый Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «''о подране бчол и о збите людей монастырских''» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Свята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «''…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…''»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві XVI—XVIII ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. Дачка князя Дзмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасля смерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам Шчасным Харлінскім герба «[[Бонча]]» і ў снежні 1568 года запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники{{efn-ua|Ці не першы вядомы выпадак выкарыстання ў пісьмовай крыніцы паланізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.|}}, Остроглядовичи, Новоселки…''»<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісання акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводства]] (у т. л. Хойнікі) было далучана да [[Карона Польская|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === [[Файл:POL COA Bończa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]]27 снежня 1586 года пан Шчасны Харлінскі, [[падкаморы]] кіеўскі, падаў судовы іск да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланне людзей на добра [[Астраглядавічы]], Хойнікі, [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушы]] і [[Паселічы]], гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых з іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 годзе сейм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе размежавання ziemie Kiiowskiey Кароны і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводства, у дакуменце ад 22 чэрвеня 1600 года засведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як размежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлак]], Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], [[Веляцін]], Лісцвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскага]], [[Паселічы|Паселічаў]], Хойнік, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму [[Глухавічы|Глухавічамі]], [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваннем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 года падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю zapis wieczysty, у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. З імёнамі суджэнства Мікалая і Гелены (Гальшкі) Харлінскіх звязана заснаванне яшчэ да 1622 года касцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451# Хойнікшчына]</ref> і стварэнне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе зтаго часу Хойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павета. Размежаванне Кіеўскага ваяводства Кароны і Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага ў снежні 1621 — студзені 1622 года засведчыла, як на сённяшні дзень, унікальную сітуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хойнікі М. Харлінскага паны камісары аднеслі да Кароны, а сяло і двор [[Настолле]] пана Іскарастынскага{{efn-ua|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласцямі ў сённяшніх Хойніках.}} — да Вялікага Княства Літоўскага<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|150пкс|thumb|Герб «Ястрабец» зменены паноў Абрамовічаў.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (г. зн. і Хойнікі) пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводсіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 г. пан [[Мікалай Абрамовіч|Мікалай Абрагамовіч]] z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму генералу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменні з іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, з якім пані Гальшка ўзяла шлюб. Хойніцкая царква на тыя часы ўжо была ўніяцкай. У метрычныя кнігі Астраглядаўскага касцёла трапіў запіс ад 26 лютага 1635 г., паводле якога presbiter choynicensis Лука Чачотка (Чачот) ахрысціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{efn-ua|У касцёльнай кнізе памылкова запісана — гродскі.|}} мазырскі [[Самуэль Аскерка]], знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж святар згаданы ў запісе 1640 г. А ў 1692, 1715, 1722 г. настаяцелем хойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва здзяйснялі абрады ў Хойніках і [[Загалле (Хойніцкі раён)|Загаллі]]<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. 24 снежня 1642 года ад імя пана [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрамовіча]], кашталяна мсціслаўскага, складзены запіс wieczystej przedarzy пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хойнікі пану [[Максіміліян Бжазоўскі|Максіміліяну Бжазоўскаму]], падстолію кіеўскаму, аб чым пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісце ад 29 чэрвеня 1641 года<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref> Найбольш верагодна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хойніках [[хойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 года на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачвання тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хойнікі размясціўся аддзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе развярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хойнік да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Газдава» роду Бжазоўскіх.]]У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. 26 чэрвеня 1664 года дачка нябожчыка Максіміліяна Бжазоўскага, берасцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хойнікамі таксама) і Берасцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводстве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хойнікі цэнтрам сваіх уладанняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэнні брагінскіх добраў, а Хойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 г., з 30 дымоў мястэчка Хойнікі excepto popów (без уліку святароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 дымоў (С. 505).</ref>. 30 кастрычніка 1686 года нехта Мацвей (Matwey Celain) з Хойнік ягамосці пана харунжага берасцейскага (князя Канстанціна Шуйскага) пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродскім судзе, што з маёнтку адышлі 77 дымоў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553</ref> (×6 — прыкладна 462 жыхары). У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 г. харугва ваяводсіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 г. жаўнер згаданай харугвы Себасціян Яроцкі з іншаю чэлядзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім не быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Здзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве не тры месяцы, пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы не быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 г. сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левенфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, збівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хойніцкага, з мушкета два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|150пкс|thumb|Герб «Святы Юрый» (Георгій Пераможац) князёў Шуйскіх. Фота [[Анатоль Расціслававіч Бензярук|Анатоля Бензярука]]{{efn-ua|Выява з надмагілля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага раёна.}}.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара Хойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|thumb|left|Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.]]У 1698 г. маёнтак Хойнікі і Загалле (староства) перададзены князем Д. Шуйскім ў кіраванне пану Зыгмунту Шукшце, што засведчана адпаведным інвентаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 г. у мястэчку Хойнікі на перыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасцейскага, налічвалася 44 двары і двор святара, 7 сялян, якія перасяліліся з [[Небытаў|Небытава]], Валок, [[Брагін]]а. Адзін з іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, не мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 яўрэяў-гаспадароў, адзін з якіх poszedł przecz, ды 9 яўрэяў, што не мелі дамоў і падатак давалі толькі з камор. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 года віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна з інвентаром маёнтку Хойнікі ''з прылегласцямі'' ад 20 сакавіка 1721 г., пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 яўрэяў-гаспадароў, 9 яўрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі з лістамі хадзіць. Па дзве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масціць і рамантаваць усе агулам. Яўрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць з лепшага. Мястэчка загадана абнесці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны быў адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозвішчы жыхароў-яўрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль з [[Старыя Юркавічы|Юркавічаў]], Бенямін з Юравічаў, Лейба з [[Алексічы (Хойніцкі раён)|Алексічаў]], Іцка Гальміч з [[Лісцвін]]авічаў, Ёсь Настольскі. Мелі патранімічнае паходжанне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафесіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{efn-ua|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладзіслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камерцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Мінскай губерні.|}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвентары змешчана апісанне Хойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. А. 120—122адв.</ref>{{efn-ua|Пра Хойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56# С. Бельскі. Замак у Хойніках.]|}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк не мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаннях [[Радам]]скага і [[Люблін]]скага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 мая 1722 г. князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфесту камісарскага абмежавання Оўруцкага павета з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не звярнуўся б у Мазырскі гродскі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>? Пасля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гг. Хойнікі сталі ўласнасцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1734 года, складзеным паводле звестак папярэдняй люстрацыі, засведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушоў]], прыналежных астраглядаўскай плябаніі) Хойніцкай воласці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хойнікаў улічаныя і яўрэйскія домагаспадаркі. 24 снежня 1744 г. настаяцель Астраглядаўскага касцёла кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысціў in aula Choynicensi (у двары Хойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх. Пра тое быў зроблены запіс у метрычнай кнізе Хойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазней занесены і ў кнігі парафіяльнага касцёла<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{efn-ua|20 снежня 1747 г. прыдворны капелан хойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касцёла аб хросце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езехіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18.|}}. У 1750—1770 гг. адбываліся шматлікія непаразуменні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыннікамі па князю [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхалу Сервацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. У 1748 г. мястэчка Хойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 г. у Хойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыццё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны генерал Кіеўскага ваяводства пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хойніках падданых князёў Шуйскіх з [[Краснаселле (Хойніцкі раён)|Краснаселля]] і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хойнікі, напэўна, разам з вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 г. засведчылі, што ў Хойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настолле, г. зн. усяго было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам з мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow; некаторыя з іх у 1784 г. запісаны хрысціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у [[Чырвоны Араты (Хойніцкі раён)|Малым Карчовым]], Рашаўцах, [[Руднае (Хойніцкі раён)|Рудным]] і [[Шчарбіны (Брагінскі раён)|Шчарбінах]])<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Убыванне колькасці яўрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 года, адгалоскі якой дасягалі і нашых мясцінаў. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|150пкс|thumb|left|Герб уласны роду Прозараў.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1891).jpg|thumb|Сядзібны дом Прозараў у Хойніках. Малюнак Ігнацыя Врублеўскага. 1891 г.]]У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсць дакумент, датаваны 3 студзеня 1771 г. (23 снежня 1770 г. veteris styli), паводле якога хойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысціў «z wody tylko» без далейшых касцёльных цэрымоній нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому [[Халецкіх]]) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>{{efn-ua|Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 г. у царкве м. Дудзічы. AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 10|}}. 16 студзеня 1783 г. сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара [[Караль Прозар|Караль]] ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчынніца па бацьку, магла ўвайсці ў валоданне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зрабіць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся кампрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta Narodowa i Obca» змясціла паведамленне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзідэнцыі ў Хойніках{{efn-ua|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сейму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — святкаванне прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, святая імша ў Астраглядавіцкім касцёле{{efn-ua|Да парафіяльнага касцёла святочная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў наваколлі пра тое свята пачулі!|}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, [[Te Deum laudamus]] вуснамі патрыётаў, святочны абед і музыка з танцамі да самай раніцы<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|thumb|left|Загаловак вопісу Хойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расійскія адміністрацыйныя пераўтварэнні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|thumb|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусветнай вайны. Месціўся у раёне вуліцы У. В. Жыляка]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Хойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У пачатку жніўня 1793 года сядзіба ў Хойніках прымала гасцей — удзельнікаў канспірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступлення супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленне Канстытуцыі 3 мая. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга Барбарова [[Ян Мікалай Аскерка]], абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменнік, аўтар успамінаў пра падзею [[Ян Дуклан Ахоцкі]], прэзідэнт тагачаснага цэнтра Кіеўскага ваяводства г. Жытоміра Левандоўскі, суддзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — усяго два дзесяткі асоб. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расійскай следчай камісіі ў Смаленску. З Хойнік шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэнняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы снежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на следстве, што Прозар даваў дзве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касцюшка прызначыў К. Прозара намеснікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстанне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 г. выехалі з Хойнік да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў [[Барбароў|Бабічах (Барбарове]]) іх ужо чакаюць расійскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст ген. Касінскага да ген. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хойнікі расійскія аддзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, збліжаючыся да двара, як быццам засцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расійскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не заспеўшы абознага ў Хойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{efn-ua|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за секвестру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лондане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хойнік: Dubiecki M. S. 235—236.|}}. На маёнтак быў накладзены секвестр, а Людвіка Канстанцыя з іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|thumb|left|Запіс аб пахаванні абознага Караля Прозара.]][[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|thumb|Пергамент з прысвячэннем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]][[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|thumb|left|Праект мураванага касцёла ў Хойніках 1858 г.]][[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|thumb|Курган Людвікі, альбо і фамільны склеп роду Прозараў (?). Час выканання фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]][[Файл:Касьцёл Сербава 1912.jpg|thumb|left|Касцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|thumb|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахавання Людвікі Прозар.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|thumb|left|Хойнікі на плане 1864 г.]][[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|thumb|Капліца (з [[крыпта]]й?) на могілках. Хойнікі. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|thumb|left|Мястэчка Хойнікі на плане 1886 г.]][[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|Хойнікі і наваколле на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.]][[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|thumb|Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.]][[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|thumb|left|План фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У 1796 г. настаяцель Пакроўскай царквы ў Хойніках, павернутай да расійскага праваслаўя годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. У крыніцы таксама 1796 г. сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара{{efn-ua|Так падпісваўся Караль, бо маёнтак быў уласнасцю яго жонкі Людвікі, а каб браць удзел у справах павета і ў Рэчы Паспалітай, і ў Расіі неабходна мець у яго межах зямельныя ўладанні. І. В. Кандрацеў дарэмна здзіўляўся з таго, што Людвік Прозар не ўдзельнічаў у выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павета ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плагіят, падпісаны прозвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.|}}, у пераліку якіх і м. Хойнікі, перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе{{efn-ua|Французская форма імя прысутнічае ў паперах імператрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генералаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакументы наступнага секвестру: Sygn. 14.|}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 г. фальварак [[Лянтэрня|Linterny]] з вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы г. Хойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 г. К. Прозар падтрымаў імператара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ<ref>Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 г. Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6</ref>. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды секвестрам Хойнік, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртання да канца 1814 г. маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расійскім уладам, што яны належаць ёй, і што не мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгент колькасцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расійскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізічную слабасць і негатыўнае стаўленне да гэтай ідэі сыноў Уладзіслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{efn-ua|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не змяніў і ў глыбокай старасці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі (будучы фамільны), пераканаўча сведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Ролле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. — Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. — Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018|}}. У Хойніках пэўны час знаходзіўся прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да калінкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. Уначы на 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хойнікі ў накірунку [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургенты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны аддзел Міхала Лігензы, спрабуючы ўзняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстанне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле звестак на 1834 год, у Хойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. 15 сакавіка 1835 г., згодна з метрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтэрня]] (Лянтарня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандр, старэйшы брат Фёдара, будучага знакамітага артыста [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Запіс у метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі засведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хойнікі, хутчэй ад старасці, чым ад якой хваробы, ва ўзросце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Францішак Пазняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асістэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвентарах 1844 г. уладальнікамі Хойніцкага і Юзафаўскага (Езапоўскага) маёнткаў названыя адпаведна Уладзіслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасля смерці ў 1845 г. Юзафа<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ўся тутэйшая спадчына перайшла да пана Уладзіслава. Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сінагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крам, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, месціліся бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 12 асоб мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хойнікі, 199 і 113 асоб адпаведна з ліку жыхароў мястэчка Хойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў з’яўляліся прыхаджанамі Хойніцкай Свята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гг. намаганнямі і на сродкі Уладзіслава Прозара ў Хойніках былі вымураваныя нэагатычныя касцёл і капліца, вядомыя і на сёння са здымкаў 1912 г. Ісаака Сербава. 17-18 верасня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап мінскі і бабруйскі [[Міхаіл (Галубовіч)|Міхаіл Галубовіч]]. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзнесці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладзіслаў спачыў. На пахаванні ў Хойніках, менш як за паўтары гады да арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандр Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павета ў 1859—1863 гг.) памёр у зняволенні, а на маёнтак Хойнікі, у якім на думку следства «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстання Генрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхавання тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасці расійскай манархіі, у Хойніках адкрыта двухкласнае народнае вучылішча. 20 чэрвеня 1865 года, «по местным представлениям» праваслаўнага духавенства, як з непрыхаваным задавальненнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «превосходной структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хойнік ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забяспечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыннік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расійскім купцам з Арлоўскай губерні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102</ref>. У спісе землеўладальнікаў Мінскай губерні сказана, што ў маёнтку Хойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у вераснёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтка, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі з іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Праз некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны святар, які і паведаміў аб здарэнні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хойніках належала, — уласных пахаванняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>.[[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|thumb|Капліца. Час выканання здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформенны час Хойнікі — цэнтр воласці. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і Пакроўскі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настолле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хойніцкую воласць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. На 1890 год у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 іудэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 года згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала спірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў Хойніках 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210</ref>. У 1911 г. Хойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплуатацыю лініі Васілевічы — Хойнікі (23 верасня 1911 года) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узвядзенне палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжанне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ не ў Хойніках. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Берасцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У снежні 1918 год германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Хойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі былі далучаныя да [[РСФСР]]. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|міні|left|Местачковы дом, 1929 г.]]З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Хойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібеллю 48 жыхароў-яўрэяў. У дакуменце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 08. 12. 1920 — 15. 04. 1921 г., засведчана існаванне Хойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хойніцкай (204 вуч.), Хойніцкай яўрэйскай (50 вуч.), Хойніцкай польскай (69 вуч.) і Хойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. недалёка ад Хойнік на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 снежня 1926 года Хойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтра спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]], з 1938 г. у Палескай вобласці з цэнтрам у [[Мазыр]]ы. 29 верасня 1938 года мястэчка стала [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкам гарадскога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|міні|left|Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.]]У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 года гарадскі пасёлак знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У верасні 1941 года акупанты знішчылі ва ўрочышчы Пальміра больш за 100 чалавек з ліку хойніцкіх яўрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 яўрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 года ў Хойніках быў створаны лагер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязняў групамі адпраўлялі ў Германію<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызвалення і да 15 студзеня 1944 г. тут месціліся органы кіравання [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 1954 года Хойнікі — у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзейнічалі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 рускамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 года Хойнікі атрымалі статус [[горад]]а<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Хойнікі Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 10 лістапада 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 32 (1190).</ref>. У 1972 годзе да Хойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] (вуліца Катоўскага) і [[Забалацце (Хойнікі)|Забалаць]] (вуліца Сялянская), пасёлак [[Першамайск (Хойніцкі раён)|Першамайск]], у 1989 годзе — [[Настолле]] і [[Лянтэрня|Чырвоную Ніву]] (былую [[Лянтэрня|Лянтэрню]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня, 21 верасня і 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>, 16 снежня 2009 года — [[Малішаў]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=4950152|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Хойніцкі раён]] і горад Хойнікі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Хойніцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 9 лютага 2025 года ў цэнтры Хойнікаў упаў ўдарны беспілотнік, запушчаны расійскімі сіламі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|падчас уварвання]] па цэлі ва Украіне<ref>{{Cite web|url=https://d2xsxv3tlqr2mj.cloudfront.net/ru/naviny/upal-v-rajone-rajispolkoma-rjadom-s-5-etazhkoj-ochevidcy-o-padenii-rossijskogo-drona-v-hojnikah.html|title=Очевидцы рассказали о падении российского дрона в Хойниках|website=Флагшток|date=2025-02-10|access-date=2025-04-12}}</ref>, факт пацвердзіў намеснік міністра ўнутраных спраў і камандуючы ўнутраных войскаў [[Мікалай Карпянкоў]] у інтэрв’ю прэс-службе ўнутраных войск<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?si=3hguL0nKQhIhrTbB&t=858&v=JBJ20gzw5kU&feature=youtu.be|title=Генерал-майор Карпенков Николай Николаевич. Актуальное интервью.|last=ВНУТРЕННИЕ ВОЙСКА|date=2025-03-21|access-date=2025-04-12}}</ref>. == Насельніцтва == {| class="wikitable" style="text-align:center !Год ! [[1897 год|1897]] ! [[1939 год|1939]] ! [[1959 год|1959]] ! [[1970 год|1970]] ! [[1979 год|1979]] ! [[1989 год|1989]] ! [[2006 год|2006]] ! [[2019 год|2019]] ! [[2020 год|2020]] ! [[2021 год|2021]] !'''[[2023 год|2023]]''' ![[2024 год|2024]] ![[2025 год|2025]] |- <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2685 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:14200 bar:2009 from:0 till:13100 bar:2017 from:0 till:12500 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1849—580 чал., з іх мяшчан 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1886—580 чал.; 1897 — 2&nbsp;685 чал. * '''XX стагоддзе''': 1906 — 2&nbsp;685 чал. (1&nbsp;250 муж. і 1&nbsp;435 жан.), з іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1&nbsp;668 іўдзеяў<ref name="pam"/>; 1909 — 2&nbsp;891 чал. (338 радзінаў); 1939 — 3,4 тыс. чал.; 1970 — 9,5 тыс. чал.; 1991 — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 14,2 тыс. чал.; 2005 — 13,9 тыс. чал.; 2006 — 13,5 тыс. чал.; 2008 — 13,2 тыс. чал.; 2009 — 13,1 тыс. чал.; 2010 — 13,8 тыс.; 2016 — 12&nbsp;698 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 12&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/> ; 2020 — 13 400 чал.; 2025 — 13 001 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|access-date=4 кастрычніка 2025|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>; == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці, фабрыка мастацкіх вырабаў, аўтарамонтны завод. Гасцініца «Журавінка». Цэнтр мастацкага рамяства ([[ткацтва]], [[вышыўка]] і інш.). == Культура == Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтр творчасці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, [[Хойніцкі краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]]. == Адукацыя == У Хойніках працуюць ПТВ, 4 сярэднія, спартыўная і музычная школы. == Забудова == Забудова Хойнікаў злучылася з блізкімі мястэчкамі і вёскамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хойнікі, Новыя Хойнікі і паўночна-заходні. Паводле генеральнага плана ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хойніках. Сёння, у сувязі з [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|чарнобыльскай аварыяй]], забудова горада адбываецца павольна. == Вуліцы і пляцы == {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="Zielankouski">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. — Хойнікі, 1995. С. 10</ref> <br /> '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|План Хойнікаў 1886 года]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянерская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|План Хойнікаў 1864 года]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/><ref name="plan-1864"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || Працы плошча |} == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|міні|left|[[Хойніцкі краязнаўчы музей]] у [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|былой сядзібе купцоў Аўраамавых]] |236x236пкс]] Хойнікі — цэнтр традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref>. Дзейнічае Хойніцкі краязнаўчы музей. Спыніцца можна ў гасцініцы «Журавінка». У месце пастаўлены помнік Смутку да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. === Адметныя мясціны === * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|Сядзібна-паркавы ансамбль купцоў Аўраамавых]] — помнік сядзібна-паркавага мастацтва * [[Свята-Пакроўская царква (Хойнікі)|Свята-Пакроўская царква]] і жаночы манастыр (1989) * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі === Помнік, скульптура === * [[Помнік Леніну|Помнік]] [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]. * Помнік у памяць аб загінуўшых у Афганістане. * Звон-помнік у памяць пра катастрофу на Чарнобыльскай АЭС. * На пустцы паміж раёнамі Новыя Хойнікі і Старыя Хойнікі, у памяць аб катастрофе на Чарнобыльскай АЭС усталяваны помнік «Смутку» ({{Lang-ru|«Скорби»}}). * Помнік у гонар танкістаў 68-й танкавай брыгады, якія ўдзельнічалі ў вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. * Памятны знак у гонар вадзіцеляў, якія выконвалі свой прафесійны абавязак пры ліквідацыі катастрофы на ЧАЭС. * Памятны знак у гонар энергетыкаў Савецкага Саюза, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС у 1986—1987 гг. * Памятны знак у гонар камандзіра партызанскага атрада імя У. І. Чапаева — [[Васіль Рыгоравіч Карась|В. Р. Карася]]. === Страчаная спадчына === * Касцёл (1859—1862) * Капліца на могілках (1859—1862) * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) * [[Хойніцкі замак]] (XVII—XVIII ст.) * Царква Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{efn-ua|Яе драўляны будынак з лядашчымі, паводле святара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на плане 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), наўрад ці слушна ўважаць за страчаную спадчыну, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэння ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касцёла ў самым цэнтры мястэчка Хойнікі.|}} * Царква Хрысціян Веры Евангельскай == Асобы == {{main|Вядомыя асобы Хойнікаў}} * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, абозны вялікі літоўскі (1787—1794)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Караль Прозар]</ref>. * [[Аляксандр Ігнатавіч Стравінскі]] (1835—1911) — удзельнік расійска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генерал-маёр (1898). * [[Васіль Рыгоравіч Карась]] (1911— 1943) — камандзір партызанскага атрада. * [[Мікалай Мікалаевіч Селіваноўскі]] (1901—1997) — намеснік міністра Дзяржбяспекі СССР (1946—1951), генерал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский]</ref>. * [[Якаў Зусьевіч Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР. * [[Ірына Міхайлаўна Бяляўская]] (нар. Тышкевіч) (1913—1975) — гісторык-славіст, прафесар Маскоўскага універсітэта імя М. В. Ламаносава<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42 Ірына Міхайлаўна Бяляўская]</ref>. * [[Ізраіль Беніямінавіч Рабіновіч]] (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасмяротна). * [[Ізраіль Самуілавіч Фішман]] (1914—2004) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Казанскага ўніверсітэта<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман]</ref>. * [[Іван Станіслававіч Цішкевіч]] (1919—2001) — [[правазнавец]], [[доктар юрыдычных навук]], прафесар БДУ, Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 131.</ref>. * [[Уладзімір Карлавіч Чачот]] (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага педагагічнага універсітэта, прафесар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Włodzimierz Czeczot]</ref>. * [[Іосіф Маркавіч Тойбін|Іосіф Маркавіч (Мееравіч) Тойбін]] (1919—1988) — літаратуразнаўца, даследчык творчасці А. С. Пушкіна, доктар філалагічных навук, прафесар Курскага педагагічнага інстытута, выдатнік народнай асветы РСФСР. * [[Міхаіл Захаравіч Пізенгольц]] (1926—2003) — савецкі эканаміст, педагог. Спецыяліст у галіне фінансавай дзейнасці буйных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук (1968), прафесар (1968). * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у [[ЗША]] * [[Якаў Рыгоравіч Райхман]] (1932) — расійскі [[анколаг]]<ref>[http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ Якаў Райхман] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181204153002/http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ |date=4 снежня 2018 }}</ref> * [[Інэса Леанідаўна Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў]] (нар. 1943) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў Беларусі<ref>[http://verasok.molib.by/виноградов-дмитрий-леонидович/ Виноградов Дмитрий Леонидович]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hoiniki.by/?p=32457 |title=Презентация книги Дмитрия Виноградова |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=2 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602113622/http://www.hoiniki.by/?p=32457 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/vinagradaw/0-150 Д. Л. Виноградов]</ref> * [[Мікалай Мікалаевіч Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хойнікі, сябра Беларускага саюза мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімір Феліксавіч Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, прафесар ГДУ імя Ф. Скарыны, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі]</ref>. * [[Віктар Нічыпаравіч Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысёр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук]</ref>. * [[Алег Васілевіч Бераснеў]] (1940—2014) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев]</ref> * [[Аляксандр Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Александр Воробей]</ref> * [[Сяргей Пятровіч Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко]</ref> * [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка]] (нар. 1977) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]]<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко]</ref> * [[Маргарыта Рыгораўна Махнева]] (у Хойніках — Цішкевіч, нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева (Цішкевіч)]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Вольга Сяргееўна Худзенка]] (нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300# Вольга Худзенка]</ref>. * [[Мітрафан Лук'янавіч Слабадзян]] (1918—1984) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. [[Герой Савецкага Саюза]] (1946). Ганаровы грамадзянін горада Хойнікі (1979). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref> <ref name="pam">{{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/317022 Хойники] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў|Виноградов, Д. Л.]]'' Живые прошлого страницы / Д. Л. Виноградов. — Минск : Вараксин, 2018. — 307 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Chojniki|Хойнікі}} {{OSM relation|5598992|Хойнікі}} * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Хойніцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Хойнікі| ]] [[Катэгорыя:Вішнявецкія]] [[Катэгорыя:Шуйскія]] [[Катэгорыя:Прозары]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] 1vjxms7dtl5sxr1ueurfpvu4tarilxv 5159414 5159413 2026-06-29T07:57:08Z M.L.Bot 261 /* Культура */ 5159414 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Хойнікі |арыгінальная назва = Хойнікі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |сцяг = Flag of Chojniki.svg |выява = Хойнікі Chojniki (2022) 02.jpg |подпіс = Сядзіба Аўраамавых |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 54 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 58 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |ранейшыя назвы = Хвойнікі альбо Хвайнікі |статус з = 1967 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2346 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 247600, 247601, 247618, 247622-247624 |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chojniki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978977 }} '''Хо́йнікі'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Chojniki}}) — горад у Беларусі, адміністрацыйны цэнтр [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Месціцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначная [[Хойнікі (станцыя)|станцыя]] на адгалінаванні [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]; аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Калінкавічы]], [[Брагін]]. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|thumb|left|Месца на краю балота, дзе паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|thumb|left|Гэтае ўзвышша на заднім плане, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|thumb|left|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша з Лісцвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]]Напэўна, тапонім «Хойнікі» паходзіць ад «[[хвоя]]», «[[хваёвыя лясы]]»<ref name="KTSB"/>{{efn-ua|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хойніцкага краязнаўчага музея А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісанні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{efn-ua|Гэта не дзве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]|}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за версію?! Аднак на стэндзе ў будынку райвыканкама і на ўездзе ў Хойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёна напісана такое.|}}. Але гэтую назву атрымала паселішча, якое паўстала ў нізіне, сярод балота, дзе хвоя (сасна), прынамсі суцэльна, не расце. Найбольш верагодна, на тое, першае за гарою, сяло была перанесеная назва ўзвышша, калісьці парослага хваёвым лесам, якое месцілася (ёсць і зараз, але даўно разаранае) на поўнач ад сяла Брагінскай воласці [[Лісцвін]]. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, відавочна, і сімволіка сучасных Хойнікаў збольшага адпаведная не іх месцазнаходжанню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для паселішча, узніклага на краю балота. Арыгінальная форма назвы — «''Хвоиники''», пазней паланізаваная. Адбылося гэта не адразу. У XVII і XVIII ст. у большасці ўжо выпадкаў выкарыстоўвалася форма Chojniki. Але, напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 года пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры здзяйсненні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у лацінамоўных метрычных кнігах [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага касцёла]] запісана, што ён «''з Хвойнікаў''» (de Chwoyniki)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217# С. Бельскі. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII стагоддзя пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у Новы Харленж на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводстве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 г., «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 г.; зрэдку ў дакументах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600 г., 1618 г.)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). /Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637</ref>. Аднак, праз некалькі гадоў рыма-католікаў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваннях рыма-католікі Шуйскія, і тую спробу спасціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177</ref>. Паводле [[Часлаў Пяткевіч|Часлава Пяткевіча]], які жыў на Палессі ад свайго нараджэння ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго «''Хвайнікамі''»<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. № 1-24. S. 249—252</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Анатацыя прывілею 1504 г. пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу.png|thumb|left|Польскамоўная анатацыя «прывілея рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|150пкс|thumb|Пячатка оўруцкага намесніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|150пкс|thumb|Герб «Друцк» князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]][[Файл:Запіс 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.png|thumb|left|Запіс Браніслава Клечыньскага падчас рэвізіі 1879 г. архіва ў Астраглядах і Хойніках.]] Найранейшая згадка пра Хойнікі (у арыгінале, мусіць, — Хвоиники) датавана 3 днём чэрвеня 1504 года{{efn-ua|Пачынаючы з артыкула «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Звестка нібыта запазычана з Акту абмежавання Брагінскай воласці таго года. Аднак, згаданы ў абмежаванні востраў Хойнічак месціўся паміж сёламі Лісцвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзення рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не з’яўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасці свайго геаграфічнага размяшчэння.}}{{efn-ua|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандр хіба пацвердзіў ранейшае падараванне караля Казіміра. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Спірыдонавым дапушчэння: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцця Казіміра Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакуменце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але даследчыкам не хочацца зважаць на тую акалічнасць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у спісе «Ухобное», да падаравання якога Сямёну Палазовічу кароль Казімір дачынення не меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма звестак, нібы гэта пацвярджэнне ранейшага падаравання, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілея, сведчылі, што добры Хойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Спірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёння Хойнікі — раённы цэнтр?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласцямі з Брагінскай воласці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямёну Фёдаравічу Палазовічу]] («''Полазу Русаку, слаўнаму казаку''», як назваў яго польскі храніст XVI ст. [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>){{efn-ua|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. C. 95 — 105.|}}. Вядомая яна, як самы даўні дакумент з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх са збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаванне Брагінскай воласці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродскага суда 1776 года) ад 7 сакавіка 1512 года, якое выконвалася на загад караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага, было адначасова і размежаваннем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угоддзі брагінскага сяла Лісцвін{{efn-ua|Усім вядомая сёння вёска [[Паселічы]], што месціцца побач з Лісцвіном, узніклая пазней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у накірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з прылегласцямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчанні з боку пана Фёдара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{efn-ua|У сувязі з зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж [[Рудабелка|рудабельцамі]] і [[Хвойня (Петрыкаўскі раён)|хвайнічанамі]] чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі свет»!|}}. Адміністрацыйна Хойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласці Кіеўскага павета і аднайменнага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 года) паслядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовічы (Абрагамовічы), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18</ref>{{efn-ua|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула А. Ельскага (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сцвярджалася ледзьве не ва ўсіх папяровых выданнях Беларусі{{efn-ua|Больш як за 100 гадоў з'явілася хіба пара-тройка частковых выключэнняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хойнікі Шчаснаму Харлінскаму. Але далей зноў жа – пра Хойнікі як уладанне князёў Вішнявецкіх (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыклапедыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузіясты, а гісторыкі-даследчыкі. Напрыклад, прафесар гісторыі Кіеўскага універсітэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазней літаральна тое ж сустракаем у выданні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарыса "Брагінская воласць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазіцыя прафесара тым болей здзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакументаў, у адным з якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні гімназіст, а на той час студэнт. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумент стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..||}}. 3 сакавіка 1532 года кароль Жыгімонт адмысловым лістом загадаў ваяводсе [[Андрэй Неміровіч|Андрэю Неміровічу]] маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку «''Хвойники, Остроглядовичи, Новоселки''»), якія той паспеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму). У снежні 1556 года князь Дзмітрый Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «''о подране бчол и о збите людей монастырских''» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Свята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «''…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…''»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві XVI—XVIII ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. Дачка князя Дзмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасля смерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам Шчасным Харлінскім герба «[[Бонча]]» і ў снежні 1568 года запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники{{efn-ua|Ці не першы вядомы выпадак выкарыстання ў пісьмовай крыніцы паланізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.|}}, Остроглядовичи, Новоселки…''»<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісання акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводства]] (у т. л. Хойнікі) было далучана да [[Карона Польская|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === [[Файл:POL COA Bończa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]]27 снежня 1586 года пан Шчасны Харлінскі, [[падкаморы]] кіеўскі, падаў судовы іск да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланне людзей на добра [[Астраглядавічы]], Хойнікі, [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушы]] і [[Паселічы]], гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых з іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 годзе сейм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе размежавання ziemie Kiiowskiey Кароны і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводства, у дакуменце ад 22 чэрвеня 1600 года засведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як размежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлак]], Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], [[Веляцін]], Лісцвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскага]], [[Паселічы|Паселічаў]], Хойнік, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму [[Глухавічы|Глухавічамі]], [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваннем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 года падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю zapis wieczysty, у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. З імёнамі суджэнства Мікалая і Гелены (Гальшкі) Харлінскіх звязана заснаванне яшчэ да 1622 года касцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451# Хойнікшчына]</ref> і стварэнне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе зтаго часу Хойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павета. Размежаванне Кіеўскага ваяводства Кароны і Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага ў снежні 1621 — студзені 1622 года засведчыла, як на сённяшні дзень, унікальную сітуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хойнікі М. Харлінскага паны камісары аднеслі да Кароны, а сяло і двор [[Настолле]] пана Іскарастынскага{{efn-ua|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласцямі ў сённяшніх Хойніках.}} — да Вялікага Княства Літоўскага<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|150пкс|thumb|Герб «Ястрабец» зменены паноў Абрамовічаў.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (г. зн. і Хойнікі) пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводсіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 г. пан [[Мікалай Абрамовіч|Мікалай Абрагамовіч]] z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму генералу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменні з іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, з якім пані Гальшка ўзяла шлюб. Хойніцкая царква на тыя часы ўжо была ўніяцкай. У метрычныя кнігі Астраглядаўскага касцёла трапіў запіс ад 26 лютага 1635 г., паводле якога presbiter choynicensis Лука Чачотка (Чачот) ахрысціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{efn-ua|У касцёльнай кнізе памылкова запісана — гродскі.|}} мазырскі [[Самуэль Аскерка]], знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж святар згаданы ў запісе 1640 г. А ў 1692, 1715, 1722 г. настаяцелем хойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва здзяйснялі абрады ў Хойніках і [[Загалле (Хойніцкі раён)|Загаллі]]<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. 24 снежня 1642 года ад імя пана [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрамовіча]], кашталяна мсціслаўскага, складзены запіс wieczystej przedarzy пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хойнікі пану [[Максіміліян Бжазоўскі|Максіміліяну Бжазоўскаму]], падстолію кіеўскаму, аб чым пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісце ад 29 чэрвеня 1641 года<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref> Найбольш верагодна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хойніках [[хойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 года на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачвання тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хойнікі размясціўся аддзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе развярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хойнік да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Газдава» роду Бжазоўскіх.]]У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. 26 чэрвеня 1664 года дачка нябожчыка Максіміліяна Бжазоўскага, берасцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хойнікамі таксама) і Берасцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводстве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хойнікі цэнтрам сваіх уладанняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэнні брагінскіх добраў, а Хойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 г., з 30 дымоў мястэчка Хойнікі excepto popów (без уліку святароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 дымоў (С. 505).</ref>. 30 кастрычніка 1686 года нехта Мацвей (Matwey Celain) з Хойнік ягамосці пана харунжага берасцейскага (князя Канстанціна Шуйскага) пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродскім судзе, што з маёнтку адышлі 77 дымоў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553</ref> (×6 — прыкладна 462 жыхары). У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 г. харугва ваяводсіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 г. жаўнер згаданай харугвы Себасціян Яроцкі з іншаю чэлядзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім не быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Здзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве не тры месяцы, пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы не быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 г. сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левенфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, збівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хойніцкага, з мушкета два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|150пкс|thumb|Герб «Святы Юрый» (Георгій Пераможац) князёў Шуйскіх. Фота [[Анатоль Расціслававіч Бензярук|Анатоля Бензярука]]{{efn-ua|Выява з надмагілля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага раёна.}}.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара Хойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|thumb|left|Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.]]У 1698 г. маёнтак Хойнікі і Загалле (староства) перададзены князем Д. Шуйскім ў кіраванне пану Зыгмунту Шукшце, што засведчана адпаведным інвентаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 г. у мястэчку Хойнікі на перыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасцейскага, налічвалася 44 двары і двор святара, 7 сялян, якія перасяліліся з [[Небытаў|Небытава]], Валок, [[Брагін]]а. Адзін з іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, не мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 яўрэяў-гаспадароў, адзін з якіх poszedł przecz, ды 9 яўрэяў, што не мелі дамоў і падатак давалі толькі з камор. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 года віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна з інвентаром маёнтку Хойнікі ''з прылегласцямі'' ад 20 сакавіка 1721 г., пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 яўрэяў-гаспадароў, 9 яўрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі з лістамі хадзіць. Па дзве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масціць і рамантаваць усе агулам. Яўрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць з лепшага. Мястэчка загадана абнесці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны быў адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозвішчы жыхароў-яўрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль з [[Старыя Юркавічы|Юркавічаў]], Бенямін з Юравічаў, Лейба з [[Алексічы (Хойніцкі раён)|Алексічаў]], Іцка Гальміч з [[Лісцвін]]авічаў, Ёсь Настольскі. Мелі патранімічнае паходжанне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафесіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{efn-ua|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладзіслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камерцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Мінскай губерні.|}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвентары змешчана апісанне Хойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. А. 120—122адв.</ref>{{efn-ua|Пра Хойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56# С. Бельскі. Замак у Хойніках.]|}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк не мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаннях [[Радам]]скага і [[Люблін]]скага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 мая 1722 г. князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфесту камісарскага абмежавання Оўруцкага павета з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не звярнуўся б у Мазырскі гродскі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>? Пасля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гг. Хойнікі сталі ўласнасцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1734 года, складзеным паводле звестак папярэдняй люстрацыі, засведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушоў]], прыналежных астраглядаўскай плябаніі) Хойніцкай воласці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хойнікаў улічаныя і яўрэйскія домагаспадаркі. 24 снежня 1744 г. настаяцель Астраглядаўскага касцёла кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысціў in aula Choynicensi (у двары Хойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх. Пра тое быў зроблены запіс у метрычнай кнізе Хойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазней занесены і ў кнігі парафіяльнага касцёла<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{efn-ua|20 снежня 1747 г. прыдворны капелан хойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касцёла аб хросце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езехіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18.|}}. У 1750—1770 гг. адбываліся шматлікія непаразуменні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыннікамі па князю [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхалу Сервацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. У 1748 г. мястэчка Хойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 г. у Хойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыццё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны генерал Кіеўскага ваяводства пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хойніках падданых князёў Шуйскіх з [[Краснаселле (Хойніцкі раён)|Краснаселля]] і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хойнікі, напэўна, разам з вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 г. засведчылі, што ў Хойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настолле, г. зн. усяго было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам з мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow; некаторыя з іх у 1784 г. запісаны хрысціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у [[Чырвоны Араты (Хойніцкі раён)|Малым Карчовым]], Рашаўцах, [[Руднае (Хойніцкі раён)|Рудным]] і [[Шчарбіны (Брагінскі раён)|Шчарбінах]])<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Убыванне колькасці яўрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 года, адгалоскі якой дасягалі і нашых мясцінаў. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|150пкс|thumb|left|Герб уласны роду Прозараў.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1891).jpg|thumb|Сядзібны дом Прозараў у Хойніках. Малюнак Ігнацыя Врублеўскага. 1891 г.]]У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсць дакумент, датаваны 3 студзеня 1771 г. (23 снежня 1770 г. veteris styli), паводле якога хойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысціў «z wody tylko» без далейшых касцёльных цэрымоній нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому [[Халецкіх]]) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>{{efn-ua|Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 г. у царкве м. Дудзічы. AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 10|}}. 16 студзеня 1783 г. сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара [[Караль Прозар|Караль]] ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчынніца па бацьку, магла ўвайсці ў валоданне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зрабіць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся кампрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta Narodowa i Obca» змясціла паведамленне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзідэнцыі ў Хойніках{{efn-ua|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сейму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — святкаванне прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, святая імша ў Астраглядавіцкім касцёле{{efn-ua|Да парафіяльнага касцёла святочная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў наваколлі пра тое свята пачулі!|}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, [[Te Deum laudamus]] вуснамі патрыётаў, святочны абед і музыка з танцамі да самай раніцы<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|thumb|left|Загаловак вопісу Хойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расійскія адміністрацыйныя пераўтварэнні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|thumb|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусветнай вайны. Месціўся у раёне вуліцы У. В. Жыляка]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Хойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У пачатку жніўня 1793 года сядзіба ў Хойніках прымала гасцей — удзельнікаў канспірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступлення супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленне Канстытуцыі 3 мая. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга Барбарова [[Ян Мікалай Аскерка]], абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменнік, аўтар успамінаў пра падзею [[Ян Дуклан Ахоцкі]], прэзідэнт тагачаснага цэнтра Кіеўскага ваяводства г. Жытоміра Левандоўскі, суддзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — усяго два дзесяткі асоб. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расійскай следчай камісіі ў Смаленску. З Хойнік шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэнняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы снежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на следстве, што Прозар даваў дзве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касцюшка прызначыў К. Прозара намеснікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстанне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 г. выехалі з Хойнік да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў [[Барбароў|Бабічах (Барбарове]]) іх ужо чакаюць расійскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст ген. Касінскага да ген. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хойнікі расійскія аддзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, збліжаючыся да двара, як быццам засцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расійскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не заспеўшы абознага ў Хойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{efn-ua|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за секвестру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лондане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хойнік: Dubiecki M. S. 235—236.|}}. На маёнтак быў накладзены секвестр, а Людвіка Канстанцыя з іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|thumb|left|Запіс аб пахаванні абознага Караля Прозара.]][[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|thumb|Пергамент з прысвячэннем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]][[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|thumb|left|Праект мураванага касцёла ў Хойніках 1858 г.]][[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|thumb|Курган Людвікі, альбо і фамільны склеп роду Прозараў (?). Час выканання фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]][[Файл:Касьцёл Сербава 1912.jpg|thumb|left|Касцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|thumb|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахавання Людвікі Прозар.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|thumb|left|Хойнікі на плане 1864 г.]][[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|thumb|Капліца (з [[крыпта]]й?) на могілках. Хойнікі. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|thumb|left|Мястэчка Хойнікі на плане 1886 г.]][[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|Хойнікі і наваколле на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.]][[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|thumb|Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.]][[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|thumb|left|План фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У 1796 г. настаяцель Пакроўскай царквы ў Хойніках, павернутай да расійскага праваслаўя годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. У крыніцы таксама 1796 г. сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара{{efn-ua|Так падпісваўся Караль, бо маёнтак быў уласнасцю яго жонкі Людвікі, а каб браць удзел у справах павета і ў Рэчы Паспалітай, і ў Расіі неабходна мець у яго межах зямельныя ўладанні. І. В. Кандрацеў дарэмна здзіўляўся з таго, што Людвік Прозар не ўдзельнічаў у выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павета ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плагіят, падпісаны прозвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.|}}, у пераліку якіх і м. Хойнікі, перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе{{efn-ua|Французская форма імя прысутнічае ў паперах імператрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генералаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакументы наступнага секвестру: Sygn. 14.|}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 г. фальварак [[Лянтэрня|Linterny]] з вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы г. Хойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 г. К. Прозар падтрымаў імператара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ<ref>Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 г. Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6</ref>. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды секвестрам Хойнік, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртання да канца 1814 г. маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расійскім уладам, што яны належаць ёй, і што не мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгент колькасцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расійскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізічную слабасць і негатыўнае стаўленне да гэтай ідэі сыноў Уладзіслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{efn-ua|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не змяніў і ў глыбокай старасці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі (будучы фамільны), пераканаўча сведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Ролле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. — Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. — Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018|}}. У Хойніках пэўны час знаходзіўся прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да калінкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. Уначы на 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хойнікі ў накірунку [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургенты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны аддзел Міхала Лігензы, спрабуючы ўзняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстанне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле звестак на 1834 год, у Хойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. 15 сакавіка 1835 г., згодна з метрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтэрня]] (Лянтарня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандр, старэйшы брат Фёдара, будучага знакамітага артыста [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Запіс у метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі засведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хойнікі, хутчэй ад старасці, чым ад якой хваробы, ва ўзросце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Францішак Пазняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асістэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвентарах 1844 г. уладальнікамі Хойніцкага і Юзафаўскага (Езапоўскага) маёнткаў названыя адпаведна Уладзіслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасля смерці ў 1845 г. Юзафа<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ўся тутэйшая спадчына перайшла да пана Уладзіслава. Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сінагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крам, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, месціліся бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 12 асоб мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хойнікі, 199 і 113 асоб адпаведна з ліку жыхароў мястэчка Хойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў з’яўляліся прыхаджанамі Хойніцкай Свята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гг. намаганнямі і на сродкі Уладзіслава Прозара ў Хойніках былі вымураваныя нэагатычныя касцёл і капліца, вядомыя і на сёння са здымкаў 1912 г. Ісаака Сербава. 17-18 верасня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап мінскі і бабруйскі [[Міхаіл (Галубовіч)|Міхаіл Галубовіч]]. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзнесці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладзіслаў спачыў. На пахаванні ў Хойніках, менш як за паўтары гады да арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандр Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павета ў 1859—1863 гг.) памёр у зняволенні, а на маёнтак Хойнікі, у якім на думку следства «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстання Генрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхавання тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасці расійскай манархіі, у Хойніках адкрыта двухкласнае народнае вучылішча. 20 чэрвеня 1865 года, «по местным представлениям» праваслаўнага духавенства, як з непрыхаваным задавальненнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «превосходной структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хойнік ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забяспечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыннік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расійскім купцам з Арлоўскай губерні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102</ref>. У спісе землеўладальнікаў Мінскай губерні сказана, што ў маёнтку Хойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у вераснёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтка, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі з іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Праз некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны святар, які і паведаміў аб здарэнні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хойніках належала, — уласных пахаванняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>.[[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|thumb|Капліца. Час выканання здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформенны час Хойнікі — цэнтр воласці. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і Пакроўскі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настолле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хойніцкую воласць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. На 1890 год у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 іудэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 года згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала спірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў Хойніках 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210</ref>. У 1911 г. Хойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплуатацыю лініі Васілевічы — Хойнікі (23 верасня 1911 года) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узвядзенне палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжанне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ не ў Хойніках. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Берасцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У снежні 1918 год германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Хойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі былі далучаныя да [[РСФСР]]. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|міні|left|Местачковы дом, 1929 г.]]З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Хойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібеллю 48 жыхароў-яўрэяў. У дакуменце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 08. 12. 1920 — 15. 04. 1921 г., засведчана існаванне Хойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хойніцкай (204 вуч.), Хойніцкай яўрэйскай (50 вуч.), Хойніцкай польскай (69 вуч.) і Хойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. недалёка ад Хойнік на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 снежня 1926 года Хойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтра спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]], з 1938 г. у Палескай вобласці з цэнтрам у [[Мазыр]]ы. 29 верасня 1938 года мястэчка стала [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкам гарадскога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|міні|left|Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.]]У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 года гарадскі пасёлак знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У верасні 1941 года акупанты знішчылі ва ўрочышчы Пальміра больш за 100 чалавек з ліку хойніцкіх яўрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 яўрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 года ў Хойніках быў створаны лагер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязняў групамі адпраўлялі ў Германію<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызвалення і да 15 студзеня 1944 г. тут месціліся органы кіравання [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 1954 года Хойнікі — у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзейнічалі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 рускамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 года Хойнікі атрымалі статус [[горад]]а<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Хойнікі Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 10 лістапада 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 32 (1190).</ref>. У 1972 годзе да Хойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] (вуліца Катоўскага) і [[Забалацце (Хойнікі)|Забалаць]] (вуліца Сялянская), пасёлак [[Першамайск (Хойніцкі раён)|Першамайск]], у 1989 годзе — [[Настолле]] і [[Лянтэрня|Чырвоную Ніву]] (былую [[Лянтэрня|Лянтэрню]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня, 21 верасня і 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>, 16 снежня 2009 года — [[Малішаў]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=4950152|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Хойніцкі раён]] і горад Хойнікі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Хойніцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 9 лютага 2025 года ў цэнтры Хойнікаў упаў ўдарны беспілотнік, запушчаны расійскімі сіламі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|падчас уварвання]] па цэлі ва Украіне<ref>{{Cite web|url=https://d2xsxv3tlqr2mj.cloudfront.net/ru/naviny/upal-v-rajone-rajispolkoma-rjadom-s-5-etazhkoj-ochevidcy-o-padenii-rossijskogo-drona-v-hojnikah.html|title=Очевидцы рассказали о падении российского дрона в Хойниках|website=Флагшток|date=2025-02-10|access-date=2025-04-12}}</ref>, факт пацвердзіў намеснік міністра ўнутраных спраў і камандуючы ўнутраных войскаў [[Мікалай Карпянкоў]] у інтэрв’ю прэс-службе ўнутраных войск<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?si=3hguL0nKQhIhrTbB&t=858&v=JBJ20gzw5kU&feature=youtu.be|title=Генерал-майор Карпенков Николай Николаевич. Актуальное интервью.|last=ВНУТРЕННИЕ ВОЙСКА|date=2025-03-21|access-date=2025-04-12}}</ref>. == Насельніцтва == {| class="wikitable" style="text-align:center !Год ! [[1897 год|1897]] ! [[1939 год|1939]] ! [[1959 год|1959]] ! [[1970 год|1970]] ! [[1979 год|1979]] ! [[1989 год|1989]] ! [[2006 год|2006]] ! [[2019 год|2019]] ! [[2020 год|2020]] ! [[2021 год|2021]] !'''[[2023 год|2023]]''' ![[2024 год|2024]] ![[2025 год|2025]] |- <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2685 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:14200 bar:2009 from:0 till:13100 bar:2017 from:0 till:12500 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1849—580 чал., з іх мяшчан 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1886—580 чал.; 1897 — 2&nbsp;685 чал. * '''XX стагоддзе''': 1906 — 2&nbsp;685 чал. (1&nbsp;250 муж. і 1&nbsp;435 жан.), з іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1&nbsp;668 іўдзеяў<ref name="pam"/>; 1909 — 2&nbsp;891 чал. (338 радзінаў); 1939 — 3,4 тыс. чал.; 1970 — 9,5 тыс. чал.; 1991 — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 14,2 тыс. чал.; 2005 — 13,9 тыс. чал.; 2006 — 13,5 тыс. чал.; 2008 — 13,2 тыс. чал.; 2009 — 13,1 тыс. чал.; 2010 — 13,8 тыс.; 2016 — 12&nbsp;698 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 12&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/> ; 2020 — 13 400 чал.; 2025 — 13 001 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|access-date=4 кастрычніка 2025|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>; == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці, фабрыка мастацкіх вырабаў, аўтарамонтны завод. Гасцініца «Журавінка». Цэнтр мастацкага рамяства ([[ткацтва]], [[вышыўка]] і інш.). == Культура == Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтр творчасці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, [[Хойніцкі краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Адукацыя == У Хойніках працуюць ПТВ, 4 сярэднія, спартыўная і музычная школы. == Забудова == Забудова Хойнікаў злучылася з блізкімі мястэчкамі і вёскамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хойнікі, Новыя Хойнікі і паўночна-заходні. Паводле генеральнага плана ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хойніках. Сёння, у сувязі з [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|чарнобыльскай аварыяй]], забудова горада адбываецца павольна. == Вуліцы і пляцы == {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="Zielankouski">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. — Хойнікі, 1995. С. 10</ref> <br /> '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|План Хойнікаў 1886 года]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянерская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|План Хойнікаў 1864 года]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/><ref name="plan-1864"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || Працы плошча |} == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|міні|left|[[Хойніцкі краязнаўчы музей]] у [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|былой сядзібе купцоў Аўраамавых]] |236x236пкс]] Хойнікі — цэнтр традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref>. Дзейнічае Хойніцкі краязнаўчы музей. Спыніцца можна ў гасцініцы «Журавінка». У месце пастаўлены помнік Смутку да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. === Адметныя мясціны === * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|Сядзібна-паркавы ансамбль купцоў Аўраамавых]] — помнік сядзібна-паркавага мастацтва * [[Свята-Пакроўская царква (Хойнікі)|Свята-Пакроўская царква]] і жаночы манастыр (1989) * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі === Помнік, скульптура === * [[Помнік Леніну|Помнік]] [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]. * Помнік у памяць аб загінуўшых у Афганістане. * Звон-помнік у памяць пра катастрофу на Чарнобыльскай АЭС. * На пустцы паміж раёнамі Новыя Хойнікі і Старыя Хойнікі, у памяць аб катастрофе на Чарнобыльскай АЭС усталяваны помнік «Смутку» ({{Lang-ru|«Скорби»}}). * Помнік у гонар танкістаў 68-й танкавай брыгады, якія ўдзельнічалі ў вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. * Памятны знак у гонар вадзіцеляў, якія выконвалі свой прафесійны абавязак пры ліквідацыі катастрофы на ЧАЭС. * Памятны знак у гонар энергетыкаў Савецкага Саюза, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС у 1986—1987 гг. * Памятны знак у гонар камандзіра партызанскага атрада імя У. І. Чапаева — [[Васіль Рыгоравіч Карась|В. Р. Карася]]. === Страчаная спадчына === * Касцёл (1859—1862) * Капліца на могілках (1859—1862) * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) * [[Хойніцкі замак]] (XVII—XVIII ст.) * Царква Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{efn-ua|Яе драўляны будынак з лядашчымі, паводле святара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на плане 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), наўрад ці слушна ўважаць за страчаную спадчыну, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэння ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касцёла ў самым цэнтры мястэчка Хойнікі.|}} * Царква Хрысціян Веры Евангельскай == Асобы == {{main|Вядомыя асобы Хойнікаў}} * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, абозны вялікі літоўскі (1787—1794)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Караль Прозар]</ref>. * [[Аляксандр Ігнатавіч Стравінскі]] (1835—1911) — удзельнік расійска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генерал-маёр (1898). * [[Васіль Рыгоравіч Карась]] (1911— 1943) — камандзір партызанскага атрада. * [[Мікалай Мікалаевіч Селіваноўскі]] (1901—1997) — намеснік міністра Дзяржбяспекі СССР (1946—1951), генерал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский]</ref>. * [[Якаў Зусьевіч Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР. * [[Ірына Міхайлаўна Бяляўская]] (нар. Тышкевіч) (1913—1975) — гісторык-славіст, прафесар Маскоўскага універсітэта імя М. В. Ламаносава<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42 Ірына Міхайлаўна Бяляўская]</ref>. * [[Ізраіль Беніямінавіч Рабіновіч]] (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасмяротна). * [[Ізраіль Самуілавіч Фішман]] (1914—2004) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Казанскага ўніверсітэта<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман]</ref>. * [[Іван Станіслававіч Цішкевіч]] (1919—2001) — [[правазнавец]], [[доктар юрыдычных навук]], прафесар БДУ, Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 131.</ref>. * [[Уладзімір Карлавіч Чачот]] (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага педагагічнага універсітэта, прафесар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Włodzimierz Czeczot]</ref>. * [[Іосіф Маркавіч Тойбін|Іосіф Маркавіч (Мееравіч) Тойбін]] (1919—1988) — літаратуразнаўца, даследчык творчасці А. С. Пушкіна, доктар філалагічных навук, прафесар Курскага педагагічнага інстытута, выдатнік народнай асветы РСФСР. * [[Міхаіл Захаравіч Пізенгольц]] (1926—2003) — савецкі эканаміст, педагог. Спецыяліст у галіне фінансавай дзейнасці буйных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук (1968), прафесар (1968). * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у [[ЗША]] * [[Якаў Рыгоравіч Райхман]] (1932) — расійскі [[анколаг]]<ref>[http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ Якаў Райхман] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181204153002/http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ |date=4 снежня 2018 }}</ref> * [[Інэса Леанідаўна Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў]] (нар. 1943) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў Беларусі<ref>[http://verasok.molib.by/виноградов-дмитрий-леонидович/ Виноградов Дмитрий Леонидович]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hoiniki.by/?p=32457 |title=Презентация книги Дмитрия Виноградова |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=2 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602113622/http://www.hoiniki.by/?p=32457 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/vinagradaw/0-150 Д. Л. Виноградов]</ref> * [[Мікалай Мікалаевіч Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хойнікі, сябра Беларускага саюза мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімір Феліксавіч Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, прафесар ГДУ імя Ф. Скарыны, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі]</ref>. * [[Віктар Нічыпаравіч Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысёр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук]</ref>. * [[Алег Васілевіч Бераснеў]] (1940—2014) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев]</ref> * [[Аляксандр Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Александр Воробей]</ref> * [[Сяргей Пятровіч Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко]</ref> * [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка]] (нар. 1977) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]]<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко]</ref> * [[Маргарыта Рыгораўна Махнева]] (у Хойніках — Цішкевіч, нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева (Цішкевіч)]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Вольга Сяргееўна Худзенка]] (нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300# Вольга Худзенка]</ref>. * [[Мітрафан Лук'янавіч Слабадзян]] (1918—1984) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. [[Герой Савецкага Саюза]] (1946). Ганаровы грамадзянін горада Хойнікі (1979). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref> <ref name="pam">{{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/317022 Хойники] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў|Виноградов, Д. Л.]]'' Живые прошлого страницы / Д. Л. Виноградов. — Минск : Вараксин, 2018. — 307 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Chojniki|Хойнікі}} {{OSM relation|5598992|Хойнікі}} * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Хойніцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Хойнікі| ]] [[Катэгорыя:Вішнявецкія]] [[Катэгорыя:Шуйскія]] [[Катэгорыя:Прозары]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] cfp7zoamuqde6bz4kry4agwtcgimoea 0 16307 5159383 5123460 2026-06-28T21:46:28Z Siliyiw 169172 5159383 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Шчучын (Польшча)}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Шчучын |вобласць = Гродзенская |раён = Шчучынскі |статус з = 1962 }} '''Шчу́чын'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ščučyn}}; {{Lang-ru|Щучин}}) — горад у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. За 68 км на ўсход ад [[Гродна|г. Гродна]], 7 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка на лініі [[Ваўкавыск]]—[[Ліда]]. Насельніцтва 15&nbsp;475 чал. (2018)<ref name="2017-Estimate"/>. {{змест злева}} == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў 1-й пал. [[XV ст.]] у сувязі з заснаваннем троцкім ваяводай [[Пётр Лелюш|П. Лелюшам]] у паселішчы касцёла. Шчучын уваходзіў у склад [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] Віленскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Мястэчка належала [[Кучукі (род)|Кучукам]], Кішкам, Радзівілам, Давойнам, Лімонтам. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) і [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) моцна пацярпеў. У [[1718]] г. ўладальнік Шчучына Ежы Юзафовіч-Хлябніцкі зaпрacіў манахаў каталіцкага [[Піяры|Ордэна Піяраў]], якія размясціліся пры парафіяльным касцёле і адкрылі школу. У [[1726]] г. сейм пацвердзіў заснаванне ў Шчучыне [[Шчучынскі піярскі калегіум|калегіума піяраў]] і ўсе фундацыі яму ад Юзафовіча-Хлябіцкага і яго дачкі Тэрэзы, якая пасля смерці бацькі апекавала калегіум. Пазней піяры aтpымaлі іншыя значныя ахвяраванні, у прыватнасці ад Пацаў, Сапегаў, Друцкіх-Любецкіх і інш. Шчучынскі калегіум адносіўся да Літоўскай правінцыі ордэна піяраў і лічыўся адным са значных. Некаторы час тут працавала семінарыя для ордэнскай моладзі (ці навіцыят), дзе выкладалі нават усходнія мовы. У 1755 г. калегіум узначальваў рэктар Лукаш Расоцкі, выкладалі Кант Выкоўскі (прафесар усходніх моў і гісторыі), Юзаф Шаняўскі (тэалогія), Яўстафій Kyрoўскі (філасофія і этыка), Вінцэнт Клос (прыродазнаўчыя дысцыпліны), Юзаф Кентржынскі (логіка і метафізіка), Войцех Камароўскі (паэзія і красамоўства). У [[1761]] г. Шчучын атрымаў [[Герб Шчучына|герб]]. У XVIII ст. мястэчкам валодалі Сцыпіёны, Друцкія-Любецкія. У 2-й пал. 18 ст. на паўночнай ускраіне Шчучына пабудаваны палац. У 1773—1775 гг. у Рэчы Паспалітай была створана Адукацыйная камісія, якая праводзіла рэфармаванне сістэмы асветы. Шчучынская піярская навучальная ўстанова была рэарганізавана ў 3-класную падакругавую школу. У 1782—1783 гг. школа налічвала 119 вучняў, 5 настаўнікаў. У 1785—1786 гг. у школе выкладаў [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслаў Юндзіл]], пазней доктар філасофіі, прафесар бaтанікі і заалогіі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага універсітэта]]. З 1795 г. Шчучын у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Лідскага павета Гродзенскай губерні, з 1842 г. у [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1803 г. ў выніку чарговай рэарганізацыі Шчучынская школа атрымала статус 6-класнай павятовай з гімназічным курсам навук, увайшла ў Віленскую навучальную акругу. У [[1832]] разам з іншымі навучальнымі ўстановамі піяраў школа ў Шчучыне была закрыта. Сярод выхаванцаў Шчучынскай школы піяраў вядомыя [[Ігнат Дамейка]] (удзельнік вызваленчага руху на Беларусі геолаг, мінеролаг, даследчык Чылі), [[Мацей Догель]] (гісторык-aрхівіст, прававед), [[Казімір Нарбут]] (мысліцель-асветнік, прадстаўнік эклектычнага кірунку ў філасофіі эпохі Асветніцтва на Беларусі і ў Літве), Ануфрый Петрашкевіч (паэт), [[Ю. Корсак|Юліян Корсак]] (паэт). У 1804-06 у Шчучыне [[Анёл Доўгірд]] (філосаф, логік, пcіхoлаг) выкладаў французскую мову і фізіку. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў жніўні [[1915]] года Шчучын занялі [[Нямеччына|нямецкія]] войскі. Увосень 1918 года ў горадзе сфармавалася Шчучынская Самаабарона — польская вайсковая арганізацыя, мэтай якой была абарона горада ад бальшавікоў. Арганізаваў яе старшы лейтэнант Баляслаў Лісоўскі<ref name="Wyszczelski"/>. Самаабарона паспяхова знішчала бальшавіцкую актыўнасць у наваколлі Шчучына. Напачатку 1919 горад быў заняты бальшавікамі, але ў той жа год яго адбілі рэгулярныя польскія войскі. [[7 чэрвеня]] [[1919]] горад увайшоў у склад Віленскай акругі Грамадзянскай Управы Усходніх Земляў — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref name="DU"/>. Летам [[1920]] горад занялі бальшавікі, але ўжо ў верасні яго адбілі польскія войскі. У выніку [[Рыжскі мір|Рыжскай мірнай дамовы]] апынуўся ў міжваеннай [[Гісторыя Польшчы#Міжваенная Польшча|Польскай Рэспубліцы]]. З [[1921]] Шчучын у складзе Польшчы, цэнтр гміны, з 1929 — цэнтр [[Шчучынскі павет|павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З [[1939]] г. Шчучын у складзе [[БССР]], з 1940 г. [[гарадскі пасёлак]], цэнтр раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 1962 г. [[горад]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Шчучын Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 31 жніўня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 27 (986).</ref>. У [[2018]] г. тэрыторыя значна пашырана за кошт суседніх вёсак. Пасля ўсталявання ўлады саветаў ля горада быў уладкаваны грунтавы ваенны аэрадром на якім дыслакаваўся знішчальны полк, узброены самалётамі І-16. Раніцай 22 чэрвеня 1941 г. на аэрадроме была абвешчаная трывога і самалёты вылецелі на перахоп нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў, у той дзень полк страціў 13 самалётаў, але пры гэтым знішчыў і немалую колькасць самалётаў ворага. А вось напрыканцы вайны, адсюль на бамбардзіроўку аб’ектаў у Прыбалтыцы, Венгрыі, Польшчы і Германіі вылятала авіяцыя далёкага дзеяння. У 1945 годзе тут зноў з’явіўся полк знішчальнікаў, пазней прыбылі бамбавікі і разведчыкі — увогуле на тэрыторыі Шчучына ў розны час знаходзілася каля 20 авіяцыйных частак. Па сканчэнні вайны пачаліся работы па мадэрнізацыі аэрадрома: у 1950-ыя была пабудавана бетонная ўзлётная паласа для рэактыўных самалётаў даўжынёй 2,5 км, а пазней з’явіліся бетонныя ангары для самалётаў, хоць іх не хапала і частка самалётаў знаходзілася пад адкрытым небам. Напрыканцы 1970-ых паласу павялічылі і ўмацавалі — аэрадром стаў адносіцца да 1-ага класа, гэта азначае, што ён мог прыймаць любыя тыпы самалётаў. «Точный» (такі пазыўны меў аэрадром) прыкрываў заходнія рубяжы Саюза і лічыўся адным з самых важных на захадзе краіны, таму яго аснашчалі, асабліва ў 1970-1980-ыя гады самай сучаснай тэхнікай. Гэта: бамбардзіроўшчыкі Іл-28, бамбардзіроўшчыкі-разведчыкі Як-28, знішчальнікі МіГ-17, МіГ-19, МіГ-23, МіГ-25 і МіГ-29. Цікава, што ў напачатку 1990-ых у Шчучыне былі сканцэнтраваныя амаль усе знішчальнікі-перахватчыкі тыпу МіГ-25БМ, якія былі выраблены ў СССР. Акрамя, уласна аэрадрома, у канцы 1970-ых у некалькіх кіламетрах ад Шчучына быў пабудаваны аб’ект пад назвай «Бункер-77» (пазыўны «Сеньёр») — запасны камандны пункт 95-ай авіядывізіі, разлічаны на знаходжанне камандавання падчас ваенных дзеянняў. Пункт, схаваны пад пагоркам і сыходзіць на некалькі паверхаў уніз. Камандны пункт быў абсталяваны магутным камп’ютарам, да таго ж мог вытрымаць непрамы ядзерны ўдар. Таксама за горадам размяшчалася 3363-яя рухомая рамонтна-тэхнічная база па захоўванні і ўтрыманні ядзернай зброі (па іншаму гарнізон «Дальний»), штат якой налічваў пад 200 вайскоўцаў, у базы былі ядзерныя сховішчы для атамных авіябомб, зборныя цэха ракет, штаб, вузел сувязі і іншыя памяшканні. На пераломе 1980 — 1990-ых сховішча было перапоўнена, бо сюды дастаўляліся ядзерныя боепрыпасы з былых краін сацыялістычнага лагера. Усе гэтыя аб’екты ахоўваліся некалькімі зенітна-ракетнымі часткамі. Было пабудавана нямала новых будынкаў, у тым ліку закрыты ваенны гарадок з дамамі для афіцэраў, казармамі для салдат, сталовай, лазняй, крамай і дзіцячым садам. Ваенны гарнізон даваў гораду каля 500 працоўных месцаў, мясцовыя дзяўчыны часта выходзілі замуж за лётчыкаў, а многія шчучынскія хлопцы адпраўляліся паступаць у вайсковыя вучылішча і некаторыя з іх пасля працавалі на авіябазе. У 1950-1960-ыя гады, калі адносіны паміж Захадам і СССР былі дрэннымі, — лётчыкі часта выляталі па трывозе. Авіяцыйная катастрофа адбылася 19 красавіка 1973 года. У 18:30 Як-28Р з бартавым нумарам 17 капітана А. М. Велігуры пачаў разбег, а праз некалькі хвілін за 17 кіламетраў ад аэрадрома пад вёскай Дашкоўцы рухнуў. Жывых не было. Камісія па раследванню катастрофы на чале з Героем Савецкага Саюза Леанідам Бядой прыйшла да высновы, што праблемы пачаліся на 70 секундзе пасля пад’ёму — самалёт выйшаў з-пад кантролю. У апошні момант капітан Велігура адвярнуў самалёт ад вёскі Дашкоўцы — уратавацца, зразумела шансаў у яго не было. А вось штурман — Юрый Захаравіч Бокаў, пасля адвароту ад вёскі, паспрабаваў катапультавацца — але было ўжо запозна. Жыхары вёскі не забылі лётчыкаў і паставілі ім помнік, а цэнтральнай вуліцы далі імя Анатоля Велігуры. Падчас перабудовы пачалося скарачэнне ўзброенных сіл, і 95-ая авіядывізія, якая базіравалася тут была расфарміравана, а яе самалёты пачалі «піліць» на метал. Аэрадром і ўсе астатнія аб’екты з часам былі закінуты і часткова падвяргнуліся разграбленню. Ангары былі аддадзены пад склады, а дыспетчарская была ператворана ў конны двор. У 2000-я частка ўзлётнай паласы была расчышчана і пачаліся палёты лёгкаматорнай авіяцыі, а былы камандны пункт — «Бункер-77» адкрылі для турыстаў. 28 мая 2013 года ў склад горада ўключана вёска [[Першамайская (Шчучынскі раён)|Першамайская]] [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0058565&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 240 Об изменении границ города Щучина и Щучинского сельсовета Щучинского района Гродненской области]</ref>, 13 верасня 2018 года — вёскі [[Рэзы]] [[Ражанкаўскі сельсавет|Ражанкаўскага сельсавета]], [[Навасёлкі (Шчучынскі сельсавет)|Навасёлкі]] і большая частка вёскі [[Плянты]] Шчучынскага сельсавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918r0091526 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 сентября 2018 г. № 57 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Щучинского района Гродненской области]</ref>. <gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Горад на старых здымках"> Файл:Ščučyn. Шчучын (J. Popkowski, 1930).jpg|Рынкавая плошча з вежай Файл:Ščučyn. Шчучын (1930).jpg|Палац Файл:Ščučyn, Turaŭka, Pijarski. Шчучын, Тураўка, Піярскі (J. Piapkoŭski, 1930-39).jpg|Касцёл і калегіум піяраў Файл:Ščučyn, Turaŭka, Pijarski. Шчучын, Тураўка, Піярскі (1900).jpg|Калегіум піяраў Файл:Ščučyn. Шчучын (J. Popkowski, XX).jpg|Касцёл і царква Файл:Ščučyn. Шчучын (XX, I).jpg|Царква </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:20000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:1833 from:0 till:327 bar:1860 from:0 till:570 bar:1866 from:0 till:1088 bar:1897 from:0 till:1742 bar:1921 from:0 till:1539 bar:1940 from:0 till:3500 bar:1959 from:0 till:6500 bar:1970 from:0 till:10300 bar:1991 from:0 till:14400 bar:2002 from:0 till:16300 bar:2009 from:0 till:15042 bar:2016 from:0 till:15538 bar:2026 from:0 till:14868 TextData= fontsize:10px pos:(30,195) text: Змяненне колькасці насельніцтва Шчучына </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 190 чал., у тым ліку 70 хрысціян і 120 іўдзеяў<ref name="Sorkina"/>; 1833 год — 327 чал.<ref name="NH"/>; 1860 год — 570 чал.<ref name="nr"/>; 1863 год — 575 чал.; 1866 год — 1&nbsp;088 чал.<ref name="HSKP"/><ref name="ehb"/>; 1897 год — 1&nbsp;742 чал.<ref name="ehb"/>, у тым ліку 1&nbsp;356 іўдзеяў * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 3&nbsp;815 чал.; 1921 год — 1&nbsp;539 чал.<ref name="ehb"/>; 1940 год — 3,5 тыс. чал.<ref name="pamiać"/>; 1959 год — 6,5 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1970 год — 10,3 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1991 год — 14,4 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2002 год — 16,3 тыс. чал.; 2006 год — 15,8 тыс. чал.; 2009 год — 15&nbsp;042 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2016 год — 15&nbsp;538 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 15&nbsp;511 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 15&nbsp;475 чал.; 2026 год — 14&nbsp;868 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудавання — [[Аўтапровад|ААТ «Аўтапровад»]], прадпрыемствы сельскагаспадарчага і трактарнага машынабудавання, харчовай прамысловасці, гандлю. Гасцініцы «Паўлінка», «Элен» і інш. == Адукацыя і культура == [[Файл:Ščučyn. Шчучын (3.08.2010).jpg|180пкс|thumb|злева|Вежа з гадзіннікам — сімвал горада]] У Шчучыне працуюць дзяржаўная гімназія і 3 сярэднія школы, 6 дашкольных устаноў. Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, 2 дамы культуры. У верасні 2015 г. у Шчучыне прайшоў ХХІІ Дзень беларускага пісьменства, які стаў нагодай для рамонту і абнаўлення шэрагу ўстаноў культуры, адкрыцця новай кнігарні. Быў урачыста адчынены для наведвальнікаў адрэстаўраваны [[Шчучынскі палац|палац Друцкіх-Любецкіх]] [http://belisrael.info/?p=5280]. Музей баявой славы (у будынку ПТВ № 198). === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == * Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты) * Ешыбот (XIX ст.) * Капліца могілкавая (XIX ст.) * [[Шчучынскі касцёл святой Тэрэзы|Касцёл Святой Тэрэзы і кляштар піяраў]] (XVIII ст., 1826—1829) — {{ГККРБ 4|412Г000714}} * [[Шчучынскі палац|Палац Друцкіх-Любецкіх]] (XVIII ст.) — {{ГККРБ 4|412Г000610}} * [[Царква Святога Міхаіла Арханёла (Шчучын)|Царква Святога Міхаіла Арханёла]] (1863) — {{ГККРБ 4|413Г000715}} * Закінуты савецкі вайсковы аэрадром «Точный» * ''Помнікі'': [[Алаіза Пашкевіч|А. Пашкевіч (Цётцы)]] Шчучын уваходзіць у турыстычна-экскурсійны маршрут «Літаратурныя прагулкі над Нёманам»<ref name="TEB" />. Працуе музейны пакой у будынку Палаца творчасці дзяцей і моладзі, музей народных рамёстваў у раённым цэнтры культуры, Народны музей баявой славы (у будынку сярэдняй школы № 1) і музей Вялікай Айчыннай вайны (у будынку Шчучынскага дзяржаўнага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя). === Страчаная спадчына === * Сінагога (XVII/XVIII ст.) <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150" caption="Краявіды Шчучына"> Файл:Ščučyn, kaścioł (3.08.2010).jpg|Касцёл Файл:Шчучын. Касцёл і кляштар піяраў (02).jpg|Кляштар піяраў Файл:Ščučyn, kaplica (3.08.2010).jpg|Капліца на каталіцкіх могілках Файл:Ščučyn, laśnictva (3.08.2010).jpg|Будынак лясніцтва Файл:Ščučyn, carkva (3.08.2010).jpg|Царква Файл:Ščučyn. Rynak (3.08.2010).jpg|Старая забудова ля плошчы Свабоды Файл:Ščučyn. Шчучын (2010).jpg|Гатэль «Паўлінка» Файл:Гасцініца "Уют".jpg|Гасцініца "Уют" Файл:Палац князёў Друцкіх-Любецкіх.jpg|Палац князёў Друцкіх-Любецкіх Файл:Возера Рукатворнае.jpg|Возера Рукатворнае Файл:Раённы дом культуры горада Шчучына.jpg|Раённы дом культуры горада Шчучына </gallery> == Мас-медыя == Выдаецца раённая газета «Дзянніца». Існуе шэраг сайтаў, прысвечаных [http://belaruscity.net/schuchin/sites.php гораду]. У тым ліку і Instagram-акаўнт горада [https://www.instagram.com/shchuchin/ @shchuchin]. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Шчучына}} * [[Дзмітрый Пятровіч Агіцкі|Дзмітрый Агіцкі]] (1908—1994) — прафесар Маскоўскай Духоўнай акадэміі, пахаваны ў Шчучыне. * [[Лідзія Львоўна Арабей|Лідзія Арабей]] (1925—2005) — пісьменніца, літаратуразнаўца, [[кандыдат філалагічных навук]]. Даследчыца творчасці [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|А. Пашкевіч (Цёткі)]]. Жыла ў Шчучыне ў 1942—44 гадах. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Глаз]] (нар. 1955) — беларускі вучоны, прафесар. [[Доктар ветэрынарных навук]] (2001). Нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Сяргей Уладзіміравіч Данскіх]] (нар. 1970) — беларускі гісторык, краязнаўца, кандыдат культуралогіі, загадчык кафедры турызму і культурнай спадчыны [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], аўтар звыш 200 навуковых і навукова-папулярных работ. Нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Марыя Друцкая-Любецкая (са Сцыпіёнаў)|Марыя Друцкая-Любецкая]] (1793—1876) — апошняя ўладальніца Шчучына з роду Сцыпіё дэль Кампа (Сцыпіёнаў). * [[Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі]] (1778—1846) — князь, расійскі і польскі дзяржаўны дзеяч, уладальнік Шчучына, фінансіст і прадпрымальнік, адзін з ініцыятараў будаўніцтва [[Аўгустоўскі канал|Аўгустоўскага канала]]. * [[Аляксандр Іванавіч Маркевіч]] (нар. 1968) — беларускі палітык. Нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Мікалай Віктаравіч Нікалаеў]] (нар. 1955) — беларускі [[гісторык]] і [[грамадскі дзеяч]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1997), нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Юзаф Антонавіч Раўкуць]] (нар. 1954) — беларускі артыст балета. * [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч]] (1879—1967) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, нарадзіўся ў Шчучыне. == Гл. таксама == * [[Герб Шчучына]] * [[Гарады Гродзенскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="Wyszczelski">Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, ss. 47-48. ISBN 978-83-11-11934-5.</ref> <ref name="DU">Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41</ref> <ref name="Sorkina">[[Іна Соркіна]]. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref> <ref name="NH">[http://garady.org/schuchin/ Шчучын] // {{Крыніцы/Нашы гарады|к}}</ref> <ref name="nr">[http://pawet.net/book/przewodnik/s.html Szczuczyn] // {{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref> <ref name="HSKP">Szczuczyn // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. 864.</ref> <ref name="ehb">[[Расціслаў Баравы]], [[Уладзімір Мальцаў]]. Шчучын // {{Крыніцы/ЭГБ|6-2к}}</ref> <ref name="pamiać">{{Крыніцы/Памяць/Шчучынскі раён|к}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/332374 Щучин] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="belstat">[http://web.archive.org/web/20100918162455/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf Перепись населения — 2009. Гродненская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Щучин // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * Данскіх, С. Наш Шчучын. — Гродна, 2001. — 207 с. * Данскіх, С. Стагоддзі і падзеі Шчучынскай зямлі. — Баранавічы, 2007. — 251 с. * {{Крыніцы/Памяць/Шчучынскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s. * Szczuczyn // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/864 864]—865. * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/scucun1/%D0%A8%D1%87%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0.html Лаўрэш Леанід. Шчучыншчына // Наша Слова. № 4 (1519), 27 студзеня 2021.] // на [[pawet.net]] * <nowiki>https://news.tut.by/society/460690.html</nowiki> * <nowiki>https://www.sb.by/articles/ogromnoe-nebo-odno-na-dvoikh-2.html</nowiki> * Ю.Тамковіч «Трагедыя над Шчучынам» («Наша гісторыя» (6(23)-2020) == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ščučyn|Шчучын}} {{OSM relation|6722486|Шчучын}} * [http://schuchin.grodno-region.by/by/ Афіцыйная старонка райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190109153336/http://schuchin.grodno-region.by/by/ |date=9 студзеня 2019 }} * [https://dzyannica.by/ Інтэрнэт-версія газеты «Дзянніца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190122121214/https://dzyannica.by/ |date=22 студзеня 2019 }} * [http://pda.weather-in.by/by/grodnenskaja/1307 Прагноз надвор’я ў г. Шчучын] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210513031917/https://pda.weather-in.by/by/grodnenskaja/1307 |date=13 мая 2021 }} * [http://www.radzima.org/be/pub/1423_m/ г. Шчучын] на [[Radzima.org]] * [http://pijary.info/ Сайт Ордэна Піяраў у Беларусі] * [https://schuchin.info/ Партал Щучин-инфо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181124123815/https://schuchin.info/ |date=24 лістапада 2018 }} * [http://ingvarr.net.ru/photo/83 Фотаздымкі горада Шчучын] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718000507/http://ingvarr.net.ru/photo/83 |date=18 ліпеня 2011 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Шчучынскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} [[Катэгорыя:Шчучын| ]] [[Катэгорыя:Радзівілы]] [[Катэгорыя:Сцыпіёны дэль Кампа]] [[Катэгорыя:Друцкія-Любецкія]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] mdivqc83mtpnhn0uym8dinnt7j846gv 0 16341 5159259 5142422 2026-06-28T16:12:19Z Ivanz04 168228 /* */ 5159259 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Вілейка |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |на беразе=Вілія}} '''Віле́йка'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Viliejka}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]], на рацэ [[Вілія]]. За 103 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Чыгуначная станцыя на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]]. Вузел аўтамабільных дарог на Маладзечна, [[Смаргонь]], [[Мядзел]], [[Докшыцы]], [[Плешчаніцы]]. == Гісторыя == Лічыцца, што Вілейка з’явілася каля пяці стагоддзяў таму, аднак археалагічныя знаходкі сведчаць аб тым, што людзі заснавалі пастаяннае паселішча недалёка ад сённяшніх межаў Вілейкі нашмат раней гэтай даты. Першыя людзі на тэрыторыі сучаснага Вілейскага раёна з’явіліся прыкладна ў IX тысячагоддзі да нашай эры. Недалёка ад вёсак Сосенка і Асташкава знойдзеныя стаянкі старажытных людзей і крэмневыя прылады працы, па якіх ўзрост знойдзеных стаянак адносяць да VII—V тысячагоддзяў да нашай эры. Пазнейшыя археалагічныя помнікі, якія адносяцца да эпохі неаліту (IV—II тысячагоддзі да нашай эры), выяўленыя каля вёсак Камена, Кастыкі, Куранец, Нароча (Нарач), Рабунь і некаторых іншых. У X—XIII стагоддзях тэрыторыя сучаснай Вілейшчыны ўваходзіла ў склад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], а з XIV па XVII стагоддзі — у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. У гэты перыяд паселішча насіла назву Стары Куранец. Мястэчка ўзнікла на землях велікакняжацкага маёнтка Куранец. Упершыню Куранец разам з возерам [[Нарач (возера)|Нарач]] і ракой [[Нарачанка]]й згадваецца ў лацінамоўнай грамаце [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя]] [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] віленскаму катэдральнаму касцёлу Святога Станіслава ад 2 лютага 1436 года («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»)<ref name="ALM"/>. З 1599 года мястэчка, цэнтр староства [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1727 годзе [[Каралі польскія|кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аўгуст Моцны]] даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год. == У Расійскай імперыі == З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Вілейка ўваходзіць у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. На вядомых картах Вілейкі XVIII стагоддзя відаць, што паселішча размяшчалася на працягу больш за кіламетр па беразе Віліі ўздоўж адзінай вуліцы з невялікай плошчай ля месца ўпадзення ў Вілію яе прытоку Пляснянкі. Тады ж, у канцы XVIII стагоддзя, 3 мая (па старым стылі) 1795 года, Вілейка стала павятовым горадам — цэнтрам [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], а пазней (з 1843 года) — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1896).jpg|міні|200пкс|злева|Герб [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]]]] 22 студзеня (па старым стылі) 1796 года зацверджаны герб Вілейкі: чырвонае поле шчыта перасякае выява ракі з суднам і залатым коласам. Ад першапачатковага малюнка гэтага герба да нашага часу ў некалькі змененым выглядзе захавалася толькі ніжняя частка (у верхняй адлюстроўваўся герб Мінскай губерні, які ў 1845 годзе быў заменены на герб Віленскай губерні, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў адменены). Асноўнымі заняткамі жыхароў горада з’яўляліся земляробства і рачное суднаходства. Па Віліі і далей па [[Нёман]]е ў Еўропу вывозілі дрэва, лён, пяньку, збожжа, воск. Штогод у горадзе праводзіліся 4 гандлёвыя кірмашы, аб’ёмы гандлю пачалі спадаць толькі ў канцы XIX стагоддзя. [[Файл:Vialejka, Vialla. Вялейка, Вяльля (1871).jpg|міні|200пкс|злева|Выгляд Вілейкі ў сярэдзіне XIX ст.]] У канцы XVIII стагоддзя тэрыторыя Вілейкі ў плане нагадвала трохвугольнік. Адметных будынкаў і ўмацаванняў не было. Вялікія страты гораду прычынілі пажар 1810 года і [[Вайна 1812 года|руска-французская вайна 1812 года]]. Пасля вайны 1812 года пачалася буйная рэканструкцыя горада. На працягу стагоддзя цалкам была заменена старая забудова. Многія будынкі сённяшняй Вілейкі былі закладзены ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. У час нацыянальна-вызваленчага [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] у горадзе з 8 красавіка па 1 верасня 1831 года дзейнічаў паўстанцкі камітэт на чале з Радзішэўскім. Паўстанне задушана царскім войскам пад камандаваннем Саф’янава. У час [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у павеце дзейнічаў паўстанцкі атрад [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі|Вінцэнта Козела-Паклеўскага]] (разбіты ў сутычцы пад [[Уладыкі|Уладыкамі]]). У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Вілейцы быў маёнтак з палацам; у 1860 годзе — 2 турмы, царква, 3 малітоўныя дамы, 3 капліцы, шпіталь, бровар, 14 крам, 272 дамы, у 1861 годзе — 2931 жыхар, у 1880 годзе — 3450 жыхароў, у 1897 годзе — 3560 жыхароў (з іх 40,9 % пісьменных; роднай мовай паказвалі: беларускую — 1871, яўрэйскую — 1326, рускую — 217, польскую — 109<ref name="demoscope"/>), 2 навучальныя ўстановы, шпіталь. Горад быў забудаваны пераважна драўлянымі аднапавярховымі дамамі, вуліцы падзялялі горад на кварталы. Водныя грузаперавозкі па рацэ ў XX стагоддзі замяніліся значнымі па велічыні плынямі грузаў і пасажыраў праз Вілейскую станцыю чыгункі (У 1904 годзе праз Вілейку пракладзеная чыгунка). У [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыю 1905—1907 гадоў]] у горадзе дзейнічалі рэвалюцыйна-сялянскі камітэт, сацыял-дэмакратычная група. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў верасні 1915 года Вілейка была акупаваная германскай арміяй, аднак неўзабаве вызвалена рускай арміяй падчас цяжкага бою. Баі ў 1915—1916 гадах за Вілейку былі самымі жорсткімі і кровапралітнымі падчас [[Нарачанская аперацыя|Нарачанскай аперацыі]]. У гонар вызвалення горада ў 1916 годзе быў названы новы пяхотны полк рускай арміі — 748-ы Вілейскі. У Вілейцы дыслацыраваўся корпус расійскай 10-й арміі [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]]. == Найноўшая гісторыя == 8 (21) лістапада 1917 года ў Вілейцы ўсталяваная савецкая ўлада, створаны ваенны рэвалюцыйны камітэт. У лютым 1918 года акупіравана Германіяй. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 8 снежня 1918 года занята чырвонаармейцамі 2-й акругі пагранічнай аховы. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б)Б]] у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. З ліпеня 1919 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. 10 ліпеня 1920 года занята ненадоўга Чырвонай Арміяй. 31 ліпеня 1920 года ўключана ў склад [[БССР]]. Ізноў занята польскімі войскамі ў кастрычніку 1920 года. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) адышла да Польшчы, была цэнтрам [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага]], потым [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага]] ваяводстваў. Цэнтр вясковай гміны Вілейка, якая 11 чэрвеня 1929 года перайменаваная ў гміну Каловічы<ref name="monitor"/>. Горад Вілейка таксама ўтвараў аднайменную гарадскую гміну<ref name="skorowidz"/>. У Вілейцы дзейнічалі падпольныя арганізацыі [[КПЗБ]], [[КСЗМБ]], [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (26 жніўня 1926 года ў Вілейцы адбыўся павятовы з’езд БСРГ), [[Таварыства беларускай школы]] (павятовы з’езд адбыўся 13 мая 1928 года). У рабоце з’ездаў удзельнчалі [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]]. Адным з кіраўнікоў грамадска-дэмакратычнага руху на Вілейшчыне быў [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]]. У Беларускім народным доме вялася палітычна-асветная работа, пры ім існаваў драматычны тэатр (кіраўнік [[А. І. Каляда]]). Спектаклі ставіліся ў будынку пажарнай аховы (цяпер галоўны будынак [[Вілейскі краязнаўчы музей|Вілейскага краязнаўчага музея]] на плошчы Свабоды). [[Файл:Вілейская турма. Брама.jpg|міні|Вілейская турма.]] У горадзе размяшчалася камандаванне [[Полк КАП «Вілейка»|палка Корпусу аховы памежжа «Вілейка»]], база [[Брыгада КАП «Вілейка»|гарнізону брыгады КАП «Вілейка» (Brygada KOP «Wilejka»)]] і [[Батальён КАП «Вілейка»|аднайменнага батальёна]]. [[Вілейская турма]] была адна з найбуйнейшых, тут трымалі і палітзняволеных. У ёй адбывалі пакаранне паэты-рэвалюцыянеры [[Максім Танк]], [[Ганна Новік]]. Увосень 1939 года Вілейка увайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Дзейнічала часовая павятовая ўправа, з 4 снежня 1939 года цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Выдавалася абласная «[[Сялянская газета]]», у рэдакцыі якой у 1939—1941 гадах працавалі [[Максім Танк]], [[Міхась Машара]], [[Наталля Арсеннева]], [[Ежы Путрамант]], [[Мікола Шыла]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], 25 чэрвеня 1941 года Вілейка захоплена войскамі [[Трэці рэйх|гітлераўскай Германіі]]. Напярэдадні сотні зняволеных Вілейскай турмы былі этапіраваныя ўглыб тэрыторыі СССР. Быў ўсталяваны жорсткі акупацыйны рэжым. Забіта і закатавана больш за 6 тыс. чалавек (пераважна закатавалі іх у турме і расстралялі ў [[Вілейскае гета|гета]]) і амаль цалкам знішчаны горад. Вялікія страты гарнізону ў Вілейцы ў час бою 31 кастрычніка — 1 лістапада 1943 г. нанесла [[1-я антыфашысцкая партызанская брыгада]] ([[Вілейскі бой]]). 2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаў]], вызваліла Вілейку. 20 верасня 1944 года Вілейская вобласць была перайменаваная ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскую вобласць]], адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў [[Маладзечна]]. З чэрвеня 1946 года — цэнтр раёна, са студзеня 1960 года — у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1989 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Макаўе (Вілейскі раён)|Макаўе]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 красавіка, 29 мая і 26 чэрвеня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. З 1991 года Вілейка — у складзе Рэспублікі Беларусь. У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі [[Порса]]<ref name="сельсавет"/>. <gallery mode="packed" heights="150px"> Vialejskaja synagoga. Вялейская сынагога (B. Berman, 1930-39).jpg|Вялікая сінагога Файл:Vialejka-kaścioł.jpg|[[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] Файл:Vialejka. Вялейка (XX).jpg|[[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Касцёл, перабудаваны на царкву]] Vialejka, Rynak, Marynskaja. Вялейка, Рынак, Марынская (P. Vałyncevič, 1901).jpg|Царква Марыі Егіпецкай. 1901 г. Vialejka, Asipaŭskaja-Narockaja. Вялейка, Асіпаўская-Нароцкая (1918) (2).jpg|Удалечыні касцёл і царква Файл:Vialejka-karmelitki.jpg|У цэнтры горада, злева былы касцёл кармелітак </gallery> == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1765 год — 126 чал.<ref name="evkl"/>; 1797 год — 310 чал.<ref name="HVB-1"/> * '''XIX стагоддзе''': 1801 год — 241 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1841 год — 1 369 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1861 год — 2 931 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1880 год — 3 450 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1897 год — 3 560 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/> * '''XX стагоддзе''': 1907 год — 4 060 чал.<ref name="HVB-3"/>; 1921 год — 3 417 чал.; 1939 год — 7,5 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1945 год — 3 353 чал.<ref name="HVB-4"/>; 1959 год — 8,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1965 год — 10,8 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1970 год — 12,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1989 год — 25,0 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1993 год — 29,1 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1995 год — 29,8 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 29,1 тыс. чал.; 2007 год — 28,8 тыс. чал.; 2009 год — 26 906 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2009 год — 26 836 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2010 год — 26 833 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2011 год — 26 736 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2012 год — 26 797 чал.<ref name="2012-Estimate"/>; 2013 год — 26 874 чал.<ref name="2013-Estimate"/>; 2014 год — 26 942 чал.<ref name="2014-Estimate"/>; 2015 год — 26 890 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 26 831 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 26 751 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 26&nbsp;375 чал. {{Bar chart years |Шырыня выявы = 800 |Вышыня выявы = 300 |Максімум шкалы = 30000 |Крок большай шкалы = 5000 |Крок меншай шкалы = 1000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.77,0.9,0.6) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1765 |Значэнне1 = 126 |Год2 = 1797 |Значэнне2 = 310 |Год3 = 1801 |Значэнне3 = 241 |Год4 = 1861 |Значэнне4 = 2931 |Год5 = 1880 |Значэнне5 = 3450 |Год6 = 1897 |Значэнне6 = 3560 |Год7 = 1907 |Значэнне7 = 4060 |Год8 = 1921 |Значэнне8 = 3417 |Год9 = 1939 |Значэнне9 = 7500 |Год10 = 1945 |Значэнне10 = 3353 |Год11 = 1959 |Значэнне11 = 8200 |Год12 = 1965 |Значэнне12 = 10800 |Год13 = 1970 |Значэнне13 = 12200 |Год14 = 1989 |Значэнне14 = 28077 |Год16 = 1995 |Значэнне16 = 29800 |Год17 = 2006 |Значэнне17 = 28103 |Год20 = 2010 |Значэнне20 = 26833 |Год25 = 2015 |Значэнне25 = 26890 |Год28 = 2019 |Значэнне28 = 26760 |Год29 = 2025 |Значэнне29 = 26375 |Год30 = |Значэнне30 = }} == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». [[Вілейская ГЭС]]. * [[ААТ «Зеніт — БелОМА»]] — вытворца [[фотаапарат|фотатэхнікі]], аптычных [[прыцэл]]аў для стралковай зброі, прыбораў назірання, вагавымяральнай тэхнікі. Уваходзіць у склад [[БелОМА|ААТ «Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне»]] За 10 км ад горада размешчаны [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]. == СМІ == * «[[Рэгіянальная газета]]» * «[[Шлях перамогі]]». У савецкія часы — орган партыйных і савецкіх улад, сёння — газета Вілейскага раённага выканаўчага камітэта. == Культура == * У 1936—1940 гадах у Вілейцы жыў і працаваў [[мастак]]-авангардыст [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]]. * [[Вілейскі краязнаўчы музей]]. * Выставачная зала імя [[Сілівановіч|Нікадзіма Сілівановіча]] (пры [[Вілейскі краязнаўчы музей|краязнаўчым музеі]]). * Народны тэатр гарадскога Дома культуры. * Народны ансамбль гітарыстаў «[[Адэліта (ансамбль гітарыстаў)|Адэліта]]»<ref name="Адэліта"/>. * Народны калектыў аўтарскай песні «[[Элегія (калектыў аўтарскай песні)|Элегія]]». === Культурныя ініцыятывы === * У 2004 і 2012 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2004"/><ref name="РГ_2012"/>. * 4—5 ліпеня 2015 года ў райцэнтры ўпершыню прайшоў рыцарскі фэст «Гонару Продкаў 2015»<ref name="Рыцарскі"/>. == Славутасці == [[Файл:Касьцёл Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа..jpg|thumb|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] * [[Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай (Вілейка)|Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай]] (1865) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Вілейскі Крыжаўзвядзенскі касцёл]] (1913) * [[Царква Свяціцеля Ціхана (Вілейка)|Царква Свяціцеля Ціхана]] (1997) * [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Вілейка)|Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] (2015) * [[Капліца 2000-годдзя хрысціянства]] * [[Брама-капліца]] ў гонар загінулых воінаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref name="Брама"/> (2015) * Будынкі гімназіі, турмы, шпіталя (XIX — пачатак XX стагоддзяў) * Жылыя дамы (XIX — пачатак XX стагоддзяў) === Помнікі, мемарыялы === [[Файл:Вілляна.jpg|thumb|Помнік экспедыцыі графа Тышкевіча]] * Помнік землякам, якія загінулі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], плошча Свабоды. * Помнік [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаву]], [[Двойчы Героі Савецкага Саюза|Двойчы Герою Савецкага Саюза]], вул. Савецкая. * Помнік экспедыцыі графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіча]], вул. 17 Верасня<ref name="Вілляна"/>. * Помнік Уладзіміру [[Ленін]]у на Цэнтральнай плошчы. * Мемарыял «[[Памяці зніклых вёсак]]», прыгарад, пры шашы Вілейка-[[Ушачы]]<ref name="Вёскі"/>. * Мемарыяльны камень ахвярам [[Вілейская турма|Вілейскай турмы]], на Лясных могілках, пры аб’язной дарозе<ref name="Турма"/>. * Мемарыяльныя крыжы на месцы меркаванага расстрэлу [[Расціслаў Лапіцкі|Расціслава Лапіцкага]] — члена антысавецкага падполля, урочышча Красны Беражок ля Вілейкі<ref name="Лапіцкі"/>. == Страчаная спадчына == * [[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Свята-Георгіеўская царква]] (1862) * [[Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы (Вілейка)|Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы]]<ref>{{Cite web |url=https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |title=ГІСТОРЫЯ ЦАРКВА УСЯЧЭННЯ ГАЛАВЫ ІААНА ПРАДЦЕЧЫ |access-date=11 лістапада 2020 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111014921/https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |url-status=dead }}</ref> === Турысцкія маршруты === Распрацаваныя і дзейнічаюць некалькі турысцкіх маршрутаў па наваколлях Вілейкі<ref name="Турызм_01"/>. Штогод, пачынаючы ад 2007 года, з Вілейскага раёна бярэ старт і праходзіць праз Вілейку водная экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча». Першая экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча» прайшла ў 2007 годзе. Яе прымеркавалі да 150-годдзя вядомага падарожжа па Віліі краязнаўцы графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]]. Вандроўнікі прайшлі па слядах экспедыцыі графа Тышкевіча ад вытокаў Віліі да зліцця з Нёманам<ref name="Турызм_02"/>. Арганізатарамі і ўдзельнікамі першай воднай экспедыцыі сталі літоўскія і беларускія навукоўцы, краязнаўцы і турысты. Сёння яна набывае больш папулярызатарскі і турыстычны характар і заканчваецца на тэрыторыі Беларусі<ref name="Турызм_03"/>. == Галерэя == <gallery caption="Вілейка сёння" widths="200" heights="150" perrow="4"> Файл:Belarus-Vialejka-Church of Saint Mary of Egypt.jpg|<center> Царква святой Марыі Егіпецкай Файл:Belarus-Vialejka-Church of Exaltation of the Holy Cross-2.jpg|<center>Касцёл Узвіжання Святога Крыжа Файл:Вілейка. Былая турма 2.jpg|<center>Былая турма Файл:Вілейка. Будынак аддзялення хуткай дапамогі і скурвендыспансера 2.jpg|<center>Бальнічны будынак </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Вілейкі}} {{div col|2}} * [[Наталля Арсеннева]] — беларуская [[паэт]]эса. * [[Эва Астроўская|Эва Марыя Астроўская]] (1938—2012) — польская пісьменніца і [[журналіст]]ка<ref name="ostrowska"/>. * [[Леанід Вікенцьевіч Аўдзей|Леанід Аўдзей]] (1929—1977) — хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref name="Аўдзей"/>. * [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]] (1879—1937) — беларускі палітык, публіцыст * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — фотамастак, святар.<ref name="walyncewicz"/>. * [[Міхаіл Казінец]] — беларускі [[дырыжор]], народны артыст Беларусі (1987). * [[Мікалай Фаміч Красінскі]] — беларускі тэатральны дзеяч. * [[Мікіта Крыўцоў]] — беларускі футбольны фанат, загінулы ўдзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. * [[Расціслаў Лапіцкі]] — удзельнік беларускага антысавецкага падполля<ref name="web"/>. * [[Аляксандр Янавіч Любанскі]] (1863—1932) — арганізатар сельскагаспадарчай і прамысловай вытворчасці, мецэнат, філантроп * [[Аляксандр Манцэвіч]] — журналіст і выдавец<ref name="сайт"/>. * [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]] — беларускі [[мастак]]. * [[Ганна Аляксееўна Новік|Ганна Новік]] — беларуская [[паэтэса]], дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997)<ref name="Novik-1"/><ref name="Novik-2"/><ref name="Novik-3"/><ref name="Nowik_01"/>. * [[Анатоль Валянцінавіч Рогач|Анатоль Рогач]] — беларускі [[краязнаўца]], даследчык гісторыі Беларускага [[Павілле|Павілля]].<ref name="Rohač"/> * [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольд Родзевіч]] — (1895—1938) — беларускі [[драматург]], тэатральны і нацыянальны дзеяч. Скончыў (1909) у Вілейцы гарадское вучылішча. * [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]] — [[мастак]]-авангардыст, стваральнік [[унізм]]у. * [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]] — беларускі грамадска-[[палітычны дзеяч]], [[публіцыст]], [[эканаміст]]. * [[Кандрат Зігмундавіч Церах|Кандрат Церах]] — апошні [[Міністэрства гандлю СССР|міністр гандлю]] [[СССР]] (1986—1991). * [[Алесь Шут]] ([952—2019) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], дэпутат [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]] ад Лагойшчыны. Член [[Беларускі народны фронт «Адраджэнне»|Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне»]]. {{div col end}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг|Расія}} [[Мажайск]], [[Расія]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Уілмар (Мінесота)|Вілмар]], [[Мінесота]], [[ЗША]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Пераяслаў]], [[Украіна]] * {{Сцяг|Азербайджан}} [[Астара (Азербайджан)|Астара]], [[Азербайджан]] * {{Сцяг|Польшча}} [[Уязд]], [[Польшча]] * {{Сцяг|Расія}} [[Валдай]], [[Расія]] * {{Сцяг|Германія}} [[Обергаўзен]], [[Германія]] == Гл. таксама == * [[Вілейскае вадасховішча]] * [[Спіс вуліц Вілейкі]] * [[ФК Вілія Вілейка]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ALM">«Акты Литовской Метрики». — Т.1. — Варшава, 1896. — С.5</ref> <ref name="demoscope">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=94 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> <ref name="monitor">[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/monitor_pl/1929-06/numer132/imagepages/image1.htm Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych] // Monitor Polski — 1929 г. — нумар 132 — пазіцыя 325</ref> <ref name="skorowidz">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923</ref> <ref name="сельсавет">[http://www.rh.by/by/231/50/6952/ Вілейскі раён. На 2 сельсаветы меней. Горад вырас за лік Порсы. Падрабязнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020203206/http://www.rh.by/by/231/50/6952/ |date=20 кастрычніка 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=408|артыкул=Вілейка|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} С. 408</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 561.</ref> <ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 562.</ref> <ref name="Enc_hist_Wil">Вілейка // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 267.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 563.</ref> <ref name="HVB-4">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 564.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|4к}} С. 158.</ref> <ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Адэліта">[http://www.rh.by/by/255/20/7955/ На канцэрце вілейскага ансабля гітарыстаў «Адэліта» не было свабодных месц] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304213343/http://www.rh.by/by/255/20/7955/ |date=4 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="РГ_2004">«Адна зямля» збірае сяброў //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 23 ліпеня 2004 г., № 30 (481)</ref> <ref name="РГ_2012">[http://www.rh.by/by/177/20/4900/ Гран-пры «Адной зямлі» ўзяў маладзечанец Артур Міхайлаў, вучань Пятра Ялфімава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113190038/http://www.rh.by/by/177/20/4900/ |date=13 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Рыцарскі">[http://www.rh.by/by/339/20/12047/ Змаганні рыцараў і народныя спевы. У Вілейцы ўпершыню прайшоў фэст «Гонару Продкаў 2015» (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150708104907/http://www.rh.by/by/339/20/12047/ |date=8 ліпеня 2015 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Брама">[http://www.rh.by/by/351/10/12662/ Браму-капліцу ў гонар загінулых воінаў Першай сусветнай адкрылі ў Вілейцы. Будавалі яе ўсёй грамадой (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405115808/http://www.rh.by/by/351/10/12662/ |date=5 красавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Вілляна">[http://zviazda.by/be/news/20140310/1394484986-raka-chasu Ра­ка ча­су] // «[[Звязда (газета)|Звязда]]»</ref> <ref name="Вёскі">[http://www.rh.by/by/27/150/258/ Памяці зніклых вёсак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921220910/http://www.rh.by/by/27/150/258/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турма">[http://www.rh.by/by/39/120/504/ Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107020646/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=7 лістапада 2017 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Лапіцкі">[http://www.rh.by/by/36/50/434/ Ушанавалі памяць Расціслава Лапіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921221343/http://www.rh.by/by/36/50/434/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турызм_01">[http://www.rh.by/by/330/60/11519/ Убачыць касцёл, пабудаваны за залатую табакерку, і абняць адзін з самых вялікіх камянёў Вілейшчыны. Маршрут «Па даўгінаўскіх ваколіцах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711072203/http://www.rh.by/by/330/60/11519/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_02">[http://rh.by/by/282/70/8993/ У ліпені ізноў праплывуць «Шляхам Тышкевіча». Экспедыцыя стартуе з Вілейкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711063829/http://www.rh.by/by/282/70/8993/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_03">[http://www.rh.by/by/340/60/12066/ У сплаве «Шляхам Тышкевіча» бярэ ўдзел 77-гадовы турыст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711074937/http://www.rh.by/by/340/60/12066/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="ostrowska">[http://www.rh.by/by/207/10/5815/ Эва Астроўская: пісьменніца, якая не баялася жыцця] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021501/http://www.rh.by/by/207/10/5815 |date=5 сакавіка 2016 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Аўдзей">[http://www.bsmu.by/page/55/3072/ Авдей Леонид Викентьевич] // Сайт [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медуніверсітэта]]</ref> <ref name="walyncewicz">[http://www.rh.by/by/141/250/3737/ Павел Валынцэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142133/http://www.rh.by/by/141/250/3737/ |date=13 лістапада 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="web">''[[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі:]] ''Расціслаў Лапіцкі — з кагорты невядомых герояў //«[[Рэгіянальная газета]]», 25 ліпеня 1997 г., № 13 (258), стар. 3</ref> <ref name="сайт">[http://www.rh.by «Рэгіянальная газета»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> <ref name="Novik-1">[http://slovo.ws/bio/bel/13/0010.html «Новік Ганна, біяграфія»]</ref> <ref name="Novik-2">[http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html «Восеньскі роздум Ганны Новік»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305053601/http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Novik-3">[http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html «З любоўю да людзей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305113517/http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Nowik_01">«[[Рэгіянальная газета]]», № 12 (465), 12 сакавіка 2004</ref> <ref name="Rohač">[http://www.rh.by/by/73/250/1791 Рогач Анатоль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150618104727/http://www.rh.by/by/73/250/1791/ |date=18 чэрвеня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Вилейка}} * Prochwicz Jerzy, «Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski»// Białoruskie Zeszyty Historyczne № 13, Białystok 2000. * Prochwicz Jerzy, Konstankiewicz Andrzej, Rutkiewicz Jan «Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939», wyd. Barwa i Broń, Warszawa 2003. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Viliejka|Вілейка}} {{OSM relation|5549061|Вілейка}} * [http://vileyka.minsk-region.by Афіцыйны сайт Вілейскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140708062809/http://vileyka.minsk-region.by/ |date=8 ліпеня 2014 }} * [http://vileykainfo.by Сайт Вілейка-Info] * [http://vialejka.info Вілейка — vialejka.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130524161322/http://vialejka.info/ |date=24 мая 2013 }} * [http://rh.by «Рэгіянальная газета» он-лайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918095439/https://rh.by/ |date=18 верасня 2020 }} * [http://www.radzima.org/be/gorad/vileyka.html Вілейка] на [[Radzima.org]] * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/vilejka/index.htm}} {{Вілейскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вілейка| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] sy8uidxpuy13e0pw43kzl2s4oiykj8u 5159262 5159259 2026-06-28T16:18:47Z Ivanz04 168228 /* */ 5159262 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Вілейка |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |на беразе=Вілія}} '''Віле́йка'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Viliejka}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]], на рацэ [[Вілія]]. За 103 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Чыгуначная станцыя на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]]. Вузел аўтамабільных дарог на Маладзечна, [[Смаргонь]], [[Мядзел]], [[Докшыцы]], [[Плешчаніцы]]. == Водныя аб'екты == * [[Вілейскае вадасховішча]] * Рака [[Вілія]] * Рака [[Смердзія]] * Рака [[Пляснянка]] == Гісторыя == Лічыцца, што Вілейка з’явілася каля пяці стагоддзяў таму, аднак археалагічныя знаходкі сведчаць аб тым, што людзі заснавалі пастаяннае паселішча недалёка ад сённяшніх межаў Вілейкі нашмат раней гэтай даты. Першыя людзі на тэрыторыі сучаснага Вілейскага раёна з’явіліся прыкладна ў IX тысячагоддзі да нашай эры. Недалёка ад вёсак Сосенка і Асташкава знойдзеныя стаянкі старажытных людзей і крэмневыя прылады працы, па якіх ўзрост знойдзеных стаянак адносяць да VII—V тысячагоддзяў да нашай эры. Пазнейшыя археалагічныя помнікі, якія адносяцца да эпохі неаліту (IV—II тысячагоддзі да нашай эры), выяўленыя каля вёсак Камена, Кастыкі, Куранец, Нароча (Нарач), Рабунь і некаторых іншых. У X—XIII стагоддзях тэрыторыя сучаснай Вілейшчыны ўваходзіла ў склад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], а з XIV па XVII стагоддзі — у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. У гэты перыяд паселішча насіла назву Стары Куранец. Мястэчка ўзнікла на землях велікакняжацкага маёнтка Куранец. Упершыню Куранец разам з возерам [[Нарач (возера)|Нарач]] і ракой [[Нарачанка]]й згадваецца ў лацінамоўнай грамаце [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя]] [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] віленскаму катэдральнаму касцёлу Святога Станіслава ад 2 лютага 1436 года («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»)<ref name="ALM"/>. З 1599 года мястэчка, цэнтр староства [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1727 годзе [[Каралі польскія|кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аўгуст Моцны]] даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год. == У Расійскай імперыі == З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Вілейка ўваходзіць у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. На вядомых картах Вілейкі XVIII стагоддзя відаць, што паселішча размяшчалася на працягу больш за кіламетр па беразе Віліі ўздоўж адзінай вуліцы з невялікай плошчай ля месца ўпадзення ў Вілію яе прытоку Пляснянкі. Тады ж, у канцы XVIII стагоддзя, 3 мая (па старым стылі) 1795 года, Вілейка стала павятовым горадам — цэнтрам [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], а пазней (з 1843 года) — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1896).jpg|міні|200пкс|злева|Герб [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]]]] 22 студзеня (па старым стылі) 1796 года зацверджаны герб Вілейкі: чырвонае поле шчыта перасякае выява ракі з суднам і залатым коласам. Ад першапачатковага малюнка гэтага герба да нашага часу ў некалькі змененым выглядзе захавалася толькі ніжняя частка (у верхняй адлюстроўваўся герб Мінскай губерні, які ў 1845 годзе быў заменены на герб Віленскай губерні, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў адменены). Асноўнымі заняткамі жыхароў горада з’яўляліся земляробства і рачное суднаходства. Па Віліі і далей па [[Нёман]]е ў Еўропу вывозілі дрэва, лён, пяньку, збожжа, воск. Штогод у горадзе праводзіліся 4 гандлёвыя кірмашы, аб’ёмы гандлю пачалі спадаць толькі ў канцы XIX стагоддзя. [[Файл:Vialejka, Vialla. Вялейка, Вяльля (1871).jpg|міні|200пкс|злева|Выгляд Вілейкі ў сярэдзіне XIX ст.]] У канцы XVIII стагоддзя тэрыторыя Вілейкі ў плане нагадвала трохвугольнік. Адметных будынкаў і ўмацаванняў не было. Вялікія страты гораду прычынілі пажар 1810 года і [[Вайна 1812 года|руска-французская вайна 1812 года]]. Пасля вайны 1812 года пачалася буйная рэканструкцыя горада. На працягу стагоддзя цалкам была заменена старая забудова. Многія будынкі сённяшняй Вілейкі былі закладзены ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. У час нацыянальна-вызваленчага [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] у горадзе з 8 красавіка па 1 верасня 1831 года дзейнічаў паўстанцкі камітэт на чале з Радзішэўскім. Паўстанне задушана царскім войскам пад камандаваннем Саф’янава. У час [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у павеце дзейнічаў паўстанцкі атрад [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі|Вінцэнта Козела-Паклеўскага]] (разбіты ў сутычцы пад [[Уладыкі|Уладыкамі]]). У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Вілейцы быў маёнтак з палацам; у 1860 годзе — 2 турмы, царква, 3 малітоўныя дамы, 3 капліцы, шпіталь, бровар, 14 крам, 272 дамы, у 1861 годзе — 2931 жыхар, у 1880 годзе — 3450 жыхароў, у 1897 годзе — 3560 жыхароў (з іх 40,9 % пісьменных; роднай мовай паказвалі: беларускую — 1871, яўрэйскую — 1326, рускую — 217, польскую — 109<ref name="demoscope"/>), 2 навучальныя ўстановы, шпіталь. Горад быў забудаваны пераважна драўлянымі аднапавярховымі дамамі, вуліцы падзялялі горад на кварталы. Водныя грузаперавозкі па рацэ ў XX стагоддзі замяніліся значнымі па велічыні плынямі грузаў і пасажыраў праз Вілейскую станцыю чыгункі (У 1904 годзе праз Вілейку пракладзеная чыгунка). У [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыю 1905—1907 гадоў]] у горадзе дзейнічалі рэвалюцыйна-сялянскі камітэт, сацыял-дэмакратычная група. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў верасні 1915 года Вілейка была акупаваная германскай арміяй, аднак неўзабаве вызвалена рускай арміяй падчас цяжкага бою. Баі ў 1915—1916 гадах за Вілейку былі самымі жорсткімі і кровапралітнымі падчас [[Нарачанская аперацыя|Нарачанскай аперацыі]]. У гонар вызвалення горада ў 1916 годзе быў названы новы пяхотны полк рускай арміі — 748-ы Вілейскі. У Вілейцы дыслацыраваўся корпус расійскай 10-й арміі [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]]. == Найноўшая гісторыя == 8 (21) лістапада 1917 года ў Вілейцы ўсталяваная савецкая ўлада, створаны ваенны рэвалюцыйны камітэт. У лютым 1918 года акупіравана Германіяй. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 8 снежня 1918 года занята чырвонаармейцамі 2-й акругі пагранічнай аховы. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б)Б]] у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. З ліпеня 1919 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. 10 ліпеня 1920 года занята ненадоўга Чырвонай Арміяй. 31 ліпеня 1920 года ўключана ў склад [[БССР]]. Ізноў занята польскімі войскамі ў кастрычніку 1920 года. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) адышла да Польшчы, была цэнтрам [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага]], потым [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага]] ваяводстваў. Цэнтр вясковай гміны Вілейка, якая 11 чэрвеня 1929 года перайменаваная ў гміну Каловічы<ref name="monitor"/>. Горад Вілейка таксама ўтвараў аднайменную гарадскую гміну<ref name="skorowidz"/>. У Вілейцы дзейнічалі падпольныя арганізацыі [[КПЗБ]], [[КСЗМБ]], [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (26 жніўня 1926 года ў Вілейцы адбыўся павятовы з’езд БСРГ), [[Таварыства беларускай школы]] (павятовы з’езд адбыўся 13 мая 1928 года). У рабоце з’ездаў удзельнчалі [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]]. Адным з кіраўнікоў грамадска-дэмакратычнага руху на Вілейшчыне быў [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]]. У Беларускім народным доме вялася палітычна-асветная работа, пры ім існаваў драматычны тэатр (кіраўнік [[А. І. Каляда]]). Спектаклі ставіліся ў будынку пажарнай аховы (цяпер галоўны будынак [[Вілейскі краязнаўчы музей|Вілейскага краязнаўчага музея]] на плошчы Свабоды). [[Файл:Вілейская турма. Брама.jpg|міні|Вілейская турма.]] У горадзе размяшчалася камандаванне [[Полк КАП «Вілейка»|палка Корпусу аховы памежжа «Вілейка»]], база [[Брыгада КАП «Вілейка»|гарнізону брыгады КАП «Вілейка» (Brygada KOP «Wilejka»)]] і [[Батальён КАП «Вілейка»|аднайменнага батальёна]]. [[Вілейская турма]] была адна з найбуйнейшых, тут трымалі і палітзняволеных. У ёй адбывалі пакаранне паэты-рэвалюцыянеры [[Максім Танк]], [[Ганна Новік]]. Увосень 1939 года Вілейка увайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Дзейнічала часовая павятовая ўправа, з 4 снежня 1939 года цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Выдавалася абласная «[[Сялянская газета]]», у рэдакцыі якой у 1939—1941 гадах працавалі [[Максім Танк]], [[Міхась Машара]], [[Наталля Арсеннева]], [[Ежы Путрамант]], [[Мікола Шыла]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], 25 чэрвеня 1941 года Вілейка захоплена войскамі [[Трэці рэйх|гітлераўскай Германіі]]. Напярэдадні сотні зняволеных Вілейскай турмы былі этапіраваныя ўглыб тэрыторыі СССР. Быў ўсталяваны жорсткі акупацыйны рэжым. Забіта і закатавана больш за 6 тыс. чалавек (пераважна закатавалі іх у турме і расстралялі ў [[Вілейскае гета|гета]]) і амаль цалкам знішчаны горад. Вялікія страты гарнізону ў Вілейцы ў час бою 31 кастрычніка — 1 лістапада 1943 г. нанесла [[1-я антыфашысцкая партызанская брыгада]] ([[Вілейскі бой]]). 2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаў]], вызваліла Вілейку. 20 верасня 1944 года Вілейская вобласць была перайменаваная ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскую вобласць]], адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў [[Маладзечна]]. З чэрвеня 1946 года — цэнтр раёна, са студзеня 1960 года — у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1989 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Макаўе (Вілейскі раён)|Макаўе]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 красавіка, 29 мая і 26 чэрвеня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. З 1991 года Вілейка — у складзе Рэспублікі Беларусь. У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі [[Порса]]<ref name="сельсавет"/>. <gallery mode="packed" heights="150px"> Vialejskaja synagoga. Вялейская сынагога (B. Berman, 1930-39).jpg|Вялікая сінагога Файл:Vialejka-kaścioł.jpg|[[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] Файл:Vialejka. Вялейка (XX).jpg|[[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Касцёл, перабудаваны на царкву]] Vialejka, Rynak, Marynskaja. Вялейка, Рынак, Марынская (P. Vałyncevič, 1901).jpg|Царква Марыі Егіпецкай. 1901 г. Vialejka, Asipaŭskaja-Narockaja. Вялейка, Асіпаўская-Нароцкая (1918) (2).jpg|Удалечыні касцёл і царква Файл:Vialejka-karmelitki.jpg|У цэнтры горада, злева былы касцёл кармелітак </gallery> == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1765 год — 126 чал.<ref name="evkl"/>; 1797 год — 310 чал.<ref name="HVB-1"/> * '''XIX стагоддзе''': 1801 год — 241 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1841 год — 1 369 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1861 год — 2 931 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1880 год — 3 450 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1897 год — 3 560 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/> * '''XX стагоддзе''': 1907 год — 4 060 чал.<ref name="HVB-3"/>; 1921 год — 3 417 чал.; 1939 год — 7,5 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1945 год — 3 353 чал.<ref name="HVB-4"/>; 1959 год — 8,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1965 год — 10,8 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1970 год — 12,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1989 год — 25,0 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1993 год — 29,1 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1995 год — 29,8 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 29,1 тыс. чал.; 2007 год — 28,8 тыс. чал.; 2009 год — 26 906 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2009 год — 26 836 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2010 год — 26 833 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2011 год — 26 736 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2012 год — 26 797 чал.<ref name="2012-Estimate"/>; 2013 год — 26 874 чал.<ref name="2013-Estimate"/>; 2014 год — 26 942 чал.<ref name="2014-Estimate"/>; 2015 год — 26 890 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 26 831 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 26 751 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 26&nbsp;375 чал. {{Bar chart years |Шырыня выявы = 800 |Вышыня выявы = 300 |Максімум шкалы = 30000 |Крок большай шкалы = 5000 |Крок меншай шкалы = 1000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.77,0.9,0.6) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1765 |Значэнне1 = 126 |Год2 = 1797 |Значэнне2 = 310 |Год3 = 1801 |Значэнне3 = 241 |Год4 = 1861 |Значэнне4 = 2931 |Год5 = 1880 |Значэнне5 = 3450 |Год6 = 1897 |Значэнне6 = 3560 |Год7 = 1907 |Значэнне7 = 4060 |Год8 = 1921 |Значэнне8 = 3417 |Год9 = 1939 |Значэнне9 = 7500 |Год10 = 1945 |Значэнне10 = 3353 |Год11 = 1959 |Значэнне11 = 8200 |Год12 = 1965 |Значэнне12 = 10800 |Год13 = 1970 |Значэнне13 = 12200 |Год14 = 1989 |Значэнне14 = 28077 |Год16 = 1995 |Значэнне16 = 29800 |Год17 = 2006 |Значэнне17 = 28103 |Год20 = 2010 |Значэнне20 = 26833 |Год25 = 2015 |Значэнне25 = 26890 |Год28 = 2019 |Значэнне28 = 26760 |Год29 = 2025 |Значэнне29 = 26375 |Год30 = |Значэнне30 = }} == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». [[Вілейская ГЭС]]. * [[ААТ «Зеніт — БелОМА»]] — вытворца [[фотаапарат|фотатэхнікі]], аптычных [[прыцэл]]аў для стралковай зброі, прыбораў назірання, вагавымяральнай тэхнікі. Уваходзіць у склад [[БелОМА|ААТ «Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне»]] За 10 км ад горада размешчаны [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]. == СМІ == * «[[Рэгіянальная газета]]» * «[[Шлях перамогі]]». У савецкія часы — орган партыйных і савецкіх улад, сёння — газета Вілейскага раённага выканаўчага камітэта. == Культура == * У 1936—1940 гадах у Вілейцы жыў і працаваў [[мастак]]-авангардыст [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]]. * [[Вілейскі краязнаўчы музей]]. * Выставачная зала імя [[Сілівановіч|Нікадзіма Сілівановіча]] (пры [[Вілейскі краязнаўчы музей|краязнаўчым музеі]]). * Народны тэатр гарадскога Дома культуры. * Народны ансамбль гітарыстаў «[[Адэліта (ансамбль гітарыстаў)|Адэліта]]»<ref name="Адэліта"/>. * Народны калектыў аўтарскай песні «[[Элегія (калектыў аўтарскай песні)|Элегія]]». === Культурныя ініцыятывы === * У 2004 і 2012 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2004"/><ref name="РГ_2012"/>. * 4—5 ліпеня 2015 года ў райцэнтры ўпершыню прайшоў рыцарскі фэст «Гонару Продкаў 2015»<ref name="Рыцарскі"/>. == Славутасці == [[Файл:Касьцёл Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа..jpg|thumb|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] * [[Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай (Вілейка)|Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай]] (1865) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Вілейскі Крыжаўзвядзенскі касцёл]] (1913) * [[Царква Свяціцеля Ціхана (Вілейка)|Царква Свяціцеля Ціхана]] (1997) * [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Вілейка)|Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] (2015) * [[Капліца 2000-годдзя хрысціянства]] * [[Брама-капліца]] ў гонар загінулых воінаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref name="Брама"/> (2015) * Будынкі гімназіі, турмы, шпіталя (XIX — пачатак XX стагоддзяў) * Жылыя дамы (XIX — пачатак XX стагоддзяў) === Помнікі, мемарыялы === [[Файл:Вілляна.jpg|thumb|Помнік экспедыцыі графа Тышкевіча]] * Помнік землякам, якія загінулі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], плошча Свабоды. * Помнік [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаву]], [[Двойчы Героі Савецкага Саюза|Двойчы Герою Савецкага Саюза]], вул. Савецкая. * Помнік экспедыцыі графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіча]], вул. 17 Верасня<ref name="Вілляна"/>. * Помнік Уладзіміру [[Ленін]]у на Цэнтральнай плошчы. * Мемарыял «[[Памяці зніклых вёсак]]», прыгарад, пры шашы Вілейка-[[Ушачы]]<ref name="Вёскі"/>. * Мемарыяльны камень ахвярам [[Вілейская турма|Вілейскай турмы]], на Лясных могілках, пры аб’язной дарозе<ref name="Турма"/>. * Мемарыяльныя крыжы на месцы меркаванага расстрэлу [[Расціслаў Лапіцкі|Расціслава Лапіцкага]] — члена антысавецкага падполля, урочышча Красны Беражок ля Вілейкі<ref name="Лапіцкі"/>. == Страчаная спадчына == * [[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Свята-Георгіеўская царква]] (1862) * [[Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы (Вілейка)|Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы]]<ref>{{Cite web |url=https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |title=ГІСТОРЫЯ ЦАРКВА УСЯЧЭННЯ ГАЛАВЫ ІААНА ПРАДЦЕЧЫ |access-date=11 лістапада 2020 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111014921/https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |url-status=dead }}</ref> === Турысцкія маршруты === Распрацаваныя і дзейнічаюць некалькі турысцкіх маршрутаў па наваколлях Вілейкі<ref name="Турызм_01"/>. Штогод, пачынаючы ад 2007 года, з Вілейскага раёна бярэ старт і праходзіць праз Вілейку водная экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча». Першая экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча» прайшла ў 2007 годзе. Яе прымеркавалі да 150-годдзя вядомага падарожжа па Віліі краязнаўцы графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]]. Вандроўнікі прайшлі па слядах экспедыцыі графа Тышкевіча ад вытокаў Віліі да зліцця з Нёманам<ref name="Турызм_02"/>. Арганізатарамі і ўдзельнікамі першай воднай экспедыцыі сталі літоўскія і беларускія навукоўцы, краязнаўцы і турысты. Сёння яна набывае больш папулярызатарскі і турыстычны характар і заканчваецца на тэрыторыі Беларусі<ref name="Турызм_03"/>. == Галерэя == <gallery caption="Вілейка сёння" widths="200" heights="150" perrow="4"> Файл:Belarus-Vialejka-Church of Saint Mary of Egypt.jpg|<center> Царква святой Марыі Егіпецкай Файл:Belarus-Vialejka-Church of Exaltation of the Holy Cross-2.jpg|<center>Касцёл Узвіжання Святога Крыжа Файл:Вілейка. Былая турма 2.jpg|<center>Былая турма Файл:Вілейка. Будынак аддзялення хуткай дапамогі і скурвендыспансера 2.jpg|<center>Бальнічны будынак </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Вілейкі}} {{div col|2}} * [[Наталля Арсеннева]] — беларуская [[паэт]]эса. * [[Эва Астроўская|Эва Марыя Астроўская]] (1938—2012) — польская пісьменніца і [[журналіст]]ка<ref name="ostrowska"/>. * [[Леанід Вікенцьевіч Аўдзей|Леанід Аўдзей]] (1929—1977) — хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref name="Аўдзей"/>. * [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]] (1879—1937) — беларускі палітык, публіцыст * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — фотамастак, святар.<ref name="walyncewicz"/>. * [[Міхаіл Казінец]] — беларускі [[дырыжор]], народны артыст Беларусі (1987). * [[Мікалай Фаміч Красінскі]] — беларускі тэатральны дзеяч. * [[Мікіта Крыўцоў]] — беларускі футбольны фанат, загінулы ўдзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. * [[Расціслаў Лапіцкі]] — удзельнік беларускага антысавецкага падполля<ref name="web"/>. * [[Аляксандр Янавіч Любанскі]] (1863—1932) — арганізатар сельскагаспадарчай і прамысловай вытворчасці, мецэнат, філантроп * [[Аляксандр Манцэвіч]] — журналіст і выдавец<ref name="сайт"/>. * [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]] — беларускі [[мастак]]. * [[Ганна Аляксееўна Новік|Ганна Новік]] — беларуская [[паэтэса]], дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997)<ref name="Novik-1"/><ref name="Novik-2"/><ref name="Novik-3"/><ref name="Nowik_01"/>. * [[Анатоль Валянцінавіч Рогач|Анатоль Рогач]] — беларускі [[краязнаўца]], даследчык гісторыі Беларускага [[Павілле|Павілля]].<ref name="Rohač"/> * [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольд Родзевіч]] — (1895—1938) — беларускі [[драматург]], тэатральны і нацыянальны дзеяч. Скончыў (1909) у Вілейцы гарадское вучылішча. * [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]] — [[мастак]]-авангардыст, стваральнік [[унізм]]у. * [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]] — беларускі грамадска-[[палітычны дзеяч]], [[публіцыст]], [[эканаміст]]. * [[Кандрат Зігмундавіч Церах|Кандрат Церах]] — апошні [[Міністэрства гандлю СССР|міністр гандлю]] [[СССР]] (1986—1991). * [[Алесь Шут]] ([952—2019) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], дэпутат [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]] ад Лагойшчыны. Член [[Беларускі народны фронт «Адраджэнне»|Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне»]]. {{div col end}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг|Расія}} [[Мажайск]], [[Расія]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Уілмар (Мінесота)|Вілмар]], [[Мінесота]], [[ЗША]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Пераяслаў]], [[Украіна]] * {{Сцяг|Азербайджан}} [[Астара (Азербайджан)|Астара]], [[Азербайджан]] * {{Сцяг|Польшча}} [[Уязд]], [[Польшча]] * {{Сцяг|Расія}} [[Валдай]], [[Расія]] * {{Сцяг|Германія}} [[Обергаўзен]], [[Германія]] == Гл. таксама == * [[Вілейскае вадасховішча]] * [[Спіс вуліц Вілейкі]] * [[ФК Вілія Вілейка]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ALM">«Акты Литовской Метрики». — Т.1. — Варшава, 1896. — С.5</ref> <ref name="demoscope">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=94 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> <ref name="monitor">[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/monitor_pl/1929-06/numer132/imagepages/image1.htm Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych] // Monitor Polski — 1929 г. — нумар 132 — пазіцыя 325</ref> <ref name="skorowidz">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923</ref> <ref name="сельсавет">[http://www.rh.by/by/231/50/6952/ Вілейскі раён. На 2 сельсаветы меней. Горад вырас за лік Порсы. Падрабязнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020203206/http://www.rh.by/by/231/50/6952/ |date=20 кастрычніка 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=408|артыкул=Вілейка|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} С. 408</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 561.</ref> <ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 562.</ref> <ref name="Enc_hist_Wil">Вілейка // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 267.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 563.</ref> <ref name="HVB-4">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 564.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|4к}} С. 158.</ref> <ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Адэліта">[http://www.rh.by/by/255/20/7955/ На канцэрце вілейскага ансабля гітарыстаў «Адэліта» не было свабодных месц] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304213343/http://www.rh.by/by/255/20/7955/ |date=4 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="РГ_2004">«Адна зямля» збірае сяброў //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 23 ліпеня 2004 г., № 30 (481)</ref> <ref name="РГ_2012">[http://www.rh.by/by/177/20/4900/ Гран-пры «Адной зямлі» ўзяў маладзечанец Артур Міхайлаў, вучань Пятра Ялфімава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113190038/http://www.rh.by/by/177/20/4900/ |date=13 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Рыцарскі">[http://www.rh.by/by/339/20/12047/ Змаганні рыцараў і народныя спевы. У Вілейцы ўпершыню прайшоў фэст «Гонару Продкаў 2015» (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150708104907/http://www.rh.by/by/339/20/12047/ |date=8 ліпеня 2015 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Брама">[http://www.rh.by/by/351/10/12662/ Браму-капліцу ў гонар загінулых воінаў Першай сусветнай адкрылі ў Вілейцы. Будавалі яе ўсёй грамадой (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405115808/http://www.rh.by/by/351/10/12662/ |date=5 красавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Вілляна">[http://zviazda.by/be/news/20140310/1394484986-raka-chasu Ра­ка ча­су] // «[[Звязда (газета)|Звязда]]»</ref> <ref name="Вёскі">[http://www.rh.by/by/27/150/258/ Памяці зніклых вёсак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921220910/http://www.rh.by/by/27/150/258/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турма">[http://www.rh.by/by/39/120/504/ Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107020646/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=7 лістапада 2017 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Лапіцкі">[http://www.rh.by/by/36/50/434/ Ушанавалі памяць Расціслава Лапіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921221343/http://www.rh.by/by/36/50/434/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турызм_01">[http://www.rh.by/by/330/60/11519/ Убачыць касцёл, пабудаваны за залатую табакерку, і абняць адзін з самых вялікіх камянёў Вілейшчыны. Маршрут «Па даўгінаўскіх ваколіцах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711072203/http://www.rh.by/by/330/60/11519/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_02">[http://rh.by/by/282/70/8993/ У ліпені ізноў праплывуць «Шляхам Тышкевіча». Экспедыцыя стартуе з Вілейкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711063829/http://www.rh.by/by/282/70/8993/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_03">[http://www.rh.by/by/340/60/12066/ У сплаве «Шляхам Тышкевіча» бярэ ўдзел 77-гадовы турыст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711074937/http://www.rh.by/by/340/60/12066/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="ostrowska">[http://www.rh.by/by/207/10/5815/ Эва Астроўская: пісьменніца, якая не баялася жыцця] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021501/http://www.rh.by/by/207/10/5815 |date=5 сакавіка 2016 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Аўдзей">[http://www.bsmu.by/page/55/3072/ Авдей Леонид Викентьевич] // Сайт [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медуніверсітэта]]</ref> <ref name="walyncewicz">[http://www.rh.by/by/141/250/3737/ Павел Валынцэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142133/http://www.rh.by/by/141/250/3737/ |date=13 лістапада 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="web">''[[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі:]] ''Расціслаў Лапіцкі — з кагорты невядомых герояў //«[[Рэгіянальная газета]]», 25 ліпеня 1997 г., № 13 (258), стар. 3</ref> <ref name="сайт">[http://www.rh.by «Рэгіянальная газета»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> <ref name="Novik-1">[http://slovo.ws/bio/bel/13/0010.html «Новік Ганна, біяграфія»]</ref> <ref name="Novik-2">[http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html «Восеньскі роздум Ганны Новік»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305053601/http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Novik-3">[http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html «З любоўю да людзей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305113517/http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Nowik_01">«[[Рэгіянальная газета]]», № 12 (465), 12 сакавіка 2004</ref> <ref name="Rohač">[http://www.rh.by/by/73/250/1791 Рогач Анатоль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150618104727/http://www.rh.by/by/73/250/1791/ |date=18 чэрвеня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Вилейка}} * Prochwicz Jerzy, «Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski»// Białoruskie Zeszyty Historyczne № 13, Białystok 2000. * Prochwicz Jerzy, Konstankiewicz Andrzej, Rutkiewicz Jan «Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939», wyd. Barwa i Broń, Warszawa 2003. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Viliejka|Вілейка}} {{OSM relation|5549061|Вілейка}} * [http://vileyka.minsk-region.by Афіцыйны сайт Вілейскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140708062809/http://vileyka.minsk-region.by/ |date=8 ліпеня 2014 }} * [http://vileykainfo.by Сайт Вілейка-Info] * [http://vialejka.info Вілейка — vialejka.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130524161322/http://vialejka.info/ |date=24 мая 2013 }} * [http://rh.by «Рэгіянальная газета» он-лайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918095439/https://rh.by/ |date=18 верасня 2020 }} * [http://www.radzima.org/be/gorad/vileyka.html Вілейка] на [[Radzima.org]] * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/vilejka/index.htm}} {{Вілейскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вілейка| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] j30yrle24u1qklz92ewegvu7l0sqqd0 5159401 5159262 2026-06-29T07:38:54Z M.L.Bot 261 афармленне 5159401 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Вілейка |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі }} '''Віле́йка'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Viliejka}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]], на рацэ [[Вілія|Віліі]]. За 103 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Чыгуначная станцыя на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]]. Вузел аўтамабільных дарог на Маладзечна, [[Смаргонь]], [[Мядзел]], [[Докшыцы]], [[Плешчаніцы]]. == Гісторыя == Лічыцца, што Вілейка з’явілася каля пяці стагоддзяў таму, аднак археалагічныя знаходкі сведчаць аб тым, што людзі заснавалі пастаяннае паселішча недалёка ад сённяшніх межаў Вілейкі нашмат раней гэтай даты. Першыя людзі на тэрыторыі сучаснага Вілейскага раёна з’явіліся прыкладна ў IX тысячагоддзі да нашай эры. Недалёка ад вёсак Сосенка і Асташкава знойдзеныя стаянкі старажытных людзей і крэмневыя прылады працы, па якіх ўзрост знойдзеных стаянак адносяць да VII—V тысячагоддзяў да нашай эры. Пазнейшыя археалагічныя помнікі, якія адносяцца да эпохі неаліту (IV—II тысячагоддзі да нашай эры), выяўленыя каля вёсак Камена, Кастыкі, Куранец, Нароча (Нарач), Рабунь і некаторых іншых. У X—XIII стагоддзях тэрыторыя сучаснай Вілейшчыны ўваходзіла ў склад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], а з XIV па XVII стагоддзі — у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. У гэты перыяд паселішча насіла назву Стары Куранец. Мястэчка ўзнікла на землях велікакняжацкага маёнтка Куранец. Упершыню Куранец разам з возерам [[Нарач (возера)|Нарач]] і ракой [[Нарачанка]]й згадваецца ў лацінамоўнай грамаце [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя]] [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] віленскаму катэдральнаму касцёлу Святога Станіслава ад 2 лютага 1436 года («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»)<ref name="ALM"/>. З 1599 года мястэчка, цэнтр староства [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1727 годзе [[Каралі польскія|кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аўгуст Моцны]] даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год. == У Расійскай імперыі == З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Вілейка ўваходзіць у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. На вядомых картах Вілейкі XVIII стагоддзя відаць, што паселішча размяшчалася на працягу больш за кіламетр па беразе Віліі ўздоўж адзінай вуліцы з невялікай плошчай ля месца ўпадзення ў Вілію яе прытоку Пляснянкі. Тады ж, у канцы XVIII стагоддзя, 3 мая (па старым стылі) 1795 года, Вілейка стала павятовым горадам — цэнтрам [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], а пазней (з 1843 года) — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1896).jpg|міні|200пкс|злева|Герб [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]]]] 22 студзеня (па старым стылі) 1796 года зацверджаны герб Вілейкі: чырвонае поле шчыта перасякае выява ракі з суднам і залатым коласам. Ад першапачатковага малюнка гэтага герба да нашага часу ў некалькі змененым выглядзе захавалася толькі ніжняя частка (у верхняй адлюстроўваўся герб Мінскай губерні, які ў 1845 годзе быў заменены на герб Віленскай губерні, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў адменены). Асноўнымі заняткамі жыхароў горада з’яўляліся земляробства і рачное суднаходства. Па Віліі і далей па [[Нёман]]е ў Еўропу вывозілі дрэва, лён, пяньку, збожжа, воск. Штогод у горадзе праводзіліся 4 гандлёвыя кірмашы, аб’ёмы гандлю пачалі спадаць толькі ў канцы XIX стагоддзя. [[Файл:Vialejka, Vialla. Вялейка, Вяльля (1871).jpg|міні|200пкс|злева|Выгляд Вілейкі ў сярэдзіне XIX ст.]] У канцы XVIII стагоддзя тэрыторыя Вілейкі ў плане нагадвала трохвугольнік. Адметных будынкаў і ўмацаванняў не было. Вялікія страты гораду прычынілі пажар 1810 года і [[Вайна 1812 года|руска-французская вайна 1812 года]]. Пасля вайны 1812 года пачалася буйная рэканструкцыя горада. На працягу стагоддзя цалкам была заменена старая забудова. Многія будынкі сённяшняй Вілейкі былі закладзены ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. У час нацыянальна-вызваленчага [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] у горадзе з 8 красавіка па 1 верасня 1831 года дзейнічаў паўстанцкі камітэт на чале з Радзішэўскім. Паўстанне задушана царскім войскам пад камандаваннем Саф’янава. У час [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у павеце дзейнічаў паўстанцкі атрад [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі|Вінцэнта Козела-Паклеўскага]] (разбіты ў сутычцы пад [[Уладыкі|Уладыкамі]]). У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Вілейцы быў маёнтак з палацам; у 1860 годзе — 2 турмы, царква, 3 малітоўныя дамы, 3 капліцы, шпіталь, бровар, 14 крам, 272 дамы, у 1861 годзе — 2931 жыхар, у 1880 годзе — 3450 жыхароў, у 1897 годзе — 3560 жыхароў (з іх 40,9 % пісьменных; роднай мовай паказвалі: беларускую — 1871, яўрэйскую — 1326, рускую — 217, польскую — 109<ref name="demoscope"/>), 2 навучальныя ўстановы, шпіталь. Горад быў забудаваны пераважна драўлянымі аднапавярховымі дамамі, вуліцы падзялялі горад на кварталы. Водныя грузаперавозкі па рацэ ў XX стагоддзі замяніліся значнымі па велічыні плынямі грузаў і пасажыраў праз Вілейскую станцыю чыгункі (У 1904 годзе праз Вілейку пракладзеная чыгунка). У [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыю 1905—1907 гадоў]] у горадзе дзейнічалі рэвалюцыйна-сялянскі камітэт, сацыял-дэмакратычная група. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў верасні 1915 года Вілейка была акупаваная германскай арміяй, аднак неўзабаве вызвалена рускай арміяй падчас цяжкага бою. Баі ў 1915—1916 гадах за Вілейку былі самымі жорсткімі і кровапралітнымі падчас [[Нарачанская аперацыя|Нарачанскай аперацыі]]. У гонар вызвалення горада ў 1916 годзе быў названы новы пяхотны полк рускай арміі — 748-ы Вілейскі. У Вілейцы дыслацыраваўся корпус расійскай 10-й арміі [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]]. == Найноўшая гісторыя == 8 (21) лістапада 1917 года ў Вілейцы ўсталяваная савецкая ўлада, створаны ваенны рэвалюцыйны камітэт. У лютым 1918 года акупіравана Германіяй. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 8 снежня 1918 года занята чырвонаармейцамі 2-й акругі пагранічнай аховы. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б)Б]] у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. З ліпеня 1919 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. 10 ліпеня 1920 года занята ненадоўга Чырвонай Арміяй. 31 ліпеня 1920 года ўключана ў склад [[БССР]]. Ізноў занята польскімі войскамі ў кастрычніку 1920 года. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) адышла да Польшчы, была цэнтрам [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага]], потым [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага]] ваяводстваў. Цэнтр вясковай гміны Вілейка, якая 11 чэрвеня 1929 года перайменаваная ў гміну Каловічы<ref name="monitor"/>. Горад Вілейка таксама ўтвараў аднайменную гарадскую гміну<ref name="skorowidz"/>. У Вілейцы дзейнічалі падпольныя арганізацыі [[КПЗБ]], [[КСЗМБ]], [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (26 жніўня 1926 года ў Вілейцы адбыўся павятовы з’езд БСРГ), [[Таварыства беларускай школы]] (павятовы з’езд адбыўся 13 мая 1928 года). У рабоце з’ездаў удзельнчалі [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]]. Адным з кіраўнікоў грамадска-дэмакратычнага руху на Вілейшчыне быў [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]]. У Беларускім народным доме вялася палітычна-асветная работа, пры ім існаваў драматычны тэатр (кіраўнік [[А. І. Каляда]]). Спектаклі ставіліся ў будынку пажарнай аховы (цяпер галоўны будынак [[Вілейскі краязнаўчы музей|Вілейскага краязнаўчага музея]] на плошчы Свабоды). [[Файл:Вілейская турма. Брама.jpg|міні|Вілейская турма.]] У горадзе размяшчалася камандаванне [[Полк КАП «Вілейка»|палка Корпусу аховы памежжа «Вілейка»]], база [[Брыгада КАП «Вілейка»|гарнізону брыгады КАП «Вілейка» (Brygada KOP «Wilejka»)]] і [[Батальён КАП «Вілейка»|аднайменнага батальёна]]. [[Вілейская турма]] была адна з найбуйнейшых, тут трымалі і палітзняволеных. У ёй адбывалі пакаранне паэты-рэвалюцыянеры [[Максім Танк]], [[Ганна Новік]]. Увосень 1939 года Вілейка увайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Дзейнічала часовая павятовая ўправа, з 4 снежня 1939 года цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Выдавалася абласная «[[Сялянская газета]]», у рэдакцыі якой у 1939—1941 гадах працавалі [[Максім Танк]], [[Міхась Машара]], [[Наталля Арсеннева]], [[Ежы Путрамант]], [[Мікола Шыла]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], 25 чэрвеня 1941 года Вілейка захоплена войскамі [[Трэці рэйх|гітлераўскай Германіі]]. Напярэдадні сотні зняволеных Вілейскай турмы былі этапіраваныя ўглыб тэрыторыі СССР. Быў ўсталяваны жорсткі акупацыйны рэжым. Забіта і закатавана больш за 6 тыс. чалавек (пераважна закатавалі іх у турме і расстралялі ў [[Вілейскае гета|гета]]) і амаль цалкам знішчаны горад. Вялікія страты гарнізону ў Вілейцы ў час бою 31 кастрычніка — 1 лістапада 1943 г. нанесла [[1-я антыфашысцкая партызанская брыгада]] ([[Вілейскі бой]]). 2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаў]], вызваліла Вілейку. 20 верасня 1944 года Вілейская вобласць была перайменаваная ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскую вобласць]], адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў [[Маладзечна]]. З чэрвеня 1946 года — цэнтр раёна, са студзеня 1960 года — у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1989 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Макаўе (Вілейскі раён)|Макаўе]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 красавіка, 29 мая і 26 чэрвеня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. З 1991 года Вілейка — у складзе Рэспублікі Беларусь. У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі [[Порса]]<ref name="сельсавет"/>. <gallery mode="packed" heights="150px"> Vialejskaja synagoga. Вялейская сынагога (B. Berman, 1930-39).jpg|Вялікая сінагога Файл:Vialejka-kaścioł.jpg|[[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] Файл:Vialejka. Вялейка (XX).jpg|[[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Касцёл, перабудаваны на царкву]] Vialejka, Rynak, Marynskaja. Вялейка, Рынак, Марынская (P. Vałyncevič, 1901).jpg|Царква Марыі Егіпецкай. 1901 г. Vialejka, Asipaŭskaja-Narockaja. Вялейка, Асіпаўская-Нароцкая (1918) (2).jpg|Удалечыні касцёл і царква Файл:Vialejka-karmelitki.jpg|У цэнтры горада, злева былы касцёл кармелітак </gallery> == Геаграфія == === Водныя аб’екты === На рацэ [[Вілія|Віліі]] і [[Вілейскім вадасховішчы|Вілейскае вадасховішча]]. Таксама праз горад цякуць рэкі [[Смердзія]] і [[Пляснянка]]. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1765 год — 126 чал.<ref name="evkl"/>; 1797 год — 310 чал.<ref name="HVB-1"/> * '''XIX стагоддзе''': 1801 год — 241 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1841 год — 1 369 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1861 год — 2 931 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1880 год — 3 450 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1897 год — 3 560 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/> * '''XX стагоддзе''': 1907 год — 4 060 чал.<ref name="HVB-3"/>; 1921 год — 3 417 чал.; 1939 год — 7,5 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1945 год — 3 353 чал.<ref name="HVB-4"/>; 1959 год — 8,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1965 год — 10,8 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1970 год — 12,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1989 год — 25,0 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1993 год — 29,1 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1995 год — 29,8 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 29,1 тыс. чал.; 2007 год — 28,8 тыс. чал.; 2009 год — 26 906 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2009 год — 26 836 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2010 год — 26 833 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2011 год — 26 736 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2012 год — 26 797 чал.<ref name="2012-Estimate"/>; 2013 год — 26 874 чал.<ref name="2013-Estimate"/>; 2014 год — 26 942 чал.<ref name="2014-Estimate"/>; 2015 год — 26 890 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 26 831 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 26 751 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 26&nbsp;375 чал. {{Bar chart years |Шырыня выявы = 800 |Вышыня выявы = 300 |Максімум шкалы = 30000 |Крок большай шкалы = 5000 |Крок меншай шкалы = 1000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.77,0.9,0.6) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1765 |Значэнне1 = 126 |Год2 = 1797 |Значэнне2 = 310 |Год3 = 1801 |Значэнне3 = 241 |Год4 = 1861 |Значэнне4 = 2931 |Год5 = 1880 |Значэнне5 = 3450 |Год6 = 1897 |Значэнне6 = 3560 |Год7 = 1907 |Значэнне7 = 4060 |Год8 = 1921 |Значэнне8 = 3417 |Год9 = 1939 |Значэнне9 = 7500 |Год10 = 1945 |Значэнне10 = 3353 |Год11 = 1959 |Значэнне11 = 8200 |Год12 = 1965 |Значэнне12 = 10800 |Год13 = 1970 |Значэнне13 = 12200 |Год14 = 1989 |Значэнне14 = 28077 |Год16 = 1995 |Значэнне16 = 29800 |Год17 = 2006 |Значэнне17 = 28103 |Год20 = 2010 |Значэнне20 = 26833 |Год25 = 2015 |Значэнне25 = 26890 |Год28 = 2019 |Значэнне28 = 26760 |Год29 = 2025 |Значэнне29 = 26375 |Год30 = |Значэнне30 = }} == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». [[Вілейская ГЭС]]. * [[ААТ «Зеніт — БелОМА»]] — вытворца [[фотаапарат|фотатэхнікі]], аптычных [[прыцэл]]аў для стралковай зброі, прыбораў назірання, вагавымяральнай тэхнікі. Уваходзіць у склад [[БелОМА|ААТ «Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне»]] За 10 км ад горада размешчаны [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]. == СМІ == * «[[Рэгіянальная газета]]» * «[[Шлях перамогі]]». У савецкія часы — орган партыйных і савецкіх улад, сёння — газета Вілейскага раённага выканаўчага камітэта. == Культура == * У 1936—1940 гадах у Вілейцы жыў і працаваў [[мастак]]-авангардыст [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]]. * [[Вілейскі краязнаўчы музей]]. * Выставачная зала імя [[Сілівановіч|Нікадзіма Сілівановіча]] (пры [[Вілейскі краязнаўчы музей|краязнаўчым музеі]]). * Народны тэатр гарадскога Дома культуры. * Народны ансамбль гітарыстаў «[[Адэліта (ансамбль гітарыстаў)|Адэліта]]»<ref name="Адэліта"/>. * Народны калектыў аўтарскай песні «[[Элегія (калектыў аўтарскай песні)|Элегія]]». === Культурныя ініцыятывы === * У 2004 і 2012 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2004"/><ref name="РГ_2012"/>. * 4—5 ліпеня 2015 года ў райцэнтры ўпершыню прайшоў рыцарскі фэст «Гонару Продкаў 2015»<ref name="Рыцарскі"/>. == Славутасці == [[Файл:Касьцёл Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа..jpg|thumb|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] * [[Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай (Вілейка)|Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай]] (1865) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Вілейскі Крыжаўзвядзенскі касцёл]] (1913) * [[Царква Свяціцеля Ціхана (Вілейка)|Царква Свяціцеля Ціхана]] (1997) * [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Вілейка)|Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] (2015) * [[Капліца 2000-годдзя хрысціянства]] * [[Брама-капліца]] ў гонар загінулых воінаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref name="Брама"/> (2015) * Будынкі гімназіі, турмы, шпіталя (XIX — пачатак XX стагоддзяў) * Жылыя дамы (XIX — пачатак XX стагоддзяў) === Помнікі, мемарыялы === [[Файл:Вілляна.jpg|thumb|Помнік экспедыцыі графа Тышкевіча]] * Помнік землякам, якія загінулі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], плошча Свабоды. * Помнік [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаву]], [[Двойчы Героі Савецкага Саюза|Двойчы Герою Савецкага Саюза]], вул. Савецкая. * Помнік экспедыцыі графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіча]], вул. 17 Верасня<ref name="Вілляна"/>. * Помнік Уладзіміру [[Ленін]]у на Цэнтральнай плошчы. * Мемарыял «[[Памяці зніклых вёсак]]», прыгарад, пры шашы Вілейка-[[Ушачы]]<ref name="Вёскі"/>. * Мемарыяльны камень ахвярам [[Вілейская турма|Вілейскай турмы]], на Лясных могілках, пры аб’язной дарозе<ref name="Турма"/>. * Мемарыяльныя крыжы на месцы меркаванага расстрэлу [[Расціслаў Лапіцкі|Расціслава Лапіцкага]] — члена антысавецкага падполля, урочышча Красны Беражок ля Вілейкі<ref name="Лапіцкі"/>. == Страчаная спадчына == * [[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Свята-Георгіеўская царква]] (1862) * [[Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы (Вілейка)|Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы]]<ref>{{Cite web |url=https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |title=ГІСТОРЫЯ ЦАРКВА УСЯЧЭННЯ ГАЛАВЫ ІААНА ПРАДЦЕЧЫ |access-date=11 лістапада 2020 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111014921/https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |url-status=dead }}</ref> === Турысцкія маршруты === Распрацаваныя і дзейнічаюць некалькі турысцкіх маршрутаў па наваколлях Вілейкі<ref name="Турызм_01"/>. Штогод, пачынаючы ад 2007 года, з Вілейскага раёна бярэ старт і праходзіць праз Вілейку водная экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча». Першая экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча» прайшла ў 2007 годзе. Яе прымеркавалі да 150-годдзя вядомага падарожжа па Віліі краязнаўцы графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]]. Вандроўнікі прайшлі па слядах экспедыцыі графа Тышкевіча ад вытокаў Віліі да зліцця з Нёманам<ref name="Турызм_02"/>. Арганізатарамі і ўдзельнікамі першай воднай экспедыцыі сталі літоўскія і беларускія навукоўцы, краязнаўцы і турысты. Сёння яна набывае больш папулярызатарскі і турыстычны характар і заканчваецца на тэрыторыі Беларусі<ref name="Турызм_03"/>. == Галерэя == <gallery caption="Вілейка сёння" widths="200" heights="150" perrow="4"> Файл:Belarus-Vialejka-Church of Saint Mary of Egypt.jpg|<center> Царква святой Марыі Егіпецкай Файл:Belarus-Vialejka-Church of Exaltation of the Holy Cross-2.jpg|<center>Касцёл Узвіжання Святога Крыжа Файл:Вілейка. Былая турма 2.jpg|<center>Былая турма Файл:Вілейка. Будынак аддзялення хуткай дапамогі і скурвендыспансера 2.jpg|<center>Бальнічны будынак </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Вілейкі}} {{div col|2}} * [[Наталля Арсеннева]] — беларуская [[паэт]]эса. * [[Эва Астроўская|Эва Марыя Астроўская]] (1938—2012) — польская пісьменніца і [[журналіст]]ка<ref name="ostrowska"/>. * [[Леанід Вікенцьевіч Аўдзей|Леанід Аўдзей]] (1929—1977) — хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref name="Аўдзей"/>. * [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]] (1879—1937) — беларускі палітык, публіцыст * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — фотамастак, святар.<ref name="walyncewicz"/>. * [[Міхаіл Казінец]] — беларускі [[дырыжор]], народны артыст Беларусі (1987). * [[Мікалай Фаміч Красінскі]] — беларускі тэатральны дзеяч. * [[Мікіта Крыўцоў]] — беларускі футбольны фанат, загінулы ўдзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. * [[Расціслаў Лапіцкі]] — удзельнік беларускага антысавецкага падполля<ref name="web"/>. * [[Аляксандр Янавіч Любанскі]] (1863—1932) — арганізатар сельскагаспадарчай і прамысловай вытворчасці, мецэнат, філантроп * [[Аляксандр Манцэвіч]] — журналіст і выдавец<ref name="сайт"/>. * [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]] — беларускі [[мастак]]. * [[Ганна Аляксееўна Новік|Ганна Новік]] — беларуская [[паэтэса]], дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997)<ref name="Novik-1"/><ref name="Novik-2"/><ref name="Novik-3"/><ref name="Nowik_01"/>. * [[Анатоль Валянцінавіч Рогач|Анатоль Рогач]] — беларускі [[краязнаўца]], даследчык гісторыі Беларускага [[Павілле|Павілля]].<ref name="Rohač"/> * [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольд Родзевіч]] — (1895—1938) — беларускі [[драматург]], тэатральны і нацыянальны дзеяч. Скончыў (1909) у Вілейцы гарадское вучылішча. * [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]] — [[мастак]]-авангардыст, стваральнік [[унізм]]у. * [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]] — беларускі грамадска-[[палітычны дзеяч]], [[публіцыст]], [[эканаміст]]. * [[Кандрат Зігмундавіч Церах|Кандрат Церах]] — апошні [[Міністэрства гандлю СССР|міністр гандлю]] [[СССР]] (1986—1991). * [[Алесь Шут]] ([952—2019) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], дэпутат [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]] ад Лагойшчыны. Член [[Беларускі народны фронт «Адраджэнне»|Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне»]]. {{div col end}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг|Расія}} [[Мажайск]], [[Расія]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Уілмар (Мінесота)|Вілмар]], [[Мінесота]], [[ЗША]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Пераяслаў]], [[Украіна]] * {{Сцяг|Азербайджан}} [[Астара (Азербайджан)|Астара]], [[Азербайджан]] * {{Сцяг|Польшча}} [[Уязд]], [[Польшча]] * {{Сцяг|Расія}} [[Валдай]], [[Расія]] * {{Сцяг|Германія}} [[Обергаўзен]], [[Германія]] == Гл. таксама == * [[Вілейскае вадасховішча]] * [[Спіс вуліц Вілейкі]] * [[ФК Вілія Вілейка]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ALM">«Акты Литовской Метрики». — Т.1. — Варшава, 1896. — С.5</ref> <ref name="demoscope">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=94 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> <ref name="monitor">[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/monitor_pl/1929-06/numer132/imagepages/image1.htm Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych] // Monitor Polski — 1929 г. — нумар 132 — пазіцыя 325</ref> <ref name="skorowidz">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923</ref> <ref name="сельсавет">[http://www.rh.by/by/231/50/6952/ Вілейскі раён. На 2 сельсаветы меней. Горад вырас за лік Порсы. Падрабязнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020203206/http://www.rh.by/by/231/50/6952/ |date=20 кастрычніка 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=408|артыкул=Вілейка|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} С. 408</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 561.</ref> <ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 562.</ref> <ref name="Enc_hist_Wil">Вілейка // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 267.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 563.</ref> <ref name="HVB-4">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 564.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|4к}} С. 158.</ref> <ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Адэліта">[http://www.rh.by/by/255/20/7955/ На канцэрце вілейскага ансабля гітарыстаў «Адэліта» не было свабодных месц] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304213343/http://www.rh.by/by/255/20/7955/ |date=4 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="РГ_2004">«Адна зямля» збірае сяброў //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 23 ліпеня 2004 г., № 30 (481)</ref> <ref name="РГ_2012">[http://www.rh.by/by/177/20/4900/ Гран-пры «Адной зямлі» ўзяў маладзечанец Артур Міхайлаў, вучань Пятра Ялфімава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113190038/http://www.rh.by/by/177/20/4900/ |date=13 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Рыцарскі">[http://www.rh.by/by/339/20/12047/ Змаганні рыцараў і народныя спевы. У Вілейцы ўпершыню прайшоў фэст «Гонару Продкаў 2015» (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150708104907/http://www.rh.by/by/339/20/12047/ |date=8 ліпеня 2015 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Брама">[http://www.rh.by/by/351/10/12662/ Браму-капліцу ў гонар загінулых воінаў Першай сусветнай адкрылі ў Вілейцы. Будавалі яе ўсёй грамадой (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405115808/http://www.rh.by/by/351/10/12662/ |date=5 красавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Вілляна">[http://zviazda.by/be/news/20140310/1394484986-raka-chasu Ра­ка ча­су] // «[[Звязда (газета)|Звязда]]»</ref> <ref name="Вёскі">[http://www.rh.by/by/27/150/258/ Памяці зніклых вёсак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921220910/http://www.rh.by/by/27/150/258/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турма">[http://www.rh.by/by/39/120/504/ Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107020646/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=7 лістапада 2017 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Лапіцкі">[http://www.rh.by/by/36/50/434/ Ушанавалі памяць Расціслава Лапіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921221343/http://www.rh.by/by/36/50/434/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турызм_01">[http://www.rh.by/by/330/60/11519/ Убачыць касцёл, пабудаваны за залатую табакерку, і абняць адзін з самых вялікіх камянёў Вілейшчыны. Маршрут «Па даўгінаўскіх ваколіцах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711072203/http://www.rh.by/by/330/60/11519/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_02">[http://rh.by/by/282/70/8993/ У ліпені ізноў праплывуць «Шляхам Тышкевіча». Экспедыцыя стартуе з Вілейкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711063829/http://www.rh.by/by/282/70/8993/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_03">[http://www.rh.by/by/340/60/12066/ У сплаве «Шляхам Тышкевіча» бярэ ўдзел 77-гадовы турыст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711074937/http://www.rh.by/by/340/60/12066/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="ostrowska">[http://www.rh.by/by/207/10/5815/ Эва Астроўская: пісьменніца, якая не баялася жыцця] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021501/http://www.rh.by/by/207/10/5815 |date=5 сакавіка 2016 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Аўдзей">[http://www.bsmu.by/page/55/3072/ Авдей Леонид Викентьевич] // Сайт [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медуніверсітэта]]</ref> <ref name="walyncewicz">[http://www.rh.by/by/141/250/3737/ Павел Валынцэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142133/http://www.rh.by/by/141/250/3737/ |date=13 лістапада 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="web">''[[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі:]] ''Расціслаў Лапіцкі — з кагорты невядомых герояў //«[[Рэгіянальная газета]]», 25 ліпеня 1997 г., № 13 (258), стар. 3</ref> <ref name="сайт">[http://www.rh.by «Рэгіянальная газета»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> <ref name="Novik-1">[http://slovo.ws/bio/bel/13/0010.html «Новік Ганна, біяграфія»]</ref> <ref name="Novik-2">[http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html «Восеньскі роздум Ганны Новік»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305053601/http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Novik-3">[http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html «З любоўю да людзей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305113517/http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Nowik_01">«[[Рэгіянальная газета]]», № 12 (465), 12 сакавіка 2004</ref> <ref name="Rohač">[http://www.rh.by/by/73/250/1791 Рогач Анатоль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150618104727/http://www.rh.by/by/73/250/1791/ |date=18 чэрвеня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Вилейка}} * Prochwicz Jerzy, «Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski»// Białoruskie Zeszyty Historyczne № 13, Białystok 2000. * Prochwicz Jerzy, Konstankiewicz Andrzej, Rutkiewicz Jan «Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939», wyd. Barwa i Broń, Warszawa 2003. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Viliejka|Вілейка}} {{OSM relation|5549061|Вілейка}} * [http://vileyka.minsk-region.by Афіцыйны сайт Вілейскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140708062809/http://vileyka.minsk-region.by/ |date=8 ліпеня 2014 }} * [http://vileykainfo.by Сайт Вілейка-Info] * [http://vialejka.info Вілейка — vialejka.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130524161322/http://vialejka.info/ |date=24 мая 2013 }} * [http://rh.by «Рэгіянальная газета» он-лайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918095439/https://rh.by/ |date=18 верасня 2020 }} * [http://www.radzima.org/be/gorad/vileyka.html Вілейка] на [[Radzima.org]] * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/vilejka/index.htm}} {{Вілейскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вілейка| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] cgkecbwo7fj6bmv8lnf2zbtxlzqv2wx 5159403 5159401 2026-06-29T07:41:25Z M.L.Bot 261 стыль 5159403 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Вілейка |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі }} '''Віле́йка'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Viliejka}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]], на рацэ [[Вілія|Віліі]]. За 103 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Чыгуначная станцыя на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]]. Вузел аўтамабільных дарог на Маладзечна, [[Смаргонь]], [[Мядзел]], [[Докшыцы]], [[Плешчаніцы]]. == Гісторыя == Лічаць, што Вілейка з’явілася каля пачатку XVI стагоддзя, аднак археалагічныя знаходкі сведчаць, што людзі заснавалі сталае паселішча паблізу сучаснай Вілейкі раней. Першыя людзі на тэрыторыі сучаснага Вілейскага раёна з’явіліся прыкладна ў IX тысячагоддзі да нашай эры. Недалёка ад вёсак Сосенка і Асташкава знойдзеныя стаянкі старажытных людзей і крэмневыя прылады працы, па якіх ўзрост знойдзеных стаянак адносяць да VII—V тысячагоддзяў да нашай эры. Пазнейшыя археалагічныя помнікі, якія адносяцца да эпохі неаліту (IV—II тысячагоддзі да нашай эры), выяўленыя каля вёсак Камена, Кастыкі, Куранец, Нароча (Нарач), Рабунь і некаторых іншых. У X—XIII стагоддзях тэрыторыя сучаснай Вілейшчыны ўваходзіла ў склад [[Полацкае княства|Полацкага княства]], а з XIV па XVII стагоддзі — у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. У гэты перыяд паселішча насіла назву Стары Куранец. Мястэчка ўзнікла на землях велікакняжацкага маёнтка Куранец. Упершыню Куранец разам з возерам [[Нарач (возера)|Нарач]] і ракой [[Нарачанка]]й згадваецца ў лацінамоўнай грамаце [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя]] [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] віленскаму катэдральнаму касцёлу Святога Станіслава ад 2 лютага 1436 года («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»)<ref name="ALM"/>. З 1599 года мястэчка, цэнтр староства [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1727 годзе [[Каралі польскія|кароль польскі]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аўгуст Моцны]] даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год. == У Расійскай імперыі == З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Вілейка ўваходзіць у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. На вядомых картах Вілейкі XVIII стагоддзя відаць, што паселішча размяшчалася на працягу больш за кіламетр па беразе Віліі ўздоўж адзінай вуліцы з невялікай плошчай ля месца ўпадзення ў Вілію яе прытоку Пляснянкі. Тады ж, у канцы XVIII стагоддзя, 3 мая (па старым стылі) 1795 года, Вілейка стала павятовым горадам — цэнтрам [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай]], а пазней (з 1843 года) — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. [[Файл:Vialejka, Pahonia. Вялейка, Пагоня (1896).jpg|міні|200пкс|злева|Герб [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]]]] 22 студзеня (па старым стылі) 1796 года зацверджаны герб Вілейкі: чырвонае поле шчыта перасякае выява ракі з суднам і залатым коласам. Ад першапачатковага малюнка гэтага герба да нашага часу ў некалькі змененым выглядзе захавалася толькі ніжняя частка (у верхняй адлюстроўваўся герб Мінскай губерні, які ў 1845 годзе быў заменены на герб Віленскай губерні, а пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў адменены). Асноўнымі заняткамі жыхароў горада з’яўляліся земляробства і рачное суднаходства. Па Віліі і далей па [[Нёман]]е ў Еўропу вывозілі дрэва, лён, пяньку, збожжа, воск. Штогод у горадзе праводзіліся 4 гандлёвыя кірмашы, аб’ёмы гандлю пачалі спадаць толькі ў канцы XIX стагоддзя. [[Файл:Vialejka, Vialla. Вялейка, Вяльля (1871).jpg|міні|200пкс|злева|Выгляд Вілейкі ў сярэдзіне XIX ст.]] У канцы XVIII стагоддзя тэрыторыя Вілейкі ў плане нагадвала трохвугольнік. Адметных будынкаў і ўмацаванняў не было. Вялікія страты гораду прычынілі пажар 1810 года і [[Вайна 1812 года|руска-французская вайна 1812 года]]. Пасля вайны 1812 года пачалася буйная рэканструкцыя горада. На працягу стагоддзя цалкам была заменена старая забудова. Многія будынкі сённяшняй Вілейкі былі закладзены ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. У час нацыянальна-вызваленчага [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] у горадзе з 8 красавіка па 1 верасня 1831 года дзейнічаў паўстанцкі камітэт на чале з Радзішэўскім. Паўстанне задушана царскім войскам пад камандаваннем Саф’янава. У час [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у павеце дзейнічаў паўстанцкі атрад [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі|Вінцэнта Козела-Паклеўскага]] (разбіты ў сутычцы пад [[Уладыкі|Уладыкамі]]). У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Вілейцы быў маёнтак з палацам; у 1860 годзе — 2 турмы, царква, 3 малітоўныя дамы, 3 капліцы, шпіталь, бровар, 14 крам, 272 дамы, у 1861 годзе — 2931 жыхар, у 1880 годзе — 3450 жыхароў, у 1897 годзе — 3560 жыхароў (з іх 40,9 % пісьменных; роднай мовай паказвалі: беларускую — 1871, яўрэйскую — 1326, рускую — 217, польскую — 109<ref name="demoscope"/>), 2 навучальныя ўстановы, шпіталь. Горад быў забудаваны пераважна драўлянымі аднапавярховымі дамамі, вуліцы падзялялі горад на кварталы. Водныя грузаперавозкі па рацэ ў XX стагоддзі замяніліся значнымі па велічыні плынямі грузаў і пасажыраў праз Вілейскую станцыю чыгункі (У 1904 годзе праз Вілейку пракладзеная чыгунка). У [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыю 1905—1907 гадоў]] у горадзе дзейнічалі рэвалюцыйна-сялянскі камітэт, сацыял-дэмакратычная група. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў верасні 1915 года Вілейка была акупаваная германскай арміяй, аднак неўзабаве вызвалена рускай арміяй падчас цяжкага бою. Баі ў 1915—1916 гадах за Вілейку былі самымі жорсткімі і кровапралітнымі падчас [[Нарачанская аперацыя|Нарачанскай аперацыі]]. У гонар вызвалення горада ў 1916 годзе быў названы новы пяхотны полк рускай арміі — 748-ы Вілейскі. У Вілейцы дыслацыраваўся корпус расійскай 10-й арміі [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]]. == Найноўшая гісторыя == 8 (21) лістапада 1917 года ў Вілейцы ўсталяваная савецкая ўлада, створаны ваенны рэвалюцыйны камітэт. У лютым 1918 года акупіравана Германіяй. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 8 снежня 1918 года занята чырвонаармейцамі 2-й акругі пагранічнай аховы. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б)Б]] у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. З ліпеня 1919 года пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. 10 ліпеня 1920 года занята ненадоўга Чырвонай Арміяй. 31 ліпеня 1920 года ўключана ў склад [[БССР]]. Ізноў занята польскімі войскамі ў кастрычніку 1920 года. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) адышла да Польшчы, была цэнтрам [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага]], потым [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага]] ваяводстваў. Цэнтр вясковай гміны Вілейка, якая 11 чэрвеня 1929 года перайменаваная ў гміну Каловічы<ref name="monitor"/>. Горад Вілейка таксама ўтвараў аднайменную гарадскую гміну<ref name="skorowidz"/>. У Вілейцы дзейнічалі падпольныя арганізацыі [[КПЗБ]], [[КСЗМБ]], [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (26 жніўня 1926 года ў Вілейцы адбыўся павятовы з’езд БСРГ), [[Таварыства беларускай школы]] (павятовы з’езд адбыўся 13 мая 1928 года). У рабоце з’ездаў удзельнчалі [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]]. Адным з кіраўнікоў грамадска-дэмакратычнага руху на Вілейшчыне быў [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]]. У Беларускім народным доме вялася палітычна-асветная работа, пры ім існаваў драматычны тэатр (кіраўнік [[А. І. Каляда]]). Спектаклі ставіліся ў будынку пажарнай аховы (цяпер галоўны будынак [[Вілейскі краязнаўчы музей|Вілейскага краязнаўчага музея]] на плошчы Свабоды). [[Файл:Вілейская турма. Брама.jpg|міні|Вілейская турма.]] У горадзе размяшчалася камандаванне [[Полк КАП «Вілейка»|палка Корпусу аховы памежжа «Вілейка»]], база [[Брыгада КАП «Вілейка»|гарнізону брыгады КАП «Вілейка» (Brygada KOP «Wilejka»)]] і [[Батальён КАП «Вілейка»|аднайменнага батальёна]]. [[Вілейская турма]] была адна з найбуйнейшых, тут трымалі і палітзняволеных. У ёй адбывалі пакаранне паэты-рэвалюцыянеры [[Максім Танк]], [[Ганна Новік]]. Увосень 1939 года Вілейка увайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Дзейнічала часовая павятовая ўправа, з 4 снежня 1939 года цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Выдавалася абласная «[[Сялянская газета]]», у рэдакцыі якой у 1939—1941 гадах працавалі [[Максім Танк]], [[Міхась Машара]], [[Наталля Арсеннева]], [[Ежы Путрамант]], [[Мікола Шыла]]. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], 25 чэрвеня 1941 года Вілейка захоплена войскамі [[Трэці рэйх|гітлераўскай Германіі]]. Напярэдадні сотні зняволеных Вілейскай турмы былі этапіраваныя ўглыб тэрыторыі СССР. Быў ўсталяваны жорсткі акупацыйны рэжым. Забіта і закатавана больш за 6 тыс. чалавек (пераважна закатавалі іх у турме і расстралялі ў [[Вілейскае гета|гета]]) і амаль цалкам знішчаны горад. Вялікія страты гарнізону ў Вілейцы ў час бою 31 кастрычніка — 1 лістапада 1943 г. нанесла [[1-я антыфашысцкая партызанская брыгада]] ([[Вілейскі бой]]). 2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаў]], вызваліла Вілейку. 20 верасня 1944 года Вілейская вобласць была перайменаваная ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскую вобласць]], адміністрацыйны цэнтр вобласці перанесены ў [[Маладзечна]]. З чэрвеня 1946 года — цэнтр раёна, са студзеня 1960 года — у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1989 годзе ў склад горада ўключана вёска [[Макаўе (Вілейскі раён)|Макаўе]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 красавіка, 29 мая і 26 чэрвеня 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. З 1991 года Вілейка — у складзе Рэспублікі Беларусь. У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі [[Порса]]<ref name="сельсавет"/>. <gallery mode="packed" heights="150px"> Vialejskaja synagoga. Вялейская сынагога (B. Berman, 1930-39).jpg|Вялікая сінагога Файл:Vialejka-kaścioł.jpg|[[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] Файл:Vialejka. Вялейка (XX).jpg|[[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Касцёл, перабудаваны на царкву]] Vialejka, Rynak, Marynskaja. Вялейка, Рынак, Марынская (P. Vałyncevič, 1901).jpg|Царква Марыі Егіпецкай. 1901 г. Vialejka, Asipaŭskaja-Narockaja. Вялейка, Асіпаўская-Нароцкая (1918) (2).jpg|Удалечыні касцёл і царква Файл:Vialejka-karmelitki.jpg|У цэнтры горада, злева былы касцёл кармелітак </gallery> == Геаграфія == === Водныя аб’екты === На рацэ [[Вілія|Віліі]] і [[Вілейскім вадасховішчы|Вілейскае вадасховішча]]. Таксама праз горад цякуць рэкі [[Смердзія]] і [[Пляснянка]]. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1765 год — 126 чал.<ref name="evkl"/>; 1797 год — 310 чал.<ref name="HVB-1"/> * '''XIX стагоддзе''': 1801 год — 241 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1841 год — 1 369 чал.<ref name="ReferenceA"/>; 1861 год — 2 931 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1880 год — 3 450 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1897 год — 3 560 чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/> * '''XX стагоддзе''': 1907 год — 4 060 чал.<ref name="HVB-3"/>; 1921 год — 3 417 чал.; 1939 год — 7,5 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1945 год — 3 353 чал.<ref name="HVB-4"/>; 1959 год — 8,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1965 год — 10,8 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1970 год — 12,2 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1989 год — 25,0 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1993 год — 29,1 тыс. чал.<ref name="Enc_hist_Wil"/>; 1995 год — 29,8 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 29,1 тыс. чал.; 2007 год — 28,8 тыс. чал.; 2009 год — 26 906 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2009 год — 26 836 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2010 год — 26 833 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2011 год — 26 736 чал.<ref name="2011-Estimate"/>; 2012 год — 26 797 чал.<ref name="2012-Estimate"/>; 2013 год — 26 874 чал.<ref name="2013-Estimate"/>; 2014 год — 26 942 чал.<ref name="2014-Estimate"/>; 2015 год — 26 890 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 26 831 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 26 751 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 26&nbsp;375 чал. {{Bar chart years |Шырыня выявы = 800 |Вышыня выявы = 300 |Максімум шкалы = 30000 |Крок большай шкалы = 5000 |Крок меншай шкалы = 1000 |Колер большай шкалы = gray(0.8) |Колер меншай шкалы = gray(0.6) |Колер слупка = rgb(0.77,0.9,0.6) |Шырыня слупка = 23 |Зрушэнне пазнакі = (-10,5) |Год1 = 1765 |Значэнне1 = 126 |Год2 = 1797 |Значэнне2 = 310 |Год3 = 1801 |Значэнне3 = 241 |Год4 = 1861 |Значэнне4 = 2931 |Год5 = 1880 |Значэнне5 = 3450 |Год6 = 1897 |Значэнне6 = 3560 |Год7 = 1907 |Значэнне7 = 4060 |Год8 = 1921 |Значэнне8 = 3417 |Год9 = 1939 |Значэнне9 = 7500 |Год10 = 1945 |Значэнне10 = 3353 |Год11 = 1959 |Значэнне11 = 8200 |Год12 = 1965 |Значэнне12 = 10800 |Год13 = 1970 |Значэнне13 = 12200 |Год14 = 1989 |Значэнне14 = 28077 |Год16 = 1995 |Значэнне16 = 29800 |Год17 = 2006 |Значэнне17 = 28103 |Год20 = 2010 |Значэнне20 = 26833 |Год25 = 2015 |Значэнне25 = 26890 |Год28 = 2019 |Значэнне28 = 26760 |Год29 = 2025 |Значэнне29 = 26375 |Год30 = |Значэнне30 = }} == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». [[Вілейская ГЭС]]. * [[ААТ «Зеніт — БелОМА»]] — вытворца [[фотаапарат|фотатэхнікі]], аптычных [[прыцэл]]аў для стралковай зброі, прыбораў назірання, вагавымяральнай тэхнікі. Уваходзіць у склад [[БелОМА|ААТ «Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне»]] За 10 км ад горада размешчаны [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]. == СМІ == * «[[Рэгіянальная газета]]» * «[[Шлях перамогі]]». У савецкія часы — орган партыйных і савецкіх улад, сёння — газета Вілейскага раённага выканаўчага камітэта. == Культура == * У 1936—1940 гадах у Вілейцы жыў і працаваў [[мастак]]-авангардыст [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]]. * [[Вілейскі краязнаўчы музей]]. * Выставачная зала імя [[Сілівановіч|Нікадзіма Сілівановіча]] (пры [[Вілейскі краязнаўчы музей|краязнаўчым музеі]]). * Народны тэатр гарадскога Дома культуры. * Народны ансамбль гітарыстаў «[[Адэліта (ансамбль гітарыстаў)|Адэліта]]»<ref name="Адэліта"/>. * Народны калектыў аўтарскай песні «[[Элегія (калектыў аўтарскай песні)|Элегія]]». === Культурныя ініцыятывы === * У 2004 і 2012 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2004"/><ref name="РГ_2012"/>. * 4—5 ліпеня 2015 года ў райцэнтры ўпершыню прайшоў рыцарскі фэст «Гонару Продкаў 2015»<ref name="Рыцарскі"/>. == Славутасці == [[Файл:Касьцёл Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа..jpg|thumb|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] * [[Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай (Вілейка)|Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай]] (1865) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Вілейка)|Вілейскі Крыжаўзвядзенскі касцёл]] (1913) * [[Царква Свяціцеля Ціхана (Вілейка)|Царква Свяціцеля Ціхана]] (1997) * [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Вілейка)|Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] (2015) * [[Капліца 2000-годдзя хрысціянства]] * [[Брама-капліца]] ў гонар загінулых воінаў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref name="Брама"/> (2015) * Будынкі гімназіі, турмы, шпіталя (XIX — пачатак XX стагоддзяў) * Жылыя дамы (XIX — пачатак XX стагоддзяў) === Помнікі, мемарыялы === [[Файл:Вілляна.jpg|thumb|Помнік экспедыцыі графа Тышкевіча]] * Помнік землякам, якія загінулі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], плошча Свабоды. * Помнік [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаву]], [[Двойчы Героі Савецкага Саюза|Двойчы Герою Савецкага Саюза]], вул. Савецкая. * Помнік экспедыцыі графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Тышкевіча]], вул. 17 Верасня<ref name="Вілляна"/>. * Помнік Уладзіміру [[Ленін]]у на Цэнтральнай плошчы. * Мемарыял «[[Памяці зніклых вёсак]]», прыгарад, пры шашы Вілейка-[[Ушачы]]<ref name="Вёскі"/>. * Мемарыяльны камень ахвярам [[Вілейская турма|Вілейскай турмы]], на Лясных могілках, пры аб’язной дарозе<ref name="Турма"/>. * Мемарыяльныя крыжы на месцы меркаванага расстрэлу [[Расціслаў Лапіцкі|Расціслава Лапіцкага]] — члена антысавецкага падполля, урочышча Красны Беражок ля Вілейкі<ref name="Лапіцкі"/>. == Страчаная спадчына == * [[Свята-Георгіеўская царква (Вілейка)|Свята-Георгіеўская царква]] (1862) * [[Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы (Вілейка)|Царква ў гонар Адсячэння галавы Іаана Прадцечы]]<ref>{{Cite web |url=https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |title=ГІСТОРЫЯ ЦАРКВА УСЯЧЭННЯ ГАЛАВЫ ІААНА ПРАДЦЕЧЫ |access-date=11 лістапада 2020 |archive-date=11 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111014921/https://peramoga.by/vileyshchyina-shlyahetskaya/istoriya-cerkovi-useknoveniya-glavy-ioanna-predtechi/ |url-status=dead }}</ref> === Турысцкія маршруты === Распрацаваныя і дзейнічаюць некалькі турысцкіх маршрутаў па наваколлях Вілейкі<ref name="Турызм_01"/>. Штогод, пачынаючы ад 2007 года, з Вілейскага раёна бярэ старт і праходзіць праз Вілейку водная экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча». Першая экспедыцыя «Шляхам Тышкевіча» прайшла ў 2007 годзе. Яе прымеркавалі да 150-годдзя вядомага падарожжа па Віліі краязнаўцы графа [[Канстанцін Піевіч Тышкевіч|Канстанціна Тышкевіча]]. Вандроўнікі прайшлі па слядах экспедыцыі графа Тышкевіча ад вытокаў Віліі да зліцця з Нёманам<ref name="Турызм_02"/>. Арганізатарамі і ўдзельнікамі першай воднай экспедыцыі сталі літоўскія і беларускія навукоўцы, краязнаўцы і турысты. Сёння яна набывае больш папулярызатарскі і турыстычны характар і заканчваецца на тэрыторыі Беларусі<ref name="Турызм_03"/>. == Галерэя == <gallery caption="Вілейка сёння" widths="200" heights="150" perrow="4"> Файл:Belarus-Vialejka-Church of Saint Mary of Egypt.jpg|<center> Царква святой Марыі Егіпецкай Файл:Belarus-Vialejka-Church of Exaltation of the Holy Cross-2.jpg|<center>Касцёл Узвіжання Святога Крыжа Файл:Вілейка. Былая турма 2.jpg|<center>Былая турма Файл:Вілейка. Будынак аддзялення хуткай дапамогі і скурвендыспансера 2.jpg|<center>Бальнічны будынак </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Вілейкі}} {{div col|2}} * [[Наталля Арсеннева]] — беларуская [[паэт]]эса. * [[Эва Астроўская|Эва Марыя Астроўская]] (1938—2012) — польская пісьменніца і [[журналіст]]ка<ref name="ostrowska"/>. * [[Леанід Вікенцьевіч Аўдзей|Леанід Аўдзей]] (1929—1977) — хірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref name="Аўдзей"/>. * [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Флягонт Валынец]] (1879—1937) — беларускі палітык, публіцыст * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — фотамастак, святар.<ref name="walyncewicz"/>. * [[Міхаіл Казінец]] — беларускі [[дырыжор]], народны артыст Беларусі (1987). * [[Мікалай Фаміч Красінскі]] — беларускі тэатральны дзеяч. * [[Мікіта Крыўцоў]] — беларускі футбольны фанат, загінулы ўдзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. * [[Расціслаў Лапіцкі]] — удзельнік беларускага антысавецкага падполля<ref name="web"/>. * [[Аляксандр Янавіч Любанскі]] (1863—1932) — арганізатар сельскагаспадарчай і прамысловай вытворчасці, мецэнат, філантроп * [[Аляксандр Манцэвіч]] — журналіст і выдавец<ref name="сайт"/>. * [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]] — беларускі [[мастак]]. * [[Ганна Аляксееўна Новік|Ганна Новік]] — беларуская [[паэтэса]], дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997)<ref name="Novik-1"/><ref name="Novik-2"/><ref name="Novik-3"/><ref name="Nowik_01"/>. * [[Анатоль Валянцінавіч Рогач|Анатоль Рогач]] — беларускі [[краязнаўца]], даследчык гісторыі Беларускага [[Павілле|Павілля]].<ref name="Rohač"/> * [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольд Родзевіч]] — (1895—1938) — беларускі [[драматург]], тэатральны і нацыянальны дзеяч. Скончыў (1909) у Вілейцы гарадское вучылішча. * [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]] — [[мастак]]-авангардыст, стваральнік [[унізм]]у. * [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]] — беларускі грамадска-[[палітычны дзеяч]], [[публіцыст]], [[эканаміст]]. * [[Кандрат Зігмундавіч Церах|Кандрат Церах]] — апошні [[Міністэрства гандлю СССР|міністр гандлю]] [[СССР]] (1986—1991). * [[Алесь Шут]] ([952—2019) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], дэпутат [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]] ад Лагойшчыны. Член [[Беларускі народны фронт «Адраджэнне»|Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне»]]. {{div col end}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг|Расія}} [[Мажайск]], [[Расія]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Уілмар (Мінесота)|Вілмар]], [[Мінесота]], [[ЗША]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Пераяслаў]], [[Украіна]] * {{Сцяг|Азербайджан}} [[Астара (Азербайджан)|Астара]], [[Азербайджан]] * {{Сцяг|Польшча}} [[Уязд]], [[Польшча]] * {{Сцяг|Расія}} [[Валдай]], [[Расія]] * {{Сцяг|Германія}} [[Обергаўзен]], [[Германія]] == Гл. таксама == * [[Вілейскае вадасховішча]] * [[Спіс вуліц Вілейкі]] * [[ФК Вілія Вілейка]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ALM">«Акты Литовской Метрики». — Т.1. — Варшава, 1896. — С.5</ref> <ref name="demoscope">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=94 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> <ref name="monitor">[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/monitor_pl/1929-06/numer132/imagepages/image1.htm Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych] // Monitor Polski — 1929 г. — нумар 132 — пазіцыя 325</ref> <ref name="skorowidz">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923</ref> <ref name="сельсавет">[http://www.rh.by/by/231/50/6952/ Вілейскі раён. На 2 сельсаветы меней. Горад вырас за лік Порсы. Падрабязнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020203206/http://www.rh.by/by/231/50/6952/ |date=20 кастрычніка 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=408|артыкул=Вілейка|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} С. 408</ref> <ref name="HVB-1">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 561.</ref> <ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 562.</ref> <ref name="Enc_hist_Wil">Вілейка // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 267.</ref> <ref name="HVB-3">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 563.</ref> <ref name="HVB-4">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1к}} С. 564.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|4к}} С. 158.</ref> <ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Адэліта">[http://www.rh.by/by/255/20/7955/ На канцэрце вілейскага ансабля гітарыстаў «Адэліта» не было свабодных месц] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304213343/http://www.rh.by/by/255/20/7955/ |date=4 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="РГ_2004">«Адна зямля» збірае сяброў //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 23 ліпеня 2004 г., № 30 (481)</ref> <ref name="РГ_2012">[http://www.rh.by/by/177/20/4900/ Гран-пры «Адной зямлі» ўзяў маладзечанец Артур Міхайлаў, вучань Пятра Ялфімава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113190038/http://www.rh.by/by/177/20/4900/ |date=13 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Рыцарскі">[http://www.rh.by/by/339/20/12047/ Змаганні рыцараў і народныя спевы. У Вілейцы ўпершыню прайшоў фэст «Гонару Продкаў 2015» (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150708104907/http://www.rh.by/by/339/20/12047/ |date=8 ліпеня 2015 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Брама">[http://www.rh.by/by/351/10/12662/ Браму-капліцу ў гонар загінулых воінаў Першай сусветнай адкрылі ў Вілейцы. Будавалі яе ўсёй грамадой (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405115808/http://www.rh.by/by/351/10/12662/ |date=5 красавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Вілляна">[http://zviazda.by/be/news/20140310/1394484986-raka-chasu Ра­ка ча­су] // «[[Звязда (газета)|Звязда]]»</ref> <ref name="Вёскі">[http://www.rh.by/by/27/150/258/ Памяці зніклых вёсак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921220910/http://www.rh.by/by/27/150/258/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турма">[http://www.rh.by/by/39/120/504/ Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107020646/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=7 лістапада 2017 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Лапіцкі">[http://www.rh.by/by/36/50/434/ Ушанавалі памяць Расціслава Лапіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160921221343/http://www.rh.by/by/36/50/434/ |date=21 верасня 2016 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="Турызм_01">[http://www.rh.by/by/330/60/11519/ Убачыць касцёл, пабудаваны за залатую табакерку, і абняць адзін з самых вялікіх камянёў Вілейшчыны. Маршрут «Па даўгінаўскіх ваколіцах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711072203/http://www.rh.by/by/330/60/11519/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_02">[http://rh.by/by/282/70/8993/ У ліпені ізноў праплывуць «Шляхам Тышкевіча». Экспедыцыя стартуе з Вілейкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711063829/http://www.rh.by/by/282/70/8993/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Турызм_03">[http://www.rh.by/by/340/60/12066/ У сплаве «Шляхам Тышкевіча» бярэ ўдзел 77-гадовы турыст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711074937/http://www.rh.by/by/340/60/12066/ |date=11 ліпеня 2015 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="ostrowska">[http://www.rh.by/by/207/10/5815/ Эва Астроўская: пісьменніца, якая не баялася жыцця] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021501/http://www.rh.by/by/207/10/5815 |date=5 сакавіка 2016 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="Аўдзей">[http://www.bsmu.by/page/55/3072/ Авдей Леонид Викентьевич] // Сайт [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага медуніверсітэта]]</ref> <ref name="walyncewicz">[http://www.rh.by/by/141/250/3737/ Павел Валынцэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142133/http://www.rh.by/by/141/250/3737/ |date=13 лістапада 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="web">''[[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі:]] ''Расціслаў Лапіцкі — з кагорты невядомых герояў //«[[Рэгіянальная газета]]», 25 ліпеня 1997 г., № 13 (258), стар. 3</ref> <ref name="сайт">[http://www.rh.by «Рэгіянальная газета»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> <ref name="Novik-1">[http://slovo.ws/bio/bel/13/0010.html «Новік Ганна, біяграфія»]</ref> <ref name="Novik-2">[http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html «Восеньскі роздум Ганны Новік»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305053601/http://vialejka.info/1572-vosenski-rozdum-ganny-novik.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Novik-3">[http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html «З любоўю да людзей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305113517/http://vialejka.info/79-z_ljuboju_da_ljudzejj.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <ref name="Nowik_01">«[[Рэгіянальная газета]]», № 12 (465), 12 сакавіка 2004</ref> <ref name="Rohač">[http://www.rh.by/by/73/250/1791 Рогач Анатоль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150618104727/http://www.rh.by/by/73/250/1791/ |date=18 чэрвеня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Вилейка}} * Prochwicz Jerzy, «Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski»// Białoruskie Zeszyty Historyczne № 13, Białystok 2000. * Prochwicz Jerzy, Konstankiewicz Andrzej, Rutkiewicz Jan «Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939», wyd. Barwa i Broń, Warszawa 2003. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Viliejka|Вілейка}} {{OSM relation|5549061|Вілейка}} * [http://vileyka.minsk-region.by Афіцыйны сайт Вілейскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140708062809/http://vileyka.minsk-region.by/ |date=8 ліпеня 2014 }} * [http://vileykainfo.by Сайт Вілейка-Info] * [http://vialejka.info Вілейка — vialejka.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130524161322/http://vialejka.info/ |date=24 мая 2013 }} * [http://rh.by «Рэгіянальная газета» он-лайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918095439/https://rh.by/ |date=18 верасня 2020 }} * [http://www.radzima.org/be/gorad/vileyka.html Вілейка] на [[Radzima.org]] * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/vilejka/index.htm}} {{Вілейскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вілейка| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] r3kej1nbeh9kaxfezjgucyhrtfj3a22 0 16893 5159243 5121805 2026-06-28T15:50:00Z Siliyiw 169172 5159243 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Акцябрскі}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Акцябрскі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_deg= 52|lat_min= 38|lat_sec= 50 |lon_deg= 28|lon_min= 53|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |выгляд раздзела = |раздзел = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Рудабелка''' |статус з = 1954 |плошча = |выгляд вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнохороним = |часавы пояс = +2 |DST = так |тэлефонны код = +375 2357 |паштовы індэкс = 247300 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |выгляд ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Akciabrski |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |OpenStreetMap = 242978949 }} '''Акця́брскі'''<ref name="NNP"/> — гарадскі пасёлак у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Акцябрскі раён|Акцябрскага раёна]], на р. [[Нератоўка]]. Знаходзіцца ў 190 км ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Акцябрскі (прыпыначны пункт)|Прыпыначны пункт]] на чыгунцы [[Бабруйск]] — [[Рабкор]]. Аўтадарогамі злучаны з [[Глуск]]ам, [[Азарычы|Азарычамі]], [[Парычы|Парычамі]], [[Капаткевічы|Капаткевічамі]]. Насельніцтва 6 596 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Гісторыя == Утвораны 31 жніўня 1954 года аб’яднаннем вёсак [[Карпілаўка (Акцябрскі раён)|Карпілаўка]], [[Рудабелка]] і [[Рудня (Акцябрскі раён)|Рудня]] з атрыманнем статуса райцэнтра. Вёска Рудабелка вядомая з сярэдзіны [[XV стагоддзе|XV ст.]] як велікакняжацкае ўладанне, здавалася ў заставу (арэнду) Радзівілам, Вішнявецкім і іншым. З 1685 года зрабілася прыватнай уласнасцю Радзівілаў. У канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] належала памешчыку Дамініку Лапе, які заснаваў тут маёнтак Карпілаўка і ў першай палове [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] правёў буйныя меліярацыйныя мерапрыемствы. У 1863 годзе аткрыта народнае вучылішча. У 1918—1920 гадах існавала «[[Рудабельская рэспубліка]]» (захаванне савецкай улады на тэрыторыі, акупаванай спачатку нямецкімі, а потым — польскімі войскамі). 28 чэрвеня 1939 года быў створаны Акцябрскі раён [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] з цэнтрам у Карпілаўцы. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны (існавала савецкая ўлада, працавалі школы, выдаваліся газеты). У пачатку красавіка 1942 года ў ходзе карнай аперацыі немцаў усе 3 вёскі (Карпілаўка, Рудабелка і Рудня) амаль цалкам спаленыя, знішчана больш за 2,5 тысяч жыхароў. Вызвалены 27 чэрвеня 1944 года. У 1962—1966 гадах — у [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]]<ref name="Памяць"/><ref name="HVB"/>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Акцябрскі раён]] і пасёлак Акцябрскі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Акцябрскі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Для пасёлка характэрна наступная дынаміка змянення колькасці жыхароў: * [[1959]] — 2 954 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1970]] — 4 273 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1979]] — 5 825 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1989]] — 7 253 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[1999]] — 8 440 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[2009]] — 7 367 чал. (перапіс)<ref name="belstat2009"/> * [[2016]] — 6 753 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * [[2017]] — 6 596 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай (завод сухога абястлушчанага малака, хлебазавод), дрэваапрацоўчай прамысловасці. Цэнтр КСУП "Саўгас «Акцябрскі». Камбінат бытавога абслугоўвання, аўтапарк, райаграсэрвіс, лясгас, будаўнічая арганізацыя. Гасцініца «Арэса». Метэастанцыя. == Культура == * З 1998 года раз на два гады праводзіцца Рэспубліканскі фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня»; * [[Цэнтр гісторыі і культуры Акцябрскага раёна]]. ** [[Карцінная галерэя імя Леаніда Ніканоравіча Дробава]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Сацыяльная сфера == Прафесійна-тэхнічнае вучылішча сельскай гаспадаркі, раённая гімназія, 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкія спартыўная і музычная (адкрыта 01.09.1969) школы, 3 дашкольныя ўстановы, Дом культуры, Цэнтр гісторыі і культуры (з 14.11.1995), карцінная галерэя (з 1990 года), 2 бібліятэкі, кінатэатр, райбальніца, 2 аптэкі, раённы вузел сувязі, друкарня, заапарк. Выдаецца раённая газета «Чырвоны Кастрычнік» (з 1939 года). 23.11.1996 года адкрыта праваслаўная Свята-Пакроўская царква, будуецца рымска-каталіцкі касцёл. == Архітэктура і славутасці == === Планіроўка === Планіроўка квартальная, выцягнутая з поўдня на поўнач. Рака падзяляе пасёлак на паўночную і паўднёвую часткі. Асноўным планіровачным ядром з’яўляецца цэнтральная плошча, вакол якой размешчаны адміністрацыйныя будынкі, гандлёвы цэнтр і асноўныя месцы адпачынку. На ўсходзе ў апошнія дзесяцігоддзі склаўся мікрараён, забудаваны 3- і 5-павярховымі жылымі дамамі. У 1987—93 гадах у асноўным на поўначы пасёлка ўзведзена 189 мураваных, катэджнага тыпу дамоў, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месц пасля [[Чарнобыльская аварыя|Чарнобыльскай аварыі 1986 года]]. На месцы былой лесапілкі ў цэнтры пасёлка будуецца новы квартал (з 2010 года). [http://dorogiby.info/node/640 Карта пасёлка] === Помнікі === * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан на вуліцы Савецкая. У 59 магілах пахаваны 272 воіны [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] (загінулі ў чэрвені 1944 года пры вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў) і 41 партызан (загінулі ў Вялікую Айчынную вайну). У 1959 годзе пастаўлены помнік — скульптура воіна (рэканструяваны ў 1984 годзе). * Магіла ахвяр фашызму на вуліцы Бумажкова. Пахаваны астанкі 643 жыхароў, якіх 2 красавіка 1942 года спалілі жывымі карнікі ў памяшканні клуба спіртзавода. У 1959 годзе пастаўлены абеліск. * Магіла ахвяр фашызму на вуліцы Гастэлы. Пахаваны астанкі 486 жыхароў былой вёскі Карпілаўка, якіх 3 красавіка 1942 года расстралялі, а потым спалілі карнікі. У 1959 годзе пастаўлены абеліск. * Магіла ахвяр фашызму на вуліцы Савецкая, каля сярэдняй школы № 1. Пахаваны астанкі 700 жыхароў, якіх 2 красавіка 1942 года расстралялі, а потым спалілі карнікі. У 1972 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура жанчыны ў жалобе. * Магіла ахвяр фашызму. За 0,5 км ад пасёлка, каля дарогі на Азарычы. Пахаваны астанкі 800 жыхароў былой вёскі Рудня, якіх 2 красавіка 1942 года спалілі карнікі. У 1975 годзе ўстаноўлены 2 стэлы. * Мемарыяльная дошка ў гонар партызан. Партызанская плошча, на будынку раённага Савета дэпутатаў. Устаноўлена ў 1959 годзе ў памяць аб знаходжанні ў Рудабелцы цэнтра партызанскай зоны. * Мемарыяльная дошка на месцы базіравання Акцябрскага падпольнага райкома КП(б)Б і штаба 123-й партызанскай брыгады імя 25-годдзя БССР. Устаноўлена ў 1959 годзе на будынку № 40 па вуліцы Савецкай. * Помнік [[Ціхан Піменавіч Бумажкоў|Ц. П. Бумажкову]]. Устаноўлены ў 1961 годзе на вул. Савецкай перад кінатэатрам. * Помнік [[Ленін]]у (1953 год) на Партызанскай плошчы. * Помнік «Барацьбітам за савецкую ўладу» на Цэнтральнай плошчы. * Сцяна прысвячэння — помнік [[Герой Савецкага Саюза|Героям Савецкага Саюза]] — воінам-землякам і воінам, атрымаўшым гэта званне за вызваленне Акцябрскага раёна. Цэнтральная плошча. == Вядомыя асобы == * [[Лявонцій Яфімавіч Адзінец]] — удзельнік устанаўлення савецкай улады ў Беларусі і [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]], адзін з арганізатараў Мінскага падполля ў час Другой сусветнай вайны. * [[Яўген Міхайлавіч Грыдзюшка]] — гітарыст, кампазітар і музычны педагог, адзін з пачынальнікаў беларускай гітарнай школы. * [[Міхаіл Дзям’янавіч Лапа]] — дзекабрыст. * [[Аляксандр Раманавіч Салавей]] — удзельнік устанаўлення савецкай улады ў Беларусі і Грамадзянскай вайны. * [[Алег Віктаравіч Таргонскі]] (нар. 1980) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Алег Васілевіч Цылько]] (нар. 1971) — беларускі службовец, дэпутат. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Памяць">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.</ref> <ref name="HVB">Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004.</ref> <ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Akciabrski|Акцябрскі}} {{OSM relation|5598651|Акцябрскі}} {{Акцябрскі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)| ]] ranw0oxy1on5axinnvsen6bxc6lgxeh 0 16896 5159212 5159126 2026-06-28T13:37:10Z M.L.Bot 261 афармленне 5159212 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Бешанковічы |выява = Beshenkovichi 2a.jpg |подпіс = Агульны выгляд Бешанковічаў |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 }} '''Бешанко́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biešankovičy}}) — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]]. Прыстань на левым беразе ракі [[Дзвіна]]. Месціцца за 51 км ад [[Віцебск]]а, 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]] на лініі [[Орша]] — [[Лепель]]. Вузел аўтамабільных дарог на [[Віцебск]], [[Шуміліна]], [[Лепель]], [[Чашнікі]], [[Сянно]]. == Назва == Назва Бешанковічаў прыцягнула ўвагу многіх даследчыкаў: * Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], у аснове назвы — прозвішча Бешанковіч. Блізкія прозвішчы: Бешаны, Бешчань, Бешчаў, Бешанкоў<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.</ref>. * Паводле кнігі «[[Памяць (энцыклапедычнае выданне)|Памяць]]», назву Бешанковічы атрымалі ад слова «бешань» — надзвычай імклівая плынь на сярэдзіне ракі<ref name="pam" />. {{няма АК 2|Слова бешань у слоўніках не зафіксавана.|11|04|2026}} * На думку гомельскага філолага [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандра Рогалева]], назва Бешанковічы звязана з мянушкай Бешанок або Башанок, якую трэба разумець як «меншы ў сям’і (сын) Бешана ці Башана». Мянушка Бешан (Башан) суадносіцца з рускім дыялектным словам ''башыла'' — «свавольнік, гарэза»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 95.</ref>. * У «[[Настаўніцкая газета|Настаўніцкай газеце]]» прыводзілася легенда, як два браты-яўрэі Шэнкі пасяліліся ў гэтым краі. «Два» па-лацінску «бі», два браты па прозвішчы Шэнкі — бі Шэнкі. Так атрымаліся Бешанковічы. Па іншай легендзе, назву пасёлку далі немцы. Па-нямецку beschenken азначае «адорваць». Маўляў, населеным пунктам валодаў нейкі немец і гэта быў ягоны падарунак<ref>І. Грэчка. Туман над Дзвіною // Настаўніцкая газета. 11 лістапада 2017 г.</ref>. З іншага боку, быў антрапонім XV ст. з-пад Наваградка ([[Забердава]]) — «Яковъ Бешенка»<ref>Lietuvos Metrika. Kn. 3 (1440—1498). Vilnius, 1998. С. 53.</ref>. І менавіта ў тым жа рэгіёне (па іншы бок Нёмана) тапонім [[Бешанкі|Бе́шанкі]]. У 1800 годзе фіксавалася старое літоўскае (з-пад [[Вількамір]]а) прозвішча Бешэніс<ref>{{Cite web|url=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-viewer/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/266606985/273169598/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=80|title=Ukmergės dekanato RKB gimimo metrikų aktų knyga}}</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Паводле падання, спачатку Бешанковічы месціліся вышэй па цячэнні [[Дзвіна|Дзвіны]], на левым беразе, на месцы цяперашніх [[Мількавічы (Бешанковіцкі раён)|Мількавічаў]]. Пазней былі перанесены на 6,5 км ніжэй<ref name="pam">Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.</ref>. Паводле гісторыка [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|Аляксея Сапунова]], населены пункт упершыню ўпамінаецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь ''«[[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»''<ref>Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.</ref>. Гісторык [[Восіп Вікенцьевіч Турчыновіч|Восіп Турчыновіч]] называе 1460 год, калі ''«у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»''<ref>Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.</ref>. У пачатку XVI стагоддзя вёска Бешанковічы ўваходзіла ў склад Крывінскай воласці [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і належала [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкім-Сакалінскім]]. У 1605 годзе Бешанковічы перайшлі да [[Язерскія|Язерскіх]], з 1615 года — у валоданні аршанскага маршалка [[М. Адравонж]]а. У 1630 годзе Бешанковічы набыў ваявода віленскі [[Казімір Леў Сапега]], неўзабаве паселішча атрымала статус [[мястэчка]], а ў 1634 годзе [[магдэбургскае права]]. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў [[Бешанковіцкі кірмаш|Петрапаўлаўскі]], які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4—5 тысяч чалавек. У 1650 годзе Казімір Леў Сапега збудаваў тут касцёл. У 1656 годзе пасля смерці Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега, якая была жонкай [[Станіслаў Нарушэвіч (сын Крыштафа)|Станіслава Нарушэвіча]]. З канца XVII ст. праз шлюб іх дачкі Яаны Тэадоры з [[Ян Агінскі|Янам Агінскім]] Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць [[Агінскія|Агінскім]], пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя камяніцы. У [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся маскоўскія войскі, тры разы мястэчка наведаў маскоўскі цар [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. З сярэдзіны XVIII ст. Бешанковічы — горад (места), у якім было каля 1,5 тысячы двароў; цэнтр ганчарнага і мылаварнага рамёстваў, вырабу гонты; працаваў гасціны двор. Князь [[Міхал Казімір Агінскі]] 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі [[Паншчына|паншчыны]], акрамя згону за млын. Міхал Казімір Агінскі збудаваў у горадзе палац, заклаў парк з некалькімі экзотамі, вадаёмамі, гаспадарчымі пабудовамі. [[Файл:Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|міні|230пкс|[[Бешанковіцкі палацава-паркавы ансамбль|Палац Храптовічаў]]. [[Напалеон Орда]], 1876 г.]] Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі, задзвінская частка Бешанковічаў з 500 дварамі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Граніца праходзіла па Дзвіне, праз што была пабудавана галоўная [[мытня]]. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]]. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковічаў, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай мытні ў [[Полацк]] і [[Талачын]]. На 1785 год на частцы Вялікага Княства Літоўскага было 1000 двароў, дзейнічалі касцёл і царква. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Biešankovičy, Illinskaja. Бешанковічы, Ільлінская (1863).jpg|thumb|злева|230пкс|Праект [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|царквы]], 1863 г.]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Бешанковічы цалкам апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Расійскія ўлады панізілі статус паселішча да [[мястэчка]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]; у гэты час больш за чвэрць ягоных жыхароў займаліся толькі сельскай гаспадаркай. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з 11 ліпеня да 20 кастрычніка Бешанковічы займалі французскія войскі, некалькі дзён тут месціўся штаб [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. У верасні 1821 года на агляд расійскай гвардыі ў мястэчка прыязджаў расійскі імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]]. На 1868 год у Бешанковічах 392 будынкі; працавалі [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], 2 гарбарныя заводы, бровар, 115 крам, у наваколлі 17 вадзяных і ветраных млыноў. Ужо ў сярэдзіне XIX стагоддзя галоўныя вуліцы былі брукаванымі. З 1881 года Дзвіной з [[Ула (аграгарадок)|Улы]] на [[Віцебск]] рэгулярна хадзіў параход, а з 1892 года — 4 параходы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, у мястэчку было 1099 будынкаў. У пачатку XX стагоддзя — 7 мураваных і 1243 драўляныя дамы, пошта, тэлеграф, царкоўна-прыходская школа, 3 народныя вучылішчы, 127 крам, лякарня. <gallery caption="Бешанковічы за часамі [[вайна 1812 года|вайны 1812 года]]" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Агульны выгляд мястэчка Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|Царква Святога Мікалая Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла Biešankovičy, Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Петрапаўлаўская (28.07.1812).jpg|Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Палац Храптовічаў Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 30.07.1812) (2).jpg|Сінагога Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (A. Adam, 24.07.1812).jpg|Пераход цераз раку Biešankovičy. Бешанковічы (A. Adam, 25.07.1812).jpg|Каля мястэчка </gallery> === Найноўшы час === 26 лістапада 1917 года ўладу ў мястэчку захапілі [[бальшавікі]]. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войскаў Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з заняццем немцамі большай часткі Лепельскага павета яго выканаўчы камітэт часова быў пераведзены ў Бешанковічы. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Бешанковічы абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка ўвайшло ў склад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]; у [[Лепельскі павет|Лепельскім]] (1919—1923) і [[Бачэйкаўскі павет|Бачэйкаўскім]] паветах (1923—1924). У 1924 годзе ў выніку [[Узбуйненне БССР|першага ўзбуйнення]] Бешанковічы вернуты ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З 1924 года цэнтр [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 1930 года), з 1938 года — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 6 ліпеня 1941 года да 25 чэрвеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 7 чэрвеня 1966 года ў мяжу гарадскога пасёлка Бешанковічы ўключана вёска [[Стрэлка (Бешанковіцкі раён)|Стрэлка]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. <gallery caption="Бешанковічы на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|Палац Храптовічаў, да {{nowrap|1918 г.}} Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|Палац Храптовічаў, 1903 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913).jpg|Касцёл Святых Казіміра і Рафала, 1913 г. Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (2).jpg|Касцёл з боку апсіды, {{nowrap|1913 г.}} </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Biešankovičy, Śviatych Kazimiera i Rafała. Бешанковічы, Сьвятых Казімера і Рафала (1913) (3).jpg|Інтэр’ер касцёла, 1913 г. Biešankovičy, Rynak. Бешанковічы, Рынак (1910-17).jpg|Помнік, 1910-я гг. Biešankovičy, Zadźvinskaja Słabodka, Mikolskaja. Бешанковічы, Задзьвінская Слабодка, Мікольская (1901-17).jpg|Царква на Задзвінскай Слабодцы, да 1918 г. Biešankovičy, Dźvina, Chraptovič. Бешанковічы, Дзьвіна, Храптовіч (1901-17).jpg|Параходная прыстань і свірны Храптовічаў, да 1918 г. </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=250|type=rect|x=1897,1939,1969,2004,2008,2009,2010,2016,2017|y=4423, 4300,4700,8200,7900,7900,7300,6701,6647}}</div> * 1552 — 34 двары * 1750 — 5,5 тыс. чал. * 1897 — 4&nbsp;423 чал.<ref name="blr" /> * 1939 — 4,3 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 1969 — 4,7 тыс. чал.<ref name="blr" /> * 2004 — 8,2 тыс. чал. * 2008 — 7,9 тыс. чал. * 2009 — 7,9 тыс. чал. * 2010 — 7,3 тыс. чал. * 2016 — 6&nbsp;701 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 — 6&nbsp;647 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == [[Файл:Бешенковичи. Детская школа искусств.jpg|міні|Дзіцячая школа мастацтваў.]] [[Файл:Бешенковичи. Центр культуры.jpg|міні|Цэнтр культуры.]] Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага. == Культура і адукацыя == Дзейнічаюць [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей]], Цэнтр культуры, Дзіцячая школа мастацтваў, сярэдняя школа. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Beshankovichy-Church of Prophet Elijah-5.jpg|thumb|Свята-Ільінская царква.]] [[Файл:Ghetto Beshenkovichi 2f.jpg|thumb|Пантонны мост.]] * [[Бешанковіцкая сядзіба|Ансамбль былога палаца Храптовічаў]] (ХVII — ХХ) — {{ГККРБ 4|212Г000141}}. Цяпер размяшчаецца Дзіцячая школа мастацтваў. ** Палац (1770-я гады), вул. Камуністычная, 18 (інв. № 231/С-8046) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|212Г000947}}. ** Былая гаспадарчая пабудова (ХVII — першая палова ХVIII стагоддзя), вул. Камуністычная, 24а (інв. № 231/С-9392). ** Дзве былыя гаспадарчыя пабудовы (ХVIІI — ХIХ стагоддзі), вул. Камуністычная, 24, 26а (інв. № 231/С-9544). ** Фрагменты парку (ХVII — ХХ стагоддзі), вакол палаца. * [[Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)|Свята-Ільінская царква]] (1870), вул. Урыцкага, 2 (інв. № 231/С-11289) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Г000143}}. * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] (2011). * Земляныя ўмацаванні [[Вайна 1812 года|вайны 1812 г.]] * Памятны купальны крыж царквы Св. Мікалая. * Капліца на могілках. * Драўляны падвесны мост. * [[Пантонны мост]], прыкладна да 2010 года на яго месцы размяшчалася паромная пераправа. * [[Курган Славы (Бешанковічы)|Курган Славы]]. * [[Дуб Напалеона]]. * Музей пад адкрытым небам — алея якароў, у гарадскім парку. Памятны знак маракам<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vitvesti.by/turizm/alleia-iakorei-i-dvoretc-v-kotorom-byvali-napoleon-i-aleksandr-i-chem-eshche-udivit-beshenkovichskii-raion.html|title=Аллея якорей и дворец в котором бывали Наполеон и Александр I. Чем ещё удивит Бешенковичский район?|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. На алеі помнік землякам, «плыты вадзілі ў Рыгу і ахоўвалі горад ад ворагаў». На гербе раёна не выпадкова намаляваны карабель: Бешанковічы калісьці былі найбуйнейшай прыстанню для гандлёвых суднаў на [[Дзвіна|Заходняй Дзвіне]]. === Памятныя мясціны === * [[Брацкая магіла (Бешанковічы)|Брацкая магіла]] (1941—1944), вул. Інтэрнацыянальная — {{ГККРБ 4|213Д000142}}. * Яўрэйскія могілкі. === Помнікі, скульптура === * 6 жніўня 2022 года каля будынка [[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей|музея]] адкрыта Алея Герояў Савецкага Саюза, ураджэнцаў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], устаноўлены бюсты Герояў Савецкага Саюза — [[Канстанцін Антонавіч Абазоўскі|К. А. Абазоўскага]], [[Міхаіл Амосавіч Высагорац|М. А. Высагорца]], [[Леў Міхайлавіч Даватар|Л. М. Даватара]], [[Іван Іванавіч Строчка|І. І. Строчкі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка|М. М. Ткачэнкі]]<ref>{{Cite web|url=https://beshenkovichi.museum.by/node/48208|title=Герои Советского Союза - уроженцы Бешенковичского района|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://izvezda.by/ru/monuments-ru/getElement/6181/|title=Аллея Героев Советского Союза, уроженцев Бешенковичского района|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, у 2024 годзе — бюст Героя Савецкага Саюза [[Павел Мінаевіч Раманаў|П. М. Раманава]]<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/primer-mnogim-pokolenijam-bjust-geroja-sovetskogo-sojuza-pavla-romanova-otkryli-v-beshenkovichah-664553-2024/|title=Пример многим поколениям. Бюст Героя Советского Союза Павла Романова открыли в Бешенковичах|website=[[БелТА]]|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла (Бешанковічы)|Касцёл Святых Казіміра і Рафаіла]]. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў]] (нар. 1952), беларускі ўрач і палітык. * [[Іаакім Іванавіч Берасцень]] (1877—1926), палітык і рэвалюцыянер. * [[Аркадзь Андрэевіч Гейнэ]] (1919—1942), беларускі паэт. * [[Эльвіра Ціханаўна Круцько]] (нар. 1949), беларуская спецыялістка ў галіне хіміі. * [[Таццяна Сяргееўна Маркевіч]] (нар. 1988), беларуская валейбалістка. * [[Фёдар Іосіфавіч Нікановіч]] (1854—1911), святар і палітык. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка]] (1922—1948), лётчык-штурмавік, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Саламон Барысавіч Юдовін]] (1892—1954), беларускі графік. * [[Майсей Ісакавіч Юдовін]] (1898—1966), беларускі паэт. * [[Валерыя Турчына]] (нар. 2005) — беларуская валейбалістка. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="blr">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)}} * {{кніга|аўтар=Долготович Б. Д.|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=71—72|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{OSM relation|6722290|Бешанковічы}} * {{Radzima2|beshankovichy}} * {{ГБ|http://globustut.by/beshenkovi/index.htm}} {{Бешанковіцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бешанковічы| ]] sh4f44u9o86k9q04jxxl46qki437ygc 0 16907 5159288 5009961 2026-06-28T17:13:23Z Siliyiw 169172 5159288 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Лельчыцы |арыгінальная назва = Лельчыцы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Lelčycy, Belarus.png |сцяг = Flag of Lelčycy.png |выява = Лельчыцы. Царква Святой Тройцы (02).jpg |подпіс = Царква Святой Тройцы |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 47|lat_sec = 09 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 19|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Лельчыцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 19 студзеня 1622 года |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Lieĺčycy |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978944 }} '''Лельчыцы'''<ref name="NNP"/> — гарадскі пасёлак у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёна]], на рацэ [[Убарць|Убарці]]. За 215 км ад [[Гомель|Гомеля]], 67 км ад чыгуначнай [[Ельск (станцыя)|станцыі Ельск]] на лініі [[Калінкавічы]] — [[Оўруч]] ([[Украіна]]), аўтамабільнымі дарогамі злучаны з [[Мазыр]]ом, [[Тураў|Туравам]], [[Глушкавічы|Глушкавічамі]]. Насельніцтва 11&nbsp;393 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Айконім == Існуе некалькі тлумачэнняў паходжання назвы паселішча. «Нашы продкі-палешукі калісьці з’яўляліся ўласнасцю графа Чыцкага. Граф быў багатым. Дзесяткі тысяч дзесяцін зямлі меў ён на Украіне і Беларусі. Тысячы сялян працавалі на яго. Славіўся граф і сваёй жорсткасцю: за малейшую правіннасць караў сялян розгамі, ссылаў у аддаленыя, глухія месцы, аддаваў у рэкруты. Быў гэты граф жорсткі не толькі да сялян, але і сваёй роднай дачкі. Аднойчы да графа ў госці прыехаў ваявода з Брэста. Папрасіў ён у графа рукі дачкі. Граф быў не супраць парадніцца з ваяводай. Але супрацівілася дзяўчына. Раззлаваўся бацька і аддаў загад адвесці яе на Палессе, у глухую вёску Балотнае. Маўляў, няхай пажыве там, розуму набярэцца. Алена, так звалі дачку графа, заплакала. Але ўпрошваць яго не стала. Ведала нораў бацькі. Праз два дні яна з няняй Васілісай Капітонаўнай выехала з Кіева ў вёску. Ехалі доўга. Калі прыехалі, барадаты аканом Архіп Назарыч ветліва запрасіў гасцей у дом. Ён прывёў Алену з няняй у пакой, усланы дыванамі і мядзведжымі скурамі. На другі дзень Алена пазнаёмілася з вёскай, людзьмі. Прыйшоўшы дамоў, сказала няні адно слова: глухамань. I вось аднойчы ў вёску прыехаў граф, а з ім і ваявода. Гэты дзень стаў ракавым у жыцці дзяўчыны: бацька з ваяводам пілі многа, да поўначы. Затым, уваліўшыся ў пакой дзяўчыны, бацька абвясціў: „З сённяшняга дня ваявода твой муж“. Ваявода прыблізіўся да дзяўчыны, хацеў абняць і пацалаваць. Дзяўчына вырвалася, выбегла ў суседні пакой і горка заплакала. Што рабіць, думала яна, заліваючыся слязьмі. Бацька з ваяводам усё настойлівей і настойлівей стукалі ў дзверы. Алена рэзка ўзнялася, абвяла позіркам рэчы, якія знаходзіліся ў пакоі, і выскачыла ў вакно. Да самай раніцы шукалі дзяўчыну па вёсцы. Але безвынікова. І толькі, калі развіднела, Архіп Назарыч заўважыў на беразе ракі, дзе любіла лавіць рыбу Алена, белую хусцінку. Выцягнулі дзяўчынку з рэчкі на другі дзень. Граф загадаў упраўляючаму маёнтка пабудаваць царкву на тым месцы, дзе стаяў дом, а вёску перайменаваць у памяць дачкі Ленчыцамі. …Дзяўчына вельмі любіла жыхароў вёскі, заўсёды аказвала дапамогу простаму чалавеку ў бядзе. Гэтым жа плацілі і сяляне. І часта называлі яе не Ленай, а Лялькай. Вось адсюль і пайшло — Лельчыцы». Паводле іншага падання, некалі ўладарыў у гэтых мясцінах польскі пан Чыцкі. І была ў яго тут уласная смалакурня і рудаплаўня. Неяк вясною прыехаў пан на Палессе не адзін, а з 12-гадовай дачкой Аленай. Аднойчы раніцай пабегла Алена гуляць да рэчкі. Ды так і не вярнулася дамоў. Ніхто не заўважыў, як яна ўтапілася ў рэчцы. Пан вельмі любіў сваю адзіную дачку. Таму ў памяць аб ёй пабудаваў на беразе ракі капліцу, у якой пахаваў Алену. Месца гэтае сталі называць у народзе Лены Чыцкай, у выніку моўных змен атрымалася назва Ленчыцы. І сапраўды, ёсць глыбокае месца на Убарці (каля 400 м ніжэй моста на злучэнні дзвюх праток ракі), дзе нібыта ўтапілася Лена, якое і цяпер яшчэ завецца Панскім кадаўбам. Мястэчка ж сталі зваць Ленчычы. З часам назва трансфармавалася: Ленчыцы — Лельчыцы. Пісьмовых звестак пра пана Чыцкага не знойдзена. Гэта мог быць аканом ці іншы адміністратар маён. Убарць. Такая легенда існуе і ў адносінах да іншых месцаў. Гэтак, напрыклад, абгрунтоўваецца назва Хоцімска, з тым толькі адрозненнем, што загінулую ў дзень свайго вяселля панскую дачку звалі Хацімой. Згодна з яшчэ адной версіяй, паходжанне айконіма звязана з міграцыйнымі працэсамі і этнічнымі сувязямі, якія існавалі паміж рознымі родамі і плямёнамі. Інакш кажучы, многія геаграфічныя назвы маюць падабенства з этнічнымі найменнямі гэтых родаў ці плямёнаў. Прыкладаў можна прывесці шмат. Так, этнонім ленчычане цікава параўнаць з тапонімам Лельчыцы, які ў ранейшых мясцовых гаворках гучаў як Ленчыцы (ад першапачатковага Ленчычы). Паводле слоўніка Уладзіміра Даля, Лель, Лялько — назва язычніцкага старажытнаславянскага бажаства (бога) шлюбу, падобнага да Купідона; у паданнях іншы раз ён падаецца ў выглядзе белага бусла. З гэтым імем звязаны і дзеяслоў лялеяць — песціць, ашчаджаць, як немаўля. А. Ф. Рогалеў лічыць: буслы (лелі), адлятаючы ў вырай, збіраліся купна ў гэтай мясціне, таму і назва мястэчку дадзена Лельчыцы. Паводле энцыклапедычнага слоўніка Ф. А. Брокгаўза і І. А. Ефрона, Лель — імя прыдуманага польскімі міфолагамі славянскага язычніцкага бога, які нібыта памінаецца ў вясельных песнях. Корань Лель сустракаецца і ў іншых назвах: Лелікава, Лелюкі, Лелюгі, Лялюшаўцы (вёскі адпаведна Кобрынскага, Іўеўскага, Шумілінскага і Шчучынскага р-наў Беларусі). Прыведзеныя назвы па сваёй структуры і будове нагадваюць тыя геаграфічныя імёны, якія паходзяць ад прозвішчаў і мянушак. Цікавая легенда прыведзена ў аповесці Эдуарда Скобелева: «Захватив Киев, стали баскаки мучить русских людей, мстить за то, что они сражались храбро и побили находников неисчислимо. Одним ломали кости, других жгли каленым железом, третьих варили в котлах. И вот кто-то из князей, не вытерпев пыток, проговорился, будто негде в лесах сховали волхвы еще при князе Владимире золотой лик Леля, лесного бога, ростом в четыре аршина. Изумились баскаки, велели своим воинам разыскать сокровище. Близкой казалась лакомая пожива. А вышли дальние дороги… Три года кружили вороги по лесам, заглядывали в каждую вёску, в каждое посельце, подсылали лазутчиков — выведать, где спрятано золото. И вот что-то, верно, нанюхали. Подступили зимою с огромною ратью, потому что летом не пройти не проехать было в полешские пределы. Откуда, однако, что взялось: не было русских воинов и появились — будто грибы наросли. Преградили путь вражьему войску. И хоть сами пали, но и ворогов положили немало, смутив уцелевших своей доблестью. Но все же добрались баскаки до заветного острова и уже похвалялись удачей, и уже ладили сани, чтобы везти добычу ханам, да вот докука: болота вокруг острова не замерзали, горячие ключи там или что, но темнели бездонные хляби, и через них было не перескочить. Погнали баскаки воинов вплавь, но те потонули в ледяной воде. И отступили баскаки, лопоча: „Лельчи, Лельчи“… Повторяли, знать, по-своему в страхе имя нашего бога. Так вот и стало прозываться место, где остановилось поредевшее вражье войско, — Лельчицы…» Айконім Лельчыцы можна звязаць са словам лен — зямельным ўладаннем, якое давалася каралём у пажыццёвае карыстанне. Акрамя таго, гэтым словам у Еўропе называлася адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, а таксама падатак, які збіраўся з аднайменнага зямельнага ўладання. == Гісторыя == Ёсць падставы лічыць, што паселішча існавала ўжо ў XV ст. Так, [[31 мая]] [[1412]] г. вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] падараваў свой удзел [[Маёнтак Убарць|Убарць]] з усімі сёламі (без іх пераліку) віленскаму біскупу Мікалаю і яго пераемнікам. Паводле рэестра падымнага з Убарці «ў Кіеўскім павеце» за [[1581]] г., у ёй было 10 сёлаў, якія цалкам пералічаны ў інвентары маёнка Убарць 1763 г., і сярод іх — с. «Лейчыцы». Акрамя гэтага, [[8 жніўня]] [[1567]] г. кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Аўгуст]] сваім прывілеем дазволіў віленскаму біскупу Валяр’яну на яго просьбу заснаваць у маёнтку Убарць мястэчка, пасяліць там людзей, арганізаваць штотыднёвыя таргі ў чацвер і вольныя кірмашы адзін раз на год у дзень Трох Каралёў, а таксама мець корчмы. Прывілей не змяшчае назвы мястэчка, але, верагодна, яно ў той час было заснавана каля панскага двара Лельчыцы, які ўпершыню ўпамінаецца ў 1622 годзе. === Хроніка === * [[19 студзеня]] [[1622]]: Лельчыцы («Lelczyce»), «двор з сялом» [[Маёнтак Убарць|Убарцкай вол.]] [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага пав.]] [[ВКЛ]]. Уласнасць каталіцкай царквы ва ўладанні віленскага біскупа * [[25 красавіка]] [[1650]]: Лельчыцы, с. Царква, царкоўныя парафіі. Царкоўныя млын і фолюш на Убарці * [[1692]]: [[Лельча]] («Lelcza»). Паводле карты Д. Н. Тралажэ дэ Тылемонт «Каралеўства Польскае», паселішча на Валыні. Дакладна не вызначана * [[1720]]: Лельча («Lelcza»). Паводле карты Ё. Хомана «Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае», паселішча на Валыні. Дакладна не вызначана * [[1753]]: Лельча («Lelcza»). Паводле карты І. М. Пробста «Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае», паселішча Брэсцкай зямлі ў меркаваным рэчышчы Убарці побач з Олеўскам. Дакладна не вызначана * [[1756]]: «Убарць», мяст. 10 міль (ад мяст. Славечна). Зімовы пастой атрада карнікаў на чале з паручнікам Нікадзімам Панятоўскім, накіраванага на ўдушэнне паўстання сялян у суседняй Камянецкай воласці * [[1758]]: Увядзенне на пасаду лельчыцкага пароха ксяндза Стэфана Загароўскага. Папярэднім парохам быў ксёндз Ян Загароўскі * [[3 студзеня]] [[1763]]: «Лейчыцы» («Leyczyce»), двор і сяло сталовага маёнтка Убарць Мазырскага павета Віленскага біскупства. У сяле 59 дымоў, 187 сялян мужчынскага полу (імянны спіс). Царква, карчма, млын. «У Лейчыцах устанавіць кірмашы, як здаўна бывала на Сёмуху, а новыя на: Ганну, Пакровы, рускага Мікалая, Васіля і Грамніцы». Магчыма, мястэчка у маёнтку Убарць з часам заняпала * [[1770]]: Лельча («Lelcza»). Паводле «Новай генеральнай карты ўсёй Польшчы, Вялікага Княства Літоўскага і суседніх краёў» Б. Фоліна, паселішча на левым прытоку р. Вуша пад назвай Дзярэў. Дакладна не вызначана * [[1775]]: «[[Убарць]]» («Uborc»), панскі двор, <!--ц.? вось як здагадацца, што мелася на ўвазе? Меньш скарачэнняў трэба--> маёнтак Віленскага біскупства. 49 дымоў (48 «хлопскіх» і дым прэсвітэра) * [[28 студзеня]] [[1777]]: Лельчыцы («Lelczyce»), сяло парафіі Лельчыцкай царквы Тураўскай дыяцэзіі Убарцкага дэканата. 40 хат. Уніяцкая Троіцкая царква пад патранажам віленскага біскупа Ігнація Масальскага * [[14 лютага]] [[1787]]: Лельчыцы («Lelczyce»), сяло, 50 хат, царква * [[1789]]: 59 дымоў (1 панскі двор, 53 грунтавыя, 4 халупнікаў і дым плябаніі), 393 жыхары. * [[1790]]: «Уборць, або Лельчыцы», маёнтак Петрыкаўскай парафіі. Уласнасць каталіцкай царквы ва ўладанні віленскага біскупа. * [[16 лютага]] [[1795]]: Лелчыцы («Лелчицы»), прапісное сяло казённага маёнтка Убарць Мазырскага павета Расійскай імперыі * [[18 лістапада]] [[1797]]: Лельчычы («Лельчичи»), сяло сенатара Якава Сіверса * [[30 студзеня]] [[1798]]: «Лелчыцы», сяло Мазырскага павета Мінскай епархіі. * [[1800]]: Лельчыцы, сяло маёнтка Убарць, падараванае графу Якаву Сіверсу з уладанняў Віленскага біскупства. 60 двароў хрысціян; 1 дв. яўрэяў; 11 мужчын і 8 жанчын чыншавай шляхты. 2 рудні. Млын з адным паставам. Праваслаўная царква. * [[1808]]: Лельчыцы, маёнтак У выніку падзелу маёнтка Убарць на часткі яго купіў стацкі саветнік Іван Мезенцаў * [[1815]]: Лельчыцы, маёнтак. Іван Мезенцаў прадаў яго ў растэрміноўку Вікенцію Казарыну * [[1834]]: Лельчыцы, сяло * [[27 жніўня]] [[1843]]: Лельчыцы, маёнтак па спадчыне Іосіфа Казарына, былога межавога суддзі Бабруйскага павета * [[10 лістапада]] [[1844]]: Лельчыцы, сяло і эканомія, <!--ц.-->маёнтак памешчыка Іосіфа Казарына. У сяле 45 сялянскіх гаспадарак, 250 жыхароў * [[24 мая]] [[1846]]: Лельчыцы, маёнтак памешчыка Іосіфа Казарына ў адміністрацыйным кіраванні памешчыка Іосіфа Гельтмана * [[31 сакавіка]] [[1847]]: Лельчыцы, сяло, фальварак, <!--ц.--> маёнтак памешчыка Іосіфа Казарына ў адміністрацыйным кіраванні памешчыка Іосіфа Гельтмана. У сяле 43 цяглыя гаспадаркі, 250 жыхароў * [[9 мая]] [[1848]]: Лельчыцы, мястэчка і маёнтак. Новы і стары панскія дамы, свірны, флігель з кухняю, стайня, хлеў, сад, а таксама карчма, два млыны з плацінамі, запасны сельскі магазін. Маёнтак перададзены ў арэнду памешчыку Отану і Эмілі Навакоўскім разам з Харэвічам * [[1 студзеня]] [[1849]]: Лельчыцы («Лельчицы»), сяло 58 двароў., царква * [[1850]] ([[1866]]): «Лельчицы», сяло, пры рацэ Убарць. 64 двары, панскі двор, царква, могілкі * [[8 лістапада]] [[1854]]: Лельчыцы, маёнтак. Для папаўнення адкупной нядоімкі па казённых падрадах прызначаецца ў публічны продаж * [[18 верасня]] [[1855]]: Лельчыцы, мястэчка і маёнтак. Адміністратарам маёнтка прызначаецца суседні памешчык Павел Навіцкі. Святар Дзмітрый Падольскі * [[28 студзеня]] [[1858]]: Лельчыцы, маёнтак. На публічных таргах яго купіў памешчык Уладзіслаў Грыгаровіч * [[16 сакавіка]] [[1859]]: За парушэнне працэдуры правячы Сенат скасаваў вынікі таргоў. [[15 верасня]]: Новы вопіс маёнтка. Паводле карты, Лельчыцы («Lelczyce») * [[17 ліпеня]] [[1860]]: Лельчыцы, маёнтак. На публічных таргах яго купіў тытулярны саветнік Леанард Зянкевіч * [[1862]]: Лельчыцы, мястэчка і маёнтак. У мястэчку 45 сялянскіх гаспадарак * [[1863]]: Лельчыца («Лельчица»), прыход * [[20 сакавіка]] [[1865]]: Лельчыцы, маёнтак праданы адстаўному інжынеру падпаручніку Івану Ахраменку * [[1866]]: 64 двары, 267 жыхароў. Царква, сінагога. Будаўніцтва на сродкі земства трохкласнай царкоўна-прыходскай школы. * [[1867]]: Лельчыцы, мястэчка і фальварак. Троіцкая царква. 49 вёрст ад Петрыкаўскага касцёла. У мястэчку 321 праваслаўны; 4 каталікі * [[18 лістапада]] [[1868]]: Лельчыцы, мястэчка, 45 двароў сялян-уласнікаў і 11 двароў арандатараў зямлі * [[1 студзеня]] [[1870]]: Лельчыцы, сяло, царкоўнае таварыства і маёнтак Лельчыцкай воласці, памешчыка Ахрэменкі. 143 селяніны-ўласнікі. Царква * [[7 студзеня]] [[1871]]: Лельчыцы, мяст. і маён. пам. І. Ахрэменкі безвынікова выстаўляўся ў Віленскім губ. праўленні на публічныя таргі, якія не адбыліся з прычыны няяўкі пакупнікоў. Эканамічныя будынкі: зруб для панскага дома, пладовы сад, у якім 25 груш і 5 яблынь, вадзяны млын на 2 колы, будынак былой карчмы з хлявом. Адм. «Леньчыцкага маёнтка» пам. Брадовіч здаў у 6-гадовую арэнду сад эканоміі жых. мяст. Івану Хілько. * [[14 сакавіка]] [[1874]]: Пажар, у выніку якога згарэў вадзяны млын у Новым фальварку маён. Лельчыцы. [[14 траўня]]: Лельчыцы, мяст. і маён. На публічных таргах у Мінскім губ. праўленні яго купіў маёр расійскіх войскаў граф Іосіф Тышкевіч. * [[1875]]: Лельчыцы, маён. пам. графа Іосіфа Тышкевіча. Зямлі: 1839 дзес. прыдатнай, 11517 дзес. лесу і 19846 дзес. непрыдатнай. * [[1878]]: Лельчыцы, мяст. Школа з шавецкім, кравецкім і кавальскім рамёствамі. Сел. фельчар Паўлоўскі. * [[1879]]: Лельчыцы, с. Свята-Троіцкая царква, ц. прыхода. У валоданні прычта 84 кавалкі зямлі. Штатнае нар. вуч. * [[4 красавіка]] [[1881]]: Законавучыцель мясцовага нар. вуч. святар Павел Шыманоўскі. * [[10 снежня]] [[1883]]: План зямлі Лельчыцкай Свята-Троіцкай царквы. * [[1885]]: Кліравая ведамасць Лельчыцкай Свята-Троіцкай царквы. * [[1886]]: Лельчыцы, с. і мяст. Лельчыцкай вол. У с. 67 дв., 425 жых. Вал. праўленне, 78 вёрст ад пав. горада. Царква, школа. У мяст. (1 вярста ад с.) сінагога, яўр. школа, млын. * [[1889]]: «Лельчицы», маён., мяст. і с. Царква, нар. вуч. Верагодна, гэтым часам с. Лельчыцы злучылася з мяст. Лельчыцы, бо пазней яны асобна не ўпамінаюцца. * [[1890]]: Лельчыцы, мяст., ц. Лельчыцкай вол. * [[1892]]: Прыстань на Убарці. Будаўніцтва новай драўлянай на каменным падмурку праваслаўнай Свята-Троіцкай царквы сіламі прыхаджан з ляснога матэрыялу графа Тышкевіча на сродкі царквы. * [[6 верасня]] [[1896]]: Лельчыцы, мяст. Заснаванне штогадовага кірмашу. * [[1897]]: Лельчыцы, мяст., сумежна з маён. Лельчыцы графа Тышкевіча, пры паштовай дарозе ў Мазыр. Прыходская царква, нар. вуч., вал. праўленне, яўр. малітоўная школа, фельчарскі пункт, збожжазапасны магазін. Вадзяны млын, 2 крамы дробнага гандлю. Кірмашоў не бывае. 3 краўцы, 2 шаўцы, 3 сталяры. Піцейная ўстанова. 164 дв., 897 жых. (449 муж. і 448 жан.). Паводле Яўр. энцыкл., 890 жых., з іх 180 яўр. Лельчыцы, маён., на зямлі графа Тышкевіча, пры паштовай дарозе ў г. Мазыр, пры р. Убарць. Сумежна з мяст. Лельчыцы. 3 дв., 8 жых. (3 муж. і 5 жан.). * [[1899]]: Лельчыцы, с. Свята-Троіцкая царква. 84 сялян. дв., 671 прыхаджанін (337 муж. і 334 жан.). * [[1903]]: Кліравая ведамасць Лельчыцкай Свята-Троіцкай царквы. * [[7 траўня]] [[1907]]: Лельчыцы, мяст. Жонка начальніка мясцовага паштовага аддзялення Лізавета Вяржбіцкая, якая жыла тут ужо два гады, атрымала дазвол на арганізацыю гандлю кніжкамі і карцінамі і наняла адмысловую краму, што належала мешчаніну Хаіму Біберману, на галоўнай вуліцы мяст. * [[1909]]: Лельчыцы, мяст., ц. Лельчыцкай вол. Мазырскага пав. 79 вёрст ад ц. пав. і тэлеграфнай установы. 170 дв., 1216 жых. Будаўніцтва касцёла на сродкі графа Тышкевіча. На скураным з-дзе Лельчука на працягу года апрацавана 300 скур. * [[1910]]: Лельчыцы, мяст. Гарбарны з-д. Устаноўка першага тэлеграфнага апарата. 1911: Паводле этнаграфічнай карты праф. Т. Д. Фларынскага, паселішча (без подпісу) паказана як маларус. са значнай колькасцю пол. і яўр. жых. Перавод Лельчыцкага нар. двухкласнага вуч. у склад земскіх з увядзеннем пасады трэцяга настаўніка. Паслугамі Лельчыцкай бальніцы на 10 ложкаў за год карысталіся 189 чал., з якіх 3 памерлі * [[1914]]: Земскі ўрач Лельчыцкага ўчастка Вера Старжынская. Начальнік Лельчыцкага паштова-тэлеграфнага аддзялення Ермалай Скрыпуць. * [[1915]]: «Лельчицы», с. 60 дв. Царква. * [[21 лютага]] [[1916]]: Лельчыцы, м. Лельчыцкай вол. 288 гас., з іх 1 гас. бежанцаў. 1494 жых. (673 муж. і 821 жан.). З іх сваіх і найманых работнікаў: 269 муж. і 453 жан. Жывёла: 189 коней, 171 цяглы вол, 421 карова, 17 быкоў (бугаёў), 684 авечак і бараноў, 438 свіней і парсюкоў. Не мелі: работнікаў муж. 75 гас., коней — 16 гас., пасеваў — 111 гас. Засеяна: 162, 9 дзес. (1260, 25 пуды) азімага жыта, 27, 9 дзес. (248,25 пуда) ячменю, 26,3 дзес. (116,75 пуда) яравога жыта, 0,5 дзес. яравой пшаніцы, 29,7 дзес. (275,5 пуда) аўса, 11, 3 дзес. (35 пудоў 7 фунтаў) проса, 117,5 дзес. (675,5 пуда) грэчкі, 50,6 дзес. (4142 пуды) бульбы, 9,7 дзес. (36 пудоў 30 фунтаў) лёну, 8,5 дзес. (56 пудоў 28 фунтаў) канапель, а ўсяго — 444,9 дзес. * [[1917]]: Лельчыцы, маён. графа Фелікса Тышкевіча (24000 дзес.). Захоплена сялянамі 2000 дзес. сенажацяў. Свята-Троіцкая царква. 234 дв., 1080 прыхаджан (549 муж. і 531 жан.). Лельчыцы, мяст. і маён. Лельчыцкай вол. У мяст. 229 дв., 1506 жых. (772 муж. і 734 жан.): 1129 бел., 377 яўр. У маён. 1 дв., 18 жых. (12 муж. і 6 жан.): 18 пал. Абвяшчэнне ў мяст. Лельчыцы Сав. улады, неўзабаве скасаванай у выніку ням. акупацыі. * [[1919]]: Устанаўленне ў мяст. Сав. улады, неўзабаве скасаванай у выніку паўстання пры наступленні пол. войскаў. [[29 жніўня]]: ц. Лельчыцкай вол. Гомельскай губ. * [[1920]]: Лельчыцы, мяст., ц. Лельчыцкай вол. Гомельскай (з 10 жніўня — Мінскай) губ. 1065 жых. Забойства некалькіх чырвонаармейцаў, што трапілі ў пол. палон, і выдача акупантам часткі чырвоных партызанаў пры ўдзеле мясцовых жых. Пры наступленні Чырвонай Арміі частка мясцовых жых., якія нашкодзілі Сав. уладзе, адышла разам з пол. войскам, частка падалася ў атрады Булак-Балаховіча, частка займалася ў гэты цяжкі час рабаваннем і кантрабандай. У мяст. шмат дамоў спалена, а што засталіся — былі без акон і дзвярэй. [[14 ліпеня]] ствараецца вал. рэўком. Выбары с/с. [[9 лістапада]] балахоўцам удалося захапіць ц. вол. на 10 дзён, пакуль не былі выгнаны часцямі Чырвонай Арміі. 5 снежня ствараецца вал. камітэт. 1921, чэрвеня 16: Лельчыцы, мяст. Лельчыцкай вол. Мазырскага пав. (пазней — акругі) БССР. Школа. Б-ца. 1923: 1360 жых., з якіх 640 чал. жывуць за кошт нясельскіх заняткаў. 5 крам. * [[17 ліпеня]] [[1924]]: Лельчыцы, в., ц. с/с і Лельчыцкага р-на, утворанага замест скасаваных Лельчыцкай і Буйнавіцкай вал. 306 гас., 1659 жых. * [[1925]]: Лельчыцы, мяст. 306 гас., 1659 жых. Школа на бел. мове: 211 вучняў (137 хлопчыкаў і 74 дзяўчынкі): 99 бел., 2 рус., 102 яўр., 4 пал. Агарод 1,3 дзес. Бальніца на 7 ложкаў; 1 урач, 1 фельчар, 1 акушэрка. Спажыўт-ва Мазырскага Райсаюза і Рабкаапа. [[21 лістапада]]: Адкрыццё першых дзіцячых ясляў. * [[1926]]: 338 гас., з іх 201 гас. несялян. тыпу; 1457 жых. * [[1929]]: «Лельчыцы», ц. р-на Мазырскай акругі. Арганізацыя калгаса «Чырвоны араты». Мясцовая ўлада зачыніла касцёл і прыстасавала яго будынак пад склад збожжа. * [[1930]]: Лельчыцы («Lelczyce»), ц. р-на. Царква, касцёл, сінагога. Вадзяны млын, мост, вятрак. Доктарскі ўчастак, аптэка. * [[1931]]: Арганізацыя саўгаса «Лельчыцы», падпарадкаванага Белкаапсаюзу. 21 снежня: Стварэнне метэаралагічнай станцыі. * [[1932]]: Стварэнне МТС. * [[1933]]: У МТС налічваецца 15 трактароў. Лельчыцкая ўзорная бел. ШКМ з 1 верасня ператвараецца ва ўзорную дзесяцігодку. Лельчыцкая яўр. школа камуністычнай моладзі. * [[1934]]: Увод у эксплуатацыю Лельчыцкай электрастанцыі пры райкамбінаце. Будаўніцтва новага 2-павярховага будынка райвыканкама. * [[15 ліпеня]] [[1935]]: Лельчыцы, мяст. [[28 ліcтапада]]: Першая дэманстрацыя гукавога кінафільма «Чапаеў». * [[11 сакавіка]] [[1936]]: Першы прылёт санітарнага самалёта. * [[1937]]: Лельчыцы, мяст. Будаўніцтва на ц. вуліцы, якая дагэтуль уяўляла сабой непралазнае балота, тарцаванай дарогі. «На Лельчыцкіх тратуарах дошкі, як правіла, не прыбіты, тарчаць цвікі, дзіркі. Побач з тратуарамі — канавы» . * [[27 верасня]] [[1938]]: Указам Прэзідыума ВС БССР «Аб класіфікацыі населеных пунктаў» мяст. Лельчыцы аднесена да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў. Ц. Лельчыцкага р-на Палескай вобл. Асуджэнне святара Аляксея Магільніцкага, разбурэнне Свята-Троіцкай царквы. * [[1940]]: Лельчыцы («Лельчицы»), ц. р-на. * [[23 чэрвеня]] [[1941]]: Ням. самалёты бамбілі гарпасёлак. [[4 верасня]] захопнікі акупавалі гарпасёлак, часткова яго спалілі і знішчылі каля 200 жых., у асноўным яўр. Лельчыцы, ваенна-адм. ц. абласнога камісарыята генеральнай акругі Жытомір рэйхскамісарыята Украіны на чале з гебітскамісарам пад аховай буйной камендатуры жандармерыі і батальёна паліцыі. З мясцовых жых. створана ўправа на чале са старшынёй. * [[1942]], чэрвень: Расстрэл 42 жых. пасёлка і некаторых навакольных вёсак за падпольную дзейнасць супраць ням. акупантаў. [[26 лістапада]] партызанскае злучэнне С. А. Каўпака пры ўдзеле Ельскага партызанскага атрада разграміла ў пасёлку варожы гарнізон. * [[1943]], восень: Канчатковае спаленне ням. карнікамі пасёлка. Людзі, якія паспелі своечасова пайсці ў лясы, не выходзілі адтуль да вызвалення ад акупантаў. * [[23 студзеня]] [[1944]]: Лельчыцы вызвалены ад ням. акупантаў. Усяго за час акупацыі захопнікі знішчылі ў пасёлку 685 мясцовых жых. і 750 жых. іншых р-наў Палескай вобл. * [[25 сакавіка]] [[1946]]: Аднаўленне ў пасёлку стацыянарнага гукавога кіно дэманстрацыяй кінафільма «Арлоўская бітва». У жніўні тут адзначана самая высокая тэмпература паветра на Беларусі +38&nbsp;°C. Засуха адмоўна адбілася на ўраджаі. Захоўваецца нармаванае забеспячэнне хлебам праз карткі. * [[5 жніўня]] [[1951]]: Урачыстае адкрыццё помніка У. І. Леніну на ц. плошчы каля парка культуры і адпачынку. * [[1952]], травень. Добраўпарадкаванне гарпасёлка. У новым скверы пасаджана 400 маладых дэкаратыўных саджанцаў. * [[8 студзеня]] [[1954]]: Лельчыцы, ц. р-на Гомельскай вобл., утворанай замест скасаванай Палескай. * [[1957]]: «У Лельчыцах узведзены прыгожая гасцініца, лазня, часткова здадзены ў эксплуатацыю водаправод, пабудаваны першыя кіламетры тратуараў, вядуцца работы па ўкладцы бруку». Поўная электрыфікацыя гарпасёлка. Будаўніцтва гародніна-сушыльнага з-да пры Лельчыцкай нарыхтоўчай канторы. Стварэнне зубапратэзнай майстэрні ў райбальніцы. Калгас імя Леніна (старшыня А. Шульга). Надой малака на фуражную карову склаў у сярэднім 814 л. * [[1959]]: Лельчыцы, пгт. 4079 жых. [[22 снежня]] Лельчыцкі с/с пераймяноўваецца ў Дуброўскі. * [[12 снежня]] [[1960]]: Гастролі Бабруйскага гарадскога драматычнага тэатра. * [[25 снежня]] [[1962]]: Лельчыцы, пгт Мазырскага р-на (замест скасаванага Лельчыцкага) Гомельскай вобл. * [[6 студзеня]] [[1965]]: Лельчыцы, пгт, ц. Лельчыцкага р-на. Райб-ца на 100 ложкаў. Стварэнне на базе сельгасарцелі «Чырвоны Кастрычнік» калгаса імя Леніна (старшыня У. Л. Стасенка). На магіле ахвяр фашызму пастаўлены абеліск. [[1 ліпеня]]: Аднаўленне Лельчыцкага с/с. * [[15 студзеня]] [[1970]]: Лельчыцы, пгт. 4,9 тыс. чал. За год тут выпала 864 мм ападкаў, максімальная дагэтуль лічба. * [[1972]]: Лельчыцы, пгт. 5400 жых. * [[1974]]: Вялікая восеньская паводка на Убарці з катастрафічнымі наступствамі, выкліканая зацяжнымі дажджамі. * [[17 студзеня]] [[1979]]: Лельчыцы, пгт. 6,6 тыс. чал. * [[5 студзеня]] [[1980]]: «Лельчицы», ц. райсавета. Школа, стадыён, б-ца, электрападстанцыя, палі фільтрацыі. Лельчыцы, пгт, ц. р-на Гомельскай вобл. 6700 жых. Будаўніцтва сярэдняга прафесійна-тэхнічнага вуч. № 188 па падрыхтоўцы механізатараў. * [[1982]]: Лельчыцы, пгт, ц. р-на. 6,7 тыс. чал. 1984: «Лельчицы». Райсавет, б-ца, школа, палі фільтрацыі, электрападстанцыя. Паводле даведкі да тапаграфічнай карты мясцовасці, водаправод, камбінат будаўнічых матэрыялаў. * [[1986]]: Лельчыцы, пгт, ц. Лельчыцкага с/с і р-на, ц. калгаса імя Леніна. * [[12 студзеня]] [[1989]]: Лельчыцы, пгт. 8,6 тыс. чал. Адкрыццё [[Лельчыцкі краязнаўчы музей|Лельчыцкага краязнаўчага музея]]. * [[1995]]: Лельчыцы, пгт, ц. Лельчыцкага р-на, на р. Убарць. За 215 км ад Гомеля, 67 км ад чыг. станцыі Ельск на лініі Калінкавічы — Оўруч, аўтадарогамі звязаны з Мазыром, Туравам, Глушкавічамі. 9500 жых. Прадпрыемствы буд. матэрыялаў, харчпрамысловасці. 1997: Прадпрыемствы буд. матэрыялаў, харчовай прамысловасці; 2 СШ, школа мастацтваў, 5 дашкольных устаноў, 2 бібл., краязнаўчы музей, Дом культуры, кінатэатр, б-ца, 4 аддзяленні сувязі, 24 магазіны; Свята-Троіцкая царква, касцёл Прасвятога сэрца Ісуса і Дзевы Марыі з Фацімы. Брацкая магіла членаў аператыўнай групы ЦК УЛКСМ, лётчыкаў і партызанаў, магіла ахвяр фашызму. 20 кастрычніка [[1995|1995 года]] адміністрацыйныя адзінкі [[Лельчыцкі раён]] і пасёлак Лельчыцы, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Лельчыцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. * [[2 кастрычніка]] [[1998]]: Сесія райсавета дэпутатаў прымае рашэнне аднесці г. п. Лельчыцы да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання. Аднак Гомельскі аблсавет палічыў гэта ў цяперашні час немэтазгодным. * [[1 студзеня]] [[1999]]: Лельчыцы, пгт, ц. Лельчыцкага р-на Гомельскай вобл. Паводле перапісу насельніцтва [[16 лютага]], 9691 жых. (4601 муж. і 5090 жан.). == Насельніцтва == * 1897 год — 890 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1995 год — 9,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1998 год — 9,4 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|1999}} * 2006 год — 8,9 тыс. чал. * 2009 год — 10&nbsp;606 чал. (перапіс) * 2016 год — 11&nbsp;310 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 год — 11&nbsp;393 чал.<ref name="2017-Estimate"/> {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў і харчовай прамысловасці. Гасцініца. == Культура == * [[Лельчыцкі краязнаўчы музей]]. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == [[Файл:Лельчыцы. Помнік Леніну (01).jpg|міні|Помнік Леніну]] * [[Свята-Троіцкая царква (Лельчыцы)|Свята-Троіцкая царква]] * [[Касцёл Дзевы Марыі з Фацімы (Лельчыцы)|Касцёл Дзевы Марыі з Фацімы]] * Помнік У. І. Леніну * Яўрэйскія могілкі == Вядомыя асобы == * [[Барыс Фёдаравіч Закс]], яўрэйскі літаразнавец, крытык, педагог * [[Генадзь Фёдаравіч Ласута]] (нар. 1969) — [[генерал-маёр]] унутранай службы. [[Кандыдат сельскагаспадарчых навук]]. * [[Кацярына Іванаўна Слабажаніна]] (нар. 1945) — беларускі вучоны ў галіне фотабіялогіі і мембраннай біяфізікі. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт]](2000), [[доктар біялагічных навук]] (1992), [[прафесар]] (2003). * [[Эдуард Паўлавіч Станько]] (нар. 1963) — беларускі ўрач-псіхіятр, нарколаг. Спецыяліст у галіне аховы здароўя і грамадскага здароўя. Доктар медыцынскіх навук (2021), дацэнт (2009). * [[Мацвей Маркавіч Фрыдман]] (1916—1982)<ref>{{Cite web |url=https://www.names52.ru/f/tpost/sfg4yhfep1-fridman-matvei-markovich-meerovich |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224142244/https://www.names52.ru/f/tpost/sfg4yhfep1-fridman-matvei-markovich-meerovich |url-status=dead }}</ref> == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|9|Ле́льчыцы|Князева В. М.|198}} * Хроніка Убарцкага Палесся / Аўтар-укладальнік А. І. Атнагулаў; Навук.рэд. [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|В. Л. Насевіч]]. — [[Мн.]]: [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]], 2001. — 496 с.: іл. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Лельчыцы|421}} * {{ВСЭ3|Ле́льчицы|том=14|старонкі=286}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Lieĺčycy|Лельчыцы}} {{OSM relation|5598625|Лельчыцы}} * {{ГБ|http://globustut.by/lelchicy/index.htm}} * {{radzima2|lelychycy|Лельчыцы}} * [http://lelcity.com/ Сайт города Лельчицы] * [http://lelchitsy.com/ Лельчицы | Лельчицкие новости | Лельчицкий сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110902045256/http://lelchitsy.com/ |date=2 верасня 2011 }} {{Лельчыцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лельчыцы| ]] [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Маёнтак Убарць]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] drqgbmh2ntrjexerh6bhklyn4f4gp58 0 16966 5159246 5067436 2026-06-28T15:51:03Z Siliyiw 169172 5159246 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Уваравічы |арыгінальная назва = Уваравічы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Герб Уваравічаў.gif |сцяг = Сцяг Уваравічаў.gif |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Уваравічы. Дом культуры.jpg |подпіс = Дом культуры |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 48 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 43|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Уваравіцкі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2336 |паштовы індэкс = 247374 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Uvaravičy |сайт = |мова сайта = ru |мова сайта 2 = be |мова сайта 3 = en |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979077 }} '''Ува́равічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Uvaravičy}}, {{lang-ru|Уваровичи}}) — гарадскі пасёлак у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Уза (рака)|Уза]] (прыток р. [[Сож]]). Цэнтр [[Уваравіцкі сельсавет|Уваравіцкага сельсавета]]. За 21 км на паўночны ўсход ад [[Буда-Кашалёва]], за 27 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 8 км ад чыгуначнай станцыі Уза на лініі Гомель — [[Жлобін]]; аўтадарогі на Гомель і Буда-Кашалёва. Насельніцтва 2320 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах упершыню ўпамінаецца ў 1483 годзе. У канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў у [[Чарнігава-Старадубскае княства|Чарнігава-Старадубскім княстве]], уладанне князёў [[Мажайскія|Мажайскіх]]. У час [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў]] пацярпелі ад ваенных дзеянняў. З 1566 года ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Паводле інвентару [[Гомельскае староства|Гомельскага староства]] 1640 года сяло, 11 дымаў. З 1772 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка. З 1773 года ў [[Гомельскі павет|Гомельскім павеце]] [[Рагачоўская правінцыя|Рагачоўскай правінцыі]], з 1777 года ў [[Беліцкі павет|Беліцкім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1825 годзе заснавана гарбарнае прапрыемства, млын. З 1852 года мястэчка [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1861 годзе адкрыта [[народнае вучылішча]]. У 1875 годзе пабудавана мураваная праваслаўная царква Раства Багародзіцы, у 1876 годзе заснавана крупадзёрнае прадпрыемства. У 1880 годзе — 902 жыхары, 165 двароў; 2 цагельныя прадпрыемствы, бровар, 4 ветраныя млыны, 8 крам, праваслаўная царква, 2 яўрэйскія малітоўныя дамы. У пачатку XX стагоддзя належалі [[Ліпінскія|Ліпінскім]] і Уваравіцкай сельскай грамадзе. У 1909 годзе — 2372 жыхароў, 314 двароў. З 1919 года ў [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]], цэнтр воласці. З 8 снежня 1926 года ў [[БССР]], цэнтр [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]], з 1938 года ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1926 годзе — 2391 жыхароў, 519 двароў. З 27 верасня 1938 года гарадскі пасёлак. З 17 красавіка 1962 года ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]]. [[Файл:Уваравічы. Будынак сталовай.jpg|thumb|злева|Будынак сталовай]] == Насельніцтва == * 1858 год — 935 чал. * 1880 год — 902 чал. * 1909 год — 2 372 чал. * 1926 год — 2 391 чал. * 2006 год — 2,6 тыс. чал. * 2016 год — 2 307 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 год — 2 320 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы бытавога абслугоўвання, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасці == * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Уваравічы)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1945) * [[Уваравічы (археалагічны помнік)|Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку і сярэднявечча]] (II—XIII стагоддзі), за 1 км на ўсход ад пасёлка — {{ГККРБ 4|313В000141}} * Брацкая магіла (1943) — {{ГККРБ 4|313Д000142}} * Магіла ахвяр фашызму (1941) — {{ГККРБ 4|313Д000143}} == Вядомыя асобы == * [[Вольга Сысоеўна Аўраменка]] (нар. 1934) — Народны настаўнік СССР, Заслужаны настаўнік БССР. * [[Сяргей Рыгоравіч Маісеенка]] (нар. 1961) — беларускі архітэктар. * [[Яўсей Яўсеевіч Майсеенка]] (1916—1988) — Народны мастак СССР. * [[Эмануіл Натанавіч Модзін]] (1968 −1984) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Зоф’я Эмануілаўна Рагінская]] (1895—1938) — гісторык-арабіст<ref>{{Cite web |url=https://politike.ru/termin/roginskaja-sofja-emmanuilovna.html |title=Рогинская, Софья Эммануиловна // Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов - жертв политического террора в советский период (1917-1991) |access-date=17 лютага 2023 |archive-date=17 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217191733/https://politike.ru/termin/roginskaja-sofja-emmanuilovna.html |url-status=dead |lang=ru}}</ref>. * [[Лазар Барысавіч Рывін]] (1888—1971)<ref>http://www.hrono.ru/biograf/bio_r/rivin.html</ref> * [[Аарон Цэйтлін]] (1898—1973) — яўрэйскі пісьменнік, паэт, драматург, мастацкі крытык і выдавец, пісаў на ідышы і іўрыце. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Uvaravičy|Уваравічы}} {{OSM relation|5598424|Уваравічы}} * {{ГБ|http://globustut.by/uvarovichi/index.htm}} {{Уваравіцкі сельсавет}} {{Буда-Кашалёўскі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Уваравічы| ]] [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] syno27ocrmwdnsahcglk4r2vbp68xyf 0 17360 5159252 5076029 2026-06-28T16:00:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159252 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Quercus robur JPG (d1).jpg | image title = ''Quercus robur'' | image descr = Агульны выгляд дарослага дрэва<br />[[Бельгія]] | regnum = Расліны | parent = Quercus | rang = Від | latin = Quercus robur | author = [[L.]], 1753 | syn = * {{btname|Quercus longaeva|[[Salisb.]]}} [[nom. illeg.]] * {{btname|Quercus pedunculata|[[Ehrh.]]}} — Дуб ранні, дуб зімні<ref name="Інбелкульт">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў |арыгінал = |спасылка = http://www.slounik.org/bnt08/l5/5 |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Інбелкульт |год = 1926 |том = Вып. 8 |старонкі = |старонак = 80 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> | children = | typus = | range map = QuercusRobur ZasiegGatunku01.png | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = LC | iucn = 63532 | wikispecies = Quercus robur }} '''Дуб звычайны'''<ref name="ЛРКЛ">Назва '''Дуб звычайны''' згодна з {{ЛРКЛ}}</ref><ref name="ЛР">{{кніга |аўтар = |частка = Дуб черешчатый, или обыкновенный |загаловак = Лекарственные растения и их применение |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 5-е, перераб. и. доп. |месца = Мн. |выдавецтва = «Наука и техника» |год = 1974 |том = |старонкі = 117-119 |старонак = 592 |серыя = |isbn = |тыраж = 120 000 }}</ref>, '''дуб летні''', '''дуб чарэшчаты''' (''Quércus róbur'') — лістападнае [[дрэва]]; [[Біялагічны від|від]] роду {{bt-bellat|Дуб|Quercus}} сямейства {{bt-bellat|Букавыя|Fagaceae}}. == Назва == Відавы эпітэт «чарэшчаты» гэты від атрымаў за доўгія пладаножкі, якія адрозніваюць яго ад іншых відаў. Іншыя беларускія назвы: дуб цвёрды, дуб<ref>[[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Federowski M.]] Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897</ref>, летнік<ref>{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Quercus pedunculata/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref><ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref><ref>{{нп3|Міхаіл Васільевіч Рытаў|Рытов М. В.|ru|Рытов, Михаил Васильевич}} Русские лекарственные растения. т. I. Петроград, 1918</ref>, лядны дуб<ref>Васількоў І. Г. Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927</ref><ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref>. == Апісанне == {{Біяфота|Illustration Quercus robur0.jpg|ш=250|left|{{Бат.іл.|3}}|color=lightgreen}} Дрэва, якое дасягае вышыні 20-40 метраў<ref name="ЛР"/>. Светалюбнае дрэва, расце павольна, можа дажыць да 2000 гадоў, але звычайна жыве 300—400 гадоў<ref name="ЛР"/>. Рост у вышыню спыняецца ва ўзросце 100—200 гадоў, прырост у таўшчыню, хоць і нязначны, працягваецца ўсё жыццё<ref name="НМИ">{{кніга|аўтар=Нейштадт М. И.|загаловак= Определитель растений средней полосы европейской части СССР. Пособие для средней школы|месца=М.|выдавецтва=ГУПИ МП РСФСР|год=1954|старонкі=169—171|старонак=495}}</ref>. Верагодна, найстарэйшым прадстаўніком варта лічыць [[Стэлмужскі дуб]] з акружнасцю ствала 13 метраў у Літве. Яго ўзрост, па розных ацэнках ад 1500 да 2000 гадоў. Ствол у дыяметры больш за 1 м, часта разгалінаваны на некалькі тоўстых галін<ref name="ЛР"/>. [[Корань расліны|Каранёвая сістэма]] складаецца з вельмі доўгага стрыжневага кораня; з 6-8 гадоў пачынаюць развівацца бакавыя карані, якія таксама сыходзяць глыбока ў зямлю. [[Крона дрэва|Крона]] густая шатраподобная або шырокапірамідальная, асіметрычная, разгалістая, з моцнымі галінамі і тоўстым [[Ствол дрэва|ствалом]] (1-1,5 м у дыяметры). У маладых дрэў ствол няправільны, каленчаты, з узростам становіцца прамым і цыліндрычным. [[Кара (біялогія)|Кара]] цёмна-шэрая, чарнаватая, тоўстая, з падоўжнымі расколінамі. У маладых дубкоў кара шэрая, гладкая, бліскучая, гадавыя пабегі чырвона-бурыя<ref name="ЛР"/>. На 20-30 годзе на кары ўтвараюцца больш-менш глыбокія расколіны. У дрэў, якія выраслі на волі, кара да 10 см таўшчыні. Маладыя [[парасткі]] пухнатыя, бурыя або чырванавата-шэрыя, бліскучыя, з бурымі плямамі і злёгку даўгаватымі чачавічкамі. [[Пупышка|Пупышкі]] тупа-пяцігранныя, 5 мм даўжынёй і 4 мм шырынёй, бакавыя трохі драбней і адлеглыя, лускавінкі шматлікія, пяцірадныя, акругленыя<ref name="ЛР"/>, бурыя, голыя і толькі па краі раснічастыя. Усе пупышкі звычайна яйкападобныя, амаль шарападобныя, светла-бурыя, на вяршыні акругленыя або тупа завостраныя, ліставы рубец з 7-15 слядамі. Верхавінкавыя пупышкі акружаны большай часткай некалькімі бакавымі. {{Фотакалонка|Quercus robur fl kz1.jpg|Ekollon.jpg|тэкст=Зверху ўніз: мужчынскія суквецці, плады|align=right|border=0|ш=250|color=lightgreen}} Лісцеразмяшчэнне чарговае, на вяршыні [[Галіна (батаніка)|галінак]] у выглядзе пучкоў. [[Лісце]] даўгаватае, даўгавата-зваротна-яйкападобнае, дадолу звужанае або сэрцападобнае, часта з вушкамі, на вяршыні тупое або з выемкай, пёрысталопасцевае, 40-120 мм даўжынёй, 25-70 мм шырынёй, з чатырма — сям'ю лопасцямі, цвёрдае, амаль скурыстае, зверху цёмна-зялёнае, бліскучае, знізу жаўтлявае або зялёнае, з моцна выбітнымі больш светлымі жылкамі, голыя з абодвух бакоў, з кароткімі хвосцікамі даўжынёй да 10 мм, на зіму заўсёды ападае. Лопасці тупыя, круглявыя, выразы паміж імі неглыбокія<ref name="ЛР"/>. [[Кветка|Кветкі]] раздзельнаполыя. Цвіценне пачынаецца ў дрэў узростам ад 40 да 60 гадоў, разам з распусканнем лісця, звычайна ў маі. [[Падзел палоў у кветкавых раслін|Расліна аднадомная]]. [[Тычынка]]выя кветкі сабраны ў доўгія павіслыя [[каташкі]] 20-30 мм даўжынёй, з дзесяццю і больш кветкамі, па 2-3 разам або адзінкава на вяршынях леташніх парасткаў або ў ніжняй часткі маладых парасткаў. Кожная кветка сядзіць выдалена ад іншай, таму паміж імі ясна бачны [[кветканос]], мае пяці- ці сяміраздзельны, па краях махрысты, перапончаты, зялёны [[калякветнік]], а таксама 5-6 і больш [[тычынка|тычынак]] з кароткімі ніткамі і жоўтымі буйнымі [[пылавік]]амі. Жаночыя кветкі звычайна размяшчаюцца на маладых парастках вышэй мужчынскіх, сабраны ў дробныя па два-тры разам на асобным чырвоным сцяблінцы, маюць шасціраздзельны, па краях чырванаваты калякветнік, які акружаны зялёнымі, валасістымі, на вяршыні чырванаватымі лускавінкамі, якія прадстаўляюць сабой будучую плюску. [[Завязь]] трохлопасцевая, чырвонага колеру, [[лычык]] ніткападобны, трохі выдаецца вонкі. Гнёзды ў завязі фармуюцца толькі пасля апылення, у ліку трох, з двума яйкамі у кожным. З кожнай завязі звычайна развіваецца толькі па адным жалуду. Жалуды вісяць парамі, радзей па 1-5 на сцяблінцы да 80 мм даўжынёй. [[Формула кветкі|Формулы кветак]]: {{Nobr|[[Файл:Male black symbol.svg|12px]]<math>\mathrm{\ast \; P_{(4-8)} \; A_{4-12}}</math>}}; {{Nobr|[[Файл:Venus symbol.svg|18px]]<math>\mathrm{\ast \; P_{(8)} \; G_{(\overline3)}}</math>}}<ref name="Медбот">{{кніга|аўтар=Сербин А.Г. и др.|загаловак=Медицинская ботаника. Учебник для студентов вузов|месца=Харьков|выдавецтва=Изд-во НФаУ: Золотые страницы|год=2003|старонкі=134|старонак=364|isbn=966-615-125-1}}</ref>. Цвіце ў [[красавік]]у-[[май|маі]] (ранняя феналагічная форма) ці ў канцы мая (позняя форма), распускаецца пазней за іншыя дрэвы<ref name="ЛР"/>. [[Плод]] — [[арэх]] ([[жалуды]]) голы, буравата-карычневы (1,5-3,5 см даўжынёй), на доўгай (3-8 см) пладаножцы. Жалуды размешчаны ў сподачку, або кубкападобнай місачцы — [[плюска|плюсцы]] (0,5-1 см даўжынёй). Плады спеюць у верасні-кастрычніку<ref name="ЛР"/>. Вядомыя дзве формы дуба звычайнага — ранняя і позняя<ref name="ЛР"/>. У ранняга дуба лісце распускаецца ў красавіку і на зіму ападае, а ў позняга распускаецца на два-тры тыдні пазней і на маладых раслінах застаецца на зіму<ref name="ЛР"/>. == Арэал і экалогія == {{Біяфота|Quercus Robur near Gomel Palace.jpg|ш=250|left|Дуб у [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль|Гомельскім парку]]|color=lightgreen}} Дуб звычайны — адна з асноўных лесаўтваральных парод [[шыракалістыя лясы|шыракалістых лясоў]] [[Еўропа|Еўропы]], а таксама супольнасцяў еўрапейскага [[лесастэп]]у, расце побач з [[граб]]ам, [[ясень|ясенем]], [[ліпа]]й, [[клён]]ам, [[вяз]]ам, [[бук]]ам, [[бяроза]]й, [[елка]]ю, [[піхта]]й, [[хвоя]]й і некаторымі іншымі дрэвамі. У сярэдняй лясной зоне буйных масіваў не ўтварае. Шырока распаўсюджаны ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] і [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай часткі Расіі]], сустракаецца на поўначы [[Афрыка|Афрыкі]] і ў [[Пярэдняя Азія|заходняй Азіі]]. Паўночная мяжа [[арэал]]у праходзіць па паўднёвай [[Фінляндыя|Фінляндыі]] і поўначы [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]], пры гэтым на заходнім узбярэжжы [[Нарвегія|Нарвегіі]], з прычыны ўплыву [[Гальфстрым]]у, яна дасягае 65-й [[Паралель|паралелі]]. Па меры прасоўвання на ўсход мяжа арэалу рэзка зрушваецца на поўдзень, а ў [[Сібір]]ы ў цяперашні час гэты від зусім не жыве. Усходнімі межамі арэалу дуба звычайнага служыць [[водападзел]] рэк [[Волга|Волгі]] і [[Урал (рака)|Урала]] (узвышша [[Агульны Сырт]]), а таксама даліны рэк [[Юрузань (рака)|Юрузань]] і {{нп3|Рака Сылва|Сылвы|ru|Сылва}}<ref>{{кніга|аўтар=Семериков Л. Ф.|загаловак=Популяционная структура древесных растений на примере видов дуба европейской части СССР и Кавказа|адказны=Отв ред. С. А. Мамаев|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1986|старонак=140|старонкі=48}}</ref>. Расце на большай частцы [[Украіна]], у [[стэп]]е радзей, галоўным чынам па далінах рэк. Яго насаджэнні займаюць 26,3 % плошчы дзяржаўнага ляснога фонду Украіны. Асноўныя нарыхтоўкі робяць падчас высечак догляду і галоўных высечак у [[Ровенская вобласць|Ровенскай]], [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай]], [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай]], [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай]], [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай]], [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай]], [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай]], [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай]], [[Сумская вобласць|Сумскай]], [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай]] , [[Данецкая вобласць|Данецкай]], [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай]], [[Львоўская вобласць|Львоўскай]] і [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай]] абласцях. На [[Беларусь|Беларусі]] дуб звычайны сустракаецца па ўсёй тэрыторыі, утварае [[дубовыя лясы]], найбольш пашыраныя на [[Палессе|Палессі]], дзе захаваліся ўнікальныя поймавыя дубровы<ref name="ЛР"/>. Пашырэнне дуброў і іх фітацэнатычная структура маюць выразныя занальныя асаблівасці. Вылучаюць 3 геабатанічныя падзоны ў напрамку з поўначы на поўдзень: яловых, ялова-грабавых і грабавых дуброў. Пераважаюць кандамінантныя фітацэнозы: у цэнтральнай частцы — ялова-дубова-грабавыя, на поўдні — дубова-грабавыя, хваёва-дубова-грабавыя, ясянёва-дубова-грабавыя, ліпава-клянова-дубова-грабавыя. Найбольш пашыраныя тыпы дуброў: кіслічныя, чарнічныя, арляковыя, сніткавыя, поймавыя, вострыцавыя, папарацевыя, крапіўныя. [[Інтрадукцыя|Інтрадукаваны]] на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. Маладыя дубкі (асабліва праросткі) ценялюбныя (для нармальнага развіцця важна перш за ўсё бакавое зацяненне) і адрозніваюцца высокай ценявынослівасцю (доўгі час могуць існаваць пад полагам густога дрэвастою), па меры росту праяўляюць усё большую светлалюбнасць. Да глеб дуб патрабавальны. == Падвіды == {{Біяфота|Quercus robur sprouting from the acorn.JPG|ш=250|right|Праростак дубу звычайнага, які прарастае з жалуда|color=lightgreen}} * {{bt|Quercus robur|subsp=brutia|([[Ten.]]) [[O.Schwarz]]}} * {{bt|Quercus robur|subsp=imeretina|([[Steven]] ex [[Woronow]]) [[Menitsky]]}} * {{bt|Quercus robur|aut1=L.|subsp=robur}} == Шкоднікі і хваробы == === Патагенныя грыбы === {{Біяфота|Quercus robur leaf gall.JPG|ш=250|right|Лісцевы гал, верагодна, {{bt-bellat||Andricus quercusfolii}} на лістку дубу звычайнага|color=lightgreen}} На дубе звычайным паразітуе [[Аскаміцэты|сумчаты]] грыб {{bt-bellat||Taphrina caerulescens}}, які вызывае плямістасць і адміранне лісця. Гэты грыб сустракаецца і на іншых відах дубу<ref name="Каратыгин">{{Кніга|аўтар=Каратыгин И. В.|загаловак = Порядки Тафриновые, Протомициевые, Экзобазидиевые, Микростромациевые|серыя = Определитель грибов России|месца = {{СПб.}}|год = 2002 |выдавецтва= «Наука» |старонкі = 40|isbn = 5-02-026184-X}}</ref>. На паўднёвым усходзе арэала і ў лесапалосах Валгаградскай вобласці з канца XX стагоддзя адзначана масавае ўсыханне дарослых дрэў з прычыны паразы іншым аскаміцэтам — {{bt-bellat||Ophiostoma roboris}}. Можа паражацца таксама [[Мучністая раса|мучністай расой дуба]], {{bt-bellat||Armillaria mellea}} і {{bt-bellat||Laetiporus sulphureus}}. === Патагенныя бактэрыі === На тэрыторыі [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] ў дуба звычайнага адзначаны наступныя важнейшыя бактэрыяльныя захворванні: * Бактэрыяльная вадзянка. Пры гэтым захворванні кара і драўніна хутка (на працягу 1-2 сезонаў) «мокнуць» і адміраюць, лісце пакрываецца бурымі плямамі няправільнай формы і доўга не ападае зімой. З моцна паражаных ствалоў вылучаецца багатая бурая слізь. Узбуджальнік — {{bt-bellat||Erwinia multivora}}. * Папярочны рак. На маладых галінах утвараюцца эліптычныя нарасты, з часам павялічваюцца і часта ахопліваюць галіну або ствол па акружнасці. Заражаныя дрэвы не гінуць, але ствалы і галіны абломваюцца па месцах паразы. Узбуджальнік дакладна не выяўлены, часцей за ўсё выяўляецца {{bt-bellat||Pseudomonas quercina}}<ref>{{кніга|аўтар=Гвоздяк Р. И., Яковлева Л. М.|загаловак=Бактериальные болезни лесных древесных пород|адказны=Отв. ред. Билай В. И.; Ин-т микробиологии и вирусологии им. Д. К. Заболотного АН УССР|месца=Киев|выдавецтва=Наукова думка|год=1979|старонкі=28—36|старонак=244|тыраж=850}}</ref>. === Насякомыя-шкоднікі === Сярод насякомых, якія наносяць шкоду дубу звычайнаму, можна згадаць наступныя віды: {{bt-bellat||Leiopus nebulosus}}, {{bt-bellat||Trypodendron domesticum}}, {{bt-bellat||Phyllobius sinuatus}}, {{bt-bellat||Eulia ministrana}}, {{bt-bellat||Chrysobothris affinis}}, {{bt-bellat||Xyleborus saxeseni}}, {{bt-bellat||Xyleborus dispar}}, {{bt-bellat||Pandemis corylana}}, {{bt-bellat||Hylesinus fraxini}}, {{bt-bellat||Mesosa nebulosa}}, {{bt-bellat||Amphipyra pyramidea}} і іншыя. == Хімічны склад == У кары ўтрымліваецца 10-20 % [[дубільныя рэчывы|дубільных рэчываў]] пірагалавай групы, {{нп3|Галавая кіслата|галавая|ru|Галловая кислота}} і {{нп3|Элагавая кіслата|элагавая кіслоты|ru|Эллаговая кислота}}, [[кверцэцін]], таксама прысутнічае цукар, тлушчы. У жалудах утрымліваецца да 40 % [[крухмал]]у, 5-8 % дубільных рэчываў, бялковыя рэчывы, цукры, тлусты алей — да 5 %. У лісці знойдзеныя дубільныя рэчывы [[кверцэцін]] і [[кверцэтрын]], а таксама [[пентазан]]ы. == Практычнае выкарыстанне == Драўнінная, лекавая, [[Фітанцыды|фітанцыдная]], харчовая, меданосная, фарбавальная, кармавая, дэкаратыўная і фітамеліяраціўная расліна. === Дубільная прамысловасць === Кара і драўніна дуба з’яўляюцца крыніцай для атрымання аднаго з лепшых дубільнікаў. Для дубільнай прамысловасці найлепшай лічыцца кара дуба ва ўзросце 15-20 гадоў. Паколькі кара яго з’яўляецца прыгожым дубільнікам, яе ўжываюць непасрэдна як дубільныя матэрыял, а з дрэва вырабляюць дубільныя экстракты. Маючы вялікую масу, дубовае дрэва з’яўляецца адной з асноўных крыніц для вытворчасці танідаў. === Фарбавальная прамысловасць === Лісце дуба ўтрымлівае [[пігмент]] кверцыцін, якім у залежнасці ад канцэнтрацыі фарбуюць воўну і валеныя вырабы ў жоўты, зялёны, зелянява-жоўты, карычневы і чорны колеры. У даўніну з хваробных разрастанняў на лісці дуба, выкліканых [[галіца]]мі, — «[[Земляная сажа|чарнільных арэшкаў]]» — рыхтавалі [[чарніла]]. === Драўніна === {{Біяфота|Quercus robur MHNT.BOT.2010.6.75.jpg|ш=250|right|Драўніна дубу звычайнага|color=lightgreen}} {{Біяфота|Egeved.JPG|ш=250|right|Драўніна дубу звычайнага|color=lightgreen}} {{Біяфота|Cave Barriques.jpg|ш=250|right|Бочкі, зробленыя з дубу|color=lightgreen}} Драўніна дуба мае прыгожую афарбоўку і тэкстуру, адрозніваецца высокай якасцю, трываласцю. Яна шчыльная, моцная, пругкая, добра захоўваецца на паветры, у зямлі і пад вадой, умерана рэпаецца і карабаціцца, лёгка колецца, стойкая супраць загнівання і хатняга грыбка. Драўніна дуба выкарыстоўваецца ў суднабудаванні, мэблевай прамысловасці, для вытворчасці клёпкі, паркету, шахтавых і гідратэхнічных збудаванняў, для вырабу вобадаў, палазоў, фанеры і струганага шпону, такарных і разьбяных вырабаў, дэталяў конных павозак: дышлаў, аглабель, разводаў, колаў. Драўніна дуба не мае асаблівага паху, з яе вырабляюць бочкі пад [[каньяк]], [[віно]], [[піва]], [[спірт]], [[воцат]], [[алей]]. Драўніна дуба таксама выкарыстоўваецца для вырабу [[труна|трун]]. Звычай хаваць нябожчыкаў у драўляных трунах, запазычаны хрысціянствам з вераванняў славянскіх і іншых індаеўрапейскіх плямёнаў, быў распаўсюджаны ім амаль па ўсёй Паўночнай Еўропе (як Усходняй так і Заходняй). Устаноўлена, што на гэтых тэрыторыях у свой час было характэрна пахаванне нябожчыкаў у калодах, зрубах ці магілах вырабленых з розных парод дрэва, у тым ліку і з дубу. У гэтых адносінах драўніна дуба ўжо набывае ў некаторым родзе рытуальны характар ​​(адсюль пайшло жартоўны выраз «даць дуба», у сэнсе «сканаць», «памерці»). Адгалоскі гэтых традыцый дайшлі да нашых дзён у звычайным роспісе хваёвых (або з іншай таннай хвойнай пароды) трунаў «пад дуб»<ref>{{кніга|аўтар=Яценко-Хмелевский А. А., Кобак К. И.|загаловак=Анатомическое строение древесины основных лесообразующих пород СССР|выданне=Ленингр. лесотехнич. академия им. С. М. Кирова|месца=Л|выдавецтва=РИО ЛТА|год=1978|старонкі=26-27|старонак=64|тыраж=1000}}</ref>. Асабліва шануецца «[[мораны дуб]]» — ствалы дрэў, якія праляжалі на дне азёр ці рэк шмат гадоў. Такая драўніна набывае незвычайную трываласць і амаль чорны колер. Драўніна дубу з’яўляецца выдатным палівам. === У медыцыне === {{Біяфота|Cortex Quercus conc.-4383.JPG|ш=250|right|Кара дубу звычайнага, медыцынская сыравіна|color=lightgreen}} У якасці [[Лекавая раслінная сыравіна|лекавай сыравіны]] выкарыстоўваюць кару дуба ({{lang-la|Cortex Quercus}})<ref name="ЛР"/>. Сыравіну нарыхтоўваюць з маладых парасткаў у перыяд руху соку з красавіка да чэрвеня. Сушаць яе, расклаўшы тонкім пластом у памяшканнях з добрай вентыляцыяй, а таксама на сонцы<ref>{{кніга|аўтар=Блинова К. Ф. и др. |частка=|загаловак=Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu|адказны=Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева |месца={{М.}}|выдавецтва=Высш. шк.|год=1990|старонкі=186|isbn=5-06-000085-0}}</ref>. Кара мае звязальныя, супрацьзапаленчыя, антысептычныя і кровесуцішальныя ўласцівасці. [[Адвар]] кары выкарыстоўваюць для паласкання пры [[гінгівіт]]ах, [[стаматыт]]ах, [[ангіна]]х, дрэнным паху з рота і пры запаленні слізістай абалонкі глоткі і гартані, у выглядзе ваннаў, абмыванняў і [[кампрэс]]аў выкарыстоўваюць для лячэння апёкаў, абмаражэнняў, гнайнікоў і іншых скурных захворванняў, для нажных ваннаў пры потлівасці ног, для абмыванняў крывацечных [[Гемарой|гемараідальных вузлоў]], п'юць пры паносах, [[Дызентэрыя|дызентэрыі]], пры атручваннях [[Алкалоіды|алалкоідамі]] і солямі [[Цяжкія металы|цяжкіх металаў]], страўнікава-кішачных крывацёках, моцных [[Менапаўза|менструацыях]]. Свежае здробненыя лісце прыкладваюць да гнайнікоў і ран для іх гаення. Высушанае насенне дуба, стоўчанае ў парашок, ужываюць пры захворванні [[Мачавы пузыр|мачавога пузыра]], пры паносах. З жалудоў вырабляюць [[эрзац|сурагат]] кавы, які з’яўляецца не толькі пажыўным, але і лячэбным сродкам пры [[гастраэнтэралогія|страўнікава-кішачных захворваннях]], [[рахіт|рахіце]], [[Анемія|анеміі]] і [[залатуха|залатусе]] ў дзяцей. Ён карысны таксама нервовахворым і пры празмерных менструальных крывацёках. У [[Ветэрынарыя|ветэрынарыі]] кару дуба шырока ўжываюць як сродак супраць расстройстваў страўніка. === Дуб у жывёлагадоўлі === Жалуды дуба з’яўляюцца высокапажыўным кормам для дзікіх жывёл і хатніх свіней. Аднак вядомыя выпадкі атручвання жалудамі (асабліва зялёнымі) іншых свойскіх жывёл. Найбольш адчувальныя да атручвання каровы (асабліва дойныя) і коні, менш адчувальныя авечкі. Жалудовая мука падыходзіць і ў ежу чалавека (так бывала ў галодныя гады). Нярэдка ў пасадках дуба пасвіцца скот, які наносіць вялікую шкоду нармальнаму росту і развіццю маладых раслін. === У зялёным будаўніцтве і дэкаратыўным садоўніцтве === {{Біяфота|20121028Saeuleneiche Hockenheim2.jpg|ш=250|right|Форма 'Fastigiata'|color=lightgreen}} Дуб звычайны выкарыстоўваюць у зялёным будаўніцтве як дэкаратыўную і фітанцыдную расліну пры стварэнні прыгарадных гаяў, алей, курцін, адзіночных насаджэнняў у парках і лесапарках. Вядомыя такія дэкаратыўныя формы дуба звычайнага: з пірамідальнай кронай і формай, у якой лісце ападае на 15-20 дзён пазней, чым у звычайнага. Дуб звычайны рэкамендуецца як галоўная парода ў лесамеліярацыйных насаджэннях, у полеахоўных лясных палосах, у супрацьэразійных насаджэннях па бэльках і ярах, на змытых грунтах. Яго можна высаджваць уздоўж арашальных каналаў, паколькі яго каранёвая сістэма не дрэнажуе сценкі каналаў і не руйнуе іх пакрыццё. === Дуб у пчалярстве === Дуб звычайны — вясновы пылканос. Пчолы збіраюць на ім шмат высокапажыўны пылок, у асобныя гады з жаночых кветак збіраюць нектар. Але на дубе часта з’яўляюцца {{нп3|медзвяная раса||ru|Медвяная роса}} і {{нп3|Медзвяная падзь|падзь|ru|Медвяная падь}}. У месцах, дзе дуб займае вялікія масівы, пчолы збіраюць шмат медзвяной расы і падзі, з якіх выпрацоўваюць непрыдатны для зімовага паглынання мёд. Каб пазбегнуць масавай гібелі пчол падчас зімоўкі такі мёд адпампоўваюць. === Іншае === З маладых галін вяжуць венікі для лазні. == Збор, перапрацоўка і захоўванне == Кару дуба звычайнага для урачэбных мэтаў нарыхтоўваюць пераважна падчас руху соку (красавік — май), здымаючы яе з маладых галін і тонкіх ствалоў (да 10 см у дыяметры) на лесасеках або [[высечкі догляду|высечках догляду]]. Каб зняць кару, праз кожныя 30 см робяць колцападобныя надрэзы, якія злучаюць падоўжнымі разрэзамі, пасля гэтага кара лёгка здымаецца. Сушаць пад падстрэшкам з добрай вентыляцыяй. Выхад сухой сыравіны 40-50 %. Сухую кару пакуюць у цюкі вагой па 100 кг. Захоўваюць у сухім памяшканні, якое добра ветрыцца. Тэрмін захоўвання пяць гадоў. Плады дуба (жалуды) збіраюць восенню пад дрэвамі пасля ападу. Сушаць на гарышчах пад жалезным дахам або пад навесамі з добрай вентыляцыяй, рассцілаючы ў адзін пласт на паперы або тканіны і перыядычна змешваючы. Дасушваюць у печах, на печах або ў сушылках. Жалуды чысцяць ад скурыстага каляплодніка і насеннай лупіны. Сыравіна складаецца з асобных семядоляў. Яго пакуюць ў мяшкі па 60 кг. Захоўваюць у сухіх, добра ветраных памяшканнях. Тэрмін захоўвання не усталяваны. Сыравінай для атрымання дубільных экстрактаў з дрэва дуба з’яўляюцца пянькі, карані, а таксама адходы лесанарыхтовак і дрэваапрацоўчай прамысловасці ў выглядзе паленаў у кары або без кары. Для дублення шкур кару дуба нарыхтоўваюць з маладых дрэў (да 20-гадовага ўзросту). На больш старых дрэвах утвораецца скарынка, якая зусім непрыдатная і нават шкодная пры выкарыстанні яе для дублення. Нарыхтоўваць кару можна ў любую пару года, але лепш у перыяд руху соку (красавік — май) падчас асноўных высечак і [[высечкі догляду|высечак догляду]]. Знятую са ствалоў і галін кару сушаць пад падстрэшкам з добрай вентыляцыяй. Адносная вільготнасць сухі кары не павінна перавышаць 16 %. Час паспявання і збору насення верасень-кастрычнік<ref>Паводле EOL. Гл. картку расліны.</ref>. Лімітавая працягласць захоўвання (без спецыяльнага абсталявання) 1 год. == Знакамітыя дрэвы == Сярод дубоў, якія з’яўляюцца аднымі з самых доўгажывучых дрэў, найбольш знакамітымі з’яўляюўцца наступныя: * {{нп3|Дуб кайзера, Берлін|Дуб Кайзера|ru|Дуб кайзера (Берлин)}} (Германія), * [[Дуб Баўбліс]] (Літва), * Запарожскі цар-дуб — 1000—1100 гадоў (Украіна), * {{нп3|Стэлмужскі дуб||ru|Стелмужский дуб}} (Літва), * [[Дуб Стэфана Вялікага]] (Малдова), * {{нп3|Запарожскі дуб||ru|Запорожский дуб}} (Украіна), * [[Дуб-капліца]] (Францыя), * {{нп3|Дуб Таме-Лауры||ru|Дуб Тамме-Лаури}}, * Польскі Цар-дуб у Белавежскай пушчы (кв. 513А)<ref>[http://centros.edu.aytolacoruna.es/sfxabier/trees_world/poland.htm Знаменитые деревья Беловежской пущи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191003021944/http://centros.edu.aytolacoruna.es/sfxabier/trees_world/poland.htm |date=3 кастрычніка 2019 }}</ref>. === Знакамітыя дубы ў Беларусі === {{Біяфота|Dub-volat, Juscijan.jpg|ш=250|right|[[Юсціянаўскі дуб-волат]]|color=lightgreen}} На Беларусі ёсць дубы ва ўзросце 500—550 гадоў, у дыяметры 1,5-1,9 м. Больш за 40 дубоў-волатаў і іх груп абвешчана [[помнік прыроды|помнікамі прыроды]]. Найбольш вядомымі з’яўляюцца наступныя дубы: * [[Астанкавіцкія дубы-блізняты]] (Калінкавіцкі раён), * [[Буда-Кашалёўскія дубы-волаты]] (Буда-Кашалёўскі раён), * [[Дуб Вацлава Ластоўскага]] (Полацк), * [[Дуб-волат (Грозава)]] (Капыльскі раён), * [[Высокаўскі пірамідальны дуб]] (Камянецкі раён), * [[Пажэжынскі цар-дуб]] (Маларыцкі раён), * [[Дуб-трайнік (Зэльвенскі раён)]], * [[Туганавіцкія дубы-блізняты]] (Баранавіцкі раён), * [[Сахонаўскі дуб]] (Верхнядзвінскі раён), * [[Цар-дуб (Тадуліна)]] (Лепельскі раён), * [[Юсціянаўскі дуб-волат]] (Верхнядзвінскі раён). == У філатэліі == <gallery mode="packed"> Файл:1980. Дуб обыкновенный.jpg|Паштовая марка СССР Файл:2004. Stamp of Belarus 0552.jpg|Паштовая марка Беларусі File:Stamp 2012 Dub zvychajnyj.jpeg|Паштовая марка Украіны </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6|Дубовыя лясы|Вынаеў Г. У.}} * {{ІВРСР|частка=436. ''Quercus robur'' L. — Дуб черешчатый|том=2|стар=34}} * {{кніга|аўтар=проф. ДГЛИ Овсянников Г. Ф.|загаловак=Лиственные породы. Пособие для учащихся и лесных специалистов |месца=Владивосток|выдавецтва=ОГИЗ — Далькрай|год=1931|старонкі=83|старонак=376}} * {{кніга|аўтар=Нейштадт М. И.|загаловак= Определитель растений средней полосы европейской части СССР. Пособие для средней школы |месца=М.|выдавецтва=ГУПИ МП РСФСР|год=1954|старонкі=169—171|старонак=495}} * {{кніга |аўтар = |частка = Дуб черешчатый, или обыкновенный |загаловак = Лекарственные растения и их применение |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 5-е, перераб. и. доп. |месца = Мн. |выдавецтва = «Наука и техника» |год = 1974 |том = |старонкі = 117-120 |старонак = 592 |серыя = |isbn = |тыраж = 120 000 }} * {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів. |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}} * {{кніга|аўтар = Алтымышев А.|загаловак = Лекарственные богатства Киргизии (природного происхождения)|месца = Фрунзе |выдавецтва= Кыргызстан|год = 1976|старонкі = 105—106|старонак = 352}} * ''[[Дзяніс Леанідавіч Катуранаў|Котуранов Д. Л.]]'' [http://www.dissercat.com/content/opyt-i-perspektivy-iskusstvennogo-vosstanovleniya-dubrav-v-srednei-polose-rossii Опыт и перспективы искусственного восстановления дубрав в средней полосе России]. Автореф. дисс. … канд. сельскохоз. наук. М., 2005. * ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|В.&nbsp;И.&nbsp;Чопик|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Дудченко|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}} == Спасылкі == * {{З ВСЭ|title=Дуб}} {{V|7|12|2009}} * [http://www.lesvesti.ru/news/green/6408/ Сибирь даст дуба : Алтайские лесоводы пустили в рост ценную породу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131207130359/http://www.lesvesti.ru/news/green/6408/ |date=7 снежня 2013 }} {{ref-ru}} * [http://www.deby.bialowieza.pl/ang Oaks from Bialowieza Forest (biggest oak cluster with the monumental sizes in Europe)]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120722204200/http://www.deby.bialowieza.pl/ang/ |date=22 ліпеня 2012 }} {{ref-en}} * {{Плантарыум|31185|Дуб черешчатый}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Дуб]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] [[Катэгорыя:Расліны на марках]] 5lrjh9re8id2ps6biycdq6iiihps3r2 0 18558 5159191 4828445 2026-06-28T12:59:37Z Lš-k. 16740 5159191 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958 г.), або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], знаходзіцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач (рака)|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] gt67d2nsag4my30ryitd7quscav8s0r 5159194 5159191 2026-06-28T13:01:03Z Lš-k. 16740 5159194 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958 г.), або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], месціцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] mgun0b3zxhwv0d7hknqq0iorvvwi2ah 5159203 5159194 2026-06-28T13:16:05Z Lš-k. 16740 5159203 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958 г.), або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], месціцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Назва == Назва Скірмантава гара (часам Скірмунтава гара) паходзіць ад прозвішча Скірмонт або Скірмунт і аднайменнай вёскі побач з гарой. Існуе народнае паданне пра паходжанне назвы гары. Так, паводле падання, тут адбылася бітва паміж войскам князя Скірманта і татарамі. Спачатку біліся два асілкі: Скірмант і татарын. Біліся конна, потым пешшу, асілак Скірмант перамог татарына. Пасля бітвы асілкаў пачалі біцца войскі, у выніку татары былі разбітыя. Але на месцы бітвы засталося шмат загінулых ваяроў і зброі. У гонар пераможцаў войска Скірманта паселішча і гара атрымалі назву Скірмантава. Таксама існуе пазнейшая народная версія, звязаная з бітвай расійскіх і французскіх войскаў у вайну 1812 года, дзе расійскія войскі атрымалі перамогу{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=79}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] hmdm8ypp8ka3cti3ie4iejgecmy3aio 5159204 5159203 2026-06-28T13:17:50Z Lš-k. 16740 5159204 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958 г.), або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], месціцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Назва == Назва Скірмантава гара (часам Скірмунтава гара) паходзіць ад прозвішча Скірмонт або Скірмунт і аднайменнай вёскі побач з гарой. Існуе народнае паданне пра паходжанне назвы гары. Так, паводле падання, тут адбылася бітва паміж войскам князя Скірманта і татарамі. Спачатку біліся два асілкі: Скірмант і татарын. Біліся конна, потым пешшу, асілак Скірмант перамог татарына. Пасля бітвы асілкаў пачалі біцца войскі, у выніку татары былі разбітыя. Але на месцы бітвы засталося шмат загінулых ваяроў і зброі. У гонар пераможцаў войска Скірманта паселішча і гара атрымалі назву Скірмантава. Таксама існуе пазнейшая народная версія, звязаная з бітвай расійскіх і французскіх войскаў у вайну 1812 года, дзе расійскія войскі атрымалі перамогу{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=79}}. За часамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] была распаўсюджана назва Святая гара, у 1958 годзе савецкія ўлады надалі гары ідэалагічную назву ў гонар бальшавіцкага дзеяча [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] q5h7pfp1yt6t5514304ndbzv5f8y8rb 5159206 5159204 2026-06-28T13:19:15Z Lš-k. 16740 5159206 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958 г.), або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], месціцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Назва == Назва Скірмантава гара (часам Скірмунтава гара) паходзіць ад прозвішча Скірмонт або Скірмунт і аднайменнай вёскі побач з гарой. Існуе народнае паданне пра паходжанне назвы гары. Так, паводле падання, тут адбылася бітва паміж войскам князя Скірманта і татарамі. Спачатку біліся два асілкі: Скірмант і татарын. Біліся конна, потым пешшу, асілак Скірмант перамог татарына. Пасля бітвы асілкаў пачалі біцца войскі, у выніку татары былі разбітыя. Але на месцы бітвы засталося шмат загінулых ваяроў і зброі. У гонар пераможцаў войска Скірманта паселішча і гара атрымалі назву Скірмантава. Таксама існуе пазнейшая народная версія, звязаная з бітвай расійскіх і французскіх войскаў у вайну 1812 года, дзе расійскія войскі атрымалі перамогу{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=79}}. За часамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] была распаўсюджана назва Святая гара, у 1958 годзе савецкія ўлады надалі гары ідэалагічную назву ў гонар бальшавіцкага дзеяча [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] 8n21xasznk74caj7lkgyd9tkljs8c12 5159215 5159206 2026-06-28T13:49:18Z M.L.Bot 261 /* Назва */ 5159215 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958), або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], месціцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Назва == Назва Скірмантава гара (часам Скірмунтава гара) паходзіць ад імя або прозвішча Скірмонт, Скірмунт і аднайменнай вёскі побач гары. Ёсць народнае паданне пра паходжанне назвы, паводле яго, тут адбылася бітва паміж войскам князя Скірманта і татарамі. Спачатку біліся два асілкі: Скірмант і татарын. Біліся конна, потым пешшу, асілак Скірмант перамог татарына. Пасля бітвы асілкаў пачалі біцца войскі, у выніку татары былі разбітыя. Але на месцы бітвы засталося шмат загінулых ваяроў і зброі. У гонар пераможцаў -- войска Скірманта, паселішча і гару назвалі Скірмантавай. Таксама ёсць пазнейшая народная версія, звязаная з бітвай расійскіх і французскіх войскаў у вайну 1812 года, дзе расійскія войскі перамоглі{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=79}}. За часамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] была распаўсюджана назва Святая гара, у 1958 годзе савецкія ўлады надалі гары ідэалагічную назву ў гонар бальшавіцкага дзеяча [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] adbh4y4ar2l5cct5hkl29un5j95xf02 5159257 5159215 2026-06-28T16:11:29Z Lš-k. 16740 перад «або» коска не ставіцца, дарэчы 5159257 wikitext text/x-wiki {{узгорак |Назва = Дзяржынская гара |Фота = Dziaržynskaja hara.jpg |Каментарыі = |Вышыня = 345 |Размяшчэнне = [[Мінскае ўзвышша]] |На карце = Беларусь |lat_deg = 53| lat_min = 51| lat_sec = 0 |lon_deg = 27| lon_min = 4| lon_sec = 0 |region = by |CoordScale = |ВікіМапія = }} '''Дзяржы́нская гара́''' ({{lang-be-trans|Dziaržynskaja hara}}, з 1958) або '''Скі́рмантава гара́'''{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, таксама '''Свята́я гара́'''<ref name="бэ14">{{Крыніцы/БелЭн|14|Святая гара||275}}</ref>{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і [[Беларусь|Беларусі]], месціцца каля вёскі [[Скірмантава]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], за 20 км на поўнач ад [[Дзяржынск]]а, за 30 км на паўднёвы захад ад [[Мінск]]а. [[Вышыня над узроўнем мора]] складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м. Гара складзена з [[марэна|марэны]] [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]], укрыта [[Лёс (горная парода)|лёсападобнымі]] пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]]. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км². Каля падэшвы знаходзяцца вытокі [[Пціч (рака)|Пцічы]], [[Іслач|Іслачы]], [[Сула (прыток Нёмана)|Сулы]] і [[Уса (прыток Нёмана)|Усы]]. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары. == Назва == Назва Скірмантава гара (часам Скірмунтава гара) паходзіць ад імя або прозвішча Скірмонт, Скірмунт і аднайменнай вёскі побач гары. Ёсць народнае паданне пра паходжанне назвы, паводле яго, тут адбылася бітва паміж войскам князя Скірманта і татарамі. Спачатку біліся два асілкі: Скірмант і татарын. Біліся конна, потым пешшу, асілак Скірмант перамог татарына. Пасля бітвы асілкаў пачалі біцца войскі, у выніку татары былі разбітыя. Але на месцы бітвы засталося шмат загінулых ваяроў і зброі. У гонар пераможцаў — войска Скірманта, паселішча і гару назвалі Скірмантавай. Таксама ёсць пазнейшая народная версія, звязаная з бітвай расійскіх і французскіх войскаў у вайну 1812 года, дзе расійскія войскі перамаглі{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=79}}. За часамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] была распаўсюджана назва Святая гара, у 1958 годзе савецкія ўлады надалі гары ідэалагічную назву ў гонар бальшавіцкага дзеяча [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т.|адказны=Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ|год=1979|том=2|старонкі=|старонак=752|тыраж=15&nbsp;000}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|||188}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзяржынская гара||}} * Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7 * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]] nb98i9t9qyerlv9k28qb700mmiquouf 0 18910 5159189 5158797 2026-06-28T12:58:38Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Bob7591|Bob7591]]) і адноўлена версія 5051850, зробленая Bob7591 5159189 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Пензенская вобласць''' — суб’ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], які размешчаны на паўночным захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — [[Пенза]]. Створана [[4 лютага]] [[1939]] года. Вобласць уваходзіць у [[Прыволжская федэральная акруга|Прыволжскую федэральную акругу]], мяжуе з [[Ульянаўская вобласць|Ульянаўскай]], [[Саратаўская вобласць|Саратаўскай]], [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай]], [[Разанская вобласць|Разанскай абласцямі]] і рэспублікай [[Мардовія]]. Створана як вобласць [[РСФСР]] [[4 лютага]] [[1939]] года. == Геаграфія == Рэльеф паверхні — раўнінны, злёгку ўзгорысты. Шырокую частку тэрыторыі займаюць заходнія схілы [[Прыволжскае ўзвышша|Прыволжскага ўзвышша]]. Узвышша [[Сурская Шышка]] з’яўляецца самым высокім узвышшам вобласці. Крайні захад вобласці належыць да ўсходняй ускраіны Окска-Данскі раўніны. Падзяляецца на 28 раёнаў. Буйнейшыя гарады: [[Пенза]], [[Кузнецк]], [[Зарэчны (Пензенская вобласць)|Зарэчны]]. === Карысныя выкапні === Мінеральна-сыравінная база вобласці складаецца, у большай частцы з сыравіны для будаўнічай індустрыі. На тэрыторыі рэгіёну размешчаны радовішчы [[гліна|гліны]], [[гіпс]]у, шкляных пяскоў, [[мергель|мергеля]] і [[крэйда|крэйды]], а таксама невялікія заляжы [[фасфарыты|фасфарытаў]], прыдатныя для размолу ў фасфарытавую муку. === Гідраграфія === У вобласці налічваецца звыш 3 тысяч рэк і ручаёў агульнай працягласцю 15 458 км. Рачны сцёк арыентавана ацэньваецца ў 5—5,5 км³. Найбольш буйныя з рэкаў вобласці ёсць [[Сура (прыток Волгі)|Сура]], [[Мокша (рака)|Мокша]], [[Хапёр]] і [[Варона (прыток Хапра)|Варона]]. Адна з унікальных прыродных з’яў Пензенскай вобласці — вытокі ракі Хапёр, якія бяруць свой пачатак з найчысцейшых крыніц. Частка азёраў узята пад ахову як помнік прыроды. На тэрыторыі вобласці налічваецца каля 1500—2000 крыніц. == Гісторыя == Абласны цэнтр горад [[Пенза]] быў утвораны ў [[1663]] годзе як расійская крэпасць на мяжы [[Дзікае поле|Дзікага поля]]. Маюцца таксама звесткі пра прысутнасць на тэрыторыі сучаснага горада больш старажытных паселішчаў. У [[1718]] годзе была ўтворана Пензенская правінцыя ў складзе [[Казанская губерня|Казанскай губерні]]. [[15 верасня]] [[1780]] года ўтворана [[Пензенская губерня]]. [[5 сакавіка]] [[1797]] года губерня была скасавана, а Пенза стала павятовым цэнтрам [[Саратаўская губерня|Саратаўскай губерні]]. [[9 верасня]] [[1801]] года Пензенская губерня была адноўлена. У [[1928]] годзе губерня была зноў ліквідавана, Пенза стала цэнтрам Пензенскай акругі [[Сярэдняволжскі край|Сярэдняволжскага края]], [[Куйбышаўскі край|Куйбышаўскага края]], а затым з [[1937]] года раённым цэнтрам [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай вобласці]]. [[4 лютага]] [[1939]] года Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] была ўтворана Пензенская вобласць. == Насельніцтва == Паводле перапісу насельніцтва 2010 года колькасць жыхароў у вобласці складае 1 386 178 чалавек. Большасць насельніцтва складаюць [[рускія]] (86,8 %). Другой па велічыні нацыянальнай групай з’яўляюцца [[татары]] (6,4 %), потым [[мардва]] (4,1 %). [[Беларусы]] з’яўляюцца сёмай па колькасці нацыянальнай групай, налічваючы на 2002 год 2 579 чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Лідзія Васільеўна Арлова]] (нар. 1954) — беларуская псіхолаг, спецыяліст у галіне педагагічнай псіхалогіі, [[кандыдат псіхалагічных навук]], [[дацэнт]], [[прафесар]]. * [[Міхаіл Мікалаевіч Загоскін]] — рускі [[пісьменнік]], [[драматург]], аўтар гістарычных [[раман]]аў. * [[Сяргей Пятровіч Каткоў]] — беларускі савецкі мастак-жывапісец, у асноўным працаваў у жанры [[пейзаж]]а, педагог, заслужаны настаўнік [[БССР]]. * [[Васіль Восіпавіч Ключэўскі]] (1841 — 1911) — рускі [[гісторык]], [[ардынарны прафесар]] [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]]; ардынарны акадэмік [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук]] па гісторыі, [[тайны саветнік]]. * [[Галіна Дзмітрыеўна Кнацько]] (нар. 1945) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Фрыдрых Лунгерсгаўзен]] (1884 — 1960) — беларускі геолаг, кандыдат геолага-мінералагічных, прафесар. * [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў]] (1882 — 1943) — рускі і савецкі мастак, жывапісец, сцэнограф, адзін з родапачынальнікаў «Рускага авангарда». * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (нар. 1939) — [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]]. * [[Віктар Андрэевіч Скумін]] (нар. 1948) — савецкі і расійскі [[навуковец]], [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]], [[літаратар]]. * [[Аляксандр Анатолевіч Харчыкаў]] (1949 — 2023) — рускі [[бард]], [[паэт]]-спеўнік і выканавец аўтарскіх песень. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Penza Oblast}} * [http://www.penza.ru/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090819082331/http://www.penza.ru/ |date=19 жніўня 2009 }} {{Пензенская вобласць}} {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} [[Катэгорыя:Пензенская вобласць| ]] ofcdab6b1iv6yuddir959pcchubs255 5159192 5159189 2026-06-28T12:59:44Z M.L.Bot 261 Адкат праўкі [[Special:Diff/5159189|5159189]] аўтарства [[Special:Contributions/M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[User talk:M.L.Bot|размовы]]) 5159192 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Пензенская вобласць''' — суб’ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], які размешчаны на паўночным захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — [[Пенза]]. Створана [[4 лютага]] [[1939]] года. Вобласць уваходзіць у [[Прыволжская федэральная акруга|Прыволжскую федэральную акругу]], мяжуе з [[Ульянаўская вобласць|Ульянаўскай]], [[Саратаўская вобласць|Саратаўскай]], [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай]], [[Разанская вобласць|Разанскай абласцямі]] і рэспублікай [[Мардовія]]. Створана як вобласць [[РСФСР]] [[4 лютага]] [[1939]] года. == Геаграфія == Рэльеф паверхні — раўнінны, злёгку ўзгорысты. Шырокую частку тэрыторыі займаюць заходнія схілы [[Прыволжскае ўзвышша|Прыволжскага ўзвышша]]. Узвышша [[Сурская Шышка]] з’яўляецца самым высокім узвышшам вобласці. Крайні захад вобласці належыць да ўсходняй ускраіны Окска-Данскі раўніны. Падзяляецца на 28 раёнаў. Буйнейшыя гарады: [[Пенза]], [[Кузнецк]], [[Зарэчны (Пензенская вобласць)|Зарэчны]]. === Карысныя выкапні === Мінеральна-сыравінная база вобласці складаецца, у большай частцы з сыравіны для будаўнічай індустрыі. На тэрыторыі рэгіёну размешчаны радовішчы [[гліна|гліны]], [[гіпс]]у, шкляных пяскоў, [[мергель|мергеля]] і [[крэйда|крэйды]], а таксама невялікія заляжы [[фасфарыты|фасфарытаў]], прыдатныя для размолу ў фасфарытавую муку. === Гідраграфія === У вобласці налічваецца звыш 3 тысяч рэк і ручаёў агульнай працягласцю 15 458 км. Рачны сцёк арыентавана ацэньваецца ў 5—5,5 км³. Найбольш буйныя з рэкаў вобласці ёсць [[Сура (прыток Волгі)|Сура]], [[Мокша (рака)|Мокша]], [[Хапёр]] і [[Варона (прыток Хапра)|Варона]]. Адна з унікальных прыродных з’яў Пензенскай вобласці — вытокі ракі Хапёр, якія бяруць свой пачатак з найчысцейшых крыніц. Частка азёраў узята пад ахову як помнік прыроды. На тэрыторыі вобласці налічваецца каля 1500—2000 крыніц. == Гісторыя == Абласны цэнтр горад [[Пенза]] быў утвораны ў [[1663]] годзе як расійская крэпасць на мяжы [[Дзікае поле|Дзікага поля]]. Маюцца таксама звесткі пра прысутнасць на тэрыторыі сучаснага горада больш старажытных паселішчаў. У [[1718]] годзе была ўтворана Пензенская правінцыя ў складзе [[Казанская губерня|Казанскай губерні]]. [[15 верасня]] [[1780]] года ўтворана [[Пензенская губерня]]. [[5 сакавіка]] [[1797]] года губерня была скасавана, а Пенза стала павятовым цэнтрам [[Саратаўская губерня|Саратаўскай губерні]]. [[9 верасня]] [[1801]] года Пензенская губерня была адноўлена. У [[1928]] годзе губерня была зноў ліквідавана, Пенза стала цэнтрам Пензенскай акругі [[Сярэдняволжскі край|Сярэдняволжскага края]], [[Куйбышаўскі край|Куйбышаўскага края]], а затым з [[1937]] года раённым цэнтрам [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай вобласці]]. [[4 лютага]] [[1939]] года Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] была ўтворана Пензенская вобласць. == Насельніцтва == Паводле перапісу насельніцтва 2010 года колькасць жыхароў у вобласці складае 1 386 178 чалавек. Большасць насельніцтва складаюць [[рускія]] (86,8 %). Другой па велічыні нацыянальнай групай з’яўляюцца [[татары]] (6,4 %), потым [[мардва]] (4,1 %). [[Беларусы]] з’яўляюцца сёмай па колькасці нацыянальнай групай, налічваючы на 2002 год 2 579 чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Лідзія Васільеўна Арлова]] (нар. 1954) — беларуская псіхолаг, спецыяліст у галіне педагагічнай псіхалогіі, [[кандыдат псіхалагічных навук]], [[дацэнт]], [[прафесар]]. * [[Міхаіл Мікалаевіч Загоскін]] — рускі [[пісьменнік]], [[драматург]], аўтар гістарычных [[раман]]аў. * [[Сяргей Пятровіч Каткоў]] — беларускі савецкі мастак-жывапісец, у асноўным працаваў у жанры [[пейзаж]]а, педагог, заслужаны настаўнік [[БССР]]. * [[Васіль Восіпавіч Ключэўскі]] (1841—1911) — рускі [[гісторык]], [[ардынарны прафесар]] [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]]; ардынарны акадэмік [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук]] па гісторыі, [[тайны саветнік]]. * [[Галіна Дзмітрыеўна Кнацько]] (нар. 1945) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Фрыдрых Лунгерсгаўзен]] (1884—1960) — беларускі геолаг, кандыдат геолага-мінералагічных, прафесар. * [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў]] (1882—1943) — рускі і савецкі мастак, жывапісец, сцэнограф, адзін з родапачынальнікаў «Рускага авангарда». * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (нар. 1939) — [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]]. * [[Віктар Андрэевіч Скумін]] (нар. 1948) — савецкі і расійскі [[навуковец]], [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]], [[літаратар]]. * [[Аляксандр Анатолевіч Харчыкаў]] (1949—2023) — рускі [[Бард (сярэднявечча)|бард]], [[паэт]]-спеўнік і выканавец аўтарскіх песень. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Penza Oblast}} * [http://www.penza.ru/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090819082331/http://www.penza.ru/ |date=19 жніўня 2009 }} {{Пензенская вобласць}} {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} [[Катэгорыя:Пензенская вобласць| ]] 913womnvgcvgezxm11sge82de303gop 5159193 5159192 2026-06-28T13:01:00Z M.L.Bot 261 /* Вядомыя асобы */ 5159193 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Пензенская вобласць''' — суб’ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], які размешчаны на паўночным захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — [[Пенза]]. Створана [[4 лютага]] [[1939]] года. Вобласць уваходзіць у [[Прыволжская федэральная акруга|Прыволжскую федэральную акругу]], мяжуе з [[Ульянаўская вобласць|Ульянаўскай]], [[Саратаўская вобласць|Саратаўскай]], [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай]], [[Разанская вобласць|Разанскай абласцямі]] і рэспублікай [[Мардовія]]. Створана як вобласць [[РСФСР]] [[4 лютага]] [[1939]] года. == Геаграфія == Рэльеф паверхні — раўнінны, злёгку ўзгорысты. Шырокую частку тэрыторыі займаюць заходнія схілы [[Прыволжскае ўзвышша|Прыволжскага ўзвышша]]. Узвышша [[Сурская Шышка]] з’яўляецца самым высокім узвышшам вобласці. Крайні захад вобласці належыць да ўсходняй ускраіны Окска-Данскі раўніны. Падзяляецца на 28 раёнаў. Буйнейшыя гарады: [[Пенза]], [[Кузнецк]], [[Зарэчны (Пензенская вобласць)|Зарэчны]]. === Карысныя выкапні === Мінеральна-сыравінная база вобласці складаецца, у большай частцы з сыравіны для будаўнічай індустрыі. На тэрыторыі рэгіёну размешчаны радовішчы [[гліна|гліны]], [[гіпс]]у, шкляных пяскоў, [[мергель|мергеля]] і [[крэйда|крэйды]], а таксама невялікія заляжы [[фасфарыты|фасфарытаў]], прыдатныя для размолу ў фасфарытавую муку. === Гідраграфія === У вобласці налічваецца звыш 3 тысяч рэк і ручаёў агульнай працягласцю 15 458 км. Рачны сцёк арыентавана ацэньваецца ў 5—5,5 км³. Найбольш буйныя з рэкаў вобласці ёсць [[Сура (прыток Волгі)|Сура]], [[Мокша (рака)|Мокша]], [[Хапёр]] і [[Варона (прыток Хапра)|Варона]]. Адна з унікальных прыродных з’яў Пензенскай вобласці — вытокі ракі Хапёр, якія бяруць свой пачатак з найчысцейшых крыніц. Частка азёраў узята пад ахову як помнік прыроды. На тэрыторыі вобласці налічваецца каля 1500—2000 крыніц. == Гісторыя == Абласны цэнтр горад [[Пенза]] быў утвораны ў 1663 годзе як расійская крэпасць на мяжы [[Дзікае поле|Дзікага поля]]. Маюцца таксама звесткі пра прысутнасць на тэрыторыі сучаснага горада больш старажытных паселішчаў. У 1718 годзе была ўтворана Пензенская правінцыя ў складзе [[Казанская губерня|Казанскай губерні]]. 15 верасня 1780 года ўтворана [[Пензенская губерня]]. 5 сакавіка 1797 года губерня была скасавана, а Пенза стала павятовым цэнтрам [[Саратаўская губерня|Саратаўскай губерні]]. 9 верасня 1801 года Пензенская губерня была адноўлена. У 1928 годзе губерня была зноў ліквідавана, Пенза стала цэнтрам Пензенскай акругі [[Сярэдняволжскі край|Сярэдняволжскага края]], [[Куйбышаўскі край|Куйбышаўскага края]], а затым з [[1937]] года раённым цэнтрам [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай вобласці]]. 4 лютага 1939 года Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] была ўтворана Пензенская вобласць. == Насельніцтва == Паводле перапісу насельніцтва 2010 года колькасць жыхароў у вобласці складае 1 386 178 чалавек. Большасць насельніцтва складаюць [[рускія]] (86,8 %). Другой па велічыні нацыянальнай групай з’яўляюцца [[татары]] (6,4 %), потым [[мардва]] (4,1 %). [[Беларусы]] з’яўляюцца сёмай па колькасці нацыянальнай групай, налічваючы на 2002 год 2 579 чалавек. == Вядомыя асобы == * [[Лідзія Васільеўна Арлова]] (нар. 1954) — беларуская псіхолаг, спецыяліст у галіне педагагічнай псіхалогіі, [[кандыдат псіхалагічных навук]], [[дацэнт]], [[прафесар]]. * [[Міхаіл Мікалаевіч Загоскін]] — рускі [[пісьменнік]], [[драматург]], аўтар гістарычных [[раман]]аў. * [[Сяргей Пятровіч Каткоў]] — беларускі савецкі мастак-жывапісец, у асноўным працаваў у жанры [[пейзаж]]а, педагог, заслужаны настаўнік [[БССР]]. * [[Васіль Восіпавіч Ключэўскі]] (1841—1911) — рускі [[гісторык]], [[ардынарны прафесар]] [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]]; ардынарны акадэмік [[Пецярбургская акадэмія навук|Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук]] па гісторыі, [[тайны саветнік]]. * [[Галіна Дзмітрыеўна Кнацько]] (нар. 1945) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Фрыдрых Лунгерсгаўзен]] (1884—1960) — беларускі геолаг, кандыдат геолага-мінералагічных, прафесар. * [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў]] (1882—1943) — рускі і савецкі мастак, жывапісец, сцэнограф, адзін з родапачынальнікаў «Рускага авангарда». * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (нар. 1939) — [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]]. * [[Віктар Андрэевіч Скумін]] (нар. 1948) — савецкі і расійскі [[навуковец]], [[доктар медыцынскіх навук]], [[прафесар]], [[літаратар]]. * [[Аляксандр Анатолевіч Харчыкаў]] (1949—2023) — рускі [[Бард (Сярэднявечча)|бард]], [[паэт]]-спеўнік і выканавец аўтарскіх песень. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Penza Oblast}} * [http://www.penza.ru/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090819082331/http://www.penza.ru/ |date=19 жніўня 2009 }} {{Пензенская вобласць}} {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} [[Катэгорыя:Пензенская вобласць| ]] 8lb2dzg82sb2u8hx9zpw9nl37zrze8j 0 20022 5159375 5149628 2026-06-28T21:20:28Z Modallwmbw 165843 5159375 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Геранёны |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Геранёнскі |першае згадванне = }} '''Геранёны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hieraniony}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0029127&q_id=4797297|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 30 сентября 2009 года № 107 "О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки"|url-status=}}</ref> у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]. Размешчана за 22 км на паўночны захад ад [[Іўе|Іўя]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Гаўя (станцыя)|Гаўя]], шашой злучаны з Іўем. == Назва == У XV i XVI стагоддзі выкарыстоўваліся формы тыпу ''Gieranoyny'', ''У Кгереноинех,'' ''Geranoyny'' (у Літоўскай Метрыцы, у панегірыку Альберту Гаштольду). Гэта адпавядае ўжыванай літоўскай форме ''[[:lt:Geranainys|Geranainys]]''. Фіксаваліся горадзенскія прозвішчы Гераневіч, Герановіч, было [[Тракай|троцкае]] Геран.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZSJ-7?i=1015&cat=1046002</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-N3JS-C?i=109&cat=1046002</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-JS6P-T?i=551&cat=2317996</ref> Ёсць латышскае ''Gerans''<ref>https://uzvardi.lv/surname/826332</ref>. == Гісторыя == Першапачаткова Геранёнамі называліся некалькі размешчаных паблізу вёсак — існавалі Манівідавы Геранёны (цяперашнія [[Суботнікі]]), Жыгімонтавы Геранёны (цяпер [[Зыгмунцішкі]]) і Гаштольдаўскія, альбо Мураваныя, Геранёны, за якімі ўрэшце і засталася назва. Згадку аб тым, што ў 1411 годзе будучы вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] фундаваў у Геранёнах касцёл<ref>Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wilenskiej / Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon Dioeceseos Vilnensis. T. 1, Kraków, 1948. Дакумент № 56</ref>, сучасныя даследчыкі звязваюць звычайна не з Мураванымі Геранёнамі, а з Зыгмунцішкамі. У 1433 годзе вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт Кейстутавіч]] падараваў двор Геранёны [[Ян Гаштольд|Яну Гаштольду]]. Каля 1458 года тут пабудаваны касцёл. На мяжы XV—XVI стагоддзяў ваявода віленскі і канцлер вялікі літоўскі [[Альбрэхт Гаштольд]] пабудаваў [[Геранёнскі замак]], а ў 1519 годзе — [[Касцёл Святога Мікалая (Геранёны)|Мікалаеўскі касцёл]]. У 1520 годзе мястэчка [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Пасля смерці [[Станіслаў Гаштольд|Станіслава Гаштольда]] Геранёны — уласнасць вялікіх князёў літоўскіх. У 1575 годзе, у час «бескаралеўя», тут адбылося некалькі з’ездаў шляхты. У XVII—XVIII стагоддзях цэнтр староства, у 1625 годзе заснаваны шпіталь. У 1670 годзе гетман вялікі літоўскі [[Міхал Казімір Пац|Міхал Пац]] запісаў Геранёны на ўтрыманне літоўскай артылерыі і віленскага арсенала. У XVIII стагоддзі старостамі геранёнскімі былі [[Мнішкі]], [[Салагубы]], [[Браніцкія]]. У першай палове XVIII стагоддзя ў Геранёнах некаторы час знаходзілася рэзідэнцыя віленскіх піяраў, пры якой у 1730—1738 гадах дзейнічала школа. Пры каралю [[Аўгуст Саксонскі|Аўгусце III]] (1733—1763) Геранёны атрымалі [[магдэбургскае права]] (паводле іншых крыніц, у 1630-я гады), мелі герб «Няўдзячнае сэрца» (з 1792 года, у зялёным полі пранізанае мячом сэрца). З 1795 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскім павеце]]. Уласнасць Корвін-Мілеўскіх. У 1880-я гады 243 жыхары, 27 двароў, касцёл, багадзельня, бровар, карчма. У пачатку XX стагоддзя 316 жыхароў. У маёнтку багатая калекцыя твораў мастацтва. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915—1918 гадах акупіраваны германскім войскам, у 1919—1920 гадах займаліся Чырвонай арміяй, польскім войскам. У 1920—1922 гадах у складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], з 1922 года — у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]], у [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскім павеце]]. З 1939 года ў [[БССР]], у Іўеўскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета. У 1941—1944 гадах акупіраваны нацысцкім войскам. З 15 мая 1963 года па 6 жніўня 1979 года ў [[Жылеўскі сельсавет|Жылеўскім сельсавеце]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 15 мая 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref><ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. У 1993 годзе 1201 жыхар, 403 двары. <center><gallery caption="Старыя графічныя выявы Геранён" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Kanut Rusiecki. Gieraniony.jpg|Замак і касцёл. [[Канут Русецкі|К. Русецкі]], 1846 г. Выява:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877) (2).jpg|Замак Гаштольдаў. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], 1875 г. Выява:Gieraniony, Napaleon Orda.jpg|Касцёл. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], XIX ст. Выява:Gieraniony. Геранёны (XIX).jpg|Панарама мястэчка, XIX ст. </gallery></center> == Насельніцтва == * 1940 год — 312 чал. * 1970 год — 397 чал. * 1999 год — 1396 чал. * 2015 год — 1404 чал. == Гаспадарка == Цэнтр сельгаспрадпрыемства «Ніва». Сярэдняя школа, Дом культуры, магазіны. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == [[File:36 Геранены.JPG|thumb|Рэшткі замка]] * Гарадзішча перыяду позняга Сярэднявечча (XV—XVII стст.) — {{ГККРБ 4|413В000291}} * [[Геранёнскі замак|Замак Гаштольдаў]] (XV—XVI стст.; руіны) — {{ГККРБ 4|412Г000292}} * Капліца прыдарожная (XIX ст.) * [[Касцёл Святога Мікалая (Геранёны)|Касцёл Святога Мікалая]] (1529) — {{ГККРБ 4|412Г000293}} * Фальварак Корвінаў-Мілеўскіх (XIX ст.) === Страчаная спадчына === * Сядзіба Корвінаў-Мілеўскіх (XIX ст.) * Царква == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Аляксандравіч Баум]] (1922—2018) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[Ігнат Оскаравіч Корвін-Мілеўскі]] (1846—1926) — беларускі грамадскі дзеяч. * [[Уладзімір Міхайлавіч Малец]] (нар. 1955) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2|Геранёны|Шаблюк В.}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Геранёны}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://szlachta.io.ua/album47472 Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Касцёл у Геранёнах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120524163643/http://szlachta.io.ua/album47472 |date=24 мая 2012 }} {{Геранёнскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геранёнскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Геранёны| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] jdjcrwgnra3rt0xdi0irbr08qax6gdf 0 24983 5159294 4504247 2026-06-28T17:40:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159294 wikitext text/x-wiki [[Выява:Zecchino Antonio Venier 1382.jpg|thumb|right|300px|Дукат ([[цэхін]]) [[дож]]а [[Антоніа Веньер]]а, 1382 год]] '''Дукат''' ({{lang-it|ducato}}) — назва залатых манет, якія ўпершыню пачалі чаканіць у [[Венецыя|Венецыі]] ў [[1284]] годзе і пазней сталі выпускаць у іншых краінах. == Пачатак чаканкі дуката == Нягледзячы на тое, што дукатам прынята зваць высакапробную залатую манету, спачатку дукат — гэта срэбная манета.<br /> Першы дукат (дукал) быў выпушчаны ў [[Сіцылія|Сіцыліі]] ў [[1140]] годзе. На манеце быў намаляваны [[Хрыстос]], а [[легенда]] абвяшчала ''SIT TIBI CHRISTE DATUS, QUEM TU REGIS ISTE DUCATUS'' («Гэтае княства, якім ты кіруеш, табе, Хрыстос, прысвячаецца»). Ад апошняга слова легенды адбылася назва манеты — '''дукат'''. [[Выява:Matapan di Venezia di Giovanni Dandolo (1280).jpg|thumb|200px|Срэбны дукат («матапан») 1280 г.]] У [[1202]] годзе ў Венецыі пачалі чаканіць срэбны дукат — [[грош|гроса]] («'''матапан'''») з выявай на аверсе [[Хрыстос|Хрыста]] на [[трон]]е, на рэверсе — [[дож]], які прымае з рук Святога Марка сцяг. Нарэшце, у [[1284]] годзе ў [[Венецыя|Венецыі]] была выпушчана залатая манета, якая капіравала па вазе [[Фларэнцыя|фларэнційскі]] [[Фларын (манета)|фларын]], але была арыгінальнага вонкавага выгляду.<br /> На [[аверс]]е быў намаляваны Хрыстос у мандорле (ад {{lang-it|mandorla}} — міндаліна, у хрысціянскім мастацтве — авальны німб, які атачае постаць Хрыста), на [[рэверс]]е — укленчаны дож, што прымае з рук святога Марка сцяг. Кругавая легенда паўтарала легенду на срэбным дукаце: ''SIT TIBI CHRISTE DATUS, QUEM TU REGIS ISTE DUCATUS''.<br /> Дукат важыў 3,5 г і чаканіўся амаль з чыстага золата (986-я проба).<br /> Вага і якасць дуката захоўваліся нязменнымі на працягу больш чым 700 гадоў. == Распаўсюджванне дуката == У [[Венецыя|Венецыі]] дукат чаканіўся аж да падзення Рэспублікі ў [[1797]] годзе. Дзякуючы стабільнай вазе і якасці манеты, яна атрымала шырокае распаўсюджванне. Дукат выпускалі ледзь не ўсе [[Еўропа|еўрапейскія дзяржавы]].<br /> У [[Італія|Італіі]], акрамя Венецыі, дукат чаканілі ў [[Рым]]е, [[Генуя|Генуі]], [[Мілан]]е.<br /> Дукат выпускалі ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[Іспанія|Іспаніі]] (для сваіх валадарстваў, уключаючы [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыю]], [[Каралеўства Абедзвюх Сіцылій]] і [[Амерыка|Амерыку]]), [[Данія|Даніі]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Францыя|Францыі]] (для сваіх італьянскіх валадарстваў), [[Шатландыя|Шатландыі]] (першая чаканка ў [[1539]] годзе; выпускалі таксама манеты траціна дуката і дзве траціны дуката), [[Швейцарыя|Швейцарыі]] і [[Ліхтэнштэйн]]е, [[Расія|Расіі]], пазней — у [[Румынія|Румыніі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Югаславія|Югаславіі]], [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], на ўсходзе — у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]]. З часам дукат выцесніў [[Фларын (манета)|фларын]] у якасці эталоннай залатой манеты Еўропы.<br /> Вядома тры асноўных тыпу дуката: * [[Венгрыя|венгерскі]] (чаканіўся з [[1325]] г.) — на манеце быў намаляваны Святы Ласло; * [[Германія|германскі]] (упершыню выпушчаны ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Імперыі]] ў [[1511]] годзе, у [[1559]] годзе прыняты за асноўную залатую манету Імперыі) — з выявай актуальнага кіраўніка; * [[Нідэрланды|нідэрландскі]] (першы выпуск — [[1487]] год) — з [[1586]] г, калі дукат стаў асноўнай залатой манетай Злучаных правінцый, на ёй сталі адлюстроўваць ваяра з пучком стрэл у руцэ. Выпускалі манеты ад 1/32 дуката да буйных манет у 100 дукатаў.<br /> Манету ў 1/32 дуката ў XVIII стагоддзі выпускалі [[Нюрнберг]] і [[Рэгенсбург]] — гэта так званы «чэчэвічны дукат» вагай 0,1 г. == Дукат у [[Польшча|Польшчы]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] == У Польшчы першы дукат быў выпушчаны ў [[1320]] годзе, але затым больш 200 гадоў у звароце знаходзіліся дукаты замежнай чаканкі.<br /> У [[1528]] годзе кароль [[Жыгімонт I|Жыгімонт I Стары]] ізноў выпусціў залаты дукат.<br /> З той пары дукаты ў Польшчы, затым у Рэчы Паспалітай выпускалі рэгулярна. Апошні залаты дукат — копія «галандскага» — быў адчаканены ў Польшчы ў [[1831]] годзе, падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання]]. == Дукат у [[Расія|Расіі]] == З XV стагоддзі венгерскія дукаты атрымалі шырокую распаўсюджанне ў Расіі. У выніку словам «венгерскі» сталі зваць любую залатую манету з вагай дуката, нават калі яна чаканілася ў самой Расіі.<br /> У [[1701]] годзе расійскі імператар - [[Пётр I]] выпусціў аналаг дуката — [[чырвонец]]. У выніку міжнароднага інцыдэнту ў [[1868]] годзе чаканка «галандскага» дуката ў Расіі была спыненна. == Сучасныя дукаты == [[Выява:Österreich - Dukat (vierfach), 1915 (Nachprägung).JPG|thumb|350px|left|Аўстрыйская манета 4 дуката з датай «1915»]] Германскія дзяржавы выпускалі дукаты аж да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ([[1871]]). [[Аўстра-Венгрыя]] чаканіла дукат аж да 1914 года.<br /> У 1920-36 гадах Аўстрыя чаканіла залатыя манеты 1 і 4 дуката з датай «1915».<br /> Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў адпаведнасці з федэральным законам ад студзеня 1951 г. і чэрвеня 1964 г. [[Аўстрыя]] аднавіла выпуск залатых манет вартасцю ў 1 і 4 дуката з датай «1915». У [[1923]]—[[1939|39]] і [[1978]]—[[1982|82]] гадах залатыя манеты ў 1, 2, 5 і 10 дукатаў чаканіла [[Чэхаславакія]] на манетным двары ў [[Крэмніца|Крэмніцэ]]. У цяперашні час выпуск залатых дукатаў працягваюць [[Аўстрыя]] і [[Нідэрланды]]. == Спасылкі == [http://www.omnicoin.com/news/Default.aspx?tabid=52/ Гісторыя дуката (на англійскай мове)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150120174254/http://www.omnicoin.com/news/Default.aspx?tabid=52/ |date=20 студзеня 2015 }} [[Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты]] [[Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Залатыя манеты]] [[Катэгорыя:Манеты Вялікага Княства Літоўскага]] 52r7z3scvfc24exn81fdfg8obfgmbsh 0 27979 5159379 5137600 2026-06-28T21:27:06Z ~2026-37246-18 170444 /* */ 5159379 wikitext text/x-wiki {{вучоны |імя = Іаахім Лялевель |арыгінал_імя = Joachim Lelewel |партрэт = |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = Ева Вяроўкіна-Шалюта |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = Joachim Lelewel |Rodovid = }} '''Іаахім Ляле́вель''' або '''Якім Ляле́вель'''<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2013/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D1%8F%D0%B0%D0%BA%D1%96%D0%BC_(%D0%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC,_%D0%AF%D1%9E%D1%85%D1%96%D0%BC).html|title=Pawet: Уладыка Іяакім (Якім, Яўхім)|website=pawet.net|access-date=2023-08-21}}; пра блытаніну імёнаў Яхім і Яўхім.</ref> (''Joachim Lelewel''; {{ДН|22|3|1786}}, {{МН|Варшава||Горад Варшава}}, [[Рэч Паспалітая]] — {{ДС|29|5|1861}}, {{МС|Парыж||Горад Парыж}}, [[Францыя]]) — польскі гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Бацька, Карл, паходзіў з прускага арыстакратычнага роду (von Loewensprung), які ў ХVIII стагоддзі асеў у Варшаве. Маці, Ева Шалюта, дачка [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|рэчыцкага]] чашніка Францішка Шалюты, уладанні якога знаходзіліся ў Беларусі. Пачатковую адукацыю атрымаў у калегіуме [[Піяры|піяраў]] у Варшаве. У 1804—1808 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], дзе атрымаў стыпендыю для падрыхтоўкі на настаўніка. Вялікі ўплыў на яго зацікаўленне гісторыяй і археалогіяй зрабілі лекцыі [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыда Эрнста Гродэка]], які стаў выкладаць у Вільні з 1805 года. У 1807 годзе выдае першую працу «''Эдда, ці Кніга рэлігіі даўніх жыхароў Скандынавіі''» ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]]. У 1808 годзе выпускае чарговую працу, якая прысвечана паходжанню [[Літоўцы|літоўскага народа]], пачаткі якога Лялевель выводзіць да племені [[Герулы|герулаў]]. Праца была жорстка раскрытыкавана. Па сканчэнні ўніверсітэта накіроўваецца ў [[Крамянецкі ліцэй]], дзе займае кафедру гісторыі, а з 1810 года пачынае выкладаць старажытную [[Геаграфія|геаграфію]] і польскую [[Нумізматыка|нумізматыку]]. У чэрвені 1811 годзе вяртаецца да Варшавы, дзе працуе чыноўнікам у адміністрацыі Міністэрства Унутраных спраў. Уключаецца ў працу Каралеўскага таварыства сяброў навук, членам якога афіцыйна прызнаецца 5 студзеня 1815 года. У 1814 годзе выдае ў Варшаве ў друкарні піяраў «''Невялікія геаграфічна-гістарычныя працы''», выданне атрымлівае пазітыўную рэцэнзію Гродэка. === Віленскі ўніверсітэт (1815—1824) === Рэктар Віленскага ўніверсітэта [[Ян Снядэцкі]] рэкамендуе яго на пазіцыю намесніка прафесара кафедры ўсеагульнай гісторыі (займае з 1815). Дзякуючы эрудыцыі, выкладчыцкаму таленту і прыязнаму стаўленню, карыстаўся вялікай любоўю студэнтаў (паводле [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігната Дамейкі]] «''усе без выключэння былі аматарамі Лялевеля''»). У 1818 выдае ў Вільні падручнік па «''Старажытнай гісторыі''», які прысвячае «''землякам-літвінам''». Але крытычнае стаўленне да яго кіраўніцтва Віленскага ўніверсітэта вымушае прыняць прапанову заняць пазіцыю бібліятэкара Публічнай бібліятэкі ў Варшаве і намесніка прафесара кафедры бібліяграфіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. 10 чэрвеня 1820 года Сенат [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] на падставе надрукаваных прац надае Лялевелю тытул доктара філасофіі, пасля чаго ён выдае «''Старажытную гісторыю [[Індыя|Індыі]]''» з прысвячэннем кракаўскаму ўніверсітэту. 13 мая 1821 года на Агульнай радзе Віленскага ўніверсітэта быў абраны прафесарам кафедры ўсеагульнай гісторыі. [[Адам Міцкевіч]] прысвяціў вітальны верш вяртанню любімага настаўніка да выкладання ў Вільні. Лекцыі Лялевеля карысталіся надзвычайнай папулярнасцю, часам іх наведвалі да 300—400 слухачоў («''такі запал і энтузіязм абудзіў прафесар у моладзі, якіх ніколі не бачылі раней і потым не сустракалі на лекцыях у Віленскім універсітэце''», — згадвае Ігнат Дамейка)<ref name=":0">{{Кніга|загаловак=Lelewel. Rytownik Polski.|адказны=Red. naukowa Janina Wilkosz.|год=2022|месца=Krakow|выдавецтва=Muzeum Narodowe w Krakowie}}</ref>. У 1822 годзе выдае падручнік па дапаможным гістарычным дысцыплінам. Падтрымліваў цесныя кантакты з колам [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], для якіх з’яўляўся інтэлектуальным і маральным аўтарытэтам. У 1824 годзе пасля выкрыцця таемных студэнцкіх таварыстваў спрабуе абараніць сваіх былых студэнтаў, паводле яго паруку ў красавіку 1824 года Адам Міцкевіч быў выпушчаны з турмы ў [[Базыльянскія муры (Вільня)|базыльянскіх мурах]]. Паводле ўказа 14 жніўня адхілены ад выкладання як іх ідэйны натхняльнік. У канцы 1824 года вяртаецца ў Варшаву. Па даручэнні Таварыства сяброў навук займаецца апрацоўкай нумізматычнага скарбу з Тшэбуня, летам 1829 стварае нумізматычны каталог таварыства сяброў навук. У 1829 годзе выдае дзіцячы падручнік па гісторыі Польшчы<ref name=":0" />. У 1829 годзе абраны дэпутатам Сейма ад Жаліхоўскай зямлі, дзе былі сямейныя маёнткі, уваходзіць у склад ліберальна-канстытуцыйнай апазіцыі. У 1826 г. у сувязі з адной з публікацый І. Даніловіча І. Лялевель паўдзельнічаў у дыскусіі наконт прымальнасці выкарыстання тэрміна «беларуская мова». Лялевель памылкова меркаваў, што «рускую» мову Статута назвалі «беларускай» расіяне.  Ён не хацеў адмовіцца ад традыцыйных назваў тыпу «руская мова», «рускае пісьмо» на карысць новых для яго і, у яго ўяўленні, геаграфічна абмежаваных назваў «беларускае пісьмо», «беларуская мова». У сувязі з мовай статутаў ВКЛ І. Лялевель сцвярджаў, што іх мова не абавязкова павінна была мець у аснове дыялект нейкага канкрэтнага рэгіёна (падразумявалася: напрыклад, Беларусі), але яна ўяўляла сабой «дыялект разнароднага злітка, які польшчыўся і нарэшце спольшчыўся». У інтэрпрэтацыі Лялевеля сярод асабліва блізкіх да польскай мовы «рускіх» дыялектаў не было месца «беларускаму», затое да гэтых дыялектаў належалі «маларасійскі, руска-літоўскі і руска-польскі».<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/97054787/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%94%D0%A3_2020_195_%D1%81|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонак=58--59}}</ref> Нягледзячы на вялікі прагрэс у 1830--1840-я гг. пашырэння тэрміна «беларуская мова», у выданнях 1839 і 1844 гг. сваёй кнігі «Гісторыя Літвы і Русі да Люблінскай уніі з Польшчай 1569 г.» І. Лялевель ім не карыстаўся, аддаючы перавагу выразу «руская мова». === Паўстанне 1830—1831 гадоў === З пачатку [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]] Іаахім Лялевель як прызнаны ідэолаг вызваленчага руху стаў старшынёй [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] і ўвайшоў у Часовы ўрад, у складзе якога дамагаўся правядзення шэрагу рэвалюцыйных мер (надзяленне часткі сялян зямлёй і інш.). Паводле Лялевеля, «''калі на ўрачыстым сходзе ў Варшаве, наладжаным з нагоды гадавіны французскай рэвалюцыі, я сцвярджаў, што паўстанне па сутнасці з’яўляецца сацыяльнай рэвалюцыяй і надалей будзе такой, бо яна неабходна для адраджэння нацыі, то мая прамова выклікала абурэнне. Нашы дыпламаты спалохаліся, і мяне ледзь не прыцягнулі да сеймавага суду за гэтыя смелыя выказванні. Рэвалюцыя павінна была спыніцца на паўдарозе і адмовіцца ад патрабавання сацыяльных пераменаў''». Пры абмеркаванні кіраўніцтвам сялянскага пытання ўзніклі моцныя рознагалоссі. Паляпшэнне становішча сялян і праз гэта прыцягненне іх у паўстанцкія шэрагі магло быць праз змяншэнне паншчыны і зацверджанне за імі права ўласнасці. Найбольш паслядоўнымі ў Сейме па гэтым пытанні былі Лялевель і партыя клубістаў, аднак да іх думкі не прыслухаліся, большасць Сейму падтрымлівала прапанову, сутнасць якой зводзілася толькі да змяншэння паншчыны. І гэтыя невялікія саступкі сустракалі сур’ёзнае супраціўленне кансерватараў, якія лічылі мэтазгодным пачакаць да мірных часоў. Члены ўрада таксама пярэчылі, баючыся, што зямянства Заходняга Краю акажуцца непрыхільнымі да паўстання, калі адчуюць пагрозу сваім прывілеям і праву ўласнасці. Таму, калі паўстанне мелася распаўсюдзіцца на «рускія правінцыі», Сейм прыняў рашэнне больш не падымаць сялянскага пытання<ref>{{Кніга|аўтар=Сосна У. А.|загаловак=Российские и славянские исследования : науч. сб. Вып. 4.|год=2009|частка="Польскае" паўстанне 1830-1831 гг. і беларускае сялянства|спасылка частка=https://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1830sk/%D1%81%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D1%83._%D0%B0._'%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5'_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_1830-1831_%D0%B3%D0%B3._%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%8F%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.html|месца=Мінск|старонкі=191–198}}</ref>. Прадстаўнікі дэмакратычнай плыні на чале з Лялевелем дабіваліся пашырэння паўстання на землі былога ВКЛ. Імі быў вылучаны лозунг: «''За нашу і вашу свабоду''», які стаў сімвалам яднання расійскіх і польскіх рэвалюцыянераў. 1 лютага 1831 г. паўстанцкі сейм заклікаў насельніцтва Літвы, Беларусі i Украіны сумеснымі намаганнямі аднавіць «''старажытнае адзінства i ўнію''». 22 студзеня 1831 г. Лялевель зачытаў на сейме складзены на ўзор «Літоўскага акта» 1794 г. «Акт салідарнасці грамадзян»: «''Абвяшчаем свету, што наша воля і наша справа да Дзвіны і Дняпра з’яўляецца агульнай і непадзельнай, што ўсе складаем адну Польшчу…''». Створаны тады Лялевелем клуб «Аб’яднаных братоў» з прадстаўнікоў інтэлігенцыі Літвы, Беларусі i Украіны, якія знаходзіліся ў Варшаве, заявіў ад імя сваіх народаў, што ўсе яны «''імкнуцца да ўз’яднання ў адзінай з палякамі дзяржаве''»<ref>{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/files/sm_idejavkl.pdf|аўтар=Марозаў Сяргей|загаловак=Ідэя адраджэння Вялікага Княства Літоўскага ў грамадска-палітычным жыцці Беларусі (1795-1939 гг.)|год=2019|месца=Гродна|выдавецтва=ЮрСаПрынт|старонкі=142}}</ref>. === Эміграцыя === Пасля паразы паўстання эмігрыраваў у [[Францыя|Францыю]], дзе ўзначаліў [[Нацыянальны польскі камітэт]], які аб’яднаў дэмакратычныя сілы польскай эміграцыі. За апублікаванне камітэтам напісанага І. Лялевелям заклікі «Да братоў рускіх», які змяшчаў заклік да сумеснай барацьбы супраць царызму, быў высланы ў 1833 годзе з Францыі. У [[Брусель|Бруселі]] стаў ідэйным кіраўніком польскіх дэмакратычных арганізацый «Маладая Польшча», «Аб’яднанне» і інш.; актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці заснаванай у Бруселі міжнароднай Дэмакратычнай асацыяцыі, якая ставіла сваёй мэтай яднанне і брацтва народаў. [[Файл:Ijachim Lialievieĺ, Rosa. Іяхім Лялевель, Роса (2022).jpg|міні|злева|Магіла Яхіма Лялевеля на могілках Роса, 2022 год.]] == Погляды == Іаахім Лялевель — заснавальнік рамантычнай школы ў польскай гістарыяграфіі. Незалежна ад французскіх гісторыкаў Цьеры, Гізо і інш. І. Лялевель прыйшоў да разумення гістарычнага працэсу як барацьбы класаў (сялян і землеўласнікаў), патрабаваў, каб гісторыя стала летапісам народнага жыцця, падкрэсліваў творчую ролю народных мас у гісторыі. Для яго прац характэрная дэмакратычная, рэспубліканская і антыклерыкальная тэндэнцыі. Істотнае месца ў поглядах Лялевеля займаў сацыялізм у выглядзе так званага «гмінаўладства»: ён высока ставіў просты народ, яго імкненні, патрэбы і таксама культуру і лічыў, што сацыяльнае расслаенне, а тым больш класавы антаганізм, не характэрны для славянскай культуры. Усе рашэнні павінны прымацца калектыўным суб’ектам салідарна, з улікам агульных і павагай да індывідуальных інтарэсаў. Усё гэта фактычна азначала нязгоду Лялевеля з феадальным ладам і сведчыла аб яго ліберальных перакананнях. Ён выказаў шэраг ідэй па ўдасканаленні грамадскага ладу. Зямля, на яго думку, з’яўляецца агульным набыткам, таму ёю павінны валодаць сяляне-землеўласнікі, прыгоннае права павінна быць скасавана. На думку Лялевеля, сяляне маглі атрымаць ва ўласнасць зямлю альбо шляхам яе выкупу, альбо праз паўстанне, у выніку якога да ўлады прыйдзе рэвалюцыйны ўрад, які і перадасць зямлю сялянам<ref>{{Кніга|аўтар=Лысак Кірыл|загаловак=Пяты Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі Працоўныя матэрыялы Том 5|год=2016|частка=Роля поглядаў і грамадскай пазіцыі Іаахіма Лялевеля ў фармаванні беларускай нацыянальнай ідэі|спасылка частка=https://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2016/10/03_lysak.pdf|месца=Коўна|выдавецтва=Выдавецтва Універсітэта Вітаўта Вялікага}}</ref>. Гісторыка-сацыялагічныя погляды І. Лялевеля з’явіліся асновай фарміравання польскай прагрэсіўнай грамадскай думкі 1820—1860-х гадоў ([[Эдвард Дэмбоўскі]], [[Тадэвуш Крэмпавецкі]]). Аўтар шматлікіх прац па палітычнай гісторыі Польшчы і [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] са старажытных часоў да XIX стагоддзя, гісторыі польскага сялянства, заклаў асновы шэрагу дапаможных дысцыплін у польскай гістарычнай навуцы. У «Гісторыі Літвы і Русі да Люблінскай уніі з Польшчай 1569 года» побач Вялікага Ноўгарада ставіў сярэдневяковую «рэспубліку» Полацк, пісаў пра вялікае значэнне старабеларускай мовы ў ВКЛ. Разам з [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнатам Даніловічам]] вывучаў помнікі літоўска-беларускага права, у 1841 годзе ў Познані яны ўпершыню выдалі [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529|Статут ВКЛ 1529 года]] на старабеларускай мове лацініцай. Адзін з заснавальнікаў і рэдактараў часопіса «[[Tygodnik Wileński]]». У 1929 годзе рэшткі Лялевеля перапахаваны на [[Могілкі Роса|могілках Роса]] ў Вільні {{зноскі}} == Літаратура == * ''Hleb-Koszańska H.'', ''Kotwiczówna М.'' Bibliografia utworów Joachima Lelewela, Ossolineum, Wrocław, 1952; * ''Стефан Кеневич'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/pollel/Кеневич_Стефан._Лелевель.html Лелевель] / Перевод с польского. — М., 1970. — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * {{Крыніцы/БелЭн|9|||421}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ляле́вель Іаахім|443}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{ВСЭ3|Лелевель (Leiewel) Иоахим}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лялевель Іаахім}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Нумізматы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Бібліёграфы]] [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] scut5eaqkjut39k3kbvgwxqm6juj2ni 5159388 5159379 2026-06-29T00:04:39Z IshaBarnes 124956 [[ВП:Кірлат|выпраўленне сумесі раскладак]] 5159388 wikitext text/x-wiki {{вучоны |імя = Іаахім Лялевель |арыгінал_імя = Joachim Lelewel |партрэт = |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = Ева Вяроўкіна-Шалюта |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = Joachim Lelewel |Rodovid = }} '''Іаахім Ляле́вель''' або '''Якім Ляле́вель'''<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2013/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D1%8F%D0%B0%D0%BA%D1%96%D0%BC_(%D0%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC,_%D0%AF%D1%9E%D1%85%D1%96%D0%BC).html|title=Pawet: Уладыка Іяакім (Якім, Яўхім)|website=pawet.net|access-date=2023-08-21}}; пра блытаніну імёнаў Яхім і Яўхім.</ref> (''Joachim Lelewel''; {{ДН|22|3|1786}}, {{МН|Варшава||Горад Варшава}}, [[Рэч Паспалітая]] — {{ДС|29|5|1861}}, {{МС|Парыж||Горад Парыж}}, [[Францыя]]) — польскі гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Бацька, Карл, паходзіў з прускага арыстакратычнага роду (von Loewensprung), які ў XVIII стагоддзі асеў у Варшаве. Маці, Ева Шалюта, дачка [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|рэчыцкага]] чашніка Францішка Шалюты, уладанні якога знаходзіліся ў Беларусі. Пачатковую адукацыю атрымаў у калегіуме [[Піяры|піяраў]] у Варшаве. У 1804—1808 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], дзе атрымаў стыпендыю для падрыхтоўкі на настаўніка. Вялікі ўплыў на яго зацікаўленне гісторыяй і археалогіяй зрабілі лекцыі [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыда Эрнста Гродэка]], які стаў выкладаць у Вільні з 1805 года. У 1807 годзе выдае першую працу «''Эдда, ці Кніга рэлігіі даўніх жыхароў Скандынавіі''» ў друкарні [[Юзаф Завадскі|Юзафа Завадскага]]. У 1808 годзе выпускае чарговую працу, якая прысвечана паходжанню [[Літоўцы|літоўскага народа]], пачаткі якога Лялевель выводзіць да племені [[Герулы|герулаў]]. Праца была жорстка раскрытыкавана. Па сканчэнні ўніверсітэта накіроўваецца ў [[Крамянецкі ліцэй]], дзе займае кафедру гісторыі, а з 1810 года пачынае выкладаць старажытную [[Геаграфія|геаграфію]] і польскую [[Нумізматыка|нумізматыку]]. У чэрвені 1811 годзе вяртаецца да Варшавы, дзе працуе чыноўнікам у адміністрацыі Міністэрства Унутраных спраў. Уключаецца ў працу Каралеўскага таварыства сяброў навук, членам якога афіцыйна прызнаецца 5 студзеня 1815 года. У 1814 годзе выдае ў Варшаве ў друкарні піяраў «''Невялікія геаграфічна-гістарычныя працы''», выданне атрымлівае пазітыўную рэцэнзію Гродэка. === Віленскі ўніверсітэт (1815—1824) === Рэктар Віленскага ўніверсітэта [[Ян Снядэцкі]] рэкамендуе яго на пазіцыю намесніка прафесара кафедры ўсеагульнай гісторыі (займае з 1815). Дзякуючы эрудыцыі, выкладчыцкаму таленту і прыязнаму стаўленню, карыстаўся вялікай любоўю студэнтаў (паводле [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігната Дамейкі]] «''усе без выключэння былі аматарамі Лялевеля''»). У 1818 выдае ў Вільні падручнік па «''Старажытнай гісторыі''», які прысвячае «''землякам-літвінам''». Але крытычнае стаўленне да яго кіраўніцтва Віленскага ўніверсітэта вымушае прыняць прапанову заняць пазіцыю бібліятэкара Публічнай бібліятэкі ў Варшаве і намесніка прафесара кафедры бібліяграфіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. 10 чэрвеня 1820 года Сенат [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] на падставе надрукаваных прац надае Лялевелю тытул доктара філасофіі, пасля чаго ён выдае «''Старажытную гісторыю [[Індыя|Індыі]]''» з прысвячэннем кракаўскаму ўніверсітэту. 13 мая 1821 года на Агульнай радзе Віленскага ўніверсітэта быў абраны прафесарам кафедры ўсеагульнай гісторыі. [[Адам Міцкевіч]] прысвяціў вітальны верш вяртанню любімага настаўніка да выкладання ў Вільні. Лекцыі Лялевеля карысталіся надзвычайнай папулярнасцю, часам іх наведвалі да 300—400 слухачоў («''такі запал і энтузіязм абудзіў прафесар у моладзі, якіх ніколі не бачылі раней і потым не сустракалі на лекцыях у Віленскім універсітэце''», — згадвае Ігнат Дамейка)<ref name=":0">{{Кніга|загаловак=Lelewel. Rytownik Polski.|адказны=Red. naukowa Janina Wilkosz.|год=2022|месца=Krakow|выдавецтва=Muzeum Narodowe w Krakowie}}</ref>. У 1822 годзе выдае падручнік па дапаможным гістарычным дысцыплінам. Падтрымліваў цесныя кантакты з колам [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], для якіх з’яўляўся інтэлектуальным і маральным аўтарытэтам. У 1824 годзе пасля выкрыцця таемных студэнцкіх таварыстваў спрабуе абараніць сваіх былых студэнтаў, паводле яго паруку ў красавіку 1824 года Адам Міцкевіч быў выпушчаны з турмы ў [[Базыльянскія муры (Вільня)|базыльянскіх мурах]]. Паводле ўказа 14 жніўня адхілены ад выкладання як іх ідэйны натхняльнік. У канцы 1824 года вяртаецца ў Варшаву. Па даручэнні Таварыства сяброў навук займаецца апрацоўкай нумізматычнага скарбу з Тшэбуня, летам 1829 стварае нумізматычны каталог таварыства сяброў навук. У 1829 годзе выдае дзіцячы падручнік па гісторыі Польшчы<ref name=":0" />. У 1829 годзе абраны дэпутатам Сейма ад Жаліхоўскай зямлі, дзе былі сямейныя маёнткі, уваходзіць у склад ліберальна-канстытуцыйнай апазіцыі. У 1826 г. у сувязі з адной з публікацый І. Даніловіча І. Лялевель паўдзельнічаў у дыскусіі наконт прымальнасці выкарыстання тэрміна «беларуская мова». Лялевель памылкова меркаваў, што «рускую» мову Статута назвалі «беларускай» расіяне.  Ён не хацеў адмовіцца ад традыцыйных назваў тыпу «руская мова», «рускае пісьмо» на карысць новых для яго і, у яго ўяўленні, геаграфічна абмежаваных назваў «беларускае пісьмо», «беларуская мова». У сувязі з мовай статутаў ВКЛ І. Лялевель сцвярджаў, што іх мова не абавязкова павінна была мець у аснове дыялект нейкага канкрэтнага рэгіёна (падразумявалася: напрыклад, Беларусі), але яна ўяўляла сабой «дыялект разнароднага злітка, які польшчыўся і нарэшце спольшчыўся». У інтэрпрэтацыі Лялевеля сярод асабліва блізкіх да польскай мовы «рускіх» дыялектаў не было месца «беларускаму», затое да гэтых дыялектаў належалі «маларасійскі, руска-літоўскі і руска-польскі».<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/97054787/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%94%D0%A3_2020_195_%D1%81|аўтар=Запрудскі С. М.|загаловак=Нарысы гісторыі беларускага мовазнаўства ХІХ стагоддзя|год=2020|месца=Мн.|выдавецтва=БДУ|старонак=58--59}}</ref> Нягледзячы на вялікі прагрэс у 1830--1840-я гг. пашырэння тэрміна «беларуская мова», у выданнях 1839 і 1844 гг. сваёй кнігі «Гісторыя Літвы і Русі да Люблінскай уніі з Польшчай 1569 г.» І. Лялевель ім не карыстаўся, аддаючы перавагу выразу «руская мова». === Паўстанне 1830—1831 гадоў === З пачатку [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]] Іаахім Лялевель як прызнаны ідэолаг вызваленчага руху стаў старшынёй [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычнага таварыства]] і ўвайшоў у Часовы ўрад, у складзе якога дамагаўся правядзення шэрагу рэвалюцыйных мер (надзяленне часткі сялян зямлёй і інш.). Паводле Лялевеля, «''калі на ўрачыстым сходзе ў Варшаве, наладжаным з нагоды гадавіны французскай рэвалюцыі, я сцвярджаў, што паўстанне па сутнасці з’яўляецца сацыяльнай рэвалюцыяй і надалей будзе такой, бо яна неабходна для адраджэння нацыі, то мая прамова выклікала абурэнне. Нашы дыпламаты спалохаліся, і мяне ледзь не прыцягнулі да сеймавага суду за гэтыя смелыя выказванні. Рэвалюцыя павінна была спыніцца на паўдарозе і адмовіцца ад патрабавання сацыяльных пераменаў''». Пры абмеркаванні кіраўніцтвам сялянскага пытання ўзніклі моцныя рознагалоссі. Паляпшэнне становішча сялян і праз гэта прыцягненне іх у паўстанцкія шэрагі магло быць праз змяншэнне паншчыны і зацверджанне за імі права ўласнасці. Найбольш паслядоўнымі ў Сейме па гэтым пытанні былі Лялевель і партыя клубістаў, аднак да іх думкі не прыслухаліся, большасць Сейму падтрымлівала прапанову, сутнасць якой зводзілася толькі да змяншэння паншчыны. І гэтыя невялікія саступкі сустракалі сур’ёзнае супраціўленне кансерватараў, якія лічылі мэтазгодным пачакаць да мірных часоў. Члены ўрада таксама пярэчылі, баючыся, што зямянства Заходняга Краю акажуцца непрыхільнымі да паўстання, калі адчуюць пагрозу сваім прывілеям і праву ўласнасці. Таму, калі паўстанне мелася распаўсюдзіцца на «рускія правінцыі», Сейм прыняў рашэнне больш не падымаць сялянскага пытання<ref>{{Кніга|аўтар=Сосна У. А.|загаловак=Российские и славянские исследования : науч. сб. Вып. 4.|год=2009|частка="Польскае" паўстанне 1830-1831 гг. і беларускае сялянства|спасылка частка=https://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1830sk/%D1%81%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D1%83._%D0%B0._'%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5'_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_1830-1831_%D0%B3%D0%B3._%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D1%81%D1%8F%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0.html|месца=Мінск|старонкі=191–198}}</ref>. Прадстаўнікі дэмакратычнай плыні на чале з Лялевелем дабіваліся пашырэння паўстання на землі былога ВКЛ. Імі быў вылучаны лозунг: «''За нашу і вашу свабоду''», які стаў сімвалам яднання расійскіх і польскіх рэвалюцыянераў. 1 лютага 1831 г. паўстанцкі сейм заклікаў насельніцтва Літвы, Беларусі i Украіны сумеснымі намаганнямі аднавіць «''старажытнае адзінства i ўнію''». 22 студзеня 1831 г. Лялевель зачытаў на сейме складзены на ўзор «Літоўскага акта» 1794 г. «Акт салідарнасці грамадзян»: «''Абвяшчаем свету, што наша воля і наша справа да Дзвіны і Дняпра з’яўляецца агульнай і непадзельнай, што ўсе складаем адну Польшчу…''». Створаны тады Лялевелем клуб «Аб’яднаных братоў» з прадстаўнікоў інтэлігенцыі Літвы, Беларусі i Украіны, якія знаходзіліся ў Варшаве, заявіў ад імя сваіх народаў, што ўсе яны «''імкнуцца да ўз’яднання ў адзінай з палякамі дзяржаве''»<ref>{{Кніга|спасылка=https://pawet.net/files/sm_idejavkl.pdf|аўтар=Марозаў Сяргей|загаловак=Ідэя адраджэння Вялікага Княства Літоўскага ў грамадска-палітычным жыцці Беларусі (1795-1939 гг.)|год=2019|месца=Гродна|выдавецтва=ЮрСаПрынт|старонкі=142}}</ref>. === Эміграцыя === Пасля паразы паўстання эмігрыраваў у [[Францыя|Францыю]], дзе ўзначаліў [[Нацыянальны польскі камітэт]], які аб’яднаў дэмакратычныя сілы польскай эміграцыі. За апублікаванне камітэтам напісанага І. Лялевелям заклікі «Да братоў рускіх», які змяшчаў заклік да сумеснай барацьбы супраць царызму, быў высланы ў 1833 годзе з Францыі. У [[Брусель|Бруселі]] стаў ідэйным кіраўніком польскіх дэмакратычных арганізацый «Маладая Польшча», «Аб’яднанне» і інш.; актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці заснаванай у Бруселі міжнароднай Дэмакратычнай асацыяцыі, якая ставіла сваёй мэтай яднанне і брацтва народаў. [[Файл:Ijachim Lialievieĺ, Rosa. Іяхім Лялевель, Роса (2022).jpg|міні|злева|Магіла Яхіма Лялевеля на могілках Роса, 2022 год.]] == Погляды == Іаахім Лялевель — заснавальнік рамантычнай школы ў польскай гістарыяграфіі. Незалежна ад французскіх гісторыкаў Цьеры, Гізо і інш. І. Лялевель прыйшоў да разумення гістарычнага працэсу як барацьбы класаў (сялян і землеўласнікаў), патрабаваў, каб гісторыя стала летапісам народнага жыцця, падкрэсліваў творчую ролю народных мас у гісторыі. Для яго прац характэрная дэмакратычная, рэспубліканская і антыклерыкальная тэндэнцыі. Істотнае месца ў поглядах Лялевеля займаў сацыялізм у выглядзе так званага «гмінаўладства»: ён высока ставіў просты народ, яго імкненні, патрэбы і таксама культуру і лічыў, што сацыяльнае расслаенне, а тым больш класавы антаганізм, не характэрны для славянскай культуры. Усе рашэнні павінны прымацца калектыўным суб’ектам салідарна, з улікам агульных і павагай да індывідуальных інтарэсаў. Усё гэта фактычна азначала нязгоду Лялевеля з феадальным ладам і сведчыла аб яго ліберальных перакананнях. Ён выказаў шэраг ідэй па ўдасканаленні грамадскага ладу. Зямля, на яго думку, з’яўляецца агульным набыткам, таму ёю павінны валодаць сяляне-землеўласнікі, прыгоннае права павінна быць скасавана. На думку Лялевеля, сяляне маглі атрымаць ва ўласнасць зямлю альбо шляхам яе выкупу, альбо праз паўстанне, у выніку якога да ўлады прыйдзе рэвалюцыйны ўрад, які і перадасць зямлю сялянам<ref>{{Кніга|аўтар=Лысак Кірыл|загаловак=Пяты Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі Працоўныя матэрыялы Том 5|год=2016|частка=Роля поглядаў і грамадскай пазіцыі Іаахіма Лялевеля ў фармаванні беларускай нацыянальнай ідэі|спасылка частка=https://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2016/10/03_lysak.pdf|месца=Коўна|выдавецтва=Выдавецтва Універсітэта Вітаўта Вялікага}}</ref>. Гісторыка-сацыялагічныя погляды І. Лялевеля з’явіліся асновай фарміравання польскай прагрэсіўнай грамадскай думкі 1820—1860-х гадоў ([[Эдвард Дэмбоўскі]], [[Тадэвуш Крэмпавецкі]]). Аўтар шматлікіх прац па палітычнай гісторыі Польшчы і [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] са старажытных часоў да XIX стагоддзя, гісторыі польскага сялянства, заклаў асновы шэрагу дапаможных дысцыплін у польскай гістарычнай навуцы. У «Гісторыі Літвы і Русі да Люблінскай уніі з Польшчай 1569 года» побач Вялікага Ноўгарада ставіў сярэдневяковую «рэспубліку» Полацк, пісаў пра вялікае значэнне старабеларускай мовы ў ВКЛ. Разам з [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнатам Даніловічам]] вывучаў помнікі літоўска-беларускага права, у 1841 годзе ў Познані яны ўпершыню выдалі [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529|Статут ВКЛ 1529 года]] на старабеларускай мове лацініцай. Адзін з заснавальнікаў і рэдактараў часопіса «[[Tygodnik Wileński]]». У 1929 годзе рэшткі Лялевеля перапахаваны на [[Могілкі Роса|могілках Роса]] ў Вільні {{зноскі}} == Літаратура == * ''Hleb-Koszańska H.'', ''Kotwiczówna М.'' Bibliografia utworów Joachima Lelewela, Ossolineum, Wrocław, 1952; * ''Стефан Кеневич'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/pollel/Кеневич_Стефан._Лелевель.html Лелевель] / Перевод с польского. — М., 1970. — Эл.рэсурс [http://pawet.net/ pawet.net] * {{Крыніцы/БелЭн|9|||421}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ляле́вель Іаахім|443}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{ВСЭ3|Лелевель (Leiewel) Иоахим}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лялевель Іаахім}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Нумізматы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Бібліёграфы]] [[Катэгорыя:Славісты Польшчы]] kiwa6iyaie14wwwenbt245getn8qglt 0 28916 5159341 5113276 2026-06-28T19:22:08Z TheImaCow 144220 ([[c:GR|GR]]) [[File:Bulgaria-stem.jpg]] → [[File:Coat of Arms of Bulgaria from Stemmatographia by Hristofor Zhefarovich (1741).jpg]] better quality image 5159341 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|thumb|250px|Герб Балгарыі]] '''Герб Балгарыі''' ўяўляе сабой цёмна-чырвоны [[шчыт]], увянчаны гістарычнай каронай [[Балгарыя|Балгарыі]]. На шчыце намаляваны стаялы на задніх лапах каранованы залаты [[леў]]. Шчыт трымаюць два залатых каранаваных льва. Пад шчытом размешчаныя галіны дуба і стужка з дэвізам «''Съединението прави силата''» (Адзінства дае сілу). Прынята лічыць, што тры льва азначаюць тры гістарычныя землі Балгарыі: [[Мезія]], [[Фракія]] і [[Македонія (зямля)|Македонія]]. == Апісанне == Цяперашні герб Балгарыі прыняты народным зборам у [[1997]] годзе. Гэта злёгку змененая версія герба, які выкарыстоўваўся ў [[1927]]—[[1946]] гг. Гэты [[герб]], у сваю чаргу, засноўваўся на асабістым гербе балгарскага цара [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанда I]]. Паводле канстытуцыі Балгарыі, прынятай у [[1991]] годзе. На працягу некалькіх гадоў паміж [[палітычная партыя|палітычнымі партыямі]] не цішэлі спрэчкі аб дакладным выглядзе герба. Апошняе рашэнне было зацверджана ў законе аб дзяржаўным гербе Рэспублікі Балгарыя ад 4 [[жнівень|жніўня]] [[1998]]. == Гісторыя == [[Файл:Coat of Arms of Bulgaria from Stemmatographia by Hristofor Zhefarovich (1741).jpg|150px|thumb|Герб, надрукаваны ў Стэматаграфіі]] [[Файл:Coat of arms of Kingdom of Bulgaria (1927-1946).png|150px|thumb|Герб Царства Балгарыя]] [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|150px||thumb|Герб Народнай Рэспублікі Балгарыя]] Найстаражытная выява льва, як сімвала Балгарыі, адносіцца да [[1294]] года, задакументавана ў скрутку лорда Маршала. У яго першай часткі пад № 15 прадстаўлены «''герб караля Балгарыі''». Найболей верагодна, што гэта цар Смілецс або яго блізкі папярэднік. Нa гэтым гербе намаляваны срэбны леў з залатой каронай на цёмным шчыце. У канцы [[XIV ст.]] нейкі [[арабы|арабскі]] вандроўца бачыў у [[Тырнова]] выяву трох чырвоных львоў, намаляваных на круглым залатым шчыце, які несла асабістая гвардыя цара [[Ян Шышман|Яна Шышмана]]. Гэты запіс цяпер захоўваецца ў Нацыянальнай Бібліятэцы [[Марока]]. У [[1396]] годзе балгарскія землі былі захопленыя [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]], але балгарская карона не была перададзеная Асманскай дынастыі. Балгарскія [[геральдыка|геральдычныя]] знакі гэтага часу, якія захаваліся ў [[Еўропа|еўрапейскіх]] і [[балканы|балканскіх]] зборах гербаў, сімвалізуюць незалежнасць дзяржавы. Паступова змяняліся і з’яўляліся новыя версіі герба, аднак леў заставаўся самым распаўсюджаным сімвалам Балгарыі і яе кіраўнікоў. У 1595 годзе тры ідучых льва былі замененыя на аднаго чырвонага стаялага на задніх лапах льва на залатым каранованым шчыце. У пачатку [[XVIII ст.]] геральд Павел Рыцер-Віцезовіч змяніў колер герба: леў стаў залаты, а шчыт — цёмна-чырвоны. Гэты варыянт прыняў знакаміты мастак Хрыстафор Жэфаровіч у сваёй Стэматаграфіі, надрукаванай у [[1741]] годзе. Яго версія моцна паўплывала на балгарскую інтэлігенцыю і рэвалюцыянераў падчас нацыянальнага абуджэння Балгарыі, калі леў разглядаўся і шырока выкарыстоўваўся як галоўны нацыянальны сімвал. Пасля атрымання Балгарыяй незалежнасці падчас [[Расійска-турэцкая вайна (1877—1878)|Руска-турэцкай вайны (1877-78)]] герб Жэфаровіча быў пакладзены ў аснову новага дзяржаўнага герба. Ён апісаны ў Тырноўскай канстытуцыі [[1879]] года. Выгляд і дэталі герба не былі сапраўды ўсталяваныя адмысловым законам. Таму, некалькі дзесяцігоддзяў ён прымаў розныя формы: малая форма; малая форма без гербатрымальнікаў і дэвізу, але з плашчом; вялікая форма з плашчом і [[сцяг]]амі; сярэдняя форма з гербатрымальнікам і [[дэвіз]]ам. Гэтая заблытаная сітуацыя была вырашаная [[парламент]]скай камісіяй, сабранай у [[1923]] годзе. Яна зацвердзіла сярэднюю форму, якая выкарыстоўвалася як асабісты герб цара Фердынанда I і яго сына — [[Барыс III|Барыса III]], але без дынастычных сімвалаў. У [[1944]] годзе надышоў новы час для балгарскай геральдыкі — [[камунізм|камуністычная]] эра. Традыцыйны герб быў заменены эмблемай. Залаты леў быў захаваны, але змешчаны на неапраўданае гістарычна [[авал]]ьнае сіняе поле, акружанае [[пшаніца|пшанічнымі]] каласамі, перавязанымі стужкай з датай утварэння рэспублікі; унізе шасцярэнька, а ўверсе камуністычная зорка. Гэтая эмблема паходзіць ад [[герб СССР|герба СССР]].Пасля крушэння аўтарытарнага кіравання ў [[1989]] годзе і некалькіх гадоў спрэчак, герб [[1927]]—[[1946]] гг. быў вернуты з невялікімі зменамі. == Гл. таксама == * [[Сцяг Балгарыі]] == Спасылкі == * [http://www.statesymbol.ru/abroad/world/20050819/39599123.html Дзяржаўныя сімвалы Балгарыі] {{rq|refless|sources|translate}} {{Балгарыя ў тэмах}} {{Еўропа па тэмах|Герб|Гербы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Балгарыі]] [[Катэгорыя:Гербы дзяржаў|Балгарыя]] hko65af3d6rt8kj51oakt4t98ej5h02 0 30399 5159376 5152559 2026-06-28T21:23:59Z Modallwmbw 165843 5159376 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лелюкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=53.8792598247528 |long=25.9210395812988 |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 59 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 03|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Лелюкінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1595 |паштовы індэкс = 231365 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242994911 }} '''Лелюкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lieliuki}}, {{lang-ru|Лелюки}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0030367&q_id=4791978|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 января 2010 года № 125 "О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки"|url-status=}}</ref> у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лелюкінскі сельсавет|Лелюкінскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 16 км на паўднёвы ўсход ад [[Іўе|Іўя]]<ref name="БЭ9">{{Крыніцы/БелЭн|9к}}</ref>, за 164 км ад [[Гродна]]<ref name="БЭ9" />, за 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Юрацішкі (станцыя)|Юрацішкі]]<ref name="БЭ9" />, за 120 км ад [[Мінск]]а{{крыніца?}}. == Насельніцтва == * 1999 год — 387 жыхароў, 138 двароў<ref name="БЭ9" />. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінулым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лепікава}} — С. 196. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лелюкінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лелюкінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] gmyvzrmlqqtqaivb0muv20oduakzal1 0 45931 5159181 5143026 2026-06-28T12:47:31Z Siliyiw 169172 5159181 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Чэрні |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Černi_(4).jpg |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 09|lat_sec = 08 |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 45|lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Брэсцкі |сельсавет = Чэрнінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 8500 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 162 |паштовы індэкс = 225001 |паштовыя індэксы = 225001 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = ru |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242979961 }} '''Чэ́рні'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чарні́'''</ref> ({{lang-be-trans|Černi}}, {{lang-ru|Черни}}) — [[аграгарадок]] у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]. Размешчаны за 9 км на паўночны ўсход ад [[Брэст]]а, за 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Брэст-Усходні]]. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя». == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло — прыватная ўласнасць у [[Берасцейскі павет|Берасцейскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пад 1577 годам пазначана як двор Чэрнік. У 1617 годзе маёмасць князя Фёдара Масальскага. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Слонімская губерня|Слонімскай]], з 1797 года — у [[Літоўская губерня|Літоўскай]], з 1801 года — у [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] губернях. У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Цэнтр маёнтка Чэрні, якім у 1868 годзе валодаў [[Ф. Ягмін]]. У 1877 годзе вяскоўцы пабудавалі драўляную царкву. У 1886 годзе сяло ў Косіцкай воласці, царкоўнапрыходская школа, карчма. З 1889 года працавала [[народнае вучылішча]], у якім навучаліся 51 хлопчык і 2 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў [[К. Ягмін]]. У 1897 годзе царква, [[хлебазапасны магазін]], царкоўнапрыходская школа. У 1905 годзе сяло ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Тут размяшчаўся ўчастак паліцэйскіх ураднікаў Мяднянскай воласці. У 1905 годзе 1370 дзесяцін зямлі належалі пані Ю. Штэрн. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Косіцкай гміне Брэсцкага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] акупанты спалілі 8 двароў; 9 вяскоўцаў загінулі на фронце. У жніўні 1950 года арганізаваны калгас «Маладая гвардыя», у які ўвайшлі 30 гаспадарак з 66. 3 чэрвеня 1957 года Чарнеўскі і Тэльмінскі сельскія Саветы аб'яднаны ў адзін Чарнеўскі сельскі Савет [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] з цэнтрам у вёсцы Чэрні<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 1969 годзе калгас ператвораны ў аднайменны саўгас. 8 мая 1970 года [[Вычулкаўскі сельсавет]] перайменаваны ў Чэрнінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэрні<ref name=":0">Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 мая 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 20 (1286).</ref>. Вёска з [[Тэльмінскі сельсавет|Тэльмінскага сельсавета]] перададзена ў склад [[Чэрнінскі сельсавет|Чэрнінскага сельсавета]]<ref name=":0" />. 4 верасня 1972 года да вёскі далучаны хутары [[Чэрні (хутар)|Чэрні]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 27 (1365).</ref>. == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Клуб * Бібліятэка * Бальніца * Аптэка * Магазін == Насельніцтва == * 30 мужчын, 30 жанчын (1868) * 42 двары, 257 жыхароў (1876) * 114 жыхароў (1886) * 30 двароў, 188 жыхароў (1897) * 151 жыхар (1905) * 62 двары, 371 жыхар (1921) * 61 двор, 362 жыхары (1940) * 510 жыхароў (1959) * 280 жыхароў (1970) * 618 гаспадарак, 1806 жыхароў (1997) * 841 гаспадарка, 2303 жыхары (2005) == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрнінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна]] 6grdpw8xegl8rc30acyxmgi3ltfttg4 0 48931 5159329 5019490 2026-06-28T18:57:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159329 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Palais de la Decouverte Tyrannosaurus rex p1050042.jpg |image title = Чэрап тыраназаўра |image descr = [[Чэрап]] [[тыраназаўр]]а |regnum = Жывёлы |latin = Dinosauria |author = [[Рычард Оўэн|Owen]], [[1842]] |children name = [[Атрад]]ы * {{bt-latbel|Saurischia|яшчаратазавыя}} * {{bt-latbel|Ornithischia|птушкатазавыя}} |Узнік = 225 |Вымер = 65 |wikispecies = Dinosauria |commons = Category:Dinosauria |ncbi = 436486 |eol = 3014672 }} '''Дыназаўры''' (''Dinosauria''; са {{lang-grc|δεινός}} — страшны, жудасны і {{lang-grc|σαύρα}} — яшчар) — наземныя пазваночныя жывёлы, якія дамінавалі на нашай планеце ў [[мезазой]]скую эру — на працягу больш чым 160 мільёнаў гадоў, з позняга [[Трыясавы перыяд|Трыясавага перыяду]] (прыблізна 230 млн гадоў назад) да канца [[Мелавы перыяд|мелавога перыяду]] (каля 65 млн гадоў назад). Большасць дыназаўраў пачала выміраць на стыку мелавога і трацічнага перыядаў падчас буйнамаштабнага знікнення жывёл і многіх разнавіднасцей раслін у адносна кароткі геалагічны перыяд гісторыі. Выкапнёвыя рэшткі дыназаўраў былі знойдзены на ўсіх кантынентах планеты. На сёння [[палеанталогія|палеантолагамі]] апісана больш за 500 разнастайных родаў і больш за 100 разнастайных відаў, якія выразна падзяляюцца на дзве ўмоўныя групы — траваедных і драпежных яшчараў. == Этымалогія назвы == Тэрмін «дыназаўр» быў уведзены ў 1842 годзе англійскім біёлагам [[Рычард Оўэн|Рычардам Оўэнам]] для апісання першых акамянелых рэштак старажытных яшчараў, якія здзівілі навукоўцаў сваімі памерамі<ref>Owen, R. (1842). «Report on British Fossil Reptiles.» Part II. Report of the British Association for the Advancement of Science, Plymouth, England.</ref>. Слова паходзіць ад грэчаскага δεινός (''deinos'') — «жахлівы, жудасны» і σαῦρος (''sauros'') — «яшчар»<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/resolveform?redirect=true&lookup=deino/s&lang=greek&doc=Perseus:text:1999.01.0169&formentry=0 «Liddell-Scott-Jones Lexicon of Classical Greek»]</ref>. Нягледзячы на тое, што таксанамічнае імя часта інтэрпрэтуецца як нейкае ўказанне на зубы, кіпцюры і іншыя асаблівасці дыназаўраў, якія выклікаюць страх, на самай жа справе Оўэн даў гэты тэрмін, паказваючы на іх памер і веліч<ref>Farlow, J.O., and Brett-Surman, M.K. (1997). «Preface». in Farlow, J.O., and Brett-Surman, M.K. (eds.). The Complete Dinosaur. Indiana University Press. pp. ix-xi. ISBN 0-253-33349-0.</ref>. Тлумачачы свае погляды, Оўэн называў дыназаўраў таўстаскурымі другаснага перыяду. Да таўстаскурых у XIX стагоддзі адносілі буйных і масіўных [[бегемот]]аў, [[слон|сланоў]] і [[насарог]]аў, а другасным перыядам лічылі [[мезазой|мезазойскую эру]]. == Гісторыя вывучэння == [[Файл:Mantell's Iguanodon restoration.jpg|thumb|250px|справа|Рэканструкцыя ігуанадона Мантэла]] [[Файл:Goodrich Megalosaurus.jpg|thumb|250px|справа|Мезазойская фаўна па ўяўленнях XIX стагоддзя]] Гіганцкія косці, якія знаходзілі часам у зямлі, у антычнасці лічылі астанкамі герояў эпохі [[Траянская вайна|Траянскай вайны]], у [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўі]] і аж да XIX стагоддзя — астанкамі [[волат]]аў, пра якіх згадваецца ў [[Біблія|Бібліі]], і якія загінулі падчас сусветнага патопу, на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] іх лічылі касцямі [[цмок]]аў і прыпісвалі ім гаючыя ўласцівасці. У 1824 годзе прэзідэнт [[Каралеўскае геалагічнае таварыства|Каралеўскага геалагічнага таварыства]] [[Уільям Баклэнд]] выступіў з дакладам пра знаходку, якая была зроблена ў 1815 годзе ў [[юрскі перыяд|юрскім]] [[сланец|сланцы]] [[Стоўнзфілд]]а ў графстве [[Оксфардшыр]] і складалася з некалькіх касцей і фрагмента «дапатопнай» жывёлы. Звярнуўшыся за дапамогай да выдатнага спецыяліста па параўнальнай анатоміі [[Жорж Кюўе|Жоржа Кюўе]], Баклэнд класіфікаваў знаходку як рэшткі гіганцкай драпежнай яшчаркі ({{lang-la|sauria}}) і, адпаведна, назваў яе [[мегалазаўр]]ам — «велізарным яшчарам». У 1826 годзе [[Гідэон Ментл]], хірург з [[Льюіс, Сасекс|Льюіса]] (графства [[Сасекс]]), правадзейны член [[Лінееўскае таварыства|Лінееўскага таварыства]], аналагічным чынам прадставіў у Геалагічным таварыстве знойдзеныя ім зубы раней невядомага віда, якому ён даў назву [[ігуанадон]] (літаральна «ігуаназубы») за падабенства зуба з зубам яшчаркі [[ігуана|ігуаны]]. Ён жа ў 1833 годзе апісаў [[гілеазаўр]]а — прадстаўніка панцырных яшчараў [[анкілазаўр]]аў. У 1842 годзе англійскі біёлаг [[Рычард Оўэн]], адзначыўшы несумненненае падабенства паміж гэтымі трыма відамі і іх адрозненне ад сучасных [[рэптылія|рэптылій]], вылучыў іх у асобны падатрад, назваўшы яго дыназаўрыя ({{lang-la|dinosauria}} — літаральна «жудасныя яшчары»)<ref>В. Р. Алифанов. [http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/NATURE/10_00/DRAGONS.HTM «Небесные драконы, допотопные грешники и змеи Ирландии»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061009031357/http://vivovoco.rsl.ru/VV/JOURNAL/NATURE/10_00/DRAGONS.HTM |date=9 кастрычніка 2006 }}. vivovoco.rsl.ru</ref>. Адкрыццё ў 1858 годзе ў [[ЗША]] добра захаванага шкілета [[гадразаўр]]а перавярнула ўяўленне пра дыназаўраў як пра чатырохногіх жывёл, паказаўшы, што дыназаўры маглі хадзіць на двух нагах. У наступныя некалькі дзесяцігоддзяў былі адкрыты прадстаўнікі большасці асноўных груп дыназаўраў; важная заслуга ў гэтым належыць амерыканскім палеантолагам [[Атніель Марш|Атніелю Маршу]] і [[Эдуард Коўп|Эдуарду Коўпу]], якія адкрылі і апісалі ўвогуле 142 новых відаў, уключаючы [[апатазаўр]]а і [[брантазаўр]]а (пасля іх аднеслі да аднаго роду), [[дыпладок]]а і [[стэгазаўр]]а, [[манаклон]]а, [[трыцэратапс]]а і іншыя віды. Назапашванне матэрыялу прывяло да падзелу дыназаўраў на сямействы [[птушкатазавыя дыназаўры|птушкатазавых]] і [[яшчаратазавыя дыназаўры|яшчаратазавых]] у 1887 годзе. У першай палавіне XX стагоддзя вялікая частка навуковай супольнасці памылкова лічыла, што дыназаўры былі грувасткімі, млявымі жывёламі. Большасць даследаванняў, якія праводзяцца з 1970 года, аднак, паказалі, што дыназаўры былі актыўнымі жывёламі з павышаным [[метабалізм]]ам і шматлікімі асаблівасцямі для сацыяльнага ўзаемадзеяння. У 1964 годзе знаходка [[дэйнаніх]]а зрабіла новую навуковую рэвалюцыю, бо па будове дыназаўра было ясна, што ён перамяшчаўся адносна хутка, з чаго можна зрабіць вывад, што ён быў [[цеплакроўнасць|цеплакроўным]]. Ідэя цеплакроўнасці прымушала перагледзець старыя ўяўленні не толькі пра [[фізіялогія|фізіялогію]], але і пра паводзіны дыназаўраў, чаму з’явіліся пацвярджэнні ў 1979 годзе, калі былі атрыманы доказы бацькоўскага інстынкту і сацыяльных паводзін яшчараў (выседжванне, абарона і выкормліванне дзіцянят). Нарэшце, параўнанне верхніх канечнасцей дэйнаніха з крылом птушкі прымусіла меркаваць іх блізкасць і паходжанне птушак ад дыназаўраў (або нават наогул прыналежнасць да гэтага надатраду), чаму доказам стала пасля адкрыццё слядоў апярэння ў рада дыназаўраў. У 2005 годзе навукоўцам удалося выдзяліць [[калаген]] з захаваных мяккіх тканін [[тыраназаўр]]а<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/sci/tech/newsid_4382000/4382083.stm Найдены мягкие ткани тиранозавра?]. BBC Russian.com{{ref-ru}}</ref>, і выкарыстаць яго хімічны састаў як яшчэ адзін доказ сваяцтва дыназаўраў з сучаснымі птушкамі<ref>[http://elementy.ru/news/430500 Коллаген из костей динозавров — это уже реальность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080518151215/http://elementy.ru/news/430500 |date=18 мая 2008 }}. elementy.ru</ref>. === Сённяшні час === [[Файл:London - Crystal Palace - Victorian Dinosaurs 1.jpg|thumb|250px|злева|Статуя мегалазаўра ў Лондане]] Шэраг навукоўцаў сцвярджае, што каля трэці апісаных відаў дыназаўраў не існавала. За раней невядомых яшчараў навукоўцы прымалі ўжо апісаных дыназаўраў на розных стадыях развіцця. Праведзенае маштабнае даследаванне іншымі навукоўцамі паказала, што амаль 50 працэнтаў усіх відаў дыназаўраў былі названы няправільна<ref>[http://lenta.ru/news/2009/10/13/mistake/ Треть известных видов динозавров предложили упразднить]. lenta.ru</ref>. У цяперашні час назіраецца дзве процілеглыя тэндэнцыі ў сістэматыцы дыназаўраў. У той час як адны палеантолагі працягваюць драбненне існуючых [[таксон]]аў, вылучаючы па тых ці іншых прыкметах новыя роды і віды з ужо існуючых, іншыя іх калегі ставяць пад сумненне карэктнасць раней апісаных відаў. Так, у 2007 годзе [[Джэк Хорнер]] апублікаваў артыкул, у якім выказваў, што [[дракарэкс Хогвартса]], [[стыгімолах калючы]] і [[пахіцэфалазаўрыд]] з’яўляюцца трыма рознымі ўзроставымі стадыямі аднаго віду. У 2009 годзе Джэк Хорнер пры вывучэнні чэрапа [[нанатыранус]]а заключыў, што гэты дыназаўр на самай справе з’яўляецца маладым [[тыраназаўр]]ам. У 2010 годзе ў выданні [[Journal of Vertebrate Paleontology]] выйшаў артыкул палеантолагаў з [[Дзяржаўнага ўніверсітэта Мантаны]] (Montana State University), дзе таксама гаворыцца, што [[трыцэратапс]] і [[таразаўр]] ёсць розныя стадыі росту асобін аднаго віду. У тым жа годзе іншыя навукоўцы з [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага ўніверсітэта]] апісалі новы род дыназаўраў — [[махацэратапс]], косці якога раней прылічвалі да [[казмазаўр]]а<ref>[http://www.ammonit.ru/new/880.htm Возможно, что трицератопс и торозавр — это один и тот же динозавр]/ Палеонтологический портал Аммонит.ру</ref>. == Паходжанне і эвалюцыя == === Продкі === [[Паўзуны]] насялялі Зямлю яшчэ да з’яўлення дыназаўраў. Лапы ў іх былі размешчаны па баках тулава, як у большасці сучасных яшчарак. Ім на змену прыйшлі продкі дыназаўраў — [[архазаўры]] («пануючыя яшчары»). З’яўленне архазаўраў ішло паралельна з масавым, але не поўным, выміраннем [[тэрапсіды|тэрапсідаў]] на мяжы перыядаў [[пермскі перыяд|пермі]] і [[трыясавы перыяд|трыяса]], якое насіць назву [[Масавае пермскае выміранне]]. У пачатку трыясавага перыяду ўзнікла мноства новых відаў. Важнейшыя развітыя прыкметы раннішніх дыназаўраў, якія адсутнічалі ў большасці [[тэкадонт]]аў, былі звязаны са становішчам цела і характарам руху. Заднія канечнасці сталі практычна вертыкальнымі, а іхняя даўжыня ў параўнанні з больш кароткімі пярэднімі канечнасцямі дазваляе зрабіць вывад аб хаджэнні на дзвюх нагах<ref>Роберт Кэрролл, «Палеонтология и эволюция позвоночных», М. : Мир, 1992 ISBN 5-03-001819-0</ref>. Вышэйшыя формы тэрапсідаў па сваёй арганізацыі былі вельмі блізкія да [[аднапраходныя|аднапраходных млекакормячых]] і, па некаторых меркаваннях, мелі [[поўсць]]<ref>Кирилл Еськов, [http://www.warrax.net/51/eskov/12.html «История Земли и жизни на ней: От хаоса до человека»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070513065543/http://warrax.net/51/eskov/12.html|date=13 мая 2007}}, М: НЦ ЭНАС, 2004. ISBN 5-93196-477-0{{ref-ru}}</ref> і [[малочная залоза|малочныя залозы]]. Раптоўны заняпад [[тэраморфы|тэраморфаў]] і росквіт «сапраўдных яшчараў» — адна з самых інтрыгуючых загадак палеанталогіі. Дыназаўры адхіліліся ад сваіх продкаў архазаўраў прыкладна праз 20 мільёнаў гадоў пасля Масавага пермскага вымірання, якое знішчыла прыблізна 95 % усяго жыцця на [[планета Зямля|Зямлі]]<ref>Kump LR, Pavlov A & Arthur MA (2005). «Massive release of hydrogen sulfide to the surface ocean and atmosphere during intervals of oceanic anoxia». Geology 33 (5): 397—400.</ref>. На сённяшні дзень астанкі самых старажытных дыназаўраў маюць узрост каля 230 мільёнаў гадоў. Аднак у 2010 годзе група амерыканскіх, нямецкіх і паўднёваафрыканскіх палеантолагаў прадставіла ў навуковым свеце сумесную працу, згодна з якой першыя дыназаўры засялялі Зямлю на некалькі мільёнаў гадоў раней, чым было прынята лічыць. Свае высновы яны зрабілі прааналізаваўшы астанкі новага дыназаўрападобнага паўзуна ''[[Asilisaurus|Asilisaurus kongwу]]'', які з’яўляецца роднасным да дыназаўра відам, які жыў 245—240 млн гадоў назад. Навукоўцы лічаць, што ўжо ў гэты час адрозненні паміж ''[[Dinosauriformes]]'' і самымі раннімі дыназаўрамі былі істотнымі, такім чынам, агульны продак дыназаўраў аддзяліўся ад групы ''[[Ornithodira]]'' істотна раней, чым лічылася<ref>S. J. Nesbitt, C. A. Sidor, R. B. Irmis, K. D. Angielczyk, R. M. H. Smith and L. A. Tsuji. 2010. «Ecologically distinct dinosaurian sister group shows early diversification of Ornithodira». Nature 464:95-98</ref>. Па адной з гіпотэз, абодва атрады дыназаўраў упершыню з’явіліся на тэрыторыі сучаснай [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] і затым распаўсюдзіліся па ўсёй [[Пангея|Пангеі]] на працягу трыясавага перыяду з 230 да 199 мільёнаў гадоў назад<ref>Nesbitt, S. J.; Smith, N. D.; Irmis, R. B.; Turner, A. H.; Downs, A. & Norell, M. A. (2009). «A complete skeleton of a Late Triassic saurischian and the early evolution of dinosaurs». Science 326 (5959): 1530—1533</ref><ref>[http://www.gazeta.ru/news/science/2009/12/11/n_1434404.shtml Радзімай дыназаўраў з’яўляецца Паўднёвая Амерыка] {{ref-ru}}</ref>. === Першыя дыназаўры === [[Файл:Herrerasaurusskeleton.jpg|thumb|справа|250px|Шкілеты эрэразаўра і эараптара]] Адным з самых ранніх вядомых на сённяшні дзень дыназаўраў лічыцца ''[[Staurikosaurus]]'', які жыў 228 млн гадоў назад, частковы шкілет якога быў знойдзены ў адкладах сярэдняга трыясавага перыяду на тэрыторыі сучаснай [[Бразілія|Бразіліі]]. [[Вялікая галёначная косць]] гэтага дыназаўра была даўжэйшая за [[сцегнавая косць|сцегнавую]], што характэрна для бегаючых жывёл, косці канечнасцей былі полымі. У 1963 годзе быў апісаны [[эрэразаўр]], выяўлены ў адкладах позняга трыяса на паўночным захадзе [[Аргенціна|Аргенціны]]. З-за фрагментарнасці астанкаў дакладная яго класіфікацыя была не вызначана. Толькі пасля таго як у 1988 годзе быў выяўлены больш поўны [[шкілет]] з чэрапам, ён у асноўным быў класіфікаваўся як прымітыўны тэрапод<ref>[http://www.dinoweb.narod.ru/a_Theropoda.htm «Dinosauria»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090821021007/http://www.dinoweb.narod.ru/a_Theropoda.htm |date=21 жніўня 2009 }}. Dinoweb.narod.ru</ref>. Выяўлены на тэрыторыі сучаснай [[Мексіка|Мексікі]] ''[[Tawa hallae]]'', пацвердзіў сувязь эрэразаўра з больш познімі тераподамі<ref>[http://lenta.ru/news/2009/12/11/dino/ Палеонтологи обнаружили одного из самых первых динозавров.] Lenta.ru</ref>. Эрэразаўр дасягаў даўжыні 4 метраў і вагі 200—250 кілаграм. Чэрап быў доўгі і вузкі, не меў прыкмет характэрных для больш позніх тэраподаў, будова задніх канечнасцей таксама характэрна для ранніх дыназаўраў. Праз чатыры гады пасля адкрыцця эрэразаўра, у Аргенціне быў знойдзены шкілет яшчэ аднаго старажытнага дыназаўра — [[эараптар]]а<ref>Sereno P. C., Forster C. A., Rogers R. R. and Monetta A. M. 1993. «Primitive dinosaur skeleton from Argentina and the early evolution of Dinosauria». Nature 361:64-66.</ref>. Вонкава ён быў падобны на іншых паўзуноў, але асаблівасці касцей і зубоў дазволілі аднесці яго да прымітыўных тэраподаў<ref>[http://dinoweb.narod.ru/Theropoda.htm#eoraptor «Theropoda: Eoraptor»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071129010825/http://dinoweb.narod.ru/Theropoda.htm#eoraptor |date=29 лістапада 2007 }}. dinoweb.narod.ru</ref>. Палеантолагі мяркуюць, што эараптар нагадвае агульнага продка ўсіх дыназаўраў<ref>Sereno PC (1999). «The evolution of dinosaurs». Science 284 (5423): 2137—2147.</ref>. Калі гэтыя здагадкі дакладныя, то грунтуючыся на яго рысах, можна казаць, што першыя дыназаўры былі маленькімі, двухногімі драпежнікамі<ref>Sereno, P.C.; Forster, Catherine A.; Rogers, Raymond R.; Monetta, Alfredo M. (1993). «Primitive dinosaur skeleton from Argentina and the early evolution of Dinosauria». Nature 361: 64-66.</ref>. Знаходкі прымітыўных, падобных да дыназаўра арнітадзіраў, як ''[[Marasuchus]]'' і ''[[Lagerpeton]]'' падтрымліваюць гэтыя здагадкі; аналіз акамянеласцей дадзеных паўзуноў сапраўды кажа аб іх малых памерах і хаджэнні на дзвюх нагах. Самай першай вядомай групай птукатазавых дыназаўраў з’яўляюцца ''[[Fabrosauridae]]''. Самы ранні з іх — [[пізаназаўр]], выяўлены ў пародах верхняга трыяса на тэрыторыі сучаснай Аргенціны. Лепш за ўсё з ''Fabrosauridae'' вывучаны род ''[[Lesothosaurus]]'', з Паўднёвай Афрыкі. Як і ўсе іншыя фабразаўрыды, ён дасягаў у даўжыню каля 1 метра. Будова задніх канечнасцей характэрна для біпедальных жывёл, вялікая галёначная косць якіх значна даўжэйшая за сцегнавую. Некаторыя часткі шкілета падобныя да іншых дыназаўраў раннішніх тэраподаў, але тазавыя косці і будова чэрапа і зубоў ужо маюць прыкметы птушкатазавых дыназаўраў. На самых ранніх этапах [[эвалюцыя|эвалюцыі]] дыназаўраў, зямля была заселена рознымі відамі архазаўраў і тэрапсідаў, такіх як [[этазаўры]], [[цынадонты]], [[дыцынадонты]], [[арнітазухіды]], [[рынхазаўры]] і іншыя. Відаць, у канцы трыяса дыназаўры вытрымалі доўгую канкурэнцыю з гэтымі жывёламі, перш чым перамаглі і дасягнулі росквіту. Некаторыя навукоўцы, аднак, мяркуюць, што пануючае становішча дыназаўраў было атрымана не столькі перавагай над іншымі жывёламі, колькі выпадковасцю. У [[карнійскі ярус|карнійскім веку]] дыназаўры не адзначаліся ўстойлівым павелічэннем у разнастайнасці і ліку, калі б яны, канкуруючы, займалі месцы іншых груп жывёл. Замест гэтага, яны былі вельмі рэдкімі, складаючы толькі 1—2 % ад агульнай жывёльнай [[фаўна|фаўны]]. У [[нарнійскі ярус|нарнійскім веку]], пасля знікнення некалькіх іншых груп, яны сталі істотнымі кампанентамі фаўны, складаючы ўжо 50—90 % жывых істот<ref>Brusatte, S.L.; Benton, MJ; Ruta, M; Lloyd, GT (2008). «Superiority, competition, and opportunism in the evolutionary radiation of dinosaurs». Science 321 (5895): 1485—1488.</ref>. Каля 200 мільёнаў гадоў назад адбылося [[Трыясава-Юрскае выміранне]]. Гэтая падзея канчаткова вызваліла экалагічныя месцы, адкрыўшы магчымасць развіцца пачынаючы з [[юрскі перыяд|Юрскага перыяду]] такім групам, як ''[[Crocodylomorpha]]'', птэразаўраў, [[млекакормячыя|млекакормячым]], [[чарапахі|чарапахам]] і дыназаўрам<ref>Benton, Michael J. (2004). «Origin and relationships of Dinosauria». in Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 7—19.</ref>. == Класіфікацыя == * атрад {{bt-bellat|Яшчаратазавыя|Saurischia}} ** падатрад {{bt-bellat||Sauropodomorpha}} ** падатрад {{bt-bellat||Theropoda}} (у тым ліку [[Кархарадонтазаўр]]) * атрад {{bt-bellat|Птушкатазавыя|Ornithischia}} * падатрад {{bt-bellat||Cerapoda}} (у тым ліку [[Трыцэратапсы]]) * падатрад {{bt-bellat||Thyreophora}} (у тым ліку [[Tatisaurus]]) {|class="graytable" style="text-align:center" |+ Розніца ў будове тазавых касцей Птушкатазавых і Яшчаратазавых дыназаўраў<br /> |[[Файл:Ornithischia.png|center|250px]] |[[Файл:Saurischia.png|center|250px]] |- |'''Тазавыя косці птушкатазавых дыназаўраў''' |'''Тазавыя косці яшчаратазавых дыназаўраў''' |- |} == Марфалогія і характарыстыкі == На сённяшні дзень адкрыта вялікая відавая разнастайнасць дыназаўраў. Адны з іх перамяшчаліся на дзвюх нагах, іншыя былі чацвераногімі, а такія віды, як [[амазаўр]] і [[ігуанадон]], маглі лёгка перамяшчацца, як на двух, так і на чатырох нагах. Многія з іх валодалі характэрнымі асаблівасцямі, такім як касцяная браня ([[анкілазаўр]]) і рагавыя пласціны ([[стэгазаўр]]) па ўсім тулаве, рогі ([[трыцэратапс]]) ці грабяні на галовах ([[паразаўролаф]]). Нягледзячы на тое, што дыназаўраў часта прадстаўляюць як жывёл вялікіх памераў, многія з іх былі ростам з [[чалавек|сучаснага чалавека]], а некаторыя не перавышалі памераў сучасных катоў. У цяперашні час адным з самых маленькіх дыназаўраў з’яўляецца ''[[Hesperonychus elizabethae]]'' які жыў у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] і быў апісаны ў 2009 годзе. У даўжыню ён быў 50 см, важыў каля 2 кг. Харчаваўся, відаць, [[насякомае|насякомымі]], дробнымі [[млекакормячыя|млекакормячымі]] і дзіцянятамі дыназаўраў. У 2008 годзе быў апісаны іншы від дыназаўра, ''[[Albertonykus borealis]]'', які таксама жыў у Паўночнай Амерыцы і магчыма дасягаў меншага памеру, чым ''Hesperonychus'', аднак афіцыйна паведамляць пра якія-небудзь факты палеантолагі не спяшаюцца, бо выяўленых слядоў міні-дыназаўра недастаткова для сур’ёзных заяўленняў. Па сучасных ацэнках адной з самых буйных драпежных жывёл, якія жылі на [[планета Зямля|Зямлі]], з’яўляецца [[спіназаўр]], які пераўзыходзіў па памерах нават [[тыраназаўр|тыраназаўра-рэкса]]. Па гэтых ацэнак у даўжыню ён складаў каля 16-18 метраў, у вышыню 8 метраў. Уздоўж спіны ў яго была расцягнутая скура ў выглядзе ветразя вышынёй 1,8 метра. Іншымі буйнымі тэраподамі з’яўляюцца [[гіганатазаўр]] і [[кархарадантазаўр]], якія дасягалі ў даўжыню каля 13 метраў. Самы вядомы ў сучаснай культуры драпежны дыназаўр — тыраназаўр, які не вельмі моцна саступаў гэтым відам па сваіх памерах. Найбольшы і поўны яго шкілет дасягаў у даўжыню 12,8 метраў, а па некаторых дадзеных і зусім мог дасягаць у даўжыню да 15 метраў<ref>Erickson, Gregory M.; Makovicky, Peter J.; Currie, Philip J.; Norell, Mark A.; Yerby, Scott A.; & Brochu, Christopher A. (2004). «Gigantism and comparative life-history parameters of tyrannosaurid dinosaurs». Nature 430 (7001): 772—775.</ref>. У 1970 годзе ў [[Манголія|Манголіі]] былі раскапаны пярэднія канечнасці [[дэйнахэйрус]]а даўжынёй амаль 2,5 метры. З прычыны невялікай колькасці астанкаў, агульная даўжыня дыназаўра невядомая. Па знойдзеных канечнасцях навукоўцы мяркуюць, што ў даўжыню дэйнахэйрус мог дасягаць 20 метраў. Калі іх ацэнкі дакладныя, гэты дыназаўр можа стаць самым буйным драпежнікам, знойдзеным навукоўцамі. У сакавіцкім нумары за 2011 год публікацыі [[Бразілія|бразільскай]] акадэміі навук ''Anais da Academia Brasileira de Ciências'' быў надрукаваны артыкул<ref>Octávio Mateus, Louis L. Jacobs, Anne S. Schulp, Michael J. Polcyn, Tatiana S. Tavares, André Buta Neto, Maria Luísa Morais and Miguel T. Antunes. [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&chrome=true&srcid=0Bz3AF226MnaNOTRkYzc0MmMtMDlhMS00YzYzLThjNWYtZjAzOTk0MzQwMmZm&hl=en&authkey=CPX4yJ0H Angolatitan adamastor]. A new sauropod dinosaur and the first record from Angola</ref>, прысвечаная знаходцы ў 2005 годзе міжнароднай палеанталагічнай экспедыцыі ў [[Ангола|Анголе]], прыкладна ў 70 кіламетрах на поўнач ад [[Луанда|Луанды]], акамянелых рэштак правай пярэдняй канечнасці новага вялікага (каля 13 метраў у даўжыню) дыназаўра — [[заўрапод]]а. === Асаблівасці будовы === Дыназаўры злучалі ў сабе ўласцівасці некалькіх зараз адасобленых груп жывёльнага царства: [[Яшчаркі|яшчарак]], [[кракадзілы|кракадзілаў]], [[млекакормячыя|млекакормячых]] і [[птушка|птушак]]. Іх [[чэрап]] у цэлым быў устроены па тыпу яшчарак, але кожны зуб змяшчаўся ў асобнай ячэйцы, як у кракадзілаў, з імі ж збліжае дыназаўраў і бледны скураны ці касцявы панцыр, якім было пакрыта тулава ў некаторых родаў. З млекакормячымі дыназаўраў збліжае будова трубчастых касцей з шырокімі каналамі, напоўненымі [[мазгавое рэчыва|мазгавым рэчывам]], будова нязграбных суставаў пальцаў і [[крыжавая косць|крыжавой косці]]; нарэшце, па будове таза і задніх канечнасцей яны больш за ўсё набліжаюцца да птушак. == Выміранне == {{main|Выміранне дыназаўраў}} [[Файл:Impact event.jpg|thumb|250px|[[Астэроід]] — адна з магчымых прычын знікнення дыназаўраў.]] [[Файл:Gastornis.png|міні|300x300пкс|[[Гасторніс]] — першы нашчадак дыназаўраў пасля іх вымірання. ]] [[Файл:Titanis07DB.jpg|thumb|120px|[[Тытаніс]] — позні нашчадак дыназаўраў пасля іх вымірання.]] Дыназаўры вымерлі ў канцы [[Мелавы перыяд|мелавога перыяду]], каля 65 мільёнаў гадоў назад. Ці было гэта выміранне паступовым ці раптоўным<ref>[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/254/5033/835 Science, Vol 254, Issue 5033, 835—839 PM Sheehan, DE Fastovsky, RG Hoffmann, CB Berghaus, and DL Gabriel. Sudden extinction of the dinosaurs: latest Cretaceous, upper Great Plains, USA]</ref>, у наш час — прадмет спрэчак; адзінага пункта гледжання няма. {{Фанеразой|225|65|text=Дыназаўры}} Выміранне дыназаўраў было толькі часткай так званага «вялікага вымірання», якое мела месца ў той жа час: разам з дыназаўрамі вымерлі марскія рэптыліі ([[мазазаўр]]ы і [[плезіязаўр]]ы) і [[птэразаўр|лятучыя яшчары]], шматлікія малюскі, у тым ліку [[Аманаідэі|аманіты]], [[белемніты]] і мноства дробных водарасцей. Усяго загінула 16 % сямействаў марскіх жывёл (47 % родаў марскіх жывёл) і 18 % сямействаў сухапутных пазваночных. Паводле адной з гіпотэз, прычынай «вялікага вымірання» стаў удар астэроіда або каметы ў раёне мексіканскага паўвострава [[Юкатан]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/science/2010/03/100304_dinosaur_extinction_crater.shtml БіБіСі: «Дыназаўры вымерлі з-за падзення астэроіда»]</ref>, але існуюць і іншыя гіпотэзы. == Крыніцы == {{reflist|1=2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dinosauria}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дыназаўры| ]] [[Катэгорыя:Пазваночныя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] jsy4ptdriv7slfl84o4xmp7phbafaqg 0 58385 5159211 5159048 2026-06-28T13:33:38Z M.L.Bot 261 /* Маршруты */ 5159211 wikitext text/x-wiki {{Тралейбусная сістэма |назва = Віцебскі тралейбус |выява = Aksm-420 vitovt vitebsk 01.jpg |шырыня = |краіна = {{BLR}} |горад = [[Віцебск]] |дата адкрыцця = [[1 верасня]] [[1978]] года |дата зачынення = Дзеючая |кол-ць маршрутаў = 16 |даўжыня кант. сеткі = ~34 км |даўжыня маршрутаў = ~335 км |кол-ць трал. паркаў = 1 |кол-ць тралейбусаў = 88 |тыпы = |кошт праезду = |эксплуатант = |сайт = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} [[Файл:Trolleybus map of Viciebsk (Belarus) — Схема тралейбусных маршрутаў Віцебска (Беларусь).png|thumb|350px|Схема тралейбусных маршрутаў Віцебска.]] '''Віцебскі тралейбус''' — сістэма [[тралейбус]]ных ліній у [[Віцебск]]у, пачала дзейнічаць [[1 верасня]] [[1978]] г. На 2026 год у Віцебску працягласць тралейбусных ліній складае — больш 80 км, 16 маршрутаў і 1 тралейбусны парк. Практычна ўся сетка, за выключэннем кароткага ўчастка ад чыгуначнага вакзала па [[вуліца Кірава (Віцебск)|вуліцы Кірава]], знаходзіцца на левым беразе [[Заходняя Дзвіна|Дзвіны]]. == Гісторыя == Першы віцебскі тралейбус выйшаў на лінію 1 верасня 1978 года ў 11:36. На адкрыцці прымалі ўдзел прадстаўнікі старшыні аблвыканкама, будаўнікі і навучэнцы 3 «Д» класа школы № 31. [[13 кастрычніка]] [[1980]] года быў адкрыты тралейбусны маршрут № 2, які злучыў чыгуначны вакзал з [[плошча Леніна (Віцебск)|плошчай Леніна]], у 1983 годзе быў адкрыты маршрут №2, які злучыў [[праспект Фрунзэ (Віцебск)|праспект Фрунзэ]] і [[Чыгуначны вакзал (Віцебск)|чыгуначны вакзал]]. У [[1986]] годзе адкрыты маршрут №4 «Тралейбусны парк — Смаленскі рынак», у ліпені 1992 года — № 5 «Чыгуначны вакзал — вуліца Лазо», у сакавіку 1995 — № 6 «праспект Фрунзэ — вуліца Церашковай». У час рамонту [[Кіраўскі мост|Кіраўскага мост]]а ў 2004 годзе быў адкрыты маршрут № 7. Пасля рамонту ён быў скасаваны, але ў [[2010]] годзе быў адноўлены. У [[2005]] годзе адкрыты маршрут № 8, а ў 2013 — № 9 и № 10. 23 чэрвеня 2017 года пачаў работу 11 маршрут, які злучыў мікрараён Медцэнтр с чыгуначным вакзалам. == Маршруты == * [[Файл:MA Route 1.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — вул. Праўды — Вакзал * [[Файл:MA Route 2.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — пр-т Будаўнікоў — Смаленскі рынак * [[Файл:MA Route 3.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — пр-т Фрунзэ — Вакзал * [[Файл:MA Route 4.svg|x20px]] Смаленскі рынак — пр-т Фрунзэ — пр-т Будаўнікоў — Вакзал * [[Файл:MA Route 5.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — вул. Лазо — Вакзал * [[Файл:MA Route 6.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — вул. Воінаў-Інтэрнацыяналістаў — Вакзал * [[Файл:MA Route 7.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — вул. Лазо — вул. Воінаў-Інтэрнацыяналістаў — Смаленскі рынак * [[Файл:MA Route 8.svg|x20px]] мкрн. Фрунзэ — вул. Лазо — вул. Праўды — Смаленскі рынак * [[Файл:MA Route 9.svg|x20px]] Смаленскі рынак — пр-т Чарняхоўскага — пр-т Будаўнікоў — мкрн. Медцэнтр * [[Файл:MA Route 10.svg|x20px]] Вакзал — пр-т Фрунзэ — мкрн. Медцэнтр * [[Файл:MA Route 11.svg|x20px]] Вакзал — пр-т Чарняхоўскага — вул. Воінаў-Інтэрнацыяналістаў — мкрн. Медцэнтр * [[Файл:MA Route 12.svg|x20px]] Вакзал — пр-т Фрунзэ — вул. Церашковай — мкрн. Білева * 13. мкрн. Фрунзэ — Вакзал — Бiцялёва * 14. мкрн. Фрунзэ — пр-т Генерала Люднiкава — Кацельня «Паўночная» * 15.вул. 33 Армii — пр-т Будаўнiкоў — Кацельня «Паўночная» * 16.вул. 33-й Армii — вул. Воiнаў-інтэрнацыяналiстаў — вул. Ленiна — Завод БПД == Цікавыя факты == На [[Плошча Свабоды (Віцебск)|Плошчы Свабоды]] сыходзяцца ўсе 12 маршрутаў віцебскага тралейбуса, прычым адзін з іх (маршрут №4) сустракаецца сам з сабой. == Гл. Таксама == * [[Віцебскі трамвай]] * [[Віцебскі аўтобус]] == Спасылкі == * [http://www.vttu.by/raspis.jsp Расклад руху на сайце ВТТУ] {{Грамадскі транспарт Беларусі}} {{Тралейбусная сістэма Беларусі}} {{Віцебск у тэмах}} [[Катэгорыя:Транспарт Віцебска]] [[Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе]] [[Катэгорыя:1978 год у Віцебску]] 83hq4yits999xvq5fqv9vhuis8rk2qk 0 59153 5159330 5150352 2026-06-28T19:00:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159330 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = «Дынама» |выява = [[Выява:Dinamo_Stadium_Minsk.png|300px|Стадыён «Дынама»]] |катэгорыя = '''стадыён УЕФА 4-й катэгорыі'''<br/>{{rating|4|4}} |поўная назва = Дзяржаўная ўстанова «Нацыянальны алімпійскі стадыён «Дынама» |месцазнаходжанне = [[Беларусь]], [[Мінск]],<br/>[[Вуліца Кірава (Мінск)|вуліца Кірава]], 8 |пабудаваны = 1934 |адкрыты = 12 чэрвеня 1934 |рэканструяваны = 1937—1939, 1946—1954,<br/>1978—1980, 2014—2018 |уладальнік = |каманда = [[зборная Беларусі па футболе]],<br/>[[ФК Дынама Мінск|«Дынама» Мінск]] |умяшчальнасць = 22 246<ref>{{Cite web |url=https://stadium-dinamo.by/ru/osobennosti-stadiona |title=Афіцыйная ўмяшчальнасць стадыёна «Дынама» |access-date=26 верасня 2019 |archive-date=9 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109181707/https://stadium-dinamo.by/ru/osobennosti-stadiona |url-status=dead }}</ref> |габарыты = 105×68 м |пакрыццё = натуральнае |вікісховішча = Dynama Stadium, Minsk }} '''Нацыянальны алімпійскі стадыён «Дынама»''' — шматфункцыянальны стадыён у [[Мінск]]у, галоўная спартыўная арэна [[Беларусь|Беларусі]]. Выкарыстоўваецца для правядзення футбольных матчаў і спаборніцтваў па лёгкай атлетыцы. З’яўляецца хатняй арэнай для [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі па футболе]] і футбольнага клуба [[ФК Дынама Мінск|«Дынама» Мінск]]. Умяшчальнасць стадыёна складае 22 000 месцаў. == Гісторыя == Стадыён быў афіцыйна адкрыты [[12 чэрвеня]] [[1934]] года. Уласнікам арэны з’яўляўся Мінскі абласны савет фізкультурна-спартыўнага таварыства «Дынама». Першапачаткова трыбуны ўмяшчалі 10 тысяч чалавек. Стадыён хутка стаў самым наведвальным спартыўным аб’ектам БССР, і неўзабаве паўстала патрэба ў павелічэнні яго ўмяшчальнасці. Таму ў 1937—1939 гадах была праведзена першая рэканструкцыя, у выніку якой колькасць месцаў для гледачоў павялічана на 12 000. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px" caption="Стадыён у 1930-х гадах" > Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936).jpg|1936 Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1935).jpg|1935 Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (1936) (3).jpg|1936 </gallery> [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (23.08.1943).jpg|міні|злева|Фінальны забег на 75 метраў сярод жанчын чэмпіянат па лёгкай атлетыцы, які праводзіўся ў час нямецкай акупацыі, 24 жніўня 1943 года]] [[Файл:Miensk, Lachaŭka, Dynama. Менск, Ляхаўка, Дынама (05.1941).jpg|thumb|Праект уваходнай групы, май 1941]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] стадыён быў разбураны — захаваліся толькі рэшткі трыбун. Астатнія спартыўныя збудаванні былі цалкам знішчаны. Аднаўленне стадыёна пасля вайны пачалося ў 1946 годзе. Першы футбольны матч на «Дынама» прайшоў 12 чэрвеня 1948 года, аднак будаўніцтва вялося яшчэ да 1954. Над праектам працавалі архітэктары [[В. Вальфензон]], [[М. Колі]], [[М. Паруснікаў]], [[С. Сатунц]], [[Е. Шаркова]] і [[М. Шміт]]. Пасля заканчэння будаўніцтва трыбуны спартыўнай арэны ўмяшчалі 35 тысяч гледачоў. У [[1978]]—[[1980]] гадах напярэдадні [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|ХХII летніх Алімпійскіх гульняў]] стадыён быў рэканструяваны спецыяльна для правядзення матчаў адборачнага футбольнага турніру Алімпіяды. Аўтары праекта — архітэктары [[С. Баткоўскі]], [[М. Гаўхфельд]], [[Л. Гельфанд]], [[Ю. Спясіўцаў]]<ref name="ЗП"/>, скульптар [[В. Занковіч]]. Да галоўнага старту чатырохгоддзя на «Дынама» ўстаноўлены новае табло і асвятляльныя мачты, надбудаваны другі ярус трыбун (умяшчальнасць павялічана да 50 000), абсталяваны ложы для прэсы і спецыяльнае памяшканне для допінг-кантролю. У 1999 годзе на трыбунах былі ўсталяваныя пластыкавыя сядзенні, у выніку чаго колькасць месцаў для гледачоў скарацілася да 34 тысяч. === Рэканструкцыя 2000-х гадоў === [[Файл:Minsk, Belarus - panoramio (16).jpg|міні|злева|Стадыён да рэканструкцыі]] [[Выява:Dynamo Minsk stadium. October 2012. Main view, Pic.05.JPG|міні|Стадыён да рэканструкцыі]] У [[2012]] годзе ўлады горада абвясцілі міжнародны конкурс на лепшы архітэктурны праект [[рэканструкцыя|рэканструкцыі]] стадыёна. У тэндэры прымалі ўдзел спачатку венгерская кампанія «Грабаплан», а затым нямецкая кампанія GMP International GmbH. Нягледзячы на перамогу ў конкурсе нямецкай GMP, [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт]] адмовіўся ад прапанаванага праекта з-за высокага кошту яго рэалізацыі. [[16 мая]] [[2014]] года [[Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў Указ № 220 «Аб рэканструкцыі комплексу аб’ектаў стадыёна „Дынама“ ў г. Мінску». Заказчыкам было вызначана [[Упраўленне капітальнага будаўніцтва Мінгарвыканкама|ўпраўленне капітальнага будаўніцтва Мінгарвыканкама]], генеральнай праектнай арганізацыяй — прадпрыемства «[[Мінскпраект]]» (галоўны архітэктар праекта [[Аляксандр Елісееў]]<ref name="tribuna">{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/peretrem/1855892.html |title=«Футбол — это просто дополнительная опция». Архитектор, который придумал новый облик стадиона «Динамо» |access-date=7 сакавіка 2020 |archive-date=1 красавіка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401220049/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/peretrem/1855892.html |url-status=dead }}</ref>). Фінансаванне ажыццяўлялася за кошт сродкаў бюджэту сталіцы. [[Файл:Decommissioned Tram tracks at three-way Junction in Minsk 5 May 2016.jpg|міні|злева|Рэканструкцыя стадыёна ў 2016 годзе]] Пазней улады горада прапанавалі перабудаваць стадыён «Дынама» ў Нацыянальны алімпійскі стадыён. Было вырашана зрабіць лёгкаатлетычную арэну з магчымасцю правядзення на ёй футбольных матчаў. Рэканструкцыя прадугледжвала захаванне гістарычнага аблічча стадыёна і скарачэнне ўмяшчальнасці да 22 тысяч. Агульная колькасць гледачоў уключае ложу ганаровых гасцей больш чым на 600 чалавек. Значна пашыраны плошчы для работы спартыўных журналістаў: для прадстаўнікоў СМІ адводзіцца 800 месцаў на трыбунах і 200 у галоўным прэс-цэнтры. [[Выява:Мінск. Кірава ў сакавіку 2019 (30).jpg|міні|злева||Галоўны ўваход]] Сучасны выгляд стадыёну надаюць навес з пакрыццём з алюмініевых прафіляваных лістоў, а таксама зашклёная частка фасада заходняй трыбуны. Старыя асвятляльныя мачты спартыўнай арэны заменены на новыя. Пад навесам былі ўсталяваныя дадатковыя пражэктары і гукавая сістэма. Праведзена мадэрнізацыя сістэмы вадкаснага падагрэву поля, з’явіліся два новых мультымедыйных табло. На стадыёне ўпершыню ў краіне ўкаранёна сістэма «старт-фініш», якая дазваляе за лічаныя секунды фіксаваць [[фальстарт]], [[фотафініш]], вымяраць дакладную адлегласць, на якую паляцеў снарад у спаборніцтвах па кіданні. Лёгкаатлетычнае ядро спартыўнай арэны ўключае ў сябе дзевяць бегавых дарожак, сектары для скачкоў у даўжыню, у вышыню, з шастом і патройнага скачку, для штурхання ядра, кідання дзіды, дыска і молата, яма для бегу стыпль-чэз. Газон на футбольным полі натуральны, памеры поля — 105×68 метраў. Вялікая ўвага пры распрацоўцы праекта была нададзена пытанням бяспекі. На тэрыторыі спартыўнага аб’екта размешчана каля чатырохсот відэакамер. Дзве тысячы квадратных метраў у падтрыбунных памяшканнях адведзены пад камерцыйныя мэты. Для заўзятараў і наведвальнікаў прадугледжаны 64 месцы на падземнай паркоўцы і 229 на тэрыторыі побач з арэнай. Па перыметры трыбун стадыёна размешчаны кропкі грамадскага харчавання. === Сучаснасць === Адкрыццё спартыўнай арэны пасля рэканструкцыі адбылося [[21 чэрвеня]] [[2018]] года. Ва ўрачыстай цырымоніі прынялі ўдзел Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка і Прэзідэнт [[Міжнародная асацыяцыя лёгкаатлетычных федэрацый|Міжнароднай асацыяцыі лёгкаатлетычных федэрацый]]. Нацыянальнаму алімпійскаму стадыёну «Дынама» прысвоены чацвёртая катэгорыя УЕФА і першы клас ад IAAF. [[Выява:Belarus — San Marino (UEFA Nations League 08.09.2018), Беларусь — Сан-Марино (Лига наций УЕФА 08.09.2018).jpg|міні|Матч Беларусь — Сан-Марына, верасень 2018 года]] Галоўная спартыўная арэна Мінска прымае матчы з удзелам [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі па футболе]] і футбольнага клуба [[ФК Дынама Мінск|«Дынама» Мінск]], фіналы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. З [[21 чэрвеня|21]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года на стадыёне «Дынама» праходзілі [[II Еўрапейскія гульні]]. == Архітэктура == [[Файл:Мінск. Вуліца Ульянаўская (кастрычнік 2018) (04).jpg|thumb|злева|Стадыён пасля рэканструкцыі, аркады з боку Ульянаўскай вуліцы былі захаваныя]] [[Выява:Мінск. У час Еўрагульняў (80).jpg|міні|Уваходная аркада з агароджай]] Спартыўны комплекс разам з паркавай зонай размешчаны на 2 [[тэраса]]х плошчай 12 [[га]]. Пасля рэканструкцыі [[1978]]—[[1980]] гадоў стадыён ўключаў вялікую спартыўную арэну, пляцоўкі [[валейбол]]ьную, [[баскетбол]]ьную, для [[гарадкі (гульня)|гульні ў гарадкі]], [[тэнісныя корты]]. Стадыён меў асобны будынак стралковага [[цір]]а з тэхнічна абсталяванымі агнявымі рубяжамі. Тэрыторыя стадыёна была абнесена [[агароджа]]й [[Мастацкае ліццё|мастацкага чыгуннага ліцця]]. Галоўны ўваход аформлены ў выглядзе стройнай [[Аркада (архітэктура)|аркады]] [[Карынфскі ордар|карынфскага ордара]] (архіт. [[М. Баршч]]). У [[1980]] годзе з боку [[Ульянаўская вуліца (Мінск)|вул. Ульянаўскай]] створаны другі парадны ўваход. Па восі яго размешчана скульптурная група «Бег» (скульптар [[В. Занковіч]]). [[Асвятляльная мачта|Асвятляльныя мачты]] размешчаны звонку па перыметры трыбун<ref name="ЗП"/>. Авальнае ў плане спартыўнае ядро ([[футбольнае поле]], 8 [[бегавая дарожка|бегавых дарожак]], сектар для скачкоў і кідання) абкружана [[трыбуна]]мі, якія змяшчалі больш як на 50 гледачоў. Большая іх частка ў выглядзе сегментнага [[амфітэатр]]а размешчана на натуральным земляным адхоне. Галоўны архітэктурны акцэнт трыбун — павільён-ложа з боку галоўнага ўваходу. Пад трыбунамі размяшчаліся залы для [[Лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыкі]], [[барацьба|барацьбы]], [[бокс]]у, лёгкаатлетычны цэнтр з [[трэнажор]]нымі ўстаноўкамі<ref name="ЗП">{{крыніцы/ЗП|Мінск|113|Стадыён «Дынама»}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Нацыянальны футбольны стадыён (Мінск)]] == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Мінск|113|Стадыён «Дынама»}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|712Г000069}} * [https://stadium-dinamo.by/ru Афіцыйны сайт стадыёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190525160731/https://stadium-dinamo.by/ru |date=25 мая 2019 }} * [https://minsk-old-new.com/places/sportivnye-obekty/stadion-dinamo Гісторыя стадыёна «Дынама»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190926135313/https://minsk-old-new.com/places/sportivnye-obekty/stadion-dinamo |date=26 верасня 2019 }} * [https://minsknews.by/vozvrashhenie-stadiona-dinamo-chto-izmenilos-a-chto-ostalos-prezhnim-na-legendarnoy-arene/ Вяртанне стадыёна «Дынама»: што змянілася, а што засталося ранейшым на легендарнай арэне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190926135312/https://minsknews.by/vozvrashhenie-stadiona-dinamo-chto-izmenilos-a-chto-ostalos-prezhnim-na-legendarnoy-arene/ |date=26 верасня 2019 }} * [https://zviazda.by/be/news/20240708/1720446782-syoleta-stadyyonu-dynama-spaunyaecca-90-gadou Стадыён «Дынама» — больш, чым стадыён] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240708184404/https://zviazda.by/be/news/20240708/1720446782-syoleta-stadyyonu-dynama-spaunyaecca-90-gadou |date=8 ліпеня 2024 }} — zviazda.by {{Стадыёны чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{Славутасці Мінска}} [[Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Мінска]] [[Катэгорыя:Вуліца Кірава (Мінск)]] [[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:1934 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Баткоўскага]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мікалая Колі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Міхаіла Паруснікава]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Гельфанда]] 3njn79kf3tt1cd1c6vh96i85pgsb54d 0 60370 5159161 5158320 2026-06-28T12:00:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Знішчэнне */ 5159161 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Магілёўская ратуша |Арыгінальная назва = | Выява =Ратуша в Могилеве.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Магілёў |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1578 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = [[2007]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[2009]] |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская ратуша''' — помнік архітэктуры ў цэнтральнай частцы [[Магілёў|Магілёва]], сімвал горада. Існавала ў [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XX стагоддзе|XX]] стст. У [[2008]] завяршылася ўзвядзенне новага будынка на месцы знішчанага савецкімі ўладамі помніка архітэктуры. == Гісторыя == [[Выява:Mahilyow Rathaus.jpg|thumb|left|155px|Магілёўская ратуша ў пачатку [[1900-я|1900-х]]]] У [[1578]] годзе, праз год пасля атрымання горадам граматы на [[магдэбургскае права]], у Магілёве пачалося ўзвядзенне гарадской ратушы. Першапачаткова ратуша была драўлянай, таму неаднаразова згарала дашчэнту, і яе месцазнаходжанне мянялася. [[4 верасня]] [[1679]] г. гараджане пад кіраўніцтвам майстра Феські прыступілі да будаўніцтва прастакутнай у плане (28х10,5 м) мураванай ратушы на [[Гандлёвая плошча (Магілёў)|Гандлёвай плошчы]], асноўны корпус якой быў узведзены да [[1681]] года. У 1682—1686 гг. майстрам Крузбергам з [[Быхаў|Быхава]] ўзведзеная вежа на вышыню каля 26 м, абвалілася<ref name="АБ"/>. У чэрвені 1692 г. пасля разборкі муроў першай вежы майстрам Ігнатам з арцеллю ўзведзеная новая 8-гранная 5-ярусная вежа вышынёй да 38 м<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Магілёўская ратуша|аўтар=[[А. А. Трусаў]]}}</ref> (са [[шпіль|шпілем]] — 46 метраў). Разам са званіцай [[Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскага сабора]] вежа ратушы з’яўлялася асноўнай вертыкальнай [[Дамінанта (архітэктура)|дамінантай]] горада<ref name="АБ"/>. Як сведчаць гістарычныя і археалагічныя матэрыялы, у ратушы знаходзіліся: на першым паверсе [[сені]], вялікая «[[ізба]]» (адбываліся суды пад кіраўніцтвам [[войт]]а), [[канцылярыя]] і «ратушная [[святліца]]», дзе захоўваліся бягучыя справы магістрата; на другім паверсе сені, судовая «ізба» (магістрацкія суды), вялікая зала (пасяджэнні магістрату) і дапаможныя памяшканні; у [[цокаль]]ным паўпадвальным паверсе [[скарбніца]], [[склад]]ы і [[астрог]]. Памяшканні ацяпляліся [[кафля]]нымі [[печ]]амі, аздобленымі [[тэракота]]вай і зялёнай [[паліваная кафля|паліванай кафляй]]. Верагодна, што першы паверх быў перакрыты [[скляпенні|скляпеннямі]]. На другі паверх вялі [[лесвіца|лесвіцы]], аздобленыя разьбянымі драўлянымі [[балясы|балясамі]]. [[Вокны]] з невялікімі круглаватымі [[шыба]]мі мелі прыгожыя алавяныя рамы-[[аканіца|аканіцы]]. [[Падлога]] зробленая са спецыяльнай [[цэгла|цэглы]], сцены [[пабелка|пабеленыя]]. Звонку ратуша была [[тынк|атынкаваная]], былі два ганкі — нізкі і высокі парадны (з боку галоўнага і дваровага фасадаў). Вежа пяціярусная, завяршалася гранёным [[купал]]ам са [[шпіль|шпілем]], мела [[балкон]] з металічнымі [[краты|кратамі]], вялікі [[гадзіннік]] (паводле архіўнага здымку пачатку XX ст., быў на вежы ў 2-й палове XVII ст.). Стромкі дах ратушы накрыты плоскай чырвонай [[дахоўка]]й, аздоблены пазалочанымі [[флюгер]]амі-ветранікамі на [[франтон]]е, на дахах ганкаў і на вежавым шпілі<ref name="АБ"/>. Падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў верасні [[1708]] года ратуша згарэла, але была хутка адноўленая. А ў [[1733]] годзе ратуша капітальна перабудаваная, дах накрыты [[бляха]]й. Архітэктура яе фасадаў стала адпавядаць узведзеным побач на плошчы ў стылі [[класіцызм]]у [[Дом губернатара (Магілёў)|дамам губернатара]] і [[Дом віцэ-губернатара (Магілёў)|віцэ-губернатара]]: шырокі гарызантальны пояс, які падзяляў паверхі будынкаў, [[рустоўка]] ніжняга паверха, [[ліштвы]] акон другога паверха<ref name="АБ"/>. Будынак быў самым высокім у горадзе. У [[1780]] годзе з яе назіральнай пляцоўкі Магілёвам любаваліся імператрыца [[Кацярына II]] і аўстрыйскі імператар [[Іосіф II]]. {{-}} <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя графічныя выявы" perrow="4"> Выява:Mahiloŭ. Магілёў (XVIII, II).jpg|Да перабудовы ў [[1773]] Выява:Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (N. Lvov, 1800) (2).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (N. A. Lvov, XVIII).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ, Alejnaja brama (J. Pieška, XVIII).jpg|Акварэль Ю. Пешкі, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX, I).jpg|Малюнак, 1-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX).jpg|Дрэварыт, [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg|Дрэварыт, [[1871]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (A. Choromański, XIX).jpg|Дрэварыт, [[1879]] </gallery></center> === Знішчэнне і першыя спробы аднаўлення === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ратуша была моцна пашкоджана. [[28 снежня]] [[1952]] г на нарадзе архітэктараў [[БССР]] па ахове помнікаў архітэктуры, было прынята рашэнне аб яе аднаўленні, [[11 верасня]] [[1953]] года — рашэнне Выканкама Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў № 725, паводле якога будынак ратушы аб’яўлялася помнікам архітэктуры, а працы па яе рэстаўрацыі павінны былі быць завершаны да [[10 снежня]] [[1953]] г.. Аднак рэстаўрацыя ратушы так і не была пачатая. Нягледзячы на пастановы аб рамонце, у ліпені [[1957]] года яна была падарваная гарадскімі ўладамі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. Гэта стала актам вандалізму, які пазбавіў горад яго галоўнага архітэктурнага сімвала. [[Файл:Магілёў. Інтэр'ер ратушы.JPG|міні|Інтэр’ер ратушы]] === Аднаўленне === Неаднаразова ішлі размовы аб аднаўленні гарадской ратушы. На месцы, дзе стаяла ратуша, праведзеныя [[археалагічныя раскопкі]]. У [[1979]] г. [[А. Трусаў|А. Трусавым]] выяўленыя падмуркі (глыбіня 30—70 см) і рэшткі сцен (шырыня 105—115 см), зробленыя з тонкай (5—5,6 см) [[цэгла-пальчатка|цэглы-пальчаткі]] ў тэхніцы муроўкі (рад лажкоў, рад тычкоў). [[Падмуркі]] складзены з вялікіх камянёў, прамежкі закладзены цэглай на [[вапна|вапнавым растворы]]. Каля галоўнага фасада выяўленыя рэшткі цаглянага ганка. Знойдзеныя таксама кафлі з [[раслінны арнамент|раслінным]] і [[геаметрычны арнамент|геаметрычным арнаментам]], паліваныя куфлі з выявай старажытнага [[Герб Магілёва|герба Магілёва]] і вялікая колькасць вырабаў са шкла XVI—XX стст. У 1984 г. [[І. Чарняўскі]]м раскапаныя рэшткі параднага ганку ратушы<ref name="АБ"/>. Праведзены ў пачатку [[1980-я|1980-х]] гг. грунтоўныя [[Археалагічныя даследаванні|археалагічныя]] і [[архіўныя даследванні]] былі пакладзены ў аснову будаўнічанага праекта, распрацаванага [[Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут|Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытутам]] у 1980-1990-х гадах (архітэктар [[Я. Ханіна]]й<ref name="mgup"/>). Тады ж была вызначана і будучая музейная функцыя ратушы<ref name="kimpress"/>. [[23 мая]] [[1992]] г. адбылася сімвалічная закладка 1-га каменя на старым месцы будучай ратушы і яго асвячэнне на ўрачыстым набажэнстве. Быў нават выкладзены [[фундамент]], але праз недахоп грошай працы прыпыніліся<ref name="kimpress"/>. У 2004 годзе да [[ЦРГКЛіТ]] звярнуўся [[Магілёўскі гарвыканкам]] з просьбай выканаць эскізны праект па ўзнаўленні ратушы. Выкананы праект быў узгоднены з [[Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі]] [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], і з Магілёўскім архітэктурным упраўленнем. У сярэдзіне 2006 года быў выкананы архітэктурны праект па ратушы (навуковы кіраўнік праекта [[Аляксандр Кропатаў]], галоўны архітэктар [[А. Кандратаў]], архітэктары [[В. Пракопчык]] і [[Т. Панамарова]]<ref name="mgup">[http://www.mgup.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191221211434/http://www.mgup.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf |date=21 снежня 2019 }} / [[І. А. Пушкін]], [[А. Р. Агееў]]. — Магілёў : МДУХ, 2017. — 182 с. ISBN 978-985-6985-90-7.</ref>), аднак у чэрвені 2007 года яго давялося сур’ёзна карэкціраваць, бо ў выніку праведзеных археалагічных вышукаў быў выяўлены вялікі слой насыпных грунтоў, так што фундамент ратушы давялося паглыбіць да 7 метраў<ref name="kimpress">{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1610&mode=print |title=Навошта ратушы «бабровы хвост»? № 31 (849) 02.08.2008 |access-date=28 лютага 2021 |archive-date=27 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827150220/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1610&mode=print |url-status=dead }}</ref>. Першапачаткова меліся чарцяжы планаў папярэдняга праекта, фатаграфіі праекта 1834 года, фатаграфіі абмераў планаў 1919 года, абмер плана 1945 года, і дакладныя фрагментарныя абмеры мура цокаля 1979 года. Матэрыялы абмераў параўноўваліся, каб знайсці супадзенні ў памерах, але адрозніванні былі досыць вялікімі. З дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі старых фотаздымкаў былі ўдакладнены памеры і прапорцыі фасадаў і архітэктурнага дэкора<ref name="mgup"/>. У [[2008]] годзе ў дзень горада адбылося яе ўрачыстае адкрыццё. == Гадзіннік == [[Файл:Mahiliou ratusza tower clock.jpg|міні|злева|Механізм гадзінніка]] На самым версе 47-метровай вежы ўсталяваны ўнікальны механічны гадзіннік, выраблены магілёўскім гадзіннікавым майстрам [[Генадзь Галоўчык|Генадзем Галоўчыкам]]. На гадзінніку размешчаны дыск з абрысамі граніц Беларусі, на які нанесы важныя, паводле меркавання майстра, падзеі з гісторыі Магілёва: выпуск першага хімвалакна на прадпрыемстве [[Магілёўхімвалакно|«Лаўсан»]]; інфармацыю пра тое, што ў чэрвені ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў Магілёве быў [[снег]], які праляжаў два дні, і гэтак далей<ref name="tut"/>. Стрэлка на адным з [[цыферблат]]аў праходзіць кола адзін раз за 500 гадоў<ref name="museumhm">{{Cite web |url=https://museumhm.by/ratusha-2/ |title=Пра гадзіннік |access-date=27 лютага 2021 |archive-date=21 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121110939/https://museumhm.by/ratusha-2/ |url-status=dead }}</ref>, надпіс сведчыць, што жыццё чалавека скончыцца раней, чым гэтая стрэлка зробіць чвэрць абароту<ref name="nn">[https://nn.by/?c=ar&i=268760 У Магілёве праз палітыку звольніўся геніяльны гадзіннікавы майстар]</ref>. Маецца таблічка ў гонар маці майстра<ref name="nn"/>. Таксама майстар схаваў у механізме гадзінніка «дыск ганьбы» з негатыўнымі падзеямі з жыцця Магілёва і прозвішчамі тых, хто шкодзіць гораду. Надпісы на «дыск ганьбы» можа нанесці толькі гадзіншчык, калі ведае, дзе ён. Прачытаць іх можна будзе толькі ў [[2066]] годзе — пласцінка выпадзе з механізму за год да 800-годдзя Магілёва, «каб не азмрочваць святкаванне»<ref name="tut">[https://news.tut.by/culture/720513.html Могилев лишился двух уникальных имиджевых объектов — башенных часов и горниста (и все из-за политики). Что дальше?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210227060135/https://news.tut.by/culture/720513.html |date=27 лютага 2021 }}</ref>. [[28 чэрвеня]] [[2014]] года на вежы ратушы з’явілася механічная фігура гарадскога трубача. Аўтарам ідэі і выканаўцам механічнай часткі гэтай механічнай скульптуры стаў Галоўчык, а аўтарам мастацкай часткі (твар і рукі) стаў магілёўскі скульптар [[Андрэй Вараб’ёў]]. [[1 кастрычніка]], у {{нп5|Міжнародны дзень музыкі||ru|Международный день музыки}}, гарадская ратуша правяла Дзень гарніста, на якім прайшло адкрытае галасаванне па выбару імя для механічнага трубача. Варыянты, прынятыя на галасаванне, на працягу некалькіх месяцаў паступалі на адрас музея. У выніку галасавання большасцю было выбрана імя ''Магіслаў'' («той, хто славіць Магілёў»), прапанаванае скульптарам Андрэем Вараб’ёвым<ref name="museumhm"/>. [[Файл:Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы.webm|міні|злева|Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы]] Магіслаў кожны дзень выконвае гарадскую [[фанфара|фанфару]] з балкона ратушы, тройчы за суткі — а 12-й гадзіне дня, а 8-й гадзіне ўвечары (сімволіка гэтага выхаду звязаная з сімволікай [[8 (лік)|васьмёркі]] як знаку бясконцасці), і трэці раз — у тую хвіліну, калі над Магілёвам садзіцца сонца. Музыка, якую выконвае Магіслаў, была запісана па выніках адмысловага конкурса на гарадскую фанфару, выканаўца — [[Дзмітрый Касцюшка]]<ref name="museumhm"/>. Пасля фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і масавага гвалту [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супраць нязгодных з гэтым]] Магіслаў замоўк па рашэнні музейшчыкаў<ref name="tut"/>. Пасля звальнення дырэктара музея [[Аляксей Бацюкоў|Аляксея Бацюкова]] на знак салідарнасці з ім падаў заяву на звальненне і гадзіннікавы майстар [[Генадзь Галоўчык]]. Пасля яго сыходу ў сярэдзіне лютага гадзіннік спыніўся<ref name="tut"/>. {{цытата|Ратуша заўжды была сімвалам свабоды, працаваць без свабоды тут цяжка<ref name="nn"/>.}} == Архітэктура і выкарыстанне == Ратуша — мураваны двухпавярховы будынак з васьміграннай пяціяруснай вежай пасярэдзіне галоўнага фасада. Вышыня ратушы складае 14 метраў, вежы — 47 метраў 30 сантыметраў. Фасады ратушы адноўлены на сярэдзіну XVIII стагоддзя. Пры рашэнні дваровага фасада выкарыстоўваліся аналагі і ўскосныя ўказанні ў гістарычнай запісцы на існаванне франтона. Агульная плошча памяшканняў складае 844,2 м², у тым ліку падвала — 18,7 м², першага паверха — 284,1 м², другога і мансарды — па 270,7 м²<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Нясучыя сценавыя канструкцыі ратушы створаны з блокаў ячэістага бетону таўшчынёй 500 мм і цэглы (260—300 мм). Таўшчыня цагляных сцен вежы змяншаецца ад 1130 мм унізе да 380 мм наверсе{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Унутраная планіроўка будынка прыстасавана да сучасных патрэб і адрозніваецца ад гістарычнай. На першым паверсе размясціліся залы [[Музей гісторыі Магілёва|Музея гісторыі Магілёва]], экспазіцыйныя залы маюць падвясную столь і пакрыццё падлогі керамічнай пліткай. Падлога другога паверха паркетная. Першапачаткова на другім паверсе планавалася размясціць прыёмную кіраўніка гарадской адміністрацыі, але ў працэсе будаўніцтва старшыня гарвыканкама [[Віктар Шорыкаў]] прыняў рашэнне перадаць гэтыя плошчы музею горада. На мансардзе знаходзяцца фондавыя і службовыя памяшканні, кабінеты музея{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170–171}}. Сёння ратуша выконвае функцыю гарадскога грамадскага цэнтра. З мая 2010 года ў ёй праходзяць сесіі дэпутатаў Магілёўскага гарадскога савета дэпутатаў. Таксама ў будынку адбываюцца ўрачыстыя прыёмы замежных дэлегацый, канферэнцыі, уручэнні прэмій і іншыя афіцыйныя мерапрыемствы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=171}}. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Сучасныя здымкі" perrow="4"> Выява:Магілёў. Цэнтр.JPG|Агульны выгляд Выява:City Hall, Mahiloŭ (2009).jpg|Галоўны фасад Выява:City Hall, Mahiloŭ (3.02.2009).jpg|Фрагмент Выява:City Hall, Mahiloŭ (02.2009).jpg|З боку палаца губернатара </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/34/%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0.html Трусаў Алег. Магілеўская ратуша // Спадчына. 1998. №5. С. 68-80.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ Могилевская Ратуша. Могилевский городской исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110105013316/http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ |date=5 студзеня 2011 }} {{ref-ru}} {{Ратушы Беларусі}} {{Славутасці Магілёва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Магілёва]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі]] [[Катэгорыя:Плошча Славы (Магілёў)]] 7ymf2ulrgsk7mvkdpk07s6gs76hz0ti 5159162 5159161 2026-06-28T12:00:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Знішчэнне і першыя спробы аднаўлення */ 5159162 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Магілёўская ратуша |Арыгінальная назва = | Выява =Ратуша в Могилеве.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Магілёў |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1578 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = [[2007]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[2009]] |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская ратуша''' — помнік архітэктуры ў цэнтральнай частцы [[Магілёў|Магілёва]], сімвал горада. Існавала ў [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XX стагоддзе|XX]] стст. У [[2008]] завяршылася ўзвядзенне новага будынка на месцы знішчанага савецкімі ўладамі помніка архітэктуры. == Гісторыя == [[Выява:Mahilyow Rathaus.jpg|thumb|left|155px|Магілёўская ратуша ў пачатку [[1900-я|1900-х]]]] У [[1578]] годзе, праз год пасля атрымання горадам граматы на [[магдэбургскае права]], у Магілёве пачалося ўзвядзенне гарадской ратушы. Першапачаткова ратуша была драўлянай, таму неаднаразова згарала дашчэнту, і яе месцазнаходжанне мянялася. [[4 верасня]] [[1679]] г. гараджане пад кіраўніцтвам майстра Феські прыступілі да будаўніцтва прастакутнай у плане (28х10,5 м) мураванай ратушы на [[Гандлёвая плошча (Магілёў)|Гандлёвай плошчы]], асноўны корпус якой быў узведзены да [[1681]] года. У 1682—1686 гг. майстрам Крузбергам з [[Быхаў|Быхава]] ўзведзеная вежа на вышыню каля 26 м, абвалілася<ref name="АБ"/>. У чэрвені 1692 г. пасля разборкі муроў першай вежы майстрам Ігнатам з арцеллю ўзведзеная новая 8-гранная 5-ярусная вежа вышынёй да 38 м<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Магілёўская ратуша|аўтар=[[А. А. Трусаў]]}}</ref> (са [[шпіль|шпілем]] — 46 метраў). Разам са званіцай [[Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскага сабора]] вежа ратушы з’яўлялася асноўнай вертыкальнай [[Дамінанта (архітэктура)|дамінантай]] горада<ref name="АБ"/>. Як сведчаць гістарычныя і археалагічныя матэрыялы, у ратушы знаходзіліся: на першым паверсе [[сені]], вялікая «[[ізба]]» (адбываліся суды пад кіраўніцтвам [[войт]]а), [[канцылярыя]] і «ратушная [[святліца]]», дзе захоўваліся бягучыя справы магістрата; на другім паверсе сені, судовая «ізба» (магістрацкія суды), вялікая зала (пасяджэнні магістрату) і дапаможныя памяшканні; у [[цокаль]]ным паўпадвальным паверсе [[скарбніца]], [[склад]]ы і [[астрог]]. Памяшканні ацяпляліся [[кафля]]нымі [[печ]]амі, аздобленымі [[тэракота]]вай і зялёнай [[паліваная кафля|паліванай кафляй]]. Верагодна, што першы паверх быў перакрыты [[скляпенні|скляпеннямі]]. На другі паверх вялі [[лесвіца|лесвіцы]], аздобленыя разьбянымі драўлянымі [[балясы|балясамі]]. [[Вокны]] з невялікімі круглаватымі [[шыба]]мі мелі прыгожыя алавяныя рамы-[[аканіца|аканіцы]]. [[Падлога]] зробленая са спецыяльнай [[цэгла|цэглы]], сцены [[пабелка|пабеленыя]]. Звонку ратуша была [[тынк|атынкаваная]], былі два ганкі — нізкі і высокі парадны (з боку галоўнага і дваровага фасадаў). Вежа пяціярусная, завяршалася гранёным [[купал]]ам са [[шпіль|шпілем]], мела [[балкон]] з металічнымі [[краты|кратамі]], вялікі [[гадзіннік]] (паводле архіўнага здымку пачатку XX ст., быў на вежы ў 2-й палове XVII ст.). Стромкі дах ратушы накрыты плоскай чырвонай [[дахоўка]]й, аздоблены пазалочанымі [[флюгер]]амі-ветранікамі на [[франтон]]е, на дахах ганкаў і на вежавым шпілі<ref name="АБ"/>. Падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў верасні [[1708]] года ратуша згарэла, але была хутка адноўленая. А ў [[1733]] годзе ратуша капітальна перабудаваная, дах накрыты [[бляха]]й. Архітэктура яе фасадаў стала адпавядаць узведзеным побач на плошчы ў стылі [[класіцызм]]у [[Дом губернатара (Магілёў)|дамам губернатара]] і [[Дом віцэ-губернатара (Магілёў)|віцэ-губернатара]]: шырокі гарызантальны пояс, які падзяляў паверхі будынкаў, [[рустоўка]] ніжняга паверха, [[ліштвы]] акон другога паверха<ref name="АБ"/>. Будынак быў самым высокім у горадзе. У [[1780]] годзе з яе назіральнай пляцоўкі Магілёвам любаваліся імператрыца [[Кацярына II]] і аўстрыйскі імператар [[Іосіф II]]. {{-}} <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя графічныя выявы" perrow="4"> Выява:Mahiloŭ. Магілёў (XVIII, II).jpg|Да перабудовы ў [[1773]] Выява:Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (N. Lvov, 1800) (2).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (N. A. Lvov, XVIII).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ, Alejnaja brama (J. Pieška, XVIII).jpg|Акварэль Ю. Пешкі, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX, I).jpg|Малюнак, 1-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX).jpg|Дрэварыт, [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg|Дрэварыт, [[1871]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (A. Choromański, XIX).jpg|Дрэварыт, [[1879]] </gallery></center> === Знішчэнне і першыя спробы аднаўлення === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ратуша была моцна пашкоджана. 28 снежня 1952 г на нарадзе архітэктараў [[БССР]] па ахове помнікаў архітэктуры, было прынята рашэнне аб яе аднаўленні, 11 верасня 1953 года — рашэнне [[Выканкам Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў|Выканкама Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў]] № 725, паводле якога будынак ратушы аб’яўлялася помнікам архітэктуры, а працы па яе рэстаўрацыі павінны былі быць завершаны да 10 снежня 1953 г.. Аднак рэстаўрацыя ратушы так і не была пачатая. Нягледзячы на пастановы аб рамонце, у ліпені 1957 года яна была падарваная гарадскімі ўладамі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. Гэта стала актам вандалізму, які пазбавіў горад яго галоўнага архітэктурнага сімвала. [[Файл:Магілёў. Інтэр'ер ратушы.JPG|міні|Інтэр’ер ратушы]] === Аднаўленне === Неаднаразова ішлі размовы аб аднаўленні гарадской ратушы. На месцы, дзе стаяла ратуша, праведзеныя [[археалагічныя раскопкі]]. У [[1979]] г. [[А. Трусаў|А. Трусавым]] выяўленыя падмуркі (глыбіня 30—70 см) і рэшткі сцен (шырыня 105—115 см), зробленыя з тонкай (5—5,6 см) [[цэгла-пальчатка|цэглы-пальчаткі]] ў тэхніцы муроўкі (рад лажкоў, рад тычкоў). [[Падмуркі]] складзены з вялікіх камянёў, прамежкі закладзены цэглай на [[вапна|вапнавым растворы]]. Каля галоўнага фасада выяўленыя рэшткі цаглянага ганка. Знойдзеныя таксама кафлі з [[раслінны арнамент|раслінным]] і [[геаметрычны арнамент|геаметрычным арнаментам]], паліваныя куфлі з выявай старажытнага [[Герб Магілёва|герба Магілёва]] і вялікая колькасць вырабаў са шкла XVI—XX стст. У 1984 г. [[І. Чарняўскі]]м раскапаныя рэшткі параднага ганку ратушы<ref name="АБ"/>. Праведзены ў пачатку [[1980-я|1980-х]] гг. грунтоўныя [[Археалагічныя даследаванні|археалагічныя]] і [[архіўныя даследванні]] былі пакладзены ў аснову будаўнічанага праекта, распрацаванага [[Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут|Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытутам]] у 1980-1990-х гадах (архітэктар [[Я. Ханіна]]й<ref name="mgup"/>). Тады ж была вызначана і будучая музейная функцыя ратушы<ref name="kimpress"/>. [[23 мая]] [[1992]] г. адбылася сімвалічная закладка 1-га каменя на старым месцы будучай ратушы і яго асвячэнне на ўрачыстым набажэнстве. Быў нават выкладзены [[фундамент]], але праз недахоп грошай працы прыпыніліся<ref name="kimpress"/>. У 2004 годзе да [[ЦРГКЛіТ]] звярнуўся [[Магілёўскі гарвыканкам]] з просьбай выканаць эскізны праект па ўзнаўленні ратушы. Выкананы праект быў узгоднены з [[Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі]] [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], і з Магілёўскім архітэктурным упраўленнем. У сярэдзіне 2006 года быў выкананы архітэктурны праект па ратушы (навуковы кіраўнік праекта [[Аляксандр Кропатаў]], галоўны архітэктар [[А. Кандратаў]], архітэктары [[В. Пракопчык]] і [[Т. Панамарова]]<ref name="mgup">[http://www.mgup.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191221211434/http://www.mgup.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf |date=21 снежня 2019 }} / [[І. А. Пушкін]], [[А. Р. Агееў]]. — Магілёў : МДУХ, 2017. — 182 с. ISBN 978-985-6985-90-7.</ref>), аднак у чэрвені 2007 года яго давялося сур’ёзна карэкціраваць, бо ў выніку праведзеных археалагічных вышукаў быў выяўлены вялікі слой насыпных грунтоў, так што фундамент ратушы давялося паглыбіць да 7 метраў<ref name="kimpress">{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1610&mode=print |title=Навошта ратушы «бабровы хвост»? № 31 (849) 02.08.2008 |access-date=28 лютага 2021 |archive-date=27 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827150220/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1610&mode=print |url-status=dead }}</ref>. Першапачаткова меліся чарцяжы планаў папярэдняга праекта, фатаграфіі праекта 1834 года, фатаграфіі абмераў планаў 1919 года, абмер плана 1945 года, і дакладныя фрагментарныя абмеры мура цокаля 1979 года. Матэрыялы абмераў параўноўваліся, каб знайсці супадзенні ў памерах, але адрозніванні былі досыць вялікімі. З дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі старых фотаздымкаў былі ўдакладнены памеры і прапорцыі фасадаў і архітэктурнага дэкора<ref name="mgup"/>. У [[2008]] годзе ў дзень горада адбылося яе ўрачыстае адкрыццё. == Гадзіннік == [[Файл:Mahiliou ratusza tower clock.jpg|міні|злева|Механізм гадзінніка]] На самым версе 47-метровай вежы ўсталяваны ўнікальны механічны гадзіннік, выраблены магілёўскім гадзіннікавым майстрам [[Генадзь Галоўчык|Генадзем Галоўчыкам]]. На гадзінніку размешчаны дыск з абрысамі граніц Беларусі, на які нанесы важныя, паводле меркавання майстра, падзеі з гісторыі Магілёва: выпуск першага хімвалакна на прадпрыемстве [[Магілёўхімвалакно|«Лаўсан»]]; інфармацыю пра тое, што ў чэрвені ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў Магілёве быў [[снег]], які праляжаў два дні, і гэтак далей<ref name="tut"/>. Стрэлка на адным з [[цыферблат]]аў праходзіць кола адзін раз за 500 гадоў<ref name="museumhm">{{Cite web |url=https://museumhm.by/ratusha-2/ |title=Пра гадзіннік |access-date=27 лютага 2021 |archive-date=21 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121110939/https://museumhm.by/ratusha-2/ |url-status=dead }}</ref>, надпіс сведчыць, што жыццё чалавека скончыцца раней, чым гэтая стрэлка зробіць чвэрць абароту<ref name="nn">[https://nn.by/?c=ar&i=268760 У Магілёве праз палітыку звольніўся геніяльны гадзіннікавы майстар]</ref>. Маецца таблічка ў гонар маці майстра<ref name="nn"/>. Таксама майстар схаваў у механізме гадзінніка «дыск ганьбы» з негатыўнымі падзеямі з жыцця Магілёва і прозвішчамі тых, хто шкодзіць гораду. Надпісы на «дыск ганьбы» можа нанесці толькі гадзіншчык, калі ведае, дзе ён. Прачытаць іх можна будзе толькі ў [[2066]] годзе — пласцінка выпадзе з механізму за год да 800-годдзя Магілёва, «каб не азмрочваць святкаванне»<ref name="tut">[https://news.tut.by/culture/720513.html Могилев лишился двух уникальных имиджевых объектов — башенных часов и горниста (и все из-за политики). Что дальше?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210227060135/https://news.tut.by/culture/720513.html |date=27 лютага 2021 }}</ref>. [[28 чэрвеня]] [[2014]] года на вежы ратушы з’явілася механічная фігура гарадскога трубача. Аўтарам ідэі і выканаўцам механічнай часткі гэтай механічнай скульптуры стаў Галоўчык, а аўтарам мастацкай часткі (твар і рукі) стаў магілёўскі скульптар [[Андрэй Вараб’ёў]]. [[1 кастрычніка]], у {{нп5|Міжнародны дзень музыкі||ru|Международный день музыки}}, гарадская ратуша правяла Дзень гарніста, на якім прайшло адкрытае галасаванне па выбару імя для механічнага трубача. Варыянты, прынятыя на галасаванне, на працягу некалькіх месяцаў паступалі на адрас музея. У выніку галасавання большасцю было выбрана імя ''Магіслаў'' («той, хто славіць Магілёў»), прапанаванае скульптарам Андрэем Вараб’ёвым<ref name="museumhm"/>. [[Файл:Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы.webm|міні|злева|Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы]] Магіслаў кожны дзень выконвае гарадскую [[фанфара|фанфару]] з балкона ратушы, тройчы за суткі — а 12-й гадзіне дня, а 8-й гадзіне ўвечары (сімволіка гэтага выхаду звязаная з сімволікай [[8 (лік)|васьмёркі]] як знаку бясконцасці), і трэці раз — у тую хвіліну, калі над Магілёвам садзіцца сонца. Музыка, якую выконвае Магіслаў, была запісана па выніках адмысловага конкурса на гарадскую фанфару, выканаўца — [[Дзмітрый Касцюшка]]<ref name="museumhm"/>. Пасля фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і масавага гвалту [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супраць нязгодных з гэтым]] Магіслаў замоўк па рашэнні музейшчыкаў<ref name="tut"/>. Пасля звальнення дырэктара музея [[Аляксей Бацюкоў|Аляксея Бацюкова]] на знак салідарнасці з ім падаў заяву на звальненне і гадзіннікавы майстар [[Генадзь Галоўчык]]. Пасля яго сыходу ў сярэдзіне лютага гадзіннік спыніўся<ref name="tut"/>. {{цытата|Ратуша заўжды была сімвалам свабоды, працаваць без свабоды тут цяжка<ref name="nn"/>.}} == Архітэктура і выкарыстанне == Ратуша — мураваны двухпавярховы будынак з васьміграннай пяціяруснай вежай пасярэдзіне галоўнага фасада. Вышыня ратушы складае 14 метраў, вежы — 47 метраў 30 сантыметраў. Фасады ратушы адноўлены на сярэдзіну XVIII стагоддзя. Пры рашэнні дваровага фасада выкарыстоўваліся аналагі і ўскосныя ўказанні ў гістарычнай запісцы на існаванне франтона. Агульная плошча памяшканняў складае 844,2 м², у тым ліку падвала — 18,7 м², першага паверха — 284,1 м², другога і мансарды — па 270,7 м²<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Нясучыя сценавыя канструкцыі ратушы створаны з блокаў ячэістага бетону таўшчынёй 500 мм і цэглы (260—300 мм). Таўшчыня цагляных сцен вежы змяншаецца ад 1130 мм унізе да 380 мм наверсе{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Унутраная планіроўка будынка прыстасавана да сучасных патрэб і адрозніваецца ад гістарычнай. На першым паверсе размясціліся залы [[Музей гісторыі Магілёва|Музея гісторыі Магілёва]], экспазіцыйныя залы маюць падвясную столь і пакрыццё падлогі керамічнай пліткай. Падлога другога паверха паркетная. Першапачаткова на другім паверсе планавалася размясціць прыёмную кіраўніка гарадской адміністрацыі, але ў працэсе будаўніцтва старшыня гарвыканкама [[Віктар Шорыкаў]] прыняў рашэнне перадаць гэтыя плошчы музею горада. На мансардзе знаходзяцца фондавыя і службовыя памяшканні, кабінеты музея{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170–171}}. Сёння ратуша выконвае функцыю гарадскога грамадскага цэнтра. З мая 2010 года ў ёй праходзяць сесіі дэпутатаў Магілёўскага гарадскога савета дэпутатаў. Таксама ў будынку адбываюцца ўрачыстыя прыёмы замежных дэлегацый, канферэнцыі, уручэнні прэмій і іншыя афіцыйныя мерапрыемствы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=171}}. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Сучасныя здымкі" perrow="4"> Выява:Магілёў. Цэнтр.JPG|Агульны выгляд Выява:City Hall, Mahiloŭ (2009).jpg|Галоўны фасад Выява:City Hall, Mahiloŭ (3.02.2009).jpg|Фрагмент Выява:City Hall, Mahiloŭ (02.2009).jpg|З боку палаца губернатара </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/34/%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0.html Трусаў Алег. Магілеўская ратуша // Спадчына. 1998. №5. С. 68-80.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ Могилевская Ратуша. Могилевский городской исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110105013316/http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ |date=5 студзеня 2011 }} {{ref-ru}} {{Ратушы Беларусі}} {{Славутасці Магілёва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Магілёва]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі]] [[Катэгорыя:Плошча Славы (Магілёў)]] dri0ivfs6h179o6v16e27zzfc0i7p2k 5159163 5159162 2026-06-28T12:01:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Аднаўленне */ 5159163 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Магілёўская ратуша |Арыгінальная назва = | Выява =Ратуша в Могилеве.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Магілёў |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1578 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = [[2007]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[2009]] |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская ратуша''' — помнік архітэктуры ў цэнтральнай частцы [[Магілёў|Магілёва]], сімвал горада. Існавала ў [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XX стагоддзе|XX]] стст. У [[2008]] завяршылася ўзвядзенне новага будынка на месцы знішчанага савецкімі ўладамі помніка архітэктуры. == Гісторыя == [[Выява:Mahilyow Rathaus.jpg|thumb|left|155px|Магілёўская ратуша ў пачатку [[1900-я|1900-х]]]] У [[1578]] годзе, праз год пасля атрымання горадам граматы на [[магдэбургскае права]], у Магілёве пачалося ўзвядзенне гарадской ратушы. Першапачаткова ратуша была драўлянай, таму неаднаразова згарала дашчэнту, і яе месцазнаходжанне мянялася. [[4 верасня]] [[1679]] г. гараджане пад кіраўніцтвам майстра Феські прыступілі да будаўніцтва прастакутнай у плане (28х10,5 м) мураванай ратушы на [[Гандлёвая плошча (Магілёў)|Гандлёвай плошчы]], асноўны корпус якой быў узведзены да [[1681]] года. У 1682—1686 гг. майстрам Крузбергам з [[Быхаў|Быхава]] ўзведзеная вежа на вышыню каля 26 м, абвалілася<ref name="АБ"/>. У чэрвені 1692 г. пасля разборкі муроў першай вежы майстрам Ігнатам з арцеллю ўзведзеная новая 8-гранная 5-ярусная вежа вышынёй да 38 м<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Магілёўская ратуша|аўтар=[[А. А. Трусаў]]}}</ref> (са [[шпіль|шпілем]] — 46 метраў). Разам са званіцай [[Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскага сабора]] вежа ратушы з’яўлялася асноўнай вертыкальнай [[Дамінанта (архітэктура)|дамінантай]] горада<ref name="АБ"/>. Як сведчаць гістарычныя і археалагічныя матэрыялы, у ратушы знаходзіліся: на першым паверсе [[сені]], вялікая «[[ізба]]» (адбываліся суды пад кіраўніцтвам [[войт]]а), [[канцылярыя]] і «ратушная [[святліца]]», дзе захоўваліся бягучыя справы магістрата; на другім паверсе сені, судовая «ізба» (магістрацкія суды), вялікая зала (пасяджэнні магістрату) і дапаможныя памяшканні; у [[цокаль]]ным паўпадвальным паверсе [[скарбніца]], [[склад]]ы і [[астрог]]. Памяшканні ацяпляліся [[кафля]]нымі [[печ]]амі, аздобленымі [[тэракота]]вай і зялёнай [[паліваная кафля|паліванай кафляй]]. Верагодна, што першы паверх быў перакрыты [[скляпенні|скляпеннямі]]. На другі паверх вялі [[лесвіца|лесвіцы]], аздобленыя разьбянымі драўлянымі [[балясы|балясамі]]. [[Вокны]] з невялікімі круглаватымі [[шыба]]мі мелі прыгожыя алавяныя рамы-[[аканіца|аканіцы]]. [[Падлога]] зробленая са спецыяльнай [[цэгла|цэглы]], сцены [[пабелка|пабеленыя]]. Звонку ратуша была [[тынк|атынкаваная]], былі два ганкі — нізкі і высокі парадны (з боку галоўнага і дваровага фасадаў). Вежа пяціярусная, завяршалася гранёным [[купал]]ам са [[шпіль|шпілем]], мела [[балкон]] з металічнымі [[краты|кратамі]], вялікі [[гадзіннік]] (паводле архіўнага здымку пачатку XX ст., быў на вежы ў 2-й палове XVII ст.). Стромкі дах ратушы накрыты плоскай чырвонай [[дахоўка]]й, аздоблены пазалочанымі [[флюгер]]амі-ветранікамі на [[франтон]]е, на дахах ганкаў і на вежавым шпілі<ref name="АБ"/>. Падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў верасні [[1708]] года ратуша згарэла, але была хутка адноўленая. А ў [[1733]] годзе ратуша капітальна перабудаваная, дах накрыты [[бляха]]й. Архітэктура яе фасадаў стала адпавядаць узведзеным побач на плошчы ў стылі [[класіцызм]]у [[Дом губернатара (Магілёў)|дамам губернатара]] і [[Дом віцэ-губернатара (Магілёў)|віцэ-губернатара]]: шырокі гарызантальны пояс, які падзяляў паверхі будынкаў, [[рустоўка]] ніжняга паверха, [[ліштвы]] акон другога паверха<ref name="АБ"/>. Будынак быў самым высокім у горадзе. У [[1780]] годзе з яе назіральнай пляцоўкі Магілёвам любаваліся імператрыца [[Кацярына II]] і аўстрыйскі імператар [[Іосіф II]]. {{-}} <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя графічныя выявы" perrow="4"> Выява:Mahiloŭ. Магілёў (XVIII, II).jpg|Да перабудовы ў [[1773]] Выява:Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (N. Lvov, 1800) (2).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (N. A. Lvov, XVIII).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ, Alejnaja brama (J. Pieška, XVIII).jpg|Акварэль Ю. Пешкі, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX, I).jpg|Малюнак, 1-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX).jpg|Дрэварыт, [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg|Дрэварыт, [[1871]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (A. Choromański, XIX).jpg|Дрэварыт, [[1879]] </gallery></center> === Знішчэнне і першыя спробы аднаўлення === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ратуша была моцна пашкоджана. 28 снежня 1952 г на нарадзе архітэктараў [[БССР]] па ахове помнікаў архітэктуры, было прынята рашэнне аб яе аднаўленні, 11 верасня 1953 года — рашэнне [[Выканкам Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў|Выканкама Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў]] № 725, паводле якога будынак ратушы аб’яўлялася помнікам архітэктуры, а працы па яе рэстаўрацыі павінны былі быць завершаны да 10 снежня 1953 г.. Аднак рэстаўрацыя ратушы так і не была пачатая. Нягледзячы на пастановы аб рамонце, у ліпені 1957 года яна была падарваная гарадскімі ўладамі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. Гэта стала актам вандалізму, які пазбавіў горад яго галоўнага архітэктурнага сімвала. [[Файл:Магілёў. Інтэр'ер ратушы.JPG|міні|Інтэр’ер ратушы]] === Аднаўленне === З цягам часу нарадзілася ідэя адрадзіць страчаны помнік. У 1975 годзе пачалася падрыхтоўка распрацоўкі праекта аднаўлення ратушы. У 1978 годзе Міністэрства культуры БССР выдзеліла грошы на распрацоўку праекта адбудовы і размяшчэнне ў ёй палаца шлюбаў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. У верасні [[1979]] г. пад кіраўніцтвам [[Алег Анатолевіч Трусаў|А. Трусава]] пачаліся [[археалагічныя раскопкі]] ратушы. Было вывучана 620 кв. м плошчы пры таўшчыні культурнага слоя ад 0,4 да 1,5—1,7 м. Выяўленыя [[Падмурак|падмуркі]] (глыбіня 30—70 см) і рэшткі сцен (шырыня 105—115 см), зробленыя з тонкай (5—5,6 см) [[цэгла-пальчатка|цэглы-пальчаткі]] ў тэхніцы муроўкі (рад лажкоў, рад тычкоў). Падмуркі складзены з вялікіх камянёў, прамежкі закладзены цэглай на [[вапна|вапнавым растворы]]. Каля галоўнага фасада выяўленыя рэшткі цаглянага ганка. Знойдзеныя таксама кафлі з [[раслінны арнамент|раслінным]] і [[геаметрычны арнамент|геаметрычным арнаментам]], паліваныя куфлі з выявай старажытнага [[Герб Магілёва|герба Магілёва]] і вялікая колькасць вырабаў са шкла XVI—XX стст. У 1984 г. [[Ігар Мікалаевіч Чарняўскі|І. Чарняўскім]] раскапаныя рэшткі параднага ганку ратушы, было даследавана 100 кв. м помніка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}<ref name="АБ"/>. Праведзены ў пачатку [[1980-я|1980-х]] гг. грунтоўныя [[Археалагічныя даследаванні|археалагічныя]] і [[архіўныя даследванні]] былі пакладзены ў аснову будаўнічанага праекта, распрацаванага [[Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут|Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытутам]] (архітэктар [[Я. Ханіна]]<ref name="mgup"/>). Па старых рысунках, фотаздымках і чарцяжах яна аднавіла ўсе дэталі будынка. У 1983—1985 гадах нават выпускалася рабочая дакументацыя, але потым праектаванне было прыпынена{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=160}}. Тады ж была вызначана і будучая музейная функцыя ратушы<ref name="kimpress"/>. Палітыка галоснасці ў другой палове 1980-х гадоў спрыяла росту цікавасці грамадства да страчанай гістарычнай спадчыны. Каля падмуркаў ратушы адбываліся мітынгі дэмакратычнага руху, а выданне з 1989 года газеты «Ратуша» спрыяла замацаванню ў свядомасці гараджан неабходнасці адбудовы помніка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=160}}. [[23 мая]] [[1992]] г. адбылася сімвалічная закладка першага каменя на старым месцы будучай ратушы і яго асвячэнне на ўрачыстым набажэнстве архіепіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім [[Максім (Кроха)|Максімам (Крохам)]]. У 1992 годзе быў выведзены нулявы цыкл, але з-за эканамічнага крызісу працы надоўга прыпыніліся{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=161}}<ref name="kimpress"/>. У пачатку [[2000-я|2000-х]] гадоў магілёўскія ўлады вярнуліся да ідэі адраджэння ратушы. Прапановы старшыні Магілёўскага гарвыканкама Віктара Шорыкава падтрымаў старшыня абласнога выканаўчага камітэта [[Барыс Васілевіч Батура|Барыс Батура]]. У 2004 годзе да [[ЦРГКЛіТ]] звярнуўся [[Магілёўскі гарвыканкам]] з просьбай выканаць эскізны праект. Выкананы праект быў узгоднены з [[Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі]] [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], і з Магілёўскім архітэктурным упраўленнем. У сярэдзіне 2006 года быў выкананы архітэктурны праект (навуковы кіраўнік праекта [[Аляксандр Кропатаў]], галоўны архітэктар [[А. Кандратаў]], архітэктары [[В. Пракопчык]] і [[Т. Панамарова]], канструктар В. Сазонава<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=169}}), аднак у чэрвені 2007 года яго давялося сур’ёзна карэкціраваць, бо ў выніку праведзеных археалагічных вышукаў быў выяўлены вялікі слой насыпных грунтоў, так што фундамент ратушы давялося паглыбіць да 7 метраў<ref name="kimpress"/>. Для надання большай устойлівасці вежу паставілі на маналітную жалезабетонную пліту{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Першапачаткова меліся чарцяжы планаў папярэдняга праекта, фатаграфіі праекта 1834 года, фатаграфіі абмераў планаў 1919 года, абмер плана 1945 года, і дакладныя фрагментарныя абмеры мура цокаля 1979 года. З дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі старых фотаздымкаў былі ўдакладнены памеры і прапорцыі фасадаў і архітэктурнага дэкора<ref name="mgup"/>. У жніўні 2007 года на аб'екце распачаліся будаўнічыя работы. Будаўніцтва даверылі ААТ «Прамжылбуд» (дырэктар Леанід Балдзенка, начальнік участка Міхаіл Міхалап). Падземная частка была выканана з маналітнага і зборнага бетону і жалезабетону. У кастрычніку пачалася кладка сцен з чырвонай цэглы высокай трываласці, якая паступіла з Мінскага керамічнага і Обальскага цаглянага заводаў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=163–164}}. У сакавіку 2008 года была завершана кладка цэглы вежы. Вясной ішла дэкаратыўная тынкоўка сцен і ўкладка чырвонай глінянай дахоўкі, якую набылі ў Германіі. 19 красавіка на 47-метровую вышыню быў усталяваны купал ратушы. У маі былі скончаны асноўныя будаўнічыя работы і дэманціраваны вежавы кран{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=164–165}}. Першы раз адроджаны помнік прэзентавалі грамадскасці на Дзень горада [[3 ліпеня]] [[2008]] года, а афіцыйнае ўрачыстае адкрыццё з удзелам Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адбылося [[18 ліпеня]] 2008 года{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=164–165}}. == Гадзіннік == [[Файл:Mahiliou ratusza tower clock.jpg|міні|злева|Механізм гадзінніка]] На самым версе 47-метровай вежы ўсталяваны ўнікальны механічны гадзіннік, выраблены магілёўскім гадзіннікавым майстрам [[Генадзь Галоўчык|Генадзем Галоўчыкам]]. На гадзінніку размешчаны дыск з абрысамі граніц Беларусі, на які нанесы важныя, паводле меркавання майстра, падзеі з гісторыі Магілёва: выпуск першага хімвалакна на прадпрыемстве [[Магілёўхімвалакно|«Лаўсан»]]; інфармацыю пра тое, што ў чэрвені ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў Магілёве быў [[снег]], які праляжаў два дні, і гэтак далей<ref name="tut"/>. Стрэлка на адным з [[цыферблат]]аў праходзіць кола адзін раз за 500 гадоў<ref name="museumhm">{{Cite web |url=https://museumhm.by/ratusha-2/ |title=Пра гадзіннік |access-date=27 лютага 2021 |archive-date=21 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121110939/https://museumhm.by/ratusha-2/ |url-status=dead }}</ref>, надпіс сведчыць, што жыццё чалавека скончыцца раней, чым гэтая стрэлка зробіць чвэрць абароту<ref name="nn">[https://nn.by/?c=ar&i=268760 У Магілёве праз палітыку звольніўся геніяльны гадзіннікавы майстар]</ref>. Маецца таблічка ў гонар маці майстра<ref name="nn"/>. Таксама майстар схаваў у механізме гадзінніка «дыск ганьбы» з негатыўнымі падзеямі з жыцця Магілёва і прозвішчамі тых, хто шкодзіць гораду. Надпісы на «дыск ганьбы» можа нанесці толькі гадзіншчык, калі ведае, дзе ён. Прачытаць іх можна будзе толькі ў [[2066]] годзе — пласцінка выпадзе з механізму за год да 800-годдзя Магілёва, «каб не азмрочваць святкаванне»<ref name="tut">[https://news.tut.by/culture/720513.html Могилев лишился двух уникальных имиджевых объектов — башенных часов и горниста (и все из-за политики). Что дальше?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210227060135/https://news.tut.by/culture/720513.html |date=27 лютага 2021 }}</ref>. [[28 чэрвеня]] [[2014]] года на вежы ратушы з’явілася механічная фігура гарадскога трубача. Аўтарам ідэі і выканаўцам механічнай часткі гэтай механічнай скульптуры стаў Галоўчык, а аўтарам мастацкай часткі (твар і рукі) стаў магілёўскі скульптар [[Андрэй Вараб’ёў]]. [[1 кастрычніка]], у {{нп5|Міжнародны дзень музыкі||ru|Международный день музыки}}, гарадская ратуша правяла Дзень гарніста, на якім прайшло адкрытае галасаванне па выбару імя для механічнага трубача. Варыянты, прынятыя на галасаванне, на працягу некалькіх месяцаў паступалі на адрас музея. У выніку галасавання большасцю было выбрана імя ''Магіслаў'' («той, хто славіць Магілёў»), прапанаванае скульптарам Андрэем Вараб’ёвым<ref name="museumhm"/>. [[Файл:Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы.webm|міні|злева|Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы]] Магіслаў кожны дзень выконвае гарадскую [[фанфара|фанфару]] з балкона ратушы, тройчы за суткі — а 12-й гадзіне дня, а 8-й гадзіне ўвечары (сімволіка гэтага выхаду звязаная з сімволікай [[8 (лік)|васьмёркі]] як знаку бясконцасці), і трэці раз — у тую хвіліну, калі над Магілёвам садзіцца сонца. Музыка, якую выконвае Магіслаў, была запісана па выніках адмысловага конкурса на гарадскую фанфару, выканаўца — [[Дзмітрый Касцюшка]]<ref name="museumhm"/>. Пасля фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і масавага гвалту [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супраць нязгодных з гэтым]] Магіслаў замоўк па рашэнні музейшчыкаў<ref name="tut"/>. Пасля звальнення дырэктара музея [[Аляксей Бацюкоў|Аляксея Бацюкова]] на знак салідарнасці з ім падаў заяву на звальненне і гадзіннікавы майстар [[Генадзь Галоўчык]]. Пасля яго сыходу ў сярэдзіне лютага гадзіннік спыніўся<ref name="tut"/>. {{цытата|Ратуша заўжды была сімвалам свабоды, працаваць без свабоды тут цяжка<ref name="nn"/>.}} == Архітэктура і выкарыстанне == Ратуша — мураваны двухпавярховы будынак з васьміграннай пяціяруснай вежай пасярэдзіне галоўнага фасада. Вышыня ратушы складае 14 метраў, вежы — 47 метраў 30 сантыметраў. Фасады ратушы адноўлены на сярэдзіну XVIII стагоддзя. Пры рашэнні дваровага фасада выкарыстоўваліся аналагі і ўскосныя ўказанні ў гістарычнай запісцы на існаванне франтона. Агульная плошча памяшканняў складае 844,2 м², у тым ліку падвала — 18,7 м², першага паверха — 284,1 м², другога і мансарды — па 270,7 м²<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Нясучыя сценавыя канструкцыі ратушы створаны з блокаў ячэістага бетону таўшчынёй 500 мм і цэглы (260—300 мм). Таўшчыня цагляных сцен вежы змяншаецца ад 1130 мм унізе да 380 мм наверсе{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Унутраная планіроўка будынка прыстасавана да сучасных патрэб і адрозніваецца ад гістарычнай. На першым паверсе размясціліся залы [[Музей гісторыі Магілёва|Музея гісторыі Магілёва]], экспазіцыйныя залы маюць падвясную столь і пакрыццё падлогі керамічнай пліткай. Падлога другога паверха паркетная. Першапачаткова на другім паверсе планавалася размясціць прыёмную кіраўніка гарадской адміністрацыі, але ў працэсе будаўніцтва старшыня гарвыканкама [[Віктар Шорыкаў]] прыняў рашэнне перадаць гэтыя плошчы музею горада. На мансардзе знаходзяцца фондавыя і службовыя памяшканні, кабінеты музея{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170–171}}. Сёння ратуша выконвае функцыю гарадскога грамадскага цэнтра. З мая 2010 года ў ёй праходзяць сесіі дэпутатаў Магілёўскага гарадскога савета дэпутатаў. Таксама ў будынку адбываюцца ўрачыстыя прыёмы замежных дэлегацый, канферэнцыі, уручэнні прэмій і іншыя афіцыйныя мерапрыемствы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=171}}. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Сучасныя здымкі" perrow="4"> Выява:Магілёў. Цэнтр.JPG|Агульны выгляд Выява:City Hall, Mahiloŭ (2009).jpg|Галоўны фасад Выява:City Hall, Mahiloŭ (3.02.2009).jpg|Фрагмент Выява:City Hall, Mahiloŭ (02.2009).jpg|З боку палаца губернатара </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/34/%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0.html Трусаў Алег. Магілеўская ратуша // Спадчына. 1998. №5. С. 68-80.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ Могилевская Ратуша. Могилевский городской исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110105013316/http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ |date=5 студзеня 2011 }} {{ref-ru}} {{Ратушы Беларусі}} {{Славутасці Магілёва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Магілёва]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі]] [[Катэгорыя:Плошча Славы (Магілёў)]] ab8756ezb0xxdhnpbxucoibudkwav0s 5159164 5159163 2026-06-28T12:06:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Аднаўленне */ 5159164 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Магілёўская ратуша |Арыгінальная назва = | Выява =Ратуша в Могилеве.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Магілёў |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1578 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = [[2007]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[2009]] |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская ратуша''' — помнік архітэктуры ў цэнтральнай частцы [[Магілёў|Магілёва]], сімвал горада. Існавала ў [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XX стагоддзе|XX]] стст. У [[2008]] завяршылася ўзвядзенне новага будынка на месцы знішчанага савецкімі ўладамі помніка архітэктуры. == Гісторыя == [[Выява:Mahilyow Rathaus.jpg|thumb|left|155px|Магілёўская ратуша ў пачатку [[1900-я|1900-х]]]] У 1578 годзе, праз год пасля атрымання горадам граматы на [[магдэбургскае права]], у Магілёве пачалося ўзвядзенне гарадской ратушы. Першапачаткова ратуша была драўлянай, таму неаднаразова згарала дашчэнту, і яе месцазнаходжанне мянялася. 4 верасня 1679 г. гараджане пад кіраўніцтвам майстра Феські прыступілі да будаўніцтва прастакутнай у плане (28х10,5 м) мураванай ратушы на [[Гандлёвая плошча (Магілёў)|Гандлёвай плошчы]], асноўны корпус якой быў узведзены да [[1681]] года. У 1682—1686 гг. майстрам Крузбергам з [[Быхаў|Быхава]] ўзведзеная вежа на вышыню каля 26 м, абвалілася<ref name="АБ"/>. У чэрвені 1692 г. пасля разборкі муроў першай вежы майстрам Ігнатам з арцеллю ўзведзеная новая 8-гранная 5-ярусная вежа вышынёй да 38 м<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Магілёўская ратуша|аўтар=[[А. А. Трусаў]]}}</ref> (са [[шпіль|шпілем]] — 46 метраў). Разам са званіцай [[Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскага сабора]] вежа ратушы з’яўлялася асноўнай вертыкальнай [[Дамінанта (архітэктура)|дамінантай]] горада<ref name="АБ"/>. Як сведчаць гістарычныя і археалагічныя матэрыялы, у ратушы знаходзіліся: на першым паверсе [[сені]], вялікая «[[ізба]]» (адбываліся суды пад кіраўніцтвам [[войт]]а), [[канцылярыя]] і «ратушная [[святліца]]», дзе захоўваліся бягучыя справы магістрата; на другім паверсе сені, судовая «ізба» (магістрацкія суды), вялікая зала (пасяджэнні магістрату) і дапаможныя памяшканні; у [[цокаль]]ным паўпадвальным паверсе [[скарбніца]], [[склад]]ы і [[астрог]]. Памяшканні ацяпляліся [[кафля]]нымі [[печ]]амі, аздобленымі [[тэракота]]вай і зялёнай [[паліваная кафля|паліванай кафляй]]. Верагодна, што першы паверх быў перакрыты [[скляпенні|скляпеннямі]]. На другі паверх вялі [[лесвіца|лесвіцы]], аздобленыя разьбянымі драўлянымі [[балясы|балясамі]]. [[Вокны]] з невялікімі круглаватымі [[шыба]]мі мелі прыгожыя алавяныя рамы-[[аканіца|аканіцы]]. [[Падлога]] зробленая са спецыяльнай [[цэгла|цэглы]], сцены [[пабелка|пабеленыя]]. Звонку ратуша была [[тынк|атынкаваная]], былі два ганкі — нізкі і высокі парадны (з боку галоўнага і дваровага фасадаў). Вежа пяціярусная, завяршалася гранёным [[купал]]ам са [[шпіль|шпілем]], мела [[балкон]] з металічнымі [[краты|кратамі]], вялікі [[гадзіннік]] (паводле архіўнага здымку пачатку XX ст., быў на вежы ў 2-й палове XVII ст.). Стромкі дах ратушы накрыты плоскай чырвонай [[дахоўка]]й, аздоблены пазалочанымі [[флюгер]]амі-ветранікамі на [[франтон]]е, на дахах ганкаў і на вежавым шпілі<ref name="АБ"/>. Падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў верасні 1708 года ратуша згарэла, але была хутка адноўленая. А ў 1733 годзе ратуша капітальна перабудаваная, дах накрыты [[бляха]]й. Архітэктура яе фасадаў стала адпавядаць узведзеным побач на плошчы ў стылі [[класіцызм]]у [[Дом губернатара (Магілёў)|дамам губернатара]] і [[Дом віцэ-губернатара (Магілёў)|віцэ-губернатара]]: шырокі гарызантальны пояс, які падзяляў паверхі будынкаў, [[рустоўка]] ніжняга паверха, [[ліштвы]] акон другога паверха<ref name="АБ"/>. Будынак быў самым высокім у горадзе. У 1780 годзе з яе назіральнай пляцоўкі Магілёвам любаваліся імператрыца [[Кацярына II]] і аўстрыйскі імператар [[Іосіф II]]. {{-}} <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя графічныя выявы" perrow="4"> Выява:Mahiloŭ. Магілёў (XVIII, II).jpg|Да перабудовы ў [[1773]] Выява:Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (N. Lvov, 1800) (2).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (N. A. Lvov, XVIII).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ, Alejnaja brama (J. Pieška, XVIII).jpg|Акварэль Ю. Пешкі, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX, I).jpg|Малюнак, 1-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX).jpg|Дрэварыт, [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg|Дрэварыт, [[1871]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (A. Choromański, XIX).jpg|Дрэварыт, [[1879]] </gallery></center> === Знішчэнне і першыя спробы аднаўлення === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ратуша была моцна пашкоджана. 28 снежня 1952 г на нарадзе архітэктараў [[БССР]] па ахове помнікаў архітэктуры, было прынята рашэнне аб яе аднаўленні, 11 верасня 1953 года — рашэнне [[Выканкам Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў|Выканкама Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў]] № 725, паводле якога будынак ратушы аб’яўлялася помнікам архітэктуры, а працы па яе рэстаўрацыі павінны былі быць завершаны да 10 снежня 1953 г.. Аднак рэстаўрацыя ратушы так і не была пачатая. Нягледзячы на пастановы аб рамонце, у ліпені 1957 года яна была падарваная гарадскімі ўладамі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. Гэта стала актам вандалізму, які пазбавіў горад яго галоўнага архітэктурнага сімвала. [[Файл:Магілёў. Інтэр'ер ратушы.JPG|міні|Інтэр’ер ратушы]] === Аднаўленне === З цягам часу нарадзілася ідэя адрадзіць страчаны помнік. У 1975 годзе пачалася падрыхтоўка распрацоўкі праекта аднаўлення ратушы. У 1978 годзе Міністэрства культуры БССР выдзеліла грошы на распрацоўку праекта адбудовы і размяшчэнне ў ёй палаца шлюбаў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. У верасні 1979 г. пад кіраўніцтвам [[Алег Анатолевіч Трусаў|А. Трусава]] пачаліся [[археалагічныя раскопкі]] ратушы. Было вывучана 620 кв. м плошчы пры таўшчыні культурнага слоя ад 0,4 да 1,5—1,7 м. Выяўленыя [[Падмурак|падмуркі]] (глыбіня 30—70 см) і рэшткі сцен (шырыня 105—115 см), зробленыя з тонкай (5—5,6 см) [[цэгла-пальчатка|цэглы-пальчаткі]] ў тэхніцы муроўкі (рад лажкоў, рад тычкоў). Падмуркі складзены з вялікіх камянёў, прамежкі закладзены цэглай на [[вапна|вапнавым растворы]]. Каля галоўнага фасада выяўленыя рэшткі цаглянага ганка. Знойдзеныя таксама кафлі з [[раслінны арнамент|раслінным]] і [[геаметрычны арнамент|геаметрычным арнаментам]], паліваныя куфлі з выявай старажытнага [[Герб Магілёва|герба Магілёва]] і вялікая колькасць вырабаў са шкла XVI—XX стст. У 1984 г. [[Ігар Мікалаевіч Чарняўскі|І. Чарняўскім]] раскапаныя рэшткі параднага ганку ратушы, было даследавана 100 кв. м помніка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}<ref name="АБ"/>. Праведзены ў пачатку 1980-х гг. грунтоўныя [[Археалагічныя даследаванні|археалагічныя]] і [[архіўныя даследванні]] былі пакладзены ў аснову будаўнічанага праекта, распрацаванага [[Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут|Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытутам]] (архітэктар [[Я. Ханіна]]<ref name="mgup"/>). Па старых рысунках, фотаздымках і чарцяжах яна аднавіла ўсе дэталі будынка. У 1983—1985 гадах нават выпускалася рабочая дакументацыя, але потым праектаванне было прыпынена{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=160}}. Тады ж была вызначана і будучая музейная функцыя ратушы<ref name="kimpress"/>. Палітыка галоснасці ў другой палове 1980-х гадоў спрыяла росту цікавасці грамадства да страчанай гістарычнай спадчыны. Каля падмуркаў ратушы адбываліся мітынгі [[Дэмакратычны рух у Беларусі (1980-я)|дэмакратычнага руху]], а выданне з 1989 года газеты «[[Ратуша (газета)|Ратуша]]» спрыяла замацаванню ў свядомасці гараджан неабходнасці адбудовы помніка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=160}}. 23 мая 1992 г. адбылася сімвалічная закладка першага каменя на старым месцы будучай ратушы і яго асвячэнне на ўрачыстым набажэнстве архіепіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім [[Максім (Кроха)|Максімам (Крохам)]]. У 1992 годзе быў выведзены нулявы цыкл, але з-за эканамічнага крызісу працы надоўга прыпыніліся{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=161}}<ref name="kimpress"/>. У пачатку 2000-х гадоў магілёўскія ўлады вярнуліся да ідэі адраджэння ратушы. Прапановы старшыні Магілёўскага гарвыканкама [[Віктар Іванавіч Шорыкаў|Віктара Шорыкава]] падтрымаў старшыня абласнога выканкама [[Барыс Васілевіч Батура|Барыс Батура]]. У 2004 годзе да [[ЦРГКЛіТ]] звярнуўся [[Магілёўскі гарвыканкам]] з просьбай выканаць эскізны праект. Выкананы праект быў узгоднены з [[Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі]] [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], і з Магілёўскім архітэктурным упраўленнем. У сярэдзіне 2006 года быў выкананы архітэктурны праект (навуковы кіраўнік праекта [[Аляксандр Кропатаў]], галоўны архітэктар [[А. Кандратаў]], архітэктары [[В. Пракопчык]] і [[Т. Панамарова]], канструктар В. Сазонава<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=169}}), аднак у чэрвені 2007 года яго давялося сур’ёзна карэкціраваць, бо ў выніку праведзеных археалагічных вышукаў быў выяўлены вялікі слой насыпных грунтоў, так што фундамент ратушы давялося паглыбіць да 7 метраў<ref name="kimpress"/>. Для надання большай устойлівасці вежу паставілі на маналітную жалезабетонную пліту{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Першапачаткова меліся чарцяжы планаў папярэдняга праекта, фатаграфіі праекта 1834 года, фатаграфіі абмераў планаў 1919 года, абмер плана 1945 года, і дакладныя фрагментарныя абмеры мура цокаля 1979 года. З дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі старых фотаздымкаў былі ўдакладнены памеры і прапорцыі фасадаў і архітэктурнага дэкора<ref name="mgup"/>. У жніўні 2007 года на аб'екце распачаліся будаўнічыя работы. Будаўніцтва даверылі ААТ «[[Прамжылбуд]]». Падземная частка была выканана з маналітнага і зборнага бетону і жалезабетону. У кастрычніку пачалася кладка сцен з чырвонай цэглы высокай трываласці, якая паступіла з [[Мінскі керамічны завод|Мінскага керамічнага]] і [[Обальскі керамічны завод|Обальскага цаглянага заводаў]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=163–164}}. У сакавіку 2008 года была завершана кладка цэглы вежы. Вясной ішла дэкаратыўная тынкоўка сцен і ўкладка чырвонай глінянай дахоўкі, якую набылі ў [[Германія|Германіі]]. 19 красавіка на 47-метровую вышыню быў усталяваны купал ратушы. У маі былі скончаны асноўныя будаўнічыя работы і дэманціраваны вежавы кран{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=164–165}}. Першы раз адроджаны помнік прэзентавалі грамадскасці на Дзень горада 3 ліпеня 2008 года, а афіцыйнае ўрачыстае адкрыццё з удзелам Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адбылося 18 ліпеня 2008 года{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=164–165}}. == Гадзіннік == [[Файл:Mahiliou ratusza tower clock.jpg|міні|злева|Механізм гадзінніка]] На самым версе 47-метровай вежы ўсталяваны ўнікальны механічны гадзіннік, выраблены магілёўскім гадзіннікавым майстрам [[Генадзь Галоўчык|Генадзем Галоўчыкам]]. На гадзінніку размешчаны дыск з абрысамі граніц Беларусі, на які нанесы важныя, паводле меркавання майстра, падзеі з гісторыі Магілёва: выпуск першага хімвалакна на прадпрыемстве [[Магілёўхімвалакно|«Лаўсан»]]; інфармацыю пра тое, што ў чэрвені ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў Магілёве быў снег, які праляжаў два дні, і гэтак далей<ref name="tut"/>. Стрэлка на адным з [[цыферблат]]аў праходзіць кола адзін раз за 500 гадоў<ref name="museumhm">{{Cite web |url=https://museumhm.by/ratusha-2/ |title=Пра гадзіннік |access-date=27 лютага 2021 |archive-date=21 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121110939/https://museumhm.by/ratusha-2/ |url-status=dead }}</ref>, надпіс сведчыць, што жыццё чалавека скончыцца раней, чым гэтая стрэлка зробіць чвэрць абароту<ref name="nn">[https://nn.by/?c=ar&i=268760 У Магілёве праз палітыку звольніўся геніяльны гадзіннікавы майстар]</ref>. Маецца таблічка ў гонар маці майстра<ref name="nn"/>. Таксама майстар схаваў у механізме гадзінніка «дыск ганьбы» з негатыўнымі падзеямі з жыцця Магілёва і прозвішчамі тых, хто шкодзіць гораду. Надпісы на «дыск ганьбы» можа нанесці толькі гадзіншчык, калі ведае, дзе ён. Прачытаць іх можна будзе толькі ў [[2066]] годзе — пласцінка выпадзе з механізму за год да 800-годдзя Магілёва, «каб не азмрочваць святкаванне»<ref name="tut">[https://news.tut.by/culture/720513.html Могилев лишился двух уникальных имиджевых объектов — башенных часов и горниста (и все из-за политики). Что дальше?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210227060135/https://news.tut.by/culture/720513.html |date=27 лютага 2021 }}</ref>. 28 чэрвеня 2014 года на вежы ратушы з’явілася механічная фігура гарадскога трубача. Аўтарам ідэі і выканаўцам механічнай часткі гэтай механічнай скульптуры стаў Галоўчык, а аўтарам мастацкай часткі (твар і рукі) стаў магілёўскі скульптар [[Андрэй Вараб’ёў]]. [[1 кастрычніка]], у {{нп5|Міжнародны дзень музыкі||ru|Международный день музыки}}, гарадская ратуша правяла Дзень гарніста, на якім прайшло адкрытае галасаванне па выбару імя для механічнага трубача. Варыянты, прынятыя на галасаванне, на працягу некалькіх месяцаў паступалі на адрас музея. У выніку галасавання большасцю было выбрана імя ''Магіслаў'' («той, хто славіць Магілёў»), прапанаванае скульптарам Андрэем Вараб’ёвым<ref name="museumhm"/>. [[Файл:Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы.webm|міні|злева|Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы]] Магіслаў кожны дзень выконвае гарадскую [[фанфара|фанфару]] з балкона ратушы, тройчы за суткі — а 12-й гадзіне дня, а 8-й гадзіне ўвечары (сімволіка гэтага выхаду звязаная з сімволікай [[8 (лік)|васьмёркі]] як знаку бясконцасці), і трэці раз — у тую хвіліну, калі над Магілёвам садзіцца сонца. Музыка, якую выконвае Магіслаў, была запісана па выніках адмысловага конкурса на гарадскую фанфару, выканаўца — [[Дзмітрый Касцюшка]]<ref name="museumhm"/>. Пасля фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і масавага гвалту [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супраць нязгодных з гэтым]] Магіслаў замоўк па рашэнні музейшчыкаў<ref name="tut"/>. Пасля звальнення дырэктара музея [[Аляксей Бацюкоў|Аляксея Бацюкова]] на знак салідарнасці з ім падаў заяву на звальненне і гадзіннікавы майстар [[Генадзь Галоўчык]]. Пасля яго сыходу ў сярэдзіне лютага гадзіннік спыніўся<ref name="tut"/>. {{цытата|Ратуша заўжды была сімвалам свабоды, працаваць без свабоды тут цяжка<ref name="nn"/>.}} == Архітэктура і выкарыстанне == Ратуша — мураваны двухпавярховы будынак з васьміграннай пяціяруснай вежай пасярэдзіне галоўнага фасада. Вышыня ратушы складае 14 метраў, вежы — 47 метраў 30 сантыметраў. Фасады ратушы адноўлены на сярэдзіну XVIII стагоддзя. Пры рашэнні дваровага фасада выкарыстоўваліся аналагі і ўскосныя ўказанні ў гістарычнай запісцы на існаванне франтона. Агульная плошча памяшканняў складае 844,2 м², у тым ліку падвала — 18,7 м², першага паверха — 284,1 м², другога і мансарды — па 270,7 м²<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Нясучыя сценавыя канструкцыі ратушы створаны з блокаў ячэістага бетону таўшчынёй 500 мм і цэглы (260—300 мм). Таўшчыня цагляных сцен вежы змяншаецца ад 1130 мм унізе да 380 мм наверсе{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Унутраная планіроўка будынка прыстасавана да сучасных патрэб і адрозніваецца ад гістарычнай. На першым паверсе размясціліся залы [[Музей гісторыі Магілёва|Музея гісторыі Магілёва]], экспазіцыйныя залы маюць падвясную столь і пакрыццё падлогі керамічнай пліткай. Падлога другога паверха паркетная. Першапачаткова на другім паверсе планавалася размясціць прыёмную кіраўніка гарадской адміністрацыі, але ў працэсе будаўніцтва старшыня гарвыканкама [[Віктар Шорыкаў]] прыняў рашэнне перадаць гэтыя плошчы музею горада. На мансардзе знаходзяцца фондавыя і службовыя памяшканні, кабінеты музея{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170–171}}. Сёння ратуша выконвае функцыю гарадскога грамадскага цэнтра. З мая 2010 года ў ёй праходзяць сесіі дэпутатаў Магілёўскага гарадскога савета дэпутатаў. Таксама ў будынку адбываюцца ўрачыстыя прыёмы замежных дэлегацый, канферэнцыі, уручэнні прэмій і іншыя афіцыйныя мерапрыемствы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=171}}. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Сучасныя здымкі" perrow="4"> Выява:Магілёў. Цэнтр.JPG|Агульны выгляд Выява:City Hall, Mahiloŭ (2009).jpg|Галоўны фасад Выява:City Hall, Mahiloŭ (3.02.2009).jpg|Фрагмент Выява:City Hall, Mahiloŭ (02.2009).jpg|З боку палаца губернатара </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/34/%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0.html Трусаў Алег. Магілеўская ратуша // Спадчына. 1998. №5. С. 68-80.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ Могилевская Ратуша. Могилевский городской исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110105013316/http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ |date=5 студзеня 2011 }} {{ref-ru}} {{Ратушы Беларусі}} {{Славутасці Магілёва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Магілёва]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі]] [[Катэгорыя:Плошча Славы (Магілёў)]] 7ueluna43g0gkpzpjq88s35jtij1tqo 5159165 5159164 2026-06-28T12:07:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159165 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Магілёўская ратуша |Арыгінальная назва = | Выява =Ратуша в Могилеве.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Магілёў |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1578 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = [[2007]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[2009]] |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская ратуша''' — помнік архітэктуры ў цэнтральнай частцы [[Магілёў|Магілёва]], сімвал горада. Існавала ў [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XX стагоддзе|XX]] стст. У [[2008]] завяршылася ўзвядзенне новага будынка на месцы знішчанага савецкімі ўладамі помніка архітэктуры. == Гісторыя == [[Выява:Mahilyow Rathaus.jpg|thumb|left|155px|Магілёўская ратуша ў пачатку [[1900-я|1900-х]]]] У 1578 годзе, праз год пасля атрымання горадам граматы на [[магдэбургскае права]], у Магілёве пачалося ўзвядзенне гарадской ратушы. Першапачаткова ратуша была драўлянай, таму неаднаразова згарала дашчэнту, і яе месцазнаходжанне мянялася. 4 верасня 1679 г. гараджане пад кіраўніцтвам майстра Феські прыступілі да будаўніцтва прастакутнай у плане (28х10,5 м) мураванай ратушы на [[Гандлёвая плошча (Магілёў)|Гандлёвай плошчы]], асноўны корпус якой быў узведзены да [[1681]] года. У 1682—1686 гг. майстрам Крузбергам з [[Быхаў|Быхава]] ўзведзеная вежа на вышыню каля 26 м, абвалілася<ref name="АБ"/>. У чэрвені 1692 г. пасля разборкі муроў першай вежы майстрам Ігнатам з арцеллю ўзведзеная новая 8-гранная 5-ярусная вежа вышынёй да 38 м<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Магілёўская ратуша|аўтар=[[А. А. Трусаў]]}}</ref> (са [[шпіль|шпілем]] — 46 метраў). Разам са званіцай [[Богаяўленскі сабор (Магілёў)|Богаяўленскага сабора]] вежа ратушы з’яўлялася асноўнай вертыкальнай [[Дамінанта (архітэктура)|дамінантай]] горада<ref name="АБ"/>. Як сведчаць гістарычныя і археалагічныя матэрыялы, у ратушы знаходзіліся: на першым паверсе [[сені]], вялікая «[[ізба]]» (адбываліся суды пад кіраўніцтвам [[войт]]а), [[канцылярыя]] і «ратушная [[святліца]]», дзе захоўваліся бягучыя справы магістрата; на другім паверсе сені, судовая «ізба» (магістрацкія суды), вялікая зала (пасяджэнні магістрату) і дапаможныя памяшканні; у [[цокаль]]ным паўпадвальным паверсе [[скарбніца]], [[склад]]ы і [[астрог]]. Памяшканні ацяпляліся [[кафля]]нымі [[печ]]амі, аздобленымі [[тэракота]]вай і зялёнай [[паліваная кафля|паліванай кафляй]]. Верагодна, што першы паверх быў перакрыты [[скляпенні|скляпеннямі]]. На другі паверх вялі [[лесвіца|лесвіцы]], аздобленыя разьбянымі драўлянымі [[балясы|балясамі]]. [[Вокны]] з невялікімі круглаватымі [[шыба]]мі мелі прыгожыя алавяныя рамы-[[аканіца|аканіцы]]. [[Падлога]] зробленая са спецыяльнай [[цэгла|цэглы]], сцены [[пабелка|пабеленыя]]. Звонку ратуша была [[тынк|атынкаваная]], былі два ганкі — нізкі і высокі парадны (з боку галоўнага і дваровага фасадаў). Вежа пяціярусная, завяршалася гранёным [[купал]]ам са [[шпіль|шпілем]], мела [[балкон]] з металічнымі [[краты|кратамі]], вялікі [[гадзіннік]] (паводле архіўнага здымку пачатку XX ст., быў на вежы ў 2-й палове XVII ст.). Стромкі дах ратушы накрыты плоскай чырвонай [[дахоўка]]й, аздоблены пазалочанымі [[флюгер]]амі-ветранікамі на [[франтон]]е, на дахах ганкаў і на вежавым шпілі<ref name="АБ"/>. Падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў верасні 1708 года ратуша згарэла, але была хутка адноўленая. А ў 1733 годзе ратуша капітальна перабудаваная, дах накрыты [[бляха]]й. Архітэктура яе фасадаў стала адпавядаць узведзеным побач на плошчы ў стылі [[класіцызм]]у [[Дом губернатара (Магілёў)|дамам губернатара]] і [[Дом віцэ-губернатара (Магілёў)|віцэ-губернатара]]: шырокі гарызантальны пояс, які падзяляў паверхі будынкаў, [[рустоўка]] ніжняга паверха, [[ліштвы]] акон другога паверха<ref name="АБ"/>. Будынак быў самым высокім у горадзе. У 1780 годзе з яе назіральнай пляцоўкі Магілёвам любаваліся імператрыца [[Кацярына II]] і аўстрыйскі імператар [[Іосіф II]]. {{-}} <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Старыя графічныя выявы" perrow="4"> Выява:Mahiloŭ. Магілёў (XVIII, II).jpg|Да перабудовы ў [[1773]] Выява:Mahiloŭ, Archirejski Vał. Магілёў, Архірэйскі Вал (N. Lvov, 1800) (2).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (N. A. Lvov, XVIII).jpg|Акварэль М. Львова, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭ, Alejnaja brama (J. Pieška, XVIII).jpg|Акварэль Ю. Пешкі, [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX, I).jpg|Малюнак, 1-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (XIX).jpg|Дрэварыт, [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Mahiloŭskaja ratuša. Магілёўская ратуша (1871).jpg|Дрэварыт, [[1871]] Выява:Mahiloŭ. Магілёў (A. Choromański, XIX).jpg|Дрэварыт, [[1879]] </gallery></center> === Знішчэнне і першыя спробы аднаўлення === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ратуша была моцна пашкоджана. 28 снежня 1952 г на нарадзе архітэктараў [[БССР]] па ахове помнікаў архітэктуры, было прынята рашэнне аб яе аднаўленні, 11 верасня 1953 года — рашэнне [[Выканкам Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў|Выканкама Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў]] № 725, паводле якога будынак ратушы аб’яўлялася помнікам архітэктуры, а працы па яе рэстаўрацыі павінны былі быць завершаны да 10 снежня 1953 г.. Аднак рэстаўрацыя ратушы так і не была пачатая. Нягледзячы на пастановы аб рамонце, у ліпені 1957 года яна была падарваная гарадскімі ўладамі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. Гэта стала актам вандалізму, які пазбавіў горад яго галоўнага архітэктурнага сімвала. [[Файл:Магілёў. Інтэр'ер ратушы.JPG|міні|Інтэр’ер ратушы]] === Аднаўленне === З цягам часу нарадзілася ідэя адрадзіць страчаны помнік. У 1975 годзе пачалася падрыхтоўка распрацоўкі праекта аднаўлення ратушы. У 1978 годзе Міністэрства культуры БССР выдзеліла грошы на распрацоўку праекта адбудовы і размяшчэнне ў ёй палаца шлюбаў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}. У верасні 1979 г. пад кіраўніцтвам [[Алег Анатолевіч Трусаў|А. Трусава]] пачаліся [[археалагічныя раскопкі]] ратушы. Было вывучана 620 кв. м плошчы пры таўшчыні культурнага слоя ад 0,4 да 1,5—1,7 м. Выяўленыя [[Падмурак|падмуркі]] (глыбіня 30—70 см) і рэшткі сцен (шырыня 105—115 см), зробленыя з тонкай (5—5,6 см) [[цэгла-пальчатка|цэглы-пальчаткі]] ў тэхніцы муроўкі (рад лажкоў, рад тычкоў). Падмуркі складзены з вялікіх камянёў, прамежкі закладзены цэглай на [[вапна|вапнавым растворы]]. Каля галоўнага фасада выяўленыя рэшткі цаглянага ганка. Знойдзеныя таксама кафлі з [[раслінны арнамент|раслінным]] і [[геаметрычны арнамент|геаметрычным арнаментам]], паліваныя куфлі з выявай старажытнага [[Герб Магілёва|герба Магілёва]] і вялікая колькасць вырабаў са шкла XVI—XX стст. У 1984 г. [[Ігар Мікалаевіч Чарняўскі|І. Чарняўскім]] раскапаныя рэшткі параднага ганку ратушы, было даследавана 100 кв. м помніка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=159}}<ref name="АБ"/>. Праведзены ў пачатку 1980-х гг. грунтоўныя [[Археалагічныя даследаванні|археалагічныя]] і [[архіўныя даследванні]] былі пакладзены ў аснову будаўнічанага праекта, распрацаванага [[Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут|Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытутам]] (архітэктар [[Я. Ханіна]]<ref name="mgup">[http://www.mgup.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191221211434/http://www.mgup.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf |date=21 снежня 2019 }} / [[І. А. Пушкін]], [[А. Р. Агееў]]. — Магілёў : МДУХ, 2017. — 182 с. ISBN 978-985-6985-90-7.</ref>). Па старых рысунках, фотаздымках і чарцяжах яна аднавіла ўсе дэталі будынка. У 1983—1985 гадах нават выпускалася рабочая дакументацыя, але потым праектаванне было прыпынена{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=160}}. Тады ж была вызначана і будучая музейная функцыя ратушы<ref name="kimpress">{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1610&mode=print |title=Навошта ратушы «бабровы хвост»? № 31 (849) 02.08.2008 |access-date=28 лютага 2021 |archive-date=27 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827150220/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1610&mode=print |url-status=dead }}</ref>. Палітыка галоснасці ў другой палове 1980-х гадоў спрыяла росту цікавасці грамадства да страчанай гістарычнай спадчыны. Каля падмуркаў ратушы адбываліся мітынгі [[Дэмакратычны рух у Беларусі (1980-я)|дэмакратычнага руху]], а выданне з 1989 года газеты «[[Ратуша (газета)|Ратуша]]» спрыяла замацаванню ў свядомасці гараджан неабходнасці адбудовы помніка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=160}}. 23 мая 1992 г. адбылася сімвалічная закладка першага каменя на старым месцы будучай ратушы і яго асвячэнне на ўрачыстым набажэнстве архіепіскапам Магілёўскім і Мсціслаўскім [[Максім (Кроха)|Максімам (Крохам)]]. У 1992 годзе быў выведзены нулявы цыкл, але з-за эканамічнага крызісу працы надоўга прыпыніліся{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=161}}<ref name="kimpress"/>. У пачатку 2000-х гадоў магілёўскія ўлады вярнуліся да ідэі адраджэння ратушы. Прапановы старшыні Магілёўскага гарвыканкама [[Віктар Іванавіч Шорыкаў|Віктара Шорыкава]] падтрымаў старшыня абласнога выканкама [[Барыс Васілевіч Батура|Барыс Батура]]. У 2004 годзе да [[ЦРГКЛіТ]] звярнуўся [[Магілёўскі гарвыканкам]] з просьбай выканаць эскізны праект. Выкананы праект быў узгоднены з [[Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Упраўленнем па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі]] [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], і з Магілёўскім архітэктурным упраўленнем. У сярэдзіне 2006 года быў выкананы архітэктурны праект (навуковы кіраўнік праекта [[Аляксандр Кропатаў]], галоўны архітэктар [[А. Кандратаў]], архітэктары [[В. Пракопчык]] і [[Т. Панамарова]], канструктар В. Сазонава<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=169}}), аднак у чэрвені 2007 года яго давялося сур’ёзна карэкціраваць, бо ў выніку праведзеных археалагічных вышукаў быў выяўлены вялікі слой насыпных грунтоў, так што фундамент ратушы давялося паглыбіць да 7 метраў<ref name="kimpress"/>. Для надання большай устойлівасці вежу паставілі на маналітную жалезабетонную пліту{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Першапачаткова меліся чарцяжы планаў папярэдняга праекта, фатаграфіі праекта 1834 года, фатаграфіі абмераў планаў 1919 года, абмер плана 1945 года, і дакладныя фрагментарныя абмеры мура цокаля 1979 года. З дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі старых фотаздымкаў былі ўдакладнены памеры і прапорцыі фасадаў і архітэктурнага дэкора<ref name="mgup"/>. У жніўні 2007 года на аб'екце распачаліся будаўнічыя работы. Будаўніцтва даверылі ААТ «[[Прамжылбуд]]». Падземная частка была выканана з маналітнага і зборнага бетону і жалезабетону. У кастрычніку пачалася кладка сцен з чырвонай цэглы высокай трываласці, якая паступіла з [[Мінскі керамічны завод|Мінскага керамічнага]] і [[Обальскі керамічны завод|Обальскага цаглянага заводаў]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=163–164}}. У сакавіку 2008 года была завершана кладка цэглы вежы. Вясной ішла дэкаратыўная тынкоўка сцен і ўкладка чырвонай глінянай дахоўкі, якую набылі ў [[Германія|Германіі]]. 19 красавіка на 47-метровую вышыню быў усталяваны купал ратушы. У маі былі скончаны асноўныя будаўнічыя работы і дэманціраваны вежавы кран{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=164–165}}. Першы раз адроджаны помнік прэзентавалі грамадскасці на Дзень горада 3 ліпеня 2008 года, а афіцыйнае ўрачыстае адкрыццё з удзелам Прэзідэнта Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адбылося 18 ліпеня 2008 года{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=164–165}}. == Гадзіннік == [[Файл:Mahiliou ratusza tower clock.jpg|міні|злева|Механізм гадзінніка]] На самым версе 47-метровай вежы ўсталяваны ўнікальны механічны гадзіннік, выраблены магілёўскім гадзіннікавым майстрам [[Генадзь Галоўчык|Генадзем Галоўчыкам]]. На гадзінніку размешчаны дыск з абрысамі граніц Беларусі, на які нанесы важныя, паводле меркавання майстра, падзеі з гісторыі Магілёва: выпуск першага хімвалакна на прадпрыемстве [[Магілёўхімвалакно|«Лаўсан»]]; інфармацыю пра тое, што ў чэрвені ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў Магілёве быў снег, які праляжаў два дні, і гэтак далей<ref name="tut"/>. Стрэлка на адным з [[цыферблат]]аў праходзіць кола адзін раз за 500 гадоў<ref name="museumhm">{{Cite web |url=https://museumhm.by/ratusha-2/ |title=Пра гадзіннік |access-date=27 лютага 2021 |archive-date=21 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121110939/https://museumhm.by/ratusha-2/ |url-status=dead }}</ref>, надпіс сведчыць, што жыццё чалавека скончыцца раней, чым гэтая стрэлка зробіць чвэрць абароту<ref name="nn">[https://nn.by/?c=ar&i=268760 У Магілёве праз палітыку звольніўся геніяльны гадзіннікавы майстар]</ref>. Маецца таблічка ў гонар маці майстра<ref name="nn"/>. Таксама майстар схаваў у механізме гадзінніка «дыск ганьбы» з негатыўнымі падзеямі з жыцця Магілёва і прозвішчамі тых, хто шкодзіць гораду. Надпісы на «дыск ганьбы» можа нанесці толькі гадзіншчык, калі ведае, дзе ён. Прачытаць іх можна будзе толькі ў [[2066]] годзе — пласцінка выпадзе з механізму за год да 800-годдзя Магілёва, «каб не азмрочваць святкаванне»<ref name="tut">[https://news.tut.by/culture/720513.html Могилев лишился двух уникальных имиджевых объектов — башенных часов и горниста (и все из-за политики). Что дальше?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210227060135/https://news.tut.by/culture/720513.html |date=27 лютага 2021 }}</ref>. 28 чэрвеня 2014 года на вежы ратушы з’явілася механічная фігура гарадскога трубача. Аўтарам ідэі і выканаўцам механічнай часткі гэтай механічнай скульптуры стаў Галоўчык, а аўтарам мастацкай часткі (твар і рукі) стаў магілёўскі скульптар [[Андрэй Вараб’ёў]]. [[1 кастрычніка]], у {{нп5|Міжнародны дзень музыкі||ru|Международный день музыки}}, гарадская ратуша правяла Дзень гарніста, на якім прайшло адкрытае галасаванне па выбару імя для механічнага трубача. Варыянты, прынятыя на галасаванне, на працягу некалькіх месяцаў паступалі на адрас музея. У выніку галасавання большасцю было выбрана імя ''Магіслаў'' («той, хто славіць Магілёў»), прапанаванае скульптарам Андрэем Вараб’ёвым<ref name="museumhm"/>. [[Файл:Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы.webm|міні|злева|Магіслаў трубіць на магілёўскай ратушы]] Магіслаў кожны дзень выконвае гарадскую [[фанфара|фанфару]] з балкона ратушы, тройчы за суткі — а 12-й гадзіне дня, а 8-й гадзіне ўвечары (сімволіка гэтага выхаду звязаная з сімволікай [[8 (лік)|васьмёркі]] як знаку бясконцасці), і трэці раз — у тую хвіліну, калі над Магілёвам садзіцца сонца. Музыка, якую выконвае Магіслаў, была запісана па выніках адмысловага конкурса на гарадскую фанфару, выканаўца — [[Дзмітрый Касцюшка]]<ref name="museumhm"/>. Пасля фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і масавага гвалту [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супраць нязгодных з гэтым]] Магіслаў замоўк па рашэнні музейшчыкаў<ref name="tut"/>. Пасля звальнення дырэктара музея [[Аляксей Бацюкоў|Аляксея Бацюкова]] на знак салідарнасці з ім падаў заяву на звальненне і гадзіннікавы майстар [[Генадзь Галоўчык]]. Пасля яго сыходу ў сярэдзіне лютага гадзіннік спыніўся<ref name="tut"/>. {{цытата|Ратуша заўжды была сімвалам свабоды, працаваць без свабоды тут цяжка<ref name="nn"/>.}} == Архітэктура і выкарыстанне == Ратуша — мураваны двухпавярховы будынак з васьміграннай пяціяруснай вежай пасярэдзіне галоўнага фасада. Вышыня ратушы складае 14 метраў, вежы — 47 метраў 30 сантыметраў. Фасады ратушы адноўлены на сярэдзіну XVIII стагоддзя. Пры рашэнні дваровага фасада выкарыстоўваліся аналагі і ўскосныя ўказанні ў гістарычнай запісцы на існаванне франтона. Агульная плошча памяшканняў складае 844,2 м², у тым ліку падвала — 18,7 м², першага паверха — 284,1 м², другога і мансарды — па 270,7 м²<ref name="mgup"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Нясучыя сценавыя канструкцыі ратушы створаны з блокаў ячэістага бетону таўшчынёй 500 мм і цэглы (260—300 мм). Таўшчыня цагляных сцен вежы змяншаецца ад 1130 мм унізе да 380 мм наверсе{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170}}. Унутраная планіроўка будынка прыстасавана да сучасных патрэб і адрозніваецца ад гістарычнай. На першым паверсе размясціліся залы [[Музей гісторыі Магілёва|Музея гісторыі Магілёва]], экспазіцыйныя залы маюць падвясную столь і пакрыццё падлогі керамічнай пліткай. Падлога другога паверха паркетная. Першапачаткова на другім паверсе планавалася размясціць прыёмную кіраўніка гарадской адміністрацыі, але ў працэсе будаўніцтва старшыня гарвыканкама [[Віктар Шорыкаў]] прыняў рашэнне перадаць гэтыя плошчы музею горада. На мансардзе знаходзяцца фондавыя і службовыя памяшканні, кабінеты музея{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=170–171}}. Сёння ратуша выконвае функцыю гарадскога грамадскага цэнтра. З мая 2010 года ў ёй праходзяць сесіі дэпутатаў Магілёўскага гарадскога савета дэпутатаў. Таксама ў будынку адбываюцца ўрачыстыя прыёмы замежных дэлегацый, канферэнцыі, уручэнні прэмій і іншыя афіцыйныя мерапрыемствы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=171}}. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Сучасныя здымкі" perrow="4"> Выява:Магілёў. Цэнтр.JPG|Агульны выгляд Выява:City Hall, Mahiloŭ (2009).jpg|Галоўны фасад Выява:City Hall, Mahiloŭ (3.02.2009).jpg|Фрагмент Выява:City Hall, Mahiloŭ (02.2009).jpg|З боку палаца губернатара </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/34/%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0.html Трусаў Алег. Магілеўская ратуша // Спадчына. 1998. №5. С. 68-80.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ Могилевская Ратуша. Могилевский городской исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110105013316/http://city.mogilev.by/content/view/3225/3/lang,ru/ |date=5 студзеня 2011 }} {{ref-ru}} {{Ратушы Беларусі}} {{Славутасці Магілёва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Магілёва]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі]] [[Катэгорыя:Плошча Славы (Магілёў)]] iawvbxvkejhb6by1i3dgyb94u0vpeos 0 62151 5159208 5159045 2026-06-28T13:23:59Z M.L.Bot 261 /* Гарадскі транспарт */ 5159208 wikitext text/x-wiki '''Віцебск''' — буйны транспартны вузел на паўночным усходзе Беларусі. За 5 км на ўсход праходзіць [[магістраль]] {{таблічка-by|М|8}}{{таблічка-eu|95}}. У самім горадзе знаходзіцца скрыжаванне наступных аўтамабільных дарог: магістраль {{таблічка-by|М|3}} ([[Мінск]] — Віцебск), дарогі: {{таблічка-by|Р|20}} (Віцебск — [[Полацк]] — пункт пропуску [[Бігосава]] ([[Беларуска-латвійская граніца|граніца]] [[Латвія|Латвіі]])), {{таблічка-by|Р|21}} (Віцебск — [[Лёзна]] — [[Завольша (вёска)|Завольша]]), {{таблічка-by|Р|25}} (Віцебск — [[Сянно]] — [[Талочын]]), {{таблічка-by|Р|87}} (Віцебск — [[Орша]]), {{таблічка-by|Р|112}} (Віцебск — [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]] — [[Стайкі (Віцебскі раён)|Стайкі]]), {{таблічка-by|Р|115}} (Віцебск — [[Гарадок]]). У наш час вядзецца будова заходняга ўчастка аб'язной кальцавой аўтамабільнай дарогі. == Чыгуначны транспарт == [[Віцебск (станцыя)|Станцыя Віцебск]] з'яўляецца вузлом чыгунак на Смаленск, Санкт-Пецярбург, Гомель, Полацк. [[Віцебскі чыгуначны вакзал|Чыгуначны вакзал]] абслугоўвае пасажыраў як далёкага, так і прыгараднага кірункаў. == Гарадскі транспарт == Станам на чэрвень 2026 года, у Віцебску 9 трамвайных (гл. [[Віцебскі трамвай]]; першы трамвай пушчаны ў 1898 годзе), 16 тралейбусных (гл. [[Віцебскі тралейбус]]), 44 аўтобусныя (гл. [[Віцебскі аўтобус]]), 6 хуткасных аўтобусных маршрутамі. Таксама маршрутныя таксі здзяйсняюць рух па 41 маршруце. Трамвайны транспарт паступова скарачаецца, напрыклад, па вуліцы Гагарына плануецца замяніць трамвайную лінію тралейбуснай. == Авіятранспарт == За 10 км на ўсход ад горада знаходзіцца [[аэрапорт Віцебск]]. У мінулым з яго ажыццяўляліся рэгулярныя авіярэйсы на Мінск і Маскву. == Рачны порт == На заходняй ускраіне горада знаходзіцца рачны порт «Віцрачтранс». У апошнія гады з-за нізкага ўзроўню вады ў рацэ рачны транспарт не ходзіць, але ідуць работы па паглыбленні ракі і набыцці трох водных трамваяў. {{Віцебск у тэмах}} [[Катэгорыя:Транспарт Віцебска| ]] hphfa7aa2tor9uhbierdjq3q82emn5e 0 64184 5159395 4939141 2026-06-29T06:55:35Z Emilia Noah 155537 /* */ Калі ласка, выконвайце рэкамендацыі 5159395 wikitext text/x-wiki {{Да перайменавання|Ханьцы}}{{Народ | назва = Кітайцы | выява = | шырыня = | подпіс = | саманазва = ''漢族'' або ''汉族'' | колькасць = | рассяленне = 1 229 065 тыс. у [[Кітай|КНР]],, 22 652 тыс. [[Тайвань|Кітайскай рэспубліцы]] | архкультура = | мова = [[кітайская мова|кітайская]] | мовы зносін = | раса = | рэлігія = [[культ продкаў]], [[будызм]], [[даасізм]], [[канфуцыянства]] | уваходзіць = | роднасныя = [[тыбетцы]], [[бірманцы]], [[качыны]], [[бай (народ)|бай]] | уключае = | паходжанне = }} '''Кіта́йцы''' ([[кітайская мова|кіт.]] ''漢族'' або ''汉族'' «хань») — найбуйнейшы па колькасці народ на [[Планета Зямля|Зямлі]] (19 % агульнага насельніцтва), найбуйнейшая этнічная група [[Кітай|Кітайскай Народнай Рэспублікі]] (1 229 065 тыс., 91,5 % ад усяго насельніцтва ў [[2012]] г.)<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html#People CIA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013030611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html#People |date=13 кастрычніка 2016 }}</ref> і [[Тайвань|Кітайскай рэспублікі]] (22 652 тыс. чал., 98 % ад усяго насельніцтва ў 2012 г.)<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225034031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html%20 |date=25 снежня 2018 }}</ref>. Буйныя групы кітайцаў таксама жывуць у іншых краінах — [[Сінгапур]]ы, [[Малайзія|Малайзіі]], [[Таіланд]]зе, [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Інданезія|Інданезіі]], [[Філіпіны|Філіпінах]] і г. д. == Этымалогія == Слова Хань бярэ пачатак ад [[Імперыя Хань|дынастыі Хань]], якая змяніла дынастыю Цынь, якой удалося аб’яднаць увесь Кітай. Назва дынастыі паходзіць ад назвы ракі Ханьшу ў цэнтральнай частцы Кітая, у якой жылі заснавальнікі дынастыі Хань. Таксама гэта слова ў Старажытным Кітаі, асабліва ў класічнай кітайскай літаратуры, можа азначаць [[Млечны шлях]], бо самі ханьцы звалі сваю краіну Нябеснай ракой або Паднябеснай. У часы праўлення дынастый Цынь і Хань плямёны, якія засялялі Кітай, пачалі адчуваць сябе часткай адзінага народу. Акрамя таго, час праўлення дынастыі Хань лічыцца найвышэйшым пунктам росквіту старажытнакітайскай цывілізацыі. У гэты час яе ўплыў распаўсюдзіўся на Цэнтральную і Паўночна-Усходнюю Азію, а па тэрыторыі і насельніцтву Старажытны Кітай мог супернічаць з [[Рымская імперыя|Рымскай імперыяй]]. Назвы Кітай і кітайцы ў [[Еўропа|Еўропе]] распаўсюдзіліся ў познім [[сярэднявечча|сярэднявеччы]], паходзілі ад наймення племені [[кідані|кіданяў]]. == Кітайцы на Беларусі == На Беларусі кітайцы з’явіліся ў пачатку XX ст. у выніку інтэрніравання ў гады [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]]. У 1926 г. у [[БССР]] налічвалася 119 кітайцаў, прычым 58 з іх жылі ў [[Віцебская акруга|Віцебскай акрузе]]. У 1928 г. у наваколлях [[Віцебск]]а была створана кітайская сельскагаспадарчая арцель (пазней калгас). Кітайцы прымалі ўдзел у Віцебскім патрыятычным падполлі падчас [[Другая Сусветная вайна|II сусветнай вайны]]<ref>{{Крыніцы/ЭГБ|4|Кітайцы|Карашчанка І.|187}}</ref>. У сучаснай Беларусі кітайцы — малая [[Этнас|этнічная]] група, аднак іх колькасць стала расце. Калі ў 1999 г. іх налічвалася 75 чал., то ў 2009 г. — 1642 чал.<ref>[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Белстат]</ref> == Выбітныя кітайцы == * [[Маа Цзэдун]] * [[Канфуцый]] * [[Сунь Ятсен]] * [[Цынь Шыхуан-дзі]] == Гл. таксама == * [[Спавіванне ног]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Кітайцы| ]] [[Катэгорыя:Народы Кітая]] [[Катэгорыя:Народы Манголіі]] [[Катэгорыя:Народы Сінгапура]] 8gbnlgtdalhfs965twr3sbphn39ee8n 0 69396 5159217 4831465 2026-06-28T14:20:32Z DenisBorum 139498 афармленне 5159217 wikitext text/x-wiki {{ДД}} [[Выява:Edward the Elder - MS Royal 14 B VI.jpg|thumb]] '''Эдуард І Старэйшы''' ([[Старажытнаанглійская мова|стараангл.:]] ''Ēadweard se Ieldra''; {{ДН|||874}} — {{ДС|17|7|924}}) — кароль [[Каралеўства Англія|Англіі]] з [[Уэсекская дынастыя|Уэсекскай дынастыі]]. Меў тытул «кароль [[Англасаксы|англасаксаў]]» (Anglorum Saxonum rex). Яго двор знаходзіўся ва [[Вінчэстэр]]ы, старэйшай сталіцы [[Уэсекс]]а. == Біяграфія == Стаў каралём у 899 годзе, пасля смерці свайго бацькі [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]]. Захапіў Усходні Мідлэнд і [[Усходняя Англія (каралеўства)|Усходнюю Англію]] ў [[Даны|данаў]] у 917 годзе. Стаў уладаром [[Мерсія|Мерсіі]] ў 918 годзе пасля смерці сваёй сястры Этэльфлед. Старажытныя хронікі спавядаюць, што ў 920 годзе ўся Англія прызнала Эдуарда за караля, але рэальнай улады па ўсім востраве ён не меў. [[Ёрк (горад)|Ёрк]], напрыклад, працягваў біццё сваёй манеты, гэта значыла, што [[Нартумбрыя]] не прызнавала аўтарытэт уладара. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Edward the Elder|выгляд=міні}} * [http://www.anglo-saxons.net/hwaet/?do=get&type=person&id=EdwardtheElder anglo-saxons.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050107051756/http://www.anglo-saxons.net/hwaet/?do=get |date=7 студзеня 2005 }} {{ref-en}} {{Каралі Англіі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Уэсекская дынастыя]] [[Катэгорыя:Каралі англійскія]] f1647np14qh5d64v6obepjj9y4bh6eh 0 74851 5159275 5146906 2026-06-28T16:52:57Z Siliyiw 169172 5159275 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Азяраны}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Азяраны |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет2 = Азяранскі |першае згадванне = XVIII стагоддзе }} '''Азяра́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aziarany}}, {{lang-ru|Озераны}}) — [[аграгарадок]] у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)|Азяранскага сельсавета]]. == Геаграфія == За 29 км на поўдзень ад раённага цэнтра і [[Станцыя Жыткавічы|чыгуначнай станцыі]] [[Жыткавічы]] (на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]), 262 км ад [[Гомель|Гомеля]]. На поўдні [[Прыпяцкі нацыянальны парк|нацыянальны парк «Прыпяцкі»]]. У наваколлях — балота [[Балота Асова|Асова]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Сцвіга]] (прыток ракі [[Прыпяць]]). == Транспарт == Праз вёску праходзіць [[Аўтамабільная дарога|аўтадарога]] [[Тураў]] — [[Лельчыцы]]. Планіроўка складаецца з 2-х падзеленых канавай і аўтадарогай частак: заходняй (кампактная забудова з 3 кароткіх вуліц, якія складаюць трохвугольнік) і ўсходняй (2 кароткія амаль шыротнай арыентацыі вуліцы, злучаныя 2 папярочнымі кароткімі вуліцамі). Забудова цагляная і драўляная, сядзібнага тыпу. У 1987 годзе пабудавана вуліца з 50 цаглянымі хатамі катэджнага тыпу, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку [[Чарнобыльская аварыя|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] месцаў. == Гісторыя == Выяўленыя археолагамі паселішча ранняга жалезнага стагоддзя і эпохі феадалізму (у 0,6 км на паўднёвы захад ад вёскі, на правым беразе ракі) і паселішча ранняга жалезнага стагоддзя (у 1 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Галечыцкае Поле) сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XVIII]] стагоддзя як вёска ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|2-га падзела Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Дзейнічала Міхайлаўская царква (у ёй захоўваліся метрычныя кнігі з 1805 года). У 1811 годзе сяло. У 1834 годзе ў складзе Тураўскага казённага маёнтка. У 1859 годзе замест трухлявага пабудаваны новы драўляны будынак царквы (не захаваўся). З 1857 года дзейнічала царкоўна-прыхадская школа, якая месцавалася ў наёмнай хаце. У 1896 годзе працавалі вятрак і вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся царква, царкоўна-прыхадская школа, ляснікоўства. У 1908 годзе ў [[Тураўская воласць|Тураўскай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]]. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Азяранскага сельсавета Тураўскага, з 17 красавіка 1962 года Жыткавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] (1924-1930,1935-1938 гады), з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1929 годзе арганізаваны калгас "1 Мая", працавалі ляснікоўства, гамарня і цагельня. За поспехі ў развіцці грамадскай гаспадаркі калгас у 1939 і 1940 гадах быў удзельнікам усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкі ў Маскве. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія войскі ў канцы ліпеня 1941 года захапілі вёску, але 4 жніўня 1941 года партызаны сумесна з падраздзяленнем Чырвонага войска ў выніку налёту вымусілі іх адступіць. Нямецкія акупанты ў жніўні 1941 года спалілі 129 двароў і забілі 30 жыхароў. Дзейнічала падпольная арганізацыя. У баях за вызваленне вёскі загінулі 185 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). 53 жыхара загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года цэнтр калгасу "Савецкая Беларусь". Дзейнічаюць цагельня, камбінат побытавага абслугоўвання, сярэдняя школа (новы цагляны будынак пабудаваны ў 1990 годзе), Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, 3 крамы, чайная, дзіцячы яслі-сад. == Насельніцтва == * 1811 год — 38 двароў. * 1816 год — 183 жыхара. * 1834 год — 43 двары, 214 жыхароў. * 1897 год — 57 двароў 372 жыхара (паводле перапісу). * 1908 год — 62 двары, 433 жыхара. * 1917 год — 568 жыхароў. * 1925 год — 90 двароў. * 1940 год — 130 двароў. * 1959 год — 645 жыхароў (паводле перапісу). * 1994 год — 608 жыхароў, 250 двароў<ref name="bel1">{{Крыніцы/БелЭн|1}}</ref>. * 2004 год — 252 гаспадаркі, 577 жыхароў. * 2019 год — 487 чал. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Гістарычныя і памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel1" />. * [[Селішча (археалогія)|Селішчы]] ранняга [[Жалезны век|жалезнага веку]] і эпохі [[феадалізм]]у<ref name="bel1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Азяранскі сельсавет, Жыткавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] ldq9guq9lufi11rwui6znaqyefs0a6c 0 75040 5159287 5121735 2026-06-28T17:10:26Z Siliyiw 169172 5159287 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дзедаўка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Дзедаўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 14|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 40|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жыткавіцкі |сельсавет = Людзяневіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 274 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Дзе́даўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dziedaŭka}}, {{lang-ru|Дедовка}}) — [[вёска]] ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людзяневіцкі сельсавет|Людзяневіцкага сельсавета]]. [[Дзедаўка (прыпыначны пункт)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Непадалёк радовішча [[каалін]]у (8,5 млн т). На захадзе і поўначы мяжуе з лесам. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 15 км на захад ад [[Жыткавічы|Жыткавіч]], 248 км ад [[Гомель|Гомелю]]. == Гідраграфія == На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Побач аўтадарога [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Планіроўка складаецца з падзеленых чыгункай 2 частак: паўднёвай (просталінейная вуліца блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі) і паўночнай (2 просталінейныя, паралельныя паміж сабой мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, злучаныя дарогай). Забудова драўляная, двухбаковая, сядзібнага тыпу. У 1 км на захад ад асноўнай забудовы чыгуначная станцыя. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц вядомая з [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як вёска ў [[Жыткавіцкая воласць|Жыткавіцкай воласці]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле інвентара 1845 года 391 дзесяціна зямельных угоддзяў. У 1879 годзе згадваецца ў ліку паселішчаў Людзяневіцкага царкоўнага прыходу. 16 лістапада 1904 года пачаў працу чыгуначны раз'езд, тэлеграфны пост. У 1921 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Дзедаўка», працавалі паравы млын, гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 5 ліпеня 1944 года вызвалена ад акупантаў. 36 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Людзяневічы» (цэнтр — вёска [[Людзяневічы]]). Дзейнічаюць пачатковая школа, бібліятэка, клуб, фельчарска-акушэрскі пункт. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара. === Дынаміка === * 1862 год — 10 двароў. * 1897 год — 31 двор, 198 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 51 двор, 268 жыхароў. * 1917 год — у вёсцы 518 жыхароў, на чыгуначным раз'ездзе 57 жыхароў. * 1921 год — 75 двароў. * 1959 год — 464 жыхара (паводле перапісу). * 2004 год — 116 гаспадарак, 274 жыхара. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Вядомыя выхадцы == * [[Фёдар Іванавіч Пяцюшкін|Ф. І. Пяцюшкін]] — генерал-маёр артылерыі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людзяневіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Людзяневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна]] op34zf4uh4w8ajdcwrq7lo7fzz4m710 0 80625 5159240 5150340 2026-06-28T15:46:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159240 wikitext text/x-wiki [[Выява:Dresden codex, page 2.jpg|thumb|right|200px|Дрэздэнскі кодэкс]] [[Выява:Dresden Codex p09.jpg|thumb|right|200px|Дрэздэнскі кодэкс c. 9]] {{main|Месаамерыканскія кодэксы}} '''Дрэздэнскі кодэкс''' — адна з чатырох рукапісных кніг [[мая]], якія дажылі да нашых дзён. У 1739 набыты ў невядомай асобы ў карыстанне Дрэздэнскай Каралеўскай Бібліятэкі. Прадстаўляе сабой рукапіс, датаваны 11-12 стст, які, як мяркуецца, у сваю чаргу з'яўляецца спісам больш ранняга тэксту.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11621/ |title = The Dresden Codex |website = [[World Digital Library]] |date = 1200-1250 |accessdate = 2013-08-21 |archive-date = 22 студзеня 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160122042334/https://www.wdl.org/en/item/11621/ |url-status = dead }}</ref> == Літаратура == * Ruggles, Clive L. N., ''Ancient Astronomy'', ABC-CLIO, 2005, ISBN 1-85109-477-6 * Aveni, Anthony F., ''Empires of Time'', Tauris Parke Paperbacks, 2000, ISBN 1-86064-602-6 * Sharer, Robert J. et al, ''The Ancient Maya'', Stanford University Press, 2006, ISBN 0-8047-4817-9 * Anzovin, Steven et al, ''Famous First Facts International Edition,'' H. W. Wilson Company (2000), ISBN 0-8242-0958-3 * Thompson, J. Eric, ''A Commentary on the Dresden Codex: A Maya Hieroglyphic Book'', Philadelphia: American Philosophical Society, 1972 == Гл. таксама == * [[Мадрыдскі кодэкс]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130105045901/http://mesoamerica.narod.ru/codexdres.html Дрэздэнскі кодэкс. (фатаграфіі)] * {{cite web | author = Талах В.М. | url = http://bloknot.info/gfe/view.php?file=Textos/Maya/Talakh_Viktor_Introduction_to_hieroglyphic_script_of_the_Maya_manual_ukr_2010.pdf | title = Введение в иероглифическую письменность Майя (на украинском языке). | publisher = www.bloknot.info | datepublished = 2011-03-19 | accessdate = 2011-03-19 | description = учебник языка майя | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120829072232/http://bloknot.info/gfe/view.php?file=Textos%2FMaya%2FTalakh_Viktor_Introduction_to_hieroglyphic_script_of_the_Maya_manual_ukr_2010.pdf | archivedate = 29 жніўня 2012 | url-status = dead }} {{Мая}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мая]] [[Катэгорыя:Месаамерыканскія кодэксы]] [[Катэгорыя:Дрэздэн]] 8yj6ibhwf5hy973b4ehs1iwy8ji6fxs 0 87295 5159223 5009144 2026-06-28T14:45:52Z Siliyiw 169172 5159223 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Дзівін |вобласць = Брэсцкая |раён = Кобрынскі |сельсавет = Дзівінскі |першае згадванне = 1466 }} '''Дзі́він''', сустракаюцца таксама варыянты '''Ды́він''', '''Дывы́н''', '''Дывэ́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ды́він, Дывы́н, Дывэ́н'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzivin}}, {{lang-ru|Дивин}}) — [[аграгарадок]] у [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], каля возера [[Любань (возера)|Любань]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Дзівінскі сельсавет|Дзівінскага сельсавета]]. Насельніцтва 3532 чал. (2005). Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы ўсход ад [[Кобрын]]а, за 78 км ад [[Брэст]]а. Аўтамабільныя дарогі на [[Брэст]] і [[Драгічын]]. == Назва == На думку [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], тапонім утварыўся з «дзівіцца», «дзіва» ў значэнні цуд<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 99.</ref>. Цяперашняя афіцыйная назва паселішча — Дзі́він<ref name="daviednik">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць}}</ref>, аднак мясцовыя жыхары ўжываюць традыцыйную ''Дывы́н''. == Гісторыя == === Старажытнасць === Мясцовасць заселена са старажытнасці, на беразе возера [[Любань (возера)|Любань]] выяўлены паселішчы [[Бронзавы век|бронзавага веку]].{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} === Вялікае Княства Літоўскае === Многія даведачныя выданні даюць часам першай згадкі Дзівіна 1466 год{{sfn|ГВБ|2007|с=139}}, але без акалічнасцей, таму крыніца не ясная{{sfn|Барысюк|2023|с=85}}. Паводле Юрыя Барысюка, у 1515 годзе Дзівін з бліжэйшымі вёскамі — Ляхчыцамі, Рухавічамі, Хабовічамі і Бельскам, згаданы ў дакуменце размежавання маёнтка Навасёлкі пана Багавіціна{{sfn|Барысюк|2023|с=85}}, але даследчык таксама не дае пэўнай спасылкі або сігнатуры. У 1546 годзе Дзівін згаданы як [[мястэчка]], цэнтр воласці [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]]. Падчас рэвізіі [[Берасцейская эканомія|Берасцейскай эканоміі]] ў 1566 годзе, Дзівін — цэнтр Дзівінскага войтаўства{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} і Палескай воласці{{sfn|ГВБ|2007|с=140}}. Паводле рэестра рэвізіі ў мястэчку 184 двары, рынак (квадратны ў плане) і 5 вуліц — Павіцкая (у кірунку Павіцця), Кобрынская, Берасцейская, Ратненская, Крывая<ref>Дзівін // {{Крыніцы/Памяць/Кобрынскі раён|к}}</ref>. На Кобрынскай вуліцы была Пятніцкая царква{{sfn|ГВБ|2007|с=140}}. Прывілеем ад 7 сакавіка 1642 года кароль [[Уладзіслаў Ваза]] на просьбу берасцейскага эканома Самуэля Асінскага надаў Дзівіну [[магдэбургскае права]]. Адначасова кароль прызначыў войта, прапанаванага эканомам баярына Самуэля Вышынскага. Дзівінскі магістрат мусіў складацца з каталікоў і ўніятаў.{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} З 18 выбраных мяшчанамі кандыдатаў эканом мог зацвердзіць двух бурмістраў, дух радцаў і шэсць лаўнікаў. Войт або ландвойт мусілі распараджацца ўсімі гаспадарчымі і судовымі справамі разам з магістратам. На рынкавай плошчы дазволена пабудаваць ратушу са званіцай. Тым самым прывілеем мястэчку нададзены другі кірмашовы дзень на кожны чацвер. Таксама Дзівіну нададзены герб, арыгінал акта не захаваўся, а ў копіях выяву або апісанне герба не падалі.{{sfn|Барысюк|2023|с=86}} Станам на 1682 год у мястэчку існавалі 2 грэка-каталіцкія царквы, касцёл, ратуша, 2 млыны, карчма. У 1776 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] скасаваў самакіраванне (у межах рэформ у Рэчы Паспалітай). Пад 1789 годам Дзівін згадваецца як горад, цэнтр ключа ў складзе Берасцейскай эканоміі. У гэты час існавала рыначная плошча, 4 вуліцы, 194 гаспадаркі (з іх 173 хрысціянскія). === У Расійскай імперыі === Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Дзівін апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (з 1801). У 1797 годзе мястэчка разам з жыхарамі нададзена ўрадам [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|Пятру Румянцаву-Задунайскаму]]. Жыхары мястэчка, патрабуючы свайго пераводу ў мяшчане, звярталі ўвагу, што падчас правядзення [[Валочная памера|валочнай памеры]] ў 1566 годзе мястэчку вылучана 53 [[валока|валокі]] зямлі (каля 1060 дзесяцін) і падалі прывілеі 1629, 1649, 1677, 1761 гадоў, паводле якіх жыхары Дзівіна лічыліся мяшчанамі, а зямля была аддадзена ім у вечнае валоданне. Расійскія ўлады рабілі захады, каб забраць арыгіналы прывілеяў у местачкоўцаў. Жыхары мястэчка скардзіліся, што [[кобрын]]ская паліцыя «затрымала ў сябе арыгінал прывілея і іншыя дакументы дывінскіх мяшчан»<ref>Соркіна, І. Мястэчкі Беларускага Палесся ў XIX — першай трэці XX стст. / Іна Соркіна // ARCHE Пачатак. — 2013. — № 4 (121). — С. 62. ''Са спасылкай на'' Нацыянальны гістарычны музей Беларусі ў Гродне. — Ф. 1. — Воп. 1. — Спр. 1355. — Арк. 5, 6, 8, 11, 12, 14, 69 адв.</ref>. У 1819 годзе сяляне і местачкоўцы (больш за 200 двароў, 1000 жыхароў) адмовіліся выконваць павіннасці на карысць уладальніка да канчатковага разгляду справы аб іх вольнасці. 20 жніўня 1819 года ў Дзівін прыбыло 300 узброеных расійскіх салдат. Жыхары мястэчка вызвалілі арыштаваных. Улад вымусілі дазволіць местачкоўцам выбраць 10 прадстаўнікоў для перамоў. Асэсар Гродзенскага губернскага кіравання і кобрынскі земскі аканом у прысутнасці салдат зачыталі сялянам Указ губернскага кіравання, у якім яны прасілі ваеннай дапамогі ў губернатара і адзначалі, што духавенства падтрымлівае сялянскі пратэст. У 1862 годзе ў Дзівіне было адкрыта народнае вучылішча. Станам на 1878 год у мястэчку 2 царквы, сінагога, праводзіліся 2 кірмашы. На 1886 — валасная ўправа, 3 царквы, сінагога, школа, 5 крам, заезны двор, 2 карчмы, праводзіліся 3 кірмашы. Каля мястэчка знаходзіўся маёнтак пана А. Ягміна, вятрак. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 3 цэрквы, сінагога, яўрэйскі малітоўны дом, народнае вучылішча, бальніца, валасная ўправа, пошта, 2 хлебазапасныя магазіны, 15 крам, алейня, 14 млыноў, карчма; 6 аднадзённых кірмашоў на год. === Найшоўшы час === 4 сакавіка 1918 года ўрад [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] абвясціў Дзівін часткай сваёй дзяржавы, адначасна ад 25 сакавіка мястэчка абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тэрыторыя [[Палессе|Палесся]] зрабілася прадметам перагавораў паміж БНР і УНР<ref>Валянціна Лебедзева. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm |date=19 лістапада 2008 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.</ref>. 1 студзеня 1919 года паводле пастановы I з’езду КП(б) Беларусі Дзівін увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], у Кобрынскі павет («падраён») Брэсцкага раёна<ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаны Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071212045837/http://knihi.com/pytanni/108.html |date=12 снежня 2007 }} // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе было цэнтрам гміны Кобрынскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Станам на 1931 год дзейнічалі яўрэйская бібліятэка, тэатральны і харавы гурткі. У 1939 годзе Дзівін увайшоў у [[БССР]], з 15 студзеня 1940 да 8 жніўня 1959 года — цэнтр [[Дзівінскі раён|Дзівінскага раёна]]. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 год працавалі пошта, 7-гадовая школа (400 вучняў), аптэка, бальніца з амбулаторыяй, ветэрынарны пункт, народны дом, 20 прыватных крам, хлебная крама і кнігарня, 2 маторныя млыны, 3 пякарні, бойня, рэстарацыя, шавецкая і кавальская арцелі, завод ахаладжальных напояў, маслазавод. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 24 чэрвеня 1941 да 21 ліпеня 1944 года Дзівін быў пад нямецкай акупацыяй. У 1942 годзе ў гэтай вёсцы ўзнік першы атрад [[УПА]]<ref>[http://www.istpravda.ru/bel/digest/455/ Ці заслугоўваюць помніка тыя, хто змагаўся супраць савецкай улады?]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Станам на 1971 год у вёсцы было 1407 будынкаў, на 2005—1460 двароў. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Файл:Dyvin. Дывін (1929).jpg|Царква Файл:Dyvin. Дывін (XX).jpg|Царква, з боку апсіды Файл:Dyvin. Дывін (S. Boching, XX).jpg|Званіца Файл:Dyvin. Дывін (S. Bochnig, 1929).jpg|Традыцыйныя дамкі </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:5000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1789 from:0 till:872 bar:1878 from:0 till:2490 bar:1888 from:0 till:2516 bar:1897 from:0 till:3796 bar:1905 from:0 till:3967 bar:1921 from:0 till:2299 bar:1940 from:0 till:4187 bar:1959 from:0 till:3489 bar:1970 from:0 till:4677 bar:1994 from:0 till:4400 bar:1999 from:0 till:4293 bar:2005 from:0 till:3532 bar:2010 from:0 till:3130 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * 1789 год — 872 чал. * 1886 год — 1644 чал. * 1878 год — 2490 чал. (1201 мужчына і 1289 жанчын), у тым ліку 998 яўрэяў<ref>Dywin // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. 258—259</ref> * 1888 год — 2516 чал. * 1897 год — 3796 чал. * 1905 год — 3967 чал. * 1921 год — 2299 чал. * 1940 год — 4187 чал. * 1959 год — 3489 чал. * 1970 год — 4677 чал. * 1999 год — 4293 чал. * 2005 год — 3532 чал. == Інфраструктура == У Дзівіне дзейнічае дом культуры, клуб, 3 бібліятэкі, школа-інтэрнат, музычная, спартыўная і сярэдняя школы, 2 дзіцячыя садкі, камбінат побытавага абслугоўвання, кавярня, 11 крам, бальніца, аптэка, ветэрынарная лячэбніца, пошта. == Эканоміка == У вёсцы працуюць маслазавод, пякарня, філіял Кобрынскай мэблевай фабрыкі, аддзяленне «Сельгастэхнікі», 2 лясніцтвы == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|thumb|злева|[[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]]]] [[Файл:Дзівін. Кобрынскі сувораўскі дуб.jpg|thumb|Сувораўскі дуб]] * Былая ўніяцкая, цяпер праваслаўная [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|царква Св. Параскевы Пятніцы]] (1728—1740). * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дзівін)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1902). * [[Кобрынскі сувораўскі дуб|Сувораўскі дуб]], за 3 кіламетры на паўночны захад ад аграгарадка — [[батанічны помнік прыроды]] рэспубліканскага значэння. === Страчаная спадчына === * Сінагога (XIX ст.). == Вядомыя асобы == * [[Віталь Уладзіміравіч Курашык]] (нар. 1939) — беларускі дыпламат. * [[Уладзімір Вікенцьевіч Свідуновіч]] (нар. 1952) — беларускі архітэктар. * [[Сяргей Феадосавіч Любчук]] (нар. 1940) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, кампазітар, [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1978). * [[Сергій (Гардун)]] (1959—2022) — беларускі багаслоў. Кандыдат багаслоўя (1990), прафесар (2011). * [[Мікалай Уладзіміравіч Смяховіч]] (нар. 1956) — беларускі гісторык. * [[Мікалай Аляксандравіч Свідуновіч]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне металургіі, доктар тэхнічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь. * [[Марыя Свідуновіч]] (нар. 2000) — беларуская футбалістка. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/110233176/|ref=Барысюк|аўтар=Барысюк Ю.|загаловак=Герб Дзівіна – адкрыццё 2022 года|год=2023|месца=Горадня–Менск|выданне=Герольд Litherland|нумар=24|старонкі=85-87|archive-date=10 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710183555/https://www.academia.edu/110233176}} * Дзівін // {{Крыніцы/Памяць/Кобрынскі раён}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=Дзівін|том=4-2|ref=ГВБ|старонкі=139-141}} * Dywin // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/258 258]—259 * Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VIII — Województwo Poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924. == Спасылкі == {{Commonscat|Dzivin}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/dzivin.html Мястэчка Дзівін] на [[Radzima.org]] {{Дзівінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Дзівін| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] 6jpttgpcb3d575jaassjdizndz4gomd 5159224 5159223 2026-06-28T14:48:25Z Siliyiw 169172 5159224 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Дзівін |вобласць = Брэсцкая |раён = Кобрынскі |сельсавет = Дзівінскі |першае згадванне = 1466 }} '''Дзі́він''', сустракаюцца таксама варыянты '''Ды́він''', '''Дывы́н''', '''Дывэ́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ды́він, Дывы́н, Дывэ́н'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzivin}}, {{lang-ru|Дивин}}) — [[аграгарадок]] у [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], каля возера [[Любань (возера)|Любань]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Дзівінскі сельсавет|Дзівінскага сельсавета]]. Насельніцтва 3532 чал. (2005). Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы ўсход ад [[Кобрын]]а, за 78 км ад [[Брэст]]а. Аўтамабільныя дарогі на [[Брэст]] і [[Драгічын]]. == Назва == На думку [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], тапонім утварыўся з «дзівіцца», «дзіва» ў значэнні цуд<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 99.</ref>. Цяперашняя афіцыйная назва паселішча — Дзі́він<ref name="daviednik">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць}}</ref>, аднак мясцовыя жыхары ўжываюць традыцыйную ''Дывы́н''. == Гісторыя == === Старажытнасць === Мясцовасць заселена са старажытнасці, на беразе возера [[Любань (возера)|Любань]] выяўлены паселішчы [[Бронзавы век|бронзавага веку]].{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} === Вялікае Княства Літоўскае === Многія даведачныя выданні даюць часам першай згадкі Дзівіна 1466 год{{sfn|ГВБ|2007|с=139}}, але без акалічнасцей, таму крыніца не ясная{{sfn|Барысюк|2023|с=85}}. Паводле Юрыя Барысюка, у 1515 годзе Дзівін з бліжэйшымі вёскамі — Ляхчыцамі, Рухавічамі, Хабовічамі і Бельскам, згаданы ў дакуменце размежавання маёнтка Навасёлкі пана Багавіціна{{sfn|Барысюк|2023|с=85}}, але даследчык таксама не дае пэўнай спасылкі або сігнатуры. У 1546 годзе Дзівін згаданы як [[мястэчка]], цэнтр воласці [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]]. Падчас рэвізіі [[Берасцейская эканомія|Берасцейскай эканоміі]] ў 1566 годзе, Дзівін — цэнтр Дзівінскага войтаўства{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} і Палескай воласці{{sfn|ГВБ|2007|с=140}}. Паводле рэестра рэвізіі ў мястэчку 184 двары, рынак (квадратны ў плане) і 5 вуліц — Павіцкая (у кірунку Павіцця), Кобрынская, Берасцейская, Ратненская, Крывая<ref>Дзівін // {{Крыніцы/Памяць/Кобрынскі раён|к}}</ref>. На Кобрынскай вуліцы была Пятніцкая царква{{sfn|ГВБ|2007|с=140}}. Прывілеем ад 7 сакавіка 1642 года кароль [[Уладзіслаў Ваза]] на просьбу берасцейскага эканома Самуэля Асінскага надаў Дзівіну [[магдэбургскае права]]. Адначасова кароль прызначыў войта, прапанаванага эканомам баярына Самуэля Вышынскага. Дзівінскі магістрат мусіў складацца з каталікоў і ўніятаў.{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} З 18 выбраных мяшчанамі кандыдатаў эканом мог зацвердзіць двух бурмістраў, дух радцаў і шэсць лаўнікаў. Войт або ландвойт мусілі распараджацца ўсімі гаспадарчымі і судовымі справамі разам з магістратам. На рынкавай плошчы дазволена пабудаваць ратушу са званіцай. Тым самым прывілеем мястэчку нададзены другі кірмашовы дзень на кожны чацвер. Таксама Дзівіну нададзены герб, арыгінал акта не захаваўся, а ў копіях выяву або апісанне герба не падалі.{{sfn|Барысюк|2023|с=86}} Станам на 1682 год у мястэчку існавалі 2 грэка-каталіцкія царквы, касцёл, ратуша, 2 млыны, карчма. У 1776 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] скасаваў самакіраванне (у межах рэформ у Рэчы Паспалітай). Пад 1789 годам Дзівін згадваецца як горад, цэнтр ключа ў складзе Берасцейскай эканоміі. У гэты час існавала рыначная плошча, 4 вуліцы, 194 гаспадаркі (з іх 173 хрысціянскія). === У Расійскай імперыі === Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Дзівін апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (з 1801). У 1797 годзе мястэчка разам з жыхарамі нададзена ўрадам [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|Пятру Румянцаву-Задунайскаму]]. [[Файл:Дзівін. Царква Раства Прасв. Багародзіцы.jpg|міні|Царква Раства Прасв. Багародзіцы]] Жыхары мястэчка, патрабуючы свайго пераводу ў мяшчане, звярталі ўвагу, што падчас правядзення [[Валочная памера|валочнай памеры]] ў 1566 годзе мястэчку вылучана 53 [[валока|валокі]] зямлі (каля 1060 дзесяцін) і падалі прывілеі 1629, 1649, 1677, 1761 гадоў, паводле якіх жыхары Дзівіна лічыліся мяшчанамі, а зямля была аддадзена ім у вечнае валоданне. Расійскія ўлады рабілі захады, каб забраць арыгіналы прывілеяў у местачкоўцаў. Жыхары мястэчка скардзіліся, што [[кобрын]]ская паліцыя «затрымала ў сябе арыгінал прывілея і іншыя дакументы дывінскіх мяшчан»<ref>Соркіна, І. Мястэчкі Беларускага Палесся ў XIX — першай трэці XX стст. / Іна Соркіна // ARCHE Пачатак. — 2013. — № 4 (121). — С. 62. ''Са спасылкай на'' Нацыянальны гістарычны музей Беларусі ў Гродне. — Ф. 1. — Воп. 1. — Спр. 1355. — Арк. 5, 6, 8, 11, 12, 14, 69 адв.</ref>. У 1819 годзе сяляне і местачкоўцы (больш за 200 двароў, 1000 жыхароў) адмовіліся выконваць павіннасці на карысць уладальніка да канчатковага разгляду справы аб іх вольнасці. 20 жніўня 1819 года ў Дзівін прыбыло 300 узброеных расійскіх салдат. Жыхары мястэчка вызвалілі арыштаваных. Улад вымусілі дазволіць местачкоўцам выбраць 10 прадстаўнікоў для перамоў. Асэсар Гродзенскага губернскага кіравання і кобрынскі земскі аканом у прысутнасці салдат зачыталі сялянам Указ губернскага кіравання, у якім яны прасілі ваеннай дапамогі ў губернатара і адзначалі, што духавенства падтрымлівае сялянскі пратэст. У 1862 годзе ў Дзівіне было адкрыта народнае вучылішча. Станам на 1878 год у мястэчку 2 царквы, сінагога, праводзіліся 2 кірмашы. На 1886 — валасная ўправа, 3 царквы, сінагога, школа, 5 крам, заезны двор, 2 карчмы, праводзіліся 3 кірмашы. Каля мястэчка знаходзіўся маёнтак пана А. Ягміна, вятрак. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 3 цэрквы, сінагога, яўрэйскі малітоўны дом, народнае вучылішча, бальніца, валасная ўправа, пошта, 2 хлебазапасныя магазіны, 15 крам, алейня, 14 млыноў, карчма; 6 аднадзённых кірмашоў на год. === Найшоўшы час === 4 сакавіка 1918 года ўрад [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] абвясціў Дзівін часткай сваёй дзяржавы, адначасна ад 25 сакавіка мястэчка абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тэрыторыя [[Палессе|Палесся]] зрабілася прадметам перагавораў паміж БНР і УНР<ref>Валянціна Лебедзева. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm |date=19 лістапада 2008 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.</ref>. 1 студзеня 1919 года паводле пастановы I з’езду КП(б) Беларусі Дзівін увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], у Кобрынскі павет («падраён») Брэсцкага раёна<ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаны Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071212045837/http://knihi.com/pytanni/108.html |date=12 снежня 2007 }} // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе было цэнтрам гміны Кобрынскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Станам на 1931 год дзейнічалі яўрэйская бібліятэка, тэатральны і харавы гурткі. У 1939 годзе Дзівін увайшоў у [[БССР]], з 15 студзеня 1940 да 8 жніўня 1959 года — цэнтр [[Дзівінскі раён|Дзівінскага раёна]]. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 год працавалі пошта, 7-гадовая школа (400 вучняў), аптэка, бальніца з амбулаторыяй, ветэрынарны пункт, народны дом, 20 прыватных крам, хлебная крама і кнігарня, 2 маторныя млыны, 3 пякарні, бойня, рэстарацыя, шавецкая і кавальская арцелі, завод ахаладжальных напояў, маслазавод. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 24 чэрвеня 1941 да 21 ліпеня 1944 года Дзівін быў пад нямецкай акупацыяй. У 1942 годзе ў гэтай вёсцы ўзнік першы атрад [[УПА]]<ref>[http://www.istpravda.ru/bel/digest/455/ Ці заслугоўваюць помніка тыя, хто змагаўся супраць савецкай улады?]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Станам на 1971 год у вёсцы было 1407 будынкаў, на 2005—1460 двароў. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Файл:Dyvin. Дывін (1929).jpg|Царква Файл:Dyvin. Дывін (XX).jpg|Царква, з боку апсіды Файл:Dyvin. Дывін (S. Boching, XX).jpg|Званіца Файл:Dyvin. Дывін (S. Bochnig, 1929).jpg|Традыцыйныя дамкі </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:5000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1789 from:0 till:872 bar:1878 from:0 till:2490 bar:1888 from:0 till:2516 bar:1897 from:0 till:3796 bar:1905 from:0 till:3967 bar:1921 from:0 till:2299 bar:1940 from:0 till:4187 bar:1959 from:0 till:3489 bar:1970 from:0 till:4677 bar:1994 from:0 till:4400 bar:1999 from:0 till:4293 bar:2005 from:0 till:3532 bar:2010 from:0 till:3130 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * 1789 год — 872 чал. * 1886 год — 1644 чал. * 1878 год — 2490 чал. (1201 мужчына і 1289 жанчын), у тым ліку 998 яўрэяў<ref>Dywin // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. 258—259</ref> * 1888 год — 2516 чал. * 1897 год — 3796 чал. * 1905 год — 3967 чал. * 1921 год — 2299 чал. * 1940 год — 4187 чал. * 1959 год — 3489 чал. * 1970 год — 4677 чал. * 1999 год — 4293 чал. * 2005 год — 3532 чал. == Інфраструктура == У Дзівіне дзейнічае дом культуры, клуб, 3 бібліятэкі, школа-інтэрнат, музычная, спартыўная і сярэдняя школы, 2 дзіцячыя садкі, камбінат побытавага абслугоўвання, кавярня, 11 крам, бальніца, аптэка, ветэрынарная лячэбніца, пошта. == Эканоміка == У вёсцы працуюць маслазавод, пякарня, філіял Кобрынскай мэблевай фабрыкі, аддзяленне «Сельгастэхнікі», 2 лясніцтвы == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|thumb|злева|[[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]]]] [[Файл:Дзівін. Кобрынскі сувораўскі дуб.jpg|thumb|Сувораўскі дуб]] * Былая ўніяцкая, цяпер праваслаўная [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|царква Св. Параскевы Пятніцы]] (1728—1740). * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дзівін)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1902). * [[Кобрынскі сувораўскі дуб|Сувораўскі дуб]], за 3 кіламетры на паўночны захад ад аграгарадка — [[батанічны помнік прыроды]] рэспубліканскага значэння. === Страчаная спадчына === * Сінагога (XIX ст.). == Вядомыя асобы == * [[Віталь Уладзіміравіч Курашык]] (нар. 1939) — беларускі дыпламат. * [[Уладзімір Вікенцьевіч Свідуновіч]] (нар. 1952) — беларускі архітэктар. * [[Сяргей Феадосавіч Любчук]] (нар. 1940) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, кампазітар, [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1978). * [[Сергій (Гардун)]] (1959—2022) — беларускі багаслоў. Кандыдат багаслоўя (1990), прафесар (2011). * [[Мікалай Уладзіміравіч Смяховіч]] (нар. 1956) — беларускі гісторык. * [[Мікалай Аляксандравіч Свідуновіч]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне металургіі, доктар тэхнічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь. * [[Марыя Свідуновіч]] (нар. 2000) — беларуская футбалістка. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/110233176/|ref=Барысюк|аўтар=Барысюк Ю.|загаловак=Герб Дзівіна – адкрыццё 2022 года|год=2023|месца=Горадня–Менск|выданне=Герольд Litherland|нумар=24|старонкі=85-87|archive-date=10 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710183555/https://www.academia.edu/110233176}} * Дзівін // {{Крыніцы/Памяць/Кобрынскі раён}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=Дзівін|том=4-2|ref=ГВБ|старонкі=139-141}} * Dywin // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/258 258]—259 * Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VIII — Województwo Poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924. == Спасылкі == {{Commonscat|Dzivin}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/dzivin.html Мястэчка Дзівін] на [[Radzima.org]] {{Дзівінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Дзівін| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] gxpbdo3sixrmsizq85l49btc3v8w53w 5159396 5159224 2026-06-29T06:56:24Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ вярнуў спасылку 5159396 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Дзівін |вобласць = Брэсцкая |раён = Кобрынскі |сельсавет = Дзівінскі |першае згадванне = 1466 }} '''Дзі́він''', сустракаюцца таксама варыянты '''Ды́він''', '''Дывы́н''', '''Дывэ́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ды́він, Дывы́н, Дывэ́н'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzivin}}, {{lang-ru|Дивин}}) — [[аграгарадок]] у [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], каля возера [[Любань (возера)|Любань]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Дзівінскі сельсавет|Дзівінскага сельсавета]]. Насельніцтва 3532 чал. (2005). Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы ўсход ад [[Кобрын]]а, за 78 км ад [[Брэст]]а. Аўтамабільныя дарогі на [[Брэст]] і [[Драгічын]]. == Назва == На думку [[Вадзім Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], тапонім утварыўся з «дзівіцца», «дзіва» ў значэнні цуд<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 99.</ref>. Цяперашняя афіцыйная назва паселішча — Дзі́він<ref name="daviednik">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць}}</ref>, аднак мясцовыя жыхары ўжываюць традыцыйную ''Дывы́н''. == Гісторыя == === Старажытнасць === Мясцовасць заселена са старажытнасці, на беразе возера [[Любань (возера)|Любань]] выяўлены паселішчы [[Бронзавы век|бронзавага веку]].{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} === Вялікае Княства Літоўскае === Многія даведачныя выданні даюць часам першай згадкі Дзівіна 1466 год{{sfn|ГВБ|2007|с=139}}, але без акалічнасцей, таму крыніца не ясная{{sfn|Барысюк|2023|с=85}}. Паводле Юрыя Барысюка, у 1515 годзе Дзівін з бліжэйшымі вёскамі — Ляхчыцамі, Рухавічамі, Хабовічамі і Бельскам, згаданы ў дакуменце размежавання маёнтка Навасёлкі пана Багавіціна{{sfn|Барысюк|2023|с=85}}, але даследчык таксама не дае пэўнай спасылкі або сігнатуры. У 1546 годзе Дзівін згаданы як [[мястэчка]], цэнтр воласці [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]]. Падчас рэвізіі [[Берасцейская эканомія|Берасцейскай эканоміі]] ў 1566 годзе, Дзівін — цэнтр Дзівінскага войтаўства{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} і Палескай воласці{{sfn|ГВБ|2007|с=140}}. Паводле рэестра рэвізіі ў мястэчку 184 двары, рынак (квадратны ў плане) і 5 вуліц — Павіцкая (у кірунку Павіцця), Кобрынская, Берасцейская, Ратненская, Крывая<ref>Дзівін // {{Крыніцы/Памяць/Кобрынскі раён|к}}</ref>. На Кобрынскай вуліцы была Пятніцкая царква{{sfn|ГВБ|2007|с=140}}. Прывілеем ад 7 сакавіка 1642 года кароль [[Уладзіслаў Ваза]] на просьбу берасцейскага эканома Самуэля Асінскага надаў Дзівіну [[магдэбургскае права]]. Адначасова кароль прызначыў войта, прапанаванага эканомам баярына Самуэля Вышынскага. Дзівінскі магістрат мусіў складацца з каталікоў і ўніятаў.{{sfn|Барысюк|2023|с=85}} З 18 выбраных мяшчанамі кандыдатаў эканом мог зацвердзіць двух бурмістраў, дух радцаў і шэсць лаўнікаў. Войт або ландвойт мусілі распараджацца ўсімі гаспадарчымі і судовымі справамі разам з магістратам. На рынкавай плошчы дазволена пабудаваць ратушу са званіцай. Тым самым прывілеем мястэчку нададзены другі кірмашовы дзень на кожны чацвер. Таксама Дзівіну нададзены герб, арыгінал акта не захаваўся, а ў копіях выяву або апісанне герба не падалі.{{sfn|Барысюк|2023|с=86}} Станам на 1682 год у мястэчку існавалі 2 грэка-каталіцкія царквы, касцёл, ратуша, 2 млыны, карчма. У 1776 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] скасаваў самакіраванне (у межах рэформ у Рэчы Паспалітай). Пад 1789 годам Дзівін згадваецца як горад, цэнтр ключа ў складзе Берасцейскай эканоміі. У гэты час існавала рыначная плошча, 4 вуліцы, 194 гаспадаркі (з іх 173 хрысціянскія). === У Расійскай імперыі === Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Дзівін апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (з 1801). У 1797 годзе мястэчка разам з жыхарамі нададзена ўрадам [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|Пятру Румянцаву-Задунайскаму]]. [[Файл:Дзівін. Царква Раства Прасв. Багародзіцы.jpg|міні|Царква Раства Прасв. Багародзіцы]] Жыхары мястэчка, патрабуючы свайго пераводу ў мяшчане, звярталі ўвагу, што падчас правядзення [[Валочная памера|валочнай памеры]] ў 1566 годзе мястэчку вылучана 53 [[валока|валокі]] зямлі (каля 1060 дзесяцін) і падалі прывілеі 1629, 1649, 1677, 1761 гадоў, паводле якіх жыхары Дзівіна лічыліся мяшчанамі, а зямля была аддадзена ім у вечнае валоданне. Расійскія ўлады рабілі захады, каб забраць арыгіналы прывілеяў у местачкоўцаў. Жыхары мястэчка скардзіліся, што [[кобрын]]ская паліцыя «затрымала ў сябе арыгінал прывілея і іншыя дакументы дывінскіх мяшчан»<ref>Соркіна, І. Мястэчкі Беларускага Палесся ў XIX — першай трэці XX стст. / Іна Соркіна // ARCHE Пачатак. — 2013. — № 4 (121). — С. 62. ''Са спасылкай на'' Нацыянальны гістарычны музей Беларусі ў Гродне. — Ф. 1. — Воп. 1. — Спр. 1355. — Арк. 5, 6, 8, 11, 12, 14, 69 адв.</ref>. У 1819 годзе сяляне і местачкоўцы (больш за 200 двароў, 1000 жыхароў) адмовіліся выконваць павіннасці на карысць уладальніка да канчатковага разгляду справы аб іх вольнасці. 20 жніўня 1819 года ў Дзівін прыбыло 300 узброеных расійскіх салдат. Жыхары мястэчка вызвалілі арыштаваных. Улад вымусілі дазволіць местачкоўцам выбраць 10 прадстаўнікоў для перамоў. Асэсар Гродзенскага губернскага кіравання і кобрынскі земскі аканом у прысутнасці салдат зачыталі сялянам Указ губернскага кіравання, у якім яны прасілі ваеннай дапамогі ў губернатара і адзначалі, што духавенства падтрымлівае сялянскі пратэст. У 1862 годзе ў Дзівіне было адкрыта народнае вучылішча. Станам на 1878 год у мястэчку 2 царквы, сінагога, праводзіліся 2 кірмашы. На 1886 — валасная ўправа, 3 царквы, сінагога, школа, 5 крам, заезны двор, 2 карчмы, праводзіліся 3 кірмашы. Каля мястэчка знаходзіўся маёнтак пана А. Ягміна, вятрак. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 3 цэрквы, сінагога, яўрэйскі малітоўны дом, народнае вучылішча, бальніца, валасная ўправа, пошта, 2 хлебазапасныя магазіны, 15 крам, алейня, 14 млыноў, карчма; 6 аднадзённых кірмашоў на год. === Найшоўшы час === 4 сакавіка 1918 года ўрад [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] абвясціў Дзівін часткай сваёй дзяржавы, адначасна ад 25 сакавіка мястэчка абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тэрыторыя [[Палессе|Палесся]] зрабілася прадметам перагавораў паміж БНР і УНР<ref>Валянціна Лебедзева. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm |date=19 лістапада 2008 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.</ref>. 1 студзеня 1919 года паводле пастановы I з’езду КП(б) Беларусі Дзівін увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], у Кобрынскі павет («падраён») Брэсцкага раёна<ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаны Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071212045837/http://knihi.com/pytanni/108.html |date=12 снежня 2007 }} // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе было цэнтрам гміны Кобрынскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Станам на 1931 год дзейнічалі яўрэйская бібліятэка, тэатральны і харавы гурткі. У 1939 годзе Дзівін увайшоў у [[БССР]], з 15 студзеня 1940 да 8 жніўня 1959 года — цэнтр [[Дзівінскі раён|Дзівінскага раёна]]. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 год працавалі пошта, 7-гадовая школа (400 вучняў), аптэка, бальніца з амбулаторыяй, ветэрынарны пункт, народны дом, 20 прыватных крам, хлебная крама і кнігарня, 2 маторныя млыны, 3 пякарні, бойня, рэстарацыя, шавецкая і кавальская арцелі, завод ахаладжальных напояў, маслазавод. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 24 чэрвеня 1941 да 21 ліпеня 1944 года Дзівін быў пад нямецкай акупацыяй. У 1942 годзе ў гэтай вёсцы ўзнік першы атрад [[УПА]]<ref>[http://www.istpravda.ru/bel/digest/455/ Ці заслугоўваюць помніка тыя, хто змагаўся супраць савецкай улады?]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Станам на 1971 год у вёсцы было 1407 будынкаў, на 2005—1460 двароў. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Файл:Dyvin. Дывін (1929).jpg|Царква Файл:Dyvin. Дывін (XX).jpg|Царква, з боку апсіды Файл:Dyvin. Дывін (S. Boching, XX).jpg|Званіца Файл:Dyvin. Дывін (S. Bochnig, 1929).jpg|Традыцыйныя дамкі </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:5000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1789 from:0 till:872 bar:1878 from:0 till:2490 bar:1888 from:0 till:2516 bar:1897 from:0 till:3796 bar:1905 from:0 till:3967 bar:1921 from:0 till:2299 bar:1940 from:0 till:4187 bar:1959 from:0 till:3489 bar:1970 from:0 till:4677 bar:1994 from:0 till:4400 bar:1999 from:0 till:4293 bar:2005 from:0 till:3532 bar:2010 from:0 till:3130 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * 1789 год — 872 чал. * 1886 год — 1644 чал. * 1878 год — 2490 чал. (1201 мужчына і 1289 жанчын), у тым ліку 998 яўрэяў<ref>Dywin // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. 258—259</ref> * 1888 год — 2516 чал. * 1897 год — 3796 чал. * 1905 год — 3967 чал. * 1921 год — 2299 чал. * 1940 год — 4187 чал. * 1959 год — 3489 чал. * 1970 год — 4677 чал. * 1999 год — 4293 чал. * 2005 год — 3532 чал. == Інфраструктура == У Дзівіне дзейнічае дом культуры, клуб, 3 бібліятэкі, школа-інтэрнат, музычная, спартыўная і сярэдняя школы, 2 дзіцячыя садкі, камбінат побытавага абслугоўвання, кавярня, 11 крам, бальніца, аптэка, ветэрынарная лячэбніца, пошта. == Эканоміка == У вёсцы працуюць маслазавод, пякарня, філіял Кобрынскай мэблевай фабрыкі, аддзяленне «Сельгастэхнікі», 2 лясніцтвы == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Дзівін. Свята-Параскева-Пятніцкая царква.jpg|thumb|злева|[[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|Свята-Параскева-Пятніцкая царква]]]] [[Файл:Дзівін. Кобрынскі сувораўскі дуб.jpg|thumb|Сувораўскі дуб]] * Былая ўніяцкая, цяпер праваслаўная [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Дзівін)|царква Св. Параскевы Пятніцы]] (1728—1740). * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дзівін)|Свята-Раства-Багародзіцкая царква]] (1902). * [[Кобрынскі сувораўскі дуб|Сувораўскі дуб]], за 3 кіламетры на паўночны захад ад аграгарадка — [[батанічны помнік прыроды]] рэспубліканскага значэння. === Страчаная спадчына === * Сінагога (XIX ст.). == Вядомыя асобы == * [[Віталь Уладзіміравіч Курашык]] (нар. 1939) — беларускі дыпламат. * [[Уладзімір Вікенцьевіч Свідуновіч]] (нар. 1952) — беларускі архітэктар. * [[Сяргей Феадосавіч Любчук]] (нар. 1940) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, кампазітар, [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1978). * [[Сергій (Гардун)]] (1959—2022) — беларускі багаслоў. Кандыдат багаслоўя (1990), прафесар (2011). * [[Мікалай Уладзіміравіч Смяховіч]] (нар. 1956) — беларускі гісторык. * [[Мікалай Аляксандравіч Свідуновіч]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне металургіі, доктар тэхнічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь. * [[Марыя Свідуновіч]] (нар. 2000) — беларуская футбалістка. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/110233176/|ref=Барысюк|аўтар=Барысюк Ю.|загаловак=Герб Дзівіна – адкрыццё 2022 года|год=2023|месца=Горадня–Менск|выданне=Герольд Litherland|нумар=24|старонкі=85-87|archive-date=10 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710183555/https://www.academia.edu/110233176}} * Дзівін // {{Крыніцы/Памяць/Кобрынскі раён}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=Дзівін|том=4-2|ref=ГВБ|старонкі=139-141}} * Dywin // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/258 258]—259 * Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VIII — Województwo Poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924. == Спасылкі == {{Commonscat|Dzivin}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/dzivin.html Мястэчка Дзівін] на [[Radzima.org]] * {{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/27418818.html|title=Як «бульбашы» Дзівін кантралявалі, змагаючыся з НКВД і нацыстамі|last=Пд|website=Радыё Свабода|date=2015-12-11|access-date=2026-06-29}} {{Дзівінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Дзівін| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] n0nu97ub3n2qx6rhowyupfiqrw40fy2 0 89308 5159322 5050008 2026-06-28T18:37:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159322 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Томас}} {{Пісьменнік}} '''Дылан Марлайс Томас''' ({{lang-en|Dylan Marlais Thomas}}; {{ВД-Прэамбула}}) — валійскі [[паэт]], [[драматург]], публіцыст. Пісаў па-англійску. Дылана Томаса выхоўвалі так, каб ён ведаў толькі [[англійская мова|англійскую мову]], хоць [[валійская мова|валійская]] была роднай для ягонай маці. Важнай крыніцай натхнення для яго былі валійскі фальклор і міфалогія, дзіцячыя ўражанні ад жыцця ў сельскім [[Уэльс]]е (яго п’еса «Дзяцінства, Каляды, Уэльс» да гэтага часу штогод чытаецца па радыё на Каляды, а радыёп’еса «Пад шатамі малочнага лесу» прысвечаная жыццю невялікага валійскага горада). Паводле драмы Томаса «Доктар і д’яблы» пастаўлены фільм з [[Цімаці Далтан]]ам у галоўнай ролі. Сюжэт заснаваны на сапраўднай гісторыі пра тое, як навуковец купляў свежыя трупы для анатамічных даследаванняў, хоць і падазраваў, што іх здабылі забойствам. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.undermilkwood.net/ The Life and Work of Dylan Thomas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080127150112/http://www.undermilkwood.net/ |date=27 студзеня 2008 }}{{ref-en}} Збор твораў Дылана Томаса, уключаючы аўдыёверсію «Пад шатамі Малочнага лесу» * [http://www.poets.org/dthom Dylan Thomas на Poets.org]{{ref-en}} Біяграфія, вершы, аўдыё і эсэ ад Акадэміі амерыканскіх паэтаў * [http://www.dylanthomas.org/ Сайт пра Томаса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060427094155/http://www.dylanthomas.org/ |date=27 красавіка 2006 }}{{ref-en}}, створаны адміністрацыяй Суонсі * [http://www.bbc.co.uk/wales/dylanthomas/ Сайт пра Дылане Томасе]{{ref-en}} ад BBC Wales * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&GRid=13085541&CRid=639868& Магіла Томасаў]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Томас Дылан}} [[Катэгорыя:Паэты Уэльса]] [[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Суонсі]] 86hth1mlkktq75t4fggb40ys5k11fnt 0 101709 5159253 4664653 2026-06-28T16:01:54Z Siliyiw 169172 5159253 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Губічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Губічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 18|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Буда-Кашалёўскі |сельсавет = Губіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = XVI стагоддзе |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 281 |насельніцтва = 671 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043163 }} '''Гу́бічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hubičy}}, {{lang-ru|Губичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр [[Губіцкі сельсавет|Губіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 20 км на захад ад [[Буда-Кашалёва]], 8 км ад чыгуначнай станцыі [[Шарыбаўка (прыпыначны пункт)|Шарыбаўка]] (на лініі [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — Гомель), 56 км ад [[Гомель|Гомеля]]. === Гідраграфія === На паўночнай ускраіне рака [[Чарамха]] (прыток ракі [[Дняпро]]). == Транспартная сетка == Аўтадарога злучае вёску з [[Буда-Кашалёва]]. Планіроўка складаецца з доўгай, ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і перакрыжаванай на ўсходзе доўгай выгнутай вуліцай. З поўдня да галоўнай далучаюцца дзве кароткія просталінейныя вуліцы. Забудова двухбаковая, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 139 кватэр, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] як паселішча ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. У 1525-27 гадах згадана ў перапісцы Вялікага князя маскоўскага [[Васіль III|Васіля III]] і Вялікага князя ВКЛ і караля Польскага [[Жыгімонт I|Жыгімонта I]] пра памежныя міждзяржаўныя спрэчкі. У 1560 годзе 3 дымы. У 1640-х гадах па інвентары Гомельскага стараства — сяло, 15 дымоў, 4 службы, 12 валоў, 4 кані. Пасля [[Рэч Паспалітая#Падзелы Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па рэвізскіх матэрыялах 1858 года ва ўладанні памешчыкаў Чышчыцаў і Маеўскіх. Дзейнічалі бровар, валюшня, пазней пачаў працаваць хлебазапасны магазін. У 1895 годзе адкрыта школа граматы. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: хлебазапасны магазін, 3 ветракі, карчма. У 1909 годзе 1162 дзесяціны зямлі, млын, у Недайскай воласці [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1924 годзе адкрыта 4-гадовая школа, якая знаходзілася ў наёмнай сялянскай хаце. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Губіцкага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай]], з 27 кастрычніка 1927 года да 26 ліпеня 1930 года Гомельскай акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгасы імя М. І. Калініна і імя Л. Б. Красіна, працавалі смолзавод, гамарня, ваўначоска, 4 ветракі. У савецка-фінскую вайну 1939—1940 гадоў загінулі 3 жыхары вёскі. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 17 жніўня 1941 года пры прарыве акружэння каля вёскі часці 154-й стралковай дывізіі разграмілі штаб 134-й нямецкай пяхотнай дывізіі і захапілі каштоўныя дакументы. У лістападзе 1942 года акупанты спалілі 113 двароў і забілі 9 жыхароў. 2 сакавіка 1943 года партызаны разграмілі гарнізон, створаны акупантамі ў вёсцы. Каля вёскі загінулі 74 савецкія салдаты, сярод якіх салдаты [[96-я стралковая дывізія|96-й стралковай дывізіі]] [[56-й стралковы корпус|56-й стралковага корпуса]], якія ўдзельнічалі ў вызваленні вёскі, і 11 партызан (пахаваны ў брацкай магіле на заходняй ускраіне). 153 жыхара вёскі загінулі на франтах. У 1959 годзе цэнтр [[калгас]]а імя Ф. Энгельса. Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, магазін, аддзяленне сувязі, Дом рамёстваў. == Насельніцтва == * 1838 год — 44 двары. * 1858 год — 73 двары, 388 жыхароў. * 1897 год — 124 двары, 875 жыхароў (паводле перапісу). * 1909 год — 141 двор, 1004 жыхары. * 1925 год — 225 двароў. * 1959 год — 625 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 322 двары, 755 жыхароў<ref name="bel5">{{Крыніцы/БелЭн|5|Губічы||517}}</ref>. * 2004 год — 281 гаспадарка, 671 жыхар. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Вядомыя асобы == * [[Вера Бартуль]] (1930—2006) — дзяячка беларускай эміграцыі. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * {{Крыніцы/БелЭн|5|Губічы||517}} {{Губіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет]] oxpgit8e9kxk3tl6tnqlvsxdpixscc6 0 104250 5159241 4832632 2026-06-28T15:47:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159241 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Дрэзна''' — горад у Арэхава-Зуеўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], за 80 км на ўсход ад Масквы і за 12 км ад раённага цэнтра, на рацэ Дрэзне (правы прыток [[Клязьма|Клязьмы]]); адзіны населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Гарадское паселішча Дрезна». Чыгуначная станцыя Дрэзна на лініі Масква — Ніжні Ноўгарад. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ігар Аляксандравіч Новікаў]] (1929—2007) — спартсмен ([[сучаснае пяцібор’е]])<ref>{{Крыніцы/БелЭн|11|||370}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.drezna-adm.ru/ Афіцыйны сайт адміністрацыі гарадскога паселішча Дрэзна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110926143543/http://www.drezna-adm.ru/ |date=26 верасня 2011 }} * [http://oz-rayon.ru/index.php?dn=article&to=art&id=94 Гарадское паселішча Дрэзна на сайце адміністрацыі Арэхава-Зуеўскага раёна] * [https://web.archive.org/web/20120625102502/http://mostransavto.ru/maps/drezna.gif Карта горада] {{Гарады Маскоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Арэхава-Зуеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе]] 3dgwxvbskdc30p95nkiykrrdrzlvia2 0 107141 5159415 4966811 2026-06-29T08:02:02Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Sony]]; дададзена [[Катэгорыя:Sony Music]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159415 wikitext text/x-wiki {{картка кампаніі |назва = Sony Music Entertainment |лагатып = |тып = |лістынг на біржы = |дзейнасць = |дэвіз = |заснавана = 1988<ref>[http://www.sonymusicrussia.ru/company/ Sony Music: ''кампанія'']</ref> |ранейшыя назвы = Columbia/CBS Records (1988—1991)<br />[[Sony Music]] (1991—2004, 2008—цяпер. час)<br />[[Sony BMG]] (2004—2008) |заснавальнікі = |размяшчэнне = {{сцягафікацыя|ЗША}}, [[Нью-Ёрк]] |ключавыя фігуры = Рольф Шміт-Хольц ([[CEO]])<br />Кевін Келехер([[CFO]]) |галіна = [[Шоу-бізнес]] |прадукцыя = [[Музыка]] і [[забавы]] |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |колькасць супрацоўнікаў = 5000<ref>[http://www.linkedin.com/companies/sony-music-entertainment Sony Music Entertainment company profile]{{ref-en}}</ref> |падраздзяленні = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |уласныя сродкі = |доўг = |сайты = [http://www.sonymusic.com/ sonymusic.com]{{ref-en}}, [http://www.sonymusic.ru/ sonymusic.ru]{{ref-ru}} }} '''Sony Music Entertainment''' (ці проста '''Sony Music''') — другая па велічыні ў свеце гуказапісная кампанія. Уваходзіць у т.зв. «[[Вялікая чацвёрка лэйблаў гуказапісу|Вялікую чацвёрку]]». Належыць [[Sony]], кантралюецца Sony Corporation of America. Кампанія аб’ядноўвае больш 200 [[Лэйбл гуказапісу|лэйблаў]], мае прадстаўніцтвы ў 44 краінах. Дзейнасць Sony Music ахоплівае практычна ўсе бакі шоу-бізнесу і ўключае наступныя кірункі: лічбавыя і фізічныя продажы музычнага кантэнту, сінхранізацыю музыкі для фільмаў, рэкламы і ТБ, арганізацыю канцэртаў і продаж іміджу артыстаў для рэкламнага выкарыстання. == Кампанія сёння == Кампанія аб’ядноўвае больш 200 лэйблаў, шматлікія з якіх сталі легендарнымі за доўгі час сваёй паспяховай працы — гэта [[Columbia Records|Columbia]], [[RCA]], [[Arista]], [[Epic Records|Epic]] і іншыя. Sony Music стала родным домам для знакамітых артыстаў [[XX]] стагоддзя: [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]], [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], [[AC/DC]], [[Boney M.]], [[Eruption]], [[Milli Vanilli]], [[Адрыяна Чэлентана]], [[Майлз Дэвіс|Майлза Дэвіса]], [[Боб Дылан|Боба Дылана]], [[Барбра Стрэйзанд|Барбары Стрэйзанд]], [[Селін Дыён]], [[Озі Осбарн]]а і мноства іншых. Сёння сітуацыя не змянілася, з Sony Music працуюць [[Брытні Спірс]], [[Беёнсэ]], [[Аліша Кіз]], [[Леона Люіс]], [[Дайда]], [[Pink|Пінк]], [[Шакіра]], [[Jedward]], [[Mafia Honey]] і інш. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.sony.com/SCA/outline/sonymusic.shtml Sony Music — Outline of Principal Operations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707073438/http://www.sony.com/SCA/outline/sonymusic.shtml |date=7 ліпеня 2012 }}{{ref-en}} * [http://www.youtube.com/user/sonybmg Канал Sony Music у YouTube] {{Sony Corp}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Медыякампаніі]] [[Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША]] [[Катэгорыя:Sony Music]] [[Катэгорыя:Члены IFPI]] ep5egdwvz8eiazmykqytijzb9liu1ks 0 108827 5159428 4778039 2026-06-29T08:49:28Z DzBar 156353 дапаўненне 5159428 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Compact Disco | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады =2008 - цяп. час | Краіна =Венгрыя | Горад =[[Будапешт]] | Мова = | Жанр = | Жанры =[[рок-музыка]], [[электронная музыка]] | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл =CLS Music | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад =Behnam Lotfi<br/> Gábor Pál<br/>Attila Sándor<br/>Csaba Walkó | Былыя ўдзельнікі = | Сайт =http://www.compactdisco.hu/ }} '''Compact Disco''' — венгерскі рок-гурт, прадстаўнікі Венгрыі на конкурсе песні [[Еўрабачанне 2012]]. <ref Name=autogenerated1>[http://www.esctoday.com/news/read/18302 Eurovision Song Contest - Baku 2012 | News - Compact Disco will represent Hungary in Eurovision 2012]</ref> Гурт быў створаны ў 2008 годзе. За кароткі перыяд часу музыкі выпусцілі 2 поўнафарматных альбома, а таксама паспелі атрымаць шэраг узнагарод у галіне электроннай музыкі. [[11 лютага]] [[2012]] былі выбраны, каб прадставіць сваю краіну на конкурсе песні Еўрабачанне з песняй '''«Sound of our hearts»'''.<ref Name=autogenerated1/> == Дыскаграфія == === Альбомы === * Steroid (2009) * II (2011) * Two Point Five (2012) * The Storm (2013) * Compact Disco 4 (2018) === Сінглы === * I’m in Love (2010) * Without You (2010) * Fly or Dive (2011) * Sound of Our Hearts (2012) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.compactdisco.hu/ Афіцыйны сайт] {{start box}} {{succession box | before= [[Каці Вульф]] | title= [[Венгрыя на конкурсе песні Еўрабачанне]] | years= [[Венгрыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2012|2012]] | after= [[ByeAlex]] }} {{end box}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Венгрыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне]] o0sl4lr6iwow0tpby2vru0ir0fzlvfb 0 110110 5159200 5158920 2026-06-28T13:12:21Z M.L.Bot 261 /* Памяць */ арфаграфія 5159200 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ткачэнка}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка |дата нараджэння = 28.08.1922 |дата смерці = 09.03.1948 |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцяг|СССР}} |гады службы= 1940—1948 |званне= {{ВПС СССР, Капітан}} |род войскаў= [[авіяцыя]] |камандаваў= камандзір звяна |частка= 210-ы штурмавы авіяполк |бітвы= [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}} }} '''Міхаі́л Мікала́евіч Ткачэ́нка''' ({{ДН|28|8|1922}}—{{ДС|9|3|1948}}) — лётчык-штурмавік, [[капітан]] авіяцыі. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). == Біяграфія == М. М. Ткачэнка нарадзіўся ў пасёлку [[Бешанковічы]] ([[Віцебская вобласць]]). У [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]] з 1940 года. У 1942 г. скончыў ваенна-авіяцыйныю школу ў [[Новасібірск|Навасібірску]]. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] са снежня 1942 года. Прымаў удзел у баявых дзеяннях на [[Каўказ]]е, [[Украіна|Украіне]], у [[Крым]]у, [[Румынія|Румыніі]], [[Венгрыя|Венгрыі]].<br />За час вайны камандзір звяна 210-га штурмавога авіяпалка капітан М. М. Ткачэнка зрабіў 150 баявых вылетаў, удзельнічаў у 7 паветраных баях, збіў самалёт праціўніка. Вызначыўся ў баях за [[Севастопаль|горад Севастопаль]] у час Крымскай аперацыі. == Узнагароды == * Ордэн Леніна * Медаль Залатая Зорка * Ордэн Аляксандра Неўскага * Ордэн Айчыннай вайны I ступені * 2 ордэны Чырвонага Сцяга == Памяць == [[Файл:Бешенковичи. Музей.jpg|міні|182x182пкс|[[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей|Музей]] ў [[Бешанковічы|Бешанковічах]].]] * Імем Міхаіла Ткачэнкі названа школа ў гарадскім пасёлку Бешанковічы, вуліцы ў Бешаковічах і [[Полацк]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Ткачэ́нка Міхаіл Мікалаевіч||475—476}} * {{кніга|загаловак=Навечнов в сердце народном: Справочник|адказны=Главный ред. И. П. Шамякин|выданне=3-е изд., испр. и доп|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1984|старонак=607|тыраж=65&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Ткачэ́нка Міхаіл Мікалаевіч||515}} == Спасылкі == * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/geroi-savetskaga-sayuza/smirnov-valerij-aleksandrovich Ткачэнка Міхаіл Мікалаевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць] * [http://beshankovichi.by/bel/горад/асобы/15/ Міхаіл Ткачэнка] // Інфармацыйны партал горада Бешанковічы * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero94725401 Ткаченко Михаил Николаевич]{{ref-ru}} // Праект «Память народа» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ткачэнка Міхаіл Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Капітаны СССР]] 2eoht2up8c8d47s46hvtqva9wlrjowl 5159447 5159200 2026-06-29T11:10:58Z StarDeg 16311 5159447 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ткачэнка}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка |дата нараджэння = 28.08.1922 |дата смерці = 09.03.1948 |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцяг|СССР}} |гады службы= 1940—1948 |званне= {{ВПС СССР, Капітан}} |род войскаў= [[авіяцыя]] |камандаваў= камандзір звяна |частка= 210-ы штурмавы авіяполк |бітвы= [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}} }} '''Міхаі́л Мікала́евіч Ткачэ́нка''' ({{ДН|28|8|1922}}—{{ДС|9|3|1948}}) — лётчык-штурмавік, [[капітан]] авіяцыі. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). == Біяграфія == М. М. Ткачэнка нарадзіўся ў пасёлку [[Бешанковічы]] ([[Віцебская вобласць]]). У [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]] з 1940 года. У 1942 г. скончыў ваенна-авіяцыйныю школу ў [[Новасібірск|Навасібірску]]. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] са снежня 1942 года. Прымаў удзел у баявых дзеяннях на [[Каўказ]]е, [[Украіна|Украіне]], у [[Крым]]у, [[Румынія|Румыніі]], [[Венгрыя|Венгрыі]].<br />За час вайны камандзір звяна 210-га штурмавога авіяпалка капітан М. М. Ткачэнка зрабіў 150 баявых вылетаў, удзельнічаў у 7 паветраных баях, збіў самалёт праціўніка. Вызначыўся ў баях за [[Севастопаль|горад Севастопаль]] у час Крымскай аперацыі. == Узнагароды == * Ордэн Леніна * Медаль Залатая Зорка * Ордэн Аляксандра Неўскага * Ордэн Айчыннай вайны I ступені * 2 ордэны Чырвонага Сцяга == Памяць == [[Файл:Бешенковичи. Музей.jpg|міні|182x182пкс|[[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей|Музей]] ў [[Бешанковічы|Бешанковічах]].]] * Імем Міхаіла Ткачэнкі названа школа ў гарадскім пасёлку Бешанковічы, вуліцы ў Бешаковічах і [[Полацк]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Ткачэ́нка Міхаіл Мікалаевіч||475—476}} * {{кніга|загаловак=Навечнов в сердце народном: Справочник|адказны=Главный ред. И. П. Шамякин|выданне=3-е изд., испр. и доп|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1984|старонак=607|тыраж=65&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Ткачэ́нка Міхаіл Мікалаевіч||515}} == Спасылкі == * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/geroi-savetskaga-sayuza/smirnov-valerij-aleksandrovich Ткачэнка Міхаіл Мікалаевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць] * [http://beshankovichi.by/bel/горад/асобы/15/ Міхаіл Ткачэнка] // Інфармацыйны партал горада Бешанковічы * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero94725401 Ткаченко Михаил Николаевич]{{ref-ru}} // Праект «Память народа» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ткачэнка Міхаіл Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Капітаны СССР]] ivx0njnh47zo4uj5vgad5zl4bsn1jl9 0 114126 5159386 5158732 2026-06-28T23:15:57Z LNTG 141792 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/5158730|5158730]] until [[Special:Diff/5158732|5158732]] 5159386 wikitext text/x-wiki {{міфалагічны персанаж}} [[Файл:Lucifer Liege Luc Viatour.jpg|thumb|150px|Статуя Люцыфера ў [[Льеж]]ы ([[Бельгія]]).]] '''Люцыфе́р''' ({{lang-la|Lucifero}} — «светаносны», {{lang-la|lūcis}} — «ваўкалак») — адзін з галоўных ды найчысцейшых [[анёл]]аў, які кінуў выклік самаму Богу<ref>Біблія, Ісайя 14:12-14</ref>. Атаясамліваецца з Сатаной, ў ягонай вайне з Богам за душы людзей. == Знешні выгляд Дэманаў == [[Файл:Paradise Lost 19.jpg|thumb|left|266px|Падшы [[анёл]]]] У адносінах да знешняга выгляду: Л. мае два крыла (цёмных), цёмную скуру ды пламянеючыя чырванню вочы. == Эпітэты == Зарніца, Найярчэйшая зорка, Венера<ref>Біблія, Лк.10:18</ref>. === Гл. таксама === * [[Д’ябал]] * [[Гатычная субкультура]] * [[Дэман]] * [[Сатанізм]] * [[Рамантызм]] * [[Нігілізм]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Liber Azerate, TOTBL ([[Ордэн Чорнага Полымя]]) * A.M.S.G., автор V.Scavr, The Black Press, 2009. * The Complete Book of Demonolatry, S.Connoly, ISBN 978-0-9669788-6-5 * Liber HVHI, Форд М, Succubus Publishing, 2005 * Luciferian Witchcraft, Форд М, Succubus Publishing, MMV == Спасылкі == {{Вікітэка|en:Catholic Encyclopedia (1913)/Lucifer|Catholic Encyclopedia: Lucifer{{ref-en}}}} * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=612&letter=L&search=Lucifer Люфепар]{{ref-en}} у «[[:en:Jewish Encyclopedia|Яўрэйскай энцыклапедыі]]» (выд. Funk & Wagnalls) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] [[Катэгорыя:Хрысціянства]] [[Катэгорыя:Сатанізм]] [[Катэгорыя:Дэманалогія]] [[Катэгорыя:Люцыферыянства]] [[Катэгорыя:Архангелы]] [[Катэгорыя:Дэманы ў хрысціянстве]] lbe0s0roiygf9b4uncwja6lwrcyf8aw 0 120195 5159198 5158927 2026-06-28T13:09:46Z M.L.Bot 261 5159198 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей |sort = |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль = |дата=19 красавіка |заснаваны =1979 |падпарадкаваны = аддзел культуры Бешанковіцкага райвыканкама |месцазнаходжанне= [[Беларусь]], [[Віцебская вобласць]], г. [[Бешанковічы]], вул. Валадарскага, 6, 211350 |наведвальнікі = |фонд = 9035 |агульная плошча =429 |выставачная плошча=362 |плошча запаснікаў =8 |дырэктар = |праезд = |адкрыты = 10.00–18.00, акрамя суботы |білет = |спасылка = |Commons = |сайт=http://beshenkovichi.museum.by}} '''Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей''' — [[музей]] у [[Бешанковічы|Бешанковічах]]. Заснаваны як музей баявой славы. Адкрыты ў [[1979]] годзе ў дзень 35 годдзя вызвалення Бешанковіцкага раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Пасля быў пераўтвораны ў гісторыка-краязнаўчы музей, які пачаў працаваць у [[1987]] годзе ў новым двухпавярховым будынку. == Структура і экспазіцыя == [[Файл:Бешенковичи. Музей.jpg|злева|міні|211x211пкс]] Музей мае 8 экспазіцыйных залаў агульнай плошчай 311 м². У музеі налічваецца больш за 5 тыс. экспанатаў асноўнага фонду. Матэрыялы музея расказваюць пра гістарычнае мінулае раёна, [[Вялікая Кастрычніцкая сацыялістычная рэвалюцыя|Вялікую Кастрычніцкую сацыялістычную рэвалюцыю]] ў [[Прыдзвінне|Прыдзвінні]], [[грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскую вайну]], устанаўленне [[СССР|ўлады Саветаў]], [[Калектывізацыя|калектывізацыю]], [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]], аднаўленне народнай гаспадаркі ў раёне ў пасляваенны час і развіццё яе ў гады апошніх пяцігодак. Асноўнае месца ў музеі адведзена раздзелу, прысвечанаму Вялікай Айчыннай вайне. Ён займае 4 залы плошчай 90 м². У гэтым раздзеле 540 экспанатаў, сярод якіх асабістыя рэчы, дакументы землякоў, якія змагаліся на розных франтах вайны і ў партызанах. У экспазіцыі музея шмат твораў выяўленчага мастацтва. Сярод іх жывапісныя і графічныя карціны з выявамі мясцовых пейзажаў, а таксама гістарычнай і ваеннай тэматыкі, скульптурныя бюсты (аўтар [[А. Н. Тарасян]]) генералаў [[А. П. Белабародаў|А. П. Белабародава]], [[І. І. Люднікаў|І. І. Люднікава]], [[І. М. Чысцякоў|І. М. Чысцякова]] — камандуючых арміямі, якія вызвалялі Прыдзвінне, і [[Герой Савецкага Саюза|Герояў Савецкага Саюза]] — ураджэнцаў раёна: [[Канстанцін Антонавіч Абазоўскі|К. А. Абазоўскага]], [[Міхаіл Амосавіч Высагорац|М. А. Высагорца]], [[Леў Міхайлавіч Даватар|Л. М. Даватара]], [[Павел Мінаевіч Раманаў|П. М. Раманава]], [[Іван Іванавіч Строчка|І. І. Строчкі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка|М. М. Ткачэнкі]]. 6 жніўня 2022 года каля будынка музея адкрыта Алея Герояў Савецкага Саюза, ураджэнцаў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], устаноўлены бюсты Герояў Савецкага Саюза — [[Канстанцін Антонавіч Абазоўскі|К. А. Абазоўскага]], [[Міхаіл Амосавіч Высагорац|М. А. Высагорца]], [[Леў Міхайлавіч Даватар|Л. М. Даватара]], [[Іван Іванавіч Строчка|І. І. Строчкі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Ткачэнка|М. М. Ткачэнкі]]<ref>{{Cite web|url=https://beshenkovichi.museum.by/node/48208|title=Герои Советского Союза - уроженцы Бешенковичского района|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://izvezda.by/ru/monuments-ru/getElement/6181/|title=Аллея Героев Советского Союза, уроженцев Бешенковичского района|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>, ў 2024 годзе — бюст Героя Савецкага Саюза [[Павел Мінаевіч Раманаў|П. М. Раманава]]<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/primer-mnogim-pokolenijam-bjust-geroja-sovetskogo-sojuza-pavla-romanova-otkryli-v-beshenkovichah-664553-2024/|title=Пример многим поколениям. Бюст Героя Советского Союза Павла Романова открыли в Бешенковичах|website=[[БелТА]]|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Бешенковичский историко-краеведческий музей // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол. Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2006. — Т. 2. — С. 383. * Бешенковичский районный историко-краеведческий музей // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн.1. — С. 67—68. * Бешанковіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [ у 6 т.] / рэдкал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1 : А-Б. — С. 676—677. * Крачкоўскі, А. В. Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей / А. В. Крачкоўскі // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1991. — С. 420. * {{Крыніцы/БелЭн|3}} == Спасылкі == * [https://beshenkovichi.museum.by Сайт Бешанковіцкага гісторыка-краязнаўчага музея]. * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/muzei/3411-muzej-gistoryka-krayazna-chy-beshankovitski-rajon-g-p-beshankovichy Музей гісторыка-краязнаўчы. Бешанковіцкі раён, г. п. Бешанковічы]. [[Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Культура Бешанковічаў]] [[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Бешанковічаў]] eydw4fx79lprfhb096bni49ut2dufqb 0 121639 5159405 4001337 2026-06-29T07:42:51Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Epic Records]]; +[[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1953 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159405 wikitext text/x-wiki {{значэнні|EPIC}} {{Музычны лэйбл | Лагатып = Epic Records.svg | Шырыня лагатыпа = 100px | Уладальнік = [[Sony Music Entertainment]] | Заснаваны = [[1953]] | Заснавальнікі = | Статус = | Дыстрыб'ютар = Epic Records (у [[ЗША]]) | Жанр = Розныя | Краіна = ЗША | Месцазнаходжанне = | Сайт = [http://www.epicrecords.com EpicRecords.com] }} '''Epic Records''' — [[ЗША|амерыканскі]] [[Лэйбл гуказапісу|гуказапісны лэйбл]], які належыць і кіруемы [[Sony Music Entertainment]]. == Гісторыя == Epic быў першапачаткова запушчаны як лэйбл [[джаз]]авай і [[Класічная музыка|класічнай]] музыкі ў [[1953]] кампаніяй [[Columbia Records]]. Ярка-жоўты, чорны і сіні лагатып лэйбла стаў вядомай гандлёвай маркай для шматлікіх джазавых і класічных рэлізаў. Сюды ўвайшлі такія значныя выканаўцы, як [[Берлінскі філарманічны аркестр]], [[Струнны квартэт Джыліярд]], [[Антал Дораці]] які дырыжуе ў Філармоніі Хаг’ю, і [[Джордж Сел]], які дырыжуе [[Кліўлендскі аркестр]]. Праз дзесяць гадоў, Epic дасягнулі свайго першага залатога запісу, і сталі працаваць з набіраючай абароты [[рок-н-рол]], [[R&B]] і [[кантры]]-музыкай. Сярод вялікай колькасці рэлізаў варта адзначыць працы такіх выканаўцаў, як [[Бобі Вінтан]], [[The Dave Clark Five]], [[The Hollies]], [[Тэмі Вінет]], [[Донаван Ліч|Донаван]], [[The Yardbirds]], [[Лулу, спявачка|Лулу]] і [[Джэф Бек]]. Некаторыя з брытанскіх артыстаў, якія ўваходзяць у спіс Epic у 1960-х, з’яўляліся вынікам угоды па распаўсюджванні з [[EMI]], па ўмовах якой запісы Epic выдаваліся EMI на лэйбле [[Columbia Records|Columbia]] пакуль не мінуў тэрмін дзеяння дагавора, пасля чаго Columbia Records сфарміравала брытанскае аддзяленне Epic Records для распаўсюджвання рэлізаў лэйбла Epic. У 1970-х поспех лэйбла павялічыўся пасля ўключэння ў спіс Epic такіх выканаўцаў, як [[ABBA]] (толькі на тэрыторыі Вялікабрытаніі), [[Sailor]], [[The Clash]], [[Sly & the Family Stone]], [[Boston, рок-гурт|Boston]], [[REO Speedwagon]], [[Джоні Нэш]], [[Heart]] (на даччыным лэйбле Portrait Records), [[The Isley Brothers]], [[Эдгар Вінтэр]] і [[Чарлі Рыч]]. Поспехам у 70-х і ранніх 80-х лэйбл быў абавязаны Рону Алексенбургу, Джыму Цірэлу, Брусу Харысу, Джыму Чэйрну, Ірэ Шэрман. У [[1980-я|1980-х]] і [[1990-я|1990-х]], Epic папрацаваў з такімі зоркамі як [[Міт Лоўф]], [[The Jacksons 5|The Jacksons]], [[Майкл Джэксан]], [[Culture Club]], [[Dead or Alive, гурт|Dead or Alive]], [[Electric Light Orchestra]], [[Korn]], [[Ozzy Osbourne]], [[Аду Шадэ|Шадэ]], [[Лютэр Вандрас]], [[Глорыя Эстэфан]], [[Джордж Майкл]] і [[Сіндзі Лаўпер]] (праз лэйбл Portrait Records). Іншыя паспяховыя працы ўключалі [[Джэсіка Сімпсан|Джэсіку Сімпсан]], [[Шакіра|Шакіру]], [[Фіёну Эпл]], [[Фінлі Куаі]], [[Джэніфер Лопес]] (праз лэйбл [[Work Records]]) і [[Мэндзі Мур]]. Іншыя артысты, якія заключылі кантракт з Epic уключалі такіх выканаўцаў, як [[The Fray]], [[Alkaline Trio]], [[Incubus]], [[Modest Mouse]], [[Good Charlotte]], [[Live, гурт|Live]], [[AC/DC]], [[Kiss]], [[Duran Duran]], [[Rage Against the Machine]], [[Chevelle]], [[Editors]], [[Prong]], [[Pearl Jam]], [[Suicidal Tendencies]], [[Мэйсі Грэй]], [[B*Witched]] (сумесна з [[Glowworm Records]]), [[Bone Thugs-N-Harmony]] (сумесна з [[Ruthless Records]]), [[Торы Амас]], [[Ніколь Бенет]], [[FireHouse]], [[Білі Гілмэн]] і мультыплатынавая спявачка [[Селін Дыён]] (праз лэйбл [[550 Music]]). Epic Records з’яўляецца часткай кампаніі [[Sony Music Entertainment]]. [[Sony]] набыла ўсе лэйблы, якія належаць Columbia, у [[1988]] годзе. [[Legacy Recordings]] працягвае выпускаць класічныя і легендарныя альбомы. == Даччыныя лэйблы == Мінулыя і дзеючы даччыныя лэйблы Epic Records: * [[550 Music]] (не функцыянуе) * [[MJJ Music]] (не функцыянуе) * [[Epic Street]] — створаны для выканаўцаў у жанры [[хіп-хоп]]. * [[Daylight Records]] * [[Beluga Heights]] — створаны прадзюсарам Джонатанам «J.R.» Ротэмам. * [[DC Flag Records]] * [[Glowworm Records]] * [[Hidden Beach Records]] — спецыялізуецца на [[R&B]] і музыцы [[Соул]] * [[Okeh Records]] — прызначаны для перавыдання рэлізаў лэйбла Okeh. * [[Portrait Records]] (не функцыянуе) * [[Ruthless Records (Los Angeles)|Ruthless Records]] (не функцыянуе) — [[хіп-хоп]] лэйбл быў сфарміраваны ў 1987 і [[Eazy-E]] і [[Джэры Хелер]] * [[Work Records]] (не функцыянуе) — таксама вядомы як «WORK» і «The WORK Group». Раней кіраваўся як Chaos Recordings. == Выканаўцы Epic Records == ''Для спісу былых і дзеючых выканаўцаў Epic Records гл. [[Спіс выканаўцаў Epic Records]]'' == Кіраўніцтва Epic Records == * [[Чарлі Уолк]] — прэзідэнт Epic Record * Нік Рафаэль — кіраўнік брытанскага аддзялення Epic * Джо Чарынгтан — глава брытанскага аддзялення Epic == Гл. таксама == * [[Спіс лэйблаў гуказапісу]] == Спасылкі == * [http://www.epicrecords.com/ Афіцыйны сайт Epic Records] * [http://www.sonymusic.com/ Sony Music], матчына кампанія Epic * [http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendid=71636838 Epic Records на Myspace] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070622015647/http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendid=71636838 |date=22 чэрвеня 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША]] [[Катэгорыя:Epic Records]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1953 годзе]] du2p3tj9438d7zt69w3ow7w8nf5u0ug 100 121975 5159245 5158650 2026-06-28T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5159245 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Кармілкін|2026-06-28T15:38:55Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Сяргей Васілевіч Бабіч|2026-06-28T10:34:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мікалай Іванавіч Яшын|2026-06-28T08:56:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Віккру|2026-06-28T08:10:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Соф'я Валодчынская|2026-06-27T22:09:58Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Ян Генрык Валадковіч|2026-06-26T14:25:18Z|Kanstas}} {{Новы артыкул|Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|2026-06-26T14:22:06Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Арон Барысавіч Даўгапольскі|2026-06-26T13:58:13Z|~2026-36760-65}} {{Новы артыкул|Аляксандр Фёдаравіч Рашчупкін|2026-06-26T12:38:11Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Käärijä|2026-06-26T12:02:20Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Жазэф Бертран|2026-06-26T07:31:39Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Леон Немчык|2026-06-26T07:28:44Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Ранка Матасавіч|2026-06-26T07:08:30Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Карней|2026-06-25T20:52:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Фёдар Міхайлавіч Мсціслаўскі|2026-06-25T17:31:52Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Міхаіл Іванавіч Мсціслаўскі|2026-06-25T15:18:03Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Фёдар Іванавіч Заслаўскі|2026-06-25T14:13:48Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Іван Юр’евіч Заслаўскі|2026-06-25T13:42:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ігар Пятровіч Карней|2026-06-25T13:41:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Жазэф Дэнікер|2026-06-25T09:03:31Z|Ueschar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> a0f21fa5cadlbx00qleh9d9xy68tlbm 0 122356 5159235 4934468 2026-06-28T15:38:22Z Oursana 33379 /* Выбраныя творы */ -+Giovanni Bellini (um 1435 - 1516) - The Dead Christ supported by Two Angels - 28 - Gemäldegalerie.jpg 5159235 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Беліні}} {{Мастак |фон = |імя = Джавані Беліні |арыгінал імя = {{lang-it|Giovanni Bellini}} |імя пры нараджэнні = |партрэт = 066 le vite, giovanni bellini.jpg |шырыня = |загаловак = Партрэт Джавані Беліні ў 1-м выданні «Жыццяпісаў» Джорджа Вазары |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |паходжанне = |падданства = |грамадзянства = |жанр = [[гістарычны жывапіс]]<br>[[партрэт]] |вучоба = |стыль = [[Венецыянская школа жывапісу]] |працы = |заступнікі = |уплыў = [[Андрэа Мантэнья]] |уплыў на = |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = Category:Giovanni Bellini }} '''Джавані Беліні''' ({{lang-it|Giovanni Bellini}}; каля 1430—1433, [[Венецыя]] — [[1516]], [[Венецыя]]) — [[Італія|італьянскі]] {{мастак/кат|XV стагоддзя|Італіі|Венецыі|XVI стагоддзя}} [[Венецыянская школа жывапісу|венецыянскай школы жывапісу]]. Малодшы брат [[Джэнціле Беліні]]. == Біяграфія == Джавані Беліні нарадзіўся ў [[1430]] годзе, верагодна, у [[Венецыя|Венецыі]], (па іншых звестках — у [[1426]] годзе). Сын ''Якапа Беліні'' ([[1400]]—[[1471]]), у майстэрні якога разам з братам [[Джэнціле Беліні]] пачаў навучанне [[жывапіс]] у і ўласную кар’еру мастака. Маляваў партрэты і розныя рэлігійныя кампазіцыі. Раннія працы Джавані Беліні створаны пад уплывам яго швагра [[Мантэнья|Мантэньі]]. Асабісты стыль Джавані выпрацаваўся ў 70-я гады [[15 стагоддзе|XV стагоддзя]] («Мадонна пад дрэвам», [[1487]], «Мадонна са святымі», [[1488]]). З карціны «Мадонна са святымі» ([[1505]]) пачынаецца апошні перыяд творчасці мастака [[1505]]. У канцы жыцця Беліні стаў лепшым жывапісцам [[пейзаж]]аў. [[Альбрэхт Дзюрэр]] пісаў пра яго ў [[1506]] годзе: «Ён вельмі стары, але ён усё яшчэ найлепшы мастак». Джавані Беліні быў настаўнікам [[Джарджонэ]] і [[Тыцыян]]а. Памёр Дж. Беліні ў [[1516]] годзе ў [[Венецыя|Венецыі]]. == Творчасць == [[Выява:Bellini - madonna01.jpg|thumb|справа|160px|«Мадонна», [[1480]]—[[1490|90]] гг.]] [[Выява:Polyptych-of-st-vincent-ferrer- Bellini Giovanni.jpg|thumb|справа|Джавані Беліні. Паліпціх Св. Вінцэнта Ферэрскага. 1465 г. Венецыя, ц. Санці Джавані э Паола.]] Стыль Джавані Беліні вагаўся ад статычнага манеры венецыянскіх прац сярэдзіны [[15 стагоддзе|XV стагоддзя]] да гармоніі і хараства прац эпохі ''[[Рэнесанс|Высокага Адраджэння]]'', як, напрыклад, у [[алтар]]ы [[Царква Сан-Закарыа|Царквы Святога Захарыя]], Венецыя ([[1505]]). Мастак увёў мяккія тоны, гармонію ў кампазіцыю і выкарыстоўваў светлыя колеры, што значна паўплывала на наступнае пакаленне жывапісцаў. На самога ж мастака, як лічыцца, паўплывала'' галандская школа'' з яе сканцэнтраваннем на дэталях. Гэты ўплыў адначасова не прыводзіць мастака да эклектызму, яму ўдаецца вельмі гарманічна спалучаць лепшыя дасягненні сучасных яму выяўленчых школ. У Джавані Беліні разнастайная тэматыка, нямала'' Мадонна''. Выдатная навацыя — увядзенне ў карціну [[пейзаж]]у, прычым не звязанага з асноўным сюжэтам мастацкага твора. Творы мастака — эмацыйныя, але вельмі мяккія, дораць адчуванне спакою і ласкі. Мастак пісаў пераважна алейнымі фарбамі, а не тэмперай. Менавіта з сяр. 70-х гг. [[15 стагоддзе|XV стст.]] Джавані авалодаў новай для Венецыі тэхнікай алейнага жывапісу. Каларыт майстра набыў насычанасць і цеплыню. Творы Джавані Беліні (Мадонны, [[алтар]]ныя абразы, сцэны з [[Евангелле|Евангелля]] на фоне пейзажу, алегорыі і партрэты) адрозніваюцца спакойнай веліччу, глыбінёй пачуцця і паэтычнасцю. Як афіцыйны мастак [[Венецыянская рэспубліка|Венецыянскай рэспублікі]], маляваў партрэты дожаў, якія ўзначальвалі ўрад. Пасля смерці Джавані Беліні гэту пасаду атрымаў [[Тыцыян Вечэліа]]. Але драматычныя творы сустракаюцца і ў яго творчасці: «[[П'ета з двума анёламі]]» Берлін, «[[Сыны п'янага Ноя хаваюць ад Хама аголенае цела бацькі]]» Безансон, [[Францыя]] і г.д. Але ён больш майстар гармоніі, паэтычнага настрою, музычных акордаў, так звярталіся вучню [[Джарджонэ | Джарджонэ з Кастэльфранка]] (каля 1478—1510). == Мадонна з грэчаскім надпісам == [[Выява:Giovannei bellini, madonna greca, brera.jpg|thumb|злева|200px|[[Мадонна з грэчаскім надпісам]].]] Для рэлігійнага жывапісу Беларусі цікава спроба Беліні выкарыстоўваць дасягненні Візантыі ў сваім творы «[[Мадонна з грэчаскім надпісам]]» Мілан, [[Брэра]]. Вядома, што візантыйскія грэкі пастаянна эмігрыравалі ў Італію і Венецыі. Прывозілі яны свае абразы, якія захоўвалі старажытныя, непрыгожыя італьянцам каноны (пляскатасць, суровасць вобразаў, знакавае адлюстраванне асяроддзя замест рэальнага, падпарадкаванне старажытным аўтарытэтам, адмова ад пошукаў новага). Майстры Венецыі пакінулі ўсё гэта ў мінулым і звярнуліся да прывабнай рэальнасці. Джавані жа ўспомніў старажытныя каноны (сумная Багародзіца, фон без пейзажаў, аднастайныя фарбы), але шмат і новага. Ні адзін сучасны майстру грэк не змог бы так намаляваць зморшчыны адзення Хрыста ці твар маленькага Хрыста. Прызначэнне вобраза праваслаўным пацвярджае і грэчаскі надпіс зверху, як на іконе, якія і даў пазней назву твору. Мастак-гуманіст, Джавані Беліні выступае як смелы наватар, творчасць якога падводзіць венецыянскіх майстроў да росквіту Высокага Адраджэння, такім чынам Беліні зрабіў венецыянскую мастацкую школу лепшай у эпоху [[Рэнесанс]]у і адной з галоўных у заходнім мастацтве. == Выбраныя творы == [[Выява:Bellini - The Lamentation over the Body of Christ.jpg|thumb|справа|200px|П’ета, рысунак, Уфіцы, Фларэнцыя]] [[Выява:Giovanni Bellini (um 1435 - 1516) - The Dead Christ supported by Two Angels - 28 - Gemäldegalerie.jpg|thumb|справа|200px|П’ета, Берлін]] [[Выява:Circle of Giovanni Bellini - Christ carrying the cross.jpg|thumb|справа|200px|Хрыстос нясе крыж, [[Музей Гарднер]], Бостан, ЗША]] * Дабравешчанне. Галерэя Акадэміі, Венецыя * Мадонна з немаўлём, [[Метраполітэн-музей]] * Мадонна з немаўлём, Музей мастацтваў імя Багдана і Варвары Ханенкаў, Кіеў * Мадонна з немаўлём, Бразілія * Мадонна з немаўлём (Мадонна Кантарыні), Галерэя Акадэміі, Венецыя * Мадонна з немаўлём (Мадонна дэльі Альберэці), Венецыя * Стрэчанне, [[Мастацка-гістарычны музей]], Вена * Стрэчанне, Галерэя Кверыні Стампалья * Хрыстос нясе крыж, [[Музей Гарднер]], Бостан, ЗША * Маленне аб чашы, Нацыянальная галерэя, Лондан * Св. Іеранім, Уфіцы, Фларэнцыя * Адсечаная галава [[Іаан Прадцеча|Яна Хрысціцеля]], Музей Цывіка, Пезара * Кроў Хрыста Заступніка, Нац. галерэя, Лондан * [[Мадонна з грэчаскім надпісам]], [[Брэра]], Мілан * Праабражэнне Гасподняе, [[Кападзімонтэ]], Неапаль * П’ета (Аплакванне Хрыста), Галерэя Акадэміі, Венецыя * П’ета (Аплакванне Хрыста), рысунак, [[Галерэя Уфіцы|Уфіцы]], [[Фларэнцыя]] * П’ета (Аплакванне Хрыста), Музей Польдзі Пецолі, Мілан * П’ета (Аплакванне Хрыста), [[Акадэмія Карара]], Бергама * П'єта (Оплакування Христа), Берлін * [[Пала дзі Сан Дзакарыя]], Венецыя * П’яны Ной і тры сыны, Безансон, музей мастацтваў, Францыя * Паліпціх Сан Вінчэнца Ферэр * Святая алегорыя. Уфіцы, Фларэнцыя * Экстаз Францыска Асізскага, калекцыя Фрык, ЗША * Святая гутарка, Галерэя Акадэміі, Венецыя * Пала Барбарыга, Мурана * Пала дзі Пезара, Музей Цывіка, Пезара * Пала дзі Пезара, П’ета, Пінакатэка, Ватыкан * Пала дзі Сан Джобэ * Партрэт кандацьераў * Партрэт невядомага * Дож Леанарда Ларэдан == Абраная галерэя твораў == <gallery> Выява:Bellini maria1 detalj.jpg|Увядзенне ў храм, каля [[1459]], (''фрагмент'') Выява:Pieta Bellini.jpg|Аплакванне Хрыста (Жалоба), каля 1465, Галерэя [[Брэра]], [[Мілан]] Выява:Giovanni Bellini - Trasfigurazione di Cristo.jpg|Праабражэнне Гасподняе, [[1480]] — [[1485|85]] [[Кападзімонтэ]], Неапаль Выява:Giovanni Bellini, portrait of Doge Leonardo Loredan.jpg|[[Партрэт]] [[дож]]а [[Леанарда Ларэдан]]а, [[1501]], [[Лонданская нацыянальная галерэя|Нацыянальная галерэя]], [[Лондан]] Выява:Giovanni bellini, madonna del prato 01.jpg|[[Мадонна на лузе, Беліні|Мадонна на лузе]], каля. 1500, Нацыянальная галерэя, Лондан </gallery> == Гл. таксама == * [[Мастацтва Італіі]] * [[Адраджэнне]] * [[Беліні]] * [[Натхненне]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{УРЕ}} * Гращенков В. Н. Портреты Джованни Беллини // От эпохи Возрождения к двадцатому веку. М., 1963 {{ref-ru}} * Лазарев В. Н. Джованни Беллини // Старые итальянские мастера. М., 1972 {{ref-ru}} * Вазари Джорджо. Жизнеописания наиболее знаменитых живописцев, ваятелей и зодчих. М., 1994. Т. 2. {{ref-ru}} * Муратов П. П. Образы Италии. М., 1994 {{ref-ru}} * Pallucchini R. Giovanni Bellini, 1959 {{ref-it}} * Heinemann F. Giovanni Bellini e Belliniani. 1962. V. 2 {{ref-it}} * Huse N. Studien zu Giovanni Bellini. Berlin; New York, 1972 {{ref-it}} * Haber, John. Nature, Artifice, and Intepretation {{ref-en}} * Stokstad, Marilyn, Art History, Second Edition, 2002 {{ref-en}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Giovanni Bellini}} * [http://www.kfki.hu/~arthp/html/b/bellini/giovanni/ Карціны на вэб-галерэі на ''www.kfki.hu''] * [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=37 Карціны на вэб-галерэі на ''www.malarze.walhalla.pl''] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беліні Джавані}} [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу]] [[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]] 5q67aq76y7342892t6hj86p1p97g8hy 0 126421 5159363 4421106 2026-06-28T20:52:42Z Modallwmbw 165843 5159363 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Германішкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Германішкі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hermaniszki belarus.JPG |подпіс =[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 7 |lat_sec = 36 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 21 |lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Пераганцаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Hermanishki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Германі́шкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Герма́нішкі, Гармані́шкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Hiermaniški}}, {{lang-ru|Германишки}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Жыжма]]. Уваходзіць у склад [[Пераганцаўскі сельсавет|Пераганцаўскага сельсавета]]. Насельніцтва 372 чал. ([[2001]]). Знаходзяцца за 4 км на ўсход ад [[Воранава]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воранаўскі сельсавет|Воранаўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d913r0060827&q_id=5806677|title=Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 258 "О некоторых вопросах административно-территориального устройства Вороновского района Гродненской области"|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref>. Германішкі — былое [[мястэчка]] [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Ашмяншчыны]] (частка [[Віленскае ваяводства|Віленшчыны]]). == Гісторыя == Першы пісьмовы ўспамін пра Германішкі датуецца [[1387]], калі [[спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ягайла]] перадаў іх разам з іншымі паселішчамі [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|касцёлу Святых Станіслава і Уладзіслава]] ў [[Вільня|Вільні]]. Каля [[1452]] тут утварылася парафія віленскага біскупства. [[Выява:Hiermaniški, Trajecki. Германішкі, Траецкі (1900).jpg|thumb|left|Касцёл, здымак пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У другой палове [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[Ян Осцік]] выдаў прывілей на заснаванне тут мястэчка, таргоў і корчмаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германішкі ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[1686]] біскуп віленскі Бжастоўскі збудаваў тут касцёл Найсв. Тройцы. У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Германішкі былі сталовым маёнткам віленскага біскупства. У [[1790]] маёнтак і мястэчка знаходзіліся ў валоданні біскупа [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацыя Якуба Масальскага]]. Забудова сядзібы складалася з жылога дома, гаспадарчых збудаванняў (кухня, лядоўня, бровар, вазоўня і інш.), існавалі млын і 2 агароды. У мястэчку працавала карчма. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Германішкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Ашмянскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[1886]] у мястэчку дзейнічаў касцёл, працаваў заезны двор. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] мястэчка занялі нямецкія войскі. У [[1919]]—[[1920]] у Германішкі ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У [[1920]] мястэчка апынулася ў складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], у [[1922]] — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ашмянскім павеце [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У [[1939]] Германішкі ўвайшлі ў [[БССР]], статус паселішча панізілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1790]] — 94 чал., 24 двары<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Германішкі // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1866]] — 182 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1901]] — каля 190 чал. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]] — 372 чал. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсв. Тройцы]] (1886—1909) * Могілкі хрысціянскія, брама * Сядзіба (XIX ст.) == Страчаная спадчына == * Палац (XIX ст.)/ {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermaniszki (3) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/61 61]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermaniški}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/germanishki.html radzima.org] {{Пераганцаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пераганцаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Германішкі (Воранаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ops1sshi91uyjlboo75utqmcapcij4z 5159364 5159363 2026-06-28T21:00:14Z IshaBarnes 124956 Адкат праўкі [[Special:Diff/5159363|5159363]] аўтарства [[Special:Contributions/Modallwmbw|Modallwmbw]] ([[User talk:Modallwmbw|размовы]]) 5159364 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Германішкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Германішкі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hermaniszki belarus.JPG |подпіс =[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 7 |lat_sec = 36 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 21 |lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Пераганцаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Hermanishki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Германі́шкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Герма́нішкі, Гармані́шкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Hiermaniški}}, {{lang-ru|Германишки}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Жыжма]]. Уваходзіць у склад [[Пераганцаўскі сельсавет|Пераганцаўскага сельсавета]]. Насельніцтва 372 чал. ([[2001]]). Знаходзяцца за 4 км на ўсход ад [[Воранава]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воранаўскі сельсавет|Воранаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/18/by87144.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18.10.2013 N 258 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Вороновского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141122/http://naviny.org/2013/10/18/by87144.htm |date=5 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. Германішкі — былое [[мястэчка]] [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Ашмяншчыны]] (частка [[Віленскае ваяводства|Віленшчыны]]). == Гісторыя == Першы пісьмовы ўспамін пра Германішкі датуецца [[1387]], калі [[спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ягайла]] перадаў іх разам з іншымі паселішчамі [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|касцёлу Святых Станіслава і Уладзіслава]] ў [[Вільня|Вільні]]. Каля [[1452]] тут утварылася парафія віленскага біскупства. [[Выява:Hiermaniški, Trajecki. Германішкі, Траецкі (1900).jpg|thumb|left|Касцёл, здымак пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У другой палове [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[Ян Осцік]] выдаў прывілей на заснаванне тут мястэчка, таргоў і корчмаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германішкі ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[1686]] біскуп віленскі Бжастоўскі збудаваў тут касцёл Найсв. Тройцы. У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Германішкі былі сталовым маёнткам віленскага біскупства. У [[1790]] маёнтак і мястэчка знаходзіліся ў валоданні біскупа [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацыя Якуба Масальскага]]. Забудова сядзібы складалася з жылога дома, гаспадарчых збудаванняў (кухня, лядоўня, бровар, вазоўня і інш.), існавалі млын і 2 агароды. У мястэчку працавала карчма. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Германішкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Ашмянскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[1886]] у мястэчку дзейнічаў касцёл, працаваў заезны двор. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] мястэчка занялі нямецкія войскі. У [[1919]]—[[1920]] у Германішкі ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У [[1920]] мястэчка апынулася ў складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], у [[1922]] — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ашмянскім павеце [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У [[1939]] Германішкі ўвайшлі ў [[БССР]], статус паселішча панізілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1790]] — 94 чал., 24 двары<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Германішкі // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1866]] — 182 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1901]] — каля 190 чал. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]] — 372 чал. == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсв. Тройцы]] (1886—1909) * Могілкі хрысціянскія, брама * Сядзіба (XIX ст.) == Страчаная спадчына == * Палац (XIX ст.) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermaniszki (3) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/61 61]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermaniški}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/germanishki.html radzima.org] {{Пераганцаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пераганцаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Германішкі (Воранаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 94eothsxn05irzzv8ghptg799dg17eb 5159365 5159364 2026-06-28T21:02:00Z IshaBarnes 124956 карыснае з папярэдняй праўкі 5159365 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Германішкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Германішкі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hermaniszki belarus.JPG |подпіс =[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 7 |lat_sec = 36 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 21 |lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Пераганцаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Hermanishki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Германі́шкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Герма́нішкі, Гармані́шкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Hiermaniški}}, {{lang-ru|Германишки}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Жыжма]]. Уваходзіць у склад [[Пераганцаўскі сельсавет|Пераганцаўскага сельсавета]]. Насельніцтва 372 чал. ([[2001]]). Знаходзяцца за 4 км на ўсход ад [[Воранава]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воранаўскі сельсавет|Воранаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/18/by87144.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18.10.2013 N 258 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Вороновского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141122/http://naviny.org/2013/10/18/by87144.htm |date=5 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. Германішкі — былое [[мястэчка]] [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Ашмяншчыны]] (частка [[Віленскае ваяводства|Віленшчыны]]). == Гісторыя == Першы пісьмовы ўспамін пра Германішкі датуецца [[1387]], калі [[спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ягайла]] перадаў іх разам з іншымі паселішчамі [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|касцёлу Святых Станіслава і Уладзіслава]] ў [[Вільня|Вільні]]. Каля [[1452]] тут утварылася парафія віленскага біскупства. [[Выява:Hiermaniški, Trajecki. Германішкі, Траецкі (1900).jpg|thumb|left|Касцёл, здымак пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У другой палове [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[Ян Осцік]] выдаў прывілей на заснаванне тут мястэчка, таргоў і корчмаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германішкі ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[1686]] біскуп віленскі Бжастоўскі збудаваў тут касцёл Найсв. Тройцы. У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Германішкі былі сталовым маёнткам віленскага біскупства. У [[1790]] маёнтак і мястэчка знаходзіліся ў валоданні біскупа [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацыя Якуба Масальскага]]. Забудова сядзібы складалася з жылога дома, гаспадарчых збудаванняў (кухня, лядоўня, бровар, вазоўня і інш.), існавалі млын і 2 агароды. У мястэчку працавала карчма. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Германішкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Ашмянскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[1886]] у мястэчку дзейнічаў касцёл, працаваў заезны двор. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] мястэчка занялі нямецкія войскі. У [[1919]]—[[1920]] у Германішкі ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У [[1920]] мястэчка апынулася ў складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], у [[1922]] — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ашмянскім павеце [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У [[1939]] Германішкі ўвайшлі ў [[БССР]], статус паселішча панізілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1790]] — 94 чал., 24 двары<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Германішкі // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1866]] — 182 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1901]] — каля 190 чал. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]] — 372 чал. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсв. Тройцы]] (1886—1909) * Могілкі хрысціянскія, брама * Сядзіба (XIX ст.) == Страчаная спадчына == * Палац (XIX ст.) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermaniszki (3) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/61 61]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermaniški}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/germanishki.html radzima.org] {{Пераганцаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пераганцаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Германішкі (Воранаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] t7i10za5w6w0g0ra4h7jfvlyq29dari 5159370 5159365 2026-06-28T21:15:21Z Modallwmbw 165843 Обновление инфрмации 5159370 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Германішкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Германішкі |арыгінальная назва = |краіна =Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Hermaniszki belarus.JPG |подпіс =[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 7 |lat_sec = 36 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 21 |lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Пераганцаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Hermanishki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Германі́шкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Герма́нішкі, Гармані́шкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Hiermaniški}}, {{lang-ru|Германишки}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Жыжма]]. Уваходзіць у склад [[Пераганцаўскі сельсавет|Пераганцаўскага сельсавета]]. Насельніцтва 372 чал. ([[2001]]). Знаходзяцца за 4 км на ўсход ад [[Воранава]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Воранаўскі сельсавет|Воранаўскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0060827|title=Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 года № 258 "О некоторых вопросах административно-территориального устройства Вороновского района Гродненской области"|website=pravo.by}}</ref>. Германішкі — былое [[мястэчка]] [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Ашмяншчыны]] (частка [[Віленскае ваяводства|Віленшчыны]]). == Гісторыя == Першы пісьмовы ўспамін пра Германішкі датуецца [[1387]], калі [[спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ягайла]] перадаў іх разам з іншымі паселішчамі [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|касцёлу Святых Станіслава і Уладзіслава]] ў [[Вільня|Вільні]]. Каля [[1452]] тут утварылася парафія віленскага біскупства. [[Выява:Hiermaniški, Trajecki. Германішкі, Траецкі (1900).jpg|thumb|left|Касцёл, здымак пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У другой палове [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[Ян Осцік]] выдаў прывілей на заснаванне тут мястэчка, таргоў і корчмаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Германішкі ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[1686]] біскуп віленскі Бжастоўскі збудаваў тут касцёл Найсв. Тройцы. У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Германішкі былі сталовым маёнткам віленскага біскупства. У [[1790]] маёнтак і мястэчка знаходзіліся ў валоданні біскупа [[Ігнацы Якуб Масальскі|Ігнацыя Якуба Масальскага]]. Забудова сядзібы складалася з жылога дома, гаспадарчых збудаванняў (кухня, лядоўня, бровар, вазоўня і інш.), існавалі млын і 2 агароды. У мястэчку працавала карчма. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Германішкі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Ашмянскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[1886]] у мястэчку дзейнічаў касцёл, працаваў заезны двор. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] мястэчка занялі нямецкія войскі. У [[1919]]—[[1920]] у Германішкі ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У [[1920]] мястэчка апынулася ў складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], у [[1922]] — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ашмянскім павеце [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У [[1939]] Германішкі ўвайшлі ў [[БССР]], статус паселішча панізілі да вёскі. == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1790]] — 94 чал., 24 двары<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Германішкі // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 519.</ref>. * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1866]] — 182 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1901]] — каля 190 чал. * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]] — 372 чал. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Германішкі)|Касцёл Найсв. Тройцы]] (1886—1909) * Могілкі хрысціянскія, брама * Сядзіба (XIX ст.) == Страчаная спадчына == * Палац (XIX ст.) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * Hermaniszki (3) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/61 61]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hiermaniški}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/germanishki.html radzima.org] {{Пераганцаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пераганцаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Германішкі (Воранаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] dw4xpgwe8s5pzisd03eqinfwake16zc 0 127158 5159381 5126949 2026-06-28T21:33:36Z Modallwmbw 165843 5159381 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Солы}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Солы |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Сольскі |першае згадванне = XVI стагоддзе }} '''Со́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Soly}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023051&q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 17 февраля 2009 года № 109 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки"|url-status=}}</ref> у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Ашмянка]]. Цэнтр [[Сольскі сельсавет|Сольскага сельсавета]]. Месцяцца за 15 км на захад ад [[Смаргонь|Смаргоні]], за 252 км ад [[Гродна|Гродні]], на т. зв. «[[Чорны тракт|Чорным тракце]]». [[Солы (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Вільня]]. == Гісторыя == Упершыню Солы згадваюцца ў XVI стагоддзі як сяло [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Мястэчка знаходзілася ў шляхецкай уласнасці. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Солы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1849 годзе ў мястэчку пабудавалі касцёл, з 1870 года працавала народнае вучылішча. Станам на 1886 год у Солах існавалі валасная ўправа, касцёл, сінагога, 5 крамаў, карчма, вінакурны завод (за 4 км ад мястэчка), на 1890 год — пошта, тэлеграф, станцыя [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] (адкрылася ў 1873 годзе). У пачатку XX стагоддзя ў мястэчку працаваў лекарскі ўчастак. У канцы 1917 года ў Солах адбылася падзея, якая прапісала паселішча ў гісторыі: 4 снежня прадстаўнікі 2-й, 3-й і 10-й армій на чале з шараговым Салігаліцкага палка 81-й пяхотнай дывізіі бальшавіком Шчукіным падпісалі перамір’е з немцамі. Баявыя дзеянні на працягу ўсяго фронту ад Відзаў да Прыпяці спыняліся з 5 снежня на два месяцы. Праз 10 дзён — 15 снежня — перамір’е падпісалі ўжо ў [[Брэст|Брэсце]], надаўшы дагавору шырэйшы статус. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Солы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Цягам 1926—1934 гадоў у мястэчку вялася будова касцёла Маці Божай Ружанцовай. Ахвяраванні на яе склалі паўмільёна злотых, велізарную для таго часу суму. У 1939 годзе Солы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Смаргонскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. На 2000 год тут быў 1271 двор. <center><gallery caption="Даўнія графічныя выявы мястэчка" widths=150 heights=150> Выява:Soły. Солы (XIX).jpg|Даўні касцёл Выява:Soły. Солы (XX).jpg|Касцёл Выява:Soły. Солы (1916).jpg|Рынак Выява:Dakurniški, Soły. Дакурнішкі, Солы (1917) (2).jpg|Станцыя </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1882 год — 421 чал.{{sfn|SgKP|1890}}; 1886 год — 560 чал. * '''XX стагоддзе''': 1901 год — каля 880 чал. у ''мястэчку Солы'' і 70 чал. на ''станцыі Солы''; 2000 год — 2899 чал.{{sfn|ЭГБ|2001}} * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1525 чал., 594 двары{{sfn|БелЭн|2002}}; 2004 год — 1475 чал.{{sfn|Памяць. Смаргонскі раён|2004}}; 2019 год — 1340 чал. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == * Капліца могілкавая * [[Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Солы)|Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1926—1934)]] * Могілкі яўрэйскія * Сядзіба (XVIII—XIX стст.) === Страчаная спадчына === * Касцёл Маці Божай Ружанцовай (XIX ст.) * Сінагога (XIX ст.) == Вядомыя асобы == * {{нп5|Іехуда Алмог||he|יהודה אלמוג}} * [[Галіна Баляславаўна Лазоўская]] (нар. 1960) — беларускі палітык. * [[Уладзімір Аляксандравіч Бізюк]] (нар. 1955) — беларускі педагог, Ганаровы грамадзянін горада Ашмяны (2019). У вёсцы памёр і пахаваны [[Эдуард Сташкевіч]] (1928—1974) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Солы|Дулеба Г. І.|80}} * {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Солы|[[Ганна Дулеба|Дулеба Г. І.]]|387}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|70|Soły}} == Спасылкі == {{Commons|Soły}} * {{radzima2|soly|Солы}} * {{ГБ|http://globustut.by/soly/index.htm|Солы}} {{Сольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Сольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Солы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] rqkz1eeorcrs8s57q5ejwxyfeq6n1cr 4 131069 5159397 5159156 2026-06-29T06:56:41Z Emilia Noah 155537 /* Кітайцы → Ханьцы */ Адказ 5159397 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] cer1z81vyzpx1or0gtmyfxbyp6u84sy 0 135026 5159310 4701907 2026-06-28T18:24:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159310 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width: 100%; font-size: 95%; border-top: 1px dotted silver; clear: both; position:relative; margin-top: 19px" | style="width: 30px; vertical-align: top" | [[Файл:Disambig-dark.svg|30px]] | У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне '''[[Дывехі (мова)|Мова Дывехі]]'''. |} {{Этнічная група| group = <center>Дывехі <br /> ('' ދިވެހިން'')</center> | image = [[Выява:Naughty naughty.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 395000 на [[Мальдывы|Мальдывах]] (2011 г.) | popplace = [[Мальдывы]], [[Лакшадвіп]] | langs = [[Дывехі (мова)|дывехі]] | rels = [[іслам]] | related = [[сінгалы]], [[бенгальцы]], [[цыганы]] }} '''Дывехі''' ([[Дывехі (мова)|дывехі]] ދިވެހިން, літаральна «астравіцяне»), або '''мальдыўцы''' — народ, асноўнае насельніцтва [[Мальдыўскія астравы|Мальдыўскіх астравоў]] і [[востраў Мінікой|вострава Мінікой]] у [[Індыя|Індыі]]. Агульная колькасць — каля 400 тыс. чал. (2010 г.). == Паходжанне == Дывехі з’яўляюцца нашчадкамі прадстаўнікоў розных народаў, аднак галоўную ролю ў іх фарміраванні адыгралі выхадцы з паўвострава [[Індастан]]. Мяркуецца, што [[Мальдыўскія астравы|астравы]] былі населены каля 2500 гадоў таму. Паданні астравіцян сведчаць, што іх продкі прыбылі некалькімі хвалямі з захаду [[Індыя|Індыі]]. [[генетыка|Генетычныя]] даследаванні сведчаць, што дывехі блізкія да [[сінгалы|сінгалаў]] [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]], насельніцтва Ўсходняй Індыі і [[Бангладэш]]. У [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] і пазней на Мальдыўскія астравы таксама перасяляліся выхадцы з [[Малабар]]а, [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскага паўвострава]], [[Іран]]а, [[Вялікія Зондскія астравы|Зондскага архіпелага]] і нават усходняга ўзбярэжжа [[Афрыка|Афрыкі]]. == Гісторыя == У другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. князь Каймала, які прыбыў са [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]] або кантынентальнай [[Індыя|Індыі]], усталяваў сваю ўладу над [[Мальдыўскія астравы|Мальдыўскімі астравамі]] і стварыў першую [[дзяржава|дзяржаву]]. Прыкладна ў [[3 стагоддзе да н.э.|III ст. да н. э.]] дывехі прынялі [[будызм]]. Рэшткі будысцкіх [[Ступа (архітэктура)|ступ]] ''хавіта'' да нашых дзён знаходзяцца на розных [[атол]]ах. Мальдыўскія астравы былі галоўным экспарцёрам ракавін [[каўры]], якія выкарыстоўваліся ў розных краінах у якасці [[грошы|грошай]]. У [[1153]] г. (па іншай версіі, у [[1193]] г.) для ўмацавання сувязяў з [[Блізкі Усход|Блізкім Усходам]] уладары Мальдываў прынялі [[іслам]] і тытул [[султан]]аў. Згодна з традыцыяй, пераход у іслам мясцовых жыхароў быў мірны. Але сучаснымі [[археалогія|археолагамі]] былі знойдзены крыніцы, якія сведчаць пра рэпрэсіі супраць будысцкіх манахаў на поўдні краіны. У [[1558]] г. [[Мальдывы]] былі захоплены [[партугальцы|партугальцамі]], якія імкнуліся гвалтоўна распаўсюдзіць [[хрысціянства]]. Але іх кіраванне працягвалася ўсяго 15 гадоў і скончылася выгнаннем у выніку паўстання. У [[1887]] г. быў усталяваны [[Вялікабрытанія|брытанскі]] пратэктарат. Брытанцы актыўна ўмешваліся ў палітычныя справы вышэйшых колаў, але не ва ўнутранае жыццё астатніх дывехі. Некаторае выключэнне складалі жыхары паўднёвых астравоў, дзе знаходзілася брытанская ваенная база. З сярэдзіны ХX ст. яны дамагаліся незалежнасці, а ў 1959—1963 гг. стварылі [[Аб'яднаная Рэспубліка Астравоў Сувадыва|Аб’яднаную Рэспубліку Астравоў Сувадыва]], якая, аднак, хутка перастала існаваць. У [[1953]] г. пратэктарат быў фармальна скасаваны і ўсталявана [[рэспубліка]]. Поўная незалежнасць Мальдываў была абвешчана [[26 ліпеня]] [[1965]] г. == Культура == Дывехі падзяляюцца на тры буйныя субэтнічныя групы: * Асноўная група, якая складае больш за 70 % ад усяго насельніцтва * Жыхары вострава [[Востраў Мінікой|Мінікой]] (каля 4 %) * Паўднёвыя мальдыўцы Кожная група адрозніваецца [[мова|моўнымі]] і [[культура|культурнымі]] асаблівасцямі, а таксама [[міф]]амі аб сваім паходжанні ад розных хваль старажытных мігрантаў. Асноўныя заняткі — [[сельская гаспадарка]], якая з-за малой урадлівасці [[карал]]авых [[глеба]]ў поўнасцю не забяспечвае астравіцян харчам, і лоў [[рыбы]]. Важную ролю здаўна мелі знешні [[гандаль]] і вырошчванне [[какосавая пальма|какосавай пальмы]]. [[сям'я|Сем’і]] вялікія пашыраныя. Распаўсюджаны [[шлюб]]ы са сваячніцамі па лініі маці. Мужчыны часта пераходзяць жыць у сям’ю жонкі. У мінулым існавала жорсткая стратыфікацыя грамадства. На вышэйшых прыступках сацыяльнай лесвіцы стаялі высакародныя ''бейфулун'', якія звычайна не змешваліся з простым насельніцтвам. На ніжэйшай прыступцы сацыяльнай лесвіцы стаялі залежныя зборшчыкі какосаў. Шлюбы паміж рознымі сацыяльнымі пластамі не заахвочваліся. У нашы дні гэтая практыка знікла. Фармальна ўсе дывехі маюць роўны [[права]]вы статус. Але ў палітыцы і эканоміцы дамінуюць нашчадкі ''бейфулун''. Жыхары пэўных населеных пунктаў або астравоў аб’яднаны ў абшчыны. Астраўнымі абшчынамі кіруюць чыноўнікі ''катыбу'', якія часцяком прызначаюцца з высакародных сем’яў. Вышэй за іх стаяць кіраўнікі атолаў ''атолуверыя''. Дывехі захавалі багаты фальклор — [[гісторыя|гістарычныя]] паданні, [[казка|казкі]], [[песня|спевы]], [[танец|танцы]]. Вядома некалькі відаў мясцовых баявых мастацтваў. == Мова == [[Дывехі (мова)|Мова дывехі]] адносіцца да [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай групы]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай]] сям’і моў. == Рэлігія == Вернікі спавядаюць [[іслам]]. Але сярод дывехі захаваліся даісламскія [[магія|магічныя]] абрады, вера ў шматлікіх жаночых духаў. Старажытны [[культ продкаў]] паўплываў на сучасную пахавальную абраднасць. == Спасылкі == * [http://www.maldivesculture.com Мальдыўская культура] * [http://www.maldiveisle.com/history.htm Гісторыя Мальдываў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130212220236/http://www.maldiveisle.com/history.htm |date=12 лютага 2013 }} * [http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=17427&rog3=IN Дывехі ў Індыі] * [https://web.archive.org/web/20130116051343/http://www.maldives-ethnography.com/ Народ дывехі] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы]] [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Індыі]] [[Катэгорыя:Мальдывы]] [[Катэгорыя:Лакшадвіп]] knms1r7piq26lxjkc5wfzwo8dzclmfd 0 135804 5159367 4469839 2026-06-28T21:04:41Z Siliyiw 169172 5159367 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Старая Галынка |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет2 = Галынкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = {{НП-ПН|2010|Старая Галынка}} |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =131 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =112 |насельніцтва = 292 |год перапісу =2001 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} {{Значэнні2|Галынка}} '''Галы́нка''' ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}), да 2010 года '''Стара́я Галы́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Halynka}}, {{lang-ru|Старая Голынка}}) — [[аграгарадок]] у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца на аўтадарозе [[Дзярэчын]] — [[Слонім]], за 18 кіламетраў на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка і 20 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Зэльва (станцыя)|Зэльва]], за 110 кіламетраў ад [[Гродна]]. == Гісторыя == Вядома з XVI стагоддзя як вёска Галынка ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], прыватная ўласнасць. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі мястэчка ў Слонімскім павеце Гродзенскай губерні, дзяржаўная ўласнасць. У 1878 годзе — 293 жыхара, у 1886 — 275 жыхароў, 45 двароў, школа, царква, 3 сінагогі, крупадзёрка, 2 карчмы; у 1903 годзе — 691 жыхар. З 1921 года ў складзе Польшчы, у Старавескай гміне [[Слонімскі павет (1920—1940)|Слонімскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]], 432 жыхара, 84 двары. З 1939 года ў складзе [[БССР]], з 15 студзеня 1940 года ў Зэльвенскім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] гітлераўцы загубілі 386 жыхароў. З 20 верасня 1944 года ў Гродзенскай вобласці. У 1962—1966 гадах у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]]. 23 сакавіка 2010 года вёска перайменаваная з Старой Галынкі ў Галынку<ref>[http://pravo.by/pdf/2010-181/2010_181_9_33336.pdf «О переименовании сельского населенного пункта». Решение Зельвенского районного Совета депутатов от 23 марта 2010 г. № 130] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921063734/https://pravo.by/pdf/2010-181/2010_181_9_33336.pdf |date=21 верасня 2020 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1878 год — 293 жыхары; * 1886 год — 275 жыхароў, 45 двароў; * 1903 год — 691 жыхар; * 2001 год — 292 жыхары, 112 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Клуб * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аптэка * Камбінат бытавога абслугоўвання * Аддзяленне сувязі == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Памятныя мясціны == * Вадзяны млын (канец XIX стагоддзя). * Магіла ахвяр фашызму. * [[Свята-Георгіеўская царква (Галынка)|Свята-Георгіеўская царква]] (2012). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стара́я Галы́нка||160}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)}} [[Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Галынка (Зэльвенскі раён)| ]] 3rxwmqtstz2cfblcd0vwg5nr3670out 5159369 5159367 2026-06-28T21:09:48Z Siliyiw 169172 5159369 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Старая Галынка |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет2 = Галынкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = {{НП-ПН|2010|Старая Галынка}} |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =131 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =112 |насельніцтва = 292 |год перапісу =2001 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} {{Значэнні2|Галынка}} '''Галы́нка'''<ref name=":0" /> ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}), да 2010 года '''Стара́я Галы́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Halynka}}, {{lang-ru|Старая Голынка}}) — [[аграгарадок]] у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца на аўтадарозе [[Дзярэчын]] — [[Слонім]], за 18 кіламетраў на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка і 20 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Зэльва (станцыя)|Зэльва]], за 110 кіламетраў ад [[Гродна]]. == Гісторыя == Вядома з XVI стагоддзя як вёска Галынка ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]], прыватная ўласнасць. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У XIX стагоддзі мястэчка ў Слонімскім павеце Гродзенскай губерні, дзяржаўная ўласнасць. У 1878 годзе — 293 жыхара, у 1886 — 275 жыхароў, 45 двароў, школа, царква, 3 сінагогі, крупадзёрка, 2 карчмы; у 1903 годзе — 691 жыхар. З 1921 года ў складзе Польшчы, у Старавескай гміне [[Слонімскі павет (1920—1940)|Слонімскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]], 432 жыхара, 84 двары. З 1939 года ў складзе [[БССР]], з 15 студзеня 1940 года ў Зэльвенскім раёне [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] гітлераўцы загубілі 386 жыхароў. З 20 верасня 1944 года ў Гродзенскай вобласці. У 1962—1966 гадах у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]]. 23 сакавіка 2010 года вёска перайменаваная з Старой Галынкі ў Галынку<ref name=":0">[http://pravo.by/pdf/2010-181/2010_181_9_33336.pdf «О переименовании сельского населенного пункта». Решение Зельвенского районного Совета депутатов от 23 марта 2010 г. № 130] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921063734/https://pravo.by/pdf/2010-181/2010_181_9_33336.pdf |date=21 верасня 2020 }} {{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1878 год — 293 жыхары; * 1886 год — 275 жыхароў, 45 двароў; * 1903 год — 691 жыхар; * 2001 год — 292 жыхары, 112 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Клуб * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аптэка * Камбінат бытавога абслугоўвання * Аддзяленне сувязі == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Памятныя мясціны == * Вадзяны млын (канец XIX стагоддзя). * Магіла ахвяр фашызму. * [[Свята-Георгіеўская царква (Галынка)|Свята-Георгіеўская царква]] (2012). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стара́я Галы́нка||160}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)}} [[Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Галынка (Зэльвенскі раён)| ]] kqip05w064bvv3c8anqvtln6u7tpgm2 0 137500 5159226 4422892 2026-06-28T14:57:58Z Siliyiw 169172 5159226 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дарава |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = 200 |насельніцтва = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = 225378 |аўтамабільны код = |выява =Darava_kascel_2009.JPG |подпіс = Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет = Конькаўскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 31 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 10 |lon_sec = 4 }} '''Да́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Darava}}, {{lang-ru|Дарово}}) — [[аграгарадок]] у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Конькаўскі сельсавет|Конькаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома, што навагарадскі намеснік [[Петраш Манцігірдавіч]], які займаў гэту пасаду з [[1430]] па [[1434]] даў грошы на пабудову першага драўлянага касцёла ў Дарава. Храм збудавалі ў [[1440]] на высокім беразе па-над [[Шчара]]й, дзе знаходзіцца сучасны касцёл. У Дарава на старых могілках насупраць касцёла пахаваны вядомы польска-беларускі асветнік, філосаф, пісьменнік [[Фларыян Бохвіц]]. Магіла разрабаваная пасля [[1945]]-га. Помнік з надпісам ''Twoj przyklad niech nam pokazuje drogi prawdy'' не знойдзены. У [[2003]] годзе магіла знішчана і ў той самы год на ёй з’явіліся новыя пахаванні. Побач знаходзяцца магілы іншых [[Бохвіцы|Бохвіцаў]]. Каля вёскі пад час [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[1915]]—[[1918]] размяшчалася лінія фронту. У [[1916]] годзе адбывалася [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя]]. Большасць будынкаў і касцёл былі знішчаны. Новы пробашч [[Станіслаў Шаплевіч]] узяўся за адбудову храму. У [[1933]]—[[1938]] бетонныя нямецкія бліндажы побач з вёскаю былі разабраны мясцовымі жыхарамі на пабудову [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|касцёла]]. Праект храму распрацаваў інжынер з [[Баранавічы|Баранавіч]] Браніслаў Іванчык. Пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] касцёл зачынены савецкімі ўладамі. У ім размяшчаўся склад. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Дараўскі сельсавет|Дараўскага сельсавета]]. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Выява:Дарава._Сучасная_Свята-Троіцкая_царква_(cropped).jpg|thumb|злева|Сучасная Свята-Троіцкая царква]] [[Файл:Дарава. Могілкі. Пахаванні Бохвіцаў (02).jpg|міні|злева|Пахаванні Бохвіцаў]] [[Выява:Darava Roadsides Chapel 2009.JPG|thumb|Прыдарожная капліца-крыж]] * Прыдарожная капліца-крыж — збудавана ў [[1933]] з бетонных блокаў, што здабываліся пры разборы нямецкіх бункераў [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на пабудову касцёлу. Ніжэй надпісу ''Bog z nami'' знаходзілася невядомая табліца знішчаная пасля [[1939]]. * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Свята-Троіцкая царква]] (2008-2012) * Пахаванні [[род Бохвіцаў|роду Бохвіцаў]] на могілках === Страчаная спадчына === * [[Свята-Мікалаеўская царква (Дарава)|Свята-Мікалаеўская царква]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Царква Св. Тройцы]] * Касцёл Найсв. Дзевы Марыі {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=brlidara в. Дарава] на [[Radzima.org]] * [http://svd.catholic.by/baranovichidarava.htm Дыялог [[Здзіслаў Сіцька]] — Касцёл па-над Шчарай] * [http://www.nn.by/2002/10/16.htm Крыж заслугі]. Руслан Равяка. [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] * {{ГБ|https://globustut.by/darevo/index.htm}} {{Конькаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Конькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дарава| ]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] cez0823ws6nbmda1kex4s7vdtv8omhb 5159227 5159226 2026-06-28T14:58:55Z Siliyiw 169172 5159227 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дарава |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = 200 |насельніцтва = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = 225378 |аўтамабільны код = |выява =Darava_kascel_2009.JPG |подпіс = Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет = Конькаўскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 31 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 10 |lon_sec = 4 }} '''Да́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Darava}}, {{lang-ru|Дарово}}) — [[аграгарадок]] у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Конькаўскі сельсавет|Конькаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома, што навагарадскі намеснік [[Петраш Манцігірдавіч]], які займаў гэту пасаду з [[1430]] па [[1434]] даў грошы на пабудову першага драўлянага касцёла ў Дарава. Храм збудавалі ў [[1440]] на высокім беразе па-над [[Шчара]]й, дзе знаходзіцца сучасны касцёл. У Дарава на старых могілках насупраць касцёла пахаваны вядомы польска-беларускі асветнік, філосаф, пісьменнік [[Фларыян Бохвіц]]. Магіла разрабаваная пасля [[1945]]-га. Помнік з надпісам ''Twoj przyklad niech nam pokazuje drogi prawdy'' не знойдзены. У [[2003]] годзе магіла знішчана і ў той самы год на ёй з’явіліся новыя пахаванні. Побач знаходзяцца магілы іншых [[Бохвіцы|Бохвіцаў]]. Каля вёскі пад час [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[1915]]—[[1918]] размяшчалася лінія фронту. У [[1916]] годзе адбывалася [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя]]. Большасць будынкаў і касцёл былі знішчаны. Новы пробашч [[Станіслаў Шаплевіч]] узяўся за адбудову храму. У [[1933]]—[[1938]] бетонныя нямецкія бліндажы побач з вёскаю былі разабраны мясцовымі жыхарамі на пабудову [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|касцёла]]. Праект храму распрацаваў інжынер з [[Баранавічы|Баранавіч]] Браніслаў Іванчык. Пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] касцёл зачынены савецкімі ўладамі. У ім размяшчаўся склад. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Дараўскі сельсавет|Дараўскага сельсавета]]. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Выява:Дарава._Сучасная_Свята-Троіцкая_царква_(cropped).jpg|thumb|злева|Сучасная Свята-Троіцкая царква]] [[Файл:Дарава. Могілкі. Пахаванні Бохвіцаў (02).jpg|міні|злева|Пахаванні Бохвіцаў]] [[Выява:Darava Roadsides Chapel 2009.JPG|thumb|Прыдарожная капліца-крыж]] * Прыдарожная капліца-крыж — збудавана ў [[1933]] з бетонных блокаў, што здабываліся пры разборы нямецкіх бункераў [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на пабудову касцёлу. Ніжэй надпісу ''Bog z nami'' знаходзілася невядомая табліца знішчаная пасля [[1939]]. * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Свята-Троіцкая царква]] (2008-2012). * Пахаванні [[род Бохвіцаў|роду Бохвіцаў]] на могілках. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Мікалаеўская царква (Дарава)|Свята-Мікалаеўская царква]]. * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Царква Св. Тройцы]]. * Касцёл Найсв. Дзевы Марыі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=brlidara в. Дарава] на [[Radzima.org]] * [http://svd.catholic.by/baranovichidarava.htm Дыялог [[Здзіслаў Сіцька]] — Касцёл па-над Шчарай] * {{ГБ|https://globustut.by/darevo/index.htm}} {{Конькаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Конькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дарава| ]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] owhb7zvyuxn52h1q1h3ot99gj5dhjq6 5159228 5159227 2026-06-28T15:01:29Z Siliyiw 169172 5159228 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дарава |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = 200 |насельніцтва = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = 225378 |аўтамабільны код = |выява =Darava_kascel_2009.JPG |подпіс = Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет = Конькаўскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 31 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 10 |lon_sec = 4 }} '''Да́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Darava}}, {{lang-ru|Дарово}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035542&q_id=10705270|title=Решение Ляховичского районного Совета депутатов от 29 сентября 2010 года № 30 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Ляховичского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Конькаўскі сельсавет|Конькаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома, што навагарадскі намеснік [[Петраш Манцігірдавіч]], які займаў гэту пасаду з [[1430]] па [[1434]] даў грошы на пабудову першага драўлянага касцёла ў Дарава. Храм збудавалі ў [[1440]] на высокім беразе па-над [[Шчара]]й, дзе знаходзіцца сучасны касцёл. У Дарава на старых могілках насупраць касцёла пахаваны вядомы польска-беларускі асветнік, філосаф, пісьменнік [[Фларыян Бохвіц]]. Магіла разрабаваная пасля [[1945]]-га. Помнік з надпісам ''Twoj przyklad niech nam pokazuje drogi prawdy'' не знойдзены. У [[2003]] годзе магіла знішчана і ў той самы год на ёй з’явіліся новыя пахаванні. Побач знаходзяцца магілы іншых [[Бохвіцы|Бохвіцаў]]. Каля вёскі пад час [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[1915]]—[[1918]] размяшчалася лінія фронту. У [[1916]] годзе адбывалася [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя]]. Большасць будынкаў і касцёл былі знішчаны. Новы пробашч [[Станіслаў Шаплевіч]] узяўся за адбудову храму. У [[1933]]—[[1938]] бетонныя нямецкія бліндажы побач з вёскаю былі разабраны мясцовымі жыхарамі на пабудову [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|касцёла]]. Праект храму распрацаваў інжынер з [[Баранавічы|Баранавіч]] Браніслаў Іванчык. Пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] касцёл зачынены савецкімі ўладамі. У ім размяшчаўся склад. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Дараўскі сельсавет|Дараўскага сельсавета]]. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Выява:Дарава._Сучасная_Свята-Троіцкая_царква_(cropped).jpg|thumb|злева|Сучасная Свята-Троіцкая царква]] [[Файл:Дарава. Могілкі. Пахаванні Бохвіцаў (02).jpg|міні|злева|Пахаванні Бохвіцаў]] [[Выява:Darava Roadsides Chapel 2009.JPG|thumb|Прыдарожная капліца-крыж]] * Прыдарожная капліца-крыж — збудавана ў [[1933]] з бетонных блокаў, што здабываліся пры разборы нямецкіх бункераў [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на пабудову касцёлу. Ніжэй надпісу ''Bog z nami'' знаходзілася невядомая табліца знішчаная пасля [[1939]]. * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Свята-Троіцкая царква]] (2008-2012). * Пахаванні [[род Бохвіцаў|роду Бохвіцаў]] на могілках. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Мікалаеўская царква (Дарава)|Свята-Мікалаеўская царква]]. * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Царква Св. Тройцы]]. * Касцёл Найсв. Дзевы Марыі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=brlidara в. Дарава] на [[Radzima.org]] * [http://svd.catholic.by/baranovichidarava.htm Дыялог [[Здзіслаў Сіцька]] — Касцёл па-над Шчарай] * {{ГБ|https://globustut.by/darevo/index.htm}} {{Конькаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Конькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дарава| ]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] 3wv4sn74o09m84qsoi3eaw9c2ask2lg 5159399 5159228 2026-06-29T07:24:28Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ афармленне, аднаўленне спасылак 5159399 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дарава |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = 200 |насельніцтва = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1633 |паштовы індэкс = 225378 |аўтамабільны код = |выява =Darava_kascel_2009.JPG |подпіс = Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет = Конькаўскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 6 |lat_sec = 31 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 10 |lon_sec = 4 }} '''Да́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Darava}}, {{lang-ru|Дарово}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035542&q_id=10705270|title=Решение Ляховичского районного Совета депутатов от 29 сентября 2010 года № 30 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Ляховичского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Конькаўскі сельсавет|Конькаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома, што навагарадскі намеснік [[Петраш Манцігірдавіч]], які займаў гэту пасаду з [[1430]] па [[1434]] даў грошы на пабудову першага драўлянага касцёла ў Дарава. Храм збудавалі ў [[1440]] на высокім беразе па-над [[Шчара]]й, дзе знаходзіцца сучасны касцёл. У Дарава на старых могілках насупраць касцёла пахаваны вядомы польска-беларускі асветнік, філосаф, пісьменнік [[Фларыян Бохвіц]]. Магіла разрабаваная пасля [[1945]]-га. Помнік з надпісам ''Twoj przyklad niech nam pokazuje drogi prawdy'' не знойдзены. У [[2003]] годзе магіла знішчана і ў той самы год на ёй з’явіліся новыя пахаванні. Побач знаходзяцца магілы іншых [[Бохвіцы|Бохвіцаў]]. Каля вёскі пад час [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[1915]]—[[1918]] размяшчалася лінія фронту. У [[1916]] годзе адбывалася [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя]]. Большасць будынкаў і касцёл былі знішчаны. Новы пробашч [[Станіслаў Шаплевіч]] узяўся за адбудову храму. У [[1933]]—[[1938]] бетонныя нямецкія бліндажы побач з вёскаю былі разабраны мясцовымі жыхарамі на пабудову [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|касцёла]]. Праект храму распрацаваў інжынер з [[Баранавічы|Баранавіч]] Браніслаў Іванчык. Пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] касцёл зачынены савецкімі ўладамі. У ім размяшчаўся склад. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Дараўскі сельсавет|Дараўскага сельсавета]]. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Выява:Дарава._Сучасная_Свята-Троіцкая_царква_(cropped).jpg|thumb|злева|Сучасная Свята-Троіцкая царква]] [[Файл:Дарава. Могілкі. Пахаванні Бохвіцаў (02).jpg|міні|злева|Пахаванні Бохвіцаў]] [[Выява:Darava Roadsides Chapel 2009.JPG|thumb|Прыдарожная капліца-крыж]] * Прыдарожная капліца-крыж — збудавана ў [[1933]] з бетонных блокаў, што здабываліся пры разборы нямецкіх бункераў [[Першая Сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на пабудову касцёлу. Ніжэй надпісу ''Bog z nami'' знаходзілася невядомая табліца знішчаная пасля [[1939]]. * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дарава)|Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Свята-Троіцкая царква]] (2008-2012). * Пахаванні [[род Бохвіцаў|роду Бохвіцаў]] на могілках. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Мікалаеўская царква (Дарава)|Свята-Мікалаеўская царква]]. * [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Царква Св. Тройцы]]. * Касцёл Найсв. Дзевы Марыі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=brlidara в. Дарава] на [[Radzima.org]] * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/96149|title=Крыж заслугі|author=[[Руслан Равяка]]|website=Наша Ніва|date=2002-03-15|access-date=2026-06-29}} * ''[[Здзіслаў Сіцька]]'' [https://web.archive.org/web/20111118061552/http://svd.catholic.by/baranovichidarava.htm Касцел — над Шчарай] / Здзіслаў Сіцька // Дыялог. — 2001. — (№ 1). — С. 20-22. * {{ГБ|https://globustut.by/darevo/index.htm}} {{Конькаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Конькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дарава| ]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] qvmu0c2lwl4orc03ce0fu1nkiyjun4v 0 140551 5159219 5130892 2026-06-28T14:24:29Z Siliyiw 169172 5159219 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Моталь |краіна = Беларусь |герб = |апісанне герба = Герб Моталя |магдэбургскае права = [[XV ст.]] |вышыня = |насельніцтва = 3674 |год перапісу = 2019 |шчыльнасць = |двароў = 1739 |тэлефонны код = +375 1652 |паштовы індэкс = 225822 |аўтамабільны код = 1 |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Мотальскі |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 19 |lat_sec = 1 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 36 |lon_sec = 34 }} [[File:Motal OpenStreetMap.png|330px|thumb|Моталь на карце [[OpenStreetMap]]]] '''Мо́таль'''<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Брэсцкай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1980. — 176 с.</ref> ({{lang-be-trans|Motaĺ}}, {{lang-ru|Мотоль}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035341&q_id=9693955|title=Решение Ивановского районного Совета депутатов от 21 сентября 2010 года № 17 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], цэнтр СВК «Агра-Моталь». Размешчаны на правым беразе ракі [[Ясельда]]<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref>. Адміністрацыйны цэнтр [[Мотальскі сельсавет|Мотальскага сельсавета]]. Насельніцтва 3674 чал. (2019)<ref name="gib_motal_406"><nowiki>http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm</nowiki></ref>. Паводле колькасці насельніцтва, трэцяя вёска вобласці пасля [[Альшаны (Столінскі раён)|Альшан]] і [[Рубель (Столінскі раён)|Рубелі]]. Знаходзіцца за 21 км на поўнач ад [[Іванава]], за 23 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі. Аўтамабільная дарога на [[Іванава]]. == Гісторыя == === Старажытнасць === Людзі у мясцовасці, дзе цяпер знаходзіцца Моталь, з'явіліся яшчэ ў каменным веку, прыблізна 10800-10300 гадоў таму гэтая тэрыторыя была заселена насельніцтвам свідэрскай культуры. Побач з вёскай у 1962 г. В. Ф. Ісаенкам былі выяўлены 4 археалагічныя стаянкі. Першая (за 2,5 км на поўдзень) адносіцца да 4—3-га тыс. да н.э., другая (за 3 км на поўдзень) датуецца 9—5-м тыс. да н.э., трэцяя (за 4 км на поўдзень) адносіцца да эпохі неаліту, у чацвёртай (за 3,5 км на паўночны захад) знойдзены прадметы нёманскай культуры<ref name="gib_motal_406"/>. Знойдзеныя матэрыялы знаходзяцца ў музеі «Нашы карані» і Брэсцкім абласным краязнаўчым музеі. У пачатку 2-га тысячагоддзя да нашай эры мясцовае насельніцтва пачало карыстацца першымі металічнымі прадметамі. У раннім бронзавым веку на захадзе Палесся існавала культура шнуравой керамікі. У раннім жалезным веку тут фіксуецца існаванне насельніцтва паморскай і позняй лужыцкай культур. У ваколіцах Моталя выяўлена і селішча ранняга жалезнага веку, знойдзены прадметы мілаградскай і зарубінецкай культур. === Вялікае Княства Літоўскае === З вусных народных паданняў вядома, што ў XIII ст. паселішча было спалена татарамі. Пра тое, што ў гэтай легендзе ёсць доля праўды, сведчаць археалагічныя знаходкі: біты гліняны посуд, жаночыя ўпрыгожанні, якія адносяцца да першай паловы XIII ст<ref name="gib_motal_406"/>. Першая пісьмовая згадка вёскі ў пісьмовых крыніцах датуецца '''1442''' годам — ''«За панам Даркам 14 чалавек у Моталі»'', — у актах [[Літоўская метрыка|Літоўскай метрыкі]]<ref name="gib_motal_406"/>. Да пачатку XVI ст. Моталь уваходзіў у склад Пінскага княства, якое ўваходзіла ў склад Троцкага ваяводства. У 1520 годзе пінскі князь [[Фёдар Іванавіч Яраславіч]] перадаў вёску Успенскай Ляшчынскі царкве. Але пасля смерці Фёдара Яраславіча землі перайшлі ў спадчыну каралю Жыгімонту I Старому, які аддаў іх у пажыццёвае карыстанне сваёй другой жонцы Боне Сфорцы. У 1554 годзе па распараджэнні каралевы Боны ў Моталі прайшла валочная памера. Тады ж сяло Моталь атрымала статус мястэчка, было вызвалена на два гады ад павіннасцей. У гэты час у Моталі было 5 вуліц, дзейнічала праваслаўная царква з двума святарамі, гарадскім войтам быў Станіслаў Шынвальскі. Па загадзе каралевы Боны быў пабудаваны палац, руіны якога захоўваліся да XX ст.<ref name="gib_motal_406"/>. У сярэдзіне XVI ст. Моталь стаў адным з цэнтраў рамёстваў і гандлю, у мястэчку рэгулярна праводзіліся кірмашы. Да 1566 года Моталь уваходзіў у Дружылоўскае войтаўства Пінскага староства. Да канца XVI ст. у ім было 8 вуліц і 178 двароў. 28 лістапада 1746 года польскі кароль Аўгуст III пацвердзіў прывілеі мястэчка. === У складзе Расійскай імперыі === Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 г. Моталь увайшоў у склад Расійскай імперыі і стаў часткай Пінскага павета Гродзенскай губерні. Мясцовыя жыхары аказалі супраціў царскім уладам, за што шляхта была пазбаўлена зямлі і выслана, а сяляне абкладзены падаткамі<ref name="gib_motal_407">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|3-1к}} С. 407.</ref>. У '''1798''' г. у Моталі было 113 мяшчанскіх, 13 яўрэйскіх, 110 гаспадарчых двароў; налічвалася 267 мужчын-хрысціян і 18 мужчын-яўрэяў. За сялянамі былі замацаваны 2 вадзяныя млыны на Ясельдзе<ref name="gib_motal_407"/>. З 1798 года Моталь мае статус фальварка, а з 1801 з'яўляецца валасным цэнтрам і казённым маёнткам. 26 лістапада 1802 года мястэчка перадаецца ў пажыццёвае валоданне французскай прынцэсе дэ Брольі-Рэвель. Паводле інвентара 1803 года, у мястэчку было 6 вуліц. У цэнтры рынку стаяла ўніяцкая царква Праабражэння Гасподняга. У 1803 г. у мястэчку пражывала 708 мяшчан. У 1812 г. мястэчка было абрабавана французскімі войскамі. Прынцэса дэ Брольі-Рэвель валодала мястэчкам да 1827 г., пасля чаго яно перайшло ў казённае ведамства. З 1828 г. мястэчка было падаравана на 12 гадоў генерал-маёру Брайко. У 1841—1842 гг. сяляне мястэчка адмаўляліся выконваць павіннасці, патрабуючы пераводу на чынш. 30 завадатараў выступлення былі асуджаны<ref name="gib_motal_407"/>. У 1864 Моталь моцна пацярпеў ад пажару, які пачаўся ў яўрэйскім квартале. На выдзеленыя ўладамі грошы на аднаўленне была пабудавана [[Спаса-Праабражэнская царква (Моталь)|Спаса-Праабражэнская царква]], завершаная ў 1877 годзе па праекце архітэктара [[М. Барташэўскі|М. Барташэўскага]] пад наглядам архітэктара [[Канстанцін Аляксандравіч Увядзенскі|К. Увядзенскага]]<ref name="БЮСС">[http://нэб.рф/catalog/005289_000028_4D34F934-46BA-4F3C-BF29-1201DEBDA0F9/viewer/?page=63 Барановский Г.В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842-1892. С. 54-55] {{ref-ru}}</ref>. У '''1866''' г. у мястэчку было 274 двары, 2249 жыхароў. У '''1886''' г. Моталь — цэнтр воласці, налічваў 239 двароў, 2294 жыхары, дзейнічалі валасное праўленне, 2 праваслаўныя царквы, касцёл, яўрэйскі малітоўны дом, народнае вучылішча, 7 лавак, 13 крам, працавалі 23 сталяры, цагельнік, 12 цесляроў, 3 кавалі<ref name="gib_motal_407"/>. === Найноўшы час === У '''1905''' г. у мястэчку адбылася забастоўка рыбакоў, якія патрабавалі павышэння аплаты працы<ref name="gib_motal_407"/>. У '''1914''' г. дзейнічалі 2 школы — народнае і мяшчанскае вучылішчы, у якіх навучаліся 92 вучні<ref name="gib_motal_407"/>. У верасні '''1915''' г. Моталь заняты нямецкімі войскамі. У лютым '''1919''' г. у вёску прыходзяць польскія войскі. У ліпені '''1920''' г. Чырвоная Армія займае мястэчка і ўстанаўлівае савецкую ўладу. У сакавіку '''1921''' года па ўмовах Рыжскага дагавора Моталь аказваецца ў складзе Польшчы, уваходзіць у Драгічынскі павет Палескага ваяводства. У 1920-я гг. у мястэчку дзейнічала ячэйка КПЗБ. Падчас савецка-фінляндскай вайны '''1939'''—'''40''' гг. загінулі 3 жыхары Моталя<ref name="gib_motal_408">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|3-1к}} С. 408.</ref>. '''18''' верасня '''1939''' года ў Моталі адбываецца выступленне супраць польскіх улад, і '''21''' верасня ў вёску ўваходзяць часткі Чырвонай Арміі. Усталёўваецца савецкая ўлада. У '''1940''' г. у Моталі было 871 двор, 4275 жыхароў (паводле іншых звестак — 891 двор, 5550 жыхароў)<ref name="gib_motal_408"/>. Працавалі 2 паравыя млыны, 3-д газавых, 2 тарфяныя заводы, 2 рыбныя арцелі, каўбасны цэх. Дзейнічалі бальніца, школа, клуб, амбулаторыя, пошта, тэлефон. '''26''' чэрвеня '''1941''' года ў Моталь увайшлі нямецкія войскі. '''1''' жніўня '''1941''' года эсэсаўцы знішчылі камуністаў і больш за 60 яўрэяў<ref name="gib_motal_408"/>, а '''3''' жніўня '''1941''' г. карнікі расстралялі каля 3 тыс. мірных жыхароў, галоўным чынам яўрэйскага насельніцтва<ref name="gib_motal_409">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|3-1к}} С. 409.</ref>. У '''1942'''—'''1943''' гг. у наваколлі дзейнічаў партызанскі атрад. З '''28''' сакавіка па '''4''' красавіка '''1944''' г. у ваколіцах Моталя прайшла карная аперацыя, падчас якой было спалена 380 двароў і загінулі 29 партызан<ref name="gib_motal_409"/>. '''16''' ліпеня '''1944''' г. вёска вызвалена 55-й гвардзейскай стралковай дывізіяй. На франтах вайны загінулі 383 землякі. У '''1961''' г. на будынку былой школы ўстаноўлена мемарыяльная пліта ў гонар партызанскага атрада, у '''1975''' г. — помнік ахвярам вайны<ref name="gib_motal_408"/>. Пасля вайны Моталь паступова аднаўляўся. У '''1946''' г. тут жыло 3373 чалавекі (да вайны — 4275)<ref name="gib_motal_409"/>. У '''1949''' годзе ў вёсцы былі створаны калгасы. '''16''' ліпеня '''1954''' года статус Моталя паніжаны да вёскі, яго тэрыторыя ўключана ў Дзедавіцкі сельсавет, які пераймяноўваецца ў [[Мотальскі сельсавет|Мотальскі]], у Моталь перанесены цэнтр сельсавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об упразднении городского поселка Мотоль, Ивановского района, Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. '''21''' ліпеня '''1980''' года ў склад Моталя ўключаны вёскі [[Дзедавічы (Іванаўскі раён)|Дзедавічы]], [[Заазер’е (Іванаўскі раён)|Заазер’е]] і [[Панцавічы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. У '''1986''' г. у Моталь былі пераселены жыхары з тэрыторый, забруджаных у выніку Чарнобыльскай катастрофы<ref name="gib_motal_409"/>. '''10''' ліпеня '''2003''' г. на базе калгасаў створаны СВК «Агра-Моталь»<ref name="gib_motal_409"/>. <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Моталь на старых фотаздымках" perrow="4"> Файл:Motal, Jasielda. Моталь, Ясельда (1916).jpg|Моталь, рака Ясельда, [[1916]] г. Файл:Motal, Rynak, Spaskaja. Моталь, Рынак, Спаская (1916).jpg|Плошча Рынак і царква, '''1916''' г. Файл:Motal. Моталь (06.1916).jpg|Сядзіба, '''1916''' г. Файл:Motal._Моталь_(1937).jpg|'''1937''' г. </gallery></center> == Насельніцтва == * '''1798''' — 285 мужчын<ref name="gib_motal_407"/>; * '''1830''' — 586 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 70, мяшчан-хрысціян і сялян 512<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 413.</ref>; * '''1866''' — 2249 чал.<ref name="gib_motal_407"/>; * '''1886''' — 2294 чал. * '''1921''' — 4390 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 8: Województwo poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924.</ref>; * '''1940''' — 4275 чал. (паводле іншых звестак — 891 двор, 5550 чал.<ref name="gib_motal_408"/>); * '''1946''' — 3373 чал.<ref name="gib_motal_409"/>; * '''1959''' — 4684 чал.<ref name="gib_motal_409"/>; * '''1970''' — 7285 чал.<ref name="gib_motal_409"/>; * '''1979''' — 5264 чал.<ref name="hivb409">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|3-1к}} С. 409.</ref>; * '''1997''' — 1797 двароў, 4441 чал.<ref>Павел Стасевіч. Моталь // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 222.</ref> (паводле іншых звестак — 4684 чал.<ref name="hivb409"/>) * '''2005''' — 1739 двароў, 4228 чал.<ref name="gib_motal_406"/> Трэцяя па велічыні вёска ў Брэсцкай вобласці (пасля [[Альшаны (Столінскі раён)|Альшан]] і [[Рубель (Столінскі раён)|Рубелі]]), да 2005 года — другая (пасля Альшан). == Эканоміка і інфраструктура == [[Файл:Въездной знак.jpg|міні|220x220пкс]] У Моталі працуюць 2 сярэднія школы, школа мастацтваў, навучальна-вытворчы камбінат, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта, ветэрынарны ўчастак, камбінат бытавога абслугоўвання<ref name="gib_motal_409"/>. == Культура і турызм == Моталь — традыцыйны цэнтр вырабу ручнікоў (вядомы з канца XVIII ст.) і кажухоў. У '''1977''' г. быў створаны ткацкі цэх Пінскай фабрыкі мастацкіх вырабаў<ref name="gib_motal_409"/>. У '''1989''' г. атрымаў званне народнага фальклорна-этнаграфічны тэатр «Мотальскія суседзі» (створаны ў '''1985''' г.). У '''1995''' г. званне народнага прысуджана ансамблю народнай песні «Мужыкі» (створаны ў '''1992''' г.) і лялечнаму тэатру «Папугай» (працуе з '''1989''' г.).<ref name="gib_motal_409"/>. Дзейнічаюць [[Мотальскі музей народнай творчасці]] (адкрыты ў '''1995''' г., мае 22 тыс. экспанатаў) і Музей археалогіі «Нашы карані». Працуюць аддзяленні «Беларусбанк» (банкамат) і «Белаграпрамбанк». Кафэ, рэстаран, кулінарыя і больш 20 крам. Гасцініца, стаянка для аўтамабіляў. Штогод улетку ў жніўні ладзіцца Міжнародны кулінарны фестываль «[[Мотальскія прысмакі]]». У вёску ходзяць аўтобусы з Янава-Палескага і Пінска. === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Моталь. Хата Хаіма Вейцмана (01).jpg|thumb|Хата Хаіма Вейцмана|209x209пкс]] [[Файл:Моталь. Помнік ахвярам Першай сусветнай вайны.jpg|thumb|Помнік ахвярам Першай сусветнай вайны|209x209пкс]] Каля Моталя знаходзяцца стаянкі каменнага і бронзавага вякоў. * [[Спаса-Праабражэнская царква (Моталь)|Спаса-Праабражэнская царква]] ('''1877''') * Дом першага Прэзідэнта Ізраіля [[Хаім Вейцман|Хаіма Вейцмана]] * Яўрэйскія могілкі == Страчаная спадчына == * Сінагога * Царква грэка-каталіцкая (XVIII ст.) == Герб == [[Файл:Motol big.jpg|thumb|Герб Моталя (неафіцыйны)|250x250пкс]] Геральдычны сімвал аграгарадка Моталь створаны '''9''' кастрычніка [[2012]] г. Афіцыйна незацверджаны. Уяўляе сабой барочны [[Геральдычны шчыт|шчыт]], у блакітным полі якога выява рукі мешчаніна Понідзельца, які трымае грамату на вольнасць. На пячаці выява вужа з [[герб Сфорца|герба]] роду [[Сфорца]]. Над граматай — княжацкая карона. У аснову герба пакладзена мясцовая легенда пра мешчаніна, які цаной свайго жыцця захаваў права на самакіраванне мястэчка. == Вядомыя асобы == У Моталі нарадзіўся першы прэзідэнт [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Хаім Вейцман]] ('''1874'''—'''1952'''). Таксама з Моталя паходзяць амерыканскія музычныя прадзюсары {{нп5|Леанард Чэс||en|Leonard Chess}} і {{нп5|Філіп Чэс||en|Phil Chess}}, якія зрабілі вядомымі найбольш яскравых выканаўцаў блюзавай музыкі — [[Мадзі Уотэрс]]а, {{нп5|Уілі Дзіксан|Уілі Дыксана|en|Willie Dixon}}, {{нп5|Како Тэйлар||en|Koko Taylor}}, [[Бо Дзідлі]], {{нп5|Сані Бой Уільямсан II|Сані Бой Уільямсана|ru|Санни Бой Уильямсон II}}, [[Чак Беры|Чака Беры]]. У Моталі акрамя таго нарадзіліся: * {{нп5|Давід Бартаў||ru|Бартов, Давид}} (народжаны Давід Гуценскі; нар. '''1924''') — ізраільскі юрыст, дыпламат і грамадскі дзеяч. Былы кіраўнік {{нп5|Націў|Націва|ru|Натив}}. * {{нп5|Давід Блох-Блюменфельд||ru|Блох-Блюменфельд, Давид}} ('''1884'''—'''1947''') — сіянісцкі дзеяч, мэр [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]] ў '''1925'''—'''1927'''. * {{нп5|Цыпора Блох||he|ציפורה בלוך}} ('''1901'''—'''1979''') — ізраільскі педагог. * [[Аляксандр Паўлавіч Валадзько|Аляксандр Валадзько]] ('''1986''') — беларускі футбаліст і трэнер. * [[Эцьен Васерцуг]] ({{lang-fr|Etienne Wasserzug}}; '''1860'''—'''1888''') — французскі біёлаг. * {{нп5|Ганна Вейцман||ru|Вейцман, Анна}} ('''1886'''—'''1963''') — ізраільскі хімік. * {{нп5|Мошэ Вейцман||ru|Вейцман, Моше}} ('''1878'''—'''1957''') — ізраільскі хімік. * {{нп5|Хаім Ісраэлі|Хаім Ісраэлі (Гуценскі)|en|Haim Yisraeli}} (нар. '''1927''') — ізраільскі военачальнік. * {{нп5|Гіта Дунія-Вейцман||ru|Дуния-Вейцман, Гита}} ('''1887'''—'''1975''') — ізраільская піяністка, педагог. * {{нп5|Шаўл Ліберман||ru|Либерман, Шаул}} ('''1898'''—'''1983''') — каментатар і даследчык талмудычнай літаратуры. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Ізраіля ('''1976'''), прэзідэнт Амерыканскай акадэміі яўрэйскіх даследаванняў. * {{нп5|Хая Вейцман-Ліхтэнштэйн||he|חיה ויצמן-ליכטנשטיין}} — дзеяч сіянісцкага руху. * [[Павел Сямёнавіч Палто]] ('''1929'''—'''2005''') — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] ('''1965'''). * [[Аляксандр Аляксеевіч Румак]] (нар. '''1964''') — беларускі дзяржаўны службовец. * {{нп5|Азрыэл Шахат||he|עזריאל שוחט}} ('''1906'''—'''1993''') — ізраільскі гісторык, прафесар Хайфскага ўніверсітэта. * {{нп5|Шымон Южук||he|שמעון יוז'וק}} ('''1916'''—'''1993''') — ізраільскі рабін. * {{нп5|Доў Ярдэн||he|דב ירדэн}} ('''1911'''—'''1986''') — ізраільскі лінгвіст. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Стасевіч П.'' Вёска над Ясельдай: гісторыка-краязнаўчы нарыс. — Мн., Полымя, '''1991'''. С. '''101'''. * ''Алесь Карлюкевіч.'' Пачуццё малой Радзімы // Голас Радзімы, '''1993''', '''14''' студзеня. * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|3-1}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі ('''2010''')}} * Motol // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/741 '''741''']. == Спасылкі == {{Commons|Category:Motal}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/motaly.html Моталь] на [[Radzima.org]] * [http://globustut.by/motol/ Моталь] на сайце [[Глобус Беларусі]] * [http://news.21.by/culture/2015/02/15/1056212.html Полвека истории белорусской деревни задокументировал фотограф из Мотоля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191023181214/http://news.21.by/culture/2015/02/15/1056212.html |date='''23''' кастрычніка '''2019''' }} // NEWS '''21'''.BY * [https://www.sb.by/articles/kazhdomu-turistu-svoy-muzey.html ''Валентина Козлович'' Наш корреспондент побывала на '''20'''-летии Мотольского музея народного творчества] {{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] {{Мотальскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мотальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Моталь| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] 4lzl4233cshvxrxvhiu7998wdpo3uj3 0 140692 5159187 4638065 2026-06-28T12:54:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159187 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Дональд Раматар | арыгінал імя = Donald Ramotar | выява = Donald Ramotar.png | шырыня = 270px | апісанне выявы = | тытул = [[Прэзідэнт Гаяны]] | сцяг = Flag of Guyana.svg | перыядпачатак = [[3 снежня]] [[2011]] | перыядканец = [[16 мая]] [[2015]] | папярэднік = [[Бхарат Джагдэа]] | пераемнік = [[Дэвід Грэнджэр]] | парадак = 8 | дата нараджэння = 22.10.1950 | месца нараджэння = в. Карыа Карыа, [[Гаяна]] | дата смерці = | месца смерці = | партыя = [[Народная прагрэсіўная партыя Гаяны|Народная прагрэсіўная партыя]] | адукацыя = | навуковая ступень = | нацыянальнасць = | мужа = | дзеці = | аўтограф = | узнагароды = }} '''Дональд Рабіндранат Раматар''' ({{lang-en|Donald Rabindranauth Ramotar}}; нар. [[22 кастрычніка]] [[1950]]) — гаянскі палітык, прэзідэнт [[Гаяна|Гаяны]] з 3 снежня 2011 года па 16 мая 2015 года. == Біяграфія == Нарадзіўся [[22 кастрычніка]] [[1950]] года. Скончыў [[Універсітэт Гаяны]] з дыпломам эканаміста. У 1967 годзе ўступіў у Народную прагрэсіўную партыю, а ў 1979 годзе ўпершыню быў абраны ў Цэнтральны камітэт НППГ. З 1988 па 1993 год быў міжнародным сакратаром Саюза работнікаў сельскай гаспадаркі Гаяны. На выбарах у 1992 годзе, калі НППГ пад кіраўніцтвам Чэдзі Джагана ўпершыню заваявала ўладу, абраны ў Нацыянальны сход Гаяны і ўвесь час пераабіраўся пасля гэтага. У 1993 годзе прызначаны выканаўчым сакратаром НППГ<ref>[https://web.archive.org/web/20111203180654/http://www.demerarawaves.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2896%3Apppcs-ramotar-declared-guyanas-president&catid=1 PPP/C's Ramotar declared Guyana's new president] {{ref-en}}</ref>. Пасля смерці Джагана ў сакавіку 1997 года, Раматар быў аднагалосна абраны яго пераемнікам на пасадзе генеральнага сакратара партыі 29 сакавіка 1997 года<ref>[http://www.ppp-civic.org/history/historyppp.htm History of PPP] {{ref-en}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Раматар}} [[Катэгорыя:Палітыкі Гаяны]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Гаяны]] b8o7hqpdm6rl7kd1i4zcwpn93v5eyp0 0 140852 5159372 5035919 2026-06-28T21:19:21Z 5159372 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = [[ААТ]] «Інтэграл» | лагатып = Інтэграл (лагатып).png | тып = [[адкрытае акцыянернае таварыства]] | дэвіз = Высокія тэхналогіі для лепшага жыцця |заснаваная = {{Дата пачатку|13|12|1963|1}}<ref>{{Артыкул|загаловак=Віншаванне прэзідэнта|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20131213/1386905446-vinshavanne-prezidenta|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=13 снежня 2013|нумар=[https://zviazda.by/be/number/gazeta-pdf-235-27600-ot-13122013 235 (27600)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2013/12/1386905273_2.pdf 2]|issn=1990-763x}}</ref> |краіна = [[Беларусь]] |размяшчэнне = [[Мінск]] | галіна = [[электроніка]], [[прамысловасць]] | прадукцыя = вымяральнік ціску, [[інтэгральная схема]], касавы апарат, паўправадніковыя прыборы, электронны [[гадзіннік]], дазатар,, бактэрыцыдны абпраменьвальнік, электрамеханічны [[ложак]], сродкі адлюстравання інфармацыі | колькасць супрацоўнікаў = 4843 (2020 год) |сайт = [https://integral.by/ integral.by] |адрас = [[Кастрычніцкі раён (Мінск)|Кастрычніцкі раён]], [[Вуліца Казінца (Мінск)|вул. Казінца]], д. 121а<ref>{{Навіна|загаловак=Кантакты|спасылка=https://integral.by/ru/contacts|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=28 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004174630/https://integral.by/ru/contacts|archivedate=4 кастрычніка 2022}}</ref> |ключавыя постаці = Віталь Саладуха, Аляксандар Дудкін<ref>{{Навіна|загаловак=Кіраўніцтва|спасылка=https://integral.by/ru/about/management|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220810231142/https://integral.by/ru/about/management|archivedate=10 жніўня 2022}}</ref> |абарачэнне = {{Падзенне}}150,71 млн [[Беларускі рубель|руб.]]<ref>{{Навіна|загаловак=Звесткі пра акцыянернае таварыства і яго дзейнасць па стане на 1 студзеня 2020 г.|спасылка=https://integral.by/sites/default/files/informaciy_integral_01.01.2020.pdf|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=23 красавіка 2020|дата доступу=28 снежня 2020|access-date=27 жніўня 2023|archive-date=6 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006185215/https://www.integral.by/sites/default/files/informaciy_integral_01.01.2020.pdf|url-status=dead}}</ref> (2019 г.; 72,155 млн $)<ref>{{Навіна|загаловак=Сярэднеўзважаны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют на валютным рынку Рэспублiкi Беларусь за 2019 год (2,0887 рублі за долар ЗША)|спасылка=https://www.nbrb.by/bel/statistics/forexmarket/avrexrate|выдавец=[[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=1 студзеня 2020|дата доступу=28 снежня 2020}}</ref> |аперацыйны прыбытак = {{Падзенне}}2,154 млн руб. (2019 г.; 1,031 млн $) |чысты прыбытак = {{Падзенне}}2,087 млн руб. (2019 г.; 0,999 млн $) |матчына кампанія = [[Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь]] |даччыныя кампаніі = «[[Камертон (прадпрыемства)|Камертон]]» ([[Пінск]]), «[[Цветатрон]]» ([[Брэст]]) і «[[Электрамодуль]]» ([[Маладзечна]]) |аўдытар = «[[ФБК-Бел]]»<ref>{{Навіна|аўтар=А.Г. Ранейскі, В.Т. Суслава|загаловак=Аўдытарскія высновы за 2019 год|спасылка=https://integral.by/sites/default/files/audit_report_2019.pdf|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=20 сакавіка 2020|дата доступу=28 снежня 2020|access-date=27 жніўня 2023|archive-date=17 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517090348/https://integral.by/sites/default/files/audit_report_2019.pdf|url-status=dead}}</ref> }} Холдынг '''«Інтэгра́л»''' — беларуская кампанія вытворца [[Інтэгральная схема|інтэгральных мікрасхем]] і іншай [[Электроніка|электронікі]]. == Структура == Асноўны офіс холдынгу размешчаны ў Мінску. {{На карце|Беларусь Мінск|caption=Размяшчэнне адміністрацыі завода на карце Мінска|width=300|label=Інтэграл|lat=53.842|lon=27.507}} У склад холдынгу ўваходзяць: * Мікраэлектроніка ** НТЦ «Белмикросистемы» ** УП «Завод полупроводниковых приборов» ** [[Транзістар (завод)|УП «Завод Транзістар»]] ** УП «Завод Цветатрон» * Электроніка ** УП «Завод Камертон» ** ОАО «Электрамодуль» == Гісторыя == [[Файл:Elektronika-55.jpg|злева|міні|Наручны гадзіннік «[[Электроника|Электроніка]] 55»|border]] У 1961 годзе пачалі будаўніцтва галоўнага корпуса і будынка заводакіраўніцтва. 13 снежня 1963 году ў Мінску ўвялі ў дзеянне «Завод паўправадніковых прыбораў», на якім выпусцілі першыя [[вопыт]]ныя партыі [[дыёд]]аў. Першым кіраўніком заводу стаў [[Пётр Гайдэнка]]<ref name="г" />. У 1963 годзе пачалі ўзводзіць лямпавы завод «Транзістар». У 1965 годзе выпусцілі першыя [[транзістар]]ы. У 1968 годзе ў Мінску адчынілі завод «Транзістар». У 1969 годзе пачалі серыйную вытворчасць [[Інтэгральная схема|інтэгральных мікрасхем]]<ref name="б">{{Навіна|загаловак=Гісторыя прадпрыемства|спасылка=https://integral.by/ru/about/history|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220810231210/https://integral.by/ru/about/history|archivedate=10 жніўня 2022}}</ref>. У 1971 г. «Інтэграл» утварыў аб’яднанне прадпрыемстваў, што ўлучыла заводы «Камертон» ([[Пінск]], [[Брэсцкая вобласць]]), «Цветатрон» ([[Брэст]], 1983), «Транзістар» (1968), «Электроніка» (1978) і «Элмаш», канструктарскія бюро «Белмікрасхемы», «Захад» (Брэст, 1986) і «Няміга» (1991)<ref>{{Кніга|аўтар=[[Людміла Ісаева]].|частка=«Інтэграл»|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=1998|том=7|старонкі=279-280|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж=10 000}}</ref>. У 1972 годзе стварылі спецыяльнае канструктарска-тэхналагічнае бюро (СКТБ) НВА «Інтэграл». У 1973 годзе вырабілі першы ў СССР электронны наручны [[гадзіннік]] «Секунда-2». У 1974 годзе «Інтэграл» узнагародзілі [[Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі|ордэнам Кастрычніцкай рэвалюцыі]] за распрацоўку і стварэнне апаратуры для даследавання касмічнай прасторы. Папярэдне інжынеры «Інтэграла» стварылі элементную базу для сістэмы кіравання міжкантынентальнай [[Балістычная ракета|балістычнай ракеты]] [[Р-36]]М<ref name="г" />. У 1977 годзе выпусцілі першую мікрасхему запамінальнай прылады. У 1978-м стварылі першы мікра[[працэсар]] і адчынілі завод «Электроніка». У 1979-м у [[Пінск]]у пусцілі завод «Камэртон». У 1979 годзе ў гадзінніках «Электроніка» выкарысталі інтэгральныя схемы з транзістарамі з [[малібдэн]]авым затворам, вырабленыя на аснове [[КМАП|камплементарнага метал-аксід-паўправадніка]] (КМАП). Гэта зрабіла той гадзіннік самым [[прэстыж]]ным побытавым прыборам у свеце, і зрабіла яго першым цывільным дасягненнем прадпрыемства. У 1980 годзе «Інтэграл» налічваў 30 000 супрацоўнікаў і быў найбольшым вытворцам паўправадніковых вырабаў у [[СССР]]. У 1981 годзе прадпрыемства атрымала [[ордэн Леніна]] за распрацоўку і вытворчасць электронных блокаў для наземнага комплексу шматразовай касмічнай сістэмы<ref>{{Артыкул|аўтар=Іван Ждановіч.|загаловак=І на «Інтэграле» яго віншавалі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20190202/1549090043-i-na-integrale-yago-vinshavali|выданне=[[Голас Радзімы]]|тып=газета|год=25 студзеня 2019|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/gr-02-2019.pdf 2 (3590)]|старонкі=6|issn=0439-3619}}</ref>. Папярэдне на «Інтэграле» стварылі элементную базу кіравання для 1-га савецкага шматразовага касмічнага карабля «[[Буран (касмічны карабель)|Буран]]»<ref name="г" />. У 1982 годзе распрацавалі лагічныя інтэгральныя схемы. У 1983-м у [[Брэст|Брэсце]] адчынілі завод «[[Колератрон]]». У 1986-м у Брэсце стварылі СКБ «Захад». У 1988-м выпусцілі першыя [[мікракамп’ютар]]ы. У 1990-м — мікрасхемы для тэлефаніі<ref name="б" />. [[Файл:Km155la3.jpg|alt=|міні|260x260пкс|Мікрасхема «Інтэграл» КМ155ЛА3 у керамічным корпусе]] У 1991 годзе заснавалі СКБ «Няміга». У 1991 годзе распрацавалі мікрасхемы для тэлевізараў «[[Віцязь (прадпрыемства)|Вiцязь]]» ([[Віцебск]]) і «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]» 3-га і 4-га пакалення. У выніку каля 30 % вытворчасці склалі мікрасхемы для тэлевізараў<ref name="г" />. У 1992 годзе інжынеры СКБ «Няміга» прадставілі 1-ы беларускі [[партатыўны камп’ютар]] «[[ПК-300]]»<ref>{{Навіна|загаловак=Да 100-годдзя БелТА: «Навіны складаюць гісторыю». У эпоху камп’ютарызацыі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/da-100-goddzja-belta-naviny-skladajuts-gistoryju-u-epohu-kampjutaryzatsyi-72559-2018/|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=8 кастрычніка 2018|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У 1992 годзе «Інтэграл» пачаў пастаўляць бяскорпусныя крышталі ў складзе пласцінаў для далейшай зборкі пад [[халадзільнік]]і паўднёвакарэйскага вытворцы «Шчаслівая Венера»<ref name="в" />. У 1992-м стварылі электроннае абсталяванне для [[банк]]аў і [[крама]]ў, а таксама [[тэлефон]]ны апарат. У 1993-м пачалі выпускаць мікрасхемы для [[калькулятар]]аў. У 1994-м стварылі мікрасхему для [[ЭСППЗП|электрычна-сціральнай перапраграмавальнай пастаяннай запамінальнай прылады]] (ЭСППЗП). У 1995-м распрацавалі мікрасхему для 1-платнага [[тэлевізар]]а 6-га пакалення і тэлефонныя пластыкавыя карткі. У 2001 годзе распрацавалі звышхуткадзейныя дыёды і мікрасхемы для аўтаэлектронікі. У 2002-м асвоілі мікрасхему для тэлевізійнага працэсара. У 2003-м адчынілі прадстаўніцтвы ў Індыі і Кітаі. У 2003 годзе «[[Пеленг (кампанія)|Пеленг]]» заказаў у «Інтэграла» распрацоўку факальнай плоскасці на аснове электрапрыбораў з зарадавай сувяззю, што дазваляюць здымаць прадметы на высокай хуткасці ў космасе. Спачатку для 1-га беларускага спадарожніка стварылі аснастку звышхуткаснай цвердацельнай электронікі, на плоскасці якой размясцілі крышталі. Затым распрацавалі [[Кераміка|керамічны]] корпус для факальнай плоскасці<ref name="г" />. У 2005 годзе пачалі вырабляць палявыя транзістары і распрацавалі бартавы камп’ютар для [[спадарожнік]]а «[[БелКА]]». У 2006-м пусцілі серыйную вытворчасць мікрасхем з праектнай нормай 0,8 [[мікраметр]]у. У 2007 годзе пачалі вытворчасць медычных вырабаў. У 2008-м сталі выпускаць запамінальныя прылады адмысловага прызначэння ёмістасцю 256 кілабіт. У 2009-м распрацавалі мікрасхемы з нормай 0,35 мкм. У 2010-м вырабілі запамінальныя прылады ёмістасцю 1 мега[[біт]] і пачалі вытворчасць мікрасхем на пласцінах прамерам 200 мм. Таксама ў 2010 годзе «Інтэграл» пераўтварылі ў [[адкрытае акцыянернае таварыства]]<ref name="б" />. У 2010 г. палова замежнага збыту прыпала на Расію (звыш $40 млн), дзе звыш 90% экспарту прызначалася збройным прадпрыемствам<ref>{{Артыкул|аўтар=Павал Бераснеў.|загаловак=Жыць за ўласны кошт|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=79068|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=14 траўня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-05-14 88 (26961)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/79056/14may-1.indd.pdf 1]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Файл:Soviet_133_and_136_series_ICs_(18991606195).jpg|alt=|міні|260x260пкс|Мікрасхемы «Інтэграл» серый 133ЛР1 і 136ЛР3|злева|border]] У 2011 годзе «Інтэграл» стаў найбольшым экспарцёрам Беларусі ў [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвую Карэю]] за кошт паставак інтэгральных мікрасхем<ref>{{Навіна|загаловак=Кан Вон Сік: Беларусь інвэстыцыйна прывабная карэйскім бізнэс-колам|спасылка=https://blr.belta.by/opinions/view/kan-von-sik-belarus-investytsyjna-pryvabnaja-karejskim-biznes-kolam-656/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=31 жніўня 2012|дата доступу=29 снежня 2020}}</ref>. У 2012 годзе «Інтэграл» накіраваў каля 80 % экспарту ў Расію<ref>{{Навіна|загаловак=У.Сямашка прапануе больш актыўна шукаць інвэстара для ААТ «Інтэграл»|спасылка=https://blr.belta.by/economics/view/u.sjamashka-prapanue-bolsh-aktyuna-shukats-investara-dlja-aat-integral-8761-2013|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=14 лютага 2013|дата доступу=29 снежня 2020}}</ref>. У 2012 годзе для спадарожніка аддаленага зандзіравання Зямлі вырабілі зборкі фотаадчувальных прыбораў з зарадавай сувяззю (ФПЗС). У 2013 годзе выручка вырасла да 1096,5 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Навіна|загаловак=Справаздача аб дзейнасці ААТ за 2013 год|спасылка=http://minfin.gov.by/upload/depcen/oao/otchet2013.zip|выдавец=[[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата доступу=26 снежня 2014|access-date=27 жніўня 2023|archive-date=29 лістапада 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129162357/http://www.minfin.gov.by/upload/depcen/oao/otchet2013.zip|url-status=dead}}</ref> (122,2 млн $)<ref>{{Навіна|загаловак=Сярэднеўзважаны курс беларускага рубля ў адносінах да замежных валют на валютным рынку Рэспублікі Беларусь за 2013 год|спасылка=http://www.nbrb.by/bel/statistics/ForexMarket/AvrExRate/?yr=2013|выдавец=[[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]]|дата доступу=26 снежня 2014}}</ref>. Аперацыйны прыбытак павялічыўся да 30,5 млрд руб (3,39 млн $), чысты [[прыбытак]] — да 29,4 млрд руб (3,27 млн $). Прадпрыемства налічвала 5572 супрацоўнікі. 14 чэрвеня 2013 году [[Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь]] паставіла на ўлік [[холдынг]] «Інтэграл» за № 62. У 2013 годзе выпрацоўка на супрацоўніка склала 30 000 долараў ЗША<ref>{{Навіна|аўтар=Уладзіслаў Кулецкі|загаловак=Яны не скардзяцца. Яны працуюць|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20130717/1374065139-yany-ne-skardzyacca-yany-pracuyuc |выдавец=Газета «[[Звязда]]»|дата публікацыі=17 ліпеня 2013|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. За 2013 год звыш 70 % вырабаў паставілі за мяжу<ref>{{Навіна|загаловак=Аляксандар Лукашэнка павіншаваў калектыў ААТ «Інтэграл»|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/prezident/aleksandr_lukashenko_pozdravil_kollektiv_oao_integral_13_12_2013_08_40_0066/|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=13 снежня 2013|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У верасні 2013 году «Інтэграл» стаў вырабляць бартавыя камп’ютары для збожжаўборачнага камбайна «Палессе ГС16» распрацоўкі «[[Гомсельмаш]]у»<ref>{{Артыкул|аўтар=Ірына Асташкевіч.|загаловак=Новы камбайн стымулюе айчынных вытворцаў|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140903/1409696746-novy-kambayn-stymulyue-aychynnyh-vytvorcau|выданне=[[Звязда]]|тып=газета|год=13 снежня 2013|нумар=[https://zviazda.by/be/number/166-27776 166 (27776)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/pdf/2014/09/ZV_20140903_5.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>. 22 кастрычніка 2013 году А. Лукашэнка даў згоду на прызначэнне Віталя Саладухі кіраўніком «Інтэграла»<ref>{{Навіна|загаловак=Прэзідэнт Беларусі разгледзеў кадравыя пытанні|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/prezident-belarusi-razgledzeu-kadravyja-pytanni-19481-2013|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=22 кастрычніка 2013|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У 2014 годзе «Інтэграл» паставіў аналагавыя моначыпы для паўднёвакарэйскіх вытворцаў аўтамабіляў і зарадных прылад для планшэтаў і [[смартфон]]аў<ref>{{Навіна|аўтар=Андрэй Крывашэеў|загаловак=Гісторыя адносін Беларусі і Паўднёвай Карэі вядзе свой адлік з 1992 году|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/politika/istoriya_otnosheniy_belarusi_i_yuzhnoy_korei_vedet_svoy_otschet_s_1992_goda_27_09_2014_21_09_00/|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=27 верасня 2014|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. 1 верасня 2014 году паводле заяўкі «Інтэграла» ва ўстановах [[Сярэдняя спецыяльная адукацыя|сярэдняй спецыяльнай адукацыі]] пачалі навучанне па спецыяльнасці «мікра- і [[Нанатэхналогіі|нанаэлектронныя тэхналогіі]] і сістэмы»<ref>{{Навіна|загаловак=У Беларусі адкрываецца падрыхтоўка па некалькіх новых прафэсіях|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/u-belarusi-adkryvaetstsa-padryhtouka-pa-nekalkih-novyh-prafesijah-29862-2015|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=5 лютага 2015|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У 2014 годзе распрацавалі перанасны [[вентылятар лёгкіх]] і 23 мікрасхемы серыі 5584 для спадарожнікаў. Таксама асвоілі шматкрыштальную зборку [[КМАП]] для аператыўнай памяці на 16 мегабіт. У 2015-м стварылі ідэнтыфікатар [[жалезабетон]]ных вырабаў і светладыёднае асвятленне для птушкафабрык. Таксама вырабілі мікрасхему з крэмніем на ізалятары. На студзень 2015 году на прадпрыемстве працавала звыш 5000 чалавек<ref>{{Навіна|загаловак=Сёння мэр Мінску сустрэўся з калектывам прадпрыемства «Інтэграл»|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/ekonomika/segodnya_mer_minska_vstretilsya_s_kollektivom_predpriyatiya_integral_/|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=21 студзеня 2015|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. За 2015 год вытворчасць перавысіла 1,5 трлн [[Беларускі рубель|рублёў]] (92,3 млн $), а экспарт склаў 83,5 млн долараў ЗША. Урад Беларусі падтрымаў вылучэнне прадпрыемству пазыкі на 30 млн [[эўра]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Вераніка Пуставіт.|загаловак=«Інтэграл» паправіў здароўе|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20160202/1454446318-integral-papraviu-zdaroue|выданне=Звязда|год=3 лютага 2016|нумар=[https://zviazda.by/be/number/20-28130 20 (28130]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/3lut-2.indd_.pdf 2]}}</ref>. Каля 80 % экспарту прыпала на Расію, а рэшта на краіны [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]]<ref>{{Навіна|загаловак=Прэм'ер-міністр азнаёміўся з працай ААТ «Інтэграл»|спасылка=https://blr.belta.by/economics/view/premer-ministr-aznaemiusja-z-rabotaj-aat-integral-51056-2016/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=16 верасня 2016|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У 2016-м распрацавалі мікрасхему для лічбавага тэрмометра. На 2016 год «Інтэграл» выпускаў інфармацыйныя табло для банкаў і грамадскага транспарту, касавыя апараты, медтэхніку і мікрасхемы для тэлевізараў, смартфонаў і зарадных прыстасаванняў<ref>{{Навіна|аўтар=Аляксандар Харкавец, тэлеканал «[[Беларусь 1]]»|загаловак=Інавацыйныя распрацоўкі і новыя рынкі збыту|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/ekonomika/innovatsionnye_razrabotki_i_novye_rynki_sbyta/|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=1 лютага 2016|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>, якія выпускалі ў Кітаі. У лютым 2016 году прадпрыемства атрымала заказ на [[святлодыёд]]ныя табло, сінхранізаваныя з маўленчым інфарматарам, для цягнікоў [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэну]]<ref>{{Навіна|аўтар=Тэлеканал «Беларусь 1»|загаловак=Святлодыёдныя табло, сінхранізаваныя з маўленчым інфарматарам, з’явяцца ў цягніках метро|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/cvetodiodnye_tablo_sinkhronizirovannye_s_rechevym_informatorom_poyavyatsya_v_poezdakh_metro/|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=1 лютага 2016|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. 5 сакавіка 2016 году табло «бягучы радок» усталявалі ў адным з цягнікоў [[Маскоўская лінія|1-й лініі]] метро<ref>{{Навіна|загаловак=«Бягучы радок» з’явіцца ў вагонах мінскага метро|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/bjaguchy-radok-zjavitstsa-u-vagonah-minskaga-metro-44373-2016/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=5 сакавіка 2016|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. На 18 траўня 2016 году «бягучы радок» працаваў у 6 цягніках 1-й лініі метро і ў 2-х цягніках [[Аўтазаводская лінія метро (Мінск)|Аўтазаводскай лініі]]<ref>{{Навіна|загаловак=«Бягучы радок» з’явіцца ў ліпені ў васьмі саставах мінскага метро|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/bjaguchy-radok-zjavitstsa-u-lipeni-u-vasmi-sastavah-minskaga-metro-47054-2016/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=18 траўня 2016|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. За 1994—2016 гадах на «Інтэграле» распрацавалі і стварылі каля 250 вырабаў двайнога прызначэння, якія пастаўлялі ў Расію, Нямеччыну, Швейцарыю і ЗША<ref>{{Навіна|аўтар=Наталля Брэвус, тэлеканал «Беларусь 1»|загаловак=Прысуджэнне дзяржаўных узнагарод за навуковыя працы не павінна насіць фармальнага характару|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/prezident/prisuzhdenie_gosudarstvennykh_nagrad_za_nauchnye_trudy_ne_dolzhno_nosit_formalnogo_kharaktera/|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=28 лютага 2017|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. За 2016 год «Інтэграл» абнавіў кадры на 7 % за кошт 314 адмыслоўцаў, з іх было 82 выпускнікі ВНУ. Астатнія атрымалі сярэднюю спецыяльную і прафесійна-тэхнічную асвету. Сярэдні ўзрост працаўнікоў складаў 44 гады. Пасля 1-га году працы выпускнікам сталі павышаць надбаўку з 20 да 80 %, а за 2-і год — да 150 %, што прывяло да замацавання выпускнікоў пасля абавязковай адпрацоўкі. Адмыслоўцаў для прадпрыемства рыхтавалі 3 кафедры на механіка-матэматычным факультэце [[БДУ]], у [[БДУІР]]ы і [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскім дзяржаўным універсітэце]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Наталля Лубнеўская.|загаловак=Першае працоўнае месца|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20170324/1490386389-pershae-pracounae-mesca-chym-vabic-i-chym-palohae|выданне=Звязда|год=25 сакавіка 2017|нумар=[https://zviazda.by/be/number/57-28421 57 (28421]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/25sak-6.indd__0.pdf 6]}}</ref>. 5 красавіка 2017 году А. Лукашэнка падпісаў Указ «Аб прысуджэнні Дзяржаўных прэмій Рэспублікі Беларусь 2016 году», паводле якога ўзнагародзілі 2 супрацоўнікаў «Інтэграла» — [[Віталь Саладуха|Віталя Саладуху]] і [[Сяргей Шведаў|Сяргея Шведава]] за распрацоўку мікраэлектронікі на экспарт і зборачнага абсталявання<ref>{{Артыкул|загаловак=Прысуджаныя Дзяржаўныя прэміі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20170405/1491410618-prysudzhany-dzyarzhaunyya-premii|выданне=Звязда|год=6 красавіка 2017|нумар=[https://zviazda.by/be/number/65-28429 65 (28429]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/6kra-2.indd__0.pdf 2]}}</ref>. У 2017-м стварылі датчык тэмпературы. На красавік 2017 году на «Інтэграле» дзейнічалі азотна-кіслародная і вадародна-кіслародная станцыі. Звыш 30 % супрацоўнікаў былі ў веку да 35 гадоў. Больш як 51 % працаўнікоў меў вышэйшую і сярэднюю спецыяльную асвету. Для вытворчасці мікрасхемы выконвалі ад 300 да 800 аперацый. Доследныя мікрасхемы выпрабоўвалі на безадмоўнасць перад пастаноўкай на вытворчасць ад 3000 да 4500 гадзін (да 9 месяцаў). Найбольш шырока вырабы «Інтэграла» выкарыстоўвалі ў [[Ядзерная энергетыка|ядзернай энергетыцы]], касмічнай тэхніцы і высокадакладных прыладах пад уздзеяннем электрамагнітнага поля. Для аховы здароўя распрацавалі аўтадазатар «ДЭА-100» і манітор «Інтэграл-12». Таксама выраблялі магнітныя карткі, прыстасаванні камп’ютарнай памяці, шпітальныя электраложкі з супрацьпролежневымі [[матрац]]амі і ложак для нованароджаных «Сашачка»<ref name="в">{{Артыкул|аўтар=[[Уладзімер Хількевіч]].|загаловак=Ад спадарожніка да «Малыша» і «Сашачкі»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20170418/1492534364-pramyslovy-gigant-sssr-integral-paspyahova-upisausya-u-suchasny-rynak|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=19 красавіка 2017|нумар=13 (397)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/19kra-10.indd__0.pdf 6]}}</ref>. У вытворчасць укаранілі 137 распрацовак вырабаў двайнога прызначэння, экспарт якіх склаў каля 350 млн долараў ЗША<ref>{{Навіна|аўтар=Міхаіл Маціеўскі|загаловак=Лукашэнка ўручыў Дзяржаўныя прэміі і дзяржузнагароды работнікам розных сфэраў|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-uruchyu-dzjarzhaunyja-premii-i-dzjarzhuznagarody-rabotnikam-roznyh-sfer-57756-2017/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=28 красавіка 2017|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У верасні 2017 году фізікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэту за[[патэнт]]авалі «Золь-[[гель]] спосаб утварэння сегнетаэлектрычнай [[аксід]]най плёнкі», які распрацавалі ў супрацы з «Інтэгралам». Гэты нанаматэрыял уяўляў сабой кандэнсатарны мікраслой, які прызначаўся для вытворчасці такіх энерганезалежных запамінальных прылад, як: [[магнітны дыск]], [[флэш-картка]] і [[сім-картка]]<ref>{{Навіна|загаловак=У Гомелі распрацавалі нанаматэрыял для вырабаў мікраэлектронікі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20170914/1505368495-u-gomeli-raspracavali-nanamateryyal-dlya-vyrabau-mikraelektroniki|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=17 верасня 2017|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. У 2018-м — сталі вырабляць мікрасхемы супервізараў сілкавання<ref name="б"/>. На 2018 год [[холдынг]] «Інтэграл» быў найбольшым вытворцам мікрасхем у Еўропе. 6 сакавіка 2018 году «Інтэграл» запусціў новую лінію мантажу мікраэлектронікі, што больш як 10-кратна паскорыла вытворчасць<ref>{{Навіна|аўтар=Тэлеканал «[[Беларусь 1]]»|загаловак=«Інтэграл» запускае новую лінію мантажу мікраэлектронікі|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/ekonomika/integral_zapuskaet_novuyu_liniyu_montazha_mikroelektroniki/|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=6 сакавіка 2018|дата доступу=14 сакавіка 2018}}</ref>. На красавік 2018 году 5 касмічных апаратаў працавала з абсталяваннем «Інтэграла». Ішла распрацоўка сумеснага з «[[Раскосмас]]ам» спадарожніка з шырынёй паласы агляду да 50 км<ref name="г">{{Артыкул|аўтар=Ігар Самойлаў.|загаловак=Мінскі «Інтэграл»: 55 гадоў у касмічным страі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180406/1523027797-minski-integral-55-gadou-u-kasmichnym-strai|выданне=Звязда|год=7 красавіка 2018|нумар=[https://zviazda.by/be/number/67-28683 67 (28683]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/7kra-7_optim.pdf 7]}}</ref> і распазнаванне да 35 см. 8 красавіка 2020 году падпісалі пагадненне аб стварэнні сумеснай групоўкі 8 такіх спадарожнікаў<ref>{{Навіна|загаловак=Беларусь і Расія ствараюць новы спадарожнік зандавання Зямлі|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/belarus_i_rossiya_sozdayut_novyy_sputnik_zondirovaniya_zemli_/|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=8 красавіка 2020|дата доступу=30 снежня 2020}}</ref>. == Вытворчасць == На 2020 год ААТ «Інтэграл» мела {{нп3|Чыстае памяшканне|чыстыя памяшканні|en|Cleanroom}} класа 1 плошчай 195 [[Квадратны метр|кв. метраў]], класа 10 — 950 кв.м, класа 100 — 1338 кв.м, класа 1000 — 3713 кв.м, класа 10 000 — 3713 кв.м і класа 100 000 — 14 742 кв.м. [[Крышталь]]ная вытворчасць ажыццяўлялася ў памяшканнях класаў 1, 10, 100 і 1000. Гадавая магутнасць апрацоўкі пласцін [[прамер]]ам 200 [[міліметр]]аў з праектнымі нормамі 0,35 [[мікраметр]]у складала 12 000 асобнікаў, прамерам 150 мм з нормамі 0,8 мкм — 120 000, прамерам 100 мм з нормамі 1,5 мкм — 355 000 і прамерам 100 мм з нормамі 2 мкм — 180 000. У крыштальнай вытворчасці выкарыстоўвалі: 1) [[КМАП|камплементарны метал-аксід-паўправаднік]] (КМАП) 0,35 мкм, 2 [[Полікрышталічны крэмній|полікрышталічныя крэмніі]] (ПКК) і 3 Me; 2) 2-КМАП 0,8 мкм, 3 ПКК і 2 Me; 3) высакавольтны КМАП 0,8 мкм, 2 ПКК і 1 Me; 4) 2-палярны спосаб 1,5—5 мкм і 1—2 Me; 5) 2-палярныя звышвысокачастотныя (ЗВЧ) [[транзістар]]ы; 6) [[дыёд]]ы Шоткі; 7) планарны выраб [[тырыстар]]аў з раздзяленнем сустрэчнай [[дыфузія]]й; 8) эпітаксіяльна-планарны і дыфузійна-планарны выраб [[крэмній|крэмніевых]] паўправадніковых высакавольтных транзістараў<ref name="а">{{Навіна|загаловак=Магчымасці|спасылка=https://integral.by/ru/about/facilities|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019232650/https://integral.by/ru/about/facilities|archivedate=19 кастрычніка 2022}}</ref>. [[Файл:Integral_company_Minsk_3.jpg|alt=|міні|260x260пкс|Завод «Электроніка» ААТ «Інтэграл» (2019 год)]] Гадавая магутнасць зборачнай вытворчасці ў корпусы паўправадніковых прыбораў складала 30 млн асобнікаў і знаходзілася ў памяшканнях класа 10 000. Карпусаванне мікрасхем магутнасцю на 60 млн асобнікаў месцілася ў памяшканнях класа 100 000. Мікрасхемы збіралі ў пластмасавыя корпусы 20 відаў: [[малы контур]], [[2-радковы корпус|2-радковы]], [[малаконтурны транзістар]] (МКТ) 3-х відаў — К-МКТ223-4-1, К-МКТ223-4-2 і МКТ523-1; [[транзістарны контур]] (ТК) 6 відаў — К-ТК-5-11, К-ТК-5-12, ТК-220АВ/5, ТК-220АВ/7, К-ТК-220-7-180 і К-ТК-220-7-230; [[1-радковы корпус|1-радковы]] (АРК) 5 відаў — АРК-3П, АРК-9П, АРК-9МПФ, АРК-13П і АРК-15П; падвойна-сагнуты аднарадковы (ПСА) ПCА-9П і ПСА-9МПФ; [[Чацвярны плоскі корпус|чацвярны плоскі]] (ЧПК) ЧПК-80 і ЧПК-100. Паўправадніковыя прыборы збіралі ў корпусы з: 1) [[Металашкло|металашкла]] 4-х відаў — транзістарны контур ТК-3, ТК-18 і ТК-72, а таксама скрыня 22А-01; пластмасы 8 відаў — ТК-92, ТК-126, ТК-218 і ТК-220, [[Адасоблены корпус|адасоблены]], [[Двайны 10-ватны корпус|двайны 10-ватны]], ІПАК і МКТ-23. Таксама для мікраэлектронных прыбораў выраблялі пласціны [[Крышталічны крэмній|макракрышталічнага крэмнію]] (МПК) прамерам: 1) 100 мм з праектнымі нормамі звыш 1,2 мкм — 720 000 асобнікаў за год (магутнасць); 2) 150 мм з нормамі 0,5—1,2 мкм — 120 000; 3) 200 мм з нормамі 0,35—0,5 мкм — 10 000<ref name="а" />. == Вытворчыя магутнасці і тэхпрацэсы == Мікраэлектронная вытворчасць: * 200 мм пласціны (тэхпрацэс 0,5 і 0,35 мкм): 1 тысяча пласцін у месяц<ref name="iid34"> [http://спэлс.рф/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=386&Itemid=34 Состояние и перспективы развития высоконадежной элементной базы производства ОАО «Интеграл»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170922235723/http://xn--k1ahfc2d.xn--p1ai/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=386&Itemid=34 |date=22 верасня 2017 }} // НТЦ Белмикросхемы, слайд 2 </ref> * 150 мм пласціны (тэхпрацэс 1,2-0,8 мкм): 10 тысяч пласцін у месяц<ref name="iid34"/> * 100 мм пласціны (тэхпрацэс 3-1,2 мкм): 40 тысяч пласцін у месяц<ref name="iid34"/> Карпусаванне : * 150 млн крышталёў у год.<ref name="iid34"/> == Вырабы == На 2020 год ААТ «Інтэграл» выпускала пад уласным [[Таварны знак|таварным знакам]] звыш 2200 відаў інтэгральных мікрасхем, 800 відаў паўправадніковых прыбораў, 200 відаў [[Вадкі крышталь|вадкакрышталічных]] экранаў і 80 найменняў электрапрылад для аховы [[Здароўе|здароўя]], [[банк]]аў, гандлю і [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]]<ref>{{Навіна|загаловак=Вырабы|спасылка=https://integral.by/ru/products|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004164724/https://integral.by/ru/products|archivedate=4 кастрычніка 2022}}</ref>: * 18 відаў электрапрылад для аховы здароўя — індыкатар хуткасці выдыху, электронны [[тэрмометр]] «Інтэграл ТЭ-04», медычныя [[манітор]]ы «Інтэграл», «ММ 18І» і перанасны МПП для пацыента, [[камп’ютар]] агляду пацыента «СМІнт», [[вэнтылятар лёгкіх]] «ШВЛ Інтэграл», у тым ліку пераносны, электрахірургічны [[генератар]] «ЭХГ Інтэграл», аўта[[дазатар]] ДЭА-100, шпітальныя [[Ложак|ложкі]] «Інтэграл» КБМ-01, у тым ліку палатныя КБЭ-П і КБЭ-Р, каталку «Інтэграл КЭМ», працэдурны стол «Малеча», ложак для нованароджаных «Сашанька», бактэрыцыдныя абпраменьвальнікі «АБН-150К» (насценны) і «АБП-450К» (перасоўны)<ref>{{Навіна|загаловак=Вырабы для медыцыны і нагляду за здароўем|спасылка=https://integral.by/ru/products/dlya-mediciny-i-kontrolya-za-zdorovem|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808062638/https://integral.by/ru/products/dlya-mediciny-i-kontrolya-za-zdorovem|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>; * 6 відаў [[святлодыёд]]ных свяцільнікаў — [[Столь|столевыя]] «Ікар», у тым ліку падвесны «Майстар», вулічныя «ДКУ01», у тым ліку [[кансоль]]ны «Траса», супраць[[вандал]]ьны «ДБО 01» і ўбудаваны «ДВО01»<ref>{{Навіна|загаловак=Святлодыёдныя свяцільнікі|спасылка=https://integral.by/ru/products/svetilniki-svetodiodnye|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818034823/https://integral.by/ru/products/svetilniki-svetodiodnye|archivedate=18 жніўня 2022}}</ref>; * 24 віды сельскагаспадарчых электрапрылад — інфармацыйна-кіраўнічы бартавы камп’ютар БІКС для збожжаўборачнага [[камбайн]]а, у тым ліку «Ліда-1300», вылічальнікі ўнясення ўгнаенняў «СКУУ-М» (мінеральных) і «СКУУ-А» (арганічных), а таксама [[кансэрвант]]аў «СУК», вылічальнікі для прэс-падборшчыка «СІК-П» і апрысквальніка «САК-А», дазатар вагі «СКМ», [[датчык]]і страты [[збожжа]] «ДПЗП-1» і «ДПЗПА», прылады аховы электраланцуга камбайна ПАП-01, сігналізатар задняга ходу «СЗХР», [[камутатар]] сігналаў, датчык узроўню вадкасці «ЧУВ», індыкатар мотагадзінніка «ІМ-01», камп’ютар для льнопадборшчыка «СУК-П», блок індыкацыі частаты «БІЧ-У.03», бартавы камп’ютар універсальнага энергетычнага сродку «БІКС-УЭС», шляхавыя бескантактныя [[выключальнік]]і «ЭВІТ-С3» для [[трактар]]оў «[[Беларус (трактар)|Беларус]]» і «ЭВІ-151» для самазвалаў «[[БелАЗ]]», вылічальнік высейвання «ПАК», дазатар кормараздавальніка «СКМС.02» і пераўтваральнік [[Напружанне|напружання]] «ПН 480-24»<ref>{{Навіна|загаловак=Вырабы для сельскагаспадарчай тэхнікі|спасылка=https://integral.by/ru/products/dlya-selskohozyaystvennoy-tehniki|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004172603/https://integral.by/ru/products/dlya-selskohozyaystvennoy-tehniki|archivedate=4 кастрычніка 2022}}</ref>; * 11 відаў вытворчых прылад — [[лазер]]ны гравіравальнік «СЛМГ», дэфлекторны лазерны маркіравальнік, нізкавольтныя пераўтваральнікі «ПНР150-48», «ПНР100-24» і «ПНР60-12», тэрмінал аддаленага маніторынгу перавозкі «ТАМ.4», маўленчы інфарматар «МЭІ», дыскаконусныя [[Антэна|антэны]] «ШЫ2.091.018» і «АЛ/2 ШЫ2.091.019» для [[Чыгунка|чыгункі]], а таксама АЛ/2М «СІКМ.464.641.018» для [[метрапалітэн]]у, паветраныя фільтры «Лайк-Д» і «Лайк-ДС» класаў Ф7—Ф9 для медыцыны, а таксама фільтры [[Высокавыніковае ўтрыманне часцінак|высокавыніковага ўтрымання часцінак]] класаў Х11-15 для [[Фармацэўтыка|фармацэўтыкі]], ідэнтыфікатар [[жалезабетон]]ных вырабаў<ref>{{Навіна|загаловак=Вырабы вытворча-тэхнічнага прызначэння|спасылка=https://integral.by/ru/products/izdeliya-proizvodstvenno-tehnicheskogo-naznacheniya|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004162818/https://integral.by/ru/products/izdeliya-proizvodstvenno-tehnicheskogo-naznacheniya|archivedate=4 кастрычніка 2022}}</ref>; * 11 відаў электронных [[гадзіннік]]аў — секундамер «Інтэграл С-01», гадзіннік-секундамер «Інтэграл ГС-01», насценныя гадзіннікі «Інтэграл ГЭН-08» (дата і тэмпература), «Інтэграл ГЭН-08М», «Інтэграл ГЭ-03»-М і «Інтэграл ГЭ-03»-Д (тэмпература), у тым ліку электронна-механічны кварцавы, настольныя «Інтэграл ГЭ-07» (будзільнік і дата) і «Інтэграл ГЭ-08» (будзільнік, дата і тэмпература), насценны гадзіннік-каляндар «Інтэграл ГКЭН-03» ([[атмасферны ціск]], [[вільготнасць]], дата, [[радыяцыя]] і тэмпература) і «Інтэграл ГЭ-15» (атмасферны ціск і тэмпература)<ref>{{Навіна|загаловак=Электронныя гадзіннікі|спасылка=https://integral.by/ru/products/chasy-elektronnye|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122115703/https://www.integral.by/ru/products/chasy-elektronnye|archivedate=22 студзеня 2021}}</ref>; * 6 відаў прамысловай электронікі — перарывальнікі лямпы [[Стаяначны тормаз|стаяначнага тормаза]] «ПКЛ-1» (24В) і «ПКЛ-3» (12В), перарывальнік [[шклоачышчальнік]]а «ПШ-1», перарывальнік пазначальніка паваротаў «ППЭ-1» з лапкамі і «ППЭ-2» без іх, разгалінавальнік інтэрфейсу «РС-485»<ref>{{Навіна|загаловак=Прамысловая электроніка|спасылка=https://integral.by/ru/content/promyshlennaya-elektronika|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418084834/https://www.integral.by/ru/content/promyshlennaya-elektronika|archivedate=18 красавіка 2021}}</ref>; * 3 віды гандлёва-банкаўскага абсталявання — [[каса]]выя апараты «Інтэграл 105» і «Інтэграл 301-2», прылада зваркі [[поліэтылен]]авай плёнкі<ref>{{Навіна|загаловак=Гандлёва-банкаўскае абсталяванне|спасылка=https://integral.by/ru/products/torgovo-bankovskoe-oborudovanie|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818045044/https://integral.by/ru/products/torgovo-bankovskoe-oborudovanie|archivedate=18 жніўня 2022}}</ref>. [[Файл:Elektronika-Mpo-10-3.jpg|alt=|міні|260x260пкс|Модуль МПО-10 з мікрасхемамі «Інтэграл» (2008 год)]] Сярод інтэгральных схем у асноўным выраблялі: * 6 відаў запамінальных прылад — [[мікракантролер]] з убудаваным [[драйвер]]ам вадкакрышталічнага экрана, прамысловы кантролер, электрычна-сціральная [[пастаянная запамінальная прылада]] (ЭСПЗП) з міжмікрасхемнай [[Камп’ютарная шына|шынай]], ЭСПЗП з 3-[[дрот]]авай шынай, статычная [[аператыўная памяць]] і [[Арытмэтыка|арытмэтычныя]] прылады<ref>{{Навіна|загаловак=Запамінальныя прылады|спасылка=https://integral.by/ru/products/integrated-circuits/storage-devices|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808064754/https://integral.by/ru/products/integrated-circuits/storage-devices|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>; * 5 відаў драйвераў — вадка-крышталічных індыкатараў, [[Плазменны экран|плазменных экранаў]], святлодыёдаў, інтэрфейсная мікрасхема і схема аховы святлодыёдаў<ref>{{Навіна|загаловак=Драйверы пэрыфэрыйных прыладаў|спасылка=https://integral.by/ru/products/mikrokontrollery-drayvery-ims-periferiynyh-ustroystv|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808064153/https://integral.by/ru/products/mikrokontrollery-drayvery-ims-periferiynyh-ustroystv|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>; * 14 відаў аналагавых мікрасхем — для аўтамабільнай і сілавой электронікі, датчыкі, гадзіннікавыя мікрасхемы, імпульсны пераўтваральнік, кампаратар і стабілізатар напружання, аперацыйны [[Узмацняльнік|ўзмацняльнік]], [[таймер]], канвертары [[Электрычны ток|тока]], аналагава-лічбавы пераўтваральнік, мікрасхема кантролю напружання сілкавання, [[вольт]]-дэтэктар і крыніца апорнага напружання<ref>{{Навіна|загаловак=ІМС для сілавой электронікі|спасылка=https://integral.by/ru/products/ims-dlya-silovoy-elektroniki|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004173703/https://integral.by/ru/products/ims-dlya-silovoy-elektroniki|archivedate=4 кастрычніка 2022}}</ref>; * 3 віды мікрасхем кіравання — для аддаленага кіравання і зараднай прылады, узмацняльнікі нізкай [[Частасць|частасці]]; * 15 відаў мікрасхем для [[Сувязь (тэхніка)|сувязі]] — абаненцкай тэлефоннай лініі, аналагавы камутатар, імпульсна-кодавы мадулятар-кофідэк, радыёчастотнай ідэнтыфікацыі, прыёмнік, фармавальнік гукавых сігналаў, нумаранабіральніка, размоўнага тракту, тэлефоннай электроннай карткі, аднакрыштальнага [[тэлефон]]а і электроннага ключа<ref>{{Навіна|загаловак=ІМС для сувязі|спасылка=https://integral.by/ru/products/ims-dlya-telekommunikaciy|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818050142/https://integral.by/ru/products/ims-dlya-telekommunikaciy|archivedate=18 жніўня 2022}}</ref>; * 12 відаў лічбавых лагічных мікрасхем — на [[КМАП|Камплементарных метал-аксід-паўправадніках]] серый IN74, К561 і IW4000BN, [[Транзістарна-транзістарная логіка|транзістарна-транзістарнай логікі]] з дыёдамі Шоткі (ТТЛШ) серый IN74LSXXXN і КР, ТТЛ серыі К155<ref>{{Навіна|загаловак=Стандартныя лічбавыя лагічныя ІМС|спасылка=https://integral.by/ru/products/standartnye-cifrovye-logicheskie-ims|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808075153/https://integral.by/ru/products/standartnye-cifrovye-logicheskie-ims|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>; * 16 відаў складнікаў адмысловага прызначэння — запамінальныя прылады серыі 541, 537, 1632, 1623, 1617, 1635, 1644, 1642, 1669, 9000, 1835PE2Т-ХХ, 9001РТ1У, 1655РР1Т*, 1659РУ1Т і 1666РЕ014, кантролеры [[Шыротна-імпульсная мадуляцыя|шыротна-імпульснай мадуляцыі]] серыі 1114, стабілізатары напружання серый 1244, 1252ЕР1Т, 1253, 1264, 1325, 1342ЕН5Т, 1326, 1343, 1344 і 1349ЕГ1У, крыніцы апорнага напружання серый 1369 і 142, мікракантролеры і супервізары сілкавання серый 1880, 1881, 1842, 588, 1345 і 5518АП1ТБМ, лічбавыя патэнцыямеры серыі 1315, інтэрфейсныя мікрасхемы серый 588, 5102, 5559, 5560 і 1554ИН1УБМ, мікрасхемы пераўтваральнікаў, відэамультыплексары і аналагавыя мікрасхемы серый 1467 і 1473, элементы лічбавай логікі серый 133, 136, 1533, 1554, 1564, 1594 і 5584, базавыя матрычныя крышталі (БКМ) і [[праграмаваная лагічная інтэгральная схема]] (ПЛІС), драйверы і мікрасхемы ўтваральнікаў часавых інтэрвалаў, а таксама датчыкаў тэмпературы і ідэнтыфікацыі<ref>{{Навіна|загаловак=Электронная кампанентная база адмысловага прызначэння|спасылка=https://integral.by/ru/products/elektronnaya-komponentnaya-baza-specialnogo-naznacheniya|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808080355/https://integral.by/ru/products/elektronnaya-komponentnaya-baza-specialnogo-naznacheniya|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>; * 2 калькулятарныя мікрасхемы, 4 мікрасхемы для тэрмометраў і 5 генератараў [[мелодыя]]ў; * 4 віды гадзіннікавых мікрасхем — з лічбавай, у тым ліку вакуумналюмінісцэнтнай і святлодыёднай, і стрэлкавай індыкацыяй<ref>{{Навіна|загаловак=Гадзіннікавыя ІМС|спасылка=https://integral.by/ru/products/chasovye-ims|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808082217/https://integral.by/ru/products/chasovye-ims|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>. Таксама «Інтэграл» выпускаў: * 3 віды оптаэлектронікі — крэмніевыя лавінныя [[фотадыёд]]ы і малагабарытныя фотапамнажальнікі; * 8 відаў дыёдаў — звышвысокачастастотныя (ЗВЧ), магутныя матрыцы, дыёды Шоткі, імпульсныя матрыцы, дыёды Зэнера, выпрамляльныя, варыкапныя матрыцы і [[варыкап]]ы<ref>{{Навіна|загаловак=Дыёды|спасылка=https://integral.by/ru/products/diody-0|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818050405/https://integral.by/ru/products/diody-0|archivedate=18 жніўня 2022}}</ref>; * тырыстары і [[трыяк]]і, 2-палярныя і палявыя транзістары; * вадкакрышталічныя індыкатары і іх модулі, інфармацыйныя табло<ref>{{Навіна|загаловак=Вадкакрышталічныя індыкатары|спасылка=https://integral.by/ru/products/zhidkokristallicheskie-indikatory|выдавец=ААТ «Інтэграл»|мова=ru|дата публікацыі=2020|дата доступу=29 снежня 2020|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220808071509/https://integral.by/ru/products/zhidkokristallicheskie-indikatory|archivedate=8 жніўня 2022}}</ref>. == Крытыка == У снежні 2009 году «Інтэграл» пачаў зборку манітораў пад уласным [[Таварны знак|таварным знакам]] з дэталяў «Філіпс» ([[Нідэрланды]]) і «Асэр» ([[Тайвань]]). Пры гэтым гарантыю на манітор сталі даваць на 3 гады. Аднак пад налепкамі на вадка-крышталічных маніторах «Інтэграл 19» заставаўся таварны знак [[тайвань]]скага вытворцы «Асэр» ([[Хунцы]]), а на самім маніторы значылася яго адпаведная мадэль V193HQ<ref>{{Навіна|загаловак=З чаго збіраюць маніторы «Інтэграл»|спасылка=https://news.tut.by/otklik/156029.html|выдавец=[[Tut.by]]|мова=ru|дата публікацыі=24 снежня 2009|дата доступу=12 студзеня 2021|accessdate=27 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210227183400/https://news.tut.by/otklik/156029.html|archivedate=27 лютага 2021}}</ref>. Згодна з матэрыяламі [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускага расследавальніцкага цэнтра]] і [[OCCRP]], «Інтэграл» нават пасля ўвядзення санкцый супраць Беларусі працягвае закупляць заходнія камплектуючыя для вытворчасці мікрачыпаў, якія затым выкарыстоўваюцца ў расійскіх ракетах ва Украіне. Такія закупкі ажыццяўляюцца з дапамогай пасрэднікаў у Польшчы, Турцыі, Кыргызстане і Кітаі<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/ru/novosti/belarusskii-integral-obxodit-sankcii-podderzivaia-voennuiu-agressiiu-rossii|title=Беларусский «Интеграл» обходит санкции, поддерживая военную агрессию России|website=[[OCCRP]]|date=2025-01-28|lang=ru}}</ref>. == Санкцыі == 24 лютага 2022 года завод быў унесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>{{Cite web|date=2022-02-24|title=U.S. Treasury Targets Belarusian Support for Russian Invasion of Ukraine|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0607|url-status=live|access-date=2022-02-25|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref>. У тым жа годзе Інтэграл трапіў у санкцыйныя спісы [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], [[Украіна|Украіны]] і [[Японія|Японіі]]<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/114/ |title=Відкрите акціонерне товариство "Інтеграл"-керуюча компанія холдингу "Інтеграл" |access-date=16 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114221920/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/114/ |archive-date=14 студзеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. 24 лютага 2025 года кампанія ўключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202500389&qid=1740394495634 COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2025/389]</ref>. == Генеральныя дырэктары == * з 3 кастрычніка 2022 — [[Андрэй Сяргеевіч Буйневіч]]<ref name="belta">{{Cite web |url=https://blr.belta.by/president/view/novy-ministr-pamochnik-prezidenta-i-abnaulenne-mjastsovaj-vertykali-padrabjaznastsi-kadravaga-dnja-u-120092-2022/ |title=Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка 3 кастрычніка разгледзеў кадравыя пытанні. |access-date=11 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144824/https://www.blr.belta.by/president/view/novy-ministr-pamochnik-prezidenta-i-abnaulenne-mjastsovaj-vertykali-padrabjaznastsi-kadravaga-dnja-u-120092-2022 |archive-date=2 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.integral.by/ Афіцыйны сайт ААТ «Інтэграл»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130520073722/http://www.integral.by/ |date=20 мая 2013 }} * [http://www.transistor.by/ Афіцыйны сайт Філіяла «Транзістар»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121115101436/http://transistor.by/ |date=15 лістапада 2012 }} * [http://www.naviny.by/rubrics/economic/2010/04/27/ic_articles_113_167592/ «Інтэграл»: міжнародны скандал ці інтрыгі канкурэнтаў?] * {{Cite web|title=Інтэграл|url=https://zviazda.by/be/tags/integral|publisher=Газета «[[Звязда]]»|date=7 красавіка 2018|access-date=29 снежня 2020}} * {{Cite web|title=Кантакты|url=http://tsvetotron.com/contacts/|publisher=ААТ «[[Колератрон]]»|language=ru|date=2020|access-date=29 снежня 2020}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1963 годзе]] [[Катэгорыя:1963 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Вытворцы электронікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вытворцы гадзіннікаў]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] pen9b8v561poteqvmk1ygpzaitkloxx 0 142305 5159205 5158940 2026-06-28T13:18:50Z M.L.Bot 261 5159205 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Волма |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі |выява = Vołma. Волма (20.06.2008).jpg |подпіс = У цэнтры вёскі }} {{Іншыя значэнні|Волма}} '''Во́лма'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Volma}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Волма (прыток Іслачы)|Волма]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. За 30 км ад [[Дзяржынск]]а, за 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Койданава (станцыя)|Койданава]]; каля шашы [[Дзяржынск]] — [[Івянец]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Волма згадваецца ў другой палове XV стагоддзя як уладанне [[Войцех Манівід|Войцеха Манівіда]]. У 1472 годзе тут існаваў касцёл, які адносіўся да [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]]. У 1563 годзе Волма знаходзілася ва ўладанні [[Альберт Гаштольд|Альберта Гаштольда]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. [[Выява:Vołma, Spačynu. Волма, Спачыну (1900) (2).jpg|thumb|злева|140px|Касцёл Спачыну Найсвяцейшай Дзевы Марыі.]] У 1581 годзе Волма атрымала статус мястэчка. Станам на 1620 год тут было 55 двароў. Цягам XVII—XIX стагоддзяў Волма знаходзілася ва ўладанні [[Валадковічы|Валадковічаў]], [[Філіповічы|Філіповічаў]], [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]. У 1751 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касцёл. === У складзе Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Волма апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Мінскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] на паўночнай ускраіне мястэчка, на беразе ракі [[Волма (прыток Іслачы)|Валмянка]] сфарміравалася сядзіба з паркам, што належала Ваньковічам. У [[1864]] годзе адкрылася прыходская школа (13 вучняў — 10 хлопчыкаў, 3 дзяўчынкі). Станам на [[1861]]—[[1866]] гады — 14 двароў, на [[1886]] год — 4 двары. Па здушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] ([[1863]]—[[1864]]) расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі тутэйшы касцёл у царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Волма абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]]. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Волма апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабілася цэнтрам гміны Стаўбцоўскага павета Навагрудскага ваяводства. У [[1939]] годзе Волма ўвайшла ў [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года зрабілася цэнтрам сельсавета ў Івянецкім, з [[25 снежня]] [[1962]] года — у Стаўбцоўскім, з [[6 студзеня]] [[1965]] года — у Валожынскім, з [[12 жніўня]] [[1970]] года — у Дзяржынскім раёнах. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на [[1970]] год тут было 102 двары, на [[1992]] год — 113 двароў, на [[1 студзеня]] [[2004]] года — 76 двароў. 23 сакавіка 2010 года вёска атрымала статус аграгарадка. 18 сакавіка 2011 года ў межы аграгарадка ўключана вёска [[Зуёўка]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-47/2011_47_9_40350.pdf Решение Дзержинского районного Совета депутатов от 18 марта 2011 г. № 65 Об упразднении деревни Зуевка Волменского сельсовета Дзержинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190413132617/http://www.pravo.by/pdf/2011-47/2011_47_9_40350.pdf|date=13 красавіка 2019}}</ref>. Да [[28 мая]] [[2013]] года аграгарадок уваходзіў у склад і з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам [[Волменскі сельсавет|Волменскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': [[1865]] — 93 чал.; [[1886]] — 36 чал. * '''XX стагоддзе''': [[1921]] — 298 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.</ref>; [[1970]] — 277 чал.; [[1992]] — 354 чал.<ref>[[Марат Батвіннік]], [[Валерый Шаблюк]]. Волма // {{Крыніцы/ЭГБ|1к}} — С. 352.</ref> * '''XXI стагоддзе''': [[1 студзеня]] [[2004]] — 115 чал.<ref>Волма // {{Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён|к}} — С. 674.</ref> == Інфраструктура == У Волме працуюць сярэдняя школа, бальніца, дом культуры, бібліятэка, пошта. Апроч таго, тут размяшчаецца філіял [[Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава|Міжнароднага дзяржаўнага экалагічнага ўніверсітэта імя А. Дз. Сахарава]]. == Славутасці == * Сядзібна-паркавы комплекс Ваньковічаў (XIX ст.) * [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Волма)|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] (2003) === Страчаная спадчына === * Касцёл Спачыну Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1751; захаваліся падмуркі) == Вядомыя асобы == * [[Станіслаў Сцяпанавіч Рудовіч]] (нар. [[1959]]) — беларускі гісторык. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Волмы" perrow="4"> Выява:Волма. Палац Ваньковічаў.jpg|Палац Ваньковічаў Выява:Сhurch of St. John in Vołma (2008).jpg|Касцёл Св. Яна Выява:Vołma. Волма (2008).jpg|Цэнтральная плошча Выява:Vołma. Волма (06.2008).jpg|Панарама Выява:Landscape with the big windmill near Vołma (2008).jpg|Вятрак </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Волма, вёска ў Дзяржынскім р-не||265}} * {{Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * {{SgKP|XIII|880|Wołma (3)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Волма (Дзяржынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] kmu34ywke7xcv9bdvm1x5kw0sa5el6h 0 146976 5159261 5158529 2026-06-28T16:14:17Z Lš-k. 16740 арфаграфія 5159261 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Хатляны |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет = Хатлянскі }} '''Хатля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chatliany}}, {{lang-ru|Хотляны}}) — [[аграгарадок]] ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню ўпамінаюцца ў 1568 годзе, цэнтр маёнтка, уласнасць князя П. [[Збаражскія|Збаражскага]] па [[Забярэзінскія|Забярэзінскіх]]. Уваходзілі ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Напісанне старабеларускай мовай: ''Хотляны'', ''Хотяны''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 240.</ref>. У XVII стагоддзі ўласнасць князёў [[Галоўчынскія|Галоўчынскіх]], праз куплю перайшлі да [[Быхаўцы|Быхаўцаў]]. У канцы XVII Хатляны ад Быхаўцаў разам з [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічамі]] і [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічамі]] трымалі ў заставе [[Заранкі]]-[[Гарбоўскія]] гербу «Корчак» і каля 1748 года ўсе гэтыя землі сталі ўласнасцю Заранкаў праз куплю. Заранкоўна выходзіць замуж за [[Завішы|Завішу]], як пасаг Хатляны з Таўкачэвічамі пераходзяць апошнім. 3 XVII стагоддзя паселішча значыцца як [[мястэчка]]. Паводле юрыдычных актаў 1663 тут існавала [[карчма]]. За часамі [[Уніяцкая Царква ў Рэчы Паспалітай|уніі]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] тут захоўвалася старажытная [[Праваслаўе|праваслаўная]] парафія. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Статус паселішча панізілі да сяла, была праваслаўная царква Покрыва Багародзіцы, драўляны панскі дом з службамі, карчма. Завішанка, дачка Заранкоўны, выходзіць за Грабоўскага, такім чынам Хатляны з Таўкачэвічамі пераходзяць да [[Грабоўскія|Грабоўскіх]] герба «[[Сякера (герб)|Сякера]]». Пасля 1861 года ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. 17 верасня 1862 года ў сяле адбылося хваляванне, выкліканае дзеяннямі [[Валасны старшына|валаснога старасты]], задушана вайскоўцамі. У 1864 годзе адкрыта школа граматы, якую ў 1890 годзе наведвалі 14 хлопчыкаў. У 1895 годзе ва ўласным будынку пачала дзейнічаць [[Царкоўнапрыходская школа|царкоўна-прыходская школа]]. У 1888 годзе землеўладальнікам у Хатлянах і Таўкачэвічах быў граф [[Рэфармацтва|рэфарматарскага]] веравызнання [[Карл Грабоўскі|Карл Вільгельмавіч Грабоўскі]], агулам меў 13676 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=176}}. Паводле перапісу 1897 года ў сяле быў [[хлебазапасны магазін]], піцейны дом, царква, асобны былі маёнтак і старожка. Насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай, дрэваапрацоўчымі, перавознымі, сплаўнымі промысламі. У 1898 годзе пабудавана новая драўляная царква (згарэла ў 2013 годзе). У 1902 годзе адкрыта другая царкоўна-прыходская школа. === Найноўшы час === [[Файл:Chatlany. Хатляны (L. Daškievič, 1923).jpg|міні|злева|Хатляны. Жанчыны ў нядзелю. Фота [[Леў Урбанавіч Дашкевіч|Льва Дашкевіча]], 1923 г.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года — у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. На базе дарэвалюцыйнай была адкрыта працоўная школа 1-й ступені, была хата-чытальня. Маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], на яго аснове быў створаны [[Хатляны (пасёлак)|пасёлак Хатляны]] (цяпер не існуе). З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]] [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 4 жніўня 1927 года ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]], з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1929 годзе праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны калгас імя Дзяржынскага, былі свінарнік, стайня, медыцынскі пункт, 2 грамадскія лазні, 7-гадовая школа, клуб. Працавалі 2 ветракі, з 1931 года кузня. Калгас абслугоўвала Возерская МТС. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1959 годзе пасёлак. З 1 красавіка 1960 года да 23 верасня 1996 года ў складзе [[Хатлянскі сельсавет|Любяцкага сельсавета]]. З 25 снежня 1962 года ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім]], з 30 ліпеня 1966 года ва Уздзенскім раёне. У 1970 годзе цэнтр саўгаса «Дружба» (з 29 лістапада 1990 года калгас «Дружба»). У 1990-я гады пабудаваны агракомплекс «Белая Русь» (цяпер — філія агракомплексу «Белая Русь» ААТ «Слуцкі камбінат хлебапрадуктаў»), вакол якога вырас пасёлак. У 2003 годзе калгас «Дружба» рэарганізаваны ў СВК «Хатляны» (цяпер ААТ «Хатляны»). == Насельніцтва == * 1800 год — 61 двор, 453 жыхары * 1897 год — сяло, 145 двароў, 888 жыхароў; маёнтак, 2 двары, 31 жыхары; старожка, 1 двор, 8 жыхароў * 1908 год — сяло, 168 двароў, 1150 жыхароў; маёнтак, 1 двор, 35 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=211}} * 1917 год — сяло, 224 двары, 1252 жыхары, усе беларусы; маёнтак, 1 двор, 13 жыхароў, з іх 8 беларусаў і 5 палякаў{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=126}} * 1926 год — сяло, 199 двароў, 1034 жыхары; пасёлак, 23 двары, 133 жыхары * 1959 год — 159 жыхароў * 1970 год — 160 жыхароў * 2000 год — 1166 жыхароў{{sfn|Памяць. Уздзенскі раён|2003}} * 2009 год — 880 жыхароў * 2019 год — 984 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-06-22|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == На 2013 год былі сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, урачэбная амбулаторыя, аддзяленне сувязі і ААТ «ААБ Беларусбанк», комплексны прыёмны пункт, 4 магазіны. == Славутасці == === Славутасці === * Курганны могільнік (7 насыпаў) * Дзейнічае [[Хатлянскі краязнаўчы музей]] (размешчаны ў школе) === Страчаная спадчына === [[Файл:Хатляны. Пакроўская царква.jpg|thumb|Свята-Пакроўская царква ў Хатлянах, 2010 г.]] * [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы]] (1898, згарэла ў студзені 2013 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=102865|title=У Мінскай вобласці згарэла на Каляды драўляная царква + фота, відэа|website=Наша Ніва|date=2013-01-06|access-date=2025-06-22}}</ref>) == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Сямёнавіч Махнач]] (1918—2006) — беларускі [[геолаг]]. * [[Іван Мікалаевіч Салавей]] (1916—1987) — вучоны ў галіне [[глебазнаўства]]<ref name="ЭПБ4">{{Крыніцы/ЭПБ|4}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Хатляны|258—259}} * {{Крыніцы/Памяць/Уздзенскі раён}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|638|Chotlany|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Хатлянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] [[Катэгорыя:Хатляны| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] 9c4grepqozgc4p7g65jobtta7aj6vrj 0 161304 5159316 4581144 2026-06-28T18:32:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159316 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Дыега дэ Ланда Кальдэрон |арыгінал_імя = {{lang-es|Diego de Landa Calderon}} |партрэт = Diego de Landa.jpg |памер = |апісанне = Дыега дэ Ланда, Епіскап Юкатана |імя пры нараджэньні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{ESP}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды = |сайт = |дадаткова = |commons = }} '''Дыега дэ Ланда Кальдэрон''' ({{lang-es|Diego de Landa Calderon}}; [[12 лістапада]] [[1524]], [[Сіфуэнтэс]], [[Іспанія]] — [[1579]], [[Мерыда (Мексіка)|Мерыда]], [[Мексіка]]) — другі [[Архідыяцэзія Юкатана|епіскап Юкатана]]. Увайшоў у гісторыю як вельмі супярэчлівая асоба: з аднога боку, быў аўтарам кнігі «Паведамленне аб справах на Юкатане» ([[1566]]), якая ўтрымлівала ў сабе шмат каштоўнай інфармацыі пра цывілізацыю [[Цывілізацыя мая|Мая]], увёў на Юкатане сістэму адукацыі, стварыў лацінскі алфавіт для мовы [[Юкатэкская мова|юкатэка]]. Аднак, ён таксама заснаваў на [[Юкатан]]е [[Іспанская інквізіцыя|інквізіцыю]], на [[аўтадафэ]] спаліў [[Кодэксы мая|рукапісы мая]], тым самым знішчыўшы вялікую частку маянскай літаратуры. З’яўляецца адной з ключавых постацей так званай «[[Чорная легенда|Чорнай легенды]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў Сіфуэнтэсе дэ Алькарыя, паходзіў з дваранскага роду Кальдэронаў. У [[1541]] годзе прыняў манаства ў [[францысканцы|францысканскім]] манастыры San Juan de los Reyes у [[Таледа]]. У жніўні [[1549]] года адправіўся місіянерам на [[Юкатан]] у ліку пяці францысканцаў, адабраных [[Нікалас дэ Альбалат|Нікаласам дэ Альбалатам]]. Дзякуючы выдатным здольнасцям, адразу зрабіўся памочнікам настаяцеля новазаснаванага манастыра Сан-Антоніа ў [[Ісамаль|Ісамалі]]. Служыў настаўнікам дзяцей дваранскіх родаў мая, гвалтоўна звернутых у хрысціянства. У [[1553]] годзе стаў абатам Сан-Антоніа і неўзабаве стаў «захавальнікам» (custodio) Юкатанскай місіі. У [[1561]] годзе, пасля зліцця Юкатана і Гватэмалы ў адну епархію, стаў кіраўніком францысканскага ордэна ў гэтай царкоўнай правінцыі. У [[1562]] годзе заснаваў [[інквізіцыя|інквізіцыю]] на Юкатане, выявіўшы адпадзенне ад хрысціянства нядаўна хрышчоных індзейцаў. [[12 ліпеня]] [[1562]] года ў Ваб адбылося знакамітае [[аўтадафэ]], дзе былі знішчаны амаль усё помнікі літаратуры мая. Гэта выклікала незадаволенасць [[Франсіска дэ Тараль|Франсіска дэ Тараля]] (Francisco de Toral), тагачаснага епіскапа Юкатана і правінцыяла (кіраўніка ордэна) францысканцаў, і ў [[1564]] годзе Ланда быў вымушаны адправіцца ў Іспанію каб адчытацца аб сваёй дзейнасці. Ён быў апраўданы і ў [[1573]] годзе прызначаны епіскапам Мерыды, на змену Таралю, які памёр. Сканаў у манастыры Сан-Франсіска ў [[Мерыда (Мексіка)|Мерыдзе]], «акружаны арэолам святасці» (па выразе [[Дыега Лопэс дэ Кагальлюда|Кагальлюда]]). == «Паведамленне аб справах на Юкатане» == [[Файл:De Landa alphabet.jpg|thumb|Старонка рукапісу з алфавітам дэ Ланды.]] Дэ Ланда вядомы як выдатны знавец мовы [[мая]], нораваў ды звычаяў гэтага народу. Выправіў і дапоўніў граматыку юкатэка, створаную Луісам дэ Вільяльпанда. Напісаў катэхізіс і зборнік пропаведзей на мове мая. Архіў Ланда бясследна знік пасля выгнання манахаў з Мерыды ў [[1820]] годзе. Найважнейшаю працаю Ланды лічыцца «Паведамленне аб справах на Юкатане» (''Relacion de las cosas de Yucatan''), напісанае ў Іспаніі каля [[1566]] года. Мяркуючы па змесце тэксту, дэ Ланда працаваў над гэтай працай не менш чым 15 гадоў, бо каляндарныя знакі, прыведзеныя ім, датычацца [[1553]] года. Вярнуўшыся ў Мерыду, дэ Ланда ўзяў рукапіс з сабою. Неўзабаве з рукапісу была знята копія і адпраўлена ў Іспанію. Поўным тэкстам дэ Ланды карысталіся гісторыкі [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]], такія як [[Антоніа дэ Эрэра-і-Тардэсільяс]], [[Васкес дэ Эспіноса]] і [[Дыега Лапэс дэ Кагальюда]] ([[1609]]—[[1670]]), аўтар «Гісторыі Юкатана» і першы біёграф дэ Ланды. У Іспаніі ў [[1616]] годзе невядома кім была зроблена скарочаная копія «Паведамлення аб справах на Юкатане», напісаная трыма рознымі почыркамі. Пісары-капіравальшчыкі захавалі істотныя часткі працы дэ Ланды, а трэці з іх дадаў «Крытычныя заўвагі» і апалагетыку іспанскага валадарства. У [[1862]] годзе гэты рукапіс адшукаў у Мадрыдзе вялікі маяніст [[Шарль-Эцьен Брасер дэ Бурбур]], які апублікаваў у [[1864]] годзе іспанскі тэкст і ўласны французскі пераклад з разбіўкаю на часткі, які выкарыстоўваецца дагэтуль. Спадчына дэ Ланды ацэньваецца сучаснай навукай вельмі высока. Нягледзячы на шэраг памылак, яго праца доўгі час заставалася адзінай крыніцай звестак па ўсіх баках жыцця народу мая і адыграла важную ролю ў пацвярджэнні правільнасці расшыфроўкі пісьменнасці мая [[Юрый Валянцінавіч Кнарозаў|Юрыем Кнарозавым]]<ref>[https://web.archive.org/web/20040328083041/http://mesoamerica.narod.ru/tainazhr.html «Тайна жрецов майя»]. Владимир Кузьмищев</ref>. == «Алфавіт дэ Ланды» == {{Асноўны артыкул|Пісьмо мая}} Мяркуючы, што выкарыстанне місіянерамі мовы мая паскорыць зварот індзейцаў у хрысціянства, дэ Ланда вырашыў вынайсці свой уласны «алфавіт мая». Пры дапамозе двух іерагліфічна пісьменных індзейцаў, ён склаў спіс адпаведнасцей паміж маяскімі іерогліфамі і іспанскімі літарамі. Дэ Ланда не ведаў, што пісьменнасць мая была не алфавітная, а логасілабічная, а мая, якія дапамагалі яму, ў некаторых выпадках запісвалі не вымаўленне іспанскіх літар, а іх назвы (напрыклад, be, hache, ka, cu). Усяго дэ Ландам было запісана 27 знакаў (плюс 3 знакі ў прыкладах напісання слоў), якія, па яго меркаванню, адпавядалі літарам іспанскага алфавіта. Дэ Ланда таксама браў удзел у стварэнні лацінскай пісьменнасці для [[Юкатэкская мова|юкатэкскай мовы]] — верагодна, першай лацінскай пісьменнасці для месаамерыканскіх індзейцаў. [[Файл:Merida_-_Fresken_Pacheco_14_Diego_de_Landa.jpg|thumb|200px|left|Спальванне ідалаў і дакументаў мая па загадзе Дыега дэ Ланды. Малюнак [[Фернанда Кастра Пачэка]]]] == Дэ Ланда пра іспанскі каланіяльны рэжым == <blockquote> Бог даў індзейцам не толькі названыя рэчы з [прыходам] нашай іспанскай нацыі, так неабходныя для службы чалавеку, што адны яны каштуюць больш за тую плату, якую індзейцы даюць і будуць даваць іспанцам, але індзейцы атрымалі [таксама] без аплаты тое, чаго нельга ні купіць, ні зарабіць, а менавіта правасуддзе і хрысціянства ды мір, у якім яны ўжо жывуць, таму яны абавязаны значна больш Іспаніі і яе іспанцам і галоўнае тым вельмі каталіцкім каралям яе, якія з бесперапынным клопатам і так па-хрысціянску забяспечылі іх і забяспечваюць гэтымі рэчамі, чым сваім першым настаўнікам, дрэнным бацькам, якія іх спарадзілі ў граху і дзецьмі гневу, тады як хрысціянства іх адрадзіла ў літасці і для радаснага вечнага жыцця. Іх першыя настаўнікі не здолелі даць ім парадак, каб яны маглі пазбегнуць столькіх і такіх памылак, як тыя, у якіх яны жылі. Правасуддзе пазбаўляла іх ад гэтых памылак цераз пропаведзь і павінна іх абараніць ад вяртання да іх, а калі б яны вярнуліся, павінна іх пазбавіць ад іх. Па справядлівасці можа Іспанія ўславіцца ў Богу, бо яна абрана сярод іншых нацый для выпраўлення столькіх людзей; таму яны абавязаны ёй значна больш, чым сваім настаўнікам альбо бацькам, і, як кажа блажэнны [[Грыгорый Багаслоў|Грыгорый]]: не шмат будзе карысці нам нарадзіцца, калі не атрымаем адкуплення ад Хрыста. Таксама мы можам сказаць з [[Ансельм Кентэрберыйскі|Ансельмам]]: карысці нам не прынясе тое, што мы былі збаўлены, калі не атрымаем плёну адкуплення, гэта значыць нашага выратавання. І таму моцна памыляюцца тыя, хто кажа, што паколькі індзейцы атрымалі ад іспанцаў крыўду, прыгнёт і дрэнныя прыклады, то было б лепш, калі б іх не адкрылі. Прыгнёту і крыўды было яшчэ больш [да адкрыцця], і яны прычынялі іх увесь час адзін аднаму, забіваючы, звяртаючы ў рабства і прыносячы ў ахвяру дэманам. Калі яны атрымалі ці атрымліваюць цяпер ад некаторых дрэнныя прыклады, то кароль гэта выправіў і выпраўляе кожны дзень сваім правасуддзем і бесперапыннаю пропаведдзю і настойлівым процідзеяннем манахаў тым, хто дае ці даў [дрэнныя прыклады]; тым больш, што па вучэнні Евангелля, спакусы і дрэнныя прыклады неабходны; і, такім чынам, я мяркую, што яны былі сярод гэтых людзей, каб яны па іх навучыліся, аддзяляючы золата ад бруду і збожжа ад саломы, шанаваць дабрадзейнасць, як яны і зрабілі, бачачы разам з [[Арыстоцель|філосафам]], што ззяюць дабрадзейнасці сярод заган і праведнікі сярод грэшнікаў, і той, хто ім даў дрэнны прыклад ці спакусу, церпіць сам жудаснае бедства, калі не загладзіць іх дабром. </blockquote> (Паведамленне аб справах на Юкатане. Частка LI. Пер. Ю. Кнарозава) == Гл. таксама == * [[Пісьмо мая]] * [[Дыега Лопэс дэ Кагальюда|Кагальюда]] == Зноскі == {{reflist}} {{зноскі}} == Літаратура == * Дыега дэ Ланда. "[http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/L.phtml Паведамленне аб справах на Юкатане]. * Rosario Acota & a. Guide bleu du Mexique, Hachette Tourisme, édition 2004, page 593. * Clendinnen, Inga. Ambivalent Conquests: Maya and Spaniard in Yucatan, 1517—1570. 2 ed. 2003. Cambridge: Cambridge UP. * Marshall E. Durbin, 1969. An Interpretation of Bishop Diego De Landa’s Maya Alphabet (Philological and Documentary Studies, 2/4) * (Diego de Landa) William Gates, translator, (1937) 1978. Yucatan Before and After the Conquest An English translation of Landa’s Relación * Diego de Landa, 2002. Relacion de las cosas de Yucatan/The relationship of the things of the Yucatan (in series Cronicas De America) * Diego de Landa, (Alfred M. Tozzer, tr.) 1941. Relación de las cosas de Yucatán: A translation, (Papers of the Peabody Museum of American Archaeology and Ethnology, Harvard University, v. 18). ''лепшае з выданняў, якое мае больш за 1500 нататкаў'' == Спасылкі == {{Commons|Category:Diego de Landa}} * [https://web.archive.org/web/20090818035609/http://mesoamerica.narod.ru/landa_relacion.html Пераацэнваньне сапраўднасці «Relacion de las cosas de Yucatan» фрая Дыега дэ Ланды] (артыкул Мэцью Рэстола і Джона Ф. Чучаека IV) * [https://web.archive.org/web/20110814032818/http://mesoamerica.narod.ru/landa_yucatan.html In Servitio Dei: Фрай Дыега дэ Ланда, ордэн францысканцаў і выкараненне ідалапаклонства ў каланіяльнай епархіі Юкатана, 1573—1579 гг.] (артыкул Інш. Джона Ф. Чучайека IV) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Інквізіцыя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Постаці мексіканскай гістарыяграфіі]] [[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія місіянеры]] [[Катэгорыя:Мая]] [[Катэгорыя:Месаамерыка]] [[Катэгорыя:Францысканцы]] het2hepqv4ki55xbh6xpzhu6oqfdm1a 0 173711 5159438 4765624 2026-06-29T09:50:30Z Ellis Novak 30436 /* Сям'я */ 5159438 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Вадкоўскі}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = |арыгінал імя = |дата нараджэння = 1801 |месца нараджэння = |дата смерці = Пасля 1845 |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|Расійская імперыя}} |гады службы = |званне = |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = |узнагароды = |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Аляксандр Фёдаравіч Вадкоўскі''' ({{ДН|||1801}} — пасля 1845) — падпрапаршчык [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|Сямёнаўскага палка]]. [[Дзекабрыст]]. == Біяграфія == === Сям’я === [[Файл:Ermolay Kamezhenkov 08.jpeg|thumb|250px|left|Парны партрэт Фёдара і Кацярыны Вадкоўскіх — бацькоў Аляксандра Фёдаравіча]] Паходзіў з дваранскай сям’і. Малодшы сын сапраўднага тайнага саветніка, [[камергер]]а і сенатара Фёдара Фёдаравіча Вадкоўскага (1764—1806) і Кацярыны Іванаўны Вадкоўскай (нар. 1766) народжанай графіні {{нп3|Род Чарнышовых|Чарнышовай|ru|Чернышёвы}}. Малодшы брат [[Іван Фёдаравіч Вадкоўскі|Івана Фёдаравіча]] і [[Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі|Фёдара Фёдаравіча]] {{нп3|Род Вадкоўскіх|Вадкоўскіх|ru|Вадковские}}. [[Файл:Krivtzoffa_Wadkowski.jpg|200px|thumb|Кацярына Фёдараўна Вадкоўская-Крыўцова, сястра Аляксандра Фёдаравіча.]] Сёстры Вадкоўскіх — Соф’я Фёдараўна Вадкоўская-Безабразава-Ціміразева і Кацярына Фёдараўна Вадкоўская-Крыўцова актыўна ўдзельнічалі ў лёсе братоў-дзекабрыстаў праз сваіх мужоў-губернатараў. Яны блізка сябравалі з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкіным]], [[Васіль Андрэевіч Жукоўскі|В. А. Жукоўскім]]. Пасаджаным бацькам на вяселлі Кацярыны быў гісторык [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|М. М. Карамзін]]. А яе адзіная дачка — Соф’я Мікалаеўна Крыўцова стала жонкай [[Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|Пампея Мікалаевіча Бацюшкава]], своднага брата паэта [[Канстанцін Мікалаевіч Бацюшкаў|К. М. Бацюшкава]]. Жонка — Надзея Андрэеўна Волкава. Дзяцей не было<ref name="ЗРВ">[http://www.lipetsk.ru/town/kraeved/pe02vadk.html?pass=1&backurl=/town/kraeved/pe02vadk.html&#lit Из рода Вадковских]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. === Адукацыя === С дзяцінства быў аддадзены ў пансіён ў Маскве, дзе знаходзіўся амаль два гады, пасля чаго быў у Петрапаўлаўскім вучылішчы паўтара года, а потым ужо выхоўваўся ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і скончыў свае навукі з французскім настаўнікам абатам Лямры<ref name="ЗРВ"/>. === Дзекабрысты === За спачуванне салдатам падчас іх {{нп3|Паўстанне Сямёнаўскага палка|выступу ў палку|ru|Восстание Семёновского полка}} (1820) у Пецярбургу пераведзены ў {{нп3|Крамянчугскі пяхотны полк||ru|Кременчугский 32-й пехотный полк}}, пазней у {{нп3|17-ы Егерскі||ru|17-й егерский полк}}. Член {{нп3|Паўночнае тайнае таварыства|Паўночнага таварыства|ru|Северное тайное общество}} дзекабрыстаў з 1823. Арыштаваны падчас {{нп3|Паўстанне Чарнігаўскага палка|паўстання Чарнігаўскага палка|ru|Восстание Черниговского полка}} ў студзені 1826 (планаваў падняць свой полк для падтрымкі паўстанцаў). Высланы ў дзеючую армію на Каўказ. З 1830 пад наглядам паліцыі ў [[Тамбоўская губерня|Тамбоўскай губерні]]. Дакладная дата смерці А. Вадкоўскага не вядомая. У бібліяграфічным слоўніку «Дзеячы рэвалюцыйнага руху ў Расіі» год смерці Аляксандра Фёдаравіча паказаны «пасля 1837»<ref name="ЗРВ"/>. Але, аказваецца, апошняе згадка пра дзекабрыстаў ставіцца да 1845. 11 кастрычніка 1845 года памерла бяздзетная В. А. Ланская, якая даводзілася Аляксандру Фёдаравічу стрыечнай сястрой. Яна валодала маёнткам ў [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай губерні]]. Аляксандр адмовіўся ад сваёй долі маёнтка Ланской і перадаў яе на карысць роднага пляменніка Фёдара Іванавіча Вадкоўскага — сына старэйшага брата [[Іван Фёдаравіч Вадкоўскі|Івана]]<ref name="ЗРВ"/>. Апошні ў 1848 па падзеле са сваёй роднай сястрой Варварай Іванаўнай перадаў ёй яраслаўскі маёнтак<ref name="ЗРВ"/><ref>Сапрыгина Е. За завесой времени. — «Русская литература», 1989, № 2, стр 197.</ref>. Такім чынам, жыццё Аляксандра Вадкоўскага абарвалася пасля 1845 г. {{зноскі}} == Літаратура == * Мельнікаў, М. Ф. Вадкоўскія / М. Ф. Мельнікаў // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 179. == Спасылкі == * [http://www.lipetsk.ru/town/kraeved/pe02vadk.html?pass=1&backurl=/town/kraeved/pe02vadk.html&#lit Из рода Вадковских]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Вадкоўскі Аляксандр Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Дзекабрысты]] [[Катэгорыя:Постаці XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вадкоўскія|Аляксандр Фёдаравіч]] sgx4ue8kna5eorgmrn4s9kexup1t7w2 0 176498 5159188 5158794 2026-06-28T12:58:07Z M.L.Bot 261 5159188 wikitext text/x-wiki '''Эўрыно́ма''' ({{lang-grc|Εὐρυνόμη}}) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі [[Акіяніды|акіяніда]], дачка [[Акіян (тытан)|Акіяна]] і [[Тэфіда|Тэфіды]]<ref> Гесіёд. Тэагонія 359; Гігін. Міфы. Уводзіны 6 </ref>. Жонка [[Афіён]]а, кіравала [[Алімп]]ам<ref> Апалоній Родаскі. Арганаўтыка I 500 </ref> (паводле Ферэкіда Сірскага). Дзерлася ўрукапашную з [[Рэя]]й<ref> Схолии к Ликофрону. Александра 1191 // Примечания Н. А. Чистяковой в кн. Аполлоний Родосский. Аргонавтика. М., 2001. С.184 </ref>, але пацярпела паражэнне і была скінута ў [[Тартар]]<ref> Лікафрон. Аляксандра 1197 </ref>. Маці [[харыты|харыт]], народжаных ёю ад [[Зеўс]]а<ref> Гесіёд. Тэагонія 907; Калімах, фр.384 Пфайфер; Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка I 2, 2; 3, 1 </ref> (ці [[Акіян (тытан)|Акіяна]]). Маці [[Асоп Фліясійскі|Асопа]] ад [[Зеўс]]а (па версіі)<ref> Псеўда-Апаладор. Міфалагічная бібліятэка III 12, 6 </ref>. Разам з [[Фетыда]]й дапамагла [[Гефест]]у<ref> Гамер. Іліяда XVIII 398 </ref>. Яе храм знаходзіўся ў [[Аркадзія|Аркадзіі]], яе драўляная статуя аблытана залатымі ланцугамі, ніжняя частка цела як у рыбы<ref> Паўсаній. Апісанне Элады VIII 41, 4.6 </ref>. Служка багіні [[Гармонія (міфалогія)|Гармоніі]]<ref> Нон. Дзеянні Дыяніса XLI 311 </ref>. Імем Эўрыномы названы [[астэроід]] [[(79) Эўрынома]], адкрыты ў 1863 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Старажытнагрэчаская міфалогія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Імёны грэчаскага паходжання]] [[Катэгорыя:Акіяніды]] fbtak12fvrdu6obe6zrt22896dh4iu0 100 193443 5159250 5156037 2026-06-28T15:52:00Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5159250 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|2026-06-28T09:20:41Z|~2026-37290-08}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|2026-06-27T17:50:27Z|~2026-36917-71}} {{Новы артыкул|Ураджай (стадыён, Нясвіж)|2026-06-19T08:08:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Спартак (стадыён, Полацк)|2026-06-19T07:58:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сіпіве Чабалала|2026-06-12T10:38:46Z|PRChina Taiwan}} {{Новы артыкул|ФК Аль-Ула|2026-05-09T19:26:23Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Тарпеда (стадыён, Магілёў)|2026-02-25T17:05:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Луіджы Рыва|2026-02-11T11:44:06Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Дыёгу Жота|2026-02-01T13:42:23Z|DzBar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> o98ir5ytcdbx4euswfyvcpltdlzxoqs 0 199597 5159260 5158787 2026-06-28T16:12:53Z Lš-k. 16740 5159260 wikitext text/x-wiki {{Тэрарыстычная атака | Назва = Масавы расстрэл дзеячаў Беларусі ў 1937 годзе | Спосаб атакі = расстрэл | Месца атакі = [[Мінск|Менск]] | Мэта атакі = знішчэнне людзей у рамках [[Рэпрэсіі ў БССР|палітычных рэпрэсій у БССР]] | Дата = [[29 кастрычніка]]—[[30 кастрычніка]] [[1937]] | Загінулыя = больш за 100 | Тэрарысты = супрацоўнікі [[НКУС БССР]] | Арганізатары = [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіф Сталін]], [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Вячаслаў Молатаў]], [[Лазар Майсеевіч Кагановіч|Лазар Кагановіч]], [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|Клімент Варашылаў]], [[Мікалай Іванавіч Яжоў|Мікалай Яжоў]], [[Уладзімір Цэсарскі]], [[Барыс Давыдавіч Берман|Барыс Берман]] }} '''Масавы расстрэл дзеячаў Беларусі''' (у культуры вядомы як '''Чорная ноч'''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/80-hadou-tamu-u-nocz-z-29-na-30-kastrycznika-1937|title=«Чорная ноч» Беларусі: што, дзе, калі|website=Новы Час|date=2017-10-29|access-date=2023-10-29}}</ref>, '''Ноч расстраляных паэтаў'''<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/noch-rasstralyanykh-paeta-rasklad-merapryemstvau.html|title=Ноч растраляных паэтаў - 2023. Дзе і калі?|website=budzma.org|access-date=2023-10-29}}</ref>) праведзены [[29 кастрычніка|29]]—[[30 кастрычніка]] [[1937]] года ў [[Мінск|Менску]], было забіта больш за 100 чалавек. Лічыцца, што прынамсі частка расстрэлаў адбылася ў сутарэннях [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|унутранай турмы]] [[НКУС БССР]] (т. зв. «амерыканкі»). У ліку расстраляных дзеячы навукі, культуры, вайскоўцы, дзяржаўныя дзеячы і служачыя [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Сярод расстраляных 22 беларускія літаратары<ref>{{Артыкул|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=46338|аўтар=[[Ларыса Цімошык]]|загаловак=Жылі з адкрытаю душою|год=29 кастрычніка 2009|выданне=[[Звязда]]|тып=[[Газета]]|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/index.php?idate=2009-10-29 205 (26563)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/46314/29kas-2.pdf 2]|issn=1990-763x|archive-url=https://archive.today/20140601154627/http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=46338|archive-date=1 чэрвеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Невінаватасць большасці з расстраляных пазней была прызнана савецкімі ўладамі, яны былі пасмяротна рэабілітаваныя. Масавыя расстрэлы адбываліся ў папярэднія і наступныя дні, у гэты перыяд [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсіі 1937—1938 гадоў у СССР]] дасягнулі ў Беларусі свайго піку{{Efn-ua|Паводле даследчыка [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Леаніда Маракова]], З 4 сакавіка 1937 г. да 22 траўня 1938 г. (444 дні) у Беларусі было рэпрэсавана каля 100 тысяч чалавек, у сярэднім за ноч арыштоўвалі 230 чалавек{{sfn|Маракоў Л.|2007|с=380}}.}}. == Гісторыя == Бальшавіцкія рэпрэсіі на Беларусі пачаліся з 1917 года, спыняліся праз баявыя дзеянні і адступленне бальшавікоў з беларускіх тэрыторый. У перыяд [[Нэп|НЭПу]] і палітыкі [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] сістэмных палітычных рэпрэсій у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] не праводзілася. Сістэмныя рэпрэсіі аднавіліся з 1930-х гадоў, са згортваннем палітыкі Беларусізацыі і пачаткам хвалі прымусовай [[Калектывізацыя|калектывізацыі]]. Жнівень 1936 года лічыцца пачаткам [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], які характарызуецца масавымі палітычнымі рэпрэсіямі і знішчэннем вялікай колькасці людзей, найбольшага піку ён дасягнуў у 1937—1938 гадах. Асобнай часткай Вялікага тэрору ёсць [[Рэпрэсіі ў РСЧА (1937—1938)|рэпрэсіі ў апараце Чырвонай арміі]]. У архіве [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] (АПРФ, вопіс № 24, справа № 411) захоўваецца «Спіс асоб, падлеглых суду [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР]]» (адзін з «{{нп5|Сталінскія расстрэльныя спісы|сталінскіх расстрэльных спісаў|d|Q12157182}}»). У спіс уключаныя «ворагі народа» з усяго Савецкага Саюза. Спіс датаваны 7 верасня 1937 года і падпісаны [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфам Сталіным]], [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Вячаславам Молатавым]], [[Лазар Майсеевіч Кагановіч|Лазарам Кагановічам]], [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|Кліментам Варашылавым]], [[Мікалай Іванавіч Яжоў|Мікалаем Яжовым]]. Спіс падсудных паводле першай катэгорыі (да вышэйшай меры пакарання — расстрэлу) па Беларускай ССР налічвае 103 чалавекі, паводле другой катэгорыі (мусяць быць прыгавораны да 10 і болей гадоў зняволення ў [[ГУЛАГ|лагерах]]) — 6 чалавек. Спіс па Беларускай ССР датаваны 15 верасня 1937 года і падпісаны Іосіфам Сталіным, Вячаславам Молатавым і начальнікам 8-га аддзела Галоўнага ўпраўлення дзяржаўнай бяспекі СССР старшым маёрам дзяржаўнай бяспекі [[Уладзімір Цэсарскі|Уладзімірам Цэсарскім]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://stalin.memo.ru/lists/list226/|title=Список лиц: Белорусская ССР // 15 сентября 1937 года|website=stalin.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref>. У спіс, які паступіў з [[Масква|Масквы]], мясцовыя супрацоўнікі [[НКУС БССР]] дадалі шэраг дзеячаў (іх прозвішчы ў пераліку адзначаны «*»). Уяўленне пра расстрэльную ноч 29—30 кастрычніка сфармавана ў кнізе даследчыка [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Леаніда Маракова]] «Толькі адна ноч» (2006), але ў пратаколах НКУС пазначалася дата без часу (29 ці 30 кастрычніка). Лічыцца, што прынамсі частка расстрэлаў адбылася ў сутарэннях [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|унутранай турмы]] [[НКУС БССР]] (т. зв. «амерыканкі»), але расстрэлы маглі адбывацца за горадам, у тым ліку ў [[Курапаты|Курапатах]]. Далейшыя даследаванні ўскладнены закрытасцю архіваў [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] у [[Беларусь|Беларусі]]. Дакладная колькасць расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года не вызначана. Лёс некаторых асоб з маскоўскага спісу невядомы, пры гэтым вядома, што частка з маскоўскага спісу была расстраляна ў іншы дзень, як ветэрынарны ўрач Канстанцін Гурскі (17 кастрычніка)<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2798027|title=Списки жертв — Гурский Константин Иосифович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031002155/https://base.memo.ru/person/show/2798027|archive-date=31 кастрычніка 2023|url-status=dead}}</ref>, ці намеснік начальніка ўпраўлення Наркамзема БССР Аляксандр Васілевіч Іваноў (17 кастрычніка){{sfn|Маракоў Л.|2007|с=119}}. Некаторыя падсудныя першай катэгорыі, як загадчык лабараторыі Віцебскай ветэрынарнай станцыі Міхаіл Капітанакі, у выніку былі прыгавораны да зняволення ў лагерах<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2808238|title=Списки жертв — Капитанаки Михаил Васильевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130111243/https://base.memo.ru/person/show/2808238|archive-date=30 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>, хоць гэта было хутчэй выключэнне. Былі ў спісе тыя, хто толькі асуджаны 30 кастрычніка, але расстраляны ўжо 31 кастрычніка, як дацэнт Віцебскага ветзааінстытута Герасім Качанаў<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2809408|title=Списки жертв — Качанов Герасим Артамонович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%9A%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907)|title=Качанаў Герасім Артамонавіч (1907)|website=Адкрыты спіс|access-date=2023-10-30}}</ref> ці загадчык кафедры Віцебскага ветзааінстытута і медінстытута Віктар Клянціцкі<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2810477|title=Списки жертв — Кленицкий Виктор Семенович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030010531/https://base.memo.ru/person/show/2810477|archive-date=30 кастрычніка 2023|url-status=dead}}</ref>, вайсковец Іван Сарокаш<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2845090|title=Списки жертв — Сорокош Иван Иустинович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031012557/https://base.memo.ru/person/show/2845090|archive-date=31 кастрычніка 2023|url-status=dead}}</ref> і іншыя. Найбольш частымі артыкуламі Крымінальнага кодэкса БССР<ref>{{Кніга|спасылка=https://vcpi.nlb.by/static/pdf/kodexy-BSSR/ugolovnyj-kodex-BSSR-1928.pdf|загаловак=Крымінальны Кодэкс Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі|год=1928|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515114805/https://vcpi.nlb.by/static/pdf/kodexy-BSSR/ugolovnyj-kodex-BSSR-1928.pdf|archive-date=15 мая 2022}}</ref>, інкрымінаванымі расстраляным, былі: артыкул 63 («''здрада радзіме''»), артыкул 69 («''падрыў дзяржаўнай прамысловасці, транспарту, гандлю, грашовага звароту, крэдытнай сістэмы альбо кааперацыі, які зроблен з контррэвалюцыйнымі мэтамі''»), артыкул 70 («учыненне ''тэрарыстычных актаў супроць прадстаўнікоў савецкай улады''»), артыкул 76 («''арганізацыйная дзейнасць, накірованая на падрыхтоўку альбо на ўчыненне прадугледжаных у артыкулах 63—75 злачынстваў, а таксама удзел у арганізацыі, утворанай для падрыхтоўкі або ўчынення аднаго з гэтых злачынстваў''»). Пад артыкул 76 супрацоўнікамі НКУС фабрыкаваліся арганізаваныя «тэрарыстычныя» і «антысавецкія групы», «нацыянал-фашысцкія арганізацыі», «контррэвалюцыйныя арганізацыі» і да т.п., прызнанні ў сфабрыкаваных злачынствах выбіваліся праз катаванні зняволеных. 29—30 кастрычніка 1937 года адметныя вялікай колькасцю расстраляных літаратараў, але масавыя расстрэлы адбываліся ў папярэднія і наступныя дні{{sfn|Маракоў Л.|2007|с=92}}. Так, 31 кастрычніка, сярод іншых, былі расстраляныя беларускі палітык і Народны камісар асветы БССР у 1926—1929 гадах [[Антон Васілевіч Баліцкі|Антон Баліцкі]], намеснік Народнага камісара асветы ў 1928—1930-х гадах і эканаміст [[Самуіл Захаравіч Слонім|Самуіл Слонім]], сельскагаспадарчы дзеяч і рэдактар [[Сяргей Міхайлавіч Гесэн|Сяргей Гесэн]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.openlist.wiki/%D0%93%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1898)|title=Гессен Сергей Михайлович (1898)|website=Открытый список|access-date=2023-11-01}}</ref> і іншыя. 1 лістапада ў Менску адбыўся масавы расстрэл дзеячаў беларускай праваслаўнай царквы (11 чалавек) па справе «[[Беларуская аўтакефальная царква (справа)|Беларуская аўтакефальная царква]]». == Спіс расстраляных 29—30 кастрычніка == Зорачкай (*) пазначаны прозвішчы, дададзеныя ў першапачатковы маскоўскі спіс мясцовым [[НКУС]]. {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- ! ! Імя !! Занятак !! Партрэт |- |1 | [[Барыс Аляксандравіч Абухоў|Абухоў Барыс Аляксандравіч]] || загадчык кафедры анатоміі, Віцебскі ветэрынарны інстытут || |- |2 | * [[Мікалай Арабей|Арабей Мікалай]] || загадчык школьнага аддзела ЦК КП(б)Б<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2782305|title=Списки жертв — Арабей Николай Леонтьевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref>|| |- |3 | [[Навум Мееравіч Аронаў|Аронаў Навум Мееравіч]] || || |- |4 | * [[Анатоль Ільіч Аўгусціновіч|Аўгусціновіч Анатоль Ільіч]]|| начальнік упраўлення ваеннага будаўніцтва № 93, вайсковы інжынер 3 рангу<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2780470|title=Списки жертв — Августинович Анатолий Ильич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref>|| |- |5 | [[Ігнат Ільіч Афанасьеў|Афанасьеў Ігнат Ільіч]] || выкладчык Менскага Беларускага педагагічнага тэхнікума || |- |6 | [[Сямён Дзмітрыевіч Бабкоў|Бабкоў Сямён Дзмітрыевіч]] || вайсковец, камандзір 21-й механізаванай брыгады<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BE%D1%9E_%D0%A1%D1%8F%D0%BC%D1%91%D0%BD_%D0%94%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1901)|title=Бабкоў Сямён Дзмітрыевіч (1901)|website=Адкрыты спіс|access-date=2023-10-30}}</ref>|| |- |7 | [[Георгій Фёдаравіч Барзуноў|Барзуноў Георгій Фёдаравіч]] || дырэктар трэста «Галоўхлеб» БССР || |- |8 | * [[Вадзім Башкевіч|Башкевіч Вадзім]] || начальнік Упраўлення вышэйшай школы Наркамата асветы БССР || |- |9 | [[Саламон Хаімавіч Бейлін|Бейлін Саламон Хаімавіч]] || || |- |10 | [[Абрам Давыдавіч Белацаркоўскі|Белацаркоўскі Абрам Давыдавіч]] || || |- |11 | * [[Якаў Анатолевіч Бранштэйн|Бранштэйн Якаў Анатолевіч]] || літаратурны крытык || |- |12 | [[Іван Сямёнавіч Бурдыка|Бурдыка Іван Сямёнавіч]] || адказны сакратар СНК БССР || |- |13 | * [[Віктар Лявонцьевіч Вайноў|Вайноў Віктар Лявонцьевіч]] || загадчык экспедыцыі карамельнага цэху фабрыкі «Камунарка»; беларускі журналіст, сябра [[КПЗБ]] || |- |14 | * [[Аляксандр Аўксенцевіч Варончанка|Варончанка Аляксандр Аўксенцевіч]] || Народны камісар асветы БССР || |- |15 | [[Станіслаў Юльянавіч Варшаўскі|Варшаўскі Станіслаў Юльянавіч]] || || |- |16 | [[Рыгор Мікітавіч Васільеў-Вашчылін|Васільеў-Вашчылін Рыгор Мікітавіч]] || || |- |17 | [[Анатоль Вольны|Вольны Анатоль]] || паэт, празаік, журналіст і драматург || [[Файл:Anatol Ažhirej (Volny). Анатоль Ажгірэй (Вольны) (1920-29).jpg|150px]] |- |18 | [[Моўша-Нохім Ізраілевіч Габаеў|Габаеў Моўша-Нохім Ізраілевіч]] || || |- |19 | [[Апанас Сцяпанавіч Габрусёў|Габрусёў Апанас Сцяпанавіч]] || || |- |20 | * [[Платон Раманавіч Галавач|Галавач Платон Раманавіч]] || празаік ||[[Файл:Płaton Hałavač. Платон Галавач (1930-37).jpg|150px]] |- |21 | [[Антон Міхайлавіч Гейштэрн|Гейштэрн Антон Міхайлавіч]] || || |- |22 | * [[Іосіф Хаімавіч Гершон|Гершон Іосіф Хаімавіч]] || намеснік Народнага камісара асветы БССР || |- |23 | [[Якаў Яфімавіч Гінзбург|Гінзбург Якаў Яфімавіч]] || || |- |24 |[[Абрам Мендзелевіч Госін|Госін Абрам Мендзелевіч]] || || |- |25 | [[Нохман Гіршавіч Гурэвіч|Гурэвіч Нохман Гіршавіч]] || Наркам унутранага гандлю БССР, сябра ЦК КП(б)Б, сябра ЦВК БССР, сябра/кандыдат у сябры УКП (б) з 1920 || |- |26 | * [[Мікалай Міхайлавіч Дзеніскевіч|Дзеніскевіч Мікалай Міхайлавіч]] || партыйны работнік, другі сакратар ЦК КП(б)Б, сябра/кандыдат у сябры УКП(б) || [[Файл:Мікалай Міхайлавіч Дзеніскевіч.png|150px]] |- |27 | [[Мікалай Андрэевіч Дзмітраў|Дзмітраў Мікалай Андрэевіч]] || || |- |28 | [[Ананій Іванавіч Дзякаў|Дзякаў Ананій Іванавіч]] || рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] у 1934—1935 гг. || [[Файл:Ананій Іванавіч Дзякаў.jpg|150px]] |- |29 | [[Абрам Генрыхавіч Дракахруст|Дракахруст Абрам Генрыхавіч]] || вайсковы дзеяч, ваенны камісар<ref>{{Cite web|url=http://1937god.info/node/993|title=Дракохруст Абрам Генрихович + 30.10.1937 {{!}} 1937-й и другие годы|website=1937god.info|access-date=2023-10-29}}</ref>|| |- |30 | [[Алесь Дудар|Дудар Алесь]] || паэт, крытык, перакладчык || [[Файл:Aleś Dajlidovič (Dudar). Алесь Дайлідовіч (Дудар) (1930-36) (2).jpg|150px]] |- |31 | * [[Хацкель Майсеевіч Дунец|Дунец Хацкель Майсеевіч]] || крытык і публіцыст || |- |32 | [[Гірш Борухавіч Елянсон|Елянсон Гірш Борухавіч]] || || |- |33 |[[Іван Сцяпанавіч Жывуцкі|Жывуцкі Іван Сцяпанавіч]]|| настаўнік || |- |34 | [[Навум Міхайлавіч Замалін|Замалін Навум Міхайлавіч]]|| дацэнт Віцебскага ветэрынарнага інстытута<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BC_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1905)|title=Замалін Навум Міхайлавіч (1905)|website=Адкрыты спіс|access-date=2023-10-30}}</ref>|| |- |35 |[[Міхась Зарэцкі|Зарэцкі Міхась]]|| празаік, драматург, перакладчык, крытык || [[Файл:Michaś Zarecki.jpg|150px]] |- |36 | [[Аляксандр Сазонавіч Зянковіч|Зянковіч Аляксандр Сазонавіч]]|| || |- |37 | [[Прохар Іванавіч Іспраўнікаў|Іспраўнікаў Прохар Іванавіч]]|| намеснік загадчыка сельскагаспадарчага аддзела газеты «Віцебскі пралетарый» || |- |38 | * [[Захар Кавалёў|Кавалёў Захар]]|| сакратар Варашылаўскага РК КП(б)Б || |- |39 | [[Васіль Каваль|Каваль Васіль]]|| празаік || [[Файл:Vasil Kavaloŭ (Kaval). Васіль Кавалёў (Каваль) (1930-37) (3).jpg|150px]] |- |40 | * [[Захар Захаравіч Кавальчук|Кавальчук Захар Захаравіч]]|| старшыня ЦК прафсаюзаў БССР || [[Файл:Kavalczuk Zahar.jpg|150px]] |- |41 | * [[Мікалай Кандрашук|Кандрашук Мікалай Фёдаравіч]]|| начальнік упраўлення шкляной прамысловасці Наркамата лёгкай прамысловасці БССР || |- |42 | [[Саламон Мендзелевіч Кантар|Кантар Саламон Мендзелевіч]]|| дырэктар Белпрамгандлю || |- |43 | * [[Язэп Пятровіч Каранеўскі|Каранеўскі Язэп Пятровіч]]|| дзяржаўны дзеяч, педагог, публіцыст || [[Файл:Jazep Karanieŭski. Язэп Каранеўскі (1929).jpg|150px]] |- |44 | [[Іван Іванавіч Карпенка|Карпенка Іван Іванавіч]]|| загадчык лабараторыі Віцебскай ветэрынарнай станцыі<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2808774|title=Списки жертв — Карпенко Иван Иванович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |45 | [[Тодар Кляшторны|Кляшторны Тодар Тодаравіч]]|| паэт || [[Файл:Todar Klaštorny.jpg|150px]] |- |46 | [[Іосіф Фадзеевіч Кудзелька|Кудзелька Язэп (Іосіф) Фадзеевіч]]|| начальнік упраўлення па ахове аўтарскіх праў пры Саюзе пісьменнікаў БССР || |- |47 | * [[Майсей Саламонавіч Кульбак|Кульбак Майсей Саламонавіч]]|| празаік || [[Файл:Majsiej (Mojše) Kuĺbak 4.jpg|150px]] |- |48 | [[Аляксей Сцяпанавіч Кучынскі|Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч]]|| дзяржаўны і грамадскі дзеяч, педагог, рэдактар || |- |49 | * [[Міхаіл Гаўрылавіч Лабадаеў|Лабадаеў Міхаіл Гаўрылавіч]]|| намеснік першага сакратара, загадчык асобага сектара (аддзела) ЦК КП(б)Б<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2820572|title=Списки жертв — Лободаев Михаил Гаврилович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |50 | * [[Леанард Лашкевіч|Лашкевіч Леанард]]|| намеснік народнага камісара Наркамата саўгасаў БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2818641|title=Списки жертв — Лашкевич Леонард Янович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |51 | [[Аляксандр Самойлавіч Левін|Левін Аляксандр Самойлавіч]]|| || |- |52 | [[Саламон Вульфавіч Левін|Левін Саламон Вульфавіч]]|| літаратурны крытык<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2818835|title=Списки жертв — Левин Соломон Вульфович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |53 | [[Піня Майсеевіч Лейбін|Лейбін Піня Майсеевіч]]|| || |- |54 | [[Сямён Давыдавіч Ліхтэнштэйн|Ліхтэнштэйн Сямён Давыдавіч]]|| |- |55 | [[Мікіта Сяргеевіч Лукашонак|Лукашонак Мікіта Сяргеевіч]]|| |- |56 | [[Юрка Лявонны|Лявонны Юрка]]|| паэт || [[Файл:Leanid Jurkievič (Jurka Lavonny). Леанід Юркевіч (Юрка Лявонны) (1930-36).jpg|150px]] |- |57 | [[Саламон Рыгоравіч Лямперт|Лямперт Саламон Рыгоравіч]]|| студэнт 5 курса БДУ || |- |58 | * [[Максім Архіпавіч Ляўкоў|Ляўкоў Максім Архіпавіч]]|| Народны камісар юстыцыі БССР || [[Файл:Максім Архіпавіч Ляўкоў.jpg|150px]] |- |59 | [[Элізар Якаўлевіч Мазель|Мазель Элізар Якаўлевіч]]|| намеснік дырэктара па навуковай рабоце Віцебскай навукова-даследчай ветэрынарнай станцыі || |- |60 | * [[Леў Майсееў|Майсееў Леў]]|| сакратар Барысаўскага РК КП(б)Б || |- |61 | [[Барыс Міхайлавіч Малаў|Малаў Барыс Міхайлавіч]]|| загадчык аддзела хлебнай групы наркамата ўнутранага гандлю || |- |62 | [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Маракоў Валерый Дзмітрыевіч]]|| паэт || [[Файл:Valery Marakoŭ.jpg|150px]] |- |63 | [[Сцяпан Прохаравіч Маргелаў|Маргелаў Сцяпан Прохаравіч]]|| загадчык секцыі геаграфіі інстытута эканомікі АН БССР || |- |64 | [[Міхаіл Саламонавіч Марголін|Марголін Міхаіл Саламонавіч]]|| || |- |65 | * [[Барыс Мар’янаў|Мар’янаў Барыс]]|| сакратар Дзяржынскага РК КП(б)Б, сябра ЦК КП(б)Б (з 1937) || |- |66 | {{нп5|Андрэй Паўлавіч Мелік-Шахназараў|Мелік-Шахназараў Андрэй Паўлавіч|d|Q4289448}}|| вайсковы дзеяч<ref>{{Cite web|url=http://1937god.info/node/549|title=Мелик-Шахназаров Андрей Павлович + 30.10.1937 {{!}} 1937-й и другие годы|website=1937god.info|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |67 | [[Абрам Навумавіч Мірлін|Мірлін Абрам Навумавіч]]|| || |- |68 | [[Мікалай Данілавіч Міснікоў|Міснікоў Мікалай Данілавіч]]|| || |- |69 | * [[Дзям’ян Міхайлаў|Міхайлаў Дзям’ян Мацвеевіч]]|| кансультант Упраўлення справамі СНК БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2826248|title=Списки жертв — Михайлов Демьян Матвеевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |70 | * [[Сяргей Рыгоравіч Міцькоў|Міцькоў Сяргей Рыгоравіч]]|| дырэктар Гідролізнага доследнага завода Наркамата мясцовай прамысловасці БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2826223|title=Списки жертв — Митьков Сергей Григорьевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |71 | [[Сяргей Мікітавіч Мурзо|Мурзо Сяргей Мікітавіч]]|| паэт || [[Файл:Siarhiej Murzo. Сяргей Мурзо (1920-29).jpg|150px]] |- |72 | [[Павел Максімавіч Мухін|Мухін Павел Максімавіч]]|| загадчык лабараторыі Віцебскай навукова-даследчай ветэрынарнай станцыі<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2827840|title=Списки жертв — Мухин Павел Максимович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |73 | [[Янка Нёманскі|Нёманскі Янка]]|| празаік, грамадскі дзеяч || [[Файл:Ivan Piatrovič (Janka Niomanski). Іван Пятровіч (Янка Нёманскі) (1930-36).jpg|150px]] |- |74 | [[Іван Іванавіч Несцяровіч|Несцяровіч Іван Іванавіч]]|| || |- |75 | [[Іван Іванавіч Падсявалаў|Падсявалаў Іван Іванавіч]]|| || |- |76 | [[Іван Майсеевіч Паплыка|Паплыка Іван Майсеевіч]]|| вайсковец, намеснік начальніка штаба, палкавы камісар 16-га стралковага корпуса<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2835013|title=Списки жертв — Поплыко Иван Моисеевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref>|| |- |77 | * [[Васіль Петрушэня|Петрушэня Васіль Аляксандравіч]]|| кансультант СНК БССР па камунальных і транспартных справах || |- |78 | [[Зяма Раманавіч Півавараў|Півавараў Зяма Раманавіч]]|| паэт || [[Файл:Ziama Pivavaraŭ. Зяма Півавараў (1930-36).jpg|150px]] |- |79 | * [[Рыгор Іванавіч Пратасеня|Пратасеня Рыгор Іванавіч]]|| вучоны-аграхімік<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://by.openlist.wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%A0%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1898)|title=Пратасеня Рыгор Іванавіч (1898)|website=Адкрыты спіс|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |80 | [[Ізраіль Лейзеравіч Пурыс|Пурыс Ізраіль Лейзеравіч]]|| || |- |81 | [[Аляксандр Андрэевіч Пуцілоўскі|Пуцілоўскі Аляксандр Андрэевіч]]|| || |- |82 | [[Іван Андрэевіч Пуцінцаў|Пуцінцаў Іван Андрэевіч]]|| вайсковец, памочнік начальніка штаба 13 стралковага палка 5 стралковай дывізіі Беларускай вайсковай акругі, капітан<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/1375105|title=Списки жертв — Путинцев Иван Андреевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref>|| |- |83 | [[Арон-Лейб Сіманавіч Разумоўскі|Разумоўскі Арон-Лейб Сіманавіч]]|| || |- |84 | [[Міхаіл Рыдзеўскі|Рыдзеўскі Міхаіл Антонавіч]]|| загадчык вучэбнай часткі Менскага педагагічнага інстытута<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2839632|title=Списки жертв — Рыдзевский Михаил Антонович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |85 | [[Аляксандр Рыгоравіч Самахвалаў|Самахвалаў Аляксандр Рыгоравіч]]|| || |- |86 | [[Якаў Рыгоравіч Сандамірскі|Сандамірскі Якаў Рыгоравіч]]|| загадчык кафедры Віцебскага ветэрынарнага інстытута<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2840979|title=Списки жертв — Сандомирский Яков Григорьевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |87 | [[Оскар Абрамавіч Сапрыцкі|Сапрыцкі Оскар Абрамавіч]]|| намеснік Народнага камісара земляробства БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2841123|title=Списки жертв — Саприцкий Оскар Абрамович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |88 | [[Якаў Мееравіч Спектар|Спектар Якаў Мееравіч]]|| загадчык сакратарыята СНК БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2845234|title=Списки жертв — Спектор Яков Меерович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |89 | [[Васіль Пятровіч Сташэўскі|Сташэўскі Васіль Пятровіч]]|| драматург, перакладчык || [[Файл:Васіль Сташэўскі.jpg|150px]] |- |90 |[[Георгій Уладзіміравіч Стрэле|Стрэле Георгій Уладзіміравіч]]|| дырэктар конесаўгаса № 120, у ранейшым намеснік Народнага камісара земляробства || |- |91 | [[Дзмітрый Паўлавіч Сялоў|Сялоў Дзмітрый Паўлавіч]]|| начальнік планава-фінансавага ўпраўлення наркама асветы БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2841897|title=Списки жертв — Селов Дмитрий Павлович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |92 | [[Панцялей Іванавіч Сярдзюк|Сярдзюк Панцялей Іванавіч]]|| загадчык лабараторыі біяфабрыкі № 5 у Віцебску || |- |93 | [[Мірон Барысавіч Таненбаум|Таненбаум Мірон Барысавіч]]|| || |- |94 | [[Юлій Таўбін|Таўбін Юлій Абрамавіч]]|| паэт || [[Файл:Juli Taŭbin2.jpg|150px]] |- |95 | [[Эля Хацкелевіч Трумпацкі|Трумпацкі Эля Хацкелевіч]]|| || |- |96 | * [[Андрэй Турлай|Турлай Андрэй]]|| Наркам саўгасаў БССР<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2849749|title=Списки жертв — Турлай Андрей Алексеевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |97 | [[Яўген Канстанцінавіч Успенскі|Успенскі Яўген Канстанцінавіч]]|| фізік<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2850394|title=Списки жертв — Успенский Евгений Константинович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |98 | [[Рыгор Якаўлевіч Фалкін|Фалкін Рыгор Якаўлевіч]]|| || |- |99 | [[Аба Алтэравіч Фінкельштэйн|Фінкельштэйн Аба Алтэравіч]]|| || |- |100 | [[Яўсей Еўнавіч Фломбаўм|Фломбаўм Яўсей Еўнавіч]]|| вядома пра яго асуджаную жонку<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/6414|title=Списки жертв — Фломбаум Сара Абрамовна|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |101 | * [[Ісак Сямёнавіч Фрыдман|Фрыдман Ісак Сямёнавіч]]|| начальнік аддзела землеўпарадкавання Наркамата земляробства БССР || |- |102 | [[Дзмітрый Сямёнавіч Харлац|Харлац Дзмітрый Сямёнавіч]]|| || |- |103 | * [[Ізі Харык|Харык Ізі]]|| паэт || [[Файл:Izi Charyk.jpg|150px]] |- |104 | [[Пятро Фёдаравіч Хатулёў|Хатулёў Пётр Фёдаравіч]]|| літаратурны крытык<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2852718|title=Списки жертв — Хотулев Петр Федорович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |105 | [[Аляксандр Анікеевіч Чарнушэвіч|Чарнушэвіч Аляксандр Анікеевіч]]|| загадчык забеспячэннем, Белгеаразведка; Наркам асветы БССР у 1933—1936 гадах<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2854265|title=Списки жертв — Чернушевич Александр Аникеевич|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| [[Файл:Aliaksandr Čarnuševič.jpg|150px]] |- |106 | [[Мікалай Платонавіч Чарняк|Чарняк Мікалай Платонавіч]]||ветэрынарны ўрач Віцебскай біяфабрыкі<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2854423|title=Списки жертв — Черняк Николай Платонович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-30}}</ref> |- |107 | [[Міхась Чарот|Чарот Міхась]]|| паэт<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2816090|title=Списки жертв — Куделько-Чарот Михаил Семенович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125230352/https://base.memo.ru/person/show/2816090|archive-date=25 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>|| [[Файл:Міхась Чарот. 1930-я гг. З фондаў БДАМЛМ.jpg|150px]] |- |108 | [[Макар Ксенафонтавіч Шалай|Шалай Макар Ксенафонтавіч]]|| літаратурны крытык<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2855331|title=Списки жертв — Шалаев Макар Ксенофонтович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |109 | [[Юдаль Ісакавіч Шапіра|Шапіра Юдаль Ісакавіч]]|| || |- |110 | [[Павел Пятровіч Шастакоў|Шастакоў Павел Пятровіч]]|| журналіст<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2856466|title=Списки жертв — Шестаков Павел Петрович|website=base.memo.ru|access-date=2023-10-31}}</ref>|| |- |111 | * [[Арон Ісакавіч Юдэльсон|Юдэльсон Арон Ісакавіч]]|| паэт || [[Файл:Арон Юдэльсон.jpg|150px]] |- |112 | [[Якаў Веньямінавіч Элькін|Элькін Якаў Веньямінавіч]]<!-- https://stalin.memo.ru/persons/p8387/ -->|| || |- |113 | * [[Віктар Іванавіч Яркін|Яркін Віктар Іванавіч]]|| начальнік службы Днепра-Дзвінскага параходства ў Гомелі, у 1918—1919 гадах старшыня ЧК Заходняй вобласці, а затым БССР, адначасова ў сакавіку-маі 1919 года старшыня Менскага гарсавета. || |- |} == Памяць == [[Файл:Быдгашч. Ноч расстраляных паэтаў (2022-10-29) 122.jpg|міні|Акцыя «Ноч расстраляных паэтаў» у [[Быдгашч]]ы ([[Польшча]]), 29 кастрычніка 2022 г.]] У 2017 годзе палітык [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалай Статкевіч]] арганізаваў ушанаванне забітых ля будынка КДБ<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28822396.html|title=«Ланцуг памяці» каля будынка КДБ. ФОТА і ВІДЭА|website=Радыё Свабода|date=2017-10-29|access-date=2023-10-31}}</ref>, «ланцугі памяці» адбываліся і ў наступныя гады<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29570631.html|title=16 чалавек утварылі «ланцуг памяці» каля будынка КДБ|website=Радыё Свабода|date=2018-10-29|access-date=2023-10-31}}</ref>. З 2017 года група актывістаў, якія абаранілі ахоўную зону [[Курапаты|Курапатаў]] ад забудовы бізнес-цэнтра, ва ўрочышчы распачалі 29 кастрычніка ладзіць «Ноч расстраляных паэтаў» з чытаннем іх вершаў і выступамі. У 2017 годзе быў выдадзены музычны альбом «(Не)расстраляныя» на вершы расстраляных аўтараў. Іх праспявалі і паклалі на музыку такія беларускія выканаўцы, як [[Лявон Вольскі]], [[Бенька|Святлана Бень]] і [[Павел Аракелян]], а таксама гурты «[[Тонкі Ход]]», «[[Akute]]» і «[[Naka]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2019/10/29/nrp|title=Ноч расстраляных паэтаў. Хто і за што забіў 100 прадстаўнікоў беларускай інтэлігенцыі? - Лайфстайл Onlíner|first=Сяргей|last=Беражны|website=Onlíner|date=2019-10-29|access-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031202306/https://people.onliner.by/2019/10/29/nrp|archive-date=31 кастрычніка 2023|url-status=dead}}</ref>. У 2020 годзе было праведзена апошняе такое масавае мерапрыемства ў «Курапатах»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32098253.html|title=Як беларусы сёлета правядуць Ноч расстраляных паэтаў. Расклад|website=Радыё Свабода|date=2022-10-26|access-date=2023-10-31}}</ref>, у наступныя гады праз палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі дата адзначаецца беларускай эміграцыяй<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/noch-rasstralyanykh-paeta-rasklad-merapryemstvau.html|title=Ноч растраляных паэтаў - 2023. Дзе і калі?|website=budzma.org|access-date=2023-10-31}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Рэпрэсіі ў БССР]] * [[Рэпрэсіі ў РСЧА (1937—1938)|Рэпрэсіі ў РСЧА]] * [[Расстралянае адраджэнне]] == Заўвагі == {{notelist-ua}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Маракоў Л.|загаловак = Ахвяры і карнікі|спасылка = https://kamunikat.org/download.php?item=21495-1.pdf&pubref=21495|месца = Мінск|выдавецтва = Зміцер Колас|год = 2007|isbn = 978-985-6783-38-6|ref = Маракоў Л.}} * [[Сяргей Грахоўскі|Грахоўскі С.]] ''Так погибали поэты'' / [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=21540-1.pdf Выбраныя творы]. Мн.: Кнігазбор, 2007. С. 452—457. ISBN 985-6824-59-1 == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary.html Біяграфіі рэпрэсаваных у ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 года ў турме КДБ Беларусі ў даследаванні Леаніда Маракова]{{Недаступная спасылка}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221207041315/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary.html|date=7 снежня 2022}} * Кастусь Лашкевіч, [http://news.tut.by/society/art202984.html Крывавая ноч беларускай гісторыі]{{Недаступная спасылка}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101101035835/http://news.tut.by/society/art202984.html |date=1 лістапада 2010 }} // [[TUT.BY]], 29.10.2010 г. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў СССР]] [[Катэгорыя:1937 год у Беларусі]] 0ie5po7yqm0s2a6htod8frtm9di5u2p 0 204382 5159264 4943298 2026-06-28T16:21:33Z EugeneZelenko 767 + Belarus-Minsk-Calvary Cemetery-Gate-Western side-1.jpg 5159264 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Кальварыйская брама |Арыгінальная назва = | Выява =Belarus-Minsk-Calvary Cemetery-Gate-2.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|71Д000049}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Мінск |lat_dir = |lat_deg = 53.908705|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27.506537|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = [[брама]] |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] ([[ампір]]) |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = Юрый Кабылінскі |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1830 |Заканчэнне будаўніцтва = 1830 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Кальварыйская брама''' — уязная [[брама]] на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]] у [[Мінск]]у. Пабудавана ў 1830 годзе на сродкі [[Юрый Кабылінскі|Юрыя Кабылінскага]] ў памяць сваёй памерлай жонкі ў [[Класіцызм|класіцыстычных]] формах. == Архітэктура == [[Файл:Belarus-Minsk-Calvary Cemetery-Gate-4.jpg|міні|злева|Арматура з труной]] [[Файл:Belarus-Minsk-Calvary Cemetery-Gate-5.jpg|міні|злева|Арматура з урнай]] [[Файл:Belarus-Minsk-Calvary Cemetery-Gate-Western side-1.jpg|міні|злева|Заходні бок]] [[цэгла|Цаглянае]] прамавугольнае ў плане збудаванне з вялікім цэнтральным і сіметрычна размешчанымі па баках меншымі паўцыркульнымі прыёмамі накрытае пакатым двухсхільным дахам, падзеленае [[карніз]]ам на два [[Ярус (архітэктура)|ярусы]]. Ніжні — [[руст]]аваны, над бакавымі праёмамі верхняга ярусу — ляпная вайсковая [[арматура]]. Збудаванне завершана магутным карнізам на [[дэнтыкул]]ах і працяглым прамавугольным [[парапет]]ам, што надае кампазіцыі пэўную статычнасць. З боку ўваходу на браме надпіс на польскай мове «Вечны спакой», з другога боку — прысвячэнне жонцы Кабылінскага, таксама на польскай: «Напамінак мужа і дзяцей, прысвечаны Юзэфе Кабылінскай, у верасні 1830 г. тут пахаванай» ({{lang-pl|PAMIĄTKA MĘŻA I DZIECI POSWIĘCONA JOZEFIE KOBYLINSKIEY R. 1830 WRZESNIA TU POGRZEBIONEY}}). == Гл. таксама == * [[Старажоўская брама]] == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * {{крыніцы/ЗП|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|71Д000049}} * {{ГБ|http://globustut.by/minsk/index7.htm#kalvbrama}} [[Катэгорыя:Брамы Мінска]] [[Катэгорыя:Кальварыйскія могілкі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:1830 год у Мінску]] d424rcn715h9sndjtejnq695pz1r81r 0 204606 5159283 4630096 2026-06-28T17:02:10Z Lš-k. 16740 5159283 wikitext text/x-wiki {{Возера2 |Назва = Мацярынскае возера |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 35 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min =55 |lon_sec = 48 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,1 |Шырыня = 0,9 |Плошча = 0,58 |Аб'ём = 0,00075 |Даўжыня берагавой лініі = 3,09 |Найбольшая глыбіня = 1,7 |Сярэдняя глыбіня = 1,3 |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы= }} '''Мацяры́нскае возера''' — [[возера]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Месціцца ў басейне ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], за 18 км на паўночны захад ад горада [[Мар’іна Горка]], 2 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]] і 2,5 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка [[Дружны (Пухавіцкі раён)|Дружны]]. == Агульнае == Плошча 0,58 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,9 км. Даўжыня берагавой лініі 3,09 км. Найбольшая глыбіня 1,7 м, сярэдняя — 1,3 м. Схілы катлавіны возера на поўначы пад [[лес]]ам і [[хмызняк]]ом. Падчас паводкі сцёк з возера ў раку Свіслач. У возеры водзяцца [[шчупак]], [[карась]], [[плотка]], [[акунь]] і іншыя [[Біялагічны від|віды]] [[Рыбы|рыб]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мацярынскае возера||233}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=27|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)]] 8w3my797efp9ynwa37udujeve836fxo 5159284 5159283 2026-06-28T17:02:38Z Lš-k. 16740 5159284 wikitext text/x-wiki {{Возера2 |Назва = Мацярынскае возера |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 35 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min =55 |lon_sec = 48 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,1 |Шырыня = 0,9 |Плошча = 0,58 |Аб'ём = 0,00075 |Даўжыня берагавой лініі = 3,09 |Найбольшая глыбіня = 1,7 |Сярэдняя глыбіня = 1,3 |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы= }} '''Мацяры́нскае возера''' — [[возера]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Месціцца ў басейне ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], за 18 км на паўночны захад ад горада [[Мар’іна Горка]], 2 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]] і 2,5 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка [[Дружны (Пухавіцкі раён)|Дружны]]. == Агульнае == Плошча 0,58 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,9 км. Даўжыня берагавой лініі 3,09 км. Найбольшая глыбіня 1,7 м, сярэдняя — 1,3 м. Схілы катлавіны возера на поўначы пад [[лес]]ам і [[хмызняк]]ом. Падчас паводкі сцёк з возера ў раку Свіслач. У возеры водзяцца [[шчупак]], [[карась]], [[плотка]], [[акунь]] і іншыя [[Біялагічны від|віды]] [[Рыбы|рыб]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мацярынскае возера||233}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=27|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)]] 4gra0r67v8enuslcote4ptjtc7b8rsn 0 210718 5159233 4407841 2026-06-28T15:30:50Z Siliyiw 169172 5159233 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Альманы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Альманы. Васкрасенская царква (02).jpg |подпіс = [[Васкрасенская царква (Альманы)|Васкрасенская царква]] |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min =48 |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Столінскі |сельсавет = Стружскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 145 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = больш за 1000 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1655 |паштовы індэкс = 225519 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243006948 }} '''Альма́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Вальма́ны, Вальма́не'''</ref> ({{lang-be-trans|Aĺmany}}, {{lang-ru|Ольманы}}) — [[вёска]] ў [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Стружскі сельсавет|Стружскага сельсавета]]. Размешчаны за 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Струга (Столінскі раён)|Стругі]], на захад ад ландшафтнага заказніка [[Альманскія балоты]]. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Альманы. Буслятня ля помніка (01).jpg|міні|злева|Ваенны мемарыял]] * [[Васкрасенская царква (Альманы)|Васкрасенская царква]] (1888—93)<ref>{{radzima|1049}}</ref><ref>{{ГБ|http://globustut.by/olmany/index.htm#church}}</ref> * Пратэстанцкая царква (пасля 1990)<ref>{{ГБ|http://globustut.by/olmany/index.htm#protest}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/alymany.html Альманы] на [[Radzima.org]] * [http://rp5.by/57773/be Рэальны прагноз надвор'я ў вёсцы Альманы] * {{ГБ|http://globustut.by/olmany/index.htm}} {{Стружскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Стружскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна]] [[Катэгорыя:Альманы| ]] s9mg2o92b6shbf46w2xj0qunz9bzsb4 0 214282 5159358 4317187 2026-06-28T19:57:35Z Rabbi Mendl 19651 /* Навадвальнікі */ арфаграфія 5159358 wikitext text/x-wiki '''Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі''' — маштабны выставачны праект, прымеркаваны да 75-гадовага юбілею [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]]. Выстаўка працавала больш за тры месяцы, з [[27 сакавіка]] па [[10 ліпеня]] [[2014]] года, і выклікала шырокі рэзананс у беларускім грамадстве. Выстаўку арганізавалі Белгазпрамбанк, [[Газпрам трансгаз Беларусь]], [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] і Нацыянальны мастацкі музей. Мэтай выстаўкі стаў збор галоўных шэдэўраў [[беларускае мастацтва|беларускага мастацтва]] ў беларускіх зборах на адной выставачнай пляцоўцы, дэманстрацыя яго паступовага развіцця на працягу тысячагоддзя. Фінансавую падрымку выстаўцы аказаў «[[Белгазпрамбанк]]», які і падаў яе ідэю. == Канцэпцыя == [[Файл:Симеон Полоцкий «Жезл правления» (1667).jpg|thumb|[[Сімяон Полацкі]] «Посах кіравання». Кніга 1667 года выданні. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]]]] Аўтар канцэпцыі выстаўкі — былы старшыня Нацыянальнай камісіі па справах ЮНЕСКА [[Уладзімір Шчасны]]. Канцэпцыя выстаўкі абапіралася на вынікі апошніх даследаванняў у трохтомніку па гісторыі мастацтва [[Барыс Лазука|Барыса Лазукі]], які, у сваю чаргу, абапіраўся на фундаментальную шматтомную працу навукоўцаў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук Беларусі]] [[1987]]—[[1994]] гадоў «[[Гісторыя беларускага мастацтва]]» і шматлікія публікацыі апошніх гадоў вядомых мастацтвазнаўцаў. Канцэпцыя прадугледжвала нязвыклыя прынцыпы выбару і рэпрэзентацыі мастацкага матэрыялу, маючы на мэце не толькі храналагічны паказ твораў па стагоддзях і стылях, але і вылучэнне пэўнай праблематыкі ўнутры кожнай з частак: «Традыцыі мастацтва Візантыі», «Рэнесанс і барока», «ХІХ стагоддзе: дыялог культур», «Мастацкія школы ХІХ-ХХ стагоддзяў», «Гістарычны рамантызм 1980—2000 гадоў» і «Мастацтва постмадэрнізму». == Экспазіцыя == Для экспанавання былі сабраны 473 творы ад часоў [[Візантыя|Візантыі]] да нашых дзён з 47 музейных, царкоўных і прыватных збораў. Аднак выстава была абмежавана толькі [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчым]] і [[дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладным мастацтвам]], народнае і інсітнае было выключана. У спіс экспанентаў выстаўкі былі ўключаны таксама мастакі, народжаныя на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Выключэнне было зроблена толькі для творцаў, ганараваных званнямі [[Народны мастак Беларусі|народных мастакоў Беларусі]]. Перлінамі выстаўкі сталі новыя набыткі Белгазпрамбанка: кніга [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]] «[[Посах кіравання]]», карціны [[Валенцій Ваньковіч|Валенція Ваньковіча]] «[[Партрэт Тамаша Зана]]», [[Хаім Суцін|Хаіма Суціна]] «[[Ева (карціна)|Ева]]», [[Марк Шагал|Марка Шагала]] «[[Гадзіннік на палымнеючым небе]]» і «[[Зялёны пейзаж]]»<ref name="">[http://artbelarus.by/be/projects/9.html Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311105935/http://artbelarus.by/be/projects/9.html |date=11 сакавіка 2016 }}</ref>. <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Портрет Томаша Зана (1837).jpg|[[Валенцій Ваньковіч]] «[[Партрэт Тамаша Зана]]». Палатно, алей. 85,2 х 69 см. 1837-1839. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] |[[Марк Шагал]] «[[Зялёны пейзаж]]». Палатно, алей. 27 × 22 см. 1948-1950. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] |[[Марк Шагал]] «[[Гадзіннік на палымнеючым небе]]». Палатно, алей, чарніла. 69,7 × 30,5 см. 1947-1950. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] File:Chaim Soutine EVA.jpg|[[Хаім Суцін]] «Ева». Палатно, алей. 65×54 см. 1928. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] </gallery> == Наведвальнікі == За час працы выстаўку наведалі 55 075 чалавек, з якіх 13 960 — прыйшлі мэтанакіравана (735 — дарослых і 13 222 — студэнтаў); 10 працэнтаў ад усіх наведвальнікаў выстаўкі — замежныя турысты; толькі за адну [[Ноч музеяў]] 18 мая 2014 года на выстаўку прыйшлі каля 10 тысяч чалавек; {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак= Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі: з музейных, прыватных збораў і карпаратыўнай калекцыі ААТ «Белгазпрамбанк»: каталог выстаўкі, 27.03–10.07.2014 |адказны= навуковы рэдактар Б. А. Лазука|месца=Мн.,|выдавецтва= Чатыры чвэрці|год=2014|том=|старонак=629|тыраж=600|isbn = }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ten Centuries of Art in Belarus}} * [http://artbelarus.by/be/ АРТ-БЕЛАРУСЬ. Нацыянальны гісторыка-культуралагічны праект] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141008100819/http://artbelarus.by/be/ |date=8 кастрычніка 2014 }} * [http://artmuseum.by/by/news/navnyi-2014/vyink-vyistak-dzesyacz-stagoddzya-mastacztva-belarus Вынікі выстаўкі «Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі»] [[Катэгорыя:Выстаўкі Беларусі]] [[Катэгорыя:2014 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:2014 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Мастацтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Белгазпрамбанк]] ok98qa0jk7kobhkca46fxdrvs8fziv5 5159361 5159358 2026-06-28T20:14:56Z Rabbi Mendl 19651 /* Экспазіцыя */ ілюстрацыя 5159361 wikitext text/x-wiki '''Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі''' — маштабны выставачны праект, прымеркаваны да 75-гадовага юбілею [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]]. Выстаўка працавала больш за тры месяцы, з [[27 сакавіка]] па [[10 ліпеня]] [[2014]] года, і выклікала шырокі рэзананс у беларускім грамадстве. Выстаўку арганізавалі Белгазпрамбанк, [[Газпрам трансгаз Беларусь]], [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] і Нацыянальны мастацкі музей. Мэтай выстаўкі стаў збор галоўных шэдэўраў [[беларускае мастацтва|беларускага мастацтва]] ў беларускіх зборах на адной выставачнай пляцоўцы, дэманстрацыя яго паступовага развіцця на працягу тысячагоддзя. Фінансавую падрымку выстаўцы аказаў «[[Белгазпрамбанк]]», які і падаў яе ідэю. == Канцэпцыя == [[Файл:Симеон Полоцкий «Жезл правления» (1667).jpg|thumb|[[Сімяон Полацкі]] «Посах кіравання». Кніга 1667 года выданні. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]]]] Аўтар канцэпцыі выстаўкі — былы старшыня Нацыянальнай камісіі па справах ЮНЕСКА [[Уладзімір Шчасны]]. Канцэпцыя выстаўкі абапіралася на вынікі апошніх даследаванняў у трохтомніку па гісторыі мастацтва [[Барыс Лазука|Барыса Лазукі]], які, у сваю чаргу, абапіраўся на фундаментальную шматтомную працу навукоўцаў [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук Беларусі]] [[1987]]—[[1994]] гадоў «[[Гісторыя беларускага мастацтва]]» і шматлікія публікацыі апошніх гадоў вядомых мастацтвазнаўцаў. Канцэпцыя прадугледжвала нязвыклыя прынцыпы выбару і рэпрэзентацыі мастацкага матэрыялу, маючы на мэце не толькі храналагічны паказ твораў па стагоддзях і стылях, але і вылучэнне пэўнай праблематыкі ўнутры кожнай з частак: «Традыцыі мастацтва Візантыі», «Рэнесанс і барока», «ХІХ стагоддзе: дыялог культур», «Мастацкія школы ХІХ-ХХ стагоддзяў», «Гістарычны рамантызм 1980—2000 гадоў» і «Мастацтва постмадэрнізму». == Экспазіцыя == Для экспанавання былі сабраны 473 творы ад часоў [[Візантыя|Візантыі]] да нашых дзён з 47 музейных, царкоўных і прыватных збораў. Аднак выстава была абмежавана толькі [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчым]] і [[дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладным мастацтвам]], народнае і інсітнае было выключана. У спіс экспанентаў выстаўкі былі ўключаны таксама мастакі, народжаныя на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Выключэнне было зроблена толькі для творцаў, ганараваных званнямі [[Народны мастак Беларусі|народных мастакоў Беларусі]]. Перлінамі выстаўкі сталі новыя набыткі Белгазпрамбанка: кніга [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]] «[[Посах кіравання]]», карціны [[Валенцій Ваньковіч|Валенція Ваньковіча]] «[[Партрэт Тамаша Зана]]», [[Хаім Суцін|Хаіма Суціна]] «[[Ева (карціна)|Ева]]», [[Марк Шагал|Марка Шагала]] «[[Гадзіннік на палымнеючым небе]]» і «[[Зялёны пейзаж]]»<ref name="">[http://artbelarus.by/be/projects/9.html Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311105935/http://artbelarus.by/be/projects/9.html |date=11 сакавіка 2016 }}</ref>. <gallery widths="170px" heights="170px"> File:Портрет Томаша Зана (1837).jpg|[[Валенцій Ваньковіч]] «[[Партрэт Тамаша Зана]]». Палатно, алей. 85,2 х 69 см. 1837-1839. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] |[[Марк Шагал]] «[[Зялёны пейзаж]]». Палатно, алей. 27 × 22 см. 1948-1950. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] |[[Марк Шагал]] «[[Гадзіннік на палымнеючым небе]]». Палатно, алей, чарніла. 69,7 × 30,5 см. 1947-1950. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] Выява:Chaim Soutine EVA.jpg|[[Хаім Суцін]] «Ева». Палатно, алей. 65×54 см. 1928. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]] Выява:Хлопчык у саламяным капелюшы.jpg|[[Іван Хруцкі]], «Хлопчык у саламяным капялюшы» Выява:Маці Божая Агнявідная. Веткаўская школа. Ікона ў шытым бісерным акладзе.jpg|[[Маці Божая]] Агнявідная. [[Веткаўская іканапісная школа|Веткаўская школа]] Выява:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|Царская брама. XVIII век. Дрэва, разьба, пазалота. Выява:Aron Kodesh by Dave ben Israel 10 Centuries of Art of Belarus.JPG|Арон кадэш. Майстар — Дэйв, сын Ізраіля. XVIII ст. Дрэва, разьба. Выява:Dormition of the Mother of God - Ten Centuries of Art in Belarus.JPG|Успенне Маці Божай. Невядомы майстар. 2-я палова XVIII ст. Дрэва, разьба, паліхрамія. </gallery> == Наведвальнікі == За час працы выстаўку наведалі 55 075 чалавек, з якіх 13 960 — прыйшлі мэтанакіравана (735 — дарослых і 13 222 — студэнтаў); 10 працэнтаў ад усіх наведвальнікаў выстаўкі — замежныя турысты; толькі за адну [[Ноч музеяў]] 18 мая 2014 года на выстаўку прыйшлі каля 10 тысяч чалавек; {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак= Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі: з музейных, прыватных збораў і карпаратыўнай калекцыі ААТ «Белгазпрамбанк»: каталог выстаўкі, 27.03–10.07.2014 |адказны= навуковы рэдактар Б. А. Лазука|месца=Мн.,|выдавецтва= Чатыры чвэрці|год=2014|том=|старонак=629|тыраж=600|isbn = }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ten Centuries of Art in Belarus}} * [http://artbelarus.by/be/ АРТ-БЕЛАРУСЬ. Нацыянальны гісторыка-культуралагічны праект] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141008100819/http://artbelarus.by/be/ |date=8 кастрычніка 2014 }} * [http://artmuseum.by/by/news/navnyi-2014/vyink-vyistak-dzesyacz-stagoddzya-mastacztva-belarus Вынікі выстаўкі «Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі»] [[Катэгорыя:Выстаўкі Беларусі]] [[Катэгорыя:2014 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:2014 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Мастацтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Белгазпрамбанк]] 8hsc4gyjl66ezqykdhzidnp6l4ziurm 0 214793 5159199 5158918 2026-06-28T13:11:27Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-37071-32|~2026-37071-32]]) і адноўлена версія 4408596, зробленая Artsiom91Bot 5159199 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Амдэрма'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|1}} — карта Архангельскай вобласці</ref>  — пасёлак (у 1936—2004 гадах — пасёлак гарадскога тыпу) у [[Ненецкая аўтаномная акруга|Ненецкай аўтаномнай акрузе]]. Заснаваны ў [[1933]] годзе. Знаходзіцца ў памежнай зоне. Размешчаны на ўзбярэжжы [[Карскае мора|Карскага мора]], на ўсход ад праліва [[Югорскі Шар]] на [[Югорскі паўвостраў|Югорскім паўвостраве]]. Адлегласць да акруговага цэнтра, горада [[Нар’ян-Мар]]а, складае 420 км. Бліжэйшая чыгуначная станцыя знаходзіцца за 270 км у горадзе [[Варкута|Варкуце]]. Пасёлак размяшчаецца за Паўночным палярным кругам у еўрапейскай частцы Расіі. Палярны дзень доўжыцца з 20 мая па 30 ліпеня, палярная ноч — з 27 лістапада па 16 студзеня. Недалёка ад пасёлка працякае рака Амдэрмінка. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Архангельскай вобласці]] e6gvjg9a80txyqobcb5f8nxvidv7h4x 0 218430 5159377 5036827 2026-06-28T21:26:45Z Modallwmbw 165843 5159377 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Райца |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1596 |паштовы індэкс = 231453 |аўтамабільны код = | выява = | подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Карэліцкі |сельсавет = Райцаўскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 28 |lat_sec = 03 |lon_dir = E |lon_deg = 26 |lon_min = 01 |lon_sec = 21 }} '''Ра́йца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rajca}}, {{lang-ru|Райца}}) — [[аграгарадок]] у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на аўтадарозе Карэлічы — Наваельня. За 16 км на паўднёвы захад ад г.п. [[Карэлічы]], 214 км ад [[Гродна]], 35 км ад чыгуначнай [[Наваельня (станцыя)|станцыі Наваельня]]. 320 жыхароў, 119 двароў (2001). Адміністрацыйны цэнтр [[Райцаўскі сельсавет|Райцаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (N. Orda, 19.07.1864-76).jpg|thumb|[[Спаса–Праабражэнская царква (Райца)|Царква]]. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], 1864—1876 гг.]] Першая згадка гэтага маёнтка прыпадае на 1510 год, калі Райца належала Богушу і Мішку [[Верашчакі (род)|Верашчакам]]. Далей гаспадарылі ў ёй, па чарзе, [[Наўмовічы]] і [[Гаштольды]]. Але ў другой палове XVI стагоддзя Райца стала ўласнасцю роду, які ўзяў прозвішча ад назвы маёнтка — [[Раецкія|Раецкіх]] (або Дунін-Раецкіх)<ref name="kimpress">{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=18103&DomainName=cult |title=Адрадзіць старую сядзібу… № 22 (1513) 29.05.2021 — 04.06.2021 г |access-date=9 чэрвеня 2022 |archive-date=9 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609054840/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&DomainName=cult&id=18103 |url-status=dead }}</ref>. У дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Новагародскага сабораў 1680—1682 гадоў у Райцы ўпамінаецца царква ў гонар Раства Хрыстова, збудаваная з фундацыі Раецкіх. Святаром у парафіі служыў а. Мікалай Раецкі, яму дапамагаў а. Андрэй Тамашэўскі. Парафія аб’ядноўвала 405 вернікаў<ref>Візіты ўніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг." / Уклад. Д. Лісейчыкаў. — {{Мн.}}, 2009.</ref>. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (21.02.1916).jpg|thumb|Царква, 21.02.1916 г.]] У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Райца апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Наваградскім павеце. У 1816—1817 гадах палкоўнік Канстанцін Раецкі адбудаваў у вёсцы знішчаную ў 1811 годзе пажарам Спаскую царкву. [[Спаса–Праабражэнская царква (Райца)|Новая царква]] з бутавага каменю і цэглы выконвала ролю пахавальні Раецкіх. У царкве захоўваўся мясцовашанаваны абраз Божай Маці, пакрыты масіўнай срэбнай рызай. Пасля смерці ў 1838 годзе [[Атон Раецкі|Атона]], сына [[навагрудскі маршалак|навагрудскага маршалка]] [[Францішак Раецкі|Францішка Раецкага]], маёнтак перайшоў у спадчыну да старэйшай дачкі Францішка, Людвікі. А тая прынесла Райцу свайму мужу — навагрудскаму маршалку [[Юзаф Верашчака|Юзафу Верашчаку]], брату каханай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Марыля Верашчака|Марылі]]<ref name="kimpress"/>. Перад [[Полацкі царкоўны сабор|ліквідацыяй Уніі]] ў 1839 годзе да парафіі Святога Спаса (Перамянення Гасподняга) у Райцы Наваградскага дэканата належалі 1661 вернік, якімі апекаваліся святары: а. Язэп Гарбацэвіч ([[парах]], 50 гадоў) і а. Міхал Бараноўскі (вікары, 30 гадоў). Парафіі належала 2 валокі зямлі, укладавы капітал складаў 3000 рублёў срэбрам, а яе гадавы даход быў 150 рублёў срэбрам<ref>Radwan M. Carat wobec Kościoła greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796—1839. — Lublin, 2004. S. 21.</ref> Пасля скасавання Уніі царква належала рыма-каталікам, аднак па здушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] (1863—1864) расійскія ўлады адабралі яе і перадалі [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскаму патрыярхату]]. Ва ўласнасці [[Верашчакі (род)|Верашчакаў]] маёнтак заставаўся да 1898 года, калі [[Казімір Верашчака|Казімір]], сын Юзафа, перадаў Райцу сваяку [[Ваўжынец Путкамер (1859—1923)|Ваўжынцу Путкамеру]], унуку Марылі Верашчакі<ref name="kimpress"/>. У 1910 годзе яго атрымала ў пасаг дачка Ваўжынца Яніна, пабраўшыся шлюбам з прафесарам Кракаўскага ўніверсітэта, графам [[Адам Жалтоўскі|Адамам Жалтоўскім]]. Маёнтак, які стаў летняй рэзідэнцыяй прафесара, часам здаваўся ў арэнду<ref name="kimpress"/>. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Райца абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам 1921 года]] Райца апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Напярэдадні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Жалтоўскія падаравалі свой маёнтак разам з домам, бібліятэкай, калекцыямі жывапісу і антыкварыяту сёстрам-палатынкам, а самі канчаткова перабраліся жыць у Кракаў. Палатынкі гаспадарылі ў ім з 1933 па 1943 гады<ref name="kimpress"/>. У 1939 годзе Райца ўвайшла ў [[БССР]]. Падчас Другой сусветнай вайны ў колішнім шляхецкім доме размясціўся шпіталь, пазней — бальніца і паліклініка, потым — вясковая амбулаторыя. У канцы 1990-х гадоў будынак апусцеў і, як і парк, пачаў прыходзіць у заняпад. У 2009 годзе моцна занядбаны будынак набыла сям’я мастакоў, якія забавязаліся стварыць тут прыватны дом-музей саломкі і сучаснага мастацтва<ref name="Slady">{{cite web|url=http://www.intex-press.by/ru/921/200/11190|title=Сляды спадчыны. Райца|publisher=Intex-press|date=27 жніўня 2012 г.|access-date=1 лістапада 2017|archive-date=20 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720200413/http://www.intex-press.by/ru/921/200/11190|url-status=dead}}</ref>. За савецкім часам улады спрабавалі разбурыць царкву трактарамі. Аднак, зрабіць гэтага не здолелі і далі рады толькі зрынуць статую Дзевы Марыі з фасаду і пабурылі дэкаратыўныя вежы і кантрафорсы, якія ўмацоўвалі будынак. Помнік адбудавалі ў 2000-я гады як царкву [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]] пад тытулам Святой велікамучаніцы Варвары. На 2001 год у Райцы было 119 двароў. У 2000-я гады яна атрымала афіцыйны статус [[аграгарадок|аграгарадку]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Райца на старых здымках" class="center"> Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (T. Boretti, 1894) (2).jpg|[[Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (Райца)|Сядзіба]]. Т. Барэці, {{nowrap|да 1894 г.}} Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (T. Boretti, 1894) (4).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, {{nowrap|да 1894 г.}} Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (T. Boretti, 1894) (8).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, {{nowrap|да 1894 г.}} Rajca, Vieraščaka. Райца, Верашчака (J. Bułhak, 1910).jpg|Сядзіба. [[Ян Булгак|Я. Булгак]], 1910 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (T. Boretti, 1894) (4).jpg|[[Спаса–Праабражэнская царква (Райца)|Царква]]. Т. Барэці, да 1894 г. Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г. Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (1916-17).jpg|Царква, 1916—17 гг. Rajca, Spaskaja. Райца, Спаская (A. Visłocki, 1923).jpg|Царква. А. Віслоцкі, 1923 г. </gallery> == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1999 год — 319 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 320 чал.<ref>{{Крыніцы/БелЭн|13к}} С. 273.</ref>; 2010 год — 305 чал. == Інфраструктура == У Райцы працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, амбулаторыя, аптэка, аддзяленне сувязі. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == * Плябанія (XIX ст.) * Слуп з гербам [[Раецкія|Раецкіх]] — «[[Лебедзь (герб)|Лебедзь]]» * [[Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў (Райца)|Сядзібна-паркавы комплекс Путкамераў]] (XVIII—XIX стагоддзі) * [[Спаса–Праабражэнская царква (Райца)|Царква Перамянення Гасподняга]] (1817; былая ўніяцкая царква, затым касцёл, цяпер царква Святой велікамучаніцы Варвары [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускага экзархата Маскоўскага патрыярхата]]) * Помнікі М. Ф. Гастэлу і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Райцы" class="center"> Orthodox church of St. Barbara in Raytsa (Райца).jpg|Агульны выгляд Частка за вежай была збудавана ў 2000 годзе.JPG|[[Спаса–Праабражэнская царква (Райца)|Спаская царква]] Belarus-Raytsa-Church of Barbara-Park-1.jpg|Брама Slup lebiedz.JPG|Слуп з гербам </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Райца}} * Візіты ўніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг." / Укладальнік Д. Лісейчыкаў. — {{Мн.}}: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с. * Radwan M. Carat wobec Kościoła greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796—1839. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2004. ISBN 83-917615-5-X. == Спасылкі == {{Commons}} * {{radzima2|rayca}} * {{ГБ|http://globustut.by/rajca/index.htm}} {{Райцаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Райцаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна]] [[Катэгорыя:Райца| ]] 6fgi70mkyr1j9a0vrna8a0hs7mhh1jc 0 219863 5159353 5152810 2026-06-28T19:48:52Z Rabbi Mendl 19651 /* I квартал */ арфаграфія 5159353 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bastalia Gallery of Shchemeliov Projekt Tanya Markina.JPG|міні|270 пкс|Творчая майстэрня «Басталія» ў праекце «Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»]] '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == === I квартал === * [[9 студзеня]] — [[15 лютага]]: праект Ганны Балаш «Мадэль Ані», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[10 студзеня]] — [[3 лютага]]: выстаўка «[[Роберт Генін]]. У пошуках раю», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/fotootchet-ob-otkryitii-vyistavki-robert-genin-v-poiskax-raya ''ArtMuseum.by''. Фотоотчет об открытии выставки «Роберт Генин. В поисках рая» {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: урачыстае адкрыццё персанальнай выстаўкі графікі [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіля Шаранговіча]], прысвечанай 75-годдзю мастака, памятнае гашэнне мастацкай капэрты з арыгинальнай маркай «[[Жывапіс]] В. П. Шаранговіча»<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/fotootchyot-o-prazdnovanii-75-letiya-narodnogo-xudozhnika-belarusi-professora-vasiliya-petrovicha-sharangovicha ''ArtMuseum.by''. Фотоотчёт о праздновании 75-летия народного художника Беларуси, профессора Василия Петровича Шаранговича {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] адбылося адкрыццё персанальнай выставы гомельскага мастака Валерыя Ляшкевіча, які не мае пэўнага месца жыхарства, і прэзентацыя дакументальнага фільма пра яго<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/personalnaya-vyistavka-valeriya-lyashkevicha-i-prezentacziya-dokumentalnogo-filma-o-xudozhnike-perekryostok ''ArtMuseum.by''. Персональная выставка Валерия Ляшкевича {{ref-ru}}]</ref> * [[20 студзеня]] — [[23 лютага]]: выстаўка іканапісу «Бог сялянскі, хрысціянскі. [[Бабіцкая іканапісная школа|Бабіцкая ікона]]»<ref>[http://artmuseum.by/ru/vyst/proshedshie-vyistavki/bog-krestyanskij-xristianskij-babichskaya-ikona ''ArtMuseum.by''. Бог крестьянский, христианский. Бабичская икона] {{ref-ru}}</ref>. * [[22 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка твораў [[Павел Васілевіч Масленікаў|П. В. Масленікава]] «Настаўнік і вучні», прысвечаная 100-годдзю мастака. * [[23 студзеня]]: адкрыццё выстаўкі Марыны Эльяшэвіч «Карункі снегу белага», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск * [[4 лютага]] — [[15 лютага]]: выстаўка жывапісу «Крыніца святла», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grupavaya_vyistaka_zhyivapsu_kryincza_svyatla.html Выстаўка жывапісу «Крыніца святла»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[14 лютага]] — [[27 лютага]]: выстаўка жывапісу Алены Шлегель «Алфавіт», «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[12 лютага]] — [[10 сакавіка]]: выстаўка твораў [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/otkryitie-vyistavki-proizvedenij-arlena-mixajlovicha-kashkurevicha Открытие выставки произведений Арлена Михайловича Кашкуревича {{ref-ru}}]</ref> * [[17 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка пейзажнага фотаздымку «Карпаты — чарiвний край», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[19 лютага]] — [[7 сакавіка]]: выстаўка станковай графікі [[Валерый Пятровіч Славук|Валерыя Славука]] і кабінетнай скульптуры Мікалая Байрачнага, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[27 лютага]] — [[28 сакавіка]]: выстаўка твораў Дзмітрыя Лазовага, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[5 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі баціка і графікі мастакоў Алены і Валерыі Лянка, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[6 сакавіка]] — [[30 сакавіка]]: '''праект Канстанціна Селіханава «Логасы. Тое, што робіць нашае жыццё камфортным»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск<ref>[http://ygallery.by/exhibitions/0006816/ «Логасы. Тое, што робіць нашае жыццё камфортным»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140304230953/http://ygallery.by/exhibitions/0006816/ |date=4 сакавіка 2014 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 02.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 04.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 01.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk BELSAT.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk - Maxim Petrul.JPG|[[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]], [[Альгерд Бахарэвіч]] Выява:Logoses Selikhanov.jpg </gallery></center> * [[11 сакавіка]] — [[29 сакавіка]]: '''групавы праект «Штучнае асвятленне. [[Клара Цэткін|Клара]] і [[Роза Люксембург|Роза]]»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]. Жывапіс — Марта Шматава. Фотамастацтва — Мікалай Батвіннік<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grupavyi_praekt_shtuchnae_asvyatlenne._klara_roza1.html Выстаўка «Штучнае асвятленне. Клара і Роза»]{{Недаступная спасылка}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Marta Shmatava Mooving 120 x 240 Group exhibition Clara and Rose 2014 Minsk.JPG|Марта Шматава «Рух» Выява:Marta Shmatava Who am I? Group exhibition Clara and Rosa 2014 Minsk.jpg|Марта Шматава «Хто я?» Выява:Marta Shmatava Exhibition Clara and Rosa 2014 Minsk.jpg|Марта Шматава </gallery></center> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Tatiana Radzivilko.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Ilona Kasabuka.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Zoya Luzevich.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Elena Shlegel.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Marta Shmatova.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Katerina Sumareva.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Tatiana Kondratenko.jpg </gallery></center> * [[21 сакавіка]] — [[18 красавіка]]: выстаўка жывапісу [[Кастусь Качан|Кастуся Качана]] і [[Уладзімір Уладзіміравіч Кожух|Уладзіміра Кожуха]] «Духоўны свет», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/vyistaka-zhyivapsu-uladzmra-kozhuxa-kanstanczna-kachana-duxonyi-svet ''ArtMuseum.by''. Выстаўка жывапісу Канстанціна Качана і Уладзіміра Кожуха]</ref> * [[27 сакавіка]] — [[10 ліпеня]]: '''арт-праект «[[Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі|10 стагоддзяў мастацтва Беларусі]]»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/itogi-vyistavki-desyat-vekov-iskusstva-belarusi ''ArtMuseum.by''. Итоги выставки «Десять веков искусства Беларуси» {{ref-ru}}]</ref> <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Dormition of the Mother of God - Ten Centuries of Art in Belarus.JPG|Успенне Маці Божай. Невядомы майстар. 2-я палова XVIII ст. Дрэва, разьба, паліхрамія. Выява:Маці Божая Агнявідная. Веткаўская школа. Ікона ў шытым бісерным акладзе.jpg|[[Маці Божая]] Агнявідная. [[Веткаўская іканапісная школа|Веткаўская школа]] Выява:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|Царская брама. XVIII век. Дрэва, разьба, пазалота. Выява:Aron Kodesh by Dave ben Israel 10 Centuries of Art of Belarus.JPG|Арон кадэш. Майстар — Дэйв, сын Ізраіля. XVIII ст. Дрэва, разьба. Выява:Chaim Soutine EVA.jpg|[[Хаім Суцін]], «[[Ева]]», 1928 Выява:Хлопчык у саламяным капелюшы.jpg|[[Іван Хруцкі]], «Хлопчык у саламяным капялюшы» </gallery></center> === II квартал === * [[1 красавіка]] — [[16 красавіка]]: выстаўка Віктара Пятрова «Зялёная сцяна старога дома — 2», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[11 красавіка]] — [[25 красавіка]]: выстаўка Анастасіі Шумілінай «Назву прыдумай сам», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[15 красавіка]]: ўрачыстае адкрыццё выстаўкі «Арт-крок — 2014», галерэя «Лабірынт», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=97672&lang=ru&rubricId=893 Арт-крок — 2014 {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[19 красавіка]] — [[27 красавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу Галіны Горавай «Касмічнае падарожжа», Палац мастацтва, Мінск * [[21 красавіка]] — [[10 чэрвеня]]: '''выстаўка сучаснага мастацтва «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта»''' ў рамках правядзення Чэмпіянату свету па хакеі, Мінск<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_suchasnaga_mastacztva_avant-garte._ad_kvadrata_da_abekta.html «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[23 красавіка]] — [[11 мая]]: '''выстаўка секцыі жывапісу [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]] «Лабірынт»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 01.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 03.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 05.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 07.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk Oleg Kostiuchenko.JPG </gallery></center> * [[27 красавіка]]: юбілейная выстаўка Міхаіла Барздыкі, прымеркаваная да 70-годдзя мастака, [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Минск * [[30 красавіка]] — [[15 мая]]: '''выстаўка «Арэна БелАрт», прысвечаная Чэмпиянату мира па хакеі''', Палац мастацтва, Мінск <gallery mode=packed heights=190> |«Гульні з дажджом». Куратар — [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] </gallery></center> * [[30 красавіка]] — [[18 мая]]: '''выстаўка «TRANSCENSUM»''' Аляксея Краўчанкі і [[Віктар Аляксандравіч Шылко|Віктара Шылко]] ў межах праекта '''«ForteПРОУН — Дырэкторыя Авангарду»'''<ref>[http://mtis.tv/news/vo-dvorec-iskusstva-na-chetyre-vystavki.html Во Дворец искусства — на четыре выставки! {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> <gallery mode=packed heights=130> Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 01.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 09.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 11.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 13.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 12.JPG </gallery></center> * [[8 мая]] — [[14 верасня]]: выстаўка «Back in BSSR / Зноў у БССР» плакаты і прадметы савецкай эпохі (1940 — 80-я), Музей гісторыі горада Мінска * [[13 мая]] — [[25 мая]]: '''Рэспубліканская моладзевая выстаўка Беларускага саюза мастакоў «UNDER 35»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 05.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Andrey Yarashevich.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Obereg Oleg Kostsiuchenko.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Vasil Tsimashou.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Yuri Peuneu 01.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Logvin Semiletov Sustov.JPG </gallery></center> * [[17 мая]]: '''Ноч музеяў''' <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum - Larisa Finkelshtein Divina Armonia.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 02.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 03.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 04.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 05.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 01.JPG </gallery></center> * [[17 мая]] — [[29 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу [[Аляксандр Анатолевіч Ісачоў|Аляксандра Ісачова]] і Алега Арлова, мастацкая галерэя імя Міхаіла Савіцкага, Мінск * [[19 мая]]: ўрачыстае адкрыццё мемарыяльнай дошкі ў гонар [[Міхал Казімір Агінскі|Міхаіла Казіміра Агінскага]] на новым будынку [[Слонімскі драматычны тэатр|драмтэатра ў Слоніме]], скульптар [[Леанід Леанідавіч Богдан|Леанід Богдан]]<ref>[http://www.bel-jurist.com/page/mih-kaz-oginsky Мемориальная доска в честь Михаила Казимира Огинского на новом здании драмтеатра в Слониме]</ref> * [[19 мая]] — [[28 мая]]: выстаўка твораў Сяргея Лебедзева «Песні гор», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[20 мая]] — [[1 чэрвеня]]: '''Рэспубліканская выстаўка секцыі скульптуры Беларускага саюза мастакоў «Беларуская скульптура: ХХІ»''', Палац мастацтва <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 01.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 02.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 03.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 04.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 05.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 06.jpg </gallery></center> * [[20 мая]] — [[2 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Сямёна Дамарада «Па ціхай вадзе», «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://artgallery.by/vystavki/domarad2014/ Выстаўка жывапісу Сямёна Дамарада «Па ціхай вадзе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160322014149/http://artgallery.by/vystavki/domarad2014/ |date=22 сакавіка 2016 }}</ref> * [[29 мая]] — [[16 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу і графікі Віктара Ігнатавіча Кліменкі (1941—2010) «Мы толькі вандроўнікі…»<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/vyistavka-zhivopisi-i-grafiki-viktora-ignatovicha-klimenko-19412010-myi-tolko-stranniki ''ArtMuseum.by''. Выставка живописи и графики Виктора Игнатовича Клименко]</ref> * [[3 чэрвеня]] — [[16 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Івана Мядзведзева «Прыбалтыка. 60 — гадоў назад», «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://artgallery.by/vystavki/medvedev/ «Прыбалтыка. 60 — гадоў назад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416033041/http://artgallery.by/vystavki/medvedev/ |date=16 красавіка 2016 }}</ref> * [[4 чэрвеня]] — [[15 чэрвеня]]: персанальная выстаўка жывапісу Васіля Касцючэнкі «Зямляне», Палац мастацтва, Мінск<ref>[http://www.belta.by/ru/all_news/culture/V-Minske-otkrylas-personalnaja-vystavka-zhivopisi-Vasilija-Kostjuchenko_i_671446.html В Минске открылась персональная выставка живописи Василия Костюченко]</ref> * [[11 чэрвеня]] — [[21 чэрвеня]]: '''арт-праект Васіля Зянько «EX NIHILO»''', галерэя «Універсітэт культуры», Мінск"<ref>[http://whereminsk.by/minsk/news/one/1600 арт-праект Васіля Зянько «EX NIHILO»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304131341/http://whereminsk.by/minsk/news/one/1600 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Leonid Khobotov in Gallery University of Culture 11.06.2014.JPG Выява:Olga Arkhipova in Gallery University of Culture 11.06.2014.JPG Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-03.JPG Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-06.JPG Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-07.JPG </gallery></center> * [[12 чэрвеня]] — [[21 чэрвеня]]: мастацка-адукацыйны праект «Штучны адбор», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная юбілейная выстаўка [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова|Наталлі Чорнагаловы]]''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 01.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 02.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 03.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 04.JPG </gallery></center> * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная выстаўка жывапісу Барыса Зэхера''', прысвечаная юбілею мастака, Палац мастацтва, Мінск<ref>{{Cite web |url=http://afisha.relax.by/expo/10348862-personalynaja-vystavka-khudozhnika-igorya-vlasova/minsk/ |title=Выстаўка Ігара Уласава «Каханне да жыцця» |access-date=17 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701141336/http://afisha.relax.by/expo/10348862-personalynaja-vystavka-khudozhnika-igorya-vlasova/minsk/ |archivedate=1 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Rygor Sitnitsa.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Mikola Zalatukha.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 04.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 05.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 07.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 06.JPG </gallery></center> * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная юбілейная выстаўка Марыты Голубевай «Час піць гарбату…»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014.jpg Выява:Exhibition in Palace of Art 2014-06-18 Leanid Khobatau.jpg Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 05.jpg Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Arts 18.06.2014 Yuri Gavrin.jpg Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 07.jpg </gallery></center> * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''Рэспубліканская выстаўка секцыі манументальна-дэкаратыўнага мастацтва «Спектар»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 01.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 02.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 03.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 05.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 04.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 06.jpg </gallery></center> * [[25 чэрвеня]] — [[5 ліпеня]]: '''выстаўка акварэлі Любові Абрамавай «D ∙ ART ∙ S»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] === III квартал === * [[1 ліпеня]]: адкрыццё выстаўкі творчай суполкі «Абуджэнне» ў выставачнай зале Палаца культуры [[Узда|Узды]]. Удзельнікі — мастакі Яўген Шунейка, Фёдар Ладуцька, Андрэй Лычкоўскі і Уладзімір Сайко<ref>[http://www.uzdanews.by/?p=28388 Сустрэча з мастацтвам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100552/http://www.uzdanews.by/?p=28388 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> * [[8 ліпеня]] — [[26 ліпеня]]: выстаўка графікі Марыны Эльяшэвіч «Перакрыжаванне дарог», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_grafk_maryinyi_elyashevch_perakryizhavanne_darog.html Выстаўка Марыны Эльяшэвіч «Перакрыжаванне дарог»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[15 ліпеня]] — [[15 жніўня]]: выстаўка Аксаны Бодзiш «Бачнае — Нябачнае», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[22 ліпеня]] — [[23 жніўня]]: выстаўка жывапісу [[Міхаіл Рыгоравіч Шыкаў|Міхаіла Шыкава]] «Сады», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 01.JPG Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 02.JPG Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 04.JPG </gallery></center> * [[7 жніўня]] — [[23 жніўня]]: выстаўка скульптуры [[Сяргей Апанасавіч Бандарэнка|Сяргея Бандарэнкі]] «Конь і яго рыцар», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[7 жніўня]] — [[10 верасня]]: культурна-асветніцкі праект «Перазвон стагоддзяў», прымеркаваны да 100-годдзя пачатку Першай сусветнай вайны, галерэя «Лабірынт», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Минск<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=104532&lang=ru&rubricId=893 «Перезвон столетий» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[14 жніўня]] — [[14 верасня]]: арт-праект [[Орша|аршанскага]] мастака-графіка Паўла Сідаровіча «BELLUM OMNIUM CONTRA OMNES», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[26 жніўня]] — [[6 верасня]]: выстаўка беларускага графіка Сяргея Баленка «…нічога іншага не прапаноўваецца…», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_grafk_syargeya_balenka_..._nchoga_nshaga_ne_prapanovaeczcza.html Выстаўка графіка Сяргея Баленка «… нічога іншага не прапаноўваецца …»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[5 верасня]] — [[10 кастрычніка]]: '''арт-праект «Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Л. Шчамялёва]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/afisha/ АртДайджест—Беларусь. Пресс-релиз выставки «Диалог эпох. Интерпретации» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150120010446/http://artdigest-belarus.com/afisha/ |date=20 студзеня 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 01.JPG|[[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|К. Селіханаў]], [[Алег Васілевіч Касцючэнка|А. Касцючэнка]], А. Некрашэвіч, С. Грыневіч, Р. Вашкевіч, [[Адам Глобус|А. Глобус]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Л. Фінкельштэйн]] Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 04.JPG| Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Adam Globus Sergey Grinevich.JPG|[[Адам Глобус]], Алена Адамчык, Сяргей Грыневіч Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 06.JPG Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Ruslan Vashkevich.JPG|Інтэрв'ю з мастаком Русланам Вашкевічам Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Alexandr Nekrashevich.JPG|Беларускі мастак Аляксандр Некрашэвіч </gallery></center> * [[8 верасня]] — '''адкрыццё праекту «АРТ-Забор»''' у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 01.JPG|Адкрыццё выставы «АРТ-Забор» 8 верасня 2014. Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Uladzimir Prakaptsou.JPG|Алег Хусаенаў, [[Уладзімір Пракапцоў]] Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Ruslan Vashkevich 01.JPG|Мастак Руслан Вашкевіч Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 09 Yury Yakovenko`s Exhibition.JPG|Інсталяцыя [[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрыя Якавенкі]] Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Siarhey Hrynevich.JPG|Мастак Сяргей Грыневіч </gallery></center> * [[9 верасня]] — [[27 верасня]]: выстаўка жывапісу Народнага мастака Беларусі, прафесара [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзіміра Тоўсціка]] «Чалавек і горад», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[11 верасня]] — адкрыццё выстаўкі «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі» ў галерэі Літоўскага мастацкага музея ў рамках Дзён культуры Беларусі ў Літве<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/otkryitie-vyistavki-xudozhniki-parizhskoj-shkolyi-iz-belarusi-v-litovskom-xudozhestvennom-muzee ''ArtMuseum.by''. Адкрыццё выстаўкі «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі» ў галерэі Літоўскага мастацкага музея ў рамках Дзён культуры Беларусі ў Літве]</ref> * [[16 верасня]] — [[29 верасня]]: выстаўка графікі Вялянціны Шобы «Каляндар», «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[19 верасня]] — [[18 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Васіля Матусевіча і [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Пасля лета»''', галерэя «ЛаСандр-Арт», Мінск<ref>[http://minsknews.by/blog/2014/09/19/hudozhestvennaya-galereya-lasandr-art-priglashaet-na-vyistavku-zhivopisi-posle-leta/ Выстаўка жывапісу Васіля Матусевіча і Валерыя Песіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150428170546/http://minsknews.by/blog/2014/09/19/hudozhestvennaya-galereya-lasandr-art-priglashaet-na-vyistavku-zhivopisi-posle-leta/ |date=28 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Opening Exhibition of Vasily Matusevich's paintings 19.09.2014 LaSandr-Art Gallery 01.JPG Выява:Opening Exhibition of Valera Pesin's paintings 19.09.2014 with Wife in LaSandr-Art Gallery Minsk.JPG Выява:Opening Exhibition of Pesin's and Matusevich's paintings 19.09.2014 Hanna Karaleva Vika Retskaya.JPG Выява:Opening Exhibition of Vasily Matusevich's paintings 19.09.2014 with Zoya in LaSandr-Art Gallery.JPG Выява:Siarhej Chareūski Valera Pesin LaSandr-Art 2014 September 19 Minsk.JPG </gallery></center> * [[23 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: '''выстаўка керамікі Валерыя Калтыгіна «З Любоўю да Вас…»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/persanalnaya_vyistaka_keramk_valeryiya_kaltyigna_z_lyuboyu_da_vas.html Выстаўка Валерыя Калтыгіна «З Любоўю да Вас…»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[30 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: '''фатаграфічны праект Віктара Гіліцкага «Апошні візіт»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] === IV квартал === * [[13 кастрычніка]] — [[30 кастрычніка]]: выстаўка жывапісу Ірыны Ясюкайць-Дударавай '''«Погляд цішыні»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[14 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Уладзіміра Акулава''', прысвечаная 60-годдзю мастака, галерэя «Панарама», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&lang=ru&rubricId=893 Выставка живописи Владимира Акулова {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711034541/http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&lang=ru&rubricId=893 |date=11 ліпеня 2015 }}</ref> * [[14 кастрычніка]] — [[28 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Уладзіміра Савіча «Парог»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[20 кастрычніка]] — [[18 лістапада]]: '''Сто твораў за сто гадоў''', выстаўка жывапісу сям’і [[Шыбнёў|Шыбнёвых]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Shibniov exhibitions Minsk National Art Museum.jpg Выява:Shibniovs exhibitions Minsk National Art Museum.jpg </gallery></center> * [[22 кастрычніка]] — [[24 лістапада]]: '''Рэспубліканская мастацкая выстаўка «Разумны метал»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=150> Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 01.JPG| Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 02.JPG|[[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 08.JPG|Народны артыст Беларусі [[Барыс Іванавіч Луцэнка|Барыс Луцэнка]] Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 11.JPG|Беларускі мастак-канцэптуаліст і спявак [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 13.JPG|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў|Леанід Дзягілеў]] </gallery></center> * [[23 кастрычніка]] — [[9 лістапада]]: '''выстаўка секцыі графікі Беларускага саюза мастакоў «Tour de Беларусь. Пралог»''', Палац Мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 03.JPG Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 05.JPG Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 01.JPG Выява:Yury Yakovenko 23.10.2014 Palace of Art Minsk.jpg Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 02.JPG Выява:Tour de Belarus Exhibition of drawings in Palace of Art 23.10.2014 Roman Sustov.JPG </gallery></center> * [[29 кастрычніка]] — [[11 лістапада]]: '''выстаўка жывапісу Юліі Мацуры''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[30 кастрычніка]] — [[1 снежня]]: '''выстаўка графікі Юрыя Якавенкі «Царства Саламона»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=109332&lang=ru&rubricId=893 «Царство Соломона» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 05.JPG|[[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрый Якавенка]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Mikhail Borozna.JPG|[[Міхаіл Рыгоравіч Баразна|Міхаіл Баразна]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Rygor Sitnica.JPG|[[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Siarhej Chareūski Georgy Skripnichenko.JPG|[[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргей Харэўскі]] з [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгіем Скрыпнічэнкам]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 04.JPG|[[Яўген Антонавіч Ксяневіч|Яўген Ксяневіч]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 03.JPG </gallery></center> * [[31 кастрычніка]] — [[22 лістапада]]: '''біенале «ПаСТУЛат»''', галерэя «Універсітэт Культуры» <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10.JPG|«Вострае шматкроп'е». [[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]] Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10 Dmitry Surski.JPG|Старшыня Саюза дызайнераў Беларусі Дзмітрый Сурскі Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10. Hanna Silivonchik.JPG Выява:Denis_Barsukov_Three_Colors_2014.JPG|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]] «Тры колеры». Палатно, алей. Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10 Vasily Matusevich.JPG Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10. Uliana Fedotova.jpg </gallery></center> * [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: персанальная выстаўка жывапісу [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пятра Шарыпы]], прысвечаная памяці мастака (11.04.1942 — 03.11.2013), Палац Мастацтва, Мінск<ref>[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Галерэя ПАЛАЦ МАСТАЦТВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}</ref> * [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: выстаўка Тараса Паражняка, прысвечанай 90-годдзю мастака, Палац Мастацтва, Мінск<ref>[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Галерэя ПАЛАЦ МАСТАЦТВА. Выстаўка Тараса Паражняка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}</ref> * [[13 лістапада]] — [[13 снежня]]: '''«Сума Сумарум». Праект былой галерэі «Шостая лінія»'''. Праект быў прадстаўлены на дзвюх пляцоўках горада Мінска — у [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва]] і Цэнтры Сучасных Мастацтваў<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/suma_sumarum._proekt_legendarnoj_galerei_shestaya_liniya.html «Сума Сумарум». Праект легендарнай галерэі «Шостая лінія»]{{Недаступная спасылка}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Varabiev Bigdai.JPG|Ірына Бігдай скрозь скульптуру Андрэя Вараб'ёва Выява:Opening Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Sharangovich Borozna Bigdai 01.JPG|Наталля Шаранговіч, [[Міхаіл Рыгоравіч Баразна|Міхаіл Баразна]], Ірына Бігдай |Цімафей Ізотаў, [[Валера Песін]] |[[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]], [[Валера Песін]] Выява:Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Minsk Savchenko Kozhemiakin.JPG|Ігар Саўчанка, Сягей Кажамякін |Каменныя твары Ігара Кашкурэвіча </gallery></center> * [[13 лістапада]] — [[26 лістапада]]: выстаўка жывапісу Зоі Луцэвіч, «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[13 лістапада]] — [[30 лістапада]]: выстаўка Алены Марцьянавай «Сумбурны стыль-life», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[17 лістапада]] — [[31 снежня]]: выстаўка «Выратаваныя каштоўнасці», на якой прадстаўлены некалькі дзясяткаў твораў заходнееўрапейскага, усходняга і рускага мастацтва — іканапіс і мастацкае ліццё, узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У экспазіцыі прадстаўлены больш за 300 помнікаў гісторыі і культуры, твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Яна складаецца з помнікаў нумізматыкі і баністыкі XV—XX стагоддзяў, прадметаў з каштоўных металаў, а таксама твораў мастацтва краін Усходу і Заходняй Еўропы. Дапаўняюць выстаўку творы сакральнага мастацтва — узоры [[растоў]]скай [[фініфц]]і, рускага меднага ліцця і рарытэтныя кніжныя выданні * [[27 лістапада]] — [[11 снежня]]: выстаўка жывапісу Вікторыі Ільіной «Вежа», «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://artgallery.by/vystavki/vystavka-ilina-viktoriya/ Выстаўка жывапісу Вікторыі Ільіной «Вежа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311075416/http://artgallery.by/vystavki/vystavka-ilina-viktoriya/ |date=11 сакавіка 2016 }}</ref> * [[27 лістапада]] — [[14 снежня]]: '''IV біенале жывапісу, графікі і скульптуры «Формазмест-703»''', Палац Мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 01.jpg|[[Аляксандр Валянцінавіч Дранец|Аляксандр Дранец]], Леанід Хобатаў, Анна Грыневіч, [[Леў Барысавіч Алімаў|Леў Алімаў]], [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]] Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 10.jpg|Марта Шматава на фоне яе твора Выява:IV Biennale FORMAZMEST Palace of Art Minsk 27.11.2014 Spartak Arutiunian.JPG|Скульптар [[Спартак Аруцюнян]] Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 09.JPG|Мастакі Тамара Шэлест, Уладзімір Канцадайлаў |Cкульптура [[Аляксандр Уладзіміравіч Батвінёнак|Аляксандра Батвінёнка]], прысвечаная [[Анатоль Анікейчык|Анатолю Анікейчыку]] |«[[Пабла Пікаса]]». Скульптар [[Аляксандр Уладзіміравіч Батвінёнак|Аляксандр Батвінёнак]] </gallery></center> * [[16 снежня]] — [[17 студзеня]]: выстаўка «Кераміка начы» па выніках міжнароднага пленэру па кераміцы «Арт-жыжаль 2014», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>{{Cite web |url=http://art-center.by/afisha/art_zhyizhal_2014_keramka_nachyi.html |title=Выстаўка «Кераміка начы» |access-date=25 студзеня 2015 |archive-date=26 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326073229/http://art-center.by/afisha/art_zhyizhal_2014_keramka_nachyi.html |url-status=dead }}</ref> * [[17 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіля Касцючэнкі]] «Каляровыя аповеды», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/37-adkrycce-vystavy-zhyvapsu-vaslya-kascyuchenk-kalyarovyya-apovyady.html Сайт ArtDigest-Belarus. Адкрыццё выстаўкі жывапісу Васіля Касцючэнкі «Каляровыя аповеды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305044203/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/37-adkrycce-vystavy-zhyvapsu-vaslya-kascyuchenk-kalyarovyya-apovyady.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Interview Vasily Kostiuchenko to BELSAT in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg| [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіль Касцючэнка]] дае інтэрв'ю каналу [[БелСат]] Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Larisa Finkelshtein.jpg|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў|Леанід Дзягілеў]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg|дырэктар Музею сучаснага мастацтва [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]], мастакі Васіль Кастючэнка, [[Рыгор Абрамавіч Несцераў|Рыгор Несцераў]] Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Olga Rybchinska.jpg|Вольга Рыбчынская, Наталля Шаранговіч Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Simon Domorad.jpg|Беларускія мастакі Спартак Арутюнян, [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] </gallery></center> == З’явіліся == * [[2 красавіка]] — памятны знак [[Гарадскія шалі (Мінск)|Гарадскія шалі]] у [[Мінск]]у, усталява­ны ля [[Мінская ратуша|гарадской ра­ту­шы]], які свед­чыць пра атры­ман­не го­ра­дам [[Магдэбургскае права|Магдэбургска­га пра­ва]] ў [[1499]] го­дзе. Скульптар [[Аляксандр Віктаравіч Прохараў|Аляксандр Прохараў]], архітэктар [[Сяргей Георгіевіч Багласаў|Сяргей Багласаў]]. Кам­па­зі­цыя скла­да­ец­ца з фі­гур трох гара­джан, якія за­клю­ча­юць здзел­ку по­бач з вя­лі­кі­мі ша­ля­мі: адзін уз­важ­вае груз, дру­гі ад­дае ма­не­ты, трэ­ці пры­мае за­роб­ле­ныя гро­шы<ref name="zviazda">{{Cite web |url=http://zviazda.by/2014/04/38537.html |title=«Гарадскія шалі» як права на самакіраванне |access-date=5 ліпеня 2015 |archive-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710010017/http://zviazda.by/2014/04/38537.html |url-status=dead }}</ref> * [[Музей-дача Васіля Быкава]] * [[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду, Віцебск]] * [[Помнік Ізяславу]], Заслаўе * [[Помнік Максіму Танку]], Мядзел == Памерлі == * [[3 лютага]] — [[Аляксандр Ігаравіч Дасужаў|Аляксандр Дасужаў]] (нар. [[1945 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1945]]), беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]] * [[12 лютага]] — [[Рыгор Піліпавіч Клікушын|Рыгор Клікушын]], беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]]. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[14 лютага]] — [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Гаўрыла Вашчанка]] (нар. [[1928 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1928]]), беларускі [[мастак]], [[жывапіс]]ец<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Ващенко Гавриил Харитонович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 107 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Народны мастак Беларусі]] (1988). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1977)<ref name="БС"/>. Прафесар (1980)<ref name="БС"/>. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі * [[1 сакавіка]] — [[Леанід Мендэлевіч Левін|Леанід Левін]] (нар. [[1936 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1936]]), [[заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь]], адзін з аўтараў мемарыяльнага комплексу «[[Хатынь]]» * [[25 красавіка]] — [[Генадзь Хацкевіч]] (нар. [[1952 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1952]]), беларускі мастак * [[13 ліпеня]] — [[Язэп Крупскі]] (нар. [[1934 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1934]]), беларускі мастак * [[29 жніўня]] — [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанцін Шаранговіч]] (нар. [[1956 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1956]]), беларускі мастак-графік, педагог * [[3 кастрычніка]] — [[Рыгор Кійко]], беларускі мастак-кераміст, уваходзіў у творчую суполку [[Беларускі Саюз мастакоў|БСМ]] «Пагоня» * [[3 кастрычніка]] — [[Алена Канстанцінаўна Рэсіна]], беларускі мастацтвазнаўца, супрацоўнік [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музею Беларусі]], аўтар манаграфій аб [[Іван Фаміч Хруцкі|Іване Хруцкім]], куратар выстаў жывапісу [[Апалінарый Гіляравіч Гараўскі|А. Гараўскага]], [[Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля|В. Бялыніцкага-Бірулі]], [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/ushla-iz-zhizni-elena-konstantinovna-resina Ушла из жизни Елена Константиновна Ресина {{ref-ru}}]</ref> * [[19 кастрычніка]] — Фёдар Адамавіч Ястраб * [[3 лістапада]] — [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пётр Шарыпа]] (нар. [[1942 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1942]]), беларускі мастак-жывапісец, педагог == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Marta Shmatava 2014 Color dream 100x80.jpg|Марта Шматава «Каляровая мара». Палатно, алей, 100 x 80 см. Выява:Marta Shmatava 2014 Two and moon 100x80.JPG|Марта Шматава «Двое пад луной». Палатно, алей, 100 х 80 см. Выява:Мелодия любви.х.м.70х90.2014.jpg|[[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]] «Мелодыя кахання». Палатно, алей, 70 х 90 см. Выява:Красные туфельки.х.м.70х70.2014.jpeg|Алег Касцючэнка «Чырвоныя пантофлі». Палатно, алей, 70 х 70 см. </gallery></center> == Галерэя скульптуры == <center><gallery mode=packed heights=210> Выява:Maksim Piatrul Counterbutterfly 2014.JPG|[[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]], «Матылёк», h = 45 cм, бронза, сілумін, граніт </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2014 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2014 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] 7tvg18wwb9f5nvqbmmqeqh0e6fmo9jj 5159355 5159353 2026-06-28T19:52:30Z Rabbi Mendl 19651 /* I квартал */ вікіфікацыя 5159355 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bastalia Gallery of Shchemeliov Projekt Tanya Markina.JPG|міні|270 пкс|Творчая майстэрня «Басталія» ў праекце «Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»]] '''[[2014]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == === I квартал === * [[9 студзеня]] — [[15 лютага]]: праект Ганны Балаш «Мадэль Ані», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[10 студзеня]] — [[3 лютага]]: выстаўка «[[Роберт Генін]]. У пошуках раю», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/fotootchet-ob-otkryitii-vyistavki-robert-genin-v-poiskax-raya ''ArtMuseum.by''. Фотоотчет об открытии выставки «Роберт Генин. В поисках рая» {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: урачыстае адкрыццё персанальнай выстаўкі графікі [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіля Шаранговіча]], прысвечанай 75-годдзю мастака, памятнае гашэнне мастацкай капэрты з арыгинальнай маркай «[[Жывапіс]] В. П. Шаранговіча»<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/fotootchyot-o-prazdnovanii-75-letiya-narodnogo-xudozhnika-belarusi-professora-vasiliya-petrovicha-sharangovicha ''ArtMuseum.by''. Фотоотчёт о праздновании 75-летия народного художника Беларуси, профессора Василия Петровича Шаранговича {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] адбылося адкрыццё персанальнай выставы гомельскага мастака Валерыя Ляшкевіча, які не мае пэўнага месца жыхарства, і прэзентацыя дакументальнага фільма пра яго<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/personalnaya-vyistavka-valeriya-lyashkevicha-i-prezentacziya-dokumentalnogo-filma-o-xudozhnike-perekryostok ''ArtMuseum.by''. Персональная выставка Валерия Ляшкевича {{ref-ru}}]</ref> * [[20 студзеня]] — [[23 лютага]]: выстаўка іканапісу «Бог сялянскі, хрысціянскі. [[Бабіцкая іканапісная школа|Бабіцкая ікона]]»<ref>[http://artmuseum.by/ru/vyst/proshedshie-vyistavki/bog-krestyanskij-xristianskij-babichskaya-ikona ''ArtMuseum.by''. Бог крестьянский, христианский. Бабичская икона] {{ref-ru}}</ref>. * [[22 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка твораў [[Павел Васілевіч Масленікаў|П. В. Масленікава]] «Настаўнік і вучні», прысвечаная 100-годдзю мастака. * [[23 студзеня]]: адкрыццё выстаўкі Марыны Эльяшэвіч «Карункі снегу белага», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск * [[4 лютага]] — [[15 лютага]]: выстаўка жывапісу «Крыніца святла», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grupavaya_vyistaka_zhyivapsu_kryincza_svyatla.html Выстаўка жывапісу «Крыніца святла»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[14 лютага]] — [[27 лютага]]: выстаўка жывапісу Алены Шлегель «Алфавіт», «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[12 лютага]] — [[10 сакавіка]]: выстаўка твораў [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/otkryitie-vyistavki-proizvedenij-arlena-mixajlovicha-kashkurevicha Открытие выставки произведений Арлена Михайловича Кашкуревича {{ref-ru}}]</ref> * [[17 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка пейзажнага фотаздымку «Карпаты — чарiвний край», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[19 лютага]] — [[7 сакавіка]]: выстаўка станковай графікі [[Валерый Пятровіч Славук|Валерыя Славука]] і кабінетнай скульптуры Мікалая Байрачнага, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[27 лютага]] — [[28 сакавіка]]: выстаўка твораў Дзмітрыя Лазовага, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[5 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі баціка і графікі мастакоў Алены і Валерыі Лянка, [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[6 сакавіка]] — [[30 сакавіка]]: '''праект Канстанціна Селіханава «Логасы. Тое, што робіць нашае жыццё камфортным»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск<ref>[http://ygallery.by/exhibitions/0006816/ «Логасы. Тое, што робіць нашае жыццё камфортным»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140304230953/http://ygallery.by/exhibitions/0006816/ |date=4 сакавіка 2014 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 02.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 04.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk 01.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk BELSAT.JPG Выява:LOGOSES - Exhibition by Konstantin Selikhanov 6.03.2014 Ў gallery Minsk - Maxim Petrul.JPG|[[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]], [[Альгерд Бахарэвіч]] Выява:Logoses Selikhanov.jpg </gallery></center> * [[11 сакавіка]] — [[29 сакавіка]]: '''групавы праект «Штучнае асвятленне. [[Клара Цэткін|Клара]] і [[Роза Люксембург|Роза]]»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]. Жывапіс — Марта Шматава. Фотамастацтва — Мікалай Батвіннік<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/grupavyi_praekt_shtuchnae_asvyatlenne._klara_roza1.html Выстаўка «Штучнае асвятленне. Клара і Роза»]{{Недаступная спасылка}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Marta Shmatava Mooving 120 x 240 Group exhibition Clara and Rose 2014 Minsk.JPG|Марта Шматава «Рух» Выява:Marta Shmatava Who am I? Group exhibition Clara and Rosa 2014 Minsk.jpg|Марта Шматава «Хто я?» Выява:Marta Shmatava Exhibition Clara and Rosa 2014 Minsk.jpg|Марта Шматава </gallery></center> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Tatiana Radzivilko.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Ilona Kasabuka.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Zoya Luzevich.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Elena Shlegel.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Marta Shmatova.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Katerina Sumareva.jpg Выява:Nickolai Botvinnik Rozengauz Tatiana Kondratenko.jpg </gallery></center> * [[21 сакавіка]] — [[18 красавіка]]: выстаўка жывапісу [[Кастусь Качан|Кастуся Качана]] і [[Уладзімір Уладзіміравіч Кожух|Уладзіміра Кожуха]] «Духоўны свет», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/vyistaka-zhyivapsu-uladzmra-kozhuxa-kanstanczna-kachana-duxonyi-svet ''ArtMuseum.by''. Выстаўка жывапісу Канстанціна Качана і Уладзіміра Кожуха]</ref> * [[27 сакавіка]] — [[10 ліпеня]]: '''арт-праект «[[Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі|10 стагоддзяў мастацтва Беларусі]]»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/itogi-vyistavki-desyat-vekov-iskusstva-belarusi ''ArtMuseum.by''. Итоги выставки «Десять веков искусства Беларуси» {{ref-ru}}]</ref> <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Dormition of the Mother of God - Ten Centuries of Art in Belarus.JPG|Успенне Маці Божай. Невядомы майстар. 2-я палова XVIII ст. Дрэва, разьба, паліхрамія. Выява:Маці Божая Агнявідная. Веткаўская школа. Ікона ў шытым бісерным акладзе.jpg|[[Маці Божая]] Агнявідная. [[Веткаўская іканапісная школа|Веткаўская школа]] Выява:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|Царская брама. XVIII век. Дрэва, разьба, пазалота. Выява:Aron Kodesh by Dave ben Israel 10 Centuries of Art of Belarus.JPG|Арон кадэш. Майстар — Дэйв, сын Ізраіля. XVIII ст. Дрэва, разьба. Выява:Chaim Soutine EVA.jpg|[[Хаім Суцін]], «[[Ева]]», [[1928 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1928]] Выява:Хлопчык у саламяным капелюшы.jpg|[[Іван Хруцкі]], «Хлопчык у саламяным капялюшы» </gallery></center> === II квартал === * [[1 красавіка]] — [[16 красавіка]]: выстаўка Віктара Пятрова «Зялёная сцяна старога дома — 2», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[11 красавіка]] — [[25 красавіка]]: выстаўка Анастасіі Шумілінай «Назву прыдумай сам», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[15 красавіка]]: ўрачыстае адкрыццё выстаўкі «Арт-крок — 2014», галерэя «Лабірынт», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=97672&lang=ru&rubricId=893 Арт-крок — 2014 {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[19 красавіка]] — [[27 красавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу Галіны Горавай «Касмічнае падарожжа», Палац мастацтва, Мінск * [[21 красавіка]] — [[10 чэрвеня]]: '''выстаўка сучаснага мастацтва «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта»''' ў рамках правядзення Чэмпіянату свету па хакеі, Мінск<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_suchasnaga_mastacztva_avant-garte._ad_kvadrata_da_abekta.html «Avant-gARTe. Ад квадрата да аб’екта» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[23 красавіка]] — [[11 мая]]: '''выстаўка секцыі жывапісу [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]] «Лабірынт»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 01.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 03.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 05.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk 07.JPG Выява:Exhibition LABIRINT Palace of Art 23.04.2014 Minsk Oleg Kostiuchenko.JPG </gallery></center> * [[27 красавіка]]: юбілейная выстаўка Міхаіла Барздыкі, прымеркаваная да 70-годдзя мастака, [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Минск * [[30 красавіка]] — [[15 мая]]: '''выстаўка «Арэна БелАрт», прысвечаная Чэмпиянату мира па хакеі''', Палац мастацтва, Мінск <gallery mode=packed heights=190> |«Гульні з дажджом». Куратар — [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] </gallery></center> * [[30 красавіка]] — [[18 мая]]: '''выстаўка «TRANSCENSUM»''' Аляксея Краўчанкі і [[Віктар Аляксандравіч Шылко|Віктара Шылко]] ў межах праекта '''«ForteПРОУН — Дырэкторыя Авангарду»'''<ref>[http://mtis.tv/news/vo-dvorec-iskusstva-na-chetyre-vystavki.html Во Дворец искусства — на четыре выставки! {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> <gallery mode=packed heights=130> Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 01.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 09.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 11.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 13.JPG Выява:Exhibition TRANSCENSUM FortePROUN Palace of Art 30.04.2014 Minsk 12.JPG </gallery></center> * [[8 мая]] — [[14 верасня]]: выстаўка «Back in BSSR / Зноў у БССР» плакаты і прадметы савецкай эпохі (1940 — 80-я), Музей гісторыі горада Мінска * [[13 мая]] — [[25 мая]]: '''Рэспубліканская моладзевая выстаўка Беларускага саюза мастакоў «UNDER 35»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 05.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Andrey Yarashevich.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Obereg Oleg Kostsiuchenko.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Vasil Tsimashou.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Yuri Peuneu 01.JPG Выява:Exhibition UNDER 35 in Palace of Art Minsk 13.05.2014 Logvin Semiletov Sustov.JPG </gallery></center> * [[17 мая]]: '''Ноч музеяў''' <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum - Larisa Finkelshtein Divina Armonia.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 02.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 03.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 04.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 05.JPG Выява:Night of Museums 2014 in National Art Museum of Belarus 01.JPG </gallery></center> * [[17 мая]] — [[29 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу [[Аляксандр Анатолевіч Ісачоў|Аляксандра Ісачова]] і Алега Арлова, мастацкая галерэя імя Міхаіла Савіцкага, Мінск * [[19 мая]]: ўрачыстае адкрыццё мемарыяльнай дошкі ў гонар [[Міхал Казімір Агінскі|Міхаіла Казіміра Агінскага]] на новым будынку [[Слонімскі драматычны тэатр|драмтэатра ў Слоніме]], скульптар [[Леанід Леанідавіч Богдан|Леанід Богдан]]<ref>[http://www.bel-jurist.com/page/mih-kaz-oginsky Мемориальная доска в честь Михаила Казимира Огинского на новом здании драмтеатра в Слониме]</ref> * [[19 мая]] — [[28 мая]]: выстаўка твораў Сяргея Лебедзева «Песні гор», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[20 мая]] — [[1 чэрвеня]]: '''Рэспубліканская выстаўка секцыі скульптуры Беларускага саюза мастакоў «Беларуская скульптура: ХХІ»''', Палац мастацтва <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 01.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 02.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 03.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 04.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 05.jpg Выява:Exhibition Belarusian Sculpture XXI in Palace of Art 20.05.2014 06.jpg </gallery></center> * [[20 мая]] — [[2 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Сямёна Дамарада «Па ціхай вадзе», «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://artgallery.by/vystavki/domarad2014/ Выстаўка жывапісу Сямёна Дамарада «Па ціхай вадзе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160322014149/http://artgallery.by/vystavki/domarad2014/ |date=22 сакавіка 2016 }}</ref> * [[29 мая]] — [[16 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу і графікі Віктара Ігнатавіча Кліменкі (1941—2010) «Мы толькі вандроўнікі…»<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/vyistavka-zhivopisi-i-grafiki-viktora-ignatovicha-klimenko-19412010-myi-tolko-stranniki ''ArtMuseum.by''. Выставка живописи и графики Виктора Игнатовича Клименко]</ref> * [[3 чэрвеня]] — [[16 чэрвеня]]: выстаўка жывапісу Івана Мядзведзева «Прыбалтыка. 60 — гадоў назад», «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://artgallery.by/vystavki/medvedev/ «Прыбалтыка. 60 — гадоў назад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416033041/http://artgallery.by/vystavki/medvedev/ |date=16 красавіка 2016 }}</ref> * [[4 чэрвеня]] — [[15 чэрвеня]]: персанальная выстаўка жывапісу Васіля Касцючэнкі «Зямляне», Палац мастацтва, Мінск<ref>[http://www.belta.by/ru/all_news/culture/V-Minske-otkrylas-personalnaja-vystavka-zhivopisi-Vasilija-Kostjuchenko_i_671446.html В Минске открылась персональная выставка живописи Василия Костюченко]</ref> * [[11 чэрвеня]] — [[21 чэрвеня]]: '''арт-праект Васіля Зянько «EX NIHILO»''', галерэя «Універсітэт культуры», Мінск"<ref>[http://whereminsk.by/minsk/news/one/1600 арт-праект Васіля Зянько «EX NIHILO»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304131341/http://whereminsk.by/minsk/news/one/1600 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Leonid Khobotov in Gallery University of Culture 11.06.2014.JPG Выява:Olga Arkhipova in Gallery University of Culture 11.06.2014.JPG Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-03.JPG Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-06.JPG Выява:Vasily Zenko Exhibition in Gallery University of Culture 11.06.2014-07.JPG </gallery></center> * [[12 чэрвеня]] — [[21 чэрвеня]]: мастацка-адукацыйны праект «Штучны адбор», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная юбілейная выстаўка [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова|Наталлі Чорнагаловы]]''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 01.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 02.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 03.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014.JPG Выява:Exhibition of Natalia Chernogolova in Minsk Palace of Art 22.06.2014 04.JPG </gallery></center> * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная выстаўка жывапісу Барыса Зэхера''', прысвечаная юбілею мастака, Палац мастацтва, Мінск<ref>{{Cite web |url=http://afisha.relax.by/expo/10348862-personalynaja-vystavka-khudozhnika-igorya-vlasova/minsk/ |title=Выстаўка Ігара Уласава «Каханне да жыцця» |access-date=17 студзеня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701141336/http://afisha.relax.by/expo/10348862-personalynaja-vystavka-khudozhnika-igorya-vlasova/minsk/ |archivedate=1 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Rygor Sitnitsa.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Mikola Zalatukha.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 04.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 05.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 07.JPG Выява:Boris Ivanov's Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 06.JPG </gallery></center> * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''персанальная юбілейная выстаўка Марыты Голубевай «Час піць гарбату…»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014.jpg Выява:Exhibition in Palace of Art 2014-06-18 Leanid Khobatau.jpg Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 05.jpg Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Arts 18.06.2014 Yuri Gavrin.jpg Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 07.jpg </gallery></center> * [[18 чэрвеня]] — [[29 чэрвеня]]: '''Рэспубліканская выстаўка секцыі манументальна-дэкаратыўнага мастацтва «Спектар»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 01.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 02.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 03.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 05.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 04.jpg Выява:Republican exhibition of monumental and decorative arts Spector 18.06.2014 Palace of Arts Minsk 06.jpg </gallery></center> * [[25 чэрвеня]] — [[5 ліпеня]]: '''выстаўка акварэлі Любові Абрамавай «D ∙ ART ∙ S»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] === III квартал === * [[1 ліпеня]]: адкрыццё выстаўкі творчай суполкі «Абуджэнне» ў выставачнай зале Палаца культуры [[Узда|Узды]]. Удзельнікі — мастакі Яўген Шунейка, Фёдар Ладуцька, Андрэй Лычкоўскі і Уладзімір Сайко<ref>[http://www.uzdanews.by/?p=28388 Сустрэча з мастацтвам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100552/http://www.uzdanews.by/?p=28388 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> * [[8 ліпеня]] — [[26 ліпеня]]: выстаўка графікі Марыны Эльяшэвіч «Перакрыжаванне дарог», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_grafk_maryinyi_elyashevch_perakryizhavanne_darog.html Выстаўка Марыны Эльяшэвіч «Перакрыжаванне дарог»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[15 ліпеня]] — [[15 жніўня]]: выстаўка Аксаны Бодзiш «Бачнае — Нябачнае», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[22 ліпеня]] — [[23 жніўня]]: выстаўка жывапісу [[Міхаіл Рыгоравіч Шыкаў|Міхаіла Шыкава]] «Сады», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 01.JPG Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 02.JPG Выява:Mikhail Shikaŭ Exhibition Gardens in Minsk Museum of Modern Fine Art 22.07.2014 04.JPG </gallery></center> * [[7 жніўня]] — [[23 жніўня]]: выстаўка скульптуры [[Сяргей Апанасавіч Бандарэнка|Сяргея Бандарэнкі]] «Конь і яго рыцар», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[7 жніўня]] — [[10 верасня]]: культурна-асветніцкі праект «Перазвон стагоддзяў», прымеркаваны да 100-годдзя пачатку Першай сусветнай вайны, галерэя «Лабірынт», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Минск<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=104532&lang=ru&rubricId=893 «Перезвон столетий» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[14 жніўня]] — [[14 верасня]]: арт-праект [[Орша|аршанскага]] мастака-графіка Паўла Сідаровіча «BELLUM OMNIUM CONTRA OMNES», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[26 жніўня]] — [[6 верасня]]: выстаўка беларускага графіка Сяргея Баленка «…нічога іншага не прапаноўваецца…», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_grafk_syargeya_balenka_..._nchoga_nshaga_ne_prapanovaeczcza.html Выстаўка графіка Сяргея Баленка «… нічога іншага не прапаноўваецца …»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[5 верасня]] — [[10 кастрычніка]]: '''арт-праект «Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Л. Шчамялёва]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/afisha/ АртДайджест—Беларусь. Пресс-релиз выставки «Диалог эпох. Интерпретации» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150120010446/http://artdigest-belarus.com/afisha/ |date=20 студзеня 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 01.JPG|[[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|К. Селіханаў]], [[Алег Васілевіч Касцючэнка|А. Касцючэнка]], А. Некрашэвіч, С. Грыневіч, Р. Вашкевіч, [[Адам Глобус|А. Глобус]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Л. Фінкельштэйн]] Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 04.JPG| Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Adam Globus Sergey Grinevich.JPG|[[Адам Глобус]], Алена Адамчык, Сяргей Грыневіч Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk 06.JPG Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Ruslan Vashkevich.JPG|Інтэрв'ю з мастаком Русланам Вашкевічам Выява:Dialogue epochs. Interpretations - Exhibition 5.09.2014 Minsk - Alexandr Nekrashevich.JPG|Беларускі мастак Аляксандр Некрашэвіч </gallery></center> * [[8 верасня]] — '''адкрыццё праекту «АРТ-Забор»''' у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 01.JPG|Адкрыццё выставы «АРТ-Забор» 8 верасня 2014. Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Uladzimir Prakaptsou.JPG|Алег Хусаенаў, [[Уладзімір Пракапцоў]] Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Ruslan Vashkevich 01.JPG|Мастак Руслан Вашкевіч Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 09 Yury Yakovenko`s Exhibition.JPG|Інсталяцыя [[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрыя Якавенкі]] Выява:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Siarhey Hrynevich.JPG|Мастак Сяргей Грыневіч </gallery></center> * [[9 верасня]] — [[27 верасня]]: выстаўка жывапісу Народнага мастака Беларусі, прафесара [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзіміра Тоўсціка]] «Чалавек і горад», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[11 верасня]] — адкрыццё выстаўкі «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі» ў галерэі Літоўскага мастацкага музея ў рамках Дзён культуры Беларусі ў Літве<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/otkryitie-vyistavki-xudozhniki-parizhskoj-shkolyi-iz-belarusi-v-litovskom-xudozhestvennom-muzee ''ArtMuseum.by''. Адкрыццё выстаўкі «Мастакі Парыжскай школы з Беларусі» ў галерэі Літоўскага мастацкага музея ў рамках Дзён культуры Беларусі ў Літве]</ref> * [[16 верасня]] — [[29 верасня]]: выстаўка графікі Вялянціны Шобы «Каляндар», «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[19 верасня]] — [[18 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Васіля Матусевіча і [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Пасля лета»''', галерэя «ЛаСандр-Арт», Мінск<ref>[http://minsknews.by/blog/2014/09/19/hudozhestvennaya-galereya-lasandr-art-priglashaet-na-vyistavku-zhivopisi-posle-leta/ Выстаўка жывапісу Васіля Матусевіча і Валерыя Песіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150428170546/http://minsknews.by/blog/2014/09/19/hudozhestvennaya-galereya-lasandr-art-priglashaet-na-vyistavku-zhivopisi-posle-leta/ |date=28 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Opening Exhibition of Vasily Matusevich's paintings 19.09.2014 LaSandr-Art Gallery 01.JPG Выява:Opening Exhibition of Valera Pesin's paintings 19.09.2014 with Wife in LaSandr-Art Gallery Minsk.JPG Выява:Opening Exhibition of Pesin's and Matusevich's paintings 19.09.2014 Hanna Karaleva Vika Retskaya.JPG Выява:Opening Exhibition of Vasily Matusevich's paintings 19.09.2014 with Zoya in LaSandr-Art Gallery.JPG Выява:Siarhej Chareūski Valera Pesin LaSandr-Art 2014 September 19 Minsk.JPG </gallery></center> * [[23 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: '''выстаўка керамікі Валерыя Калтыгіна «З Любоўю да Вас…»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/persanalnaya_vyistaka_keramk_valeryiya_kaltyigna_z_lyuboyu_da_vas.html Выстаўка Валерыя Калтыгіна «З Любоўю да Вас…»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[30 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: '''фатаграфічны праект Віктара Гіліцкага «Апошні візіт»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] === IV квартал === * [[13 кастрычніка]] — [[30 кастрычніка]]: выстаўка жывапісу Ірыны Ясюкайць-Дударавай '''«Погляд цішыні»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[14 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Уладзіміра Акулава''', прысвечаная 60-годдзю мастака, галерэя «Панарама», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&lang=ru&rubricId=893 Выставка живописи Владимира Акулова {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711034541/http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&lang=ru&rubricId=893 |date=11 ліпеня 2015 }}</ref> * [[14 кастрычніка]] — [[28 кастрычніка]]: '''выстаўка жывапісу Уладзіміра Савіча «Парог»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[20 кастрычніка]] — [[18 лістапада]]: '''Сто твораў за сто гадоў''', выстаўка жывапісу сям’і [[Шыбнёў|Шыбнёвых]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Shibniov exhibitions Minsk National Art Museum.jpg Выява:Shibniovs exhibitions Minsk National Art Museum.jpg </gallery></center> * [[22 кастрычніка]] — [[24 лістапада]]: '''Рэспубліканская мастацкая выстаўка «Разумны метал»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=150> Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 01.JPG| Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 02.JPG|[[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 08.JPG|Народны артыст Беларусі [[Барыс Іванавіч Луцэнка|Барыс Луцэнка]] Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 11.JPG|Беларускі мастак-канцэптуаліст і спявак [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] Файл:Smart Metal - Art project of Larisa Finkelshtein in National Library of Belarus on October 22, 2014 - 13.JPG|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў|Леанід Дзягілеў]] </gallery></center> * [[23 кастрычніка]] — [[9 лістапада]]: '''выстаўка секцыі графікі Беларускага саюза мастакоў «Tour de Беларусь. Пралог»''', Палац Мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 03.JPG Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 05.JPG Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 01.JPG Выява:Yury Yakovenko 23.10.2014 Palace of Art Minsk.jpg Выява:Tour de Minsk - Exhibition of drawings in Palace of Art, Minsk 23.10.2014 02.JPG Выява:Tour de Belarus Exhibition of drawings in Palace of Art 23.10.2014 Roman Sustov.JPG </gallery></center> * [[29 кастрычніка]] — [[11 лістапада]]: '''выстаўка жывапісу Юліі Мацуры''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[30 кастрычніка]] — [[1 снежня]]: '''выстаўка графікі Юрыя Якавенкі «Царства Саламона»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Мінск<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=109332&lang=ru&rubricId=893 «Царство Соломона» {{ref-ru}}]{{Недаступная спасылка}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 05.JPG|[[Юрый Уладзіміравіч Якавенка|Юрый Якавенка]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Mikhail Borozna.JPG|[[Міхаіл Рыгоравіч Баразна|Міхаіл Баразна]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Rygor Sitnica.JPG|[[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk 30.10.2014 Siarhej Chareūski Georgy Skripnichenko.JPG|[[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргей Харэўскі]] з [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгіем Скрыпнічэнкам]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 04.JPG|[[Яўген Антонавіч Ксяневіч|Яўген Ксяневіч]] Выява:Yury Yakovenko's exhibition in Minsk - National Library of Belarus 30.10.2014 - 03.JPG </gallery></center> * [[31 кастрычніка]] — [[22 лістапада]]: '''біенале «ПаСТУЛат»''', галерэя «Універсітэт Культуры» <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10.JPG|«Вострае шматкроп'е». [[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]] Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10 Dmitry Surski.JPG|Старшыня Саюза дызайнераў Беларусі Дзмітрый Сурскі Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10. Hanna Silivonchik.JPG Выява:Denis_Barsukov_Three_Colors_2014.JPG|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]] «Тры колеры». Палатно, алей. Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10 Vasily Matusevich.JPG Выява:Biennale POSTULAT 2014 Minsk 31.10. Uliana Fedotova.jpg </gallery></center> * [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: персанальная выстаўка жывапісу [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пятра Шарыпы]], прысвечаная памяці мастака (11.04.1942 — 03.11.2013), Палац Мастацтва, Мінск<ref>[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Галерэя ПАЛАЦ МАСТАЦТВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}</ref> * [[12 лістапада]] — [[23 лістапада]]: выстаўка Тараса Паражняка, прысвечанай 90-годдзю мастака, Палац Мастацтва, Мінск<ref>[http://belartunion.by/vystavy/galery.html Галерэя ПАЛАЦ МАСТАЦТВА. Выстаўка Тараса Паражняка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130529133855/http://belartunion.by/vystavy/galery.html |date=29 мая 2013 }}</ref> * [[13 лістапада]] — [[13 снежня]]: '''«Сума Сумарум». Праект былой галерэі «Шостая лінія»'''. Праект быў прадстаўлены на дзвюх пляцоўках горада Мінска — у [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва]] і Цэнтры Сучасных Мастацтваў<ref>[http://modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/suma_sumarum._proekt_legendarnoj_galerei_shestaya_liniya.html «Сума Сумарум». Праект легендарнай галерэі «Шостая лінія»]{{Недаступная спасылка}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Varabiev Bigdai.JPG|Ірына Бігдай скрозь скульптуру Андрэя Вараб'ёва Выява:Opening Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Sharangovich Borozna Bigdai 01.JPG|Наталля Шаранговіч, [[Міхаіл Рыгоравіч Баразна|Міхаіл Баразна]], Ірына Бігдай |Цімафей Ізотаў, [[Валера Песін]] |[[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]], [[Валера Песін]] Выява:Vernissage Suma Sumarum 12.11.2014 Minsk Savchenko Kozhemiakin.JPG|Ігар Саўчанка, Сягей Кажамякін |Каменныя твары Ігара Кашкурэвіча </gallery></center> * [[13 лістапада]] — [[26 лістапада]]: выстаўка жывапісу Зоі Луцэвіч, «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[13 лістапада]] — [[30 лістапада]]: выстаўка Алены Марцьянавай «Сумбурны стыль-life», [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] * [[17 лістапада]] — [[31 снежня]]: выстаўка «Выратаваныя каштоўнасці», на якой прадстаўлены некалькі дзясяткаў твораў заходнееўрапейскага, усходняга і рускага мастацтва — іканапіс і мастацкае ліццё, узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У экспазіцыі прадстаўлены больш за 300 помнікаў гісторыі і культуры, твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Яна складаецца з помнікаў нумізматыкі і баністыкі XV—XX стагоддзяў, прадметаў з каштоўных металаў, а таксама твораў мастацтва краін Усходу і Заходняй Еўропы. Дапаўняюць выстаўку творы сакральнага мастацтва — узоры [[растоў]]скай [[фініфц]]і, рускага меднага ліцця і рарытэтныя кніжныя выданні * [[27 лістапада]] — [[11 снежня]]: выстаўка жывапісу Вікторыі Ільіной «Вежа», «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://artgallery.by/vystavki/vystavka-ilina-viktoriya/ Выстаўка жывапісу Вікторыі Ільіной «Вежа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311075416/http://artgallery.by/vystavki/vystavka-ilina-viktoriya/ |date=11 сакавіка 2016 }}</ref> * [[27 лістапада]] — [[14 снежня]]: '''IV біенале жывапісу, графікі і скульптуры «Формазмест-703»''', Палац Мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 01.jpg|[[Аляксандр Валянцінавіч Дранец|Аляксандр Дранец]], Леанід Хобатаў, Анна Грыневіч, [[Леў Барысавіч Алімаў|Леў Алімаў]], [[Ігар Сяргеевіч Засімовіч|Ігар Засімовіч]] Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 10.jpg|Марта Шматава на фоне яе твора Выява:IV Biennale FORMAZMEST Palace of Art Minsk 27.11.2014 Spartak Arutiunian.JPG|Скульптар [[Спартак Аруцюнян]] Выява:4th Belarusian Biennale of painting, graphics and sculpture 27.11.2014 09.JPG|Мастакі Тамара Шэлест, Уладзімір Канцадайлаў |Cкульптура [[Аляксандр Уладзіміравіч Батвінёнак|Аляксандра Батвінёнка]], прысвечаная [[Анатоль Анікейчык|Анатолю Анікейчыку]] |«[[Пабла Пікаса]]». Скульптар [[Аляксандр Уладзіміравіч Батвінёнак|Аляксандр Батвінёнак]] </gallery></center> * [[16 снежня]] — [[17 студзеня]]: выстаўка «Кераміка начы» па выніках міжнароднага пленэру па кераміцы «Арт-жыжаль 2014», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>{{Cite web |url=http://art-center.by/afisha/art_zhyizhal_2014_keramka_nachyi.html |title=Выстаўка «Кераміка начы» |access-date=25 студзеня 2015 |archive-date=26 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326073229/http://art-center.by/afisha/art_zhyizhal_2014_keramka_nachyi.html |url-status=dead }}</ref> * [[17 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіля Касцючэнкі]] «Каляровыя аповеды», [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/37-adkrycce-vystavy-zhyvapsu-vaslya-kascyuchenk-kalyarovyya-apovyady.html Сайт ArtDigest-Belarus. Адкрыццё выстаўкі жывапісу Васіля Касцючэнкі «Каляровыя аповеды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305044203/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/37-adkrycce-vystavy-zhyvapsu-vaslya-kascyuchenk-kalyarovyya-apovyady.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=150> Выява:Interview Vasily Kostiuchenko to BELSAT in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg| [[Васіль Кузьміч Касцючэнка|Васіль Касцючэнка]] дае інтэрв'ю каналу [[БелСат]] Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Larisa Finkelshtein.jpg|[[Леанід Яўсеевіч Дзягілеў|Леанід Дзягілеў]], [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg|дырэктар Музею сучаснага мастацтва [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]], мастакі Васіль Кастючэнка, [[Рыгор Абрамавіч Несцераў|Рыгор Несцераў]] Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Olga Rybchinska.jpg|Вольга Рыбчынская, Наталля Шаранговіч Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Simon Domorad.jpg|Беларускія мастакі Спартак Арутюнян, [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] </gallery></center> == З’явіліся == * [[2 красавіка]] — памятны знак [[Гарадскія шалі (Мінск)|Гарадскія шалі]] у [[Мінск]]у, усталява­ны ля [[Мінская ратуша|гарадской ра­ту­шы]], які свед­чыць пра атры­ман­не го­ра­дам [[Магдэбургскае права|Магдэбургска­га пра­ва]] ў [[1499]] го­дзе. Скульптар [[Аляксандр Віктаравіч Прохараў|Аляксандр Прохараў]], архітэктар [[Сяргей Георгіевіч Багласаў|Сяргей Багласаў]]. Кам­па­зі­цыя скла­да­ец­ца з фі­гур трох гара­джан, якія за­клю­ча­юць здзел­ку по­бач з вя­лі­кі­мі ша­ля­мі: адзін уз­важ­вае груз, дру­гі ад­дае ма­не­ты, трэ­ці пры­мае за­роб­ле­ныя гро­шы<ref name="zviazda">{{Cite web |url=http://zviazda.by/2014/04/38537.html |title=«Гарадскія шалі» як права на самакіраванне |access-date=5 ліпеня 2015 |archive-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710010017/http://zviazda.by/2014/04/38537.html |url-status=dead }}</ref> * [[Музей-дача Васіля Быкава]] * [[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду, Віцебск]] * [[Помнік Ізяславу]], Заслаўе * [[Помнік Максіму Танку]], Мядзел == Памерлі == * [[3 лютага]] — [[Аляксандр Ігаравіч Дасужаў|Аляксандр Дасужаў]] (нар. [[1945 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1945]]), беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]] * [[12 лютага]] — [[Рыгор Піліпавіч Клікушын|Рыгор Клікушын]], беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Саюза мастакоў Беларусі]]. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[14 лютага]] — [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Гаўрыла Вашчанка]] (нар. [[1928 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1928]]), беларускі [[мастак]], [[жывапіс]]ец<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Ващенко Гавриил Харитонович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 107 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Народны мастак Беларусі]] (1988). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1977)<ref name="БС"/>. Прафесар (1980)<ref name="БС"/>. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі * [[1 сакавіка]] — [[Леанід Мендэлевіч Левін|Леанід Левін]] (нар. [[1936 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1936]]), [[заслужаны архітэктар Рэспублікі Беларусь]], адзін з аўтараў мемарыяльнага комплексу «[[Хатынь]]» * [[25 красавіка]] — [[Генадзь Хацкевіч]] (нар. [[1952 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1952]]), беларускі мастак * [[13 ліпеня]] — [[Язэп Крупскі]] (нар. [[1934 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1934]]), беларускі мастак * [[29 жніўня]] — [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанцін Шаранговіч]] (нар. [[1956 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1956]]), беларускі мастак-графік, педагог * [[3 кастрычніка]] — [[Рыгор Кійко]], беларускі мастак-кераміст, уваходзіў у творчую суполку [[Беларускі Саюз мастакоў|БСМ]] «Пагоня» * [[3 кастрычніка]] — [[Алена Канстанцінаўна Рэсіна]], беларускі мастацтвазнаўца, супрацоўнік [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музею Беларусі]], аўтар манаграфій аб [[Іван Фаміч Хруцкі|Іване Хруцкім]], куратар выстаў жывапісу [[Апалінарый Гіляравіч Гараўскі|А. Гараўскага]], [[Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля|В. Бялыніцкага-Бірулі]], [[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкага]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2014/ushla-iz-zhizni-elena-konstantinovna-resina Ушла из жизни Елена Константиновна Ресина {{ref-ru}}]</ref> * [[19 кастрычніка]] — Фёдар Адамавіч Ястраб * [[3 лістапада]] — [[Пётр Пятровіч Шарыпа|Пётр Шарыпа]] (нар. [[1942 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1942]]), беларускі мастак-жывапісец, педагог == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Marta Shmatava 2014 Color dream 100x80.jpg|Марта Шматава «Каляровая мара». Палатно, алей, 100 x 80 см. Выява:Marta Shmatava 2014 Two and moon 100x80.JPG|Марта Шматава «Двое пад луной». Палатно, алей, 100 х 80 см. Выява:Мелодия любви.х.м.70х90.2014.jpg|[[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алег Касцючэнка]] «Мелодыя кахання». Палатно, алей, 70 х 90 см. Выява:Красные туфельки.х.м.70х70.2014.jpeg|Алег Касцючэнка «Чырвоныя пантофлі». Палатно, алей, 70 х 70 см. </gallery></center> == Галерэя скульптуры == <center><gallery mode=packed heights=210> Выява:Maksim Piatrul Counterbutterfly 2014.JPG|[[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]], «Матылёк», h = 45 cм, бронза, сілумін, граніт </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2014 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2014 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] gz92safxt9xy9c1jztexkqrzu8jsf95 0 222892 5159239 4759126 2026-06-28T15:44:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159239 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Дрэдноўт}} [[Выява:Martin_HD28.jpg|thumb|Дрэдноўт|100px]] '''Дрэдноўт''' ({{lang-en|dreadnought}}) — від [[Акустычная гітара|акустычных гітар]], які адрозніваецца павялічаным корпусам характэрнай «прамавугольнай» формы. У параўнанні з класічным корпусам валодае павышанай гучнасцю і перавагай нізкіх частот у тэмбры<ref>{{cite web |url = http://ak-gitara.ru/drednout.html |title = Дрэдноўт, акустычная гітара. |publisher = ak-gitara.ru |accessdate = 2010-6-28 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66K1QhzYY?url=http://ak-gitara.ru/drednout.html |archivedate = 21 сакавіка 2012 |url-status = live }}</ref>. Распрацаваны ў [[1920-я|1920-х гадах]] фірмай «[[Марцін, фірма|Марцін]]» і дагэтуль лічыцца стандартам у гітарабудаванні<ref>{{cite web |author=Эд Прызант |authorlink= |datepublished=2000 |url=http://www.guitars.ru/01/info.php?z825 |title=Сучасная гісторыя акустычнай гітары |format= |work= |publisher=guitars.ru |accessdate=2010-6-28 |lang= |description= |archive-date=29 жніўня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090829172254/http://www.guitars.ru/01/info.php?z825 |url-status=dead }}</ref>. У 20-х гадах выкарыстоўваўся галоўным чынам для «[[кантры]]» і [[Папулярная музыка|папулярна]]-эстраднай музыкі. У [[1950-я|50-х]], нароўні з іншымі [[фолк-гітара]]мі, таксама выкарыстоўваўся для сямейнікаў ці [[Аўтарская песня|бардаўскіх]] стыляў, акустычнага [[блюз]]а. У адрозненне ад аркестравых мадэляў, якія звычайна выкарыстоўваюцца для гульні пальцавай тэхнікай, дрэдноўт часцей ужываецца для гульні «чосам». Таксама дрэдноўт гучыць грамчэй, чым аркестравыя мадэлі, хоць у іх і больш збалансаваны гук. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гітары}} [[Катэгорыя:Гітара]] rnlth5ks61zpdttrt089bj8gti1udwp 0 228242 5159229 5051322 2026-06-28T15:03:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159229 wikitext text/x-wiki {{Сусветны сабор | імя_сабора = Другі Ватыканскі сабор | дата_сабора = [[1962]]—[[1965]] | кім_прызнаецца = Каталіцтва | папярэдні = Першы Ватыканскі сабор | наступны = | кім_скліканы = Ян XXIII | пад_старшынствам = Ян XXIII, Павел VI | колькасць_прысутных = да 2540 | тэмы = абнаўленне Царквы, літургічная рэформа, Царква ў сучасным свеце | дакументы = 4 канстытуцыі, 9 дэкрэтаў, 3 дэкларацыі }} [[Файл:Konzilseroeffnung 1.jpg|thumb|285px|Ватыкан у дзень адкрыцця Другога Ватыканскага сабора]] '''Другі Ватыканскі сабор''' — XXI Сусветны сабор Каталіцкай Царквы, які быў адкрыты па ініцыятыве Папы [[Ян XXIII|Яна XXIII]] у 1962 годзе і працягваўся да 1965 года. На саборы быў прыняты шэраг важных дакументаў, якія адносяцца да царкоўнага жыцця — чатыры канстытуцыі, дзевяць дэкрэтаў і тры дэкларацыі. == Мэта сабора == Адкрываючы сабор 11 кастрычніка 1962 года, Ян XXIII заявіў, што мэтай сабора з'яўляецца аднаўленне Царквы і яе рацыянальная рэарганізацыя, каб Царква магла прадэманстраваць сваё разуменне развіцця свету і далучылася да гэтага пытання. Папа выказаў пажаданне, каб рэзультатам гэтага сабору стала Царква, адкрытая свету. Задачай сабора было не адвяргаць і асуджаць рэаліі сучаснага свету, а правесці даўно чаканыя рэформы. Прынятыя на саборы пераўтварэнні выклікалі аддзяленне найбольш кансерватыўнай часткі каталіцкай супольнасці, якая апынулася ў фактычным расколе з Царквой. == Падрыхтоўка == 25 студзепя 1959 года, праз тры месяцы пасля свайго абрання на папскі пасад, Папа Ян XXIII аб'явіў пра намер сабраць сусветны сабор. 17 мая таго ж года была ўтворана перадпадрыхтоўчая камісія, на чале якой стаў дзяржаўны сакратар Ватыкана кардынал Даменіка Тардзіні<ref name="ke">«Ватиканский собор II» // Католическая энциклопедия. Т. 1. М.: Изд. францисканцев, 2002.</ref>. Папа заклікаў біскупаў, манаскія ордэны, універсітэты і іншыя структуры Каталіцкай царквы да шырокага абмеркавання будучага сабора і праблем, якія патрабуюць саборнага абмеркавання. 29 чэрвеня 1959 года Папа Ян XXIII выпусціў энцыкліку «Ad Petri Cathedram», у якой коратка вызначыў мэты будучага сабора: «развіццё каталіцкай веры, абнаўленне хрысціянскага жыцця, прыстасаванне царкоўнай дысцыпліны да патрэбаў і звычаяў нашага часу»<ref name="pe">Калиниченко Е. В., Пономарёв В. П., Пучкин Д. Э., Тюшагин В. В. Православная энциклопедия. Второй Ватиканский Собор, т. 7, с. 268—303</ref>. [[Файл:Konzilseroeffnung 2.jpg|thumb|left|285px|Айцы сабора ў Ватыкане ў дзень адкрыцця Другога Ватыканскага сабору]] Да 30 мая 1960 года ў камісію прыйшло больш за 3 тысячы адказаў і прапановаў. 5 чэрвеня 1960 года ў [[motu proprio]] «Superno Dei nutu» перадпадрыхтоўчая камісія была ператворана ў Цэнтральную падрыхтоўчую камісію, працу якой узначальваў сам пантыфік або яго легат — дэкан Калегіі кардыналаў Эжэн Тысеран. У буле «Humanae Salutis» (25 снежня 1961 года) Папа абгрунтаваў неабходнасць склікання сабора і аб'явіў 1962 год годам пачатку яго працы. Motu proprio «Conсilium» (2 лютага 1962 года) устанавіла дату яго пачатку — 11 кастрычніка 1962 года. 20 чэрвеня 1962 года завершылася праца Цэнтральнай камісіі, якая падрыхтавала 73 праекты дакументаў<ref name="pe" />. Аднак большасць з іх яшчэ не была дапрацавана, а таму пакінута для дапрацоўкі самім саборам. 6 жніўня 1962 года ў motu proprio «Appropinquante Concilio» быў апублікаваны статут сабора, які ўсталёўваў правілы правядзення сабранняў, парадак галасавання, ступень удзелу назіральнікаў і г. д. Прадстаўнікі 28 хрысціянскіх цэркваў і дэнамінацый былі запрошаныя да ўдзелу ў якасці назіральнікаў. == Сэсіі == 11 кастрычніка 1962 года адбылася ўрачыстае адкрыццё Другога Ватыканскага сабора, на якім прысутнічала 2540 удзельнікаў. У адкрыцці бралі ўдзел таксама назіральнікі ад іншых хрысціянскіх цэркваў: праваслаўныя, англікане, старакатолікі і іншыя. Каля трохсот запрошаных экспертаў не ўдзельнічалі ў агульных дэбатах айцоў сабора, але прымалі ўдзел у якасці кансультантаў і рэдактараў дакументаў<ref name="ke" />. Праца першай сесіі доўжылася да 8 снежня. Былі абмеркаваныя праекты дакументаў аб Царкве, аб крыніцах Аб'яўлення, аб сродках масавай камунікацыі і шэраг іншых. Ніводзін дакумент не быў прыняты, было сфармулявана шмат прапановаў і выпраўленняў, накіраваных у саборныя камісіі, якія мусілі працягваць працу ў перыяд між сесіямі. 3 чэрвеня 1963 года памёр Папа Ян XXIII, а 21 чэрвеня быў абраны новы Папа Павел VI. Другую сесію Другога Ватыканскага сабора (29 верасня — 4 снежня 1963 года) адкрываў ужо ён. Найбольш гарачыя дыскусіі на другой сесіі выклікалі праекты дакументаў аб Царкве, аб экуменізме і рэлігійнай свабодзе. Дакументы па гэтых тэмах прынятыя на сесіі не былі. Першымі дакуменамі, якія былі ўхваленыя саборам, сталі канстытуцыя пра літургію «[[Sacrosanctum Concilium]]» і дэкрэт аб адносінах са СМІ «[[Inter Mirifica]]»<ref name="ke" />. [[Файл:Second Vatican Council by Lothar Wolleh 007.jpg|thumb|Сесія сабора]] Трэцяя сесія праходзіла з 14 верасня па 21 лістапада 1964 года. 19 лістапада сесія прыняла адзін з самых важных дакументаў — дагматычную канстытуцыю пра Царкву под назвай «[[Lumen gentium]]» (2151 голас «за», 5 «супраць»). Тэкст гэтай канстытуцыі стаў вынікам шматлікіх кампрамісаў паміж інтэгрыстамі і прагрэсістамі<ref name="pe" />. Акрамя гэтага, трэцяя сесія прыняла два дэкрэты — «[[Unitatis redintegratio]]» (пра каталіцкі экуменізм) і «[[Orientalium Ecclesiarum]]» (пра Усходнія цэрквы). Чацвёртая і заключная сесія сабора прайшла з 14 верасня па 8 снежня 1965 года. На ёй былі прынятыя ўсе астатнія дакументы сабора. Найбольшыя спрэчкі выклікала дэкларацыя «[[Dignitatis humanae]]» аб рэлігійнай свабодзе. Яна рэзка крытыкавалася інтэгрыстамі за ліберальнае разуменне прынцыпа свабоды сумлення. Таксама спрэчкі ішлі адносна канстытуцыі пра Царкву ў сучасным свеце «[[Gaudium et spes]]»<ref name="pe" />. Нягледзячы на тое, што яна была аформлена ў выглядзе пастырскай, а не дагматычнай канстытуцыі, што азначала яе дэкларатыўны, а не навучальны характар, праца сабора прадэманстравала яе стабільнае непрыняцце традыцыйнай меншасцю. Інтэгрысты крытыкавалі тэалагічную частку «Gaudium et spes», указваючы на антропацэнтрызм дакумента і празмерную канцэнтрацыю на сацыяльнай сутнасці чалавека. Канстытуцыя «Gaudium et spes» была прынята толькі на апошнім паседжанні 7 снежня (2307 галасоў «за», 7 галасоў «супраць») пасля адкрытага патрабавання Папы прыняць дакумент<ref name="pe" />. Яшчэ адным важным дакументам, прынятым падчас апошняй сесіі, стала канстытуцыя аб Божым Аб'яўленні «[[Dei Verbum]]» (прынятая 18 лістапада, 2344 галасы «за», 6 галасоў «супраць»). 8 снежня 1965 года на плошчы перад базілікай святога Пятра адбылася цырымонія закрыцця Другога Ватыканскага сабора. == Выніковыя дакументы == На Другім Ватыканскім саборы было прынята 16 дакументаў (4 канстытуцыі, 9 дэкрэтаў і 3 дэкларацыі): '''Канстытуцыі:''' * [[Sacrosanctum Concilium|«Sacrosanctum Concilium»]] — канстытуцыя пра святую літургію * [[Lumen Gentium|«Lumen gentium»]] — дагматычная канстытуцыя пра Царкву * [[Gaudium et Spes|«Gaudium et Spes»]] — пастырская канстытуцыя пра Царкву ў сучасным свеце * [[Dei Verbum|«Dei Verbum»]] — дагматычная канстытуцыя пра Божае Аб'яўленне '''Дэкрэты:''' * [[Ad Gentes|«Ad gentes»]] — дэкрэт пра місійную дзейнасць Царквы * [[Orientalium Ecclesiarum|«Orientalium Ecclesiarum»]] — дэкрэт пра Усходнія каталіцкія цэрквы * [[Christus Dominus|«Christus Dominus»]] — дэкрэт пра пастырскае служэнне біскупаў у Царкве * [[Presbyterorum Ordinis|«Presbyterorum ordinis»]] — дэкрэт пра служэнне і жыццё прэзбітэраў * [[Unitatis Redintegratio|«Unitatis redintegratio»]] — дэкрэт пра экуменізм * [[Perfectae Caritatis|«Perfectae caritatis»]] — дэкрэт пра абнаўленне манаскага жыцця ў адпаведнасці з сучаснымі ўмовамі * [[Optatam Totius|«Optatam totius»]] — дэкрэт пра падрыхтоўку да святарства * [[Inter Mirifica|«Inter mirifica»]] — дэкрэт пра сродкі масавай камунікацыі * [[Apostolicam Actuositatem|«Apostolicam actuositatem»]] — дэкрэт пра апостальства свецкіх '''Дэкларацыі:''' * [[Dignitatis Humanae|«Dignitatis humanae»]] — дэкларацыя пра рэлігійную свабоду * [[Gravissimum Educationis|«Gravissimum educationis»]] — дэкларацыя пра хрысціянскае выхаванне * [[Nostra aetate|«Nostra ætate»]] — дэкларацыя пра адносіны Царквы да нехрысціянскіх рэлігій == Тэалогія == [[Файл:Second Vatican Council by Lothar Wolleh 001.jpg|thumb|Папа [[Павел VI]] на саборы]] На працягу падрыхтоўкі і працы Другога Ватыканскага сабора сталі відавочныя разыходжанні паміж шэрагам кансерватыўных удзельнікаў, якія імкнуліся да максімальнага захавання традыцыйных элементаў тэалогіі і літургіі (так званыя інтэгрысты ад лац. ''integrum'' — цэласны) і прыхільнікамі сур'ёзных абнаўленняў у духу абвешчанага Папам Янам XXIII [[аджарнамэнта]] (так званыя прагрэсісты). Прагрэсісты складалі большасць сярод удзельнікаў сабора, але тэкст шэрагу выніковых дакуменаў уяўляў сабой кансэнсус двух партый<ref name="ke" />. Неглядзячы на некалькі рэвалюцыйных зменаў у сферы літургіі, адносіны да служэння Царквы ў сучасным свеце і адносіны да іншых канфесій і рэлігій, сабор пазбегнуў новых дагматычных веравызначэнняў, пацвердзіў як агульнахрысціянскія, так і спецыфічныя для [[каталіцтва]] (беспамылковасць вучэння Папы ''ex cathedra'', беззаганнае зачацце Дзевы Марыі, унебаўзяцце Дзевы Марыі). Эклезіялагічная тэалогія сабора выразілася ў канстытуцыі «[[Lumen Gentium]]». Канстытуцыя вызначае, што Хрыстова Царква можа быць толькі адна і што яна прабывае ў Каталіцкай царкве, хоць і заўважаецца, што па-за складам Царквы знаходзяцца шматлікія пачаткі асвячэння і ісціны, якія, з'яўляючыся дарамі, характэрнымі для Хрыстовай Царквы, схіляюць да каталіцкага адзінства<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt063.html |title=Lumen Gentium. Раздел 1, пар. 8 |access-date=15 красавіка 2015 |archive-date=18 красавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418181046/http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt063.html |url-status=dead }}</ref>. Вялікая ўвага ў дакументах сабора нададзена ролі свецкіх у Царкве і паняццю «апостальства свецкіх»; гэтаму прысвечаны чацвёрты раздзел канстытуцыі «Lumen Gentium» і дэкрэт «[[Apostolicam Actuositatem]]». Шматлікія дыскусіі сабора датычылі марыялогіі. У першапачатковай праграме сабора планавалася абмеркаванне пытанняў пра вучэнне аб пасрэдніцтве Дзевы Марыі ў справе адкуплення і аб унебаўзяцці. Многія нават чакалі ад сабора новага марыялагічнага дагмата. Аднак тэма пра пасрэдніцтва была ўвогуле знятая з праграмы, а наконт унебаўзяцця, сабор абмежаваўся толькі пацверджаннем ужо існуючага дагмата. Такім чынам, удзельнікі сабору адмовіліся стварыць асобны дакумент пра Марыю і абмежаваліся выкладам каталіцкага вучэння аб ёй у апошнім раздзеле «Lumen Gentium»<ref name="pe" />. [[Файл:Second Vatican Council by Lothar Wolleh 006.jpg|thumb|left|Удзельнікі пакідаюць [[Сабор святога Пятра]]]] Адным з самых дыскусійных пытанняў сабора было пытанне пра рэлігійную свабоду, пасля доўгіх спрэчак сфармуляваны ў дэкларацыі «[[Dignitatis Humanae]]». Дакумент прызнае права асобы на рэлігійную свабоду, якое паходзіць з самой яе прыроды<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt283.html |title=Dignitatis Humanae. Раздзел 1, пар. 2 |access-date=15 красавіка 2015 |archive-date=6 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106232730/http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt283.html |url-status=dead }}</ref>. Пацвярджаючы закон свабоды сумлення, сабор прызнаў за рэлігійнымі супольнасцямі права бесперашкодна навучаць сваёй веры і вызнаваць яе адкрыта, вусна і пісьмова<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt283.html |title=Dignitatis Humanae. Раздзел 1, пар. 4 |access-date=15 красавіка 2015 |archive-date=6 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106232730/http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt283.html |url-status=dead }}</ref>. Сацыяльнае вучэнне было выкладзена саборам у пастырскай канстытуцыі пра Царкву ў сучасным свеце «[[Gaudium et spes]]», дэкларацыі пра рэлігійную свабоду «Dignitatis humanae», дэкрэце пра апостальства свецкіх «Apostolicam actuositatem» і дэкрэце пра сродкі масавай камунікацыі «Inter Mirifica». Найбольш важнымі сацыяльнымі пытаннямі, якім была ўдзелена ўвага ў выніковых дакументах, сталі пытанні сям'і, культуры, эканомікі, палітыкі і міжнародных адносінаў. Адносіны Царквы да Бібліі і традыцыі адлюстраваныя ў дагматычнай канстытуцыі «[[Dei Verbum]]». Сабор кажа пра выключную ролю Бібліі ў царкоўным жыцці, асабліва падкрэсліваецца неабходнасць вывучэння Пісання для духоўных асобаў. Шматлікія багаслоўскія тэзісы гэтай канстытуцыі сталі адказам на найноўшыя даследванні біблеістаў. Адносіны Каталіцкай царквы да экуменізму былі выкладзеныя ў дэкрэце «[[Unitatis Redintegratio]]». Згодна з ім, каталіцкі экуменізм не мае на ўвазе скасаванне міжканфесійных адрозненняў, дзякуючы прывядзенню дагматаў усіх цэркваў да адзінага кампраміснага варыянту. Такая трактоўка экуменізму непрымальная, бо каталіцкая дагматыка кажа, што ўся паўната ісціны прабывае ў Каталіцкай царкве. Каталіцкі экуменізм, паводже айцоў сабора, заключаецца ў павазе да ўсяго таго ў іншых канфесіях, што не супярэчыць каталіцкай веры. Дазваляецца і заахвочваецца братэрскі дыялог і сумесныя малітвы з прадстаўнікамі іншых хрысціянскіх канфесій. == Літургічная рэформа == Літургічная рэформа Другога Ватыканскага сабора выяўлена ў канстытуцыі «[[Sacrosanctum Concilium]]». Рэвалюцыйным для рымскага абраду стаў тэзіс пра дапушчальнасць нацыянальных моваў у літургіі, хоць і было сказана, што асноўнай мовай рымскага абраду павінна заставацца лаціна. Сярод галоўных прынцыпаў перагляду літургіі называюцца неабходнасць удзяляць больш увагі чытанню Бібліі, больш актыўна заахвочваць удзел вернікаў і адаптаваць цырымоніі да характару і традыцый розных народаў. Сярод зменаў у парадку служэння імшы, якія прапісаны ў канстытуцыі, — павелічэнне колькасці чытанняў са Святога Пісання, пашырэнне правоў на канцэлебрацыю святароў, аднаўленне малітвы вернікаў, абавязковасць казання на нядзельных і святочных імшах, дазвол на камунію свецкіх пад дзвюма эўхарыстычнымі постацямі. Шэраг зменаў у парадку імшы, напрыклад, служэнне святара тварам да народу, не ўзгадваўся ў канстытуцыі, але быў ўведзены пасля сабора. Таксама была дапушчана еднасць у сакрамэнтах з хрысціянамі-некатолікамі. Дэкрэт пра Усходнія цэрквы [[Orientalium Ecclesiarum]] прадпісаў магчымасць удзяляць сакрамэнты пакаяння, Эўхарыстыі і намашчэння хворых усходнім хрысціянам, калі яны самі аб гэтым папросяць. Таксама і католікам дазволена прасіць тых жа сакрамэнтаў у святароў-некатолікаў, у цэрквах якіх існуюць сапраўдныя сакрамэнты, кожны раз, калі будзе існаваць патрэба ці сапраўдная духоўная карысць, а доступ да каталіцкага святара будзе фізічна ці маральна немажлівы<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt131.html |title=Orientalium Ecclesiarum, пар. 27 |access-date=15 красавіка 2015 |archive-date=30 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130103051/http://krotov.info/acts/20/2vatican/dcmnt131.html |url-status=dead }}</ref>. Рэформы закранулі і пазалітургічнае жыццё: быў моцна зменены брэвіярый, уведзены абавязковы катэхуменат для дарослых, пераглежданы парадак цэлебрацыі некаторых іншых сакрамэнтаў і абрадаў. Таксама быў зменены літургічны каляндар, змены датычыліся нядзелі як галоўнага святочнага дня і надання цэнтральнай ролі святам Пана і Багародзіцы<ref name="ke" />. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * «Ватиканский собор II» // Католическая энциклопедия. Т. 1. — М.: Изд. францисканцев, 2002.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://catholic.by/2/conference/structure/101653.html Дакументы Другога Ватыканскага Сабору] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сусветныя саборы]] i7il2rgsrsu7i4up8t2neyg9evvgb4v 0 228381 5159357 5148635 2026-06-28T19:54:34Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5159357 wikitext text/x-wiki '''Казека''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (1958—2026) — беларускі паэт. * [[Мікалай Іванавіч Казека]] — беларускі трэнер. * [[Сяргей Казека (дзеяч беларускай меншасці)|Сяргей Казека]] (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1939) — беларускі педагог, грамадскі і культурны дзеяч у Латвіі. * [[Сяргей Васілевіч Казека]] — беларускі футбаліст. * [[Янка Казека]] — беларускі літаратурны крытык. {{спіс цёзак2|беларускія}} gdx923j0otnl06h3ba0zzsuwvgx5mfy 0 229663 5159359 4653033 2026-06-28T19:59:13Z Rabbi Mendl 19651 ілюстрацыя 5159359 wikitext text/x-wiki [[File:Chaim Soutine EVA.jpg|міні|Хаім Суцін «Ева». Палатно, алей. 65 × 54 см. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]]]] [[File:Міхась Філіповіч. Дзяўчына ў нацыянальным строі.jpg|міні|250 пкс|[[Міхась Філіповіч]]. Дзяўчына ў нацыянальным строі]] '''[[1928]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * У Гомелі адбылася персанальная выстава [[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Міколы Тарасікава]] * Выйшла кніга «Працы камiсii гiсторыi мастацтва» Т. I, сшытак 1 / [[Інстытут беларускай культуры|Iнстытут беларускай культуры]]. Аддзел гуманiтарных навук; рэдактар [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|М. Шчакацiхiн]] * Скульптура [[Раб (Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь)|«Раб»]] [[Аляксандр Грубэ|Аляксандра Грубэ]] ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]]) * Кніга «Віцебскія мастакі-гравёры», [[Іван Пятровіч Фурман|Іван Фурман]] == З’явіліся == * [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Беліца)|Крыжаўзвіжанская царква, Беліца]] — помнік народнага дойлідства == Нарадзіліся == * [[6 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзімір Стальмашонак]] (пам. [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]), беларускі [[мастак]], [[педагог]]. Народны мастак Беларусі, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1981) * [[16 красавіка]] — [[Маргарыта Захараўна Савіцкая|Маргарыта Савіцкая]], беларускі жывапісец * [[16 красавіка]] — [[Алег Аркадзевіч Сурскі|Алег Сурскі]] (пам. [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]]), беларускі [[дызайнер]], [[мастак]], арт-крытык і [[мастацтвазнаўца]] * [[7 мая]] — [[Алег Махнюк]] (пам. [[2009 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2009]]), беларускі мастак і скульптар, з [[1944 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1944]] жыў у ЗША, штат Нью-Джэрсі<ref>[http://zbsb.org/node/4146 ''Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»''. Вянок памяці - Алег Махнюк (ЗША)]</ref> * [[20 чэрвеня]] — [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Гаўрыла Вашчанка]] (пам. [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]]), беларускі [[мастак]], [[жывапіс]]ец, [[Народны мастак Беларусі]] ([[1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1988]]). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] ([[1977 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1977]]). Прафесар ([[1980 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1980]]). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі ([[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]) * [[24 жніўня]] — [[Янка Раманоўскі]] (пам. [[1974 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1974]]), беларускі мастак; пляменнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] * [[27 верасня]] — [[Сяргей Міхайлавіч Вакар|Сяргей Вакар]] (пам. [[1998 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1998]]), беларускі [[скульптар]]. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] ([[1978 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1978]]) == Памерлі == == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=230> Выява:Viciebsk, Vićba-Padłoh. Віцебск, Віцьба-Падлог (J. Minin, 1926).jpg|[[Яфім Сямёнавіч Мінін|Яфім Мінін]] «[[Віцебск]]» Выява:Viciebsk, Pieskavacik, Trajeckaja. Віцебск, Пескавацік, Траецкая (J. Minin, 1901-17, 1928).jpg|[[Яфім Сямёнавіч Мінін|Яфім Мінін]] «[[Віцебск]]. Пескавацік-Траецкая» Выява: </gallery></center> <center><gallery mode=packed heights=230> Выява:1928. Жанчына ў намітцы.jpg|[[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч|Міхась Філіповіч]], «Жанчына ў намітцы», 1928. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Тачыльшчык.JPG|[[Сяргей Каўроўскі]]. «Тачыльшчык». 1928. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Jankieĺ Kruhier 1928 Mendele Mocher Sphorim NAM RB.jpg|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Партрэт [[Мендэле Мойхер-Сфорым|Мендэле Мойшэ–Сфорыма]]», 1928. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1928 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1928 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] mk9za6mdx9ihb5s6dyreiznm9w4risb 5159360 5159359 2026-06-28T20:00:11Z Rabbi Mendl 19651 афармленне, вікіфікацыя 5159360 wikitext text/x-wiki [[File:Chaim Soutine EVA.jpg|міні|[[Хаім Суцін]] «Ева». Палатно, алей. 65×54 см. [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка]]]] [[File:Міхась Філіповіч. Дзяўчына ў нацыянальным строі.jpg|міні|250 пкс|[[Міхась Філіповіч]]. Дзяўчына ў нацыянальным строі]] '''[[1928]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * У Гомелі адбылася персанальная выстава [[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Міколы Тарасікава]] * Выйшла кніга «Працы камiсii гiсторыi мастацтва» Т. I, сшытак 1 / [[Інстытут беларускай культуры|Iнстытут беларускай культуры]]. Аддзел гуманiтарных навук; рэдактар [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|М. Шчакацiхiн]] * Скульптура [[Раб (Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь)|«Раб»]] [[Аляксандр Грубэ|Аляксандра Грубэ]] ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]]) * Кніга «Віцебскія мастакі-гравёры», [[Іван Пятровіч Фурман|Іван Фурман]] == З’явіліся == * [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Беліца)|Крыжаўзвіжанская царква, Беліца]] — помнік народнага дойлідства == Нарадзіліся == * [[6 лютага]] — [[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзімір Стальмашонак]] (пам. [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]), беларускі [[мастак]], [[педагог]]. Народны мастак Беларусі, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1981) * [[16 красавіка]] — [[Маргарыта Захараўна Савіцкая|Маргарыта Савіцкая]], беларускі жывапісец * [[16 красавіка]] — [[Алег Аркадзевіч Сурскі|Алег Сурскі]] (пам. [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]]), беларускі [[дызайнер]], [[мастак]], арт-крытык і [[мастацтвазнаўца]] * [[7 мая]] — [[Алег Махнюк]] (пам. [[2009 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2009]]), беларускі мастак і скульптар, з [[1944 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1944]] жыў у ЗША, штат Нью-Джэрсі<ref>[http://zbsb.org/node/4146 ''Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»''. Вянок памяці - Алег Махнюк (ЗША)]</ref> * [[20 чэрвеня]] — [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Гаўрыла Вашчанка]] (пам. [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]]), беларускі [[мастак]], [[жывапіс]]ец, [[Народны мастак Беларусі]] ([[1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1988]]). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] ([[1977 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1977]]). Прафесар ([[1980 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1980]]). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі ([[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]) * [[24 жніўня]] — [[Янка Раманоўскі]] (пам. [[1974 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1974]]), беларускі мастак; пляменнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] * [[27 верасня]] — [[Сяргей Міхайлавіч Вакар|Сяргей Вакар]] (пам. [[1998 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1998]]), беларускі [[скульптар]]. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] ([[1978 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1978]]) == Памерлі == == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=230> Выява:Viciebsk, Vićba-Padłoh. Віцебск, Віцьба-Падлог (J. Minin, 1926).jpg|[[Яфім Сямёнавіч Мінін|Яфім Мінін]] «[[Віцебск]]» Выява:Viciebsk, Pieskavacik, Trajeckaja. Віцебск, Пескавацік, Траецкая (J. Minin, 1901-17, 1928).jpg|[[Яфім Сямёнавіч Мінін|Яфім Мінін]] «[[Віцебск]]. Пескавацік-Траецкая» Выява: </gallery></center> <center><gallery mode=packed heights=230> Выява:1928. Жанчына ў намітцы.jpg|[[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч|Міхась Філіповіч]], «Жанчына ў намітцы», 1928. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Тачыльшчык.JPG|[[Сяргей Каўроўскі]]. «Тачыльшчык». 1928. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Jankieĺ Kruhier 1928 Mendele Mocher Sphorim NAM RB.jpg|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Партрэт [[Мендэле Мойхер-Сфорым|Мендэле Мойшэ–Сфорыма]]», 1928. Палатно, алей. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1928 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1928 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] mjdbeiomo7apal94x6sicncw5hvchei 0 240155 5159455 4783761 2026-06-29T11:52:05Z Makenzis 56337 5159455 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Рапід Вена | Лагатып = | ПоўнаяНазва = {{lang-de|Sportklub Rapid Wien}} | Мянушкі = {{lang-de|Die Grün-Weißen}} (Зялёна-Белыя) | Горад = [[Вена]], [[Аўстрыя]] | Заснаваны = [[1899]] | Стадыён = [[Альянц Штадыян]] | Умяшчальнасць = 28 000 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Аўстрыйская Бундэсліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 5 месца | Сайт = http://www.skrapid.at | pattern_la1 = _rapidwien2122a | pattern_b1 = _rapidwien2122a | pattern_ra1 = _rapidwien2122a | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 00922A | body1 = 00922A | rightarm1 = 00922A | shorts1 = 00922A | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _rapidwien2122f | pattern_b2 = _rapidwien2122f | pattern_ra2 = _rapidwien2122f | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = 00003F | socks2 = FF0000 }} '''«Рапід»''' ({{lang-de|Sportklub Rapid Wien}}) — [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Вена]]. Заснаваны ў [[1899]] годзе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе|Чэмпіянат Аўстрыі]]:''' ** '''Чэмпіён (32):''' 1912, 1913, 1916, 1917, 1919, 1920, 1921, 1923, 1929, 1930, 1935, 1938, 1940, 1941, 1946, 1948, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1960, 1964, 1967, 1968, 1981/82, 1982/83, 1986/87, 1987/88, 1995/96, 2004/05, 2007/08 * '''[[Кубак Аўстрыі па футболе|Кубак Аўстрыі]]:''' ** '''Пераможца (14):''' 1919, 1920, 1927, 1946, 1961, 1968, 1969, 1972, 1976, 1983, 1984, 1985, 1987, 1995 * '''[[Суперкубак Аўстрыі па футболе|Суперкубак Аўстрыі]]:''' ** '''Пераможца (3):''' 1986, 1987, 1988 === Еўрапейскія === * '''[[Кубак Інтэртота]]:''' :: '''Пераможца (1):''' 2007 == Спасылкі == * [http://www.skrapid.at Афіцыйны сайт] {{ref-de}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Аўстрыі|Рапід Вена]] [[Катэгорыя:ФК Рапід Вена| ]] 621emknje726hd4sa8mh470ulnpu632 0 242516 5159446 4509033 2026-06-29T11:07:39Z Makenzis 56337 5159446 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Вольфсберг | Лагатып = | ПоўнаяНазва = {{lang-de|Wolfsberger AC}} | Мянушкі = | Горад = [[Вольфсберг (Карынтыя)|Вольфсберг]], [[Аўстрыя]] | Заснаваны = [[1931]] | Стадыён = [[Лаванталь-Арэна]], [[Вольфсберг (Карынтыя)|Вольфсберг]] | Умяшчальнасць = 7 300 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Аўстрыйская Бундэсліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 8 месца | Сайт = http://rzpelletswac.at/ | pattern_la1 = | pattern_b1 = _wolfsberger2122h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = CACACA | body1 = CACACA | rightarm1 = CACACA | shorts1 = CACACA | socks1 = CACACA | pattern_la2 = _wolfsberger2122a | pattern_b2 = _wolfsberger2122a | pattern_ra2 = _wolfsberger2122a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 33C0FF | body2 = 33C0FF | rightarm2 = 33C0FF | shorts2 = 33C0FF | socks2 = 33C0FF }} '''«Вольфсберг»''' ({{lang-de|Wolfsberger AC}}) — [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Вольфсберг (Карынтыя)|Вольфсберг]]. Заснаваны ў [[1931]] годзе. <!-- == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Аўстрыі па футболе|Чэмпіянат Аўстрыі]]:''' :: '''Чэмпіён (0):''' :: '''2-е месца (0):''' :: '''3-е месца (0):''' * '''[[Кубак Аўстрыі па футболе|Кубак Аўстрыі]]:''' :: '''Пераможца (0):''' :: '''Фіналіст (0):''' * '''[[Суперкубак Аўстрыі па футболе|Суперкубак Аўстрыі]]:''' :: '''Пераможца (0):''' :: '''Фіналіст (0):''' --> == Спасылкі == * [http://rzpelletswac.at/ Афіцыйны сайт] {{ref-de}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Аўстрыі|Вольфсберг]] [[Катэгорыя:ФК Вольфсберг| ]] ftate2fmbf0fpwnxtufkwksxd154e7z 0 244014 5159293 5139377 2026-06-28T17:38:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159293 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дужаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 39|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 55|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет2 = Антонаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243046688 }} '''Ду́жаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ду́жаўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Dužaŭka}}, {{lang-ru|Дужевка}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0040405&q_id=5846362|title=РЕШЕНИЕ ЧАУССКОГО РАЙОННОГО СОВЕТА ДЕПУТАТОВ 27 февраля 2009 г. № 21-9 О преобразовании деревень Чаусского района в агрогородки|url-status=dead}}</ref> у [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Антонаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Антонаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 21 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Чавусы]], за 62 км ад [[Магілёў|Магілёва]], каля правага берага ракі [[Проня]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6|||225}}</ref>. Праз аграгарадок пралягае аўтамабільная дарога {{таблічка-by|Р|138}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=18|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. Бліжэйшыя населеныя пункты: [[Скоклева]], [[Пароеўка]], [[Вужжар]], [[Цёплае (Чавускі раён)|Цёплае]]<ref name="atl" />. == Гісторыя == У 1925—1960 гадах цэнтр [[Дужаўшчынскі сельсавет|Дужаўшчынскага сельсавета]]. У 1960—1965 гадах вёска ў складзе Антонаўскага сельсавета. З 4 чэрвеня 1965 года па 23 снежня 2009 года цэнтр [[Дужаўскі сельсавет|Дужаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref><ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 269 жыхароў у 106 дварах<ref name="bel6" />. == Памятныя мясціны == * Брацкія магілы (1941–1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513Д000550}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 255. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Антонаўскі сельсавет (Чавускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Антонаўскі сельсавет (Чавускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] j3ep5ulkvw0hr2k4xbo2vijeladdu65 0 246311 5159254 5006738 2026-06-28T16:05:44Z Siliyiw 169172 5159254 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Жгунь}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Жгунь |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Жгунскі }} '''Жгунь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žhuń}}) — [[аграгарадок]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Жгунскі сельсавет|Жгунскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 8 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Добруш]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6к}}</ref>, за 36 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel6" />, на рацэ [[Жгунь (рака)|Жгунь]] і аўтамабільнай дарозе {{Таблічка-by|Р|124}}. == Насельніцтва == * 1997 год — 1200 жыхароў, 486 двароў<ref name="bel6" />. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасць == === Памятныя мясціны === * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 430. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=28|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-123. Выданне 1984 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жгунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жгунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] 4jeupcns0uce7xepgxbjztvmw1oxjwo 5159255 5159254 2026-06-28T16:06:44Z Siliyiw 169172 5159255 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Жгунь}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Жгунь |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Жгунскі }} '''Жгунь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žhuń}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910g0030391&q_id=1150444|title=Решение Добрушского районного Совета депутатов от 23 февраля 2010 года № 191 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Добрушского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Жгунскі сельсавет|Жгунскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 8 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Добруш]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6к}}</ref>, за 36 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel6" />, на рацэ [[Жгунь (рака)|Жгунь]] і аўтамабільнай дарозе {{Таблічка-by|Р|124}}. == Насельніцтва == * 1997 год — 1200 жыхароў, 486 двароў<ref name="bel6" />. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Славутасць == === Памятныя мясціны === * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 430. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=28|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-123. Выданне 1984 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жгунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жгунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] 0gr5jw7v73geh73r7krzsqhj9ft0tw1 0 247230 5159289 5080049 2026-06-28T17:14:40Z Siliyiw 169172 5159289 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Уборак}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Уборак |вобласць = Гомельская |раён = Лоеўскі |сельсавет = Уборкаўскі }} '''Убо́рак'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Убо́ркі, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Uborak}}, {{lang-ru|Уборок}}) — [[аграгарадок]] (да 2010 г. вёска<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-140/2010_140_9_32304.pdf&oldDocPage=1 Решение Лоевского районного Совета депутатов от 26 марта 2010 г. № 163 О преобразовании деревни Уборок в агрогородок]</ref>) у [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Уборкаўскі сельсавет|Уборкаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|33БК000134}}. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Ігнатавіч Жалязняк]] (1937—2012) — Герой Сацыялістычнай Працы (1986), ганаровы грамадзянін Гомельскага раёна. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Уборкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Уборкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёна]] 9rf08kiqd4kcz6iscenlvuy41la7zvt 0 247813 5159207 4907919 2026-06-28T13:22:02Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159207 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Восаў}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Восаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1546522004 }} '''Во́саў''', сустракаецца таксама варыянт '''Во́сава''', н.; '''О́саў''', м.<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}.</ref> ({{lang-be-trans|Vosaŭ}}, {{lang-ru|Осов}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 44 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 105 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах пасёлак вядомы з 19 стагоддзя як невялікае пасяленне ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1931 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 8 пасялкоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1897]] год — 201 жыхар, 29 двароў. * [[1909]] год — 254 жыхары. * [[1959]] год — 100 жыхароў. * [[2004]] год — 30 жыхароў, 13 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў]] (нар. 1963), беларускі пісьменнік і журналіст == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] h1ufnduseplu4np0ipzlynncop46u9f 0 247814 5159216 4907920 2026-06-28T13:51:40Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159216 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гуцішча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 33|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042323 }} '''Гуці́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hucišča}}, {{lang-ru|Гутище}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 39 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 103 км ад Гомеля, на рацы [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з пачатку 19 стагоддзя як сяленне ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1858 годзе 17 двароў, уладанне памешчыцы Хуцікавай. У 1873 годзе памешчык тут меў 513 дзесяцін зямлі і вадзяны млын. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя Р.Люксембург, працавалі 2 ветракі, кузня. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў 1943 годзе нямецкія карнікі спалілі 10 двароў, 23 вяскоўцы не вярнуліся з фронту. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1897]] год — 239 жыхароў, 38 двароў. * [[1909]] год — 286 жыхароў, 45 двароў (у фальварку 13 жыхароў). * [[1959]] год — 302 жыхары. * [[2004]] год — 73 жыхары, 36 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] dxz14oithcb6kwsd2pg5aynw1eev80f 0 247821 5159382 4907927 2026-06-28T21:43:18Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159382 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ленінскі}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Ленінскі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042315 }} '''Ле́нінскі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lieninski}}, {{lang-ru|Ленинский}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 48 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 109 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Пасёлак заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1959]] год — 54 жыхары. * [[2004]] год — 8 жыхароў, 4 гаспадаркі.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] am5tqwo5qsgmwkug1pxhpgsyk7bmeix 0 247822 5159384 4907928 2026-06-28T21:56:03Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159384 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лясное}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Лясное |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 37|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042314 }} '''Лясно́е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liasnoje}}, {{lang-ru|Лесное}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 45 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 106 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Пасёлак заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 5 пасялкоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1959]] год — 69 жыхароў. * [[2004]] год — 10 жыхароў, 7 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] krkspyxftbxkjxgtc7t8jn0eucbs0cn 0 247829 5159378 4907934 2026-06-28T21:26:55Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159378 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хвойнік (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Хвойнік |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 11 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 38|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042311 }} '''Хво́йнік'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chvojnik}}, {{lang-ru|Хвойник}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 45 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 106 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Пасёлак заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў 1941 годзе ў вёсцы загінулі 8 камандзіраў падраздзяленняў 63-га стралковага корпуса, 4 пасялкоўцы загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1959]] год — 58 жыхароў. * [[2004]] год — 39 жыхароў, 7 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 913rdmti6tshpupthmc8itb05h3fjhk 0 251777 5159371 5131189 2026-06-28T21:18:52Z Modallwmbw 165843 5159371 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дайліды |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 57|lat_sec = 47 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 48|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Іўеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242993330 }} '''Дайлі́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dajlidy}}, {{lang-ru|Дайлиды}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911r0042747&q_id=4797297|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 июня 2011 года № 35 «О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки»|url-status=}}</ref> у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Іўеўскі сельсавет|Іўеўскага сельсавета]]. У 1940—1962 гадах цэнтр [[Дайлідскі сельсавет|Дайлідскага сельсавета]]. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Вядомыя асобы == * [[Стасевічы (дойліды)|Адам, Валенты і Марцін Стасевічы]] — беларускія дойліды першай паловы [[XVII ст.]] * [[Ян Банаюс]] — беларускі дойлід першай паловы XVII стагоддзя. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Іўеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Іўеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 9pwu6v1p2dl766xxf8yhoghnrwll47b 0 275336 5159380 5108966 2026-06-28T21:27:54Z Modallwmbw 165843 5159380 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Струбніца |выява = Струбніца Strubnica 2021 02.jpg |подпіс = Струбніца, 2021 г. |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 18|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 35|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Гродзенская |раён = Мастоўскі |сельсавет2 = Пескаўскі }} '''Стру́бніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Strubnica}}, {{lang-ru|Струбница}}) — [[аграгарадок]] у [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)|Пескаўскага сельсавета]]. == Назва == У самой Струбніцы ў XIX ст. фіксавалася прозвішча Струбчэўскі, паблізу (Масты) было Струбкевіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-JQSJ-K?i=60&cat=2323279</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9D3-99RW?i=738&cat=2325238</ref>. Засведчанае лідскае Струбуць, віленскае Струбэйка, былі старыя літоўскія Струбіла, Струбішкіс.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-FSDR-P?cat=741862&i=45</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMB-T92D-N?cat=1546535&i=944&lang=pl</ref><ref>http://www.epaveldas.lt/recordImageSmall/ARCH/1423/1/2?exId=160836&seqNr=211</ref><ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1306%2F1%2F1</ref> Ёсць латышскае ''Strubis''<ref>https://uzvardi.lv/surname/821380</ref>. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Гродзенскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|43БК000135}}. == Славутасці == [[Файл:Струбніца Strubnica 2021 03.jpg|міні|злева|Струбніцкі касцёл, 2021 г.]] * Драўляны [[касцёл Святой Тройцы (Струбніца)|касцёл Святой Тройцы]] (1740) з мураванымі званіцай і брамай. * Пахаванні роду Біспінгаў каля касцёла. === Страчаная спадчына === [[Файл:Strubnica, Biśping. Струбніца, Бісьпінг (1918).jpg|міні|злева|Сядзіба Біспінгаў у 1918 годзе]] * Сядзіба Біспінгаў. == Вядомыя асобы == * {{нп5|Казімеж Біспінг||pl|Kazimierz Bisping}} (1887—1941) — польскі палітык. [[Файл:Струбніца. Драўляны касцёл (07).jpg|міні|злева|Магіла [[Ян Тадэвуш Біспінг|Яна Тадэвуша Біспінга]]]] У Струбніцы пахаваны дзяржаўны дзеяч [[Ян Тадэвуш Біспінг]] (каля 1741—1822), землеўласнікі [[Каміль Біспінг|Каміль]], [[Ян Біспінг]]і. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Струбніца| ]] mob0n1nkowaz0cik6na50tno3reol1r 0 279174 5159172 5110811 2026-06-28T12:21:37Z Lš-k. 16740 5159172 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]] (таксама Святая гара, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. У 1926 годзе ў вёсцы — 34 двары, 159 жыхароў, у аднайменным пасёлку — 12 двароў, 50 жыхароў. У 1930-я г. арганізаваны калгас. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] з 28 жніўня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. Трагедыя здарылася тут 30 (па іншых звестках — 29) ліпеня 1943 года. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] гітлераўцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Вяскоўцы далі ім прытулак, апранулі, накармілі і з сабой паклалі хлеба. Бежанцам не ўдалося дайсці ў партызанскі атрад, хлеб у іх карнікі забралі, перад гэтым выпытаўшы, дзе яны яго ўзялі. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Адна за адной пачалі ўспыхваць жылыя хаты і гаспадарчыя пабудовы, неўзабаве ад вёскі нічога не засталося. Усе 38 двароў пераўтварыліся ў пажарышча, а людзі загінулі. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — здолела ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян в. Скірмантава». Па ўспамінах сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых бедных людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія з-за вайны пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў, таму арыентавацца толькі на мясцовых жыхароў, кажучы пра колькасць загінулых, няправільна. Па звестках партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Вёску адраджалі чужыя. У 1956 годзе на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска ў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — 206 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 г. дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 г. працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] kxvlf7215x9lh4745b6isyeeycy7dc9 5159173 5159172 2026-06-28T12:22:37Z Lš-k. 16740 5159173 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]] (таксама Святая гара, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. У 1926 годзе ў вёсцы — 34 двары, 159 жыхароў, у аднайменным пасёлку — 12 двароў, 50 жыхароў. У 1930-я г. арганізаваны калгас. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] з 28 жніўня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. Трагедыя здарылася тут 30 (па іншых звестках — 29) ліпеня 1943 года. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] гітлераўцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Вяскоўцы далі ім прытулак, апранулі, накармілі і з сабой паклалі хлеба. Бежанцам не ўдалося дайсці ў партызанскі атрад, хлеб у іх карнікі забралі, перад гэтым выпытаўшы, дзе яны яго ўзялі. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Адна за адной пачалі ўспыхваць жылыя хаты і гаспадарчыя пабудовы, неўзабаве ад вёскі нічога не засталося. Усе 38 двароў пераўтварыліся ў пажарышча, а людзі загінулі. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — здолела ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян в. Скірмантава». Па ўспамінах сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых бедных людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія з-за вайны пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў, таму арыентавацца толькі на мясцовых жыхароў, кажучы пра колькасць загінулых, няправільна. Па звестках партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Вёску адраджалі чужыя. У 1956 годзе на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска ў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — 206 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 г. дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 г. працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] not8hhpknzzw98erx6erb0jl2fufn8t 5159176 5159173 2026-06-28T12:28:38Z Lš-k. 16740 5159176 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]] (таксама Святая гара, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] з 28 жніўня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. Трагедыя здарылася тут 30 (па іншых звестках — 29) ліпеня 1943 года. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] гітлераўцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Вяскоўцы далі ім прытулак, апранулі, накармілі і з сабой паклалі хлеба. Бежанцам не ўдалося дайсці ў партызанскі атрад, хлеб у іх карнікі забралі, перад гэтым выпытаўшы, дзе яны яго ўзялі. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Адна за адной пачалі ўспыхваць жылыя хаты і гаспадарчыя пабудовы, неўзабаве ад вёскі нічога не засталося. Усе 38 двароў пераўтварыліся ў пажарышча, а людзі загінулі. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — здолела ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян в. Скірмантава». Па ўспамінах сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых бедных людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія з-за вайны пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў, таму арыентавацца толькі на мясцовых жыхароў, кажучы пра колькасць загінулых, няправільна. Па звестках партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Вёску адраджалі чужыя. У 1956 годзе на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска ў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 г. дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 г. працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 80s8ty65f1ypcpviy37ro8ki7shfyyx 5159177 5159176 2026-06-28T12:34:14Z Lš-k. 16740 5159177 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]] (таксама Святая гара, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх. У 1888 годзе маёнткам Скірманатава валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Ванда Адамаўна Чайчынская, было 374 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=64}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] з 28 жніўня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. Трагедыя здарылася тут 30 (па іншых звестках — 29) ліпеня 1943 года. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] гітлераўцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Вяскоўцы далі ім прытулак, апранулі, накармілі і з сабой паклалі хлеба. Бежанцам не ўдалося дайсці ў партызанскі атрад, хлеб у іх карнікі забралі, перад гэтым выпытаўшы, дзе яны яго ўзялі. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Адна за адной пачалі ўспыхваць жылыя хаты і гаспадарчыя пабудовы, неўзабаве ад вёскі нічога не засталося. Усе 38 двароў пераўтварыліся ў пажарышча, а людзі загінулі. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — здолела ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян в. Скірмантава». Па ўспамінах сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых бедных людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія з-за вайны пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў, таму арыентавацца толькі на мясцовых жыхароў, кажучы пра колькасць загінулых, няправільна. Па звестках партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Вёску адраджалі чужыя. У 1956 годзе на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска ў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 г. дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 г. працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] hhfwu7ptnskc5y9clz50mtwr051jnyn 5159178 5159177 2026-06-28T12:36:47Z Lš-k. 16740 5159178 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]]{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} (таксама Святая гара{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх. У 1888 годзе маёнткам Скірманатава валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Ванда Адамаўна Чайчынская, было 374 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=64}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] з 28 жніўня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. Трагедыя здарылася тут 30 (па іншых звестках — 29) ліпеня 1943 года. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] гітлераўцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Вяскоўцы далі ім прытулак, апранулі, накармілі і з сабой паклалі хлеба. Бежанцам не ўдалося дайсці ў партызанскі атрад, хлеб у іх карнікі забралі, перад гэтым выпытаўшы, дзе яны яго ўзялі. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Адна за адной пачалі ўспыхваць жылыя хаты і гаспадарчыя пабудовы, неўзабаве ад вёскі нічога не засталося. Усе 38 двароў пераўтварыліся ў пажарышча, а людзі загінулі. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — здолела ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян в. Скірмантава». Па ўспамінах сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых бедных людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія з-за вайны пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў, таму арыентавацца толькі на мясцовых жыхароў, кажучы пра колькасць загінулых, няправільна. Па звестках партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Вёску адраджалі чужыя. У 1956 годзе на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска ў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 г. дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 г. працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} * == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 2couer0y0zwlqa4p9zvvwn59ffw8lnt 5159179 5159178 2026-06-28T12:38:27Z Lš-k. 16740 5159179 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]]{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} (таксама Святая гара{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх{{Sfn|SgKP|1889|s=677}}. У 1888 годзе маёнткам Скірманатава валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Ванда Адамаўна Чайчынская, было 374 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=64}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] з 28 жніўня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. Трагедыя здарылася тут 30 (па іншых звестках — 29) ліпеня 1943 года. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] гітлераўцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Вяскоўцы далі ім прытулак, апранулі, накармілі і з сабой паклалі хлеба. Бежанцам не ўдалося дайсці ў партызанскі атрад, хлеб у іх карнікі забралі, перад гэтым выпытаўшы, дзе яны яго ўзялі. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Адна за адной пачалі ўспыхваць жылыя хаты і гаспадарчыя пабудовы, неўзабаве ад вёскі нічога не засталося. Усе 38 двароў пераўтварыліся ў пажарышча, а людзі загінулі. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — здолела ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян в. Скірмантава». Па ўспамінах сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых бедных людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія з-за вайны пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў, таму арыентавацца толькі на мясцовых жыхароў, кажучы пра колькасць загінулых, няправільна. Па звестках партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Вёску адраджалі чужыя. У 1956 годзе на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска ў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 г. дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 г. працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|677|Skirmuntowo|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] hzgxg2je8b0oeo5lu8gcam7ttf2qxn3 5159183 5159179 2026-06-28T12:50:37Z Lš-k. 16740 5159183 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]]{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} (таксама Святая гара{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх{{Sfn|SgKP|1889|s=677}}. У 1888 годзе маёнткам Скірманатава валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Ванда Адамаўна Чайчынская, было 374 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=64}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 30 (паводле іншых звестак — 29) ліпеня 1943 года была праведзена нямецкая карная аперацыя. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] немцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Бежанцы кіраваліся ў партызанскі атрад. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Усе 38 двароў былі спалены, людзі загінулі. Выжыла Раіса Паўлаўна Куніцкая, якая ўцякла ў лес і змагла расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян вёскі Скірмантава». Паводле ўспамінаў сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія праз вайну пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў. Паводле звестак савецкіх партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена выхадцамі з іншых населеных пунктаў. У 1956 годзе на магіле ахвяр нацызму ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска былаў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 годзе дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 года працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|677|Skirmuntowo|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] dxh1tmc9tctf40l8d4z9zfrzugsyou2 5159185 5159183 2026-06-28T12:52:14Z Lš-k. 16740 /* Літаратура */ 5159185 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]]{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} (таксама Святая гара{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх{{Sfn|SgKP|1889|s=677}}. У 1888 годзе маёнткам Скірманатава валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Ванда Адамаўна Чайчынская, было 374 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=64}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 30 (паводле іншых звестак — 29) ліпеня 1943 года была праведзена нямецкая карная аперацыя. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] немцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Бежанцы кіраваліся ў партызанскі атрад. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Усе 38 двароў былі спалены, людзі загінулі. Выжыла Раіса Паўлаўна Куніцкая, якая ўцякла ў лес і змагла расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян вёскі Скірмантава». Паводле ўспамінаў сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія праз вайну пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў. Паводле звестак савецкіх партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена выхадцамі з іншых населеных пунктаў. У 1956 годзе на магіле ахвяр нацызму ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска былаў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 годзе дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 года працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|677|Skirmuntowo (2)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 1wtx6eajdkrdios1h6wpplu196ikbrn 5159186 5159185 2026-06-28T12:54:50Z Lš-k. 16740 5159186 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Скірмантава |выява = Skirmantava village.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет = Путчынскі }} '''Скі́рмантава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Скірманто́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Skirmantava}}, {{lang-ru|Скирмантово}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Скірмантаўка]]. Уваходзіць у склад [[Путчынскі сельсавет|Путчынскага сельсавета]]. == Назва == Ёсць ашмянскае прозвішча Скірмонт<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-P9SN-D?i=1009&cat=2325442</ref>. Ёсць літоўскае ''Skirmantas'', латышскае ''Skirmants''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=1a335d55cad92d64ba9110d2cf0a06ad|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uzvardi.lv/surname/677760|title=LVA|website=uzvardi.lv|access-date=2026-06-28}}</ref>. Ад двухасноўнага балцка-літоўскага імені ''Skir-mantas<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 135.</ref>.'' == Геаграфія == Скірмантава размешчана за 18 км на паўночны захад ад райцэнтра, горада [[Дзяржынск]]а і за 32 км на паўднёвы захад ад [[Мінск|Мінска]]. Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога [[Вертнікі]] — [[Івянец]]. Каля вёскі размешчана [[Дзяржынская гара|Скірмантава гара]]{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}} (таксама Святая гара{{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=12}}, савецкая назва з 1958 года — Дзяржынская гара) — найвышэйшы пункт [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]] і Беларусі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Вядома з другой паловы XVI стагоддзя, у [[Менскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княтсва Літоўскага]]. У 1588 годзе ўпамінаецца грунт Скірмантаўскі ў інвентары маёнтка [[Койданава]], да якога ён адносіўся. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: ''Скирмонтово''<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 234.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе вёска, уладанне [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У сярэдзіне XIX стагоддзя належала памешчыкам Язвінскім, уладальнікам аднайменнага маёнтка. Пасля 1861 года ў Койданаўскай воласці Мінскага павета. З 1866 года маёнтак у валоданні Чайчынскіх{{Sfn|SgKP|1889|s=677}}. У 1888 годзе маёнткам Скірманатава валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Ванда Адамаўна Чайчынская, было 374 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=64}}. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы быў [[хлебазапасны магазін]]. З 1916 года ў вёсцы пачала дзейнічаць школа (1-класнае народнае вучылішча). У 1913 годзе ўладальнікам маёнтка быў Зыгмунт Чайчынскі, было 304 дзесяціны зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=76}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Койданаўскай воласці атрымлівалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas4">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). === Найноўшы час === З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Землі маёнтка [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Нарэйкаўскі 2-гі сельсавет|Нарэйкаўскім 2-м]] (18 снежня 1925 года перайменаваны ў Нарэйкаўскі) сельсавеце (з 25 ліпеня 1931 года да 14 мая 1936 года [[Нарэйкаўскі нацыянальны польскі сельсавет]]) [[Койданаўскі раён|Койданаўскага]] (29 чэрвеня 1932 года перайменаваны ў Дзяржынскі) раёна [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 31 ліпеня 1937 года [[Заслаўскі раён|Заслаўскага]], з 4 лютага 1939 года зноў Дзяржынскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 6 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 30 (паводле іншых звестак — 29) ліпеня 1943 года была праведзена нямецкая карная аперацыя. Па дарозе ў вёску [[Каўшова (Дзяржынскі раён)|Каўшова]] немцы сустрэлі групу людзей. Гэта былі [[яўрэі]], уцекачы з [[Мінскае гета|Мінскага гета]], якія некаторы час хаваліся ў жыхароў Скірмантава. Бежанцы кіраваліся ў партызанскі атрад. Вярнуўшыся ў Скірмантава, нацысты загадалі людзям збірацца ў калгасных гумнах і хляве — сказалі, што будуць правяраць дакументы. Як толькі жыхары прыйшлі, пабудовы падпалілі. У тых, хто спрабаваў уцякаць, стралялі. Хаты абрабавалі, скаціну павыганялі з хлявоў. Усе 38 двароў былі спалены, людзі загінулі. Выжыла Раіса Паўлаўна Куніцкая, якая ўцякла ў лес і змагла расказаць пра трагедыю вёскі. Дакладная колькасць загінулых не высветлена. На помніку, устаноўленым на брацкай магіле, пазначана, што «тут пахаваны 144 мірных грамадзян вёскі Скірмантава». Паводле ўспамінаў сведак, якія ўдзельнічалі ў пахаванні гэтых людзей, ахвяр было больш. У многіх сем’ях жылі сваякі, якія праз вайну пазбавіліся свайго жылля, некаторыя хавалі ў сябе бежанцаў. Паводле звестак савецкіх партызан, у Скірмантаве загінула не менш як 180 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |title=zviazda.by |access-date=14 кастрычніка 2022 |archive-date=14 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014171955/https://zviazda.by/be/news/20221014/1665759965-vognennyya-vyoski-nelga-zabyc-skirmantava-garela-dzen-i-noch |url-status=dead }}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена выхадцамі з іншых населеных пунктаў. У 1956 годзе на магіле ахвяр нацызму ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Другую сусветную вайну. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». Да 8 красавіка 1957 года вёска былаў складзе [[Вертнікаўскі сельсавет|Вертнікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 71 жыхар * 1858 год — 35 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]] * 1897 год — вёска, 20 двароў, 130 жыхароў; пастаялы двор (2 двары, 8 жыхароў), маёнтак (27 жыхароў) * 1917 год — вёска, 35 двароў, 195 жыхароў; маёнтак, 4 жыхары * 1926 год — вёска, 34 двары, 159 жыхароў; пасёлак, 12 двароў, 50 жыхароў * 1959 год — 53 жыхары * 1991 год — 479 жыхароў, 143 двары * 1999 год — 689 жыхароў * 2004 год — 510 жыхароў, 168 двароў * 2009 год — 617 жыхароў, 170 гаспадарак * 2019 год — 422 жыхароў * 2025 год — 416 жыхароў == Інфраструктура == У 2009 годзе дзейнічалі сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, магазін. З 1984 года працуе краязнаўчы музей. == Культура == Ігрышча «[[Ката пячы]]» — абрадавая гульня перадкаляднага посту ў Скірмантаве ўваходзіць у [[Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]]. == Вядомыя асобы == * [[Віталь Антонавіч Таўкачоў]] (нар. 1934) — фізік, акадэмік НАН Беларусі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|677|Skirmuntowo (2)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Путчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Путчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] opuil2gz3kcso7hpwsrm9vpdv7asiv6 0 281277 5159290 5131853 2026-06-28T17:18:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159290 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубіцкая Слабада |выява = Ул. Центральная, Дубицкая Слобода.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Крупіцкі }} '''Дубі́цкая Слабада́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubickaja Slabada}}, {{lang-ru|Дубицкая Слобода}}), раней таксама '''Дубская Слабада''' — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома прынамсі з другой паловы XVIII стагоддзя, адносілася да маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]] уласнасці [[Радзівілы|Радзівілаў]], у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Пасля 1861 года ў [[Самахвалавіцкая воласць|Самахвалавіцкай воласці]] Мінскага павета. Паводле перапісу 1897 года была царква на могілках. У 1903 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]], з 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 29 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады прынамсі 16 ураджэнцаў Дубіцкай Слабады былі [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсаваны]]<ref>{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/list?params=H4sIAAAAAAAAA6tWSsosKskoyElMTlWyUoopNTAxNAGRJsYg0tgQTFqARczA7EQwaQAWSVMAUUYQRUlgMhVJG4RtAtGgVAsAyQre72wAAAA,|title=Списки жертв|website=base.memo.ru|access-date=2025-11-07|url-status=dead}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ходзе карнай аперацыяй за часамі акупацыі было спалена 13 двароў, забіта 9 жыхароў. 27 жыхароў было вывезена на прымусовую працу ў Германію. У 2010 годзе ў вёсцы былі клуб-бібліятэка і крама. == Насельніцтва == * 1800 год — 9 двароў, 72 жыхары * 1897 год — 29 двароў, 182 жыхары * 1908 год — 47 двароў, 440 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=185}} * 1917 год — 48 двароў, 277 жыхароў (усе [[беларусы]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=150}} * 1926 год — 48 двароў, 246 жыхароў * 1941 год — 45 двароў, 273 жыхары * 1997 год — 64 двары, 96 жыхароў * 1999 год — 89 жыхароў * 2009 год — 66 жыхароў * 2019 год — 55 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-11-07|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Віктар Антонавіч Ламака]] (1910—2001) — заслужаны лесавод Рэспублікі Беларусь, заснавальнік [[Глыбоцкі дэндралагічны сад|Глыбоцкага дэндрарыя]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Дубіцкая Слабада|386—387}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] o26dlxl0r08xzf8eguh73t2tishc32x 0 293017 5159222 5122535 2026-06-28T14:33:01Z Siliyiw 169172 5159222 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Тышкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Тышкавічы. Царква (01).jpg |подпіс = [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Тышкавічы)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]] |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 21|lat_sec = 22 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 36|lon_sec = 44 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Мотальскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1520 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1425 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Tyškavičy |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242991003 }} '''Ты́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Тышко́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Tyškavičy}}, {{lang-ru|Тышковичи}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035341&q_id=9693955|title=Решение Ивановского районного Совета депутатов от 21 сентября 2010 года № 17 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Мотальскі сельсавет|Мотальскага сельсавета]]. Размешчаны за 28 км на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі [[Іванава (Брэсцкая вобласць)|Іванава]], 30 км ад чыгуначнай станцыі [[Янаў-Палескі]]<ref name="GB">{{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}}</ref>. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца каля левага берага ракі [[Ясельда]]. Каля паўночнай ускраіны ў Ясельду ўпадае канава Духлянка. За 3 км у напрамку на захад ад ускраіны аграгарадка [[вадасховішча]] (да 1983 г. — возера) [[Джыдзінне]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 86.</ref>, прыкладна за 0,6 км на паўночны ўсход — возера [[Мульнае]], за 0,4 км на поўдзень — возера [[Скупое]]<ref name="map">Ліст карты N-35-124. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г.{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Паводле пісьмовых крыніц Тышкавічы вядомы з 1520 года. Пасля прыняцця «[[Устава на валокі]]» ў 1557 годзе, вёска з'яўлялася паселішчам для служылых людзей — шляхціцаў у [[Пінскі павет|Пінскім павеце]] [[Трокскае ваяводства|Трокскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref name="GB"/>. З 1795 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1801 года ў [[Кобрынскі павет|Кобрынскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. У дакументах 1833 года згадваецца як фальварак. На 1866 год вёска ў Дружылавіцкай воласці. У 1905 годзе ў Мотальскай воласці<ref name="GB"/>. У 1915—1918 гадах акупіравана германскімі войскамі, у 1919 годзе — польскімі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], у [[Мотальская гміна|Мотальскай гміне]] [[Драгічынскі павет|Драгічынскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. Працавала школа, у 1934 годзе налічвалася 275 вучняў<ref name="GB"/>. З 1939 года ў [[БССР]]. У 1940 годзе вёска стала цэнтрам Тышкавіцкага сельсавета [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. У вёсцы працавалі руская школа, капліца, гандлёвы пункт. Каля вёскі былі выяўлены залежы торфу. У сельсавеце на той час быў толькі адзін населены пункт<ref name="GB"/>. [[Файл:Тышкавічы. Каплічка.jpg|міні|Помнік загінуўшым у Вялікай Айчыннай вайне землякам]] У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1941 па 1944 гады акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Акупанты загубілі ў вёсцы 38 мірных жыхароў, у партызанах загінулі 5 жыхароў, на франтах Другой сусветнай вайны ў 1939—1945 гадах загінулі 56 воінаў-землякоў. Ушаноўваючы памяць аднавяскоўцаў, загінуўшых у гады вайны, у 1974 годзе ў вёсцы пастаўлены помнік землякам<ref name="GB"/>. Пасля вайны, у 1949 годзе, пачатковая школа пераўтворана ў 7-гадовую. У 1961 годзе ў вёсцы дзейнічалі асабныя класы вячэрняй школы сельскай моладзі, дзе навучалася 256 вучняў. Тышкавіцкі сельсавет быў скасаваны 9 сакавіка 1959 года<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>, тэрыторыя далучана да [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]], а з 1962 года<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref> вёска перайшла ў склад [[Мотальскі сельсавет|Мотальскага сельсавета]]. З 8 студзеня 1954 года ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. У 1962—1965 гадах у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]]<ref name="GB"/>. 29 снежня 1949 года ў вёсцы быў утвораны калгас імя Свярдлова, які 4 лютага 1958 года быў далучаны да калгаса імя Сталіна з цэнтрам у вёсцы Моладава. 31 мая 1961 года вёска ўвайшла ў склад калгаса «XXII партз'езд» (цэнтр — [[Моталь]]). 29 жніўня 1987 года быў створаны самастойны калгас імя І. А. Паліўкі. З 2003 года вёска знаходзіцца ва ўгоддзях СВК «Агра-Моталь»<ref name="GB"/>. == Насельніцтва == * '''XX стагоддзе''': 1905 — 652 жыхары; 1924 — 180 будынкаў, 1019 жыхароў; 1940 — 255 двароў, 1456 жыхароў; 1959 — 1612 жыхароў (паводле перапісу); 1979 — 1698 жыхароў (паводле перапісу)<ref name="GB"/>. * '''XXI стагоддзе''': 2005 — 553 гаспадаркі, 1425 жыхароў<ref name="GB"/>. == Інфраструктура == [[Файл:Tyškavičy, Ivanava District, Bus stop (2022-07-10).jpg|міні|Аўтобусны прыпынак з мастацкім афармленнем]] На пачатак 2000-х гадоў у вёсцы дзейнічалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, 3 магазіны, амбулаторыя<ref name="GB"/>. == Славутасці == [[Файл:Tyškavičy, Ivanava District, Cemetery (2022-07-10).jpg|міні|Мясцовыя могілкі]] * За 1 км ад вёскі знаходзяцца 2 археалагічныя стаянкі, выяўленыя ў 1962 годзе і даследаваныя ў 1971 годзе У. Ф. Ісаенкам. Стаянка-1 адносіцца да [[Нёманская культура|нёманскай культуры]], стаянка-2 — да [[неаліт]]у і [[бронзавы век|бронзавага веку]], што сведчыць аб засяленні тутэйшых мясцін у далёкай старажытнасці<ref name="GB"/>. * [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Тышкавічы)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]]. * Мясцовыя могілкі з традыцыйнымі драўлянымі крыжамі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1||487—488}} * Ліст карты N-35-124. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Tyškavičy}} {{Мотальскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мотальскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] jab5w4h3ooetb79l812bl9og1yzta55 0 293883 5159209 5159147 2026-06-28T13:28:11Z M.L.Bot 261 вфтр 5159209 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віня-Пых (значэнні)}} {{Літаратурны персанаж |імя = Віня-Пых |арыгінальнае імя = {{lang-en|Winnie-the-Pooh}} |выява = Winnie-the-Pooh 094-2.png |памер = 250px |апісанне = Віня-Пых, ілюстрацыя Эрнэста Шэпарда да першага выдання кнігі «Віня-Пых» (1926) |пісьменнік = [[Алан Аляксандр Мілн]] |творы = Віня-Пых (1926), Хатка ў Пыхавым закутку (1928), Калі мы былі зусім маленькімі (1924), Цяпер нам ужо шэсць (1927) }} '''Ві́ня-Пых, Ві́ні-Пух''' ({{lang-en|Winnie-the-Pooh}}) — {{нп3|плюшавы мішка|плюшавы мішка|en|Teddy bear}}, персанаж [[аповесць|аповесцей]] і [[верш]]аў [[Алан Аляксандр Мілн|Алана Аляксандра Мілна]] (цыкл не мае агульнай назвы і звычайна таксама называецца «Віня-Пых», паводле першай кнігі). Адзін з самых вядомых герояў дзіцячай літаратуры XX стагоддзя. == Паходжанне персанажа == Як і многія іншыя персанажы кнігі Мілна, медзведзяня Віні атрымала імя ад адной з рэальных цацак {{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафера Робіна|en|Christopher Robin Milne}} (бел. Крыштусь Родзька; 1920—1996), сына пісьменніка. У сваю чаргу, плюшавы мішка Віня-Пых быў названы ў гонар {{нп3|Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіцы па мянушцы Вініпег|en|Winnipeg (bear)}} (Вініфрэд, коратка Віня,), якая жыла ў 1920-х у [[Лонданскі заапарк|Лонданскім заапарку]]. Мядзведзіца Вініпег ([[Барыбал|амерыканскі чорны мядзведзь]]) трапіла ў Вялікабрытанію як жывы [[талісман]] ({{нп3|Персанаж-талісман|маскот|ru|Персонаж-талисман}}) Канадскага армейскага ветэрынарнага корпуса з [[Канада|Канады]], а менавіта з ваколіц [[Вініпег|горада Вініпега]]. Яна апынулася ў кавалерыйскім палку «Форт Гары Хорс» [[24 жніўня]] [[1914]] года, яшчэ будучы медзведзянём (яе купіў у канадскага паляўнічага-{{нп3|Трапер|трапера|ru|Траппер}} за дваццаць долараў 27-гадовы палкавы ветэрынар лейтэнант Гары Колбарн, які клапаціўся пра яе і ў далейшым). Ужо ў кастрычніку таго ж года медзведзяня было прывезена разам з войскамі ў Брытанію, а так як полк павінен быў быць у ходзе Першай сусветнай вайны перапраўлены ў Францыю, то ў снежні было прынята рашэнне пакінуць звера да канца вайны ў Лонданскім заапарку. Мядзведзіца палюбілася лонданцам, і вайскоўцы не сталі пярэчыць супраць таго, каб не забіраць яе з заапарка і пасля вайны<ref>[http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10193 «Winnie».] ''Historica Minutes'', The Historica Foundation of Canada.</ref>. Да канца дзён (яна памерла 12 мая 1934 года) мядзведзіца знаходзілася на забеспячэнні ветэрынарнага корпуса, пра што ў 1919 годзе на яе клетцы зрабілі адпаведны надпіс. У 1924 годзе Алан Мілн упершыню прыйшоў у заапарк з чатырохгадовым сынам Крыстаферам Робінам, які па-сапраўднаму пасябраваў з Віні. За тры гады да гэтага Мілн купіў ва ўнівермагу {{нп3|Harrods|Harrods|en|Harrods}} і падарыў сыну на яго першы дзень нараджэння плюшавага мядзведзя фірмы «Альфа Фарнэл». Пасля знаёмства гаспадара з Віні гэты мядзведзь атрымаў імя ў яе гонар. Але ва ўступе да кнігі хлопчык тлумачыць змену імені і ўсе звязаныя з ім складанасці. У далейшым мядзведзь быў «неразлучным спадарожнікам» Крыстафера: «у кожнага дзіцяці ёсць любімая цацка, і асабліва яна патрэбна кожнаму дзіцяці, якое адно ў сям’і»<ref name="CR">Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976</ref>. [[Файл:Winnie-the-Pooh Zoo Winnipeg.JPG|thumb|Скульптура медзведзяня Віні ў парку Асінібойн ([[Вініпег]]).]] == Цыкл Мілна == === Кнігі і ілюстрацыі === Віня-Пых — галоўны персанаж дзвюх паэтычных кніг Мілна: * ''Winnie-the-Pooh'' (першы раздзел апублікаваны ў газеце «London Evening News» перад Калядамі, 24 снежня 1925 года, шосты — у жнівеньскім нумары «Royal Magazine» за 1926 год; першае асобнае выданне выйшла 14 кастрычніка 1926 года ў лонданскім выдавецтве «Methuen & Co»); * ''The House at Pooh Corner'' (Хатка ў Пыхавым закутку, 1928 год). Абедзве празаічныя кнігі прысвечаны «Ёй» — жонцы Мілна і маці Крыстафера Робіна Дафне Селенкур; гэтыя прысвячэнні напісаны ў вершах. Акрамя таго, у двух зборніках дзіцячых вершаў Мілна, ''When We Were Very Young'' (Калі мы былі зусім маленькімі, 1924) і ''Now We Are Six'' (Цяпер нам ужо шэсць, 1927) ёсць некалькі вершаў пра Віня-Пыха, хоць у першай з іх ён яшчэ не носіць гэтага імя. Першую з гэтых кніг, якая выйшла раней празаічнай кнігі ''Winnie-the-Pooh'', Мілн у прадмове да яе называе «іншай кнігай пра Крыстафера Робіна»<ref name="Poltoracki">А. И. Полторацкий. Комментарии // A. A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., Радуга, 1983, с. 391—446</ref>. Усе гэтыя чатыры кнігі ілюстраваны {{нп3|Эрнэст Шэпард|Э. Х. Шэпардам|en|E. H. Shepard}}, карыкатурыстам {{нп3|Панч, часопіс|часопіса «Панч»|en|Punch (magazine)}}, дзе ён працаваў разам з Мілнам, і баявым таварышам Мілна па [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. Графічныя ілюстрацыі Шэпарда цесна звязаныя з унутранай логікай апавядання і шмат у чым дапаўняюць тэкст, у якім, да прыкладу, не паведамляецца, што Мамантук (Heffalump) падобны на слана<ref name="Poltoracki"/>; Шэпарда нярэдка называюць «сааўтарам» Мілна<ref name="Smolarova"/>. Часам ілюстрацыі Шэпарда адпавядаюць значнаму размяшчэнню тэксту на старонцы<ref name="Smolarova"/>. Хлопчык быў змаляваны непасрэдна з Крыстафера Робіна, і вобраз хлопчыка, створаны мастаком, — у свабодным каптане і кароткіх штоніках, як Крыстафэр і апранаўся ў рэчаіснасці<ref name="Poltoracki"/>, — увайшоў у моду<ref name="Urnov"/>. На хвалі ашаламляльнага поспеху кніг пра Пыха з’явілася цэлая бібліятэчка кніг — «Гісторыі пра Крыстафера Робіна», «Кніга для чытання пра Крыстафера Робіна», «Гісторыі да дня нараджэння Крыстафера Робіна», «Буквар Крыстафера Робіна» і шэраг кніжак-малюнкаў, аднак новых тэкстаў гэтыя зборнікі не ўтрымлівалі, а ўключалі толькі перадрук з папярэдніх<ref name="Lungina"/>. === Спіс апавяданняў/раздзелаў === «Віня-Пых» уяўляе сабой дылогію, але кожная з дзвюх кніг Мілна распадаецца на 10 апавяданняў (stories) з уласным сюжэтам, якія могуць чытацца, экранізавацца і г. д. незалежна адзін ад аднаго. У некаторых перакладах дзяленне на дзве часткі не захавана, у іншых не перакладзеная другая («Хатка ў Пыхавым закутку»). Часам першая і другая кнігі выкананы рознымі перакладчыкамі. Такі незвычайны лёс нямецкага Віня-Пыха: першая кніга выйшла ў нямецкім перакладзе ў 1928 годзе, а другая толькі ў 1954; паміж гэтымі датамі — шэраг трагічных падзей германскай гісторыі. Далей у дужках даецца назву адпаведнай раздзелу ў перакладзе Барыса Захадэра (па «поўнай» версіі, гл. ніжэй у раздзеле аб рускіх перакладах). * Першая кніга — ''Віня-Пых (Winnie-the-Pooh)'': *# ''У якой мы знаёмімся зь Віня-Пыхам і грамадкай Пчолаў, і тут акурат пачынаюцца ўсе прыгоды'' *# ''У якой Пых ідзе ў госці і захрасае ў дзірцы'' *# ''У якой Пых і Парсючок пайшлі на паляванне і ледзь не злавілі Лыску'' *# ''У якой Вослік Іа губляе хвост, а Пых ягоны хвост знаходзіць'' *# ''У якой Парсючок сустракае Мамантука'' *# ''У якой Іа святкуе свой Дзень Нараджэння і атрымлівае два падарункі'' *# ''У якой Кенга і Малеча Ру з’яўляюцца ў Лесе, а Парсючку даюць лазню'' *# ''У якой Крыштусь Родзька вядзе палярную Ікспыдыцыю на Паўночнае Канцавоссе'' *# ''У якой Парсючок цалкам акружаны вадою'' *# ''У якой Крыштусь Родзька ладзіць імпрэзу ў гонар Пыха, а пасля мы ўсе развітваемся'' * Другая кніга — ''Хатка ў Пыхавым закутку (The House at Pooh Corner)'': *# ''ЧАСТКА ПЕРШАЯ, у якой у Пыхавым закутку будуюць хатку для Іа'' *# ''ЧАСТКА ДРУГАЯ, у якой у лес прыбывае Тыгрык і снедае'' *# ''ЧАСТКА ТРЭЦЯЯ, у якой ладзяцца пошукі, а Парсючок ізноў ледзь не сустракае Мамантука'' *# ''ЧАСТКА ЧАЦЬВЁРТАЯ, у якой выяўляецца, што Тыгрыкі ня надта лазяць па дрэвах'' *# ''ЧАСТКА ПЯТАЯ, у якой Трус мае вельмі заняты дзень і мы даведваемся, чым звычайна займаецца Крыштусь Родзька «па раніцах»'' *# ''ЧАСТКА ШОСТАЯ, у якой Пых вынаходзіць новую гульню, а Іа далучаецца'' *# ''ЧАСТКА СЁМАЯ, у якой Тыгрыка адскокваюць'' *# ''ЧАСТКА ВОСЬМАЯ, у якой Парсючок здзяйсняе нешта выдатнае'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕВЯТАЯ, у якой Вослік Іа знаходзіць Сядзібу, і Сава перасяляецца туды'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕСЯТАЯ, у якой Крыштусь Родзька і Пых трапляюць у зачараванае месца, і мы пакідаем іх там'' == Беларускі пераклад == Першы поўны пераклад кнігі з’явіўся ў 2007 годзе<ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/?pubid=11339 |title=Архіўная копія |access-date=29 кастрычніка 2022 |archive-date=30 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130041301/https://kamunikat.org/?pubid=11339 |url-status=dead }}</ref>, у выдавецтве «Белы крумкач» у Познані. У беларускім перакладзе, выдадзеным з захаваннем аўтарскіх правоў, галоўнага героя завуць «Віня-Пых» («Віня», ад жаночага імя «Вініфрэд» — імя мядзведзіцы), і «Пых» ад англійскага вокліча «Пу» — асацыятыўны рад са словамі пыха (Віня-Пых вельмі ганарлівы мядзведзік), пыхкаць (сапець ад нейкай працы ці іншых няўклюдных дзеянняў), а таксама перагукаецца з героем беларускай народнай казкі «Пых». Імёны астатніх герояў: Крыштусь Родзька, Парсючок, Вослік Іа, Трус, Кенга, Ру, Мамантук, Лыска і Лысіца і інш. Прэзентацыі кнігі прайшлі ў наступных гарадах: Прага (27.12.2007), Беласток (5.1.2008), Варшава (28.02.2008), Гродна (29.02.2008), Познань (5.3.2008) з удзелам Станіслава Шушкевіча, Масква (4.4.2008), Вільня (10.4.2008 і 11.4.2008), Кракаў (9.5.2008), Лондан (17.5.2008) з удзелам Айца Надсана, Торунь (29.5.2008), Гарадок на Падляшшы (19.7.2008) у межах рок-фестывалю Басовішча, Бяроза (20.7.2008) (з ваколіц Бярозы паходзіць беларускі плюшавы мядзведзік, які змешчаны на фотаздымку ў кнізе), Маладзечна (24.7.2008) з удзелам Уладзіміра Арлова, Глыбокае (27.8.2008), Гомель (29.7.2008), Мінск (30.7.2008) у брытанскай амбасадзе з удзелам амбасадара Вялікабрытаніі — Найджэла Гоўлд-Дэйвіса, Кіеў (14.8.2008), Орша (22.7.2009), Беласток (27.12.2011 і 24.1.2012), Старыя Ранчыцы (17.6.2012). Вялікая колькасць прэзентацый прайшла ў Глыбоцкім краі, у такіх мясцовасцях як Глыбокае<ref>https://nashaniva.com/?c=ar&i=18952</ref>, Падвсілле, Шунеўцы і Удзела<ref>http://cbs.okglub.by/news/428-sustrechy-chytacho-z-pismennikam-vitalem-voranavym</ref>. Дакладны дзённік<ref>[https://vinia-pych.livejournal.com/]</ref> з цэлага турнэ прэзентацый вёўся аўтарам перакладу ў папулярным у той час сярод беларускіх літаратараў livejournal. Да гэтага ніводная кніжка на беларускай мове не мела такога вялікага геаграфічнага ахопу і такой колькасці прэзентацый у замежжы. Публікацыя перакладу выклікала шырокі розгалас у СМІ. Пра кнігу напісаў інтэрнэт партал РИА Новости<ref>[https://www.delfi.lt/ru/archive/vinni-puh-v-belorussii-prevratilsya-v-vinya-pyha.d?id=15649823]</ref>, што прывяло да сапраўднага ажыятажу і актыўнага абмеркавання ў інтэрнэце. Навіна пра першы беларускі пераклад трапіла ў top30 на Яндэксе (6.1-2008). Інфармацыю падавалі многія польскія, украінскія і расійскія СМІ, напрыклад украінскія 1+1<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NqAmEhKSKLg]</ref> і 5 канал. Пераклад быў у цэнтры абмеркавання ў межах навуковых канферэнцый, у Торуні (Białoruś i jej współczesne konteksty historyczno-kulturowe) і прадметам ліставання з Расійскай акадэміяй навук (Інстытутам рускай мовы). Піваварня 13 Litar выпусціла цёмны портэр «Віня-Пых»<ref>[https://pivo.by/news/13-litar-vinia-pych]</ref>. Аўдыёкніга з беларускім перакладам выйшла ў 2022 годзе<ref>[https://audiobooks.by/books/vinia-pykh]</ref>, у выдавецтве «[[Кніжны воз|Кніжны Воз]]». Ролі агучылі Андрэй Дробыш (Трус), Алег Гарбуз (Віня-Пых, Сава), [[Крысціна Дробыш]] (Крыштусь Родзька, Кенга, Малеча Ру), Андрэй Мілюхін (апавядальнік, Парсючок, Іа). == Аўдыяверсія і тэатральныя пастаноўкі == У 2022 годзе на беларускай аўдыякніжнай платформе «Кніжны воз» выйшла першая поўная аўдыяверсія перакладу ''Віня-Пыха''. Праект стаў першай кнігай платформы, цалкам рэалізаванай пры падтрымцы слухачоў і сяброў праекта. Кнігу агучылі беларускія акторы Андрэй Мілюхін, Андрэй Дробыш, Алег Гарбуз і Крысціна Дробыш. Аўдыякніга даступная праз сайт і мабільную праграму «Кніжнага возу». Паводле прадстаўнікоў платформы, яе мэтай было зрабіць так, каб беларускамоўную версію ''Віня-Пыха'' маглі слухаць дзеці і дарослыя ў любой кропцы свету. У 2026 годзе ў Беластоку адбылася прэм’ера дзіцячага спектакля ''Прыгоды Віня-Пыха і яго сяброў'', пастаўленага рэжысёрам Бернардам Мацеем Баням. Спектакль быў падрыхтаваны дзецьмі і стаў адной з першых сцэнічных інтэрпрэтацый беларускага перакладу твора. == Сусвет твору == Дзеянне кніг пра Пыха адбываецца ў 500-акравым лесе Эшдаўн блізу набытай Мілнамі ў 1925 годзе фермы Кочфард у графстве {{нп3|Усходні Сасекс|Усходні Сасекс|ru|Восточный Суссекс}}, Англія, прадстаўленым у кнізе як Стоакравы лес ({{lang-en|The Hundred Acre Wood}}, у перакладзе Воранава — Стосоткавы лес). Рэальнымі з’яўляюцца таксама Шэсць соснаў і ручаёк, ля якога быў знойдзены Паўночны Полюс, а таксама згадваная ў тэксце расліннасць, у тым ліку калючы {{нп3|Улекс|улекс|ru|Улекс}} (gorse-bush, дзядоўнік у Воранава), у які падае Пых<ref name="CR"/>. Маленькі Крыстафер Робін любіў залазіць у дуплы дрэў і гуляць там з Пыхам, таму шматлікія персанажы кніг жывуць у дуплах, і значная частка дзеянні адбываецца ў такіх дамах або на галінах дрэў<ref name="CR"/>. [[Файл:Карта стосоткавага лесу.gif|міні|348x348пкс|Карта Стосоткавага лесу з беларускага перакладу кнігі.]] Дзеянне «Віня-Пыха» разгортваецца адначасова ў трох планах — гэта свет цацак у дзіцячым, свет звяроў «на сваёй тэрыторыі» у Стосоткавым лесе і свет персанажаў у апавяданнях бацькі сыну (гэта найбольш выразна паказана ў самым пачатку)<ref name="Smolarova"/>. У далейшым апавядальнік знікае з апавядання, і казачны свет пачынае ўласнае існаванне, разрастаючыся ад раздзела да раздзела<ref name="Lungina"/>. Адзначалася падабенства прасторы і свету персанажаў «Віня-Пыха» з класічным антычным і сярэднявечным [[эпас]]ам<ref name="Lungina"/>. Шматабяцаючыя эпічныя пачынанні персанажаў (падарожжы, подзвігі, паляванні, гульні) аказваюцца камічна нязначнымі, у той час як сапраўдныя падзеі адбываюцца ва ўнутраным свеце герояў (дапамога ў бядзе, гасціннасць, сяброўства)<ref name="Lungina"/>. Кнігі Мілна выраслі з вусных апавяданняў і гульняў з Крыстаферам Робінам; вуснае паходжанне характэрна і для многіх іншых знакамітых літаратурных казак<ref name="Lungina">Л. З. Лунгина. Братья по сказке // Р. Киплинг. Маугли. А. Линдгрен. Карлсон, который живёт на крыше. А. А. Милн. Винни-Пух и все-все-все. М., «Правда», 1985, с. 3-14.</ref>. «Я, уласна, нічога не прыдумляў, мне заставалася толькі апісваць», як казаў пасля Мілн<ref name="Urnov"/>. Рэальнымі цацкамі Крыстафера Робіна былі таксама Парсючок (падарунак суседзяў), Іа без хваста (ранні падарунак бацькоў), Кенга з Малечай Ру ў сумцы і Тыгрык (набытыя бацькамі пазней адмыслова для развіцця сюжэту вячэрніх апавяданняў сыну). У апавяданнях яны з’яўляюцца менавіта ў такім парадку<ref name="CR"/>. Саву і Труса Мілн прыдумаў сам; на ілюстрацыях Шэпарда яны выглядаюць не як цацкі, а як сапраўдныя жывёлы, Трус кажа Саве: «Толькі ў мяне і цябе ёсць мазгі. У астатніх — пілавінне». У працэсе гульні ўсе гэтыя персанажы атрымалі індывідуальныя звычкі, звычкі і манеру размовы<ref name="Lungina"/>. На створаны Мілнам свет жывёл паўплывала аповесць {{нп3|Кенет Грэм|Кенета Грэма|ru|Грэм, Кеннет}} «{{нп3|Вецер у вербах|Вецер у вербах|be-x-old|Вецер у вербах}}», якой ён захапляўся і якую раней ілюстраваў Шэпард<ref name="Urnov"/>, магчымая таксама прыхаваная палеміка з «{{нп3|Кніга джунгляў|Кнігай джунгляў|ru|Книга джунглей}}» [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Кіплінга]]<ref name="Urnov"/>. У кнізе прысутнічае атмасфера ўсеагульнай любові і клопату<ref name="Lungina"/>, «нармальнага», абароненага дзяцінства, без прэтэнзій на рашэнне дарослых праблем<ref name="Urnov"/>, што шмат у чым спрыяла пазнейшай папулярнасці гэтай кнігі ў СССР<ref name="Smolarova"/>, у тым ліку паўплывала на рашэнне Барыса Захадэра перакласці гэтую кнігу<ref name="2_Zahoder"/>. У «Віня-Пыху» адлюстраваны сямейны побыт брытанскага {{нп3|Сярэдні клас|сярэдняга класа|ru|Средний класс}} 1920-х гадоў, пасля ўваскрэшаны Крыстаферам Робінам у сваіх успамінах для разумення кантэксту, у якім узнікла казка<ref name="CR"/>. === Прыёмы === Кнігі Мілна прасякнуты шматлікімі [[каламбур]]амі і іншымі відамі {{нп3|моўная гульня|моўнай гульні|ru|Языковая игра}}, для іх тыпова абыгрыванне і скажэнне «дарослых» слоў (відавочна паказанае ў сцэне дыялогу Савы з Пыхам), выразаў, запазычаных з рэкламы, навучальных тэкстаў і г. д. (шматлікія канкрэтныя прыклады сабраны у каментары А. І. Паўтарацкага)<ref name="Poltoracki"/>. Выдасканаленае абыгрыванне фразеалогіі, моўнай неадназначнасці (часам больш чым двух значэнняў слова) не заўсёды даступнае дзіцячай аўдыторыі, затое высока цэніцца дарослымі<ref name="Smolarova"/>. Да ліку тыповых прыёмаў дылогіі Мілна ставіцца прыём «значнай пустаты» і гульні з рознымі фікцыя: у «Супярэчнасці» (прадмова да другой часткі) сцвярджаецца, што маючыя адбыцца падзеі прысніліся чытачу; Пыху прыходзяць на розум «вялікія думкі ні пра што», Трус адказвае яму, што дома няма «зусім нікога», Парсючок апісвае Мамантука — «вялікая штука, як велізарнае нішто». Падобныя гульні разлічаны ў тым ліку і на дарослую аўдыторыю<ref name="Smolarova"/>. Абедзве кнігі насычаны вершамі, укладзенымі ў вусны Пыху; гэтыя вершы напісаны ў англійскай традыцыі дзіцячых абсурдных вершаў — [[нонсэнс]]у, працягваючы вопыт [[Эдвард Лір|Эдварда Ліра]] і [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]]<ref name="Smolarova"/>. [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|С. Я. Маршак]] (першы перакладчык дзіцячых вершаў Мілна) у лісце да Г. І. Зінчанкі ад 11 ліпеня 1962 г называў Мілна «апошнім <…> прамым спадчыннікам Эдварда Ліра»<ref>Маршак С. Я. Стихи и поэмы. М.: Советский писатель, 1973. С. 849</ref>. З пункту гледжання Ліліяны Лунгіной, «Віня-Пых» спалучае рысы дзіцячай казкі, {{нп3|Раман выхавання|рамана выхавання|be-x-old|Раман выхаваньня}}, народнага гераічнага [[эпас]]у і паэтычнай прозы<ref name="Lungina"/>. === Месца ў творчасці Мілна === Цыкл пра Віня-Пыха зацямніў усю досыць разнастайную і папулярную ў свой час дарослую творчасць Мілна: «зваротны шлях у „дарослую“ літаратуру ён сабе адрэзаў. Усе яго спробы вырвацца з лап цацачнага мядзведзя апынуліся беспаспяховымі»<ref name="Urnov">Урнов Д. М. Мир плюшевого медведя // Alan A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., «Радуга», 1983, с. 9-22.</ref>. Сам Мілн цяжка перажываў такі збег абставін, не лічыў сябе дзіцячым пісьменнікам і сцвярджаў, што для дзяцей піша з такой жа адказнасцю, як і для дарослых<ref name="Smolarova"/>. == Персанаж == === Характар === Віня-Пых, ён жа С. П. (Сябар Парсючка), П. Т. (Прыяцель Труса), А. П. (Адкрывальнік Полюса), С. І.-І. (Суцяшальнік Іа) і З. Х. (Той, хто знайшоў Хвост) — гэта наіўны, лагодны і сціплы «Мядзведзь з Маленькімі Мазгамі» ({{lang-en|Bear of Very Little Brain}}); у перакладзе Захадэра Віні неаднаразова кажа пра тое, што ў яго галаве пілавінне, хоць у арыгінале толькі адзін раз гаворыцца пра мякіну (''pulp''). Любімыя заняткі Пыха — складаць вершы і есці [[мёд]]. Пыха «палохаюць доўгія словы», ён забыўлівы, але нярэдка ў яго галаву прыходзяць бліскучыя ідэі. Характар ​​Пыха, які пакутуе ад «адсутнасці розуму», але ў той жа час «вялікага наіўнага мудраца», шэраг даследчыкаў адносіць да [[архетып]]аў сусветнай літаратуры, так, Барыс Захадэр збліжае яго з вобразамі [[Дон Кіхот]]а, [[Гамлет]]а і Швейка<ref name="2_Zahoder"/>. Л. З. Лунгіна лічыць, што Пых нагадвае [[Чарльз Дыкенс|дыкенсаўскага]] містэра Піквіка (любоў да ежы, цікавасць да надвор’я, парасон, «бескарыслівы запал да вандраванняў»). Яна ж бачыць у ім «дзіця, якое нічога не ведае, але хоча ведаць усё»<ref name="Lungina"/>. У англамоўнай дзіцячай літаратуры да яго блізкі Страшыла Мудры у аповесці «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]]» [[Лаймэн Фрэнк Баўм|Л. Ф. Баўма]]<ref name="Smolarova"/>. У Пыху сумешчана адразу некалькі вобразаў — плюшавы мішка, жывое медзведзяня і грозны Мядзведзь, якім ён хоча здавацца<ref name="Smolarova"/>. Характар ​​Пыха самастойны і ў той жа час залежыць ад характару Крыстафера Робіна, Пых такі, якім яго хоча бачыць маленькі гаспадар<ref name="Urnov"/>. Вобраз Пыха знаходзіцца ў цэнтры ўсіх дваццаці апавяданняў. У шэрагу пачатковых гісторый, такіх, як гісторыя з нарой, пошукі Лыскі, злоў Мамантука, Пых трапляе ў тое ці іншае «Безвыходнае становішча» і часта выходзіць з яго толькі з дапамогай Крыстафера Робіна. У далейшым камічныя рысы ў вобразе Пыха адступаюць на другі план перад «гераічнымі». Вельмі часта сюжэтны паварот у аповедзе — гэта тое ці іншае нечаканае рашэнне Пыха. Кульмінацыя ладу Пыха-героя прыпадае на 9 раздзел першай кнігі, калі Пых, прапанаваўшы выкарыстоўваць парасон Крыстафера Робіна як транспартны сродак («Мы паплывём на тваім парасоніку»), ратуе ад немінучай гібелі Парсючка; вялікаму балю ў гонар Пыха прысвечаны ўвксь дзясяты раздзел. У другой кнізе подзвігу Пыха кампазіцыйна адпавядае Вялікі Подзвіг Парсючка, які ратуе герояў, замкнёных у абваленым дрэве, дзе жыла Сава. Акрамя таго, Пых — творца, галоўны [[паэт]] Стосоткавага лесу, ён увесь час складае вершы з шуму, які гучыць у яго ў галаве<ref name="Lungina"/>. Пра сваё натхненні ён кажа: «Бо Паэзія, Крычалкі — гэта не такія рэчы, якія вы знаходзіце, калі хочаце, гэта рэчы, якія знаходзяць вас». Дзякуючы вобразу Пыха ў казку ўваходзіць яшчэ адна дзеючая асоба — Паэзія, і тэкст набывае новае вымярэнне<ref name="Lungina"/>. === Імя === Імя Winnie (яго насіла [[Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіца Вініпег]], у гонар якой быў названы Пых) на англійскі слых успрымаецца як характэрна жаночае, памяншальнае ад жаночага імя Уініфрыд (Winifred)<ref name="Poltoracki"/><ref name=Eliferova>[http://magazines.russ.ru/voplit/2009/2/eli12.html М. Елифёрова. «Багира сказала…» Гендер сказочных и мифологических персонажей англоязычной литературы в русских переводах] // «Вопросы литературы», 2009, № 2</ref>; «А я думаў, што гэта дзяўчынка», — кажа ў пралогу бацька Крыстаферу Робіну. У англійскай традыцыі плюшавыя мішкі могуць успрымацца і як «хлопчыкі», і як «дзяўчынкі», у залежнасці ад выбару гаспадара. Мілн часцей называе Пыха займеньнікам мужчынскага роду (he), але часам і пакідае яго пол нявызначаным (it). Імем Пых (Pooh, выклічнік накшталт «ух!» ці «фу!», звязаны з гукам, калі дзьмуць<ref name="Poltoracki"/>) клікалі [[Лебедзі|лебедзя]], які жыў у знаёмых Мілна (ён фігуруе ў зборніку «Калі мы былі зусім маленькімі»). У англійскай мове «h» у імя Pooh не вымаўляецца, гэтае імя рыфмуецца пастаянна з who або do. У канцы першай часткі кнігі, пасля Пыхавага палявання на мёд, апавядальнік дае такое тлумачэнне: «Але з той прычыны, што Пых вельмі доўга трымаўся за матузок ад шарыка, ягоныя лапы зранцвелі і засталіся ўзнятымі ўверх яшчэ на працягу тыдня. Мух ён цяперака не зганяў з носа, з здзмухваў, а каб пазбавіцца іншых надакучлівых кузурак, ён і пыхаў і чмыхаў, і пырхаў, і пыхкаў. Падаецца, хоць я і не ўпэўнены, што ўсё ж менавіта таму яго клікалі „Пых“.» Па-англійску паміж імем Віня і мянушкай Пых ідзе артыкль the (''Winnie-the-Pooh''), як гэта звычайна з мянушкамі і эпітэтамі (пар. імёны манархаў Alfred the Great — [[Альфрэд Вялікі]], Charles the Bald — [[Карл Лысы]], або літаратурна-гістарычных персанажаў John the Baptist — [[Ян Хрысціцель]], Tevye the Milkman — Цяўе-малочнік). Камізм імя Winnie-the-Pooh у цэлым заключаецца не толькі ў змене гендара, але і ў неадпаведнасці эпічнай формы зместу<ref name=Eliferova/>. У Віня-Пыха ёсць і іншае імя — ''Edward'' (Эдуард), памяншальных ад якога (разам з Тэадор) з’яўляецца традыцыйная англійская назва плюшавых мішак — Тэдзі<ref name="Poltoracki"/>. У якасці «прозвішчы» Пыха заўсёды выкарыстоўваецца Bear (Мядзведзь)<ref name="Poltoracki"/>, у Воранава — Міхневіч. Пасля пасвячэння яго Крыштусем Родзькам у [[рыцар]]ы Пых атрымлівае тытул Sir Pooh de Bear (сэр Пых дэ Мядзведзь); спалучэнне нарманскага старафранцузскага прыназоўніка de з спрадвечна англійскім словам робіць камічны эфект<ref name="Poltoracki"/>. У першым выданні кнігі Барыса Захадэр пра Віня-Пыха (1960 г.) імя галоўнага персанажа было Мішка-Плюх. === Перадача імя на іншых мовах === [[Файл:Ulica Kubusia Puchatka.JPG|thumb|220px|Вуліца Віня-Пыха (Kubusia Puchatka) у Варшаве.]] У пераважнай большасці перакладаў «жаночая» семантыка імя Winnie ніяк не перадаецца. У перакладзе Монікі Адамчык-Гарбоўскай на [[польская мова|польскую мову]] (1986) галоўны персанаж носіць жаночае імя ''Fredzia Phi-Phi'' (пры гэтым ён усё ж мужчынскага роду). Але гэты пераклад не заваяваў усеагульнага прызнання<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/society/20060821/52923500.html|title=Кто такой Винни-Пух и откуда он взялся|date=21.08.2006|publisher=РИА Новости|access-date=2015-03-11}}</ref>; у Польшчы лічыцца класічным даваенны пераклад Ірэны Тувіма (сястры паэта [[Юліян Тувім|Юліяна Тувіма]]), дзе імя мядзведзя ''Kubuś Puchatek'' адназначна мужчынскае — Kubuś з’яўляецца памяншальных ад Jakub<ref>{{cite web|url=http://kobieta.dlastudenta.pl/artykul/Kubus_Puchatek_czy_Fredzia_Phi_Phi,83792.html|title=Kubuś Puchatek czy Fredzia Phi-Phi?|author=Nona Stopka|date=2012-07-25|publisher=dlastudenta.pl|access-date=2013-09-16}}</ref>. У рускім перакладзе Руднева і Міхайлавай Winnie выкарыстоўваецца ў арыгінальным напісанні; паводле задумы перакладчыкаў, гэта павінна нагадваць пра гендэрную неадназначнасць гэтага імя. Гэтак жа, як англійскае імя (з артыклем пасярэдзіне), уладкаваныя, напрыклад, {{lang-nl|Winnie de Poeh}}, {{lang-eo|Winnie la Pu}}<ref name="Tonkin">{{кніга|аўтар=Humphrey Tonkin |частка=chapter 10. The semantics of invention Translation into Esperanto|загаловак=The Translator as Mediator of Cultures|месца=Amsterdam / Philadelphia|выдавецтва=John Benjamins Publishing Company|серыя=Studies in World Language Problems|старонкі=169-190|isbn=978-90-272-2834-5}}</ref> і ідыш {{lang-yi|װיני-דער-פּו}} (''Віні-дэр-Пу''), амаль гэтак жа — {{lang-la|Winnie ille Pu}} (дзе ille — займеннік «ён», «той», ад якога паходзіць артыкль у раманскіх мовах)<ref name="Tonkin"/>. На многіх мовах персанажа клічуць нейкім адным з гэтых двух імёнаў: «Мядзведзем Пухам» ({{lang-de|Pu der Bär}}, {{lang-cs|Medvídek Pú}}, {{lang-bg|Мечо Пух}}, {{lang-he|פו הדוב}} (Пу а-Доў)) або «Медзведзянём Віні» ({{lang-fr|Winnie l’ourson}}); да гэтай жа катэгорыі адносіцца згаданая польская назва ''Kubuś Puchatek''. Сустракаюцца таксама імёны, дзе няма ні Віні, ні Пуха, напрыклад, {{lang-hu|Micimackó}}, {{lang-da|Peter Plys}}, {{lang-no|Ole Brumm}} або Мишка-Плюх у першапачатковай рэдакцыі перакладу Захадэра (1958). На нямецкай, чэшскай, латыні і [[эсперанта]] імя Pooh перадаецца як Pu, у адпаведнасці з англійскім вымаўленнем. Тым не менш, дзякуючы Захадэру ў рускую (а затым і ўкраінскую, {{lang-uk|Вінні-Пух}}) традыцыю вельмі ўдала ўвайшло імя Пух, якое натуральна гучыць (абыгрываннем славянскіх слоў ''пух'', ''пухлы'' відавочна і ў польскай назве ''Puchatek''). У беларускім перакладзе Віталя Воранава — {{lang-be|Віня-Пых}}, другая частка імя перакладзеная як «Пых», што сугучна з беларускімі словамі ''пыха'' (пыха і гонар) і ''запыхацца'', а таксама перагукаецца з іменем іншага героя беларускай народнай казкі «Пых». У перакладзе Захадэра і ў тытрах савецкіх мультфільмаў імя Пыха пішацца, як і ў арыгінале Мілна, праз {{нп3|злучок|злучок|ru|Дефис}}: ''Віня-Пых''. У 1990-я гады, магчыма, пад уплывам дыснэеўскіх мультфільмаў, дзе ''Winnie the Pooh'' без злучка, распаўсюджванне атрымаў арфаграфічны варыянт {{lang-ru|Винни Пух}} (так, напрыклад, у працах Руднева і Міхайлавай; у адных выданнях перакладу Вебера злучок ёсць, у іншых — няма). У Рускім арфаграфічных слоўніку РАН пад рэдакцыяй В. В. Лапаціна імя пішацца праз злучок. У граматычных слоўніку рускай мовы А. А. Залізняка, выданне 2003 г., таксама дадзена {{lang-ru|Винни-Пух}}. У адпаведнасці з тэкстамі, праз якія гэтае імя ўвайшло ў рускую культуру, у гэтым артыкуле прынята традыцыйнае напісанне — праз злучок. === Іншае === Днём нараджэння Пыха лічыцца: * альбо [[21 жніўня]] [[1921]] года, гэта значыць дзень, калі Крыстаферу Робіну Мілну споўніўся год. У гэты дзень Мілн падарыў сыну плюшавага мядзведзя (які, праўда, атрымаў імя Пыха толькі праз чатыры гады). У апошнім раздзеле «Пыхавага закутка» Крыстафер Робін кажа, што, калі яму будзе сто гадоў, Пыху будзе дзевяноста дзевяць; * альбо [[14 кастрычніка]] [[1926]] года, калі выйшла ў свет першая кніга пра Віня-Пыха (хоць асобныя яе фрагменты з’яўляліся ў друку і раней)<ref>[http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 An Enchanted Page: FAQ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100831115025/http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 |date=31 жніўня 2010 }}</ref>. [[Файл:The original Winnie the Pooh toys.jpg|thumb|350px|Сапраўдныя цацкі Крыштуся Родзькі: (ад нізу па гадзіннікавай стрэлцы) Тыгрык, Кенга, Пых, Іа і Парсючок. Нью-Ёркская публічная бібліятэка.]] Плюшавы мядзведзь Віня-Пых, які належаў Крыстаферу Робіну, зараз знаходзіцца ў дзіцячым пакоі Нью-Йоркскай бібліятэкі<ref>[http://www.nypl.org/locations/schwarzman/childrens-center-42nd-street Children’s Center at 42nd Street]</ref>. Ён не вельмі падобны на мядзведзя, якога мы бачым на ілюстрацыях Шэпарда. Мадэллю ілюстратару паслужыў «Growler» (буркун), плюшавы мішка яго ўласнага сына. На жаль, ён не захаваўся, стаўшы ахвярай сабакі, якая жыла ў сям’і мастака. Першыя ілюстрацыі і эскізы былі зробленыя вядомым карыкатурыстам Эрнэстам Шэпардам. 10 ліпеня 2013 года аўкцыённы дом Sotheby’s пусціў з малатка восем ілюстрацый<ref>[http://topgorod.com/news/world/kultura-i-iskusstvo/13480-pervye-illyustratsii-k-vinni-pukhu-pustyat-s-molotka.html Первые иллюстрации к «Винни-Пуху» пустят с молотка]</ref>. Найлепшы сябар Пыха — парасёнак [[Пятачок]] (Piglet). Іншыя персанажы: * Крыштусь Родзька ({{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафер Робін|ru|Милн, Кристофер Робин}}) (Christopher Robin) * Вослік Іа (Eeyore) * Кенга (Kanga) * Малеча Ру (Little Roo) * {{нп3|Сава, Віні-Пух|Сава|ru|Сова (Винни-Пух)}} (Owl), у арыгінале мужчынскага полу<ref name=Eliferova/>; гэты вобраз асацыюецца ў англамоўнага чытача з мудрасцю і кемлівасцю<ref name=Poltoracki/>. * {{нп3|Трус, Віні-Пух|Трус|ru|Кролик (Винни-Пух)}} (Rabbit) * {{нп3|Тыгрык|Тыгрык|ru|Тыгрык}} (Tigger) * {{нп3|Лыска і Ласка|Лыска|ru|Лыска і Ласка}} (Woozle) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. * Мамантук (Heffalump) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. == Працяг Дэвіда Бенядзіктуса == {{Асноўны артыкул|Вяртанне ў зачараваны лес}} У 2009 годзе ў Вялікабрытаніі выйшла працяг кніг пра Віня-Пыха {{нп3|Вяртанне ў зачараваны лес|«Вяртанне ў зачараваны лес»|ru|Возвращение в зачарованный лес}}, ухвалены арганізацыяй ''Pooh Properties Trust''. Аўтарам кнігі стаў Дэвід Бенядзіктус, які імкнецца блізка пераймаць стылістыцы і кампазіцыі мілнаўскай прозы. Ілюстрацыі да кнігі таксама арыентаваны на захаванне стылю Шэпарда. «Вяртанне ў зачараваны лес» перакладзена на некалькі моў<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/entertainment/2009/10/091005_pooh_sequel.shtml Винни-Пух вернулся к британцам в сиквеле книги]</ref>. == Дыснэеўскія экранізацыі і фільмы-працягі == У [[1929]] годзе Мілн прадаў правы на камерцыйную эксплуатацыю вобраза Віня-Пыха ({{lang-en|merchandising right}}) амерыканскаму прадзюсару Стывена Шлезінгеру (памёр у [[1953]] годзе). У гэты перыяд былі выпушчаныя, у прыватнасці, некалькі пласцінак-спектакляў па кнігах Мілна, вельмі папулярныя ў ЗША. У [[1961]] годзе права на персанаж былі набытыя ва ўдавы Шлезінгера студыяй [[The Walt Disney Company|Дыснея]]. Паводле сюжэта некаторых раздзелаў першай кнігі студыя выпусціла кароткаметражныя мультфільмы (''Віня-Пых і мядовае дрэва'', ''Віня-Пых і дзень клопатаў'', ''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!'' і ''Віня-Пых і свята для Іа''). У дыснэеўскіх фільмах і выданнях імя персанажа, у адрозненне ад кніг Мілна, пішацца без дэфісаў (''Winnie the Pooh''), што можа адлюстроўваць амерыканскую пунктуацыю, у адрозненне ад брытанскай. Пачынаючы з 1970-х гадоў студыя Дыснея выпускае мультфільмы на зноў прыдуманыя сюжэты, ужо не звязаныя з кнігамі Мілна. Многія аматары твораў Мілна лічаць, што сюжэты і стыль дыснэеўскіх фільмаў маюць мала агульнага з духам кніг пра Віню. Рэзка адмоўна аб прадукцыі Дыснея адклікалася сям’я Мілна (у прыватнасці, Крыстафер Робін Мілн, які памёр у 1996 годзе)<ref name=Smolarova/>. Амерыканская даследчыца творчасці Мілна Паола Коналі сцвярджае: «раскручаныя, парадыруемыя і перайначаныя ў камерцыйнай прадукцыі, персанажы казкі сталі культурным міфам, але міфам, вельмі далёкім ад аўтара. Асабліва гэты працэс адчужэння узмацніўся пасля смерці Мілна»<ref>Paola Connolly. Winnie-The-Pooh And The House At Pooh Corner: Recovering Arcadia. P. 10; цит. по ст. Смоляровой «Детский „недетский“ Винни-Пух»</ref>. Знешнасць персанажаў мультфільмаў, увогуле, узыходзіць да ілюстрацый Шэпарда, але малюнак спрошчаны, а некаторыя запамінальныя рысы перабольшаныя. Віня-Пых Шэпарда носіць кароткую чырвоную кофтачку толькі ўзімку (пошукі Лыскі), у той час як дыснэеўскі ходзіць у ёй круглы год. Другі мультфільм пра Віня-Пыха пад назвай ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'' заваяваў прэмію «[[Оскар]]» у 1968 годзе за лепшы кароткаметражны мультфільм<ref>[http://theoscarsite.com/1968.htm The Oscar Site]</ref>. Кампанія Дыснею набыла аўтарскія правы і на малюнкі Шэпарда: адпаведны вобраз называецца «Класічны Пых». У 1960-я кампанія The Walt Disney Company выпусціла 4 кароткаметражныя фільмы пра Віня-Пыха: («''Віня-Пых і мядовае дрэва''», «''Віня-Пых і дзень клопатаў''», «''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!''» і «''Віня-Пых і свята для Іа''»). Далей было тэлевізійнае лялечнае шоў («''Сардэчна запрашаем на Пыхавы ўзлесак''»). Самай яркай рысай амерыканізацыі сюжэту стала з’яўленне ў паўнаметражным фільме ''The Many Adventures of Winnie The Pooh'' (''Мноства прыгод Віня-Пыха'') (1977; уключае нароўні з новымі сцэнамі тры кароткія мультфільмы, якія раней выйшлі, новага персанажа па імі Gopher (у рускіх перакладах мультфільмаў Дыснея ён называецца Суслік). Справа ў тым, што звярок {{нп3|Гоферавыя|гофер|ru|Гоферовые}} водзіцца толькі ў Паўночнай Амерыцы. З’яўленне суслік стала праграмным — ён усклікае: «Вядома, мяне няма ў кнізе!» У [[1988]] годзе Суслік з’яўляецца ў мультсерыяле «''Новыя прыгоды Віня-Пыха''» (''The New Adventures of Winnie the Pooh''), які налічвае чатыры сезоны (1988—1991). Мультсерыял здабыў велізарную папулярнасць як у свеце, так і на тэрыторыі былога СССР. У 1997 годзе быў зняты мультфільм «''Вялікае падарожжа Пыха: У пошуках Крыстафера Робіна''»/''Pooh’s Grand Adventure: The Search for Christopher Robin''. У 1999 годзе кампанія выпускае «''Віня Пых — Час рабіць падарункі''»/''Winnie the Pooh Seasons of Giving''. У 2000 годзе з’яўляецца «''Прыгоды Тыгры''»/''The Tigger Movie''. У 2001 годзе выдаецца «''Кніга Пыха: Гісторыі ад усяго сэрца''»/''The Book of Pooh: The Stories From the Heart'', а таксама новы мультсерыял, які здымаўся тры гады, аж да 2003 года. У 2002 годзе выходзіць у свет «''Калядны Пых''»/''Winnie the Pooh: A Very Merry Pooh Year''. У 2003 годзе — «''Вялікае Кіно Парсючка''»/''Piglet’s Big Movie'' У 2004 годзе Студыя Дыснея выпускае «''Віня Пых: Вясновыя дзянькі з малым Ру''»/''Winnie the Pooh: Springtime with Roo'' У 2005 годзе выйшаў поўнаметражны мультфільм «''Віня і Мамантук''»/''Pooh’s Heffalump Movie'' У 2005 годзе таксама выходзіць «''Віня і Мамантук на Хэлоўін''»/''Pooh’s Heffalump Halloween Movie''. У 2011 годзе выходзіць 51-ы мультфільм карпарацыі «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Аўтарскія правы на вобраз Віня-Пыха і яго сяброў — адны з самых даходных ў свеце, ва ўсякім выпадку, што тычыцца менавіта літаратурных персанажаў. Цяпер кампанія Дыснею зарабляе на продажы відэа- і іншай прадукцыі, звязанай з Пыхам, 1 мільярд долараў у год — столькі ж, колькі на створаных уласна Дыснеем знакамітых вобразах [[Мікі Маўс]]а, {{нп3|Міні Маўс|Міні Маўс|ru|Минни Маус}}, {{нп3|Дональд Дак|Дональда Дака|ru|Дональд Дак}}, {{нп3|Гуфі|Гуфі|ru|Гуфи}} і {{нп3|Плута|Плута|ru|Плуто}}, разам узятых. Паводле вынікаў апытання насельніцтва Ганконга ў 2004 годзе Віня апынуўся ўлюбёным персанажам дыснэеўскіх мультфільмаў усіх часоў. У 2005 годзе аналагічныя сацыялагічныя вынікі былі атрыманы і на Філіпінах. 11 красавіка 2006 года на Алеі славы ў Галівудзе была адкрыта зорка Віня-Пыха<ref name="1a_hollywood">[https://web.archive.org/web/20060513092216/http://www.gazeta.ru/style/2006/04/n_585560.shtml Газета. Ру: Винни-Пух удостоен звезды на аллее славы в Голливуде]</ref>. У 2007 годзе выйшаў новы дыснэеўскі мультсерыял пра Пыха «''Мае сябры Тыгра і Пых''». У ім дададзены новы персанаж — 6-гадовая рудая дзяўчынка Дарбі, аднак, насуперак першапачатковым паведамленняя, яна не замяніла Крыстафера Робіна, які таксама фігуравала ў серыяле. Трансляцыя серыяла працягваецца па гэты дзень. У 2009 годзе паводле яго матываў выйшлі тры поўнаметражныя дыснэеўскія фільмы пра Пыха, уключаючы «''Мае сябры Тыгра і Віня: Мюзікл чароўнага лесу''» (''Tigger and Pooh and a Musical Too''). У 2011 годзе выйшаў новы поўнаметражны фільм пра Пыха і кампанію: «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Акрамя таго, насельнікі стаакравага лесу з’яўляюцца ў спецыяльных выпусках, якія трансляваліся толькі каналам ABC; пасля выпушчаных на DVD: # Віня-Пых і Каляды таксама! (выйшаў [[14 снежня]] [[1991]] года) # Буу! Табе таксама! Віня-Пых (выйшаў [[25 кастрычніка]] [[1996]] года; трансляваўся толькі па канале [[CBS]]) # Віня-Пых і Дзень Падзякі (выйшаў [[26 лістапада]] [[1998]] года) # Віня-Пых, табе валянцінка (выйшаў [[13 лютага]] [[1999]] года) а таксама ў мультфільмы «''Мышыны дом''» і «''Чароўныя Каляды ў Мікі. Занесеныя снягамі ў мышынай Доме''». == Барацьба за аўтарскія правы == У 1991 годзе ўдава Шлезінгера, Шырлі Ласуэл, падала пазоў супраць Дыснея, сцвярджаючы, што за трыццаць гадоў да таго пры продажы Дыснея аўтарскіх правоў яна была ашукана. Хоць сп. Слезінгер да таго часу ўжо зарабіла на Пуху 66 мільёнаў долараў, яна патрабавала звыш таго 200 мільёнаў. Справа скончылася толькі праз 13 гадоў, у сакавіку 2004 года, перамогай Дыснея. У ходзе гэтай барацьбы Дысней распачаў зваротны крок, аб’яднаўшыся (на фінансавай глебе) з нашчадкамі Мілна, нягледзячы на ​​іх непрыманне дыснэеўскіх мультфільмаў. У 1998 годзе, пасля прыняцця амерыканскага закона аб заканчэнні аўтарскіх правоў, Клара Мілн, дачка Крыстафера Робіна, зрабіла спробу наогул спыніць аўтарскія правы кампаніі Шлезінгера на стварэнні свайго дзеда, падаўшы аб гэтым сумесны пазоў з кампаніяй Дыснея. Але на гэты раз суд падтрымаў Шлезінгера, гэта рашэнне пацвердзіў Апеляцыйны суд ЗША дзявятай акругі<ref>http://www.seattlepi.com/national/1154AP_Scotus_Pooh.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. У панядзелак 26 чэрвеня 2006 года [[Вярхоўны суд ЗША]] адмовіўся разглядаць гэтую справу, тым самым падтрымаўшы рашэнне Апеляцыйнага суду<ref>[http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060629012931/http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html|date=29 чэрвеня 2006}}</ref>. У краінах, дзе тэрмін аўтарскага права не пераўзыходзяць патрабаваныя {{нп3|Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў|Бернскай канвенцыяй|ru|Бернская конвенция об охране литературных и художественных произведений}}, усякае аўтарскае права на тэксты Мілна спынілася ў канцы 2006 года, гэта значыць па сканчэнні паўвекавога тэрміну (50-годдзе смерці Мілна — 31 студзеня 2006 года) плюс час да заканчэння каляндарнага года. (Аўтарскія правы на ілюстрацыі Шэпарда захаваюцца даўжэй на дваццаць гадоў, так як ён памёр у 1976 годзе). == У СССР == У часопісе {{нп3|Мурзілка|«Мурзілка»|ru|Мурзилка}} за 1939 год былі апублікаваныя два першыя раздзелы казкі Мілна — «Аб мядзведзі Віні-Пу і пчолах» (№ 1) і «Пра тое, як Віні-Пу пайшоў у госці і трапіў у бяду» (№ 9) у перакладзе А. Калтынінай і О. Галанінай. Імя аўтара паказана не было, стаяў падзагаловак «Англійская казка». У гэтым перакладзе выкарыстоўваюцца імёны Віні-Пу, Піглет і Хрыстафор Робін<ref>[https://shkolazhizni.ru/archive/0/n-62913/ Сергей Курий. Как Уинни-Фу превратился в Винни-Пуха]</ref>. Першы поўны пераклад «Віні-Пуха» ў СССР выйшаў ў 1958 годзе ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літве]] ({{lang-lt|Mikė Pūkuotukas}}), яго выканаў 20-гадовы літоўскі пісьменнік Віргіліюс Чэпайтыс, які карыстаўся польскім перакладам Ірэны Тувім<ref>[http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html Lietuviškajam «Mikei Pūkuotukui» — 40 metų! «Lietuvos žinios» 1998 gruodžio 31 d.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208135946/http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html |date=8 лютага 2009 }}{{ref-lt}}</ref>. Пазней Чэпайтыс, пазнаёміўшыся з англійскім арыгіналам, істотна перапрацаваў свой пераклад, які перавыдаваўся ў Літве неаднаразова. У 1960—1970-я гады, дзякуючы пераводу {{нп3|Барыс Уладзіміравіч Захадэр|Барыса Захадэра|ru|Заходер, Борис Владимирович}} «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе», а затым і фільмам студыі «{{нп3|Саюзмультфільм|Саюзмультфільм|ru|Союзмультфильм}}», дзе мішку агучваў [[Яўген Паўлавіч Лявонаў|Яўген Лявонаў]], Віня-Пых стаў вельмі папулярны і ў Савецкім Саюзе. === Пераклад (пераказ) Барыса Захадэра === У тым жа 1958 годзе з кнігай пазнаёміўся [[Барыс Уладзіміравіч Захадэр]]. Знаёмства пачалося з энцыклапедычнага артыкула. Вось як распавядаў ён сам пра гэта<ref name="2_Zahoder">[http://magazines.russ.ru/voplit/2002/5/zah-pr.html ''Заходер Б.'' Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225]</ref>: {{пачатак цытаты}} Наша сустрэча адбылася ў бібліятэцы, дзе я перачытваў англійскую дзіцячую энцыклапедыю. Гэта было каханне з першага погляду: я ўбачыў малюнак сімпатычнага медзведзяня, прачытаў некалькі вершаваных цытат — і кінуўся шукаць кніжку. Так наступіў адзін з найшчасных момантаў майго жыцця: дні працы над «Пухам». {{канец цытаты}} У № 8 часопіса «Мурзілкі» за 1958 года з’явілася публікацыя аднаго з раздзелаў у пераказванні Захадэра: «Як Мішка-Плюх пайшоў у госці і трапіў у бязвыхаднае становішча». У гэтым тэксце галоўнага героя яшчэ клікалі Мішка-Плюх (у загалоўку з злучком, у тэксце без злучка). «Дзятгвыд» адхіліў рукапіс кнігі (кур’ёзныя чынам яе палічылі «амерыканскай»). У 1960 годзе (падпісана да друку 13 ліпеня) яе атрымалася выдаць у толькі што заснаваным выдавецтве Мінкультуры РСФСР «Дзіцячы свет» тыражом у 215 тысяч асобнікаў з ілюстрацыямі Алісы Іванаўны Парэт. Першае выданне выйшла пад назвай «Віні-Пух і ўсе астатнія», пазней зацвердзілася назва «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе». У 1965 годзе кніга, якая ўжо стала вельмі папулярнай, выйшла і ў Дзятгвыдзе. У выходных дадзеных першых некалькіх выданняў аўтарам кнігі быў памылкова паказаны «Артур Мілн» (хоць адна кніга Алана Аляксандра Мілна да «Віні-Пуха» па-руску ўжо выходзіла — гэта п’еса «Містэр Пім праходзіць міма», якая выйшла ў выдавецтве «Мастацтва» праз усяго год пасля смерці аўтара, у 1957 годзе, — а акрамя таго, пры жыцці аўтара друкаваліся яго дзіцячыя вершы ў перакладзе С. Я. Маршака). Ужо ў 1967 годзе рускі Віні-Пух быў выдадзены ў амерыканскім выдавецтве «Датан», дзе выпускалася большасць кніг пра Пуха і ў будынку якога ў той час захоўваліся цацкі Крыстафера Робіна<ref name="2_Zahoder"/>. Кампазіцыя і склад арыгінала ў тэксце Захадэра выкананы не цалкам. У рэдакцыі, якая з’явілася ў 1960 годзе, маецца толькі 18 раздзелаў; два з арыгінальных раздзелаў Мілна — дзясятая з першай кнігі і трэцяя з другой — прапушчаны (дакладней, дзясяты раздздел скарочаны да некалькіх абзацаў і «прышпілены» у канцы дзявятага). Адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні да абедзвюх кніг, як і само аўтарскі падзел на дзве кнігі; фрагменты прадмовы да першай часткі выкарыстаны ў тэксце першага раздзела. У 1990 годзе, да 30-годдзя рускага Віні-Пуха, Захадэр перавёў абодва прапушчаныя раздзелы. Трэці раздзел другой кнігі друкавалася асобна ў часопісе «Трамвай», у лютаўскім выпуску 1990 года<ref>[http://kvaclub.ru/tram02.html Борис Заходер. Новая история, в которой огрызуются поиски, а Пяточок (sic) опять чуть-чуть не встретил Слонопотама // Трамвай, 1990, № 2]</ref>. Абодва раздзелы ўвайшлі ў канчатковую рэдакцыю захадэраўскага перакладу ў складзе зборніка «Віні-Пух і многае іншае», які выйшаў у тым жа 1990 годзе і ў далейшым перавыдавалася неаднаразова. У гэтай рэдакцыі, як і ў першай, адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні, хоць дзяленне на дзве кнігі («Віні-Пух» і «Дом на Пухавым узлеску») адноўлена, а скразная нумарацыя раздзелаў замененая на асобную для кожнай кнігі. Фрагмент у канцы дзявятага раздзела пра свята ў гонар Віні-Пуха, цяпер фактычна дублюючы тэкст дзясятага раздзела, у поўным тэксце захаваны. Захадэр заўсёды (пачынаючы з першай часопіснай публікацыі 1958 года) падкрэсліваў, што яго кніга — не пераклад, а пераказ, плод сатворчасці і «перастварэння» Мілна па-руску, і настойваў на сваіх (са)аўтарскіх правах на яе. Сапраўды, яго тэкст не заўсёды літаральна ідзе за арыгіналам. Шэраг знаходак, якія адсутнічаюць у Мілна (напрыклад, разнастайныя назвы песень Пуха — Шумелкі, Крычалкі, Лямантоўкі, Сапелкі, Пыхцелкі, — ці знакамітае пытанне Пятачка: «Ці любіць Сланапатам парасят? І як ён іх любіць?»), удала ўпісваецца ў кантэкст твору<ref name="Smolarova"/><ref name=Boris>Александра Борисенко. [http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»] // «Иностранная литература», 2002, № 4</ref>. Не мае поўнай паралелі ў Мілна і шырокае ўжыванне вялікіх літар (Невядома Хто, Родныя і Знаёмыя Труса), частае увасабленне неадушаўлёных прадметаў (Пух падыходзіць да «знаёмай лужыны»), большая колькасць «казачнай» лексікі, не кажучы ўжо пра нешматлікія схаваныя спасылкі да савецкай рэчаіснасці<ref name="Smolarova"/>. Неадназначна ўспрыняў стыль захадэраўскага «Пуха» [[Карней Чукоўскі]]: «Яго пераклад Віні Пуха будзе мець поспех, хоць стыль перакладу расхістаны (у англійскай казцы бацюшкі, пятачок і г. д.)»<ref>К. И. Чуковский. Дневник: в 3 т. Т. 3: 1936—1969. М., ПРОЗАиК, 2011, с. 307.</ref>. (У рэдакцыі 1965 года Захадэр замяніў слова «бацюшкі» на слова «караул»). У той жа час шэраг даследнікаў, уключаючы Я. Р. Эткінда, адносяць гэты твор усё ж да перакладаў<ref name="Smolarova"/>. Тэкст Захадэра таксама захоўвае моўную гульню і гумар арыгінала, «інтанацыю і дух арыгінала»<ref name="Boris"/> і «з ювелірнай дакладнасцю» перадае шматлікія важныя дэталі<ref name="Smolarova"/>. Да вартасцей перакладу ставіцца таксама адсутнасць залішняй русіфікацыі свету казкі, захаванне парадаксальнай англійскай ментальнасці<ref name="Smolarova"/>. Кніга ў пераказванні Захадэра з 1960-1970-х гадоў была выключна папулярная не толькі як дзіцячае чытанне, але і сярод дарослых, у тым ліку навуковай інтэлігенцыі<ref name=Smolarova>Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }}</ref>. У постсавецкі перыяд працягваецца традыцыя прысутнасці захадэраўскага «Віні-Пуха» ва ўстойлівым крузе сямейнага чытання<ref name="Smolarova"/>. З першай, скарочанай рэдакцыі пераказвання Захадэра, а не з англійскага арыгіналу, выкананы некаторыя пераклады «Віні-Пуха» на мовы народаў СССР: грузінскую (1988){{efn|У грузінскім перакладзе, выкананым з першага выдання 1960 года, захаваны першапачатковая назва «Віні-Пух і ўсе астатнія» і нават памылка ў імя аўтара «Артур Мілн».}}, армянскую (1981), адна з украінскіх версій (А. Касцецкага{{efn|Першы ўкраінскі пераклад, зроблены Л. Саланьком у 1963 годзе, рабіўся з англійскай мовы і уключаў цалкам усе 20 раздзделаў, аднак у ім улічваўся і тэкст Захадэра, асабліва ў перакладзе вершаў.}}). === Ілюстрацыі === У савецкі час атрымалі вядомасць некалькі серый ілюстрацый да «Віня-Пыха». Ілюстратарам першай публікацыі ў «Мурзілкі» ў 1939 годзе (№ 1) быў вядомы графік Аляксей Лапцеў, які выступаў як ілюстратар «Нязнайкі» і іншых кніг; раздздел у № 9 за 1939 год ілюстраваў Міхаіл Храпкоўскі. [[Аліса Парэт]], ленінградская мастачка, вучаніца [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|Пятрова-Водкіна]] і [[Павел Мікалаевіч Філонаў|Філонава]], ілюстравала<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations2/ Иллюстрации Алисы Порет]</ref> самае першае асобнае выданне пераказвання Захадэра (1960) і шэраг наступных (выдавецтва «Малыш», М., 1970). Нароўні з невялікімі чорна-белымі малюнкамі Парэт стварыла і каляровыя шматфігурныя кампазіцыі («Выратаванне Малечы Ру», «Савешнік» інш.), а таксама першую карту Стаакравага лесу на рускай мове. Эдуард Назараў — адзін з мастакоў-аніматараў, якія ўдзельнічалі ў стварэнні мультфільмаў Хітрука. Яму належаць графічныя чорна-белыя ілюстрацыі<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations/ Иллюстрации Эдуарда Назарова]</ref>, якія вельмі блізкія да вобразаў мультфільма і таксама атрымалі вялікую папулярнасць (1985). На некаторых з іх фігуруюць Тыгра, Малечв Ру, сваякі і знаёмыя Труса, якіх няма ў мультфільмах. Іншае выданне кнігі пра Віня-Пыха ілюстраваў ў колеры Віктар Чыжыкаў. Больш за 200 каляровых ілюстрацый, заставак і маляваных загалоўкаў да «Віня-Пыха» належыць Барысу Дыядораву<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations4/ Иллюстации Бориса Диодорова]</ref>. Б. Дыядораў і Г. Каліноўскі з’яўляюцца аўтарамі чорна-белых ілюстрацый і каляровых ўкладак у выданні «Дзіцячай літаратуры» 1969 г.; цыкл каляровых дыядораўскіх ілюстрацый створаны ў 1986—1989 г. і з’яўляўся ў некалькіх выданнях. Украінскі пераклад Леаніда Саланько (першае выданне — Вінні-Пух та його друзі, К.: Дитвидав УРСР, 1963) ілюстраваў Валянцін Чарнуха. === Мультфільмы Фёдара Хітрука === {{main|Віні-Пух (мультфільм)}} У студыі «[[Саюзмультфільм]]» пад кіраўніцтвам Фёдара Хітрука былі створаны тры мультфільмы: * [[Віні-Пух (мультфільм)|Віні-Пух]] ([[1969]]) — заснаваны на першым раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух ідзе ў госці]] ([[1971]]) — заснаваны на другім раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух і дзень клопатаў]] ([[1972]]) — заснаваны на чацвёртым (аб страчаным хвасце) і шостым (пра дзень нараджэння) раздзелах кнігі. Сцэнарый напісаў Хітрук у суаўтарстве з Захадэрам; праца суаўтараў не заўсёды ішла гладка, што стала ў канчатковым рахунку прычынай спынення выпуску мультфільмаў (першапачаткова планавалася выпусціць серыял па ўсёй кнізе<ref name="2_Zahoder"/>). Некаторыя эпізоды, фразы і песні (перш за ўсё знакамітая «Куды ідзём мы з Пятачком…») адсутнічаюць у кнізе і складзеныя спецыяльна для мультфільмаў; пазней гэтыя песні Захадэр у некалькі іншай рэдакцыі публікаваў асобным выданнем (кніжка-кардонка для малых «Песенькі Віня-Пыха», К., «Веселка», 1987) і уключаў як прыкладанне ў зборнік «Віня-Пых і многае іншае». З іншага боку, з сюжэту мультфільма выключаны (насуперак волі Захадэра) Крыстафер Робін; у першым мультфільме яго сюжэтная ролю перададзена Пятачку, у другім — Трусу. Для агучвання серыяла былі прыцягнутыя акцёры першай велічыні. Віня-Пыха агучваў [[Яўген Лявонаў]], Парсючка — [[Ія Савіна]], Іа — [[Эраст Паўлавіч Гарын|Эраст Гарын]]. Цыкл мультфільмаў атрымаў велізарную папулярнасць. Цытаты з яго сталі агульным здабыткам савецкіх дзяцей і дарослых і паслужылі асновай для стварэння ладу Віня-Пыха ў савецкім гумарыстычным фальклоры. Усяго ў гутарковую гаворку гараджан ўвайшла 21 цытата з фільма, палова якіх прыпадае на фільм «Віня-Пых і дзень клопатаў»<ref name="Arkhipova"/>. За гэты цыкл у ліку іншых работ Хітрук атрымаў у [[1976]] годзе [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўную прэмію СССР]]. Падчас працы над фільмам рэжысёр не ведаў пра існаванне мультфільмаў студыі Дыснея пра Віня-Пыха. Пазней, паводле слоў Фёдара Хітрука, яго версія спадабалася дыснэеўскаму рэжысёру Вольфгангу Райтэрману<ref name="Faber">{{кніга |аўтар = Liz Faber, Helen Walters |частка = Fedor Khitruk |загаловак = Animation unlimited: innovative short films since 1940 |спасылка = http://books.google.com/books?id=p6zs-4Db-WUC&pg=RA3-PA1964 |месца = London |выдавецтва = Laurence King Publishing |год = 2004 |pages = 154 |allpages = 192 |isbn = 1856693465 |мова = en }} </ref><ref name="Михайлин">{{артыкул | аўтар = Юрий Михайлин, Фёдор Хитрук | загаловак = О зарождении идеи фильма. Интервью | спасылка = http://www.kinozapiski.ru/article/422/ | выданне = Киноведческие записки | тып = журнал | месца = М. | год = 21.04.2006 | нумар = 73 }} </ref>. У той жа час тое, што савецкія мультфільмы былі створаны без уліку выключных правоў на экранізацыю, якія належаць студыі Дыснея, зрабіла немагчымым іх паказ за мяжой і ўдзел у міжнародных кінафестывалях<ref name="Капков">{{cite web |url = http://www.animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |author = Сергей Капков |title = Фёдор Хитрук и Фильмы, фильмы, фильмы... |publisher = Аниматор.ру |access-date = 2009-07-18 |description = авторская версия статьи в журнал «Time out Москва» |archive-url = https://web.archive.org/web/20111101045725/http://animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |archive-date = 1 лістапада 2011 |url-status = dead }}</ref>. === Анекдоты === Віня-Пых і Парсючок сталі персанажамі цыклу савецкіх і постсавецкіх анекдотаў, якія звычайна адносяць да «дзіцячых анекдотаў»<ref name="Arkhipova">[http://www.ruthenia.ru/folklore/arhipova5.htm А. С. Архипова. Ролевые структуры детских анекдотов]</ref>. Гэты цыкл з’яўляецца таксама і сведчаннем папулярнасці мультфільмаў сярод дарослых, бо анекдоты выходзяць далёка за межы «дзіцячага гумару», а шматлікія і падкрэслена «недзіцячыя». «Папулярнасць Віня-Пыха і кампаніі падтрымлівалася яшчэ й іх функцыянаваннем ў кніжным асяроддзі, хоць, вядома, асноўную ролю ва ўтварэнні анекдотаў згулялі ўсё-такі мультфільмы: па-першае, у анекдотах парадыруюцца фразы і сюжэты з мультфільмаў, а па-другое, многія дзеці, якія распавядаюць анекдоты, дадзеных кніг яшчэ не чыталі (або ім не чыталі), затое глядзелі мультфільмы»<ref name="Arkhipova"/>. У іх на першы план выходзіць відавочная ўжо ў фільме Хітрука некаторая брутальнасць і просталінейнасць вобразу Пыха. Як адзначае даследчык, «Ф. Хітруку прыйшлося зрабіць самога Віня-Пыха больш дарослым і агрэсіўным, пераадолеўшы цяжар інфантылізму цалкам на Пятачка»<ref name=Eliferova/>. У анекдотах мядзведзю таксама прыпісваюцца «дарослыя» рысы — у дадатак да «аматара пажраць», Пых становіцца аматарам выпіць і адпусціць вастрыню з сексуальным падтэкстам. Аб’ектам пародыі паўстае сяброўства Пыха і Парсючка, якое ператвараецца ў саперніцтва: «вялікі і моцны» Пых праяўляе агрэсію да безабароннага і несамастойнага Парсючка<ref name="Arkhipova"/>. Нярэдка ў анекдотах ў духу «дзіцячай жорсткасці»<ref name="Arkhipova"/> і {{нп3|чорны гумар|чорнага гумару|ru|Чёрный юмор}} абгульваюцца «гастранамічныя» якасці Парсючка. Камічны эфект часта ўзнікае з-за неадпаведнасці камунікатыўнай сітуацыі Пыха («дарослай» і цынічнай) і Парсючка (інфантыльнай і наіўнай)<ref name="Arkhipova"/>. Нарэшце, анекдоты пра Пыха і Парсючка, як і цыкл аб {{нп3|Штырліц|Штырліцы|ru|Штирлиц}}, утрымліваюць элементы моўнай гульні (у прыватнасці, [[каламбур]]). === Сеткавы гумар === Віня-Пых выклікаў да жыцця вялікі пласт сеткавага гумару. Гэта не толькі анекдоты, але і аповесці розных аўтараў. Найбольш папулярная тэма — Віня-Пых як [[хакер]] і [[сісоп]]<ref>[http://disktrouble.narod.ru/vinny.html Сетевые пародии о Винни-Пухе]</ref>. === Публікацыя арыгінала === У [[1983]] годзе пад рэдакцыяй і з нататкамі філолага-англиста А. І. Паўтарацкага ў Маскве ў выдавецтве «Вясёлка» былі выдадзены ў адным томе ўсе чатыры празаічныя і вершаваныя кнігі пра Пыха (Milne A. ''Winnie-the-Pooh; The House at Pooh Corner; When we were very young; Now we are six''. M., [[1983]]) і, у дадатку да іх, шэсць эсэ Мілна; так савецкі чытач, які валодаў англійскай мовай, змог пазнаёміцца ​​і з арыгінальным тэкстам. Прадмову да кнігі напісаў савецкі літаратуразнаўца Д. М. Урноў: гэтая праца ўтрымоўвала адзін з першых «дарослых» разбораў тэксту мілнаўскага цыклу ў СССР. Цікавасць Паўтарацкага (ініцыятара выдання) да Віня-Пыха абудзілі студэнты Аддзялення структурнай і прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], якія прапанавалі разбіраць англійскі тэкст «Віня-Пыха» падчас заняткаў на спецкурсе<ref>[http://ormer-fidler.livejournal.com/17329.html Винни-Пух и я]</ref>. == У літаратуры і філасофіі == «Віня-Пых» на працягу XX стагоддзя стаў прадметам для розных філасофскіх, псіхааналітычных і сатырычных варыяцый. Бенджамін Хофэ ў сваіх кнігах ''The Tao of Pooh'' («''[[Даа]] Пыха''») і ''The Te of Piglet'' («''{{нп3|Дэ||ru|Дэ}} Парсючка''») пры дапамозе герояў Мілна папулярна тлумачыць філасофію [[даасізм]]у. Тэкст Мілна пры гэтым перайначаны<ref>Руднев, с. 7</ref>. Дж. Т. Уільямс выкарыстаў вобраз мядзведзя для [[Сатыра|сатыры]] на філасофію (''Pooh and the Philosophers'', «''Пых і філосафы''»), а Фрэдэрык Крус — на [[літаратуразнаўства]] (''The Pooh Perplex'', «''Пыхава блытаніна''» і ''Postmodern Pooh'', «''Постмадэрнісцкі Пых''»). У «''Пыхавай блытаніне''» зроблены жартоўны аналіз «Віня-Пыха» з пункту гледжання фрэйдызму, фармалізму і т. п. Усе гэтыя англамоўныя працы паўплывалі на кнігу семіётыка і філосафа В. П. Руднева «Віня Пых і філасофія штодзённай мовы» (імя героя — без злучка, 1996). Тэкст Мілна прэпаруецца ў гэтай кнізе пры дапамозе {{нп3|Структуралізм|структуралізму|be-x-old|Структуралізм}}, ідэй [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Бахціна]], філасофіі [[Людвіг Вітгенштэйн|Людвіга Вітгенштэйна]] і шэрагу іншых ідэй 1920-х, у тым ліку псіхааналізу. Паводле думкі Руднева, «эстэтычныя і філасофскія ідэі заўсёды носяцца ў паветры… ВП з’явіўся ў перыяд самага магутнага росквіту прозы XX стагоддзя, што не магло не паўплываць на структуру гэтага твора, не магло, так бы мовіць, не адкінуць на яго сваіх прамянёў»<ref>Руднев, с. 9</ref>. Гэтая кніга змяшчае таксама поўны пераклад абедзвюх кніг Мілна пра Пыха. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|Winnie The Pooh}} * [http://winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html Заходер Б. Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060109162331/http://www.winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html |date=9 студзеня 2006 }} * ''Руднев В. П. '' Винни Пух и философия обыденного языка. — М., 1994, 1996, 2000, 2002. * Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }} * {{кніга|аўтар=Matthew O Grenby, Kimberley Reynolds|частка=5 Research and Theory → Case Study: The International Reception of Winnie-the-Pooh|загаловак=Children's Literature Studies: A Research Handbook|спасылка=https://books.google.ru/books?id=bKEcBQAAQBAJ|выдавецтва=Palgrave Macmillan|год=2011|старонкі=248|старонак=248|isbn=9780230343801|ref=Grenby and Reynolds}} * {{кніга|аўтар=Shirley Harrison|загаловак=Life and Times of the Real Winnie-the-Pooh, The: The Teddy Bear Who Inspired A. A. Milne|выдавецтва=Pelican Publishing|год=September 27, 2011|allpages=192 |isbn=978-1455614820}} * Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976 * {{артыкул|аўтар=Сергей Курий|загаловак=Как попасть в Зачарованное Место (Винни-Пух и всё-всё-всё)|спасылка=http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|выданне=Твоё время|месца=Киев|год=2003|нумар=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archive-date=2 кастрычніка 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archivedate=2 кастрычніка 2015}} * {{артыкул|аўтар=Александра Борисенко|загаловак=Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»|спасылка=http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html|выданне=«Иностранная литература»|год=2002|нумар=4}} == Спасылкі == * [http://ru.winniepooh.wikia.com/ Винни Пух Вики] — Вики на Викии, полностью посвященная миру Винни Пуха * [http://disney.go.com/pooh/index.html Официальный сайт Винни Пуха] * [http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 Медведица Винни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928022825/http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 |date=28 верасня 2007 }}: фотоальбом из канадских архивов. * [https://web.archive.org/web/20041211182139/http://www.cbc.ca/winnie/ Медведь по имени Винни] — игровой фильм о судьбе медведицы Виннипег. * [http://goofy.narod.ru/pooh/ Русский сайт о Винни-Пухе: оригинальный текст, перевод Заходера, собрание иллюстраций, библиотека литературы о Винни-Пухе, фрагменты фильмов и аудиозаписей] * [http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 О судебном деле относительно авторских прав на Пуха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041012191206/http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 |date=12 кастрычніка 2004 }} * [http://www.lavasurfer.com/100akerpathology.pdf «Патология в Стоакровом лесу»: медицинское исследование «Винни-Пуха»](pdf) * [http://disney.go.com/disneyvideos/animatedfilms/pooh/ Официальный сайт последнего диснеевского фильма о Пухе «Пухов Слонопотам»] * [http://animator.ru/db/?p=show_film&fid=6758 Винни-Пух и все-все-все] на сайте «Аниматор.ру» * [http://animator.ru/index.phtml?p=photo_gallery&gid=11 Фоторепортаж с открытия выставки «Винни-Пух и всё-всё-всё», Москва,19 октября 2005 г.] * [http://bibliogid.ru/muzej-knigi/lyubimye-geroi/367-vinni-pukh Ирина Линкова. «Герой нашего времени»] * [http://inosmi.ru/social/20120520/191954522.html Пух Райтермана и Пух Хитрука: сравнительная характеристика персонажей] [http://colorfulanimationexpressions.blogspot.com/2011/08/pooh-vs-pukh-character-analysis.html оригинал] * [http://www.unmonument.ru/mon151.html Памятник Винни-Пуху в Москве] * [http://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/4401/thesis.pdf?sequence=2 Winnie the Pooh In the Classroom], Elisabeth M. Knudsen, Master’s Thesis in English and Education Faculty of Humanities, Social Sciences and Education University of Tromsø. Spring 2012 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выдуманыя мядзведзі]] 2uxjvkwd9wv909d6xgtqb16fu1h8d90 5159210 5159209 2026-06-28T13:31:50Z M.L.Bot 261 5159210 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віня-Пых (значэнні)}} {{Літаратурны персанаж |імя = Віня-Пых |арыгінальнае імя = {{lang-en|Winnie-the-Pooh}} |выява = Winnie-the-Pooh 094-2.png |памер = 250px |апісанне = Віня-Пых, ілюстрацыя Эрнэста Шэпарда да першага выдання кнігі «Віня-Пых» (1926) |пісьменнік = [[Алан Аляксандр Мілн]] |творы = Віня-Пых (1926), Хатка ў Пыхавым закутку (1928), Калі мы былі зусім маленькімі (1924), Цяпер нам ужо шэсць (1927) }} '''Ві́ня-Пых, Ві́ні-Пух''' ({{lang-en|Winnie-the-Pooh}}) — {{нп3|плюшавы мішка|плюшавы мішка|en|Teddy bear}}, персанаж [[аповесць|аповесцей]] і [[верш]]аў [[Алан Аляксандр Мілн|Алана Аляксандра Мілна]] (цыкл не мае агульнай назвы і звычайна таксама называецца «Віня-Пых», паводле першай кнігі). Адзін з самых вядомых герояў дзіцячай літаратуры XX стагоддзя. == Паходжанне персанажа == Як і многія іншыя персанажы кнігі Мілна, медзведзяня Віні атрымала імя ад адной з рэальных цацак {{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафера Робіна|en|Christopher Robin Milne}} (бел. Крыштусь Родзька; 1920—1996), сына пісьменніка. У сваю чаргу, плюшавы мішка Віня-Пых названы ў гонар {{нп3|Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіцы па мянушцы Вініпег|en|Winnipeg (bear)}} (Вініфрэд, коратка Віня), якая жыла ў 1920-х гадах у [[Лонданскі заапарк|Лонданскім заапарку]]. Мядзведзіца Вініпег ([[Барыбал|амерыканскі чорны мядзведзь]]) трапіла ў Вялікабрытанію як жывы [[талісман]] ({{нп3|Персанаж-талісман|маскот|ru|Персонаж-талисман}}) Канадскага армейскага ветэрынарнага корпуса з [[Канада|Канады]], а менавіта з ваколіц [[Вініпег|горада Вініпега]]. Яна апынулася ў кавалерыйскім палку «Форт Гары Хорс» [[24 жніўня]] [[1914]] года, яшчэ будучы медзведзянём (яе купіў у канадскага паляўнічага-{{нп3|Трапер|трапера|ru|Траппер}} за дваццаць долараў 27-гадовы палкавы ветэрынар лейтэнант Гары Колбарн, які клапаціўся пра яе і ў далейшым). Ужо ў кастрычніку таго ж года медзведзяня было прывезена разам з войскамі ў Брытанію, а так як полк павінен быў быць у ходзе Першай сусветнай вайны перапраўлены ў Францыю, то ў снежні было прынята рашэнне пакінуць звера да канца вайны ў Лонданскім заапарку. Мядзведзіца палюбілася лонданцам, і вайскоўцы не сталі пярэчыць супраць таго, каб не забіраць яе з заапарка і пасля вайны<ref>[http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10193 «Winnie».] ''Historica Minutes'', The Historica Foundation of Canada.</ref>. Да канца дзён (яна памерла 12 мая 1934 года) мядзведзіца знаходзілася на забеспячэнні ветэрынарнага корпуса, пра што ў 1919 годзе на яе клетцы зрабілі адпаведны надпіс. У 1924 годзе Алан Мілн упершыню прыйшоў у заапарк з чатырохгадовым сынам Крыстаферам Робінам, які па-сапраўднаму пасябраваў з Віні. За тры гады да гэтага Мілн купіў ва ўнівермагу {{нп3|Harrods|Harrods|en|Harrods}} і падарыў сыну на яго першы дзень нараджэння плюшавага мядзведзя фірмы «Альфа Фарнэл». Пасля знаёмства гаспадара з Віні гэты мядзведзь атрымаў імя ў яе гонар. Але ва ўступе да кнігі хлопчык тлумачыць змену імені і ўсе звязаныя з ім складанасці. У далейшым мядзведзь быў «неразлучным спадарожнікам» Крыстафера: «у кожнага дзіцяці ёсць любімая цацка, і асабліва яна патрэбна кожнаму дзіцяці, якое адно ў сям’і»<ref name="CR">Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976</ref>. [[Файл:Winnie-the-Pooh Zoo Winnipeg.JPG|thumb|Скульптура медзведзяня Віні ў парку Асінібойн ([[Вініпег]]).]] == Цыкл Мілна == === Кнігі і ілюстрацыі === Віня-Пых — галоўны персанаж дзвюх паэтычных кніг Мілна: * ''Winnie-the-Pooh'' (першы раздзел апублікаваны ў газеце «London Evening News» перад Калядамі, 24 снежня 1925 года, шосты — у жнівеньскім нумары «Royal Magazine» за 1926 год; першае асобнае выданне выйшла 14 кастрычніка 1926 года ў лонданскім выдавецтве «Methuen & Co»); * ''The House at Pooh Corner'' (Хатка ў Пыхавым закутку, 1928 год). Абедзве празаічныя кнігі прысвечаны «Ёй» — жонцы Мілна і маці Крыстафера Робіна Дафне Селенкур; гэтыя прысвячэнні напісаны ў вершах. Акрамя таго, у двух зборніках дзіцячых вершаў Мілна, ''When We Were Very Young'' (Калі мы былі зусім маленькімі, 1924) і ''Now We Are Six'' (Цяпер нам ужо шэсць, 1927) ёсць некалькі вершаў пра Віня-Пыха, хоць у першай з іх ён яшчэ не носіць гэтага імя. Першую з гэтых кніг, якая выйшла раней празаічнай кнігі ''Winnie-the-Pooh'', Мілн у прадмове да яе называе «іншай кнігай пра Крыстафера Робіна»<ref name="Poltoracki">А. И. Полторацкий. Комментарии // A. A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., Радуга, 1983, с. 391—446</ref>. Усе гэтыя чатыры кнігі ілюстраваны {{нп3|Эрнэст Шэпард|Э. Х. Шэпардам|en|E. H. Shepard}}, карыкатурыстам {{нп3|Панч, часопіс|часопіса «Панч»|en|Punch (magazine)}}, дзе ён працаваў разам з Мілнам, і баявым таварышам Мілна па [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. Графічныя ілюстрацыі Шэпарда цесна звязаныя з унутранай логікай апавядання і шмат у чым дапаўняюць тэкст, у якім, да прыкладу, не паведамляецца, што Мамантук (Heffalump) падобны на слана<ref name="Poltoracki"/>; Шэпарда нярэдка называюць «сааўтарам» Мілна<ref name="Smolarova"/>. Часам ілюстрацыі Шэпарда адпавядаюць значнаму размяшчэнню тэксту на старонцы<ref name="Smolarova"/>. Хлопчык быў змаляваны непасрэдна з Крыстафера Робіна, і вобраз хлопчыка, створаны мастаком, — у свабодным каптане і кароткіх штоніках, як Крыстафэр і апранаўся ў рэчаіснасці<ref name="Poltoracki"/>, — увайшоў у моду<ref name="Urnov"/>. На хвалі ашаламляльнага поспеху кніг пра Пыха з’явілася цэлая бібліятэчка кніг — «Гісторыі пра Крыстафера Робіна», «Кніга для чытання пра Крыстафера Робіна», «Гісторыі да дня нараджэння Крыстафера Робіна», «Буквар Крыстафера Робіна» і шэраг кніжак-малюнкаў, аднак новых тэкстаў гэтыя зборнікі не ўтрымлівалі, а ўключалі толькі перадрук з папярэдніх<ref name="Lungina"/>. === Спіс апавяданняў/раздзелаў === «Віня-Пых» уяўляе сабой дылогію, але кожная з дзвюх кніг Мілна распадаецца на 10 апавяданняў (stories) з уласным сюжэтам, якія могуць чытацца, экранізавацца і г. д. незалежна адзін ад аднаго. У некаторых перакладах дзяленне на дзве часткі не захавана, у іншых не перакладзеная другая («Хатка ў Пыхавым закутку»). Часам першая і другая кнігі выкананы рознымі перакладчыкамі. Такі незвычайны лёс нямецкага Віня-Пыха: першая кніга выйшла ў нямецкім перакладзе ў 1928 годзе, а другая толькі ў 1954; паміж гэтымі датамі — шэраг трагічных падзей германскай гісторыі. Далей у дужках даецца назву адпаведнай раздзелу ў перакладзе Барыса Захадэра (па «поўнай» версіі, гл. ніжэй у раздзеле аб рускіх перакладах). * Першая кніга — ''Віня-Пых (Winnie-the-Pooh)'': *# ''У якой мы знаёмімся зь Віня-Пыхам і грамадкай Пчолаў, і тут акурат пачынаюцца ўсе прыгоды'' *# ''У якой Пых ідзе ў госці і захрасае ў дзірцы'' *# ''У якой Пых і Парсючок пайшлі на паляванне і ледзь не злавілі Лыску'' *# ''У якой Вослік Іа губляе хвост, а Пых ягоны хвост знаходзіць'' *# ''У якой Парсючок сустракае Мамантука'' *# ''У якой Іа святкуе свой Дзень Нараджэння і атрымлівае два падарункі'' *# ''У якой Кенга і Малеча Ру з’яўляюцца ў Лесе, а Парсючку даюць лазню'' *# ''У якой Крыштусь Родзька вядзе палярную Ікспыдыцыю на Паўночнае Канцавоссе'' *# ''У якой Парсючок цалкам акружаны вадою'' *# ''У якой Крыштусь Родзька ладзіць імпрэзу ў гонар Пыха, а пасля мы ўсе развітваемся'' * Другая кніга — ''Хатка ў Пыхавым закутку (The House at Pooh Corner)'': *# ''ЧАСТКА ПЕРШАЯ, у якой у Пыхавым закутку будуюць хатку для Іа'' *# ''ЧАСТКА ДРУГАЯ, у якой у лес прыбывае Тыгрык і снедае'' *# ''ЧАСТКА ТРЭЦЯЯ, у якой ладзяцца пошукі, а Парсючок ізноў ледзь не сустракае Мамантука'' *# ''ЧАСТКА ЧАЦЬВЁРТАЯ, у якой выяўляецца, што Тыгрыкі ня надта лазяць па дрэвах'' *# ''ЧАСТКА ПЯТАЯ, у якой Трус мае вельмі заняты дзень і мы даведваемся, чым звычайна займаецца Крыштусь Родзька «па раніцах»'' *# ''ЧАСТКА ШОСТАЯ, у якой Пых вынаходзіць новую гульню, а Іа далучаецца'' *# ''ЧАСТКА СЁМАЯ, у якой Тыгрыка адскокваюць'' *# ''ЧАСТКА ВОСЬМАЯ, у якой Парсючок здзяйсняе нешта выдатнае'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕВЯТАЯ, у якой Вослік Іа знаходзіць Сядзібу, і Сава перасяляецца туды'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕСЯТАЯ, у якой Крыштусь Родзька і Пых трапляюць у зачараванае месца, і мы пакідаем іх там'' == Беларускі пераклад == Першы поўны пераклад кнігі з’явіўся ў 2007 годзе<ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/?pubid=11339 |title=Архіўная копія |access-date=29 кастрычніка 2022 |archive-date=30 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130041301/https://kamunikat.org/?pubid=11339 |url-status=dead }}</ref>, у выдавецтве «Белы крумкач» у Познані. У беларускім перакладзе, выдадзеным з захаваннем аўтарскіх правоў, галоўнага героя завуць «Віня-Пых» («Віня», ад жаночага імя «Вініфрэд» — імя мядзведзіцы), і «Пых» ад англійскага вокліча «Пу» — асацыятыўны рад са словамі пыха (Віня-Пых вельмі ганарлівы мядзведзік), пыхкаць (сапець ад нейкай працы ці іншых няўклюдных дзеянняў), а таксама перагукаецца з героем беларускай народнай казкі «Пых». Імёны астатніх герояў: Крыштусь Родзька, Парсючок, Вослік Іа, Трус, Кенга, Ру, Мамантук, Лыска і Лысіца і інш. Прэзентацыі кнігі прайшлі ў наступных гарадах: Прага (27.12.2007), Беласток (5.1.2008), Варшава (28.02.2008), Гродна (29.02.2008), Познань (5.3.2008) з удзелам Станіслава Шушкевіча, Масква (4.4.2008), Вільня (10.4.2008 і 11.4.2008), Кракаў (9.5.2008), Лондан (17.5.2008) з удзелам Айца Надсана, Торунь (29.5.2008), Гарадок на Падляшшы (19.7.2008) у межах рок-фестывалю Басовішча, Бяроза (20.7.2008) (з ваколіц Бярозы паходзіць беларускі плюшавы мядзведзік, які змешчаны на фотаздымку ў кнізе), Маладзечна (24.7.2008) з удзелам Уладзіміра Арлова, Глыбокае (27.8.2008), Гомель (29.7.2008), Мінск (30.7.2008) у брытанскай амбасадзе з удзелам амбасадара Вялікабрытаніі — Найджэла Гоўлд-Дэйвіса, Кіеў (14.8.2008), Орша (22.7.2009), Беласток (27.12.2011 і 24.1.2012), Старыя Ранчыцы (17.6.2012). Вялікая колькасць прэзентацый прайшла ў Глыбоцкім краі, у такіх мясцовасцях як Глыбокае<ref>https://nashaniva.com/?c=ar&i=18952</ref>, Падвсілле, Шунеўцы і Удзела<ref>http://cbs.okglub.by/news/428-sustrechy-chytacho-z-pismennikam-vitalem-voranavym</ref>. Дакладны дзённік<ref>[https://vinia-pych.livejournal.com/]</ref> з цэлага турнэ прэзентацый вёўся аўтарам перакладу ў папулярным у той час сярод беларускіх літаратараў livejournal. Да гэтага ніводная кніжка на беларускай мове не мела такога вялікага геаграфічнага ахопу і такой колькасці прэзентацый у замежжы. Публікацыя перакладу выклікала шырокі розгалас у СМІ. Пра кнігу напісаў інтэрнэт партал РИА Новости<ref>[https://www.delfi.lt/ru/archive/vinni-puh-v-belorussii-prevratilsya-v-vinya-pyha.d?id=15649823]</ref>, што прывяло да сапраўднага ажыятажу і актыўнага абмеркавання ў інтэрнэце. Навіна пра першы беларускі пераклад трапіла ў top30 на Яндэксе (6.1-2008). Інфармацыю падавалі многія польскія, украінскія і расійскія СМІ, напрыклад украінскія 1+1<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NqAmEhKSKLg]</ref> і 5 канал. Пераклад быў у цэнтры абмеркавання ў межах навуковых канферэнцый, у Торуні (Białoruś i jej współczesne konteksty historyczno-kulturowe) і прадметам ліставання з Расійскай акадэміяй навук (Інстытутам рускай мовы). Піваварня 13 Litar выпусціла цёмны портэр «Віня-Пых»<ref>[https://pivo.by/news/13-litar-vinia-pych]</ref>. Аўдыёкніга з беларускім перакладам выйшла ў 2022 годзе<ref>[https://audiobooks.by/books/vinia-pykh]</ref>, у выдавецтве «[[Кніжны воз|Кніжны Воз]]». Ролі агучылі Андрэй Дробыш (Трус), Алег Гарбуз (Віня-Пых, Сава), [[Крысціна Дробыш]] (Крыштусь Родзька, Кенга, Малеча Ру), Андрэй Мілюхін (апавядальнік, Парсючок, Іа). == Аўдыяверсія і тэатральныя пастаноўкі == У 2022 годзе на беларускай аўдыякніжнай платформе «Кніжны воз» выйшла першая поўная аўдыяверсія перакладу ''Віня-Пыха''. Праект стаў першай кнігай платформы, цалкам рэалізаванай пры падтрымцы слухачоў і сяброў праекта. Кнігу агучылі беларускія акцёры Андрэй Мілюхін, Андрэй Дробыш, Алег Гарбуз і Крысціна Дробыш. Аўдыякніга даступная праз сайт і мабільную праграму «Кніжнага возу». Паводле прадстаўнікоў платформы, яе мэтай было зрабіць так, каб беларускамоўную версію ''Віня-Пыха'' маглі слухаць дзеці і дарослыя ў любой кропцы свету. У 2026 годзе ў Беластоку адбылася прэм’ера дзіцячага спектакля ''Прыгоды Віня-Пыха і яго сяброў'', пастаўленага рэжысёрам Бернардам Мацеем Баням. Спектакль быў падрыхтаваны дзецьмі і стаў адной з першых сцэнічных інтэрпрэтацый беларускага перакладу твора. == Сусвет твору == Дзеянне кніг пра Пыха адбываецца ў 500-акравым лесе Эшдаўн блізу набытай Мілнамі ў 1925 годзе фермы Кочфард у графстве {{нп3|Усходні Сасекс|Усходні Сасекс|ru|Восточный Суссекс}}, Англія, прадстаўленым у кнізе як Стоакравы лес ({{lang-en|The Hundred Acre Wood}}, у перакладзе Воранава — Стосоткавы лес). Рэальнымі з’яўляюцца таксама Шэсць соснаў і ручаёк, ля якога быў знойдзены Паўночны Полюс, а таксама згадваная ў тэксце расліннасць, у тым ліку калючы {{нп3|Улекс|улекс|ru|Улекс}} (gorse-bush, дзядоўнік у Воранава), у які падае Пых<ref name="CR"/>. Маленькі Крыстафер Робін любіў залазіць у дуплы дрэў і гуляць там з Пыхам, таму шматлікія персанажы кніг жывуць у дуплах, і значная частка дзеянні адбываецца ў такіх дамах або на галінах дрэў<ref name="CR"/>. [[Файл:Карта стосоткавага лесу.gif|міні|348x348пкс|Карта Стосоткавага лесу з беларускага перакладу кнігі.]] Дзеянне «Віня-Пыха» разгортваецца адначасова ў трох планах — гэта свет цацак у дзіцячым, свет звяроў «на сваёй тэрыторыі» у Стосоткавым лесе і свет персанажаў у апавяданнях бацькі сыну (гэта найбольш выразна паказана ў самым пачатку)<ref name="Smolarova"/>. У далейшым апавядальнік знікае з апавядання, і казачны свет пачынае ўласнае існаванне, разрастаючыся ад раздзела да раздзела<ref name="Lungina"/>. Адзначалася падабенства прасторы і свету персанажаў «Віня-Пыха» з класічным антычным і сярэднявечным [[эпас]]ам<ref name="Lungina"/>. Шматабяцаючыя эпічныя пачынанні персанажаў (падарожжы, подзвігі, паляванні, гульні) аказваюцца камічна нязначнымі, у той час як сапраўдныя падзеі адбываюцца ва ўнутраным свеце герояў (дапамога ў бядзе, гасціннасць, сяброўства)<ref name="Lungina"/>. Кнігі Мілна выраслі з вусных апавяданняў і гульняў з Крыстаферам Робінам; вуснае паходжанне характэрна і для многіх іншых знакамітых літаратурных казак<ref name="Lungina">Л. З. Лунгина. Братья по сказке // Р. Киплинг. Маугли. А. Линдгрен. Карлсон, который живёт на крыше. А. А. Милн. Винни-Пух и все-все-все. М., «Правда», 1985, с. 3-14.</ref>. «Я, уласна, нічога не прыдумляў, мне заставалася толькі апісваць», як казаў пасля Мілн<ref name="Urnov"/>. Рэальнымі цацкамі Крыстафера Робіна былі таксама Парсючок (падарунак суседзяў), Іа без хваста (ранні падарунак бацькоў), Кенга з Малечай Ру ў сумцы і Тыгрык (набытыя бацькамі пазней адмыслова для развіцця сюжэту вячэрніх апавяданняў сыну). У апавяданнях яны з’яўляюцца менавіта ў такім парадку<ref name="CR"/>. Саву і Труса Мілн прыдумаў сам; на ілюстрацыях Шэпарда яны выглядаюць не як цацкі, а як сапраўдныя жывёлы, Трус кажа Саве: «Толькі ў мяне і цябе ёсць мазгі. У астатніх — пілавінне». У працэсе гульні ўсе гэтыя персанажы атрымалі індывідуальныя звычкі, звычкі і манеру размовы<ref name="Lungina"/>. На створаны Мілнам свет жывёл паўплывала аповесць {{нп3|Кенет Грэм|Кенета Грэма|ru|Грэм, Кеннет}} «{{нп3|Вецер у вербах|Вецер у вербах|be-x-old|Вецер у вербах}}», якой ён захапляўся і якую раней ілюстраваў Шэпард<ref name="Urnov"/>, магчымая таксама прыхаваная палеміка з «{{нп3|Кніга джунгляў|Кнігай джунгляў|ru|Книга джунглей}}» [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Кіплінга]]<ref name="Urnov"/>. У кнізе прысутнічае атмасфера ўсеагульнай любові і клопату<ref name="Lungina"/>, «нармальнага», абароненага дзяцінства, без прэтэнзій на рашэнне дарослых праблем<ref name="Urnov"/>, што шмат у чым спрыяла пазнейшай папулярнасці гэтай кнігі ў СССР<ref name="Smolarova"/>, у тым ліку паўплывала на рашэнне Барыса Захадэра перакласці гэтую кнігу<ref name="2_Zahoder"/>. У «Віня-Пыху» адлюстраваны сямейны побыт брытанскага {{нп3|Сярэдні клас|сярэдняга класа|ru|Средний класс}} 1920-х гадоў, пасля ўваскрэшаны Крыстаферам Робінам у сваіх успамінах для разумення кантэксту, у якім узнікла казка<ref name="CR"/>. === Прыёмы === Кнігі Мілна прасякнуты шматлікімі [[каламбур]]амі і іншымі відамі {{нп3|моўная гульня|моўнай гульні|ru|Языковая игра}}, для іх тыпова абыгрыванне і скажэнне «дарослых» слоў (відавочна паказанае ў сцэне дыялогу Савы з Пыхам), выразаў, запазычаных з рэкламы, навучальных тэкстаў і г. д. (шматлікія канкрэтныя прыклады сабраны у каментары А. І. Паўтарацкага)<ref name="Poltoracki"/>. Выдасканаленае абыгрыванне фразеалогіі, моўнай неадназначнасці (часам больш чым двух значэнняў слова) не заўсёды даступнае дзіцячай аўдыторыі, затое высока цэніцца дарослымі<ref name="Smolarova"/>. Да ліку тыповых прыёмаў дылогіі Мілна ставіцца прыём «значнай пустаты» і гульні з рознымі фікцыя: у «Супярэчнасці» (прадмова да другой часткі) сцвярджаецца, што маючыя адбыцца падзеі прысніліся чытачу; Пыху прыходзяць на розум «вялікія думкі ні пра што», Трус адказвае яму, што дома няма «зусім нікога», Парсючок апісвае Мамантука — «вялікая штука, як велізарнае нішто». Падобныя гульні разлічаны ў тым ліку і на дарослую аўдыторыю<ref name="Smolarova"/>. Абедзве кнігі насычаны вершамі, укладзенымі ў вусны Пыху; гэтыя вершы напісаны ў англійскай традыцыі дзіцячых абсурдных вершаў — [[нонсэнс]]у, працягваючы вопыт [[Эдвард Лір|Эдварда Ліра]] і [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]]<ref name="Smolarova"/>. [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|С. Я. Маршак]] (першы перакладчык дзіцячых вершаў Мілна) у лісце да Г. І. Зінчанкі ад 11 ліпеня 1962 г называў Мілна «апошнім <…> прамым спадчыннікам Эдварда Ліра»<ref>Маршак С. Я. Стихи и поэмы. М.: Советский писатель, 1973. С. 849</ref>. З пункту гледжання Ліліяны Лунгіной, «Віня-Пых» спалучае рысы дзіцячай казкі, {{нп3|Раман выхавання|рамана выхавання|be-x-old|Раман выхаваньня}}, народнага гераічнага [[эпас]]у і паэтычнай прозы<ref name="Lungina"/>. === Месца ў творчасці Мілна === Цыкл пра Віня-Пыха зацямніў усю досыць разнастайную і папулярную ў свой час дарослую творчасць Мілна: «зваротны шлях у „дарослую“ літаратуру ён сабе адрэзаў. Усе яго спробы вырвацца з лап цацачнага мядзведзя апынуліся беспаспяховымі»<ref name="Urnov">Урнов Д. М. Мир плюшевого медведя // Alan A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., «Радуга», 1983, с. 9-22.</ref>. Сам Мілн цяжка перажываў такі збег абставін, не лічыў сябе дзіцячым пісьменнікам і сцвярджаў, што для дзяцей піша з такой жа адказнасцю, як і для дарослых<ref name="Smolarova"/>. == Персанаж == === Характар === Віня-Пых, ён жа С. П. (Сябар Парсючка), П. Т. (Прыяцель Труса), А. П. (Адкрывальнік Полюса), С. І.-І. (Суцяшальнік Іа) і З. Х. (Той, хто знайшоў Хвост) — гэта наіўны, лагодны і сціплы «Мядзведзь з Маленькімі Мазгамі» ({{lang-en|Bear of Very Little Brain}}); у перакладзе Захадэра Віні неаднаразова кажа пра тое, што ў яго галаве пілавінне, хоць у арыгінале толькі адзін раз гаворыцца пра мякіну (''pulp''). Любімыя заняткі Пыха — складаць вершы і есці [[мёд]]. Пыха «палохаюць доўгія словы», ён забыўлівы, але нярэдка ў яго галаву прыходзяць бліскучыя ідэі. Характар ​​Пыха, які пакутуе ад «адсутнасці розуму», але ў той жа час «вялікага наіўнага мудраца», шэраг даследчыкаў адносіць да [[архетып]]аў сусветнай літаратуры, так, Барыс Захадэр збліжае яго з вобразамі [[Дон Кіхот]]а, [[Гамлет]]а і Швейка<ref name="2_Zahoder"/>. Л. З. Лунгіна лічыць, што Пых нагадвае [[Чарльз Дыкенс|дыкенсаўскага]] містэра Піквіка (любоў да ежы, цікавасць да надвор’я, парасон, «бескарыслівы запал да вандраванняў»). Яна ж бачыць у ім «дзіця, якое нічога не ведае, але хоча ведаць усё»<ref name="Lungina"/>. У англамоўнай дзіцячай літаратуры да яго блізкі Страшыла Мудры у аповесці «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]]» [[Лаймэн Фрэнк Баўм|Л. Ф. Баўма]]<ref name="Smolarova"/>. У Пыху сумешчана адразу некалькі вобразаў — плюшавы мішка, жывое медзведзяня і грозны Мядзведзь, якім ён хоча здавацца<ref name="Smolarova"/>. Характар ​​Пыха самастойны і ў той жа час залежыць ад характару Крыстафера Робіна, Пых такі, якім яго хоча бачыць маленькі гаспадар<ref name="Urnov"/>. Вобраз Пыха знаходзіцца ў цэнтры ўсіх дваццаці апавяданняў. У шэрагу пачатковых гісторый, такіх, як гісторыя з нарой, пошукі Лыскі, злоў Мамантука, Пых трапляе ў тое ці іншае «Безвыходнае становішча» і часта выходзіць з яго толькі з дапамогай Крыстафера Робіна. У далейшым камічныя рысы ў вобразе Пыха адступаюць на другі план перад «гераічнымі». Вельмі часта сюжэтны паварот у аповедзе — гэта тое ці іншае нечаканае рашэнне Пыха. Кульмінацыя ладу Пыха-героя прыпадае на 9 раздзел першай кнігі, калі Пых, прапанаваўшы выкарыстоўваць парасон Крыстафера Робіна як транспартны сродак («Мы паплывём на тваім парасоніку»), ратуе ад немінучай гібелі Парсючка; вялікаму балю ў гонар Пыха прысвечаны ўвксь дзясяты раздзел. У другой кнізе подзвігу Пыха кампазіцыйна адпавядае Вялікі Подзвіг Парсючка, які ратуе герояў, замкнёных у абваленым дрэве, дзе жыла Сава. Акрамя таго, Пых — творца, галоўны [[паэт]] Стосоткавага лесу, ён увесь час складае вершы з шуму, які гучыць у яго ў галаве<ref name="Lungina"/>. Пра сваё натхненні ён кажа: «Бо Паэзія, Крычалкі — гэта не такія рэчы, якія вы знаходзіце, калі хочаце, гэта рэчы, якія знаходзяць вас». Дзякуючы вобразу Пыха ў казку ўваходзіць яшчэ адна дзеючая асоба — Паэзія, і тэкст набывае новае вымярэнне<ref name="Lungina"/>. === Імя === Імя Winnie (яго насіла [[Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіца Вініпег]], у гонар якой быў названы Пых) на англійскі слых успрымаецца як характэрна жаночае, памяншальнае ад жаночага імя Уініфрыд (Winifred)<ref name="Poltoracki"/><ref name=Eliferova>[http://magazines.russ.ru/voplit/2009/2/eli12.html М. Елифёрова. «Багира сказала…» Гендер сказочных и мифологических персонажей англоязычной литературы в русских переводах] // «Вопросы литературы», 2009, № 2</ref>; «А я думаў, што гэта дзяўчынка», — кажа ў пралогу бацька Крыстаферу Робіну. У англійскай традыцыі плюшавыя мішкі могуць успрымацца і як «хлопчыкі», і як «дзяўчынкі», у залежнасці ад выбару гаспадара. Мілн часцей называе Пыха займеньнікам мужчынскага роду (he), але часам і пакідае яго пол нявызначаным (it). Імем Пых (Pooh, выклічнік накшталт «ух!» ці «фу!», звязаны з гукам, калі дзьмуць<ref name="Poltoracki"/>) клікалі [[Лебедзі|лебедзя]], які жыў у знаёмых Мілна (ён фігуруе ў зборніку «Калі мы былі зусім маленькімі»). У англійскай мове «h» у імя Pooh не вымаўляецца, гэтае імя рыфмуецца пастаянна з who або do. У канцы першай часткі кнігі, пасля Пыхавага палявання на мёд, апавядальнік дае такое тлумачэнне: «Але з той прычыны, што Пых вельмі доўга трымаўся за матузок ад шарыка, ягоныя лапы зранцвелі і засталіся ўзнятымі ўверх яшчэ на працягу тыдня. Мух ён цяперака не зганяў з носа, з здзмухваў, а каб пазбавіцца іншых надакучлівых кузурак, ён і пыхаў і чмыхаў, і пырхаў, і пыхкаў. Падаецца, хоць я і не ўпэўнены, што ўсё ж менавіта таму яго клікалі „Пых“.» Па-англійску паміж імем Віня і мянушкай Пых ідзе артыкль the (''Winnie-the-Pooh''), як гэта звычайна з мянушкамі і эпітэтамі (пар. імёны манархаў Alfred the Great — [[Альфрэд Вялікі]], Charles the Bald — [[Карл Лысы]], або літаратурна-гістарычных персанажаў John the Baptist — [[Ян Хрысціцель]], Tevye the Milkman — Цяўе-малочнік). Камізм імя Winnie-the-Pooh у цэлым заключаецца не толькі ў змене гендара, але і ў неадпаведнасці эпічнай формы зместу<ref name=Eliferova/>. У Віня-Пыха ёсць і іншае імя — ''Edward'' (Эдуард), памяншальных ад якога (разам з Тэадор) з’яўляецца традыцыйная англійская назва плюшавых мішак — Тэдзі<ref name="Poltoracki"/>. У якасці «прозвішчы» Пыха заўсёды выкарыстоўваецца Bear (Мядзведзь)<ref name="Poltoracki"/>, у Воранава — Міхневіч. Пасля пасвячэння яго Крыштусем Родзькам у [[рыцар]]ы Пых атрымлівае тытул Sir Pooh de Bear (сэр Пых дэ Мядзведзь); спалучэнне нарманскага старафранцузскага прыназоўніка de з спрадвечна англійскім словам робіць камічны эфект<ref name="Poltoracki"/>. У першым выданні кнігі Барыса Захадэр пра Віня-Пыха (1960 г.) імя галоўнага персанажа было Мішка-Плюх. === Перадача імя на іншых мовах === [[Файл:Ulica Kubusia Puchatka.JPG|thumb|220px|Вуліца Віня-Пыха (Kubusia Puchatka) у Варшаве.]] У пераважнай большасці перакладаў «жаночая» семантыка імя Winnie ніяк не перадаецца. У перакладзе Монікі Адамчык-Гарбоўскай на [[польская мова|польскую мову]] (1986) галоўны персанаж носіць жаночае імя ''Fredzia Phi-Phi'' (пры гэтым ён усё ж мужчынскага роду). Але гэты пераклад не заваяваў усеагульнага прызнання<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/society/20060821/52923500.html|title=Кто такой Винни-Пух и откуда он взялся|date=21.08.2006|publisher=РИА Новости|access-date=2015-03-11}}</ref>; у Польшчы лічыцца класічным даваенны пераклад Ірэны Тувіма (сястры паэта [[Юліян Тувім|Юліяна Тувіма]]), дзе імя мядзведзя ''Kubuś Puchatek'' адназначна мужчынскае — Kubuś з’яўляецца памяншальных ад Jakub<ref>{{cite web|url=http://kobieta.dlastudenta.pl/artykul/Kubus_Puchatek_czy_Fredzia_Phi_Phi,83792.html|title=Kubuś Puchatek czy Fredzia Phi-Phi?|author=Nona Stopka|date=2012-07-25|publisher=dlastudenta.pl|access-date=2013-09-16}}</ref>. У рускім перакладзе Руднева і Міхайлавай Winnie выкарыстоўваецца ў арыгінальным напісанні; паводле задумы перакладчыкаў, гэта павінна нагадваць пра гендэрную неадназначнасць гэтага імя. Гэтак жа, як англійскае імя (з артыклем пасярэдзіне), уладкаваныя, напрыклад, {{lang-nl|Winnie de Poeh}}, {{lang-eo|Winnie la Pu}}<ref name="Tonkin">{{кніга|аўтар=Humphrey Tonkin |частка=chapter 10. The semantics of invention Translation into Esperanto|загаловак=The Translator as Mediator of Cultures|месца=Amsterdam / Philadelphia|выдавецтва=John Benjamins Publishing Company|серыя=Studies in World Language Problems|старонкі=169-190|isbn=978-90-272-2834-5}}</ref> і ідыш {{lang-yi|װיני-דער-פּו}} (''Віні-дэр-Пу''), амаль гэтак жа — {{lang-la|Winnie ille Pu}} (дзе ille — займеннік «ён», «той», ад якога паходзіць артыкль у раманскіх мовах)<ref name="Tonkin"/>. На многіх мовах персанажа клічуць нейкім адным з гэтых двух імёнаў: «Мядзведзем Пухам» ({{lang-de|Pu der Bär}}, {{lang-cs|Medvídek Pú}}, {{lang-bg|Мечо Пух}}, {{lang-he|פו הדוב}} (Пу а-Доў)) або «Медзведзянём Віні» ({{lang-fr|Winnie l’ourson}}); да гэтай жа катэгорыі адносіцца згаданая польская назва ''Kubuś Puchatek''. Сустракаюцца таксама імёны, дзе няма ні Віні, ні Пуха, напрыклад, {{lang-hu|Micimackó}}, {{lang-da|Peter Plys}}, {{lang-no|Ole Brumm}} або Мишка-Плюх у першапачатковай рэдакцыі перакладу Захадэра (1958). На нямецкай, чэшскай, латыні і [[эсперанта]] імя Pooh перадаецца як Pu, у адпаведнасці з англійскім вымаўленнем. Тым не менш, дзякуючы Захадэру ў рускую (а затым і ўкраінскую, {{lang-uk|Вінні-Пух}}) традыцыю вельмі ўдала ўвайшло імя Пух, якое натуральна гучыць (абыгрываннем славянскіх слоў ''пух'', ''пухлы'' відавочна і ў польскай назве ''Puchatek''). У беларускім перакладзе Віталя Воранава — {{lang-be|Віня-Пых}}, другая частка імя перакладзеная як «Пых», што сугучна з беларускімі словамі ''пыха'' (пыха і гонар) і ''запыхацца'', а таксама перагукаецца з іменем іншага героя беларускай народнай казкі «Пых». У перакладзе Захадэра і ў тытрах савецкіх мультфільмаў імя Пыха пішацца, як і ў арыгінале Мілна, праз {{нп3|злучок|злучок|ru|Дефис}}: ''Віня-Пых''. У 1990-я гады, магчыма, пад уплывам дыснэеўскіх мультфільмаў, дзе ''Winnie the Pooh'' без злучка, распаўсюджванне атрымаў арфаграфічны варыянт {{lang-ru|Винни Пух}} (так, напрыклад, у працах Руднева і Міхайлавай; у адных выданнях перакладу Вебера злучок ёсць, у іншых — няма). У Рускім арфаграфічных слоўніку РАН пад рэдакцыяй В. В. Лапаціна імя пішацца праз злучок. У граматычных слоўніку рускай мовы А. А. Залізняка, выданне 2003 г., таксама дадзена {{lang-ru|Винни-Пух}}. У адпаведнасці з тэкстамі, праз якія гэтае імя ўвайшло ў рускую культуру, у гэтым артыкуле прынята традыцыйнае напісанне — праз злучок. === Іншае === Днём нараджэння Пыха лічыцца: * або 21 жніўня 1921 года, гэта значыць дзень, калі Крыстаферу Робіну Мілну споўніўся год. У гэты дзень Мілн падарыў сыну плюшавага мядзведзя (які, праўда, атрымаў імя Пыха толькі праз чатыры гады). У апошнім раздзеле «Пыхавага закутка» Крыстафер Робін кажа, што, калі яму будзе сто гадоў, Пыху будзе дзевяноста дзевяць; * або 14 кастрычніка 1926 года, калі выйшла ў свет першая кніга пра Віня-Пыха (хоць асобныя яе фрагменты з’яўляліся ў друку і раней)<ref>[http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 An Enchanted Page: FAQ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100831115025/http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 |date=31 жніўня 2010 }}</ref>. [[Файл:The original Winnie the Pooh toys.jpg|thumb|350px|Сапраўдныя цацкі Крыштуся Родзькі: (ад нізу па гадзіннікавай стрэлцы) Тыгрык, Кенга, Пых, Іа і Парсючок. Нью-Ёркская публічная бібліятэка.]] Плюшавы мядзведзь Віня-Пых, які належаў Крыстаферу Робіну, зараз знаходзіцца ў дзіцячым пакоі Нью-Йоркскай бібліятэкі<ref>[http://www.nypl.org/locations/schwarzman/childrens-center-42nd-street Children’s Center at 42nd Street]</ref>. Ён не вельмі падобны на мядзведзя, якога мы бачым на ілюстрацыях Шэпарда. Мадэллю ілюстратару паслужыў «Growler» (буркун), плюшавы мішка яго ўласнага сына. На жаль, ён не захаваўся, стаўшы ахвярай сабакі, якая жыла ў сям’і мастака. Першыя ілюстрацыі і эскізы былі зробленыя вядомым карыкатурыстам Эрнэстам Шэпардам. 10 ліпеня 2013 года аўкцыённы дом Sotheby’s пусціў з малатка восем ілюстрацый<ref>[http://topgorod.com/news/world/kultura-i-iskusstvo/13480-pervye-illyustratsii-k-vinni-pukhu-pustyat-s-molotka.html Первые иллюстрации к «Винни-Пуху» пустят с молотка]</ref>. Найлепшы сябар Пыха — парася [[Пятачок]] (Piglet). Іншыя персанажы: * Крыштусь Родзька ({{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафер Робін|ru|Милн, Кристофер Робин}}) (Christopher Robin) * Вослік Іа (Eeyore) * Кенга (Kanga) * Малеча Ру (Little Roo) * {{нп3|Сава, Віні-Пух|Сава|ru|Сова (Винни-Пух)}} (Owl), у арыгінале мужчынскага полу<ref name=Eliferova/>; гэты вобраз асацыюецца ў англамоўнага чытача з мудрасцю і кемлівасцю<ref name=Poltoracki/>. * {{нп3|Трус, Віні-Пух|Трус|ru|Кролик (Винни-Пух)}} (Rabbit) * {{нп3|Тыгрык|Тыгрык|ru|Тыгрык}} (Tigger) * {{нп3|Лыска і Ласка|Лыска|ru|Лыска і Ласка}} (Woozle) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. * Мамантук (Heffalump) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. == Працяг Дэвіда Бенядзіктуса == {{Асноўны артыкул|Вяртанне ў зачараваны лес}} У 2009 годзе ў Вялікабрытаніі выйшла працяг кніг пра Віня-Пыха {{нп3|Вяртанне ў зачараваны лес|«Вяртанне ў зачараваны лес»|ru|Возвращение в зачарованный лес}}, ухвалены арганізацыяй ''Pooh Properties Trust''. Аўтарам кнігі стаў Дэвід Бенядзіктус, які імкнецца блізка пераймаць стылістыцы і кампазіцыі мілнаўскай прозы. Ілюстрацыі да кнігі таксама арыентаваны на захаванне стылю Шэпарда. «Вяртанне ў зачараваны лес» перакладзена на некалькі моў<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/entertainment/2009/10/091005_pooh_sequel.shtml Винни-Пух вернулся к британцам в сиквеле книги]</ref>. == Дыснэеўскія экранізацыі і фільмы-працягі == У [[1929]] годзе Мілн прадаў правы на камерцыйную эксплуатацыю вобраза Віня-Пыха ({{lang-en|merchandising right}}) амерыканскаму прадзюсару Стывена Шлезінгеру (памёр у [[1953]] годзе). У гэты перыяд былі выпушчаныя, у прыватнасці, некалькі пласцінак-спектакляў па кнігах Мілна, вельмі папулярныя ў ЗША. У [[1961]] годзе права на персанаж былі набытыя ва ўдавы Шлезінгера студыяй [[The Walt Disney Company|Дыснея]]. Паводле сюжэта некаторых раздзелаў першай кнігі студыя выпусціла кароткаметражныя мультфільмы (''Віня-Пых і мядовае дрэва'', ''Віня-Пых і дзень клопатаў'', ''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!'' і ''Віня-Пых і свята для Іа''). У дыснэеўскіх фільмах і выданнях імя персанажа, у адрозненне ад кніг Мілна, пішацца без дэфісаў (''Winnie the Pooh''), што можа адлюстроўваць амерыканскую пунктуацыю, у адрозненне ад брытанскай. Пачынаючы з 1970-х гадоў студыя Дыснея выпускае мультфільмы на зноў прыдуманыя сюжэты, ужо не звязаныя з кнігамі Мілна. Многія аматары твораў Мілна лічаць, што сюжэты і стыль дыснэеўскіх фільмаў маюць мала агульнага з духам кніг пра Віню. Рэзка адмоўна аб прадукцыі Дыснея адклікалася сям’я Мілна (у прыватнасці, Крыстафер Робін Мілн, які памёр у 1996 годзе)<ref name=Smolarova/>. Амерыканская даследчыца творчасці Мілна Паола Коналі сцвярджае: «раскручаныя, парадыруемыя і перайначаныя ў камерцыйнай прадукцыі, персанажы казкі сталі культурным міфам, але міфам, вельмі далёкім ад аўтара. Асабліва гэты працэс адчужэння узмацніўся пасля смерці Мілна»<ref>Paola Connolly. Winnie-The-Pooh And The House At Pooh Corner: Recovering Arcadia. P. 10; цит. по ст. Смоляровой «Детский „недетский“ Винни-Пух»</ref>. Знешнасць персанажаў мультфільмаў, увогуле, узыходзіць да ілюстрацый Шэпарда, але малюнак спрошчаны, а некаторыя запамінальныя рысы перабольшаныя. Віня-Пых Шэпарда носіць кароткую чырвоную кофтачку толькі ўзімку (пошукі Лыскі), у той час як дыснэеўскі ходзіць у ёй круглы год. Другі мультфільм пра Віня-Пыха пад назвай ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'' заваяваў прэмію «[[Оскар]]» у 1968 годзе за лепшы кароткаметражны мультфільм<ref>[http://theoscarsite.com/1968.htm The Oscar Site]</ref>. Кампанія Дыснею набыла аўтарскія правы і на малюнкі Шэпарда: адпаведны вобраз называецца «Класічны Пых». У 1960-я кампанія The Walt Disney Company выпусціла 4 кароткаметражныя фільмы пра Віня-Пыха: («''Віня-Пых і мядовае дрэва''», «''Віня-Пых і дзень клопатаў''», «''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!''» і «''Віня-Пых і свята для Іа''»). Далей было тэлевізійнае лялечнае шоў («''Сардэчна запрашаем на Пыхавы ўзлесак''»). Самай яркай рысай амерыканізацыі сюжэту стала з’яўленне ў паўнаметражным фільме ''The Many Adventures of Winnie The Pooh'' (''Мноства прыгод Віня-Пыха'') (1977; уключае нароўні з новымі сцэнамі тры кароткія мультфільмы, якія раней выйшлі, новага персанажа па імі Gopher (у рускіх перакладах мультфільмаў Дыснея ён называецца Суслік). Справа ў тым, што звярок {{нп3|Гоферавыя|гофер|ru|Гоферовые}} водзіцца толькі ў Паўночнай Амерыцы. З’яўленне суслік стала праграмным — ён усклікае: «Вядома, мяне няма ў кнізе!» У 1988 годзе Суслік з’яўляецца ў мультсерыяле «''Новыя прыгоды Віня-Пыха''» (''The New Adventures of Winnie the Pooh''), які налічвае чатыры сезоны (1988—1991). Мультсерыял здабыў велізарную папулярнасць як у свеце, так і на тэрыторыі былога СССР. У 1997 годзе быў зняты мультфільм «''Вялікае падарожжа Пыха: У пошуках Крыстафера Робіна''»/''Pooh’s Grand Adventure: The Search for Christopher Robin''. У 1999 годзе кампанія выпускае «''Віня Пых — Час рабіць падарункі''»/''Winnie the Pooh Seasons of Giving''. У 2000 годзе з’яўляецца «''Прыгоды Тыгры''»/''The Tigger Movie''. У 2001 годзе выдаецца «''Кніга Пыха: Гісторыі ад усяго сэрца''»/''The Book of Pooh: The Stories From the Heart'', а таксама новы мультсерыял, які здымаўся тры гады, аж да 2003 года. У 2002 годзе выходзіць у свет «''Калядны Пых''»/''Winnie the Pooh: A Very Merry Pooh Year''. У 2003 годзе — «''Вялікае Кіно Парсючка''»/''Piglet’s Big Movie'' У 2004 годзе Студыя Дыснея выпускае «''Віня Пых: Вясновыя дзянькі з малым Ру''»/''Winnie the Pooh: Springtime with Roo'' У 2005 годзе выйшаў поўнаметражны мультфільм «''Віня і Мамантук''»/''Pooh’s Heffalump Movie'' У 2005 годзе таксама выходзіць «''Віня і Мамантук на Хэлоўін''»/''Pooh’s Heffalump Halloween Movie''. У 2011 годзе выходзіць 51-ы мультфільм карпарацыі «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Аўтарскія правы на вобраз Віня-Пыха і яго сяброў — адны з самых даходных ў свеце, ва ўсякім выпадку, што тычыцца менавіта літаратурных персанажаў. Цяпер кампанія Дыснею зарабляе на продажы відэа- і іншай прадукцыі, звязанай з Пыхам, 1 мільярд долараў у год — столькі ж, колькі на створаных уласна Дыснеем знакамітых вобразах [[Мікі Маўс]]а, {{нп3|Міні Маўс|Міні Маўс|ru|Минни Маус}}, {{нп3|Дональд Дак|Дональда Дака|ru|Дональд Дак}}, {{нп3|Гуфі|Гуфі|ru|Гуфи}} і {{нп3|Плута|Плута|ru|Плуто}}, разам узятых. Паводле вынікаў апытання насельніцтва Ганконга ў 2004 годзе Віня апынуўся ўлюбёным персанажам дыснэеўскіх мультфільмаў усіх часоў. У 2005 годзе аналагічныя сацыялагічныя вынікі былі атрыманы і на Філіпінах. 11 красавіка 2006 года на Алеі славы ў Галівудзе была адкрыта зорка Віня-Пыха<ref name="1a_hollywood">[https://web.archive.org/web/20060513092216/http://www.gazeta.ru/style/2006/04/n_585560.shtml Газета. Ру: Винни-Пух удостоен звезды на аллее славы в Голливуде]</ref>. У 2007 годзе выйшаў новы дыснэеўскі мультсерыял пра Пыха «''Мае сябры Тыгра і Пых''». У ім дададзены новы персанаж — 6-гадовая рудая дзяўчынка Дарбі, аднак, насуперак першапачатковым паведамленняя, яна не замяніла Крыстафера Робіна, які таксама фігуравала ў серыяле. Трансляцыя серыяла працягваецца па гэты дзень. У 2009 годзе паводле яго матываў выйшлі тры поўнаметражныя дыснэеўскія фільмы пра Пыха, уключаючы «''Мае сябры Тыгра і Віня: Мюзікл чароўнага лесу''» (''Tigger and Pooh and a Musical Too''). У 2011 годзе выйшаў новы поўнаметражны фільм пра Пыха і кампанію: «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Акрамя таго, насельнікі стаакравага лесу з’яўляюцца ў спецыяльных выпусках, якія трансляваліся толькі каналам ABC; пасля выпушчаных на DVD: # Віня-Пых і Каляды таксама! (выйшаў 14 снежня 1991 года) # Буу! Табе таксама! Віня-Пых (выйшаў 25 кастрычніка 1996 года; трансляваўся толькі па канале [[CBS]]) # Віня-Пых і Дзень Падзякі (выйшаў 26 лістапада 1998 года) # Віня-Пых, табе валянцінка (выйшаў 13 лютага 1999 года) а таксама ў мультфільмы «''Мышыны дом''» і «''Чароўныя Каляды ў Мікі. Занесеныя снягамі ў мышынай Доме''». == Барацьба за аўтарскія правы == У 1991 годзе ўдава Шлезінгера, Шырлі Ласуэл, падала пазоў супраць Дыснея, сцвярджаючы, што за трыццаць гадоў да таго пры продажы Дыснея аўтарскіх правоў яна была ашукана. Хоць сп. Слезінгер да таго часу ўжо зарабіла на Пуху 66 мільёнаў долараў, яна патрабавала звыш таго 200 мільёнаў. Справа скончылася толькі праз 13 гадоў, у сакавіку 2004 года, перамогай Дыснея. У ходзе гэтай барацьбы Дысней распачаў зваротны крок, аб’яднаўшыся (на фінансавай глебе) з нашчадкамі Мілна, нягледзячы на ​​іх непрыманне дыснэеўскіх мультфільмаў. У 1998 годзе, пасля прыняцця амерыканскага закона аб заканчэнні аўтарскіх правоў, Клара Мілн, дачка Крыстафера Робіна, зрабіла спробу наогул спыніць аўтарскія правы кампаніі Шлезінгера на стварэнні свайго дзеда, падаўшы аб гэтым сумесны пазоў з кампаніяй Дыснея. Але на гэты раз суд падтрымаў Шлезінгера, гэта рашэнне пацвердзіў Апеляцыйны суд ЗША дзявятай акругі<ref>http://www.seattlepi.com/national/1154AP_Scotus_Pooh.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. У панядзелак 26 чэрвеня 2006 года [[Вярхоўны суд ЗША]] адмовіўся разглядаць гэтую справу, тым самым падтрымаўшы рашэнне Апеляцыйнага суду<ref>[http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060629012931/http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html|date=29 чэрвеня 2006}}</ref>. У краінах, дзе тэрмін аўтарскага права не пераўзыходзяць патрабаваныя {{нп3|Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў|Бернскай канвенцыяй|ru|Бернская конвенция об охране литературных и художественных произведений}}, усякае аўтарскае права на тэксты Мілна спынілася ў канцы 2006 года, гэта значыць па сканчэнні паўвекавога тэрміну (50-годдзе смерці Мілна — 31 студзеня 2006 года) плюс час да заканчэння каляндарнага года. (Аўтарскія правы на ілюстрацыі Шэпарда захаваюцца даўжэй на дваццаць гадоў, так як ён памёр у 1976 годзе). == У СССР == У часопісе {{нп3|Мурзілка|«Мурзілка»|ru|Мурзилка}} за 1939 год былі апублікаваныя два першыя раздзелы казкі Мілна — «Аб мядзведзі Віні-Пу і пчолах» (№ 1) і «Пра тое, як Віні-Пу пайшоў у госці і трапіў у бяду» (№ 9) у перакладзе А. Калтынінай і О. Галанінай. Імя аўтара паказана не было, стаяў падзагаловак «Англійская казка». У гэтым перакладзе выкарыстоўваюцца імёны Віні-Пу, Піглет і Хрыстафор Робін<ref>[https://shkolazhizni.ru/archive/0/n-62913/ Сергей Курий. Как Уинни-Фу превратился в Винни-Пуха]</ref>. Першы поўны пераклад «Віні-Пуха» ў СССР выйшаў ў 1958 годзе ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літве]] ({{lang-lt|Mikė Pūkuotukas}}), яго выканаў 20-гадовы літоўскі пісьменнік Віргіліюс Чэпайтыс, які карыстаўся польскім перакладам Ірэны Тувім<ref>[http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html Lietuviškajam «Mikei Pūkuotukui» — 40 metų! «Lietuvos žinios» 1998 gruodžio 31 d.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208135946/http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html |date=8 лютага 2009 }}{{ref-lt}}</ref>. Пазней Чэпайтыс, пазнаёміўшыся з англійскім арыгіналам, істотна перапрацаваў свой пераклад, які перавыдаваўся ў Літве неаднаразова. У 1960—1970-я гады, дзякуючы пераводу {{нп3|Барыс Уладзіміравіч Захадэр|Барыса Захадэра|ru|Заходер, Борис Владимирович}} «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе», а затым і фільмам студыі «{{нп3|Саюзмультфільм|Саюзмультфільм|ru|Союзмультфильм}}», дзе мішку агучваў [[Яўген Паўлавіч Лявонаў|Яўген Лявонаў]], Віня-Пых стаў вельмі папулярны і ў Савецкім Саюзе. === Пераклад (пераказ) Барыса Захадэра === У тым жа 1958 годзе з кнігай пазнаёміўся [[Барыс Уладзіміравіч Захадэр]]. Знаёмства пачалося з энцыклапедычнага артыкула. Вось як распавядаў ён сам пра гэта<ref name="2_Zahoder">[http://magazines.russ.ru/voplit/2002/5/zah-pr.html ''Заходер Б.'' Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225]</ref>: {{пачатак цытаты}} Наша сустрэча адбылася ў бібліятэцы, дзе я перачытваў англійскую дзіцячую энцыклапедыю. Гэта было каханне з першага погляду: я ўбачыў малюнак сімпатычнага медзведзяня, прачытаў некалькі вершаваных цытат — і кінуўся шукаць кніжку. Так наступіў адзін з найшчасных момантаў майго жыцця: дні працы над «Пухам». {{канец цытаты}} У № 8 часопіса «Мурзілкі» за 1958 года з’явілася публікацыя аднаго з раздзелаў у пераказванні Захадэра: «Як Мішка-Плюх пайшоў у госці і трапіў у бязвыхаднае становішча». У гэтым тэксце галоўнага героя яшчэ клікалі Мішка-Плюх (у загалоўку з злучком, у тэксце без злучка). «Дзятгвыд» адхіліў рукапіс кнігі (кур’ёзныя чынам яе палічылі «амерыканскай»). У 1960 годзе (падпісана да друку 13 ліпеня) яе атрымалася выдаць у толькі што заснаваным выдавецтве Мінкультуры РСФСР «Дзіцячы свет» тыражом у 215 тысяч асобнікаў з ілюстрацыямі Алісы Іванаўны Парэт. Першае выданне выйшла пад назвай «Віні-Пух і ўсе астатнія», пазней зацвердзілася назва «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе». У 1965 годзе кніга, якая ўжо стала вельмі папулярнай, выйшла і ў Дзятгвыдзе. У выходных дадзеных першых некалькіх выданняў аўтарам кнігі быў памылкова паказаны «Артур Мілн» (хоць адна кніга Алана Аляксандра Мілна да «Віні-Пуха» па-руску ўжо выходзіла — гэта п’еса «Містэр Пім праходзіць міма», якая выйшла ў выдавецтве «Мастацтва» праз усяго год пасля смерці аўтара, у 1957 годзе, — а акрамя таго, пры жыцці аўтара друкаваліся яго дзіцячыя вершы ў перакладзе С. Я. Маршака). Ужо ў 1967 годзе рускі Віні-Пух быў выдадзены ў амерыканскім выдавецтве «Датан», дзе выпускалася большасць кніг пра Пуха і ў будынку якога ў той час захоўваліся цацкі Крыстафера Робіна<ref name="2_Zahoder"/>. Кампазіцыя і склад арыгінала ў тэксце Захадэра выкананы не цалкам. У рэдакцыі, якая з’явілася ў 1960 годзе, маецца толькі 18 раздзелаў; два з арыгінальных раздзелаў Мілна — дзясятая з першай кнігі і трэцяя з другой — прапушчаны (дакладней, дзясяты раздздел скарочаны да некалькіх абзацаў і «прышпілены» у канцы дзявятага). Адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні да абедзвюх кніг, як і само аўтарскі падзел на дзве кнігі; фрагменты прадмовы да першай часткі выкарыстаны ў тэксце першага раздзела. У 1990 годзе, да 30-годдзя рускага Віні-Пуха, Захадэр перавёў абодва прапушчаныя раздзелы. Трэці раздзел другой кнігі друкавалася асобна ў часопісе «Трамвай», у лютаўскім выпуску 1990 года<ref>[http://kvaclub.ru/tram02.html Борис Заходер. Новая история, в которой огрызуются поиски, а Пяточок (sic) опять чуть-чуть не встретил Слонопотама // Трамвай, 1990, № 2]</ref>. Абодва раздзелы ўвайшлі ў канчатковую рэдакцыю захадэраўскага перакладу ў складзе зборніка «Віні-Пух і многае іншае», які выйшаў у тым жа 1990 годзе і ў далейшым перавыдавалася неаднаразова. У гэтай рэдакцыі, як і ў першай, адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні, хоць дзяленне на дзве кнігі («Віні-Пух» і «Дом на Пухавым узлеску») адноўлена, а скразная нумарацыя раздзелаў замененая на асобную для кожнай кнігі. Фрагмент у канцы дзявятага раздзела пра свята ў гонар Віні-Пуха, цяпер фактычна дублюючы тэкст дзясятага раздзела, у поўным тэксце захаваны. Захадэр заўсёды (пачынаючы з першай часопіснай публікацыі 1958 года) падкрэсліваў, што яго кніга — не пераклад, а пераказ, плод сатворчасці і «перастварэння» Мілна па-руску, і настойваў на сваіх (са)аўтарскіх правах на яе. Сапраўды, яго тэкст не заўсёды літаральна ідзе за арыгіналам. Шэраг знаходак, якія адсутнічаюць у Мілна (напрыклад, разнастайныя назвы песень Пуха — Шумелкі, Крычалкі, Лямантоўкі, Сапелкі, Пыхцелкі, — ці знакамітае пытанне Пятачка: «Ці любіць Сланапатам парасят? І як ён іх любіць?»), удала ўпісваецца ў кантэкст твору<ref name="Smolarova"/><ref name=Boris>Александра Борисенко. [http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»] // «Иностранная литература», 2002, № 4</ref>. Не мае поўнай паралелі ў Мілна і шырокае ўжыванне вялікіх літар (Невядома Хто, Родныя і Знаёмыя Труса), частае увасабленне неадушаўлёных прадметаў (Пух падыходзіць да «знаёмай лужыны»), большая колькасць «казачнай» лексікі, не кажучы ўжо пра нешматлікія схаваныя спасылкі да савецкай рэчаіснасці<ref name="Smolarova"/>. Неадназначна ўспрыняў стыль захадэраўскага «Пуха» [[Карней Чукоўскі]]: «Яго пераклад Віні Пуха будзе мець поспех, хоць стыль перакладу расхістаны (у англійскай казцы бацюшкі, пятачок і г. д.)»<ref>К. И. Чуковский. Дневник: в 3 т. Т. 3: 1936—1969. М., ПРОЗАиК, 2011, с. 307.</ref>. (У рэдакцыі 1965 года Захадэр замяніў слова «бацюшкі» на слова «караул»). У той жа час шэраг даследнікаў, уключаючы Я. Р. Эткінда, адносяць гэты твор усё ж да перакладаў<ref name="Smolarova"/>. Тэкст Захадэра таксама захоўвае моўную гульню і гумар арыгінала, «інтанацыю і дух арыгінала»<ref name="Boris"/> і «з ювелірнай дакладнасцю» перадае шматлікія важныя дэталі<ref name="Smolarova"/>. Да вартасцей перакладу ставіцца таксама адсутнасць залішняй русіфікацыі свету казкі, захаванне парадаксальнай англійскай ментальнасці<ref name="Smolarova"/>. Кніга ў пераказванні Захадэра з 1960-1970-х гадоў была выключна папулярная не толькі як дзіцячае чытанне, але і сярод дарослых, у тым ліку навуковай інтэлігенцыі<ref name=Smolarova>Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }}</ref>. У постсавецкі перыяд працягваецца традыцыя прысутнасці захадэраўскага «Віні-Пуха» ва ўстойлівым крузе сямейнага чытання<ref name="Smolarova"/>. З першай, скарочанай рэдакцыі пераказвання Захадэра, а не з англійскага арыгіналу, выкананы некаторыя пераклады «Віні-Пуха» на мовы народаў СССР: грузінскую (1988){{efn|У грузінскім перакладзе, выкананым з першага выдання 1960 года, захаваны першапачатковая назва «Віні-Пух і ўсе астатнія» і нават памылка ў імя аўтара «Артур Мілн».}}, армянскую (1981), адна з украінскіх версій (А. Касцецкага{{efn|Першы ўкраінскі пераклад, зроблены Л. Саланьком у 1963 годзе, рабіўся з англійскай мовы і уключаў цалкам усе 20 раздзделаў, аднак у ім улічваўся і тэкст Захадэра, асабліва ў перакладзе вершаў.}}). === Ілюстрацыі === У савецкі час атрымалі вядомасць некалькі серый ілюстрацый да «Віня-Пыха». Ілюстратарам першай публікацыі ў «Мурзілкі» ў 1939 годзе (№ 1) быў вядомы графік Аляксей Лапцеў, які выступаў як ілюстратар «Нязнайкі» і іншых кніг; раздздел у № 9 за 1939 год ілюстраваў Міхаіл Храпкоўскі. [[Аліса Парэт]], ленінградская мастачка, вучаніца [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|Пятрова-Водкіна]] і [[Павел Мікалаевіч Філонаў|Філонава]], ілюстравала<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations2/ Иллюстрации Алисы Порет]</ref> самае першае асобнае выданне пераказвання Захадэра (1960) і шэраг наступных (выдавецтва «Малыш», М., 1970). Нароўні з невялікімі чорна-белымі малюнкамі Парэт стварыла і каляровыя шматфігурныя кампазіцыі («Выратаванне Малечы Ру», «Савешнік» інш.), а таксама першую карту Стаакравага лесу на рускай мове. Эдуард Назараў — адзін з мастакоў-аніматараў, якія ўдзельнічалі ў стварэнні мультфільмаў Хітрука. Яму належаць графічныя чорна-белыя ілюстрацыі<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations/ Иллюстрации Эдуарда Назарова]</ref>, якія вельмі блізкія да вобразаў мультфільма і таксама атрымалі вялікую папулярнасць (1985). На некаторых з іх фігуруюць Тыгра, Малечв Ру, сваякі і знаёмыя Труса, якіх няма ў мультфільмах. Іншае выданне кнігі пра Віня-Пыха ілюстраваў ў колеры Віктар Чыжыкаў. Больш за 200 каляровых ілюстрацый, заставак і маляваных загалоўкаў да «Віня-Пыха» належыць Барысу Дыядораву<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations4/ Иллюстации Бориса Диодорова]</ref>. Б. Дыядораў і Г. Каліноўскі з’яўляюцца аўтарамі чорна-белых ілюстрацый і каляровых ўкладак у выданні «Дзіцячай літаратуры» 1969 г.; цыкл каляровых дыядораўскіх ілюстрацый створаны ў 1986—1989 г. і з’яўляўся ў некалькіх выданнях. Украінскі пераклад Леаніда Саланько (першае выданне — Вінні-Пух та його друзі, К.: Дитвидав УРСР, 1963) ілюстраваў Валянцін Чарнуха. === Мультфільмы Фёдара Хітрука === {{main|Віні-Пух (мультфільм)}} У студыі «[[Саюзмультфільм]]» пад кіраўніцтвам Фёдара Хітрука былі створаны тры мультфільмы: * [[Віні-Пух (мультфільм)|Віні-Пух]] ([[1969]]) — заснаваны на першым раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух ідзе ў госці]] ([[1971]]) — заснаваны на другім раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух і дзень клопатаў]] ([[1972]]) — заснаваны на чацвёртым (аб страчаным хвасце) і шостым (пра дзень нараджэння) раздзелах кнігі. Сцэнарый напісаў Хітрук у суаўтарстве з Захадэрам; праца суаўтараў не заўсёды ішла гладка, што стала ў канчатковым рахунку прычынай спынення выпуску мультфільмаў (першапачаткова планавалася выпусціць серыял па ўсёй кнізе<ref name="2_Zahoder"/>). Некаторыя эпізоды, фразы і песні (перш за ўсё знакамітая «Куды ідзём мы з Пятачком…») адсутнічаюць у кнізе і складзеныя спецыяльна для мультфільмаў; пазней гэтыя песні Захадэр у некалькі іншай рэдакцыі публікаваў асобным выданнем (кніжка-кардонка для малых «Песенькі Віня-Пыха», К., «Веселка», 1987) і уключаў як прыкладанне ў зборнік «Віня-Пых і многае іншае». З іншага боку, з сюжэту мультфільма выключаны (насуперак волі Захадэра) Крыстафер Робін; у першым мультфільме яго сюжэтная ролю перададзена Пятачку, у другім — Трусу. Для агучвання серыяла былі прыцягнутыя акцёры першай велічыні. Віня-Пыха агучваў [[Яўген Лявонаў]], Парсючка — [[Ія Савіна]], Іа — [[Эраст Паўлавіч Гарын|Эраст Гарын]]. Цыкл мультфільмаў атрымаў велізарную папулярнасць. Цытаты з яго сталі агульным здабыткам савецкіх дзяцей і дарослых і паслужылі асновай для стварэння ладу Віня-Пыха ў савецкім гумарыстычным фальклоры. Усяго ў гутарковую гаворку гараджан ўвайшла 21 цытата з фільма, палова якіх прыпадае на фільм «Віня-Пых і дзень клопатаў»<ref name="Arkhipova"/>. За гэты цыкл у ліку іншых работ Хітрук атрымаў у [[1976]] годзе [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўную прэмію СССР]]. Падчас працы над фільмам рэжысёр не ведаў пра існаванне мультфільмаў студыі Дыснея пра Віня-Пыха. Пазней, паводле слоў Фёдара Хітрука, яго версія спадабалася дыснэеўскаму рэжысёру Вольфгангу Райтэрману<ref name="Faber">{{кніга |аўтар = Liz Faber, Helen Walters |частка = Fedor Khitruk |загаловак = Animation unlimited: innovative short films since 1940 |спасылка = http://books.google.com/books?id=p6zs-4Db-WUC&pg=RA3-PA1964 |месца = London |выдавецтва = Laurence King Publishing |год = 2004 |pages = 154 |allpages = 192 |isbn = 1856693465 |мова = en }} </ref><ref name="Михайлин">{{артыкул | аўтар = Юрий Михайлин, Фёдор Хитрук | загаловак = О зарождении идеи фильма. Интервью | спасылка = http://www.kinozapiski.ru/article/422/ | выданне = Киноведческие записки | тып = журнал | месца = М. | год = 21.04.2006 | нумар = 73 }} </ref>. У той жа час тое, што савецкія мультфільмы былі створаны без уліку выключных правоў на экранізацыю, якія належаць студыі Дыснея, зрабіла немагчымым іх паказ за мяжой і ўдзел у міжнародных кінафестывалях<ref name="Капков">{{cite web |url = http://www.animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |author = Сергей Капков |title = Фёдор Хитрук и Фильмы, фильмы, фильмы... |publisher = Аниматор.ру |access-date = 2009-07-18 |description = авторская версия статьи в журнал «Time out Москва» |archive-url = https://web.archive.org/web/20111101045725/http://animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |archive-date = 1 лістапада 2011 |url-status = dead }}</ref>. === Анекдоты === Віня-Пых і Парсючок сталі персанажамі цыклу савецкіх і постсавецкіх анекдотаў, якія звычайна адносяць да «дзіцячых анекдотаў»<ref name="Arkhipova">[http://www.ruthenia.ru/folklore/arhipova5.htm А. С. Архипова. Ролевые структуры детских анекдотов]</ref>. Гэты цыкл з’яўляецца таксама і сведчаннем папулярнасці мультфільмаў сярод дарослых, бо анекдоты выходзяць далёка за межы «дзіцячага гумару», а шматлікія і падкрэслена «недзіцячыя». «Папулярнасць Віня-Пыха і кампаніі падтрымлівалася яшчэ й іх функцыянаваннем ў кніжным асяроддзі, хоць, вядома, асноўную ролю ва ўтварэнні анекдотаў згулялі ўсё-такі мультфільмы: па-першае, у анекдотах парадыруюцца фразы і сюжэты з мультфільмаў, а па-другое, многія дзеці, якія распавядаюць анекдоты, дадзеных кніг яшчэ не чыталі (або ім не чыталі), затое глядзелі мультфільмы»<ref name="Arkhipova"/>. У іх на першы план выходзіць відавочная ўжо ў фільме Хітрука некаторая брутальнасць і просталінейнасць вобразу Пыха. Як адзначае даследчык, «Ф. Хітруку прыйшлося зрабіць самога Віня-Пыха больш дарослым і агрэсіўным, пераадолеўшы цяжар інфантылізму цалкам на Пятачка»<ref name=Eliferova/>. У анекдотах мядзведзю таксама прыпісваюцца «дарослыя» рысы — у дадатак да «аматара пажраць», Пых становіцца аматарам выпіць і адпусціць вастрыню з сексуальным падтэкстам. Аб’ектам пародыі паўстае сяброўства Пыха і Парсючка, якое ператвараецца ў саперніцтва: «вялікі і моцны» Пых праяўляе агрэсію да безабароннага і несамастойнага Парсючка<ref name="Arkhipova"/>. Нярэдка ў анекдотах ў духу «дзіцячай жорсткасці»<ref name="Arkhipova"/> і {{нп3|чорны гумар|чорнага гумару|ru|Чёрный юмор}} абгульваюцца «гастранамічныя» якасці Парсючка. Камічны эфект часта ўзнікае з-за неадпаведнасці камунікатыўнай сітуацыі Пыха («дарослай» і цынічнай) і Парсючка (інфантыльнай і наіўнай)<ref name="Arkhipova"/>. Нарэшце, анекдоты пра Пыха і Парсючка, як і цыкл аб {{нп3|Штырліц|Штырліцы|ru|Штирлиц}}, утрымліваюць элементы моўнай гульні (у прыватнасці, [[каламбур]]). === Сеткавы гумар === Віня-Пых выклікаў да жыцця вялікі пласт сеткавага гумару. Гэта не толькі анекдоты, але і аповесці розных аўтараў. Найбольш папулярная тэма — Віня-Пых як [[хакер]] і [[сісоп]]<ref>[http://disktrouble.narod.ru/vinny.html Сетевые пародии о Винни-Пухе]</ref>. === Публікацыя арыгінала === У 1983 годзе пад рэдакцыяй і з нататкамі філолага-англиста А. І. Паўтарацкага ў Маскве ў выдавецтве «Вясёлка» былі выдадзены ў адным томе ўсе чатыры празаічныя і вершаваныя кнігі пра Пыха (Milne A. ''Winnie-the-Pooh; The House at Pooh Corner; When we were very young; Now we are six''. M., 1983) і, у дадатку да іх, шэсць эсэ Мілна; так савецкі чытач, які валодаў англійскай мовай, змог пазнаёміцца ​​і з арыгінальным тэкстам. Прадмову да кнігі напісаў савецкі літаратуразнаўца Д. М. Урноў: гэтая праца ўтрымоўвала адзін з першых «дарослых» разбораў тэксту мілнаўскага цыклу ў СССР. Цікавасць Паўтарацкага (ініцыятара выдання) да Віня-Пыха абудзілі студэнты Аддзялення структурнай і прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], якія прапанавалі разбіраць англійскі тэкст «Віня-Пыха» падчас заняткаў на спецкурсе<ref>[http://ormer-fidler.livejournal.com/17329.html Винни-Пух и я]</ref>. == У літаратуры і філасофіі == «Віня-Пых» на працягу XX стагоддзя стаў прадметам для розных філасофскіх, псіхааналітычных і сатырычных варыяцый. Бенджамін Хофэ ў сваіх кнігах ''The Tao of Pooh'' («''[[Даа]] Пыха''») і ''The Te of Piglet'' («''{{нп3|Дэ||ru|Дэ}} Парсючка''») пры дапамозе герояў Мілна папулярна тлумачыць філасофію [[даасізм]]у. Тэкст Мілна пры гэтым перайначаны<ref>Руднев, с. 7</ref>. Дж. Т. Уільямс выкарыстаў вобраз мядзведзя для [[Сатыра|сатыры]] на філасофію (''Pooh and the Philosophers'', «''Пых і філосафы''»), а Фрэдэрык Крус — на [[літаратуразнаўства]] (''The Pooh Perplex'', «''Пыхава блытаніна''» і ''Postmodern Pooh'', «''Постмадэрнісцкі Пых''»). У «''Пыхавай блытаніне''» зроблены жартоўны аналіз «Віня-Пыха» з пункту гледжання фрэйдызму, фармалізму і т. п. Усе гэтыя англамоўныя працы паўплывалі на кнігу семіётыка і філосафа В. П. Руднева «Віня Пых і філасофія штодзённай мовы» (імя героя — без злучка, 1996). Тэкст Мілна прэпаруецца ў гэтай кнізе пры дапамозе {{нп3|Структуралізм|структуралізму|be-x-old|Структуралізм}}, ідэй [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Бахціна]], філасофіі [[Людвіг Вітгенштэйн|Людвіга Вітгенштэйна]] і шэрагу іншых ідэй 1920-х, у тым ліку псіхааналізу. Паводле думкі Руднева, «эстэтычныя і філасофскія ідэі заўсёды носяцца ў паветры… ВП з’явіўся ў перыяд самага магутнага росквіту прозы XX стагоддзя, што не магло не паўплываць на структуру гэтага твора, не магло, так бы мовіць, не адкінуць на яго сваіх прамянёў»<ref>Руднев, с. 9</ref>. Гэтая кніга змяшчае таксама поўны пераклад абедзвюх кніг Мілна пра Пыха. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|Winnie The Pooh}} * [http://winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html Заходер Б. Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060109162331/http://www.winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html |date=9 студзеня 2006 }} * ''Руднев В. П. '' Винни Пух и философия обыденного языка. — М., 1994, 1996, 2000, 2002. * Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }} * {{кніга|аўтар=Matthew O Grenby, Kimberley Reynolds|частка=5 Research and Theory → Case Study: The International Reception of Winnie-the-Pooh|загаловак=Children's Literature Studies: A Research Handbook|спасылка=https://books.google.ru/books?id=bKEcBQAAQBAJ|выдавецтва=Palgrave Macmillan|год=2011|старонкі=248|старонак=248|isbn=9780230343801|ref=Grenby and Reynolds}} * {{кніга|аўтар=Shirley Harrison|загаловак=Life and Times of the Real Winnie-the-Pooh, The: The Teddy Bear Who Inspired A. A. Milne|выдавецтва=Pelican Publishing|год=September 27, 2011|allpages=192 |isbn=978-1455614820}} * Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976 * {{артыкул|аўтар=Сергей Курий|загаловак=Как попасть в Зачарованное Место (Винни-Пух и всё-всё-всё)|спасылка=http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|выданне=Твоё время|месца=Киев|год=2003|нумар=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archive-date=2 кастрычніка 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archivedate=2 кастрычніка 2015}} * {{артыкул|аўтар=Александра Борисенко|загаловак=Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»|спасылка=http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html|выданне=«Иностранная литература»|год=2002|нумар=4}} == Спасылкі == * [http://ru.winniepooh.wikia.com/ Винни Пух Вики] — Вики на Викии, полностью посвященная миру Винни Пуха * [http://disney.go.com/pooh/index.html Официальный сайт Винни Пуха] * [http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 Медведица Винни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928022825/http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 |date=28 верасня 2007 }}: фотоальбом из канадских архивов. * [https://web.archive.org/web/20041211182139/http://www.cbc.ca/winnie/ Медведь по имени Винни] — игровой фильм о судьбе медведицы Виннипег. * [http://goofy.narod.ru/pooh/ Русский сайт о Винни-Пухе: оригинальный текст, перевод Заходера, собрание иллюстраций, библиотека литературы о Винни-Пухе, фрагменты фильмов и аудиозаписей] * [http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 О судебном деле относительно авторских прав на Пуха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041012191206/http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 |date=12 кастрычніка 2004 }} * [http://www.lavasurfer.com/100akerpathology.pdf «Патология в Стоакровом лесу»: медицинское исследование «Винни-Пуха»](pdf) * [http://disney.go.com/disneyvideos/animatedfilms/pooh/ Официальный сайт последнего диснеевского фильма о Пухе «Пухов Слонопотам»] * [http://animator.ru/db/?p=show_film&fid=6758 Винни-Пух и все-все-все] на сайте «Аниматор.ру» * [http://animator.ru/index.phtml?p=photo_gallery&gid=11 Фоторепортаж с открытия выставки «Винни-Пух и всё-всё-всё», Москва,19 октября 2005 г.] * [http://bibliogid.ru/muzej-knigi/lyubimye-geroi/367-vinni-pukh Ирина Линкова. «Герой нашего времени»] * [http://inosmi.ru/social/20120520/191954522.html Пух Райтермана и Пух Хитрука: сравнительная характеристика персонажей] [http://colorfulanimationexpressions.blogspot.com/2011/08/pooh-vs-pukh-character-analysis.html оригинал] * [http://www.unmonument.ru/mon151.html Памятник Винни-Пуху в Москве] * [http://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/4401/thesis.pdf?sequence=2 Winnie the Pooh In the Classroom], Elisabeth M. Knudsen, Master’s Thesis in English and Education Faculty of Humanities, Social Sciences and Education University of Tromsø. Spring 2012 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выдуманыя мядзведзі]] o0l3tt8s6foxmp7az8n1wvdchq2ns0j 0 294746 5159225 4741970 2026-06-28T14:50:34Z Siliyiw 169172 5159225 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Адахаўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Адахаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Ляхавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ада́хаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Адахо́ўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Adachaŭščyna}}, {{lang-ru|Адаховщина}}) — [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Да 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Федзюкоўскі сельсавет|Федзюкоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Адахаўшчына. Сядзіба Рдутлоўскіх. Гаспадарчая пабудова (01).jpg|thumb|Гаспадарчая пабудова]] [[Файл:Адахаўшчына. Сядзіба Рдутлоўскіх. Парк.jpg|thumb|Парк]] * Сядзіба Рдултоўскіх: гаспадарчая пабудова, парк === Страчаная спадчына === * Сядзібны дом {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет, Ляхавіцкі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна]] iy45ukmqqpe8dtuup6ykx7a1psdbm9b 0 295155 5159231 5086013 2026-06-28T15:08:41Z Siliyiw 169172 5159231 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новыя Засімавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 35|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 24|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пружанскі |сельсавет = Навазасімавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242983280 }} '''Но́выя Засі́мавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novyja Zasimavičy}}, {{lang-ru|Новые Засимовичи}}) — [[вёска]] ў [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навазасімавіцкі сельсавет|Навазасімавіцкага сельсавета]]. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. * 20 сакавіка 2023 года [[Беларускі народны роспіс на шкле|традыцыйнаму роспісу на шкле]] ў горадзе [[Бяроза (горад)|Бярозе]], аграгарадку [[Спорава|Спораве]], аграгарадку [[Стрыгінь]] Бярозаўскага раёна і горадзе [[Пружаны]], вёсцы [[Слабудка]], вёсцы Новыя Засімавічы Пружанскага раёна быў нададзены статус нематэрыяльнай [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі]]<ref name="kašt">{{cite web|url=https://heritage.gov.by/news/tradytcyiny-rospis-pa-shkle-i-tkatctva-kazhushkom-atrymali-status-gistoryka-kulturnykh-kashtounastcei|title=Традыцыйны роспіс па шкле і ткацтва «кажушком» атрымалі статус гісторыка-культурных каштоўнасцей|author=|authorlink=|date=|publisher=|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|url-status=}}</ref>.{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Навазасімавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна]] 8k02wgx4bc15v0x8wr8rnxczpq4t82h 0 295383 5159237 4741986 2026-06-28T15:39:29Z Siliyiw 169172 5159237 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Фядоры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Фядоры. Царква.jpg |подпіс = Царква |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 55|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 24|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Столінскі |сельсавет = Фядорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242999406 }} '''Фядо́ры'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хвядо́ры'''</ref> ({{lang-be-trans|Fiadory}}, {{lang-ru|Федоры}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911b0038900&q_id=10753113|title=Решение Столинского районного Совета депутатов от 20 января 2011 года № 44 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Столинского района в агрогородки"}}</ref> у [[Столінскі раён|Столінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Фядорскі сельсавет|Фядорскага сельсавета]]. Праз аграгарадок праходзяць аўтадарогі {{таблічка-by|Р|6}} і {{таблічка-by|Н|224}}. За 3,3 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца старычнае возера [[Дзямяне]]. == Гісторыя == Вядома з 1524 года з прывілея каралевы [[Бона Сфорца|Боны]] як уласнасці шляхціца Багдана Веляціцкага. З 1793 года ў складзе ў [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]]. З 1921 года ў складзе [[Польшча|Польшчы]]. З 1939 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. У 2011 годзе нададзены статус аграгарадка<ref name=":0" />. == Культура == * Мастацкія практыкі саломапляцення Брэсцкай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|13БК000132}}. == Славутасці == [[Файл:Фядоры. Капліца на могілках (01).jpg|міні|злева|Капліца на могілках]] [[Файл:Фядоры. Крыж.jpg|міні|злева|Крыж]] * Праваслаўная царква * Успенская капліца на могілках * Крыж {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/fedory/index.htm}} {{Фядорскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Фядорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна]] 9kx19vrnvox3jp4notavkzyuhxfypi6 0 302151 5159196 4766546 2026-06-28T13:07:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159196 wikitext text/x-wiki {{Кінафестываль | назва = Міжнародны фестываль квір-культуры DOTYK | подпіс = | лога = DOTYK film festival.png | шырыня лога = 250px | фота = | шырыня фота = | апісанне фота= | дата = з [[2015]] года | месца = {{BLR}} ([[Мінск]], [[Віцебск]], [[Гродна]], [[Брэст]]) | старшыня = | сайт = [http://www.dotyk.by/ Афіцыйны сайт фестывалю] | папярэдні = | наступны = }} '''«DOTYK»''' (''Дотык'') — штогадовы міжнародны фестываль [[квір]]-культуры, які мае за мэту пашырэнне ведаў пра існуючыя [[дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]], закранае актуальныя тэмы [[ідэнтычнасць|ідэнтычнасці]] і самавыяўлення, узнімае праблемы розных формаў ксенафобіі ў [[Беларусь|беларускім]] грамадстве, а таксама спрыяе аб’яднанню дыскрымінаваных людзей, павышэнню узроўня іх самасвядомасці, павелічэнню рэфлексіўнасці аўдыторыі. == Гісторыя == DOTYK паўстаў напачатку [[2015]] года з ініцыятывы To Be. Queer (''Быць. Квір'') — стыхійнага і гнуткага згуртавання ініцыятыў, якое ў перыяд свайго існавання выступала ў ролі перамоўнай пляцоўкі для ідэйнай кансалідацыі актывістак і актывістаў, даследчыц і даследчыкаў, неабыякавых да праблем дыскрымінацыі. У сярэдзіне 2015 года згуртаванне спыніла сваё існаванне і DOTYK набыў самастойнасць. Першапачаткова DOTYK планаваўся як штогадовы [[кінафестываль]] з суправаджальнымі мерапрыемствамі, які б дапамагаў асэнсоўваць досвед дыскрымінаваных па якойсьці прыкмеце груп. Першы кінафестываль прайшоў у [[Мінск]]у ў лютым 2015 года і ўключыў у сябе паказы мастацкіх і дакументальных фільмаў, анімацыі, правядзенне выстаў, лекцый, варкшопаў, канцэртаў і сустрэч з беларускімі і замежнымі гасцямі. Аднак у далейшым фармат праекта зведаў мноства змен. DOTYK перарос межы ўласна кінафестывалю і пачаў спалучаць розныя фарматы, ператварыўся ў фестываль квір-культуры, асвоіў розныя пляцоўкі, трапіў па-за межы сталіцы. Першы «Вандроўны DOTYK» прайшоў увосень 2015 года ў [[Брэст|Брэсце]], [[Віцебск]]у і [[Гродна|Гродне]].<ref name="dotyk.by">[http://dotyk.by/vandrouny-dotyk-kak-eto-bylo/ Вандроўны DOTYK: як гэта было] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151208091621/http://dotyk.by/vandrouny-dotyk-kak-eto-bylo/ |date=8 снежня 2015 }}</ref> ==Фармат== У цяпершані час DOTYK імкнецца да таго, каб рэгулярна праводзіць культурна-адукацыйныя мерапрыемствы ў Мінску і абласных гарадах Беларусі. Апроч таго, DOTYK ахвотна супрацоўнічае з творчымі людзьмі незалежна ад ступені іх вядомасці і досведу, працуе над стварэннем арт-праектаў, актуальных у беларускім кантэксце. DOTYK выбудоўвае камунікацыю не на мове акадэміі, а на мове мастацтва – універсальнай мове чалавецтва, якая паказвае жывыя гісторыі і не спрашчае іх да статыстычных дадзеных, адлюстроўвае складанасць і разнастайнасць свету, паўсюдную варыятыўнасць. ==Прынцыпы і каштоўнасці== Каштоўнасці DOTYK грунтуюцца на прынцыпе недыскрымінацыі ў шырокім сэнсе. Фестываль імкнецца распаўсюдзіць веды пра тое, што [[маргіналізацыя]] тых ці іншых груп антыгуманная па сваёй сутнасці і што адрозненні не адмяняюць магчымасці суіснаваць ў атмасферы павагі і прыняцця. DOTYK выступае супраць [[ксенафобія|ксенафобіі]], [[шавінізм]]у, [[расізм]]у, [[сексізм]]у, [[гамафобія|гама]]-, [[трансфобія|транс]]-, і [[біфобія|біфобіі]], [[мілітарызм]]у, [[каланіялізм]]у і іншых формаў сацыяльнага зняцэньвання. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.dotyk.by DOTYK] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200811061110/http://www.dotyk.by/ |date=11 жніўня 2020 }} — афіцыйны сайт. [[Катэгорыя:Фестывалі Беларусі‏]] [[Катэгорыя:Кінафестывалі Беларусі‏]] [[Катэгорыя:Кінафестывалі]] [[Катэгорыя:Культура Мінска]] [[Катэгорыя:Культура Віцебска]] [[Катэгорыя:Культура Гродна]] [[Катэгорыя:Культура Брэста]] [[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]] 6gq4wopdk8mr6gs7aa4ovfd9mofa5mm 0 311105 5159238 5131812 2026-06-28T15:41:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159238 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дрычын}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дрычын |выява = Rqe rJIlSo.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі }} '''Дры́чын'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dryčyn}}, {{lang-ru|Дричин}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0014676&q_id=1522241|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 11 марта 2008 года № 68 "О преобразовании деревни Дричин Дричинского сельсовета в агрогородок"|url-status=dead}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Геаграфія == [[Файл:Дрычын (прыпыначны пункт).jpg|міні|злева|Чыгуначны прыпынак [[Дрычын (прыпыначны пункт)|Дрычын]]]] Месціцца за 15 кіламетраў на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 2 кіламетры ад чыгуначнага прыпынку [[Дрычын (прыпыначны пункт)|Дрычын]] лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]]—[[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == На думку географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], назва Дрычын паходзіць ад імя Дрык<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} с. 109</ref>. == Гісторыя == === У складзе ВКЛ === Дрычын вядомы з XVII стагоддзя як [[сяло]] ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], уласнасць каталіцкай царквы. У 1684 годзе ў вёсцы было 38 двароў, шляхецкая ўласнасць. У канцы XVII стагоддзя пабудавана [[Уніяцкая царква на Беларусі|ўніяцкая]] царква. У 1744 годзе быў 61 двор і 185 [[Рэвізская душа|душ]] мужчынскага полу, карчма, уласнасць [[Агінскія|Агінскіх]]. === У Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З канца XVIII стагоддзя ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе былі царква, карчма, 2 ветракі, уласнасць [[Ратынскія|Ратынскага]]. У 1835 годзе існавала драўляная царква. З 1860-х гадоў у [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1866 годзе адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. У 1886 годзе ў народным вучылішчы вучыліся 59 хлопчыкаў і 5 дзяўчынак. У 1879 годзе Дрычынскі царкоўны [[Парафія|прыход]] налічваў больш 2 тысяч прыхаджан, у яго ўваходзілі яшчэ 5 вёсак апроч Дрычына, пры царкве працавала папячыцельства. Царкве належала 70 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі, у тым ліку 33 — ворыва, 30 — сенажаці, 3 дзесяцін — прысядзібнай{{Sfn|Памяць|2003|с=696}}. У царкоўным архіве станам на 1879 год захоўваліся [[Метрычная кніга|метрычныя кнігі]] і спаведныя спісы прыхаджан з 1844 года. Паводле перапісу 1897 года ў Дрычыне была ваўначоска з конным прывадам, школа, 3 крамы, піцейны дом, [[хлебазапасны магазін]], адбываліся штогадовыя кірмашы. У 1900 годзе у школе займаліся 54 хлопчыкі і 3 дзяўчынкі, настаўнікам быў Міхаіл Васілеўскі. У 1904 годзе для школы пабудавалі новы драўляны будынак. === Найноўшы час === [[Файл:Дрычын, вуліца Цэнтральная.jpg|міні|справа|Дрычын, вуліца Цэнтральная]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. За савецкім часам народнае вучылішча было ператворана ў працоўную школу 1-й ступені, у якой у 1922 годзе было 80 вучняў, працавалі 2 настаўнікі. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 12 сакавіка 1935 года [[Рудзенскі раён|Рудзенскага]], з 6 ліпеня 1935 года [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкага]], з 11 лютага 1938 года Рудзенскага раёнаў, з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1929 годзе праведзена [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Новы Дрычын», была кузня. У 1930-я гады Дрычынская царква была закрыта, а праз некалькі год, з пісьмовай згоды мясцовых жыхароў, разабрана на будаўнічыя матэрыялы, з якіх пазней пабудавалі вясковую школу<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://puhovichihistory.by/be/%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96-%D1%9E-%D0%B2%D1%91%D1%81%D1%86%D1%8B-%D0%B4%D1%80%D1%8B%D1%87%D1%8B%D0%BD/dmitriykrivoshei/29/08/2023/|title=Могілкі ў вёсцы Дрычын - В поисках утраченного... Пуховщина|first=Дмитрий Александрович|last=Кривошей|website=В поисках утраченного... Пуховщина|date=2023-08-28|access-date=2024-01-09}}</ref>. У 1932 годзе школа стала сямігадовай, а ў 1956 годзе — сярэдняй. У музеі школы знаходзіцца ліст ад касманаўта [[Юрый Гагарын|Юрыя Гагарына]] з асабістым аўтографам. Ліст быў адрасаваны піянерскім атрадам 6 класа<ref>{{cite web|author=Наталья Пархомчик.|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2016-04-12|url=http://www.gorka.by/?p=31849&fbclid=IwAR0rlWpUXaXz1QQFNBE_7GRx_r1qhKIEQZhgAL2NCU8DutCjkfZLqO0DHnw|title=“Космический след” на Пуховщине|format=|work=|publisher=[[Пухавіцкія навіны]]|accessdate=2021-11-16|language=|postscript=|url-status=dead}}</ref>. У 1939 годзе да Дрычына далучана вёска Пахар{{Sfn|Памяць|2003|с=25}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Дзейнічала савецкае падполле, у наваколлі [[партызанская брыгада «Беларусь»]]. У 1942—1943 гадах нямецкай адміністрацыяй былі расстраляны 39 ваеннапалонных і 2 партызаны. У 1943 годзе вёска была часткова спалена{{sfn|ГВБ|2013|с=134}}. У 2010 годзе нададзены статус аграгарадка. Да 28 мая 2013 года аграгарадок уваходзіў у склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1744 год — 61 двор, 185 душ мужчынскага полу * 1800 год — 128 двароў, 786 жыхароў * 1816 год — 63 двары, каля 490 жыхароў * 1886 год — 75 двароў, 995 жыхароў * 1897 год — 240 двароў, 1225 жыхароў * 1908 год — 220 двароў, 1762 жыхары * 1917 год — 266 двароў, 1546 жыхароў * 1960 год — 130 жыхароў; чыгуначны раз’езд, 7 жыхароў{{sfn|ГВБ|2013|с=134—135}} * 1971 год — 147 двароў, 496 жыхароў * 1999 год — 730 жыхароў * 2002 год — 261 двор, 731 жыхар * 2007 год — 278 гаспадарак, 752 жыхары * 2010 год — 730 жыхароў * 2012 год — 254 гаспадаркі, 727 жыхароў * 2019 год — 679 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-01-10|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Эканоміка == [[Файл:Дрычын, крама Дрычын.jpg|міні|крама «Дрычын»]] * Дом быту * Аддзяленне сувязі * Ашчадная каса * Сталовая * Механічная майстэрня * Крама == Культура == * Бібліятэка * Дом культуры * Рэлігійная грамада хрысціян веры евангельскай<ref>{{Cite web |url=https://xn--b1agz2ae.xn--90ais/tserkov/pomestnye_tserkvi?search_obschini=109 |title=Архіўная копія |access-date=1 лістапада 2018 |archive-date=21 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121200743/https://xn--b1agz2ae.xn--90ais/tserkov/pomestnye_tserkvi?search_obschini=109 |url-status=dead }}</ref>. == Адукацыя == [[Файл:Дрычынскі яслі-сад Пухавіцкага раёна.jpg|міні|справа|[[Дрычынскі яслі-сад]]]] Базавая школа<ref>{{Cite web|url=https://drychyn.pukhovichi-asveta.gov.by/|title=Дричинская базовая школа|website=drychyn.pukhovichi-asveta.gov.by|access-date=2024-01-10|url-status=dead|archive-date=10 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110152528/https://drychyn.pukhovichi-asveta.gov.by/}}</ref>, у 2003 годзе займаліся 211 вучняў, працавала 25 настаўнікаў. Затым яслі-сад. У музеі школы знаходзіцца ліст ад касманаўта [[Юрый Гагарын|Юрыя Гагарына]] з асабістым аўтографам. Ліст быў адрасаваны піянерскім атрадам 6 класа<ref>{{cite web|author=Наталья Пархомчик.|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2016-04-12|url=http://www.gorka.by/?p=31849&fbclid=IwAR0rlWpUXaXz1QQFNBE_7GRx_r1qhKIEQZhgAL2NCU8DutCjkfZLqO0DHnw|title=“Космический след” на Пуховщине|format=|work=|publisher=[[Пухавіцкія навіны]]|accessdate=2021-11-16|language=|postscript=|url-status=dead}}</ref>. == Медыцына == * Ветэрынарны ўчастак * Амбулаторыя == Славутасці == * Сакральны ўзгорак Капішча (182,2 м над узроўнем мора){{Sfn|Сакральныя ўзгоркі Беларусі|2021|с=236}} === Страчаная спадчына === * [[Царква Святога Іаана (Дрычын)|Царква Святога Іаана]] (каля 1750-х, страчана ў 1930-я). * Ва ўрочышчы Старое Балота<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.tio.by/info/novosti/18066/|title=Экскурсия по Пуховичскому району — на электричке|website=www.tio.by|access-date=2024-01-11}}</ref> раней быў валун, «скарбавы камень». Паводле падання, пад каменем быццам было зарыта шмат зброі і золата{{sfn|Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі|2022|с=169}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Дрычын|134—135}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|А. Карабанаў]], [[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|В. Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Л. Дучыц]], [[А. П. Зайцаў|А. Зайцаў]], [[І. Я. Клімковіч|І. Клімковіч]]|частка = |загаловак = Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут прыродакарыстання|выданне = 2-е|месца = |выдавецтва = Беларуская навука|год = 2022|том = |старонкі = |старонак = 404|серыя = |isbn = 978-985-08-2793-7|тыраж = |ref = Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2|178|Dryczyn|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Кніга|аўтар=[[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|Валерый Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Людміла Дучыц]], [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|Ігар Капылоў]], [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|Аляксандр Карабанаў]], [[Ірына Клімковіч]]|загаловак=Сакральныя ўзгоркі Беларусі|год=2021|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская навука|старонак=267|isbn=978-985-08-2791-3|ref=Сакральныя ўзгоркі Беларусі}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Дрычын (Пухавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Ратынскія]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] hpokqqmbvsq4ayqzjpbc7qbuum57mi6 0 339792 5159195 4877161 2026-06-28T13:04:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159195 wikitext text/x-wiki {{Археалагічная культура | Эпоха =[[Каменны век]] | Назва = Дорсет | Культура-папярэдніца = [[Археалагічная культура Індэпэндэнс I|Індэпэндэнс I]] | Культура-наступніца = [[Археалагічная культура Туле|Туле]] | Геаграфічны рэгіён = [[Арктыка]] | Ілюстраванне = [[File:Dorset longhouse.jpg|250 px]] | Подпіс да ілюстрацыі = Рэшткі жытла носьбітаў культуры Дорсет | У складзе = | Датаванне культуры = сярэдзіна [[1 тысячагоддзе да н.э.]]— сярэдзіна [[2 тысячагоддзе|2 тысячагоддзе н.э.]] | Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Грэнландыя]], [[Канада]] | Этнічная прыналежнасць =[[палеаэскімосы]] | Тып гаспадаркі = [[паляванне]], [[рыбалоўства]] | Асноўныя даследчыкі = | Карта рэгіёна = | Катэгорыя на Вікіскладзе =Dorset culture }} '''Культура Дорсет''' ({{lang-en|Dorset culture}}, {{lang-da|Dorset-kulturen}}, {{lang-fr|Culture de Dorset}}) — [[археалагічная культура]] [[палеаэскімосы|палеаэскімосаў]]. Існавала ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. - сярэдзіне 2 тысячагоддзя н. э. Ахоплівала [[Грэнландыя|Грэнландыю]], [[Канадскі Арктычны архіпелаг]], прыбярэжныя раёны на поўдзень ад яго, у тым ліку [[паўвостраў Лабрадор]] і [[востраў Ньюфаўндленд]]. Атрымала назву паводле абшчыны [[:en:Cape Dorset|мыс Дорсет]] у [[Нунавут|Нунавуце]] ([[Канада]]), дзе была знойдзена ў [[1925]] г. == Паходжанне == [[Генетыка|Генетычныя]] даследаванні [[2010]] г. паказалі, што прадстаўнікі культуры Дорсет паходзяць з [[Сібір]]ы і не звязаны з сучаснымі [[эскімосы|эскімосамі]] [[Канада|Канады]] і [[Грэнландыя|Грэнландыі]], якія бяруць пачатак ад [[археалагічная культура Туле|культуры Туле]]<ref>[http://www.nbcnews.com/science/science-news/dorset-dna-genes-trace-tale-arctics-long-gone-hobbits-n191156 Dorset DNA: Genes Trace the Tale of the Arctic's Long-Gone 'Hobbits']</ref>. Група дорсетцаў сфарміравалася каля 4500 гадоў таму і мела толькі 1 жанчыну ў якасці продка. Іх колькасць ніколі не была вялікай — каля 3000 на тэрыторыі Канады і 1000 на тэрыторыі Грэнландыі. Даследчыкі адзначаюць надзвычайную ізаляванасць дорсетцаў ад іншых народаў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], што, магчыма, тлумачыцца іх [[рэлігія|рэлігійнымі]] вераваннямі. Археолагі адзначаюць, што культура Дорсет сфарміравалася на тэрыторыі паўночнай Канады на аснове так званай прэ-Дорсетскай археалагічнай культуры [[2000 да н.э.|2000]] - [[500 да н.э.|500]] гг. да н. э.<ref>{{Cite web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/pre-dorset-culture/ |title=Pre-Dorset Culture |access-date=24 ліпеня 2016 |archive-date=14 сакавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314025317/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/pre-dorset-culture/ |url-status=dead }}</ref> Для яе былі характэрны тэхналогіі выкарыстання [[мікраліты|мікралітаў]]<ref>{{Cite web |url=https://www.umanitoba.ca/faculties/arts/anthropology/manarchnet/chronology/arctic/pre-dorset.html |title=Pre-Dorset/ Arctic Small Tools Tradition |access-date=24 ліпеня 2016 |archive-date=9 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009003020/http://www.umanitoba.ca/faculties/arts/anthropology/manarchnet/chronology/arctic/pre-dorset.html |url-status=dead }}</ref>. Прэ-дорсетцы займаліся вандроўным [[паляванне]]м на марскіх і сухапутных [[звяры|звяроў]], [[птушкі|птушак]]. Жылі невялікімі абшчынамі ў круглявых, відавочна скураных жытлах накшталт [[Вігвам|тыпі]]. У перыяд [[800 да н.э|800]] - [[500 да н.э.|500]] гг. да н. э. у [[Паўночнае паўшар’е|паўночным паўшар'і]] адбылося пахаладанне [[клімат]]у<ref>[http://archaeology.about.com/od/arctic/fl/Paleo-Eskimos-Colonizing-Arctic-America.htm Paleo-Eskimos - Colonizing Arctic America. Adaptation to Climate Change in the American Arctic] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160403215011/http://archaeology.about.com/od/arctic/fl/Paleo-Eskimos-Colonizing-Arctic-America.htm |date=3 красавіка 2016 }}</ref>, што прывяло да далейшай адаптацыі прэ-дорсетцаў да ўмоў [[Арктыка|Арктыкі]] і ў выніку — да фарміравання культуры Дорсет. == Перыядызацыя == Прынята вылучаць тры асноўныя перыяды<ref>[http://www.avataq.qc.ca/en/L-institut/Departements/Archeologie/Decouvrir-l-archeologie/Chronologie-de-l-Arctique Arctic Chronology]</ref><ref>[http://archaeology.about.com/od/arctic/fl/Dorset-Culture-Late-Paleo-Eskimo-Society.htm Dorset Culture - Late Paleo-Eskimo Society] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106091207/http://archaeology.about.com/od/arctic/fl/Dorset-Culture-Late-Paleo-Eskimo-Society.htm |date=6 лістапада 2016 }}</ref> ў існаванні археалагічнай культуры Дорсет: * Ранні (500 г. да н. э. - пачатак [[Наша эра|нашай эры]], або 800 да н. э. - пачатак нашай эры), звязаны з распаўсюджаннем тыповых прыкмет культуры Дорсет, яе пранікненнем ў [[Грэнландыя|Грэнландыю]]. * Сярэдні (пачатак нашай эры - [[500]] г. н. э., або пачатак нашай эры - [[600]] н. э.), звязаны з прыстасаваннем да новага пахаладання. Не прадстаўлены ў Грэнландыі. * Позні (з VI ст. н. э.) — росквіт культуры і яе заняпад. == Матэрыяльная культура == [[Выява:Mamiffère marin (Musée du quai Branly) (3034882558).jpg|thumb|Прыклад мастацкай разьбы культуры Дорсет]] У адрозненні ад сваіх папярэднікаў, прадстаўнікі археалагічнай культуры Дорсет былі ў большай ступені скіраваны на эксплуатацыю багатых [[мора|марскіх]] рэсурсаў, таму іх стаянкі найчасцей сустракаюцца непасрэдна каля [[бераг|ўзбярэжжа]]. Вывучэнне ранніх дорсетскіх паселішчаў у [[Грэнландыя|Грэнландыі]] паказала, што большасць [[косць|касцяных]] рэштак належала [[ластаногія|ластаногім]], хаця трапляліся рэшткі [[птушкі|птушак]], [[Паўночны алень|карыбу]] і [[Мядзведзь белы|белых мядзведзяў]]<ref>[http://natmus.dk/footermenu/organisation/forskning-og-formidling/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/prehistory-of-greenland/early-dorset/ Early Dorset/Greenlandic Dorset] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150706103441/http://natmus.dk/footermenu/organisation/forskning-og-formidling/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/prehistory-of-greenland/early-dorset/ |date=6 ліпеня 2015 }}</ref>. У позні перыяд 80% рэштак наземных жывёл належалі пясцам<ref>[http://natmus.dk/footermenu/organisation/forskning-og-formidling/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/prehistory-of-greenland/late-dorset/ Late Dorset] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150706103548/http://natmus.dk/footermenu/organisation/forskning-og-formidling/nyere-tid-og-verdens-kulturer/etnografisk-samling/arktisk-forskning/prehistory-of-greenland/late-dorset/ |date=6 ліпеня 2015 }}</ref>, якіх здабывалі з-за футра. Дорсетскія стаянкі на [[Востраў Ньюфаўндленд|Ньюфаўнлендзе]] ўтрымоўвалі складаныя [[нож|нажы]] і [[Скрабок|скрэблы]] для апрацоўкі [[кіты|кітовых]] [[скура|скур]]<ref>{{Cite web |url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic61-1-35.pdf |title=Dorset Palaeoeskimo Skin Processing at Phillip’s Garden, Port au Choix, Northwestern Newfoundland |access-date=24 ліпеня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524215640/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic61-1-35.pdf |archivedate=24 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>. Асноўнымі матэрыяламі для прылад працы былі косць, [[прыродны камень|камень]], радзей [[драўніна]]<ref>{{Cite web |url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic61-1-35.pdf |title=GRAHAM ROWLEY, THE DORSET CULTURE OF THE EASTERN ARCTIC |access-date=24 ліпеня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524215640/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic61-1-35.pdf |archivedate=24 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>. Дорсетцы апрацоўвалі пераважна плоскі [[пясчанік]] і [[агат]]. Яны сустракаліся вельмі рэдка, і іх наяўнасць сведчыць пра шырокую сетку абменаў паміж абшчынамі. Разам з нажамі і скрэбламі знойдзены дзяржальні з жолабамі для крыві забітай жывёлы, навершы [[гарпун]]оў, элементы пастак. Мяркуецца, што носьбіты культуры Дорсет выраблялі лёгкія санкі, якія цягнулі самастойна без дапамогі [[Сабака свойскі|сабак]], а таксама [[каркас]]ныя [[лодка|лодкі]]<ref>[http://www.heritage.nf.ca/articles/aboriginal/palaeo-eskimo.php Palaeo-Eskimo Peoples] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160722232432/http://www.heritage.nf.ca/articles/aboriginal/palaeo-eskimo.php |date=22 ліпеня 2016 }}</ref>. Захаваліся разныя мастацкія вырабы з косці і талькахларыта ў выглядзе жывёл, людзей, абстрактных фігур, але яны больш адметны ў позні перыяд. Для дорсетскіх стаянак характэрны доўгія хаціны — зямлянкавыя каркасныя жытлы на каменнай платформе, крытыя [[дзёран|дзёрнам]]. Яны выкарыстоўваліся ўзімку, меркавана адной [[сям'я|сям'ёй]]. Ацяпляліся і асвятляліся [[стэарын]]авымі свяцільнямі, што пазбаўляла ад залежнасці ад рэдкіх запасаў драўніны. Магчыма, што дорсетцы ведалі пабудову часовых зімовых снежных хацін накшталт [[іглу]]. Захаваліся рассеянныя каменныя [[фундамент]]ы часовых летніх хацін. Паселішчы былі невялікія. Відавочна дорсетцы праводзілі зімовы сезон разам, а ў цёплыя месяцы падзяляліся на малыя вандроўныя групы. Прысутнасць свойскай жывёлы, нават сабак, не заўважна. == Знікненне == У канцы 1 тысячагоддзя н. э. у [[Паўночнае паўшар’е|паўночным паўшар'і]] пачаўся новы перыяд пацяплення, што падштурхнула новыя хвалі міграцыі ў [[Арктыка|Арктыку]]. У [[8 стагоддзе|VIII]] - [[9 стагоддзе|IX]] стст. прадстаўнікі позняй археалагічнай культуры Дорсет занялі паўночныя астравы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]], поўнач і паўночны ўсход [[Грэнландыя|Грэнландыі]]<ref>[http://www.greenland.com/en/about-greenland/culture-spirit/history/migration-to-greenland/ Migration to Greenland] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160818095251/http://www.greenland.com/en/about-greenland/culture-spirit/history/migration-to-greenland/ |date=18 жніўня 2016 }}</ref>. Назіраўся росквіт іх [[мастацтва]]. Разам з гэтым, пачалося перасяленне [[індзейцы|індзейцаў]] ў лясныя раёны [[паўвостраў Лабрадор|паўвострава Лабрадор]] і [[Востраў Ньюфаўндленд|вострава Ньюфаўндленд]]<ref>[http://www.historymuseum.ca/cmc/exhibitions/archeo/paleoesq/pec01eng.shtml Disappearance of Dorset Culture]</ref>. У канцы [[10 стагоддзе|X]] ст. група [[Нарманы|нарманаў]] з [[Ісландыя|Ісландыі]] заснавала 2 буйныя паселішчы на поўдні і паўднёвым захадзе Грэнландыі. Нарманамі таксама рабіліся спробы каланізацыі [[Вінланд]]а<ref>[http://www.heritage.nf.ca/articles/exploration/norse-north-atlantic.php The Norse in the North Atlantic]</ref>, які мог уваходзіць у рэгіён распаўсюджання культуры Дорсет. У дорсетскіх паселішчах Канадскага Арктычнага архіпелага знойдзены некаторыя рэчы, якія маглі быць выраблены скандынавамі<ref>[http://dzsarea.com/%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0/ Гренландия: Конец европейского мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161117223200/http://dzsarea.com/%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0/ |date=17 лістапада 2016 }}</ref>, аднак ніякіх звестак пра шырокія кантакты, ваенныя сутычкі або [[гандаль]] паміж [[Еўропа|еўрапейскімі]] і [[палеаэскімосы|палеэскімоскімі]] пасяленцамі не маецца. Нягледзячы на гэта, высоўваецца [[гіпотэза]] пра тое, што носьбіты культуры Дорсет маглі пацярпець ад захворванняў, завезеных з Еўропы<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2014/08/140828-arctic-migration-genome-genetics-dna-eskimos-inuit-dorset/ Ancient DNA Sheds New Light on Arctic's Earliest People]</ref>. Знікненне культуры Дорсет супадае з распаўсюджаннем больш развітай [[Археалагічная культура Туле|культуры Туле]], што належала продкам сучасных [[інуіты|інуітаў]]. На большасці раней занятых тэрыторый культура Дорсет знікла паміж [[1150]] г. і [[1350]] г.<ref>[http://www.livescience.com/47604-first-american-arctic-people-genetics.html No Descendants Are Left from the First Eskimos]</ref> У некаторых прыбярэжных раёнах [[паўвостраў Лабрадор|Лабрадора]] носьбіты Дорсет маглі існаваць да [[15 стагоддзе|XV]] ст.<ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/dorset-culture/ Dorset Culture]{{Недаступная спасылка}}</ref> Але ў выніку іх землі былі заняты продкамі інуітаў. Не вядома, ці прывялі да гэтага прамыя канфлікты паміж носьбітамі Туле і Дорсет, або ўзаемная канкурэнцыя за абмежаваныя рэсурсы Арктыкі. Думка некаторых [[археалогія|археалагаў]] пра магчымасць узаемадзеяння паміж прадстаўнікамі дзвюх культур і ўплыву носьбітаў Дорсет на носьбітаў Туле ў нашы дні падвяргаецца сумневу<ref>[https://www.yumpu.com/en/document/view/9741865/the-dorset-thule-transition-in-the-canadian-arctic-mcmaster- D. V. O’Donnell, The Dorset-Thule transition in the Canadian Arctic: a case study in culture change theory]</ref>. У інуітаў захаваліся паданні аб ''туніт'' — дужых і палахлівых людзях, якія папярэднічалі міграцыі іх продкаў<ref>[http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2014/08/31/science-catches-inuit-oral-history-discovering-ancient-paleo-eskimos-156675 Science Catches Up With Inuit Oral History, 'Discovering' Ancient Paleo-Eskimos] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160827224054/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2014/08/31/science-catches-inuit-oral-history-discovering-ancient-paleo-eskimos-156675 |date=27 жніўня 2016 }}</ref>. Некаторыя вучоныя атаясняюць ''туніт'' з прадстаўнікамі культуры Дорсет. == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * ''McGhee, R.'' [https://books.google.by/books?id=4ZgOyzzKAzwC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Ancient People of the Arctic]. / Robert McGhee. — Vancouver: University of British Columbia Press, 2001. ISBN 0-7748-0553-6 == Спасылкі == {{Commons|Category:Dorset culture}} * [http://anthropology.uwaterloo.ca/ArcticArchStuff/dorset.html Dorset culture - Archaeology in the Arctic] * [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/article/pre-dorset-culture/ Dorset Culture - The Canadian Encyclopedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190107000507/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/article/pre-dorset-culture |date=7 студзеня 2019 }} * [http://www.historymuseum.ca/cmc/exhibitions/archeo/paleoesq/peg01eng.shtml The Gallery of Dorset Art] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Паўночнай Амерыкі|Дорсет]] [[Катэгорыя:Эскімосы|Дорсет]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Канадзе|Дорсет]] [[Катэгорыя:Гісторыя Грэнландыі|Дорсет]] aayo5w0czeddf2ugnhw0ypcj1ov6x96 0 352114 5159333 5150353 2026-06-28T19:15:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159333 wikitext text/x-wiki [[Выява:Disneyland with the Death Penalty.jpg|thumb|Начны Сінгапур. Сфатаграфавана 12 снежня 2005 года.]] «'''Дыснейленд са смяротным пакараннем'''» ({{lang-en|Disneyland with the Death Penalty}}) — артыкул пра [[Сінгапур]] пісьменніка [[Уільям Гібсан|Уільяма Гібсана]], яго першая значная работа ў публіцыстыцы. Яго апублікавалі як артыкул нумара<ref>[http://www4.picturepush.com/photo/a/5618117/img/5618117.jpg Cover of Wired issue 1.4 in which Disneyland with the Death Penalty originally appeared] ([https://web.archive.org/web/20120926071031/http://i56.tinypic.com/2u621kk.jpg mirror])</ref> ў часопісе [[Wired]] за верасень/кастрычнік 1993 года<ref name=source/><ref name=b&/>. У артыкуле прыведзены назіранні Гібсана па архітэктуры, [[Фенаменалогія|фенаменалогіі]] і культуры Сінгапура. Калі пісьменьнік знаходзіўся ў ім, краіна зрабіла на яго ўражанне чыстай, сумнай і канфармісцкай. Назву артыкула і яго галоўную метафара — [[Дыснейленд]] са [[Смяротнае пакаранне|смяротным пакараннем]] — адсылаюць да аўтарскага бачання Сінгапура як дзяржавы ненатуральна [[Аўтарытарызм|аўтарытарнай]]. На думку Гібсана, Сінгапуру не хапае духу крэатыўнасці і сапраўднасці, тут адсутнічаюць праявы яго гісторыі і нефармальнай культуры. Аўтар лічыць ўрад усёпранікальным, карпаратыўным і [[тэхнакратыя, паліталогія|тэхнакратычных]], а судовую сістэму — нягнуткай і драконаўскай. Сінгапурцаў ён ахарактарызаваў як [[Грамадства спажывання|грамадства спажыўцоў]] з бескаляровым густам. Каб дадаць драматызму сваім назіраннем, Гібсан ілюструе іх мясцовымі навінамі па крымінальных судовых пасяджэнняў, прыводзіць кантрасныя апісанні аэрапортаў Паўднёва-Усходняй Азіі ў пачатку і ў канцы артыкула. Хоць гэта была першая значная праца Гібсана ў публіцыстыцы, артыкул меў імгненны і працяглы рэзананс. Праз гэтую публікацыю сінгапурскі ўрад забараніў часопіс Wired, а фраза «Дыснейленд з пакараннем смерцю» стала мянушкай для мяккага аўтарытарызму Сінгапура, якога горад-дзяржава даволі доўга не можа пазбавіцца. == Змест == {{quote|У Сінгапуры ўсе арыентавана на эканоміку. Уявіце сабе азіяцкую версію Цюрыха, які функцыянуе ізалявана ўнізе Малайзіі. Багаты маленькі свет, сярод жыхароў адчуваеш як… добра, у Дыснейлендзе. У Дыснейлендзе са смяротным пакараннем.|Gibson, William. "Disneyland with the Death Penalty"<ref name=source/>}} Назва «Дыснейленд са смяротным пакараннем» адсылае да прадмета артыкула — горада-дзяржавы ў Паўднёва-Усходняй Азіі, стэрыльнасць якой строга падтрымліваецца. Гібсан апісвае гэта з абурэннем<ref name=versluys/>. Артыкул пачынаецца з метафары пра «[[Дыснейленд]]», далей Гібсан цытуе назіранні [[Лара Андэрсан|Лары Андэрсан]], што [[віртуальная рэальнасць]] «ніколі не будзе выглядаць сапраўднай, пакуль людзі не навучацца дадаваць да яе трохі бруду» . Гэта тычылася бездакорнай чысціні ў аэрапорце Чангі. Аўтар адзначае, што прыроднае асяроддзе таксама занадта ўдасканаленае, напрыклад шматлікія [[поле для гольфа|палі для гольфа]]. Сынгапурскае грамадства робіць «бязлітаснае пурытанскае ўражанне», насельніцтва кантраляванае урадам, падобным на мегакарпарацыі. У грамадстве трывала ўкараніліся канфармізм і абмежаванні паводзінаў і так не развіліся пачуцці гумару і крэатыўнасць<ref name=source/>. [[Выява:The Neuromancer.jpg|thumb|left|Аўтар Уільям Гібсан. Сфатаграфавана ў сакавіку 2008 года.]] Гібсану цяжка атрымоўваецца прасачыць сувязі паміж сучасным і [[Віктарыянская эпоха|віктарыянскім]] Сінгапурам, ад якога мала што засталося. Спрабуючы знайсці скрытыя сінгапурскія сацыяльныя механізмы, аўтар шукаў прысутнасць гарадскога духу, аднак дарэмна. Падчас ранішніх шпацыраў, абумоўленых розніцай часавых паясоў, ён высвятліў, што фізічнае мінулае горада-дзяржавы амаль цалкам знікла<ref name=source/><ref name=versluys/>. Гібсан дае кароткі агляд [[Гісторыя Сінгапура|гісторыі Сінгапура]], пачынаючы ад заснавання сучаснага Сінгапура ў 1819 годзе Стэмфардам Рафлзам і да японскай акупацыі і ўстанаўлення рэспублікі ў 1965 годзе. Ён заключае, што сучасны Сінгапур - эфектыўная [[Аднапартыйная сістэма|аднапартыйная дзяржава]] і капіталістычная [[тэхнакратыя, паліталогія|тэхнакратыя]] — ёсць перш за ўсё прадуктам бачання прэм'ер-міністра краіны [[Лі Куан Ю|Лі Куана Ю]]<ref name=source/>, які займаў гэтую пасаду трыццаць гадоў. Між іншым Гібсан цытуе загалоўкі па выданні ''South China Morning Post'', у якім падрабязна апісваўся суд над эканамістам, членам урада і рэдактарам газеты за раскрыццё дзяржаўнай тайны пра [[эканамічны рост]] Сінгапура<ref name=source/>. [[Файл:Raffles Place Skyscrapers.JPG|thumb|right|Хмарачосы на плошчы Рафлза ў дзелавым цэнтры горада, Жнівень 2006 года. З-за адсутнасці контркультуры або андэграўнду Гібсан лічыць, што Сінгапуру не хапае сапраўднага адчування горада.]] Гібсан шкадуе па аўтэнтычнаму гарадскому духу<ref name=versluys/>, што нечаму, што ён апісвае як «адсутнасць крэатыўнасці»<ref name=source/>. Ён дае псіхалагічна геаграфічную справаздачу аб архітэктуры горада-дзяржавы, а таксама адзначае бясконцы парад маладых, прывабных і тыпова апранутых прадстаўнікоў сярэдняга класа ў холах гандлёвых цэнтраў і параўноўвае горад-дзяржаву з вялікім канферэнц-цэнтрам у [[Атланта|Атланце]]. Аўтар лічыць падбор музычнай і кніжнай прадукцыі ў крамах бескампрамісна ніякім, разважаючы, у гэтым частковая віна Аддзела непажаданай прапаганды, адной з некалькіх дзяржаўных устаноў цэнзуры. Сярод амаль поўнай адсутнасці [[Багема|багемнай]] і [[контркультура|альтэрнатыўнай культуры]] Гібсану не ўдаецца знайсці слядоў нязгодных, андэграўнду або няшчасных кварталаў<ref name=source/><ref name=versluys/>. Замест публічных дамоў — санкцыянаваныя ўрадам «цэнтры здароўя» (на самай справе масажныя салоны), а спатканні абавязкова арганізуюцца ўрадавымі шлюбнымі агенцтвамі. Ён адзначае: «Тут вельмі мала таго, што не з'яўляецца вынікам наўмыснай і, без сумневу, старанна прадуманай сацыяльнай палітыкі»<ref name=source/>. Доказам дэфіцыту крэатыўнасці горада-дзяржавы для аўтара служыць апантанасць яе жыхароў шопінгам як відам свабоднага часу, аднастайнасць гандлёвага асартыменту і цэн, а таксама яшчэ адзін іх запал — схільнасць добра паесці (хоць, на думку аўтара, ежы не хапае разнастайнасці, усё ж такі ён адзначае «Будзе пра што расказаць дома»<ref name=source/>). Далей ён зноў вяртаецца да тэмы ўмеранай бескаляровасці Сінгапура, апісвае трывожную чысціню навакольнага асяроддзя і насельніцтва, якое трымаецца строга ў рамках закона. Асвятляючы тэхналагічныя дасягненні Сінгапура і яго імкненне да [[Інфармацыйная эканоміка|інфармацыйнай эканомікі]], Гібсан адначасова выказвае сумневы, што сінгапурцам хопіць гнуткасці, улічваючы іх кантраляваную і кансерватыўную прыроду, каб адпавядаць патрабаванням будучага веку масавай лічбавай культуры — «у дзікай кіберпрасторы без цэнзуры»<ref name=source/>. «Магчыма, — разважае ён, — лёс Сінгапура — стаць не больш чым акуратным, падобным Швейцарыі, анклавам, у якім пануе парадак і багацце сярод мора мудрагелістай вычварнасці будучыні»<ref name=source/>. [[Файл:Kowloon Walled City.jpg|thumb|left|Фота з самалёта, знятае ў 1989 годзе, у трушчобы Каўлун Уолд Сіці ў [[Ганконг]]у, якому Гібсан аддае перавагу ў параўнанні з Сінгапурам.]] Бліжэй да канца артыкула Гібсан сцісла распавядае аб двух выпадках прымянення смяротнага пакарання сінгапурскай судовай сістэмай. Ён цытуе выданне ''The Straits Times'' па справе Мэта Рэпіна Мамата, малайца, асуджанага на смерць за спробу кантрабанды кілаграма [[Каноплі, наркотык|канабісу]] ў горад-дзяржаву, і працягвае апісаннем справы Ёахана Ван Дама, нідэрландскага інжынера, у якога знайшлі значную колькасць [[гераін]]у, і якога чакала тая ж доля. Аўтар выказвае сумневы ў справядлівасці вышэйшай меры пакарання і апісвае сінгапурцаў як сапраўдных носьбітаў нулявой талерантнасці. Пасля абвяшчэння прысуду па справе Ван Дама Гібсан вырашае пакінуць краіну. «За рэкордны час» ён выпісваецца з гатэля і садзіцца на таксі ў аэрапорт. Па дарозе туды яго ўвагу прыцягнула адсутнасць паліцыі, аднак у аэрапорце Чангі яе было дастаткова. Тут Гібсан сфатаграфаваў выкінутую мятую паперу, чым выклікаў гнеў паліцэйскіх. Прыляцеўшы ў Ганконг, ён краем вока паспявае ўбачыць запланаваны да знішчэння [[Каўлун Уолд Сіці]] ў канцы пасадачнай паласы ў хаатычным [[Аэрапорт Кай Так|аэрапорце Кай Так]] і разважае над кантрастам з спарадкаваным і дэзінфікаваным горадам, які ён пакінуў. Артыкул заканчваецца словамі: «Я адпусціў гальштук, пакідаючы паветраную прастору Сінгапура»<ref name=source/>. == Рэзананс == У адказ на публікацыю артыкула Сінгапур забараніў выданне Wired ў краіне. Фраза «Дыснейленд са смяротным пакараннем» стала агульнавядомай і шырока ўжыванай для абазначэння сінгапурцаў<ref name=culshaw/><ref name=crusoe/><ref name=imran-vincent/><ref name=justice/><ref name=crushed/><ref name=famously/><ref name=verboten/>, асабліва сярод апанентаў сінгапурскага [[Аўтарытарызм|аўтарытарнага]] метаду кіравання<ref name=austerity/>. Праз аўтарытарную і жорсткую рэпутацыю гораду-дзяржаве цяжка было пазбавіцца ад гэтага цэтліка<ref name=interscience/><ref name=conequences/>. У Creative Review з захапленнем ўспомнілі «знакаміты забойны каментар»<ref name=decadence/>. Тады як памочнік рэдактара [[The New York Times]] Рэйманд Уолтэр Эпл выступіў у абарону Сінгапура ў артыкуле 2003 года: «Яны наўрад ці заслугоўвалі такой балюча нядбайнай мянушкі»<ref name=snacker/>. Праглядаючы артыкул у 2003 годзе, Гібсан напісаў у сваім блогу: {{Quote|Той артыкул у Wired, можа, і змог расказаць пра цяпер ужо агульнавядомую жудасную ўсюдыіснасць дзяржавы ў Сінгапуры, аднак у ім і блізка не ўдалося перадаць удзельную тупасць гэтага горада, яго жудаснае асяроддзе распродажу. Бясконцыя гандлёвыя цэнтры з кучай крам, у якіх прадаюцца адны і тыя ж тавары, прычым гэта ці хлам, які увагнаў бы Кейса ў [[анафілактычны шок]], ці сумная імітацыя мясцовай вытворчасці. Вы можаце падабраць значна сімпотней прыкід, купляючы выключна ў [[Хітроў]]<ref name=retrospective/>.}} Артыкул «Дыснейленд са смяротным пакараннем» быў прызначаны для чытання па тэме «Развіццё Сінгапура» на курсе «Пісьмо і крытычнае мысленне» ў 2008 годзе ў [[Нацыянальны універсітэт Сінгапура|Нацыянальным універсітэце Сінгапура]]<ref name=critical/>. == Водгукі == [[Выява:Rem Koolhaas.jpg|thumb|upright|Архітэктар і урбаністычны тэарэтык [[Рэм Колгас]], які крытыкаваў артыкул за грэблівае стаўленне да сінгапурцаў.]] Артыкул зрабіў моцнае ўражанне на чытачоў. У газеце [[The Boston Globe]] яго ахарактарызавалі як «востры выпад у тэхнакратычныя метады кіравання ў Сінгапуры»<ref name=digitalrev/>. Публікацыю раіў постмадэрнісцкі палітычны географ Эдвард Соя як «выдатны тур гарадской кіберпрасторай» горада-дзяржавы<ref name=postmetropolis/>. Журналіст Стывен Пул назваў яго «поўнай жаху справаздачай» і запэўніў, што аўтар «пагарджае бездакорныя абмежаваныя планы карпаратыўнага вялікага бізнесу» і з'яўляецца «чэмпіёнам па паглыбленні ў мясцовыя справы»<ref name=cartesian/>. У рэцэнзіі на раман Гібсана 2010 года [[Нулявая Гісторыя]] для [[Observer|The Observer]] Джэймс Прудон адзначыў «Дыснейленд» як адзін з самых высокіх пунктаў кар'еры Гібсана: «Гэта дасціпны, праніклівы накшталт рэпартажу, што сведчыць таксама аб публіцыстычны талент, раўнасільны дару провіду, які зрабіў яго гуру лічбавай эры»<ref name=observer/>. Філосаф і аўтар кніг пра сучасныя тэхналогіі Петэр Людлаў разглядае артыкул як атаку на горад, і лічыць іроніяй той факт, што сапраўдны Дыснейленд знаходзіцца ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]], штаце, дзе «крымінальны кодэкс ўключае смяротнае пакаранне»<ref name=cyberstates/>. Урбаністычны тэарэтык Мартэн Дэлбек адзначыў, што, па Гібсану, у дэзінфікавана-безіндывідуальным характары горада-дзяржавы павінен камп'ютарызаваны кантроль, — зацвярджэнне, якое Делбек назваў «традыцыйнай, амаль старамоднай заўвагай супраць тэхнакратыі»<ref name=versluys/>. У 2004 годзе Пол Ро ў артыкуле да Форума па сучасным мастацтве і грамадстве пракаментаваў: «Трэба аддаць аўтару належнае за яго здольнасць схапіць дух часу ў такім кантэксце, як тут, аднак журналісцкі рэпартаж Гібсана непазбежна грубы». Таксама ён цытуе брытанскага акадэміка Джона Філіпса, які жыве ў Сінгапуры, што Гібсан «не змог як след выказаць сваю крытыку»<ref name=substation/>. У кнізе S, M, L, XL урбаніст і тэарэтык архітэктуры [[Рэм Колгас]] падымае пытанне са з'едлівым, іранічным тонам арыгінальнага артыкула, асуджае погляд аўтара як тыповую рэакцыю «мёртвых бацькоў, якія забіваюцца з бязладнага выкарыстання іх спадчыны дзецьмі»<ref name=versluys/><ref name=koolhaas/>. Колгас сцвярджае, што такая рэакцыя, як у Гібсана, прадугледжвае, што станоўчая спадчына мадэрнасці можа быць разумна выкарыстана толькі прадстаўнікамі [[Заходняя цывілізацыя|заходняй цывілізацыі]] і такія спробы, як Сінгапур, засвоіць «навінкі» сучаснага свету без разумення яго гісторыі будуць даваць толькі годныя шкадавання скажэнні<ref name=versluys/>. Сінгапурац Тан Вен Хон у сваю чаргу напісаў крытычны адказ як Гібсану, так і Колгасу<ref>[http://www.usp.nus.edu.sg/writing/uwc2101d/wenghong3.html What is Authenticity? Singapore as Potemkin Metropolis] a response to Gibson and Koolhaas by Tang Weng Hong</ref>. == Гл. таксама == * [[Патэрналізм]] * [[Тэхнакратыя, паліталогія|Тэхнакратыя]] == Заўвагі == {{reflist|2|refs= <ref name=source>{{cite journal|title=Disneyland with the Death Penalty |url=http://www.wired.com/wired/archive/1.04/gibson_pr.html |last=Gibson |first=William |issue=1.04 |date=September/October 1993 |journal=Wired |publisher=Condé Nast Publications |accessdate=September 23, 2008}}</ref> <ref name=b&>{{cite news|title=Multimedia Animal Wired Visionary Nicholas Negroponte is MIT's Loud Voice of the Future |date=March 1, 1995 |first=David |last=Mehegan |work=[[The Boston Globe]] |publisher=The New York Times Company}}</ref> <ref name=versluys>{{cite book |first=Maarten |last=Delbeke |chapter=The Transformation of Cyberspace in William Gibson's ''Neuromancer'': From Highrise Grid to Hive |editor2-last=Versluys |editor1-first=Dirk |editor1-last=De Meyer |editor2-first=Kristiaan | title = The Urban Condition: space, community, and self in the contemporary metropolis |url=https://archive.org/details/urbanconditionsp0000unse | publisher = Uitgeverij 010 Publishers |location=Rotterdam | year = 1999 | isbn = 90-6450-355-9 |pages=[https://archive.org/details/urbanconditionsp0000unse/page/408 408]–410}}</ref> <ref name=culshaw>{{cite news|title=You will now be creative! |url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2005/02/26/basing25.xml |last=Culshaw |first=Peter |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=February 26, 2005 |accessdate=September 23, 2008 }}</ref> <ref name=crusoe>{{cite news |work=The Boston Globe |title=The Crusoe Game; Baby Boomers Get Re-Wired |last=Freeman |first=Jan |date=September 15, 1993|publisher=The New York Times Company|quote=Gibson's travel report is not bad, but it's pretty much summed up by the line the editors stole for the cover: "Disneyland with the Death Penalty". }}</ref> <ref name=imran-vincent>{{cite news |url=http://www.iht.com/articles/2005/09/16/opinion/edlet.php |title=Singapore's other side; Toeing the line |date=September 16, 2005 |first=Imran-Vincent |last=Mian |work=International Herald Tribune |publisher=The New York Times Company |accessdate=September 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080328065739/http://www.iht.com/articles/2005/09/16/opinion/edlet.php |archivedate=28 сакавіка 2008 |url-status=live }}</ref> <ref name=justice>{{cite news|title=Justice Under the Lash; Did Singapore Beat a Confession Out of a Young American? |work=[[The Washington Post]] |authorlink=Jason Vest |date=April 15, 1994 |first=Jason |last=Vest }}</ref> <ref name=crushed>{{cite web|url=http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/why+burma+was+crushed/884147|work=Channel 4|title=Why Burma Was Crushed|date=2007-10-05|last=Hilsum|first=Lindsay|quote=He turned Singapore into an immensely rich, alarmingly clean, politically repressive city-state, described by the science-fiction writer William Gibson as "Disneyland with the death penalty".|accessdate=2008-09-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dv83sre0?url=http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/why+burma+was+crushed/884147.html|archivedate=24 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name=famously>{{cite journal|quote=Famously referred to as "Disneyland with the death penalty" by writer William Gibson, Singapore has had its fair share of criticism. |title=Safe in the Lion City: Singapore's sterile image has been mocked over the years, but Beverley Fearis discovers that being security conscious could pay dividends in today's stressful climate |journal=Business Traveler |date=February 1, 2003 }}</ref> <ref name=verboten>{{cite journal|quote=Another explanation for Singapore's comparative success in containing SARS is its single-minded determination to take whatever steps necessary, with scant regard for such individual liberties as the right to travel and associate freely. This is the city-state the cyber-punk writer William Gibson once described as "Disneyland with the death penalty": While free trade is largely embraced, chaos is verboten. |journal=Reason |date=August 1, 2003 |title=Something's in the air: liberties in the face of SARS and other infectious diseases. |last=McCullagh |first=Declan }}</ref> <ref name=austerity>{{cite news|last=Parsons |first=Tony |authorlink=Tony Parsons (British journalist) |title=Comment on litter fines.|work=The Mirror |date=November 4, 2002}}</ref> <ref name=interscience>{{cite journal |url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/120185370/PDFSTART |last=Adams |first=Laur L. |title=Globalization of Culture and the Arts |journal=Sociology Compass |volume=1 |issue=1 |pages=127–142 |date=September 7, 2007 |accessdate=September 24, 2008 |doi=10.1111/j.1751-9020.2007.00024.x }}{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name=conequences>{{cite journal|last=Chong |first=Terence |year=2005 |title=From Global to Local: Singapore's Cultural Policy and Its Consequences |url=https://archive.org/details/sim_critical-asian-studies_2005-12_37_4/page/553 |journal=Critical Asian Studies |volume=37 |pages=553–68|doi=10.1080/14672710500348455|issue=4}}</ref> <ref name=decadence>{{cite journal|title=A decade of decadence: the authoritarian society of Singapore turned four ex-military policemen into rebel designers. Mark Sinclair meets Phunk Studio|date=August 1, 2004 |first=Mark|last=Sinclair |journal=Creative Review|quote=But with prosperity has come blandness: the stereotypical view of Singapore is of a financial hub, an ex-pat paradise, a strictly run, litter free state with little cultural activity or interest. Disneyland with the death penalty is one famously damning description.}}</ref> <ref name=snacker>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E0DF153BF933A2575AC0A9659C8B63 |title=Asian Journey; Snacker's Paradise: Devouring Singapore's Endless Supper |work=[[The New York Times]] |publisher=The New York Times Company |author=R.W. Apple, Jr. |date=September 10, 2003 |accessdate=September 23, 2008}}</ref> <ref name=critical>{{cite web|title=University Scholars Program|url=http://www.usp.nus.edu.sg/writing/uwc2101k/index.html|publisher=[[Нацыянальны ўніверсітэт Сінгапура|National University of Singapore]]|accessdate=2008-09-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dv85tSA1?url=http://www.usp.nus.edu.sg/writing/uwc2101k/index.html|archivedate=24 студзеня 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=retrospective>{{cite web|publisher=WilliamGibsonBooks.com|first=William|last=Gibson|url=http://www.williamgibsonbooks.com/blog/2003_05_01_archive.asp#200327718|accessdate=2010-01-24|date=2003-05-22|title=S'PORE, IN RETROSPECT|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Dv84xzXG?url=http://www.williamgibsonbooks.com/blog/2003_05_01_archive.asp#200327718|archivedate=24 студзеня 2013|url-status=live}}</ref> <ref name=digitalrev>{{cite news |title=Getting ''Wired'': This San Francisco Magazine is the Rolling Stone of the Digital Revolution |date=September 18, 1994|first=Matthew |last=Gilbert |work=The Boston Globe |publisher=The New York Times Company}}</ref> <ref name=postmetropolis>{{cite book | last = Soja | first = Edward | title = Postmetropolis: critical studies of cities and regions | url = https://archive.org/details/postmetropoliscr0000soja | publisher = Blackwell Publishers | location = Cambridge | year = 2000 | isbn = 1-57718-001-1 |authorlink=Edward Soja |chapter=Six Discourses on the Postmetropolis|p=[https://archive.org/details/postmetropoliscr0000soja/page/336 336]}}</ref> <ref name=cartesian>{{cite news|last=Poole |first=Steven |authorlink=Steven Poole |url=http://www.guardian.co.uk/books/1996/oct/03/sciencefictionfantasyandhorror |title=Virtually in love|date=October 3, 1996|accessdate=October 8, 2009 |work=[[The Guardian]] |publisher=Guardian Media Group}}</ref> <ref name=observer>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/books/2010/sep/12/zero-history-william-gibson-book-review |title=''Zero History'' by William Gibson |work=The Observer |publisher=guardian.co.uk (Guardian Media Group) |accessdate=September 12, 2010 |date=September 12, 2010 |first=James |last=Purdon}}</ref> <ref name=cyberstates>{{cite book | last = Ludlow | first = Peter | authorlink=Peter Ludlow |title = Crypto Anarchy, Cyberstates, and Pirate Utopias | publisher = MIT | location = Cambridge | year = 2001 | isbn = 0-262-62151-7 |page=386 |quote=Since these articles are an attack on Singapore, it is ironic that the real Disneyland is in California—whose repressive penal code includes the death penalty}}</ref> <ref name=substation>{{cite journal |last=Rae |first=Paul |url=http://www.spell7.net/paulrae/1012.pdf |title="10/12": When Singapore Became the Bali of the Twenty-First Century? |journal=Forum on Contemporary Art & Society |issue=5 |location=Singapore |publisher=Substation |year=2004 |pages=218–255 |quote=While an ability to capture the zeitgeist is to be taken seriously in a context such as this one, Gibson’s journalistic reportage is inevitably unrefined |access-date=20 лістапада 2016 |archive-date=7 студзеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107045122/http://www.spell7.net/paulrae/1012.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://www.spell7.net/paulrae/1012.pdf |title=Архіўная копія |access-date=20 лістапада 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107045122/http://www.spell7.net/paulrae/1012.pdf |archivedate=7 студзеня 2009 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.spell7.net/paulrae/1012.pdf |title=Архіўная копія |access-date=20 лістапада 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107045122/http://www.spell7.net/paulrae/1012.pdf |archivedate=7 студзеня 2009 |url-status=dead }}</ref> <ref name=koolhaas>{{cite journal|journal=S, M, L, Xl |publisher=Office for Metropolitan Architecture |last=Koolhaas |first=Rem |authorlink=Рем Колгас |pages=1009–1089 |title=Singapore Songlines |year=1995 |location=Rotterdam}}</ref> }} == Спасылкі == * «[http://www.wired.com/wired/archive/1.04/gibson.html Disneyland with the Death Penalty]» на сайце Wired.com{{ref-en}} [[Катэгорыя:Сінгапур]] qtqacq7dqi25bwf94iztusefmg9hqkg 0 466938 5159348 4879726 2026-06-28T19:32:11Z DenisBorum 139498 5159348 wikitext text/x-wiki '''Антыкапіталізм''' – шырокі спектр рухаў, ідэй і падыходаў, якія выступаюць супраць [[Капіталізм|капіталізму]]. Антыкапіталісты, у строгім сэнсе гэтага слова, гэта тыя, хто хочуць цалкам замяніць капіталізм іншай сістэмай. Аднак ёсць таксама ідэі, якія можна ахарактарызаваць як часткова антыкапіталістычныя, у тым сэнсе, што яны толькі хочуць замяніць або адмяніць некаторыя аспекты капіталізму, а не ўсю сістэму. == Гісторыя вызначэння == Антыкапіталістычныя ідэі развіваліся адначасова з ростам капіталістычнай сістэмы. Антыкапіталізм атрымаў імклівае развіццё ў сярэдзіне XIX стагоддзя, а менавіта пасля крызісу 1857 года. Пасля крызісу была заснавана «[[Міжнароднае таварыства працоўных]]», якое актыўна падтрымлівала ідэі па барацьбе працоўных за свае правы. У 1871 годзе, пасля паразы ў [[Парыжская камуна|французскай рэвалюцыі]], адбыўся раскол паміж [[Марксізм|марксістамі]] і [[Анархізм|анархістамі]], вакол метадаў процідзеяння [[Капіталізм|капіталізму]]: марксісты лічылі неабходным ўдзельнічаць у выбарах, у той час як анархісты лічылі, што ўдзел у выбарах нічога не дасць. == Ідэалогіі і капіталізм == === Анархізм === {{Асноўны артыкул|Анархізм}} Анархісты выступаюць за поўную адмену дзяржавы. Многія анархісты (у тым ліку прыхільнікі левага анархізму, сацыяльнага анархізму і [[Анарха-камунізм|камуністычнага анархізму]]) супраць капіталізму на той падставе, што ён цягне за сабой сацыяльнае панаванне (праз няроўнасць у размеркаванні багацця) адных людзей над іншымі. Некаторыя формы анархізму выступаюць супраць [[капіталізм|капіталізму]] ў цэлым, падтрымліваючы пры гэтым некаторыя прынцыпы капіталізму, такія як [[Рыначная эканоміка|рынкавасць эканомікі]], а некаторыя нават [[прыватная ўласнасць|прыватную ўласнасць]].<ref>[[Пётр Аляксеевіч Крапоткін|Пётр Крапоткін]] [https://avtonom.org/old/index.php?nid=1013 "Што такое анархія?"]</ref> === Антыглабалізм === {{Асноўны артыкул|Антыглабалізм}} Антыглабалісты лічаць, што цяперашняя мадэль [[Глабалізацыя|глабалізацыі]] сфарміравана пад заступніцтвам сусветнага капіталу і вядзе за сабой: * Разрыў у даходах, узроўні спажывання, здароўя, адукацыі ў краінах «[[Залаты мільярд|залатога мільярда]]» і «[[Трэці свет|трэцяга свету]]». * Недапушчальныя ўмовы для работнікаў нізкай кваліфікацыі транснацыянальных карпарацый. * Дамінаванне масавай [[Поп-культура|поп-культуры]], падаўленне свабоднай творчасці, «стандартызацыя розумаў» * Спажывецкае і драпежніцкія стаўленне да прыроды, спроба «абыходу» экалагічных праблем, вываз брудных вытворчасцей у краіны «трэцяга свету» * Панаванне ідэалогіі [[Нэалібэралізм|нэалібэралізму]] === Іслам === {{Асноўны артыкул|Іслам}} Іслам забараняе крэдытаванне.<ref>[https://www.muslimeco.ru/doc/section/ifinance/ibanking/ Іслам і банкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170430171856/http://www.muslimeco.ru/doc/section/ifinance/ibanking |date=30 красавіка 2017 }}</ref> === Марксізм === {{Асноўны артыкул|Марксізм}} Марксісты выступаюць за змену [[Капіталізм|капіталістычнай сістэмы]] іншай - [[Камунізм|камуністычнай сістэмай]]. Змена павінна ісці праз [[Сацыялізм|сацыялістычную]] [[Рэвалюцыя|рэвалюцыю]], усталяванне сацыялізму і эвалюцыйнага пераходу да камунізму.<ref>[[Карл Маркс|К.Маркс]] [https://www.livelib.ru/book/1000890527-manifest-komunistichnoyi-partiyi-karl-marks-fridrih-engels "Маніфест Камуністычнай Партыі"]</ref> == Антыкапіталізм сёння == Сёння антыкапіталізм дзеліцца на тры асноўныя плыні: * [[Марксізм|Марксісты]], [[камуністы]] і [[Сацыялізм|сацыялісты]], якія прымаюць удзел у выбарах * Радыкальные [[Зялёныя левыя|эколагі]] і [[Антыглабалізм|антыглабалісты]], якія таксам прымаюць удзел у выбарах * [[Анархіст|Анархісты]] * Прыхільнікі [[Рэсурса-арыентаваная эканоміка|рэсурса-арыентаванай эканомікі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Капіталізм]] [[Катэгорыя:Анархізм]] [[Катэгорыя:Іслам]] [[Катэгорыя:Марксізм]] [[Катэгорыя:Антыглабалізм]] [[Катэгорыя:Ідэалогіі]] 54hie4vz9ml4an4xi7sfzzr0t4jzfln 0 473179 5159315 4424763 2026-06-28T18:31:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159315 wikitext text/x-wiki {{Мастак |фон = |імя = Дыега Кіспэ Ціта |арыгінал імя = {{lang-es|Diego Quispe Tito}} |імя пры нараджэнні = |партрэт = |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = 1611 |месца нараджэння = |дата смерці = 1681 |месца смерці = |паходжанне = |падданства = [[Віцэ-каралеўства Перу]] ([[Іспанія]]) |грамадзянства = |жанр = |вучоба = |стыль = [[маньерызм]] |працы = |заступнікі = |уплыў = Бернарда Біцці |уплыў на = |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = Circle of Diego Quispe Tito }} '''Дыега Кіспэ Ціта''' ({{lang-es|Diego Quispe Tito}}; [[1611]] — [[1681]]) — [[Лацінская Амерыка|лацінаамерыканскі]] [[мастак]] [[інкі|інкскага]] паходжання. Нарадзіўся ў высакароднай інкскай сям'і ў [[Куска]]. Першы твор быў зроблены ў [[1627]] г. у стылі, характэрным для мастацкай школы Куска. Аднак у далейшым працаваў у стыле [[маньерызм]], відавочна пад уплывам [[Італія|італьянскага]] [[езуіты|езуіта]] Бернарда Біцці ([[1548]] — [[1610]]). Некаторыя карціны адлюстроўваюць уплыў [[Фламандцы|фламандскага]] [[жывапіс]]у. Большасць карцін прысвечана [[рэлігія|рэлігійнай]] тэматыцы. == Галерэя == <gallery> Historical scene (1650) by Diego Quispe Tito.jpg|Гістарычная сцэна, [[1650]] г. Brooklyn Museum - Virgin of Carmel Saving Souls in Purgatory - Circle of Diego Quispe Tito - overall.jpg|Святая панна кармеліцкая выратоўвае душы ў чысцяцы </gallery> == Спасылкі == * [https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/tito.php Diego Quispe Tito (1611-1681)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419062713/http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/tito.php |date=19 красавіка 2015 }} * [http://www.galleryofthemasters.com/t-folder/tito-diego-quispe-gallery.html Diego Quispe Tito 1611-1681 Peru-Mannerism] [[Катэгорыя:Мастакі Перу|Ціта]] [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта|Ціта]] [[Катэгорыя:Мастакі маньерызму|Ціта]] ojsgardyxwquhgr0a4o2z9j3cikgl90 0 535092 5159351 4787548 2026-06-28T19:40:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159351 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = | image title = | image descr = | parent = Diervilla | rang = Від | latin = Diervilla sessilifolia | author = | syn = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Diervilla sessilifolia | commons = Category:Diervilla sessilifolia |itis= |ncbi= |ipni = |tpl = }} '''Дыярвіла сядзячалістая'''<ref name="ЭПБ">{{Крыніцы/ЭПБ|2|Дыярвіла}}. — С. 249—250</ref>, таксама '''Дыервіла сядзячалістая'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|46}}</ref> (''Diervilla sessilifolia'') — від раслін сямейства {{bt-bellat|Бружмелевыя|Caprifoliaceae}}, шматгадовы куст. == Батанічнае апісанне == Гэта кампактны, лістападны куст, які, як правіла, расце да 1-1.5 метраў, размнажаецца праз [[Каранёвыя атожылкі|каранёвы параснік]] у зонах ад 4 да 8<ref>{{Cite web|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/diervilla-sessilifolia/|title=Diervilla sessilifolia|website=plants.ces.ncsu.edu|language=en|access-date=2017-06-30}}</ref>. Від устойлівы да засухі, расце на сонечных месцах ці ў паўцяні і лепей за ўсё выглядае ў лясных садах. == Арэал і экалогія == Сустракаецца ў гарах {{нп3|Грэйт-Смокі-Маўнцінс|||Great Smoky Mountains}}<ref>[http://tenn.bio.utk.edu/vascular/database/vascular-database.asp?CategoryID=Dicots&FamilyID=Caprifoliaceae&GenusID=Diervilla&SpeciesID=sessilifolia - University of Tennessee Herbarium] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060919225248/http://tenn.bio.utk.edu/vascular/database/vascular-database.asp?CategoryID=Dicots&FamilyID=Caprifoliaceae&GenusID=Diervilla&SpeciesID=sessilifolia |date=19 верасня 2006 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=DISE |title=USDA Plants Profile |access-date=15 кастрычніка 2017 |archive-date=20 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620133816/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=DISE |url-status=dead }}</ref> і ў паўднёвай частцы [[Апалачы|Апалачаў]]<ref>{{Cite web|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=c510|title=Diervilla sessilifolia - Plant Finder|website=www.missouribotanicalgarden.org|language=en-US|access-date=2017-06-30}}</ref>. Сустракаецца на абрывах, уздоўж схілаў, ручаёў і межаў лясных масіваў. Від лічыцца пад пагрозай у [[Тэнесі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.tn.gov/assets/entities/environment/attachments/na_rare-plant-list-2016.pdf|title=Tennessee Rare Plant List|website=Tennessee.gov|access-date=15 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016081519/http://www.tn.gov/assets/entities/environment/attachments/na_rare-plant-list-2016.pdf|archive-date=16 кастрычніка 2017|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бружмелевыя]] afvnrsxl9gn5c9gj07q05muxbbvr7o8 0 545417 5159302 5156923 2026-06-28T17:54:18Z RaiymbekZh 159198 5159302 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Каянды}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Каянды |казахская назва = Қоянды |герб = |сцяг = |lat_deg = 51 |lat_min = 16 |lat_sec = 46.23 |lon_deg = 71 |lon_min = 39 |lon_sec = 39.83 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Цалінаградскі раён |раён у табліцы = Цалінаградскі раён{{!}}Цалінаградскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Каяндзінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Каяндзінская сельская акруга{{!}}Каяндзінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = * Багаяўленск (да 1935) |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{рост}} 12647 |год перапісу = 2021 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 116645100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Каянды''' ({{lang-kz|Қоянды}}) — сяло ў [[Цалінаградскі раён|Цалінаградскім раёне]] [[Акмолінская вобласць|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Каяндзінскай сельскай акругі заснаваны ў 2007 годзе. Знаходзіцца прыкладна за 54 км на паўночны ўсход ад цэнтра сяла [[Акмол]]. Код КАТА — 116645100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 319 чалавек (172 мужчыны і 147 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2954 чалавекі (1537 мужчын і 1417 жанчын)<ref name="stat"/>. == Галерэя == [[File:Qoyandy Gabdullin.jpg]] [[File:Qoyandy 3 school.jpg]] [[File:Qoyandy Junusov.jpg]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Цалінаградскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна]] ixaak8btgs2i2w7i5i1fzxxwi6exldi 5159406 5159302 2026-06-29T07:44:25Z M.L.Bot 261 афармленне 5159406 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Каянды}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Каянды |казахская назва = Қоянды |герб = |сцяг = |lat_deg = 51 |lat_min = 16 |lat_sec = 46.23 |lon_deg = 71 |lon_min = 39 |lon_sec = 39.83 |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Цалінаградскі раён |раён у табліцы = Цалінаградскі раён{{!}}Цалінаградскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Каяндзінская сельская акруга |селішча ў табліцы = Каяндзінская сельская акруга{{!}}Каяндзінская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = * Багаяўленск (да 1935) |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{рост}} 12647 |год перапісу = 2021 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 116645100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Каянды''' ({{lang-kz|Қоянды}}) — сяло ў [[Цалінаградскі раён|Цалінаградскім раёне]] [[Акмолінская вобласць|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Каяндзінскай сельскай акругі заснаваны ў 2007 годзе. Знаходзіцца прыкладна за 54 км на паўночны ўсход ад цэнтра сяла [[Акмол]]. Код КАТА — 116645100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 319 чалавек (172 мужчыны і 147 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2954 чалавекі (1537 мужчын і 1417 жанчын)<ref name="stat"/>. == Галерэя == <gallery> File:Qoyandy Gabdullin.jpg File:Qoyandy 3 school.jpg File:Qoyandy Junusov.jpg </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Цалінаградскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна]] osxbgm50jxtpyisf7k44ba94tq6pvig 0 563575 5159362 5154497 2026-06-28T20:52:01Z Bk1949 50943 5159362 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|1925}} '''[[1925]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[10 чэрвеня]] — [[Янка Купала|Янку Купалу]] нададзена ганаровае званне [[народны паэт Беларусі|народнага паэта]] БССР. * пачатак снежня — у [[Прага|Празе]] пры [[Саюз студэнтаў — грамадзян БССР|Саюзе студэнтаў — грамадзян БССР]] заснавана філія «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]», кіраўнік — [[У. Жылка]], чальцы [[М. Каўцэвіч]] і іншыя. == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 1925 года}} * Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 1 : [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] ; [[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]: [зборнік вершаў: з крытыка-біяграфічным нарысам [[З. Жылуновіч]]а «Янка Купала» і партрэтам аўтара]. — [[Мінск|Менск]] : [[Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі]].- 1925. — ХХХІ, 280 с. * «Безназоўнае»: [зборнік вершаў] / [[Янка Купала]]. — [[Мінск|Менск]] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. — 104 с. * «Трысцё»: вершы / [[Уладзімір Дубоўка|Уладзімер Дубоўка]]. — [[Мінск|Менск]] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. — 103 с. * «У віры жыцця»: апавяданні / [[Міхась Зарэцкі]]. — [[Мінск|Менск]] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. — 189 с. === Выданні ЦБ "Маладняка" === * «Выбраныя вершы» / [[Міхась Чарот]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 1). * «Там, дзе кіпарысы»: (паэма) / [[Уладзімір Дубоўка]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 2). * «Апавяданні» / [[Кузьма Чорны]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 3). * «Апавяданні» / [[Адам Бабарэка]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 4). * «Асьце»: (вершы) / [[К. Крапіва|Кандрат Крапiва]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 6). * «Маладняк ― Янку Купалу: да 20-гадовага юбілею (15/V.1905 ― 15/V.1925)»: (зборнік). - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 7). * «Першы паўстанак»: (зборнік апавяданняў) / [[Сымон Аляксеевіч Хурсік|Сыман Хурсік]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 8). * «Пела вясна»: (апавяданні) / [[Міхась Зарэцкі]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 9). * «Срэбра жыцця»: (апавяданні) / [[Кузьма Чорны]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 11). * «Вершы» / [[Паўлюк Трус]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 12). * «Сонечнымі сцежкамі»: (вершы) / [[Алесь Дудар]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 13). * «Сутарэнне»: (апавяданні) / [[Андрэй Александровіч]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 14). * «Спатканні»: (вершы) / [[Алесь Гурло]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 16). * «Чорнакудрая радасць»: (вершы) / [[Анатоль Вольны]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 17). == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Джордж Бернард Шоу]]. == Нарадзіліся == * [[7 студзеня]] — [[Васіль Карпечанка]], беларускі [[паэт]] (пам. [[2005]]) * [[16 лютага]] — [[Іван Навуменка]], беларускі [[празаік]] і [[літаратуразнавец]] (пам. [[2006]]) * [[27 чэрвеня]] — [[Лідзія Арабей]], беларускі [[пісьменніца]] і [[літаратуразнавец]] (пам. [[2015]]) * [[8 ліпеня]] — [[Міхась Клышка]], беларускі [[мовазнавец]] і [[журналіст]] (пам. [[1984]]) * [[26 верасня]] — [[Навум Кіслік]], беларускі [[пісьменнік]] і [[перакладчык]] (пам. [[1998]]) * [[16 лістапада]] — [[Кастусь Акула]], беларускі [[празаік]], [[журналіст]], [[выдавец]], [[грамадскі дзеяч]] (пам. [[2008]]) == Памерлі == {{Зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1925 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] p0q5rswalj4t8t1tkgy7u8e5xzigm8h 0 563576 5159366 5158701 2026-06-28T21:02:23Z Bk1949 50943 /* Кнігі */ 5159366 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|1926}} '''[[1926]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[15 студзеня]] : у [[Вільня|Вільні]] выйшаў першы нумар заходнебеларускага часопіса «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]» (існаваў да снежня 1928). * люты : у [[Смаленск]]у заснавана філія «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]». * [[26 красавіка]] : [[У. Дубоўка]] падаў заяву аб выхадзе з «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]». * [[26 мая]] : у Цэнтральнае бюро «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]» паступіла заява [[К. Чорны|К. Чорнага]], [[К. Крапіва|К. Крапівы]], [[Я. Пушча|Я. Пушчы]], [[А. Бабарэка|А. Бабарэкі]] аб выхадзе з аб’яднання, а таксама накіраваны зварот у [[ЦК КП(б)Б]] аб дазволе стварыць новую [[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|літаратурную арганізацыю]]. * [[22 чэрвеня]] : [[Алесь Гурло|А Гурло]], [[А. Вольны]], [[Н. Чарнушэвіч]] выйшлі са складу «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]». * [[6 ліпеня]] : прайшоў пленум Цэнтральнага бюро «Маладняка», на якім абраны новы склад Прэзідыума: [[М. Чарот]], [[М. Зарэцкі]], [[А. Дудар]], [[М. Каспяровіч]] і [[Мікола Аляхновіч|М. Аляхновіч]]. == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 1926 года}} * Збор твораў : [у 6 т.] / [[Янка Купала]]. Т. 2 : «Шляхам жыцця». – [[Мінск|Менск]] : [[Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі]]. – 353 с. * «Пачуцці» : [апавяданні] / [[Кузьма Чорны]]. – [[Мінск|Менск]] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, – 163 с. === Выданні ЦБ "Маладняка" === * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Прозалаць_(1926).pdf «Прозалаць]» (вершы) / [[Андрэй Александровіч]]. — [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]». * «Credo»: вершы / [[Уладзімір Дубоўка]]. — [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ «Маладняка» * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Uładzimier_Chadyka_—_Suniсy_(1926).pdf «Суніцы]» (вершы) / [[Уладзімір Хадыка]]. — [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]». == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Грацыя Дэледа]]. == Нарадзіліся == * [[15 студзеня]] — [[Павел Шуба]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2000]]) == Памерлі == * [[6 мая]] — [[Казімір Сваяк]] (нар. [[1890 год у гісторыі літаратуры|1890]]), беларускі паэт, драматург, публіцыст, літаратуразнавец, каталіцкі святар. {{Зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1926 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] kjnm73gi3w3i81mi1wi0guyeyu5ugzb 0 563926 5159220 5117221 2026-06-28T14:26:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159220 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт | канфлікт = Другая Івуарыйская вайна | частка = | выява = Ivory Coast March 2011 offensive map.png | загаловак = Карта падзей у Кот-д’Івуары ў 2010—2011 гадах. | дата = [[28 лістапада]] [[2010]] — [[11 красавіка]] [[2011]] | месца = [[Кот-д’Івуар]] | прычына = Нявырашаныя рознагалоссі [[Першая Івуарыйская вайна|Першай Івуарыйскай вайны]], спрэчка вакол вынікаў прэзідэнцкіх выбараў | вынік = Перамога сіл Аласана Уатары | праціўнік1 = {{Сцяг|Кот-д’Івуар}} [[Івуарыйскі народны фронт]]<br>{{Сцяг|Кот-д’Івуар}} Рух «[[Альянс юных патрыётаў за нацыянальны ўздым|Маладыя патрыёты]]»<br>{{Сцяг|Ліберыя}} Найміты з [[Ліберыя|Ліберыі]]<ref name="lifenews.ru">[http://www.lifenews.ru/news/47637 Число жертв в Кот-д’Ивуаре достигло 173]</ref><br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Румынія}}<ref name="падтрымка">[https://m.delfi.lt/ru/abroad/article.php?id=58308770 Компания Пефтиева поставляла оружие в Кот Д'Ивуар]</ref><br>{{Сцягафікацыя|Беларусь|1995}}<ref name="падтрымка"/><br>{{Сцягафікацыя|Ангола}}<ref name="Ангола">[https://m.newsru.com/world/07apr2011/kotjpru.html В Кот д'Ивуаре атаковано посольство Японии. А оппозиция готовится к новому штурму резиденции Гбагбо]</ref><br>'''ускосная падтрымка''':<br>{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name="carnegieendowment">{{Cite web |url=http://www.carnegieendowment.org/files/CER_GrantRuss_web.pdf |title=с. 52 |access-date=1 верасня 2019 |archive-date=26 жніўня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826102623/http://www.carnegieendowment.org/files/CER_GrantRuss_web.pdf |url-status=dead }}</ref><br>{{Сцягафікацыя|ПАР}}<ref name="carnegieendowment"/> | праціўнік2 = {{Сцяг|Кот-д’Івуар}} [[Аб’яднанне рэспубліканцаў]]<br>{{Сцяг|Кот-д’Івуар}} Групоўка «[[Новыя сілы (групоўка)|Новыя сілы]]»<br>{{Сцяг|Ліберыя}} Найміты з [[Ліберыя|Ліберыі]]{{sfn|Themnér|2015|p=342}}<br>[[File:Flag of France (1976–2020).svg|22пкс]] [[Францыя]]: *• [[File:Opération Licorne.svg|22px]] [[Аперацыя «Аднарог»|Сілы Аднарога]] {{Сцяг|ААН}} [[Аперацыя ААН у Кот-д’Івуары|АААНКІ]]: *• {{Сцяг|Украіна}} [[Украінскі міратворчы кантынгент у Кот-д’Івуары|Украінскія міратворцы]] '''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref>[https://m.kp.by/daily/25669.3/829408/ Каддафи не убежал, а Европа из-за Ливии раскололась]{{Недаступная спасылка}}</ref> | камандзір1 = {{Сцяг|Кот-д’Івуар}} [[Ларан Гбагбо]] | камандзір2 = {{Сцяг|Кот-д’Івуар}} [[Аласан Уатара]] | сілы1 = | сілы2 = | страты1 = 61 забіты<ref>{{cite web|url=http://wordpress.cozen.org/unoci-said-494-people-have-died-by-violence-in-cote-divoire.html |title=Archived copy |access-date=2011-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727165828/http://wordpress.cozen.org/unoci-said-494-people-have-died-by-violence-in-cote-divoire.html |archive-date=27 July 2012 |df=dmy|url-status=dead }}Government fatalities</ref> | страты2 = 54 забітых<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/news/2010-12-16/ivory-coast-opposition-says-32-supporters-killed.html |title=Archived copy |access-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230192446/http://www.businessweek.com/news/2010-12-16/ivory-coast-opposition-says-32-supporters-killed.html |archive-date=30 December 2010 |df=dmy|url-status=dead }}</ref> |агульныя страты = 3 248 чалавек загінула<ref name="Slate190812">Sabine Cessou, [http://www.slateafrique.com/93037/pourquoi-la-guerre-reprend-en-cote-divoire-ouattara-gbagbo Pourquoi la guerre reprend en Côte d'Ivoire], ''Slate'', 19 août 2012.</ref> }} {{Івуарыйскі канфлікт}} '''Другая Івуарыйская вайна''' (таксама '''Палітычны крызіс у Кот-д’Івуары'''<ref>[http://russiancouncil.ru/blogs/afrika/32194/?sphrase_id=13470700 Вооруженные атаки в Абиджане — политический кризис в Кот д’Ивуаре продолжается]</ref>) — канфлікт, які адбыўся ў [[Кот-д’Івуар]]ы пасля другога тура прэзідэнцкіх выбараў 28 лістапада 2010 года паміж ліберальнымі сіламі, які ўзначаліў апазыцыянер [[Аласан Уатара]], што падтрымалі міратворчыя і ваенныя кантынгенты Украіны і Францыі, і левацэнтрыстамі, на чале якіх стаяў дзеючы прэзідэнт [[Ларан Гбагбо]]. == Перадгісторыя == У 2002—2007 гадах у краіне ішла [[Першая Івуарыйская вайна|грамадзянская вайна]], якая пачалася на глебе этнічных, рэлігійных і палітычных супярэчнасцей паміж поўднем і поўначчу Кот-д’Івуара. У канфлікт умяшаліся [[Міратворчыя сілы ААН|міратворцы ААН]] і французскія войскі, якія стварылі нейтральную зону паміж варагуючымі бакамі, не дапусціўшы кровапраліцця. Пасля гэтага вайна прыняла вялабягучы характар. У 2007 годзе быў падпісаны мірны дагавор, паводле якога паўстанцы поўначы захавалі за сабой усе свае тэрыторыі і дапускаліся да ўрадавага апарату. Так, напрыклад, пасаду прэм’ер-міністра краіны заняў прадстаўнік мяцежнікаў [[Гіём Саро]], але прэзідэнцкае крэсла захаваў за сабой ранейшы лідар краіны [[Ларан Гбагбо]]. == Ход падзей == Прэзідэнцкія выбары 2010 года праведзены ў два туры — [[31 кастрычніка]] і [[28 лістапада]]. Двума галоўнымі кандыдатамі сталі дзеючы прэзідэнт [[Ларан Гбагбо]] ад партыі [[Івуарыйскі народны фронт]] і прадстаўнік [[Аб’яднанне рэспубліканцаў|Аб’яднання рэспубліканцаў]], сяброўскай паўстанцкай групоўкі «Новая сіла», [[Аласан Уатара]]. Канчатковыя вынікі першага тура былі абвешчаныя са спазненнем. Паведамлялася, што ў другі тур выйшлі Ларан Гбагбо і Аласан Уатара, у той час як іншы кандыдат, [[Анры Конан Бед’е]], стаў трэцім з вынікам каля 25 % галасоў<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-03/ivorian-leader-gbagbo-opposition-s-ouattara-split-presidential-ballot.html |title=Ivory Coast's Gbagbo Tops Vote Counting, Opposition's Ouattara is Second |publisher=Bloomberg |date=03.11.2010}}</ref><ref name=voa1>{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/news/africa/No-Clear-Leader-in-First-Results-from-Ivory-Coast-Presidential-Vote-106564553.html |title=Current President and Former PM Leading Ivory Coast Vote |publisher=Voice of America |date=02.11.2010}}</ref>, хоць першапачаткова ён лідзіраваў з вынікам каля 42 %<ref name=rian2>{{cite news|url=http://www.rian.ru/world/20101103/292026624.html |title=Избирком Кот-д'Ивуара опубликовал результаты президентских выборов |date=03.11.2010 |publisher=РИА Новости}}</ref>. Згодна з больш познімі паведамленнямі, Гбагбо і Уатара набралі каля 38 % і 33 % адпаведна<ref name=rian1>{{cite news|url=http://www.rian.ru/world/20101107/293350897.html |title=Второй тур президентских выборов пройдет в Кот-д'Ивуаре 21 ноября |date=07.11.2010 |publisher=РИА Новости}}</ref>. Цэнтрвыбаркам краіны не змог падлічыць вынікі другога тура выбараў да крайняга тэрміну — 2 снежня 2010 года<ref name=aj.1>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/africa/2010/12/201012201816213764.html|title=Cote d'Ivoire misses poll deadline|publisher=Al Jazeera|date=02.12.2010}}</ref>. Пазней ён абвясціў, што Аласан Уатара стаў пераможцам выбараў<ref name=aj.2>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/africa/2010/12/2010122193147986199.html|title=Cote d'Ivoire borders ordered shut|publisher=Al Jazeera|date=02.12.2010}}</ref><ref name=lenta.1>{{cite news|url=http://www.lenta.ru/news/2010/12/03/borders/|title=Кот-д'Ивуар закрыл границы из-за возможных беспорядков|publisher=Lenta.ru|date=03.12.2010}}</ref>. Пасля абвяшчэння вынікаў у краіне пачаліся беспарадкі, была закрыта граніца<ref name=aj.2/>, а вяшчанне замежных спадарожнікавых тэлеканалаў было спынена<ref name=lenta.1/>. 4 снежня 2010 года Канстытуцыйны савет Кот-д’Івуара адмяніў вынікі галасавання і абвясціў дзеючага прэзідэнта Ларана Гбагбо пераможцам другога тура выбараў<ref>{{cite news |title=Результаты выборов в Кот-д’Ивуаре отменили |url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2010/12/101204_ivory_coast_elex.shtml |publisher=BBC Russian |date=2010-12-04 |access-date=2010-12-04}}</ref>. У гэты ж час войскі ўрада Гбагбо разгортваюць наступленне на поўнач краіны, аднак церпяць няўдачу. 23 снежня былы прэм’ер-міністр Гіём Саро, які далучыўся да Уатары, заявіў, што нанятыя Гбагбо [[Ліберыя|ліберыйскія найміты]] вядуць кампанію тэрору ў адносінах да мірнага насельніцтва і заклікаў міжнародную супольнасць зрынуць «дыктатара»<ref name="lifenews.ru">[http://www.lifenews.ru/news/47637 Число жертв в Кот-д’Ивуаре достигло 173]</ref>. Тым часам [[Савет бяспекі ААН]] прыняў рэзалюцыю, закліканую спыніць гвалт у Кот-д’Івуары, і ўвёў санкцыі супраць Гбагбо і яго бліжэйшага асяроддзя. У краіне была разгорнута місія ААН, якая налічвала больш за 9 тысяч чалавек. Акрамя таго, тут дзейнічала французская ваенная [[Аперацыя «Аднарог»|місія «Аднарог»]] ({{lang-fr|Licorne}}). [[Францыя]] дадаткова накіравала ў краіну 150 вайскоўцаў, павялічыўшы ваенную прысутнасць да 1650 чалавек<ref name="Ангола"/>. Пазней Гбагбо заявіў, што лічыць сябе легітымным кіраўніком дзяржавы, але гатовы да перамоў з лідарам апазіцыі. Ён рашуча абверг ультыматум Парыжа аб капітуляцыі, заявіўшы, што не збіраецца здавацца пад сілавым ціскам. Нягледзячы на дамоўленасці аб спыненні агню, супрацьстаянне паміж сіламі Ларана Гбагбо і Аласана Уатары аднавілася ў канцы сакавіка 2011 года<ref name="Ангола"/>. 30 сакавіка 2011 года атрады Уатары без бою ўзялі пад свой кантроль сталіцу краіны [[Ямусукра]], а 31 сакавіка яны ўвайшлі ў партовы горад [[Сан-Педра (Кот-д’Івуар)|Сан-Педра]], праз які ажыццяўляецца экспарт какава-бабоў<ref>[http://lenta.ru/news/2011/03/31/situation/ Оппозиционеры захватили столицу Кот-д’Ивуара]</ref>. Яшчэ да гэтага сілы Уатары ўвайшлі ў эканамічную сталіцу краіны [[Абіджан]]. 31 сакавіка там у вулічных баях ужывалася цяжкае ўзбраенне. [[Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа]] папярэдзіў, што мегаполісу, дзе жывуць сотні тысяч мірных жыхароў, пагражае [[гуманітарная катастрофа]]. Афрыканскі суд па правах чалавека заклікаў Гбагбо неадкладна спыніць супраціў. 1 красавіка французскія вайскоўцы па загадзе [[Нікаля Сарказі]] ўварваліся ў краіну, высадзіўшыся на паўднёвай ускраіне Абіджана, аргументаваўшы гэта мэтай «абароны французскіх грамадзян»<ref>[http://kp.ru/daily/25661/823908/ Французы пошли воевать в Кот-д’Ивуар]</ref>. У гэты ж дзень міратворцы ААН захапілі аэрапорт у Абіджане, які раней кантраляваўся прыхільнікамі Гбагбо<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/main/2011/04/01/834694.html |title=Миротворцы ООН взяли под контроль аэропорт Абиджана |access-date=1 верасня 2019 |archive-date=6 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406002753/http://www.rosbalt.ru/main/2011/04/01/834694.html |url-status=dead }}</ref>. Яго прадстаўнікі рэзка адрэагавалі на захоп аэрапорта: {{пачатак цытаты}}«Мы расцэньваем, што гэтыя сілы дзейнічаюць як акупацыйная армія, паколькі [[мандат ААН]] не дае дазволу займаць аэрапорт суверэннай дзяржавы»<ref>[http://ru.euronews.net/newswires/838617-newswire/ Безопасность: Ивуар-Франция-Консультации]{{Недаступная спасылка}}</ref>{{канец цытаты}} У ноч на 5 красавіка сілы міратворчага кантынгенту ААН і войскі Францыі нанеслі авіяўдары па прэзідэнцкім палацы і шэрагу стратэгічных аб’ектаў сіл Гбагбо. Два верталёты [[Мі-24]] [[Украіна|украінскага]] міратворчага кантынгенту ў Кот-д’Івуары абстралялі з гармат ваенную тэхніку і склад са зброяй сіл Гбагбо ў Абіджане, выконваючы задачу, пастаўленую камандаваннем міратворчых сіл ААН<ref>{{Cite web |url=http://rian.com.ua/world_news/20110405/78701170.html |title=Украинские миротворцы обстреляли склад с оружием в Кот-д’Ивуаре |access-date=23 верасня 2018 |archive-date=4 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304060253/http://rian.com.ua/world_news/20110405/78701170.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.rian.ru/world/20110405/361429507.html Миротворцы с Украины обстреляли военный склад в Кот-д’Ивуаре]</ref>. 9 красавіка сілы, падначаленыя Ларану Гбагбо, перайшлі ў наступленне: занялі стратэгічна важныя кварталы Абіджана і наблізіліся да штаб-кватэры прэзідэнта Аласана Уатары. Прадстаўнікі Уатары звярнуліся да міратворцаў ААН і размешчанага ў краіне французскага кантынгента з просьбай «нейтралізаваць атрады» Гбагбо. 11 красавіка французскія міратворцы зноў абстралялі ракетамі з верталётаў рэзідэнцыю прэзідэнта Гбагбо. Пасля нападу з паветра французскі спецназ распачаў наступленне на рэзідэнцыю. Для падаўлення супраціўлення лаяльных прэзідэнту сіл былі вылучаны 30 адзінак бранятэхнікі<ref>[http://www.newsinfo.ru/news/2011-04-11/asd/751370/ Французы расстреляли резиденцию Гбагбо]</ref>. У выніку атакі прэзідэнт Ларан Гбагбо быў захоплены ў палон і перададзены прыхільнікам Аласана Уатары<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13039825 Ivory Coast: Gbagbo held after French troops move in — BBC.]</ref>. Паводле звестак спецыяльнага саветніка Гбагбо Бернара Удэна, французскі спецназ пранік у прэзідэнцкі бункер праз тунэль, які злучаў рэзідэнцыю Гбагбо з размешчанай па суседстве рэзідэнцыяй французскага пасла<ref>{{Cite web |url=http://www.mn.ru/interview/20110414/301045201.html |title=Советник бывшего президента Кот-д’Ивуара Бернар Удэн о ситуации в стране — Московские новости |access-date=1 верасня 2019 |archive-date=24 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424203606/http://mn.ru/interview/20110414/301045201.html |url-status=dead }}</ref>. == Наступствы == 30 лістапада 2011 года былы прэзідэнт краіны Ларан Гбагбо і яго памочнік [[Шарль Б’е Гудэ]] паўсталі перад [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнародным крымінальным судом]]. Ім прад’яўляліся абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавецтва, учыненых падчас узброенага канфлікту<ref>{{cite news|url=http://www.rosbalt.ru/main/2011/11/30/918657.html|publisher=Росбалт|title=Гбагбо предъявили обвинения в совершении преступлений против человечества|date=30 ноября 2011 года|access-date=1 верасня 2019|archive-date=2 лютага 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202235459/http://www.rosbalt.ru/main/2011/11/30/918657.html|url-status=dead}}</ref>. 28 лютага 2016 года пачаліся слуханні па справе<ref name="bbc_28_Jan_2016">[http://www.bbc.com/russian/news/2016/01/160128_gbagbo_hague_icc «Экс-лидер Кот-д’Ивуара отверг обвинения на суде в Гааге»]</ref>. Гбагбо стаў першым былым кіраўніком дзяржавы, які асабіста паўстаў перад судом у Гаазе<ref name="bbc_28_Jan_2016"/>. 15 студзеня 2019 года Гбагбо быў апраўданы<ref>{{cite web|title=Суд в Гааге оправдал бывшего президента Кот д'Ивуара|url=https://www.bbc.com/russian/news-46877967|date=2019-01-15|work=Русская служба Би-би-си|access-date=2019-01-16}}</ref>. == Ахвяры == У выніку канфлікту загінула звыш 1000 чалавек, каля мільёна былі вымушаны пакінуць свае дамы. == Удзел міратворцаў == Акрамя французскіх узброеных сіл у баявых дзеяннях у Кот-д’Івуары прымаў удзел і міратворчых кантынгент ААН, за што быў раскрытыкаваны [[Расія]]й, бо быў парушаны нейтралітэт і бесстароннасць міратворчых сіл<ref>[https://m.newsru.com/russia/05apr2011/lavro.html Россия возмущается участием миротворцев и французов в боях в Кот-д’Ивуаре и требует объяснений от ООН]</ref>. == Зброевыя пастаўкі == У красавіку 2012 года [[Савет бяспекі ААН]] разглядзеў даклад сваіх экспертаў аб незаконных пастаўках зброі ў Кот-д’Івуар. Нібыта перад другой грамадзянскай вайной войскі Гбагбо закуплялі ўзбраенне і боепрыпасы ў суседніх краінах, а таксама ў [[Румынія|Румыніі]] і [[Беларусь|Беларусі]]. Сярод гандлёвых партнёраў па пастаўках зброі ў дакладзе пазначаны беларуская фірма «Белтэхэкспарт» [[Уладзімір Паўлавіч Пефціеў|Уладзіміра Пефціева]] і латвійска-туніская UAZ-CI<ref name="падтрымка"/>. [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржваенпрамкам]] у асобе Уладзіміра Лаўранюка абверг гэтую інфармацыю. Прадстаўнік камітэта назваў паведамленні аб парушэннях эмбарга чарговай [[дэзынфармацыя]]й, якую яны разглядаюць як элемент наўмыснай дэструктыўнай інфармацыйнай кампаніі, накіраванай на падрыў іміджу рэспублікі. Уладзімір Лаўранюк нагадаў пра леташнія падзеі, калі міжнародная арганізацыя прынесла прабачэнні за памылковую інфармацыю, што датычыліся паставак беларускіх верталётаў<ref>[https://aif.by/social/postavlyaet_li_belarus_oruzhie_v_kot_d_ivuar_ Поставляет ли Беларусь оружие в Кот-д’Ивуар?] // Аргументы и Факты в Белоруссии : газета. — № 17. — 25 апреля 2012.</ref>{{пераход|Верталётны скандал}}. === Верталётны скандал === 27 лютага 2011 года офіс [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара ААН]] [[Пан Гі Мун]]а ад яго імя распаўсюдзіў заяву аб пастаўках Беларуссю трох верталётаў [[Мі-24]] для арміі Гбагбо ў абыход зброевага эмбарга, уведзенага ў 2004 годзе. Паводле яго даных, першая машына з ''«адпаведнымі матэрыяламі»'' на борце меркавана была дастаўлена ў Ямусукра самалётам у ноч з 26 на 27 чысла. Пры гэтым прыбыццё яшчэ як мінімум двух бартоў запланавана нібыта на 29-га. Ён запатрабаваў ад міратворчага кантынгенту ''«пільна сачыць за сітуацыяй і прыняць усе неабходныя меры ў рамках наяўнага мандата, накіраваныя на тое, каб забяспечыць немагчымасць выкарыстання дастаўленага абсталявання»''<ref name="delfi"/><ref name="РИА"/>. Інфармацыю аб пастаўках генеральнаму сакратару падала група экспертаў міжнароднай арганізацыі. Пра гэта ў інтэрв’ю аднаму з беларускіх інфармагенцтваў распавёў прэс-сакратар дэпартамента аперацый па падтрыманні міру — падраздзяленні сакратарыята ААН Нік Бірнбэк<ref name="сб">''Евгений Кононович.'' [https://www.sb.by/articles/slova-na-veter-oon-ofitsialno-izvinilas-pered-belarusyu-za-klevetu.html Слова на ветер. ООН официально извинилась перед Беларусью за клевету.] // СБ.Беларусь сегодня : газета. — 10 марта 2011.</ref>. У той жа дзень<ref name="сб"/> прэс-сакратар [[Міністэрства замежных спраў Беларусі|МЗС Беларусі]] [[Андрэй Уладзіміравіч Савіных|Андрэй Савіных]] у інтэрв’ю [[БелаПАН]] абверг гэтую заяву. Афіцыйны прадстаўнік Дзяржкамваенпрама Уладзімір Лаўранюк адзначыў, што беларускі бок актыўна супрацоўнічае з групай экспертаў па Кот-д’Івуары ў рамках выканання палажэнняў адпаведных рэзалюцый Савета Бяспекі ААН. Паводле яго слоў інфармацыя з абвінавачваннямі ў парушэннях эмбарга не адпавядае рэчаіснасці і выклікае поўнае здзіўленне. Як было заяўлена, у Беларусі створана Нацыянальная сістэма экспартнага кантролю, якая адпавядае ўсім міжнародным патрабаванням<ref name="РИА">{{Cite web |url=https://ria.ru/20110228/340348286.html |title=Кот-д'Ивуар опроверг информацию о поставках вертолетов из Белоруссии |access-date=2022-04-13 |archive-date=2022-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413193551/https://ria.ru/20110228/340348286.html |url-status=live }}</ref>. З аспрэчаннем выступіў і афіцыйны прадстаўнік адміністрацыі Гбагбо Дона Мэла, назваўшы гэта ''«змовай супраць Кот-д’Івуара»'' і ''«хлуснёй для апраўдання атакі на ўрад Гбагбо»''<ref name="РИА"/>. Праўдзівасць абвінавачвання падвергнулі пад сумнеў палітолаг Андрэй Фёдараў і ваенны аглядальнік Аляксандр Алесін<ref name="карбалевич">''Валер Карбалевіч.'' [https://www.svaboda.org/a/2324961.html Якія наступствы могуць мець скандалы з пастаўкамі зброі?] // Радыё Свабода : радыёвяшчальная арганізацыя. — 1 сакавіка 2011.</ref>. Апошні адзначыў, што верталёты, пастаўленыя ў краіну, досыць старой зборкі, і іх продаж у абыход зброевага эмбарга мог б негатыўна адбіцца на больш буйных кантрактах, якія ў такім выпадку Беларусь страціла. На думку эксперта, гэты скандал можа быць часткай [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай вайны]], якая праводзілася [[Заходні свет|Захадам]] супраць урада [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="алескандрович">''Андрей Александрович.'' [https://web.archive.org/web/20181130125052/https://news.tut.by/politics/216932.html Летало ли белорусское оружие в Ливию и Кот-д’Ивуар?] // TUT.BY : интернет-портал. — 2 марта 2011.</ref>. Першая спроба праверыць падазрэнні члены групы экспертаў ААН, уключаючы прадстаўніка яе міратворчай місіі, распачалі 28 лютага. Яны накіраваліся ў аэрапорт Ямусукра, аднак верныя Гбагбо салдаты абстралялі іх, і экспертам давялося рэціравацца<ref name="naviny">[https://www.naviny.media/rubrics/politic/2011/03/02/ic_articles_112_172682 «Вертолетный скандал»: причастность Беларуси не доказана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210129090530/https://www.naviny.media/rubrics/politic/2011/03/02/ic_articles_112_172682 |date=29 студзеня 2021 }} // Naviny.by, 2 марта 2011</ref>. 2 сакавіка на брыфінгу ў штаб-кватэры ААН у г. [[Нью-Ёрк]] намеснік генеральнага сакратара па аперацыях па падтрыманні міру Ален Леруа прынёс прабачэнні Беларусі за інцыдэнт, паколькі высветлілася яе недатычнасць да паставак<ref name="delfi">[https://www.delfi.lt/ru/abroad/belorussia/oon-izvinilas-za-informaciyu-o-samolete-rb-v-kot-divuare.d?id=42673815 ООН извинилась за информацию о самолете РБ в Кот-д’Ивуаре] // Delfi : интернет-портал. — 3 марта 2011.</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite journal |title = Former Military Networks and the Micro-Politics of Violence and Statebuilding in Liberia |last= Themnér |first= Anders |date = 2015 |journal = Comparative Politics |publisher = Graduate Center, CUNY |issue = 1 |volume = 47 |location = New York City |pages = 334–353 }} == Спасылкі == * [http://fototelegraf.ru/?p=41781 Бои в Абиджане] * [http://nvo.ng.ru/wars/2011-04-29/11_cote_d_ivoir.html Французы закончили гражданскуб войну в Кот-д’Ивуаре] — ''Независимое военное обозрение'' [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Францыі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2010 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2011 года]] [[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]] [[Катэгорыя:Войны Украіны]] [[Катэгорыя:Ваенна-палітычны крызіс у Кот-д’Івуары]] cw9tb1hu0iq5sho2f7yqyx1qm3bne7u 14 566064 5159404 3177316 2026-06-29T07:42:12Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Epic Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159404 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Epic Records]] [[Катэгорыя:Epic Records]] f0lej06cybdbr5scmfs8uc4jo36s538 0 578417 5159167 5009157 2026-06-28T12:10:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159167 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Дом Шадхана |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|711Е000001}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Мінск |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = XIX |Заканчэнне будаўніцтва = XIX |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |На карце = Беларусь Мінск Гістарычны цэнтр |Сайт = |Commons = }} {{значэнні|Дом Шадхана}} '''Дом Шадхана''' — будынак у [[Мінск]]у, размешчаны ў [[Верхні Горад|Верхнім Горадзе]], па адрасе [[Музычны завулак]], 1, на рагу з [[Вуліца Герцэна (Мінск)|вуліцай Герцэна]]. Складае адзіны комплекс з дамамі [[Дом Шадхана (вуліца Герцэна, 2)|№ 2]] і [[Дом па вуліцы Герцэна, 2а (Мінск)|№ 2а]] [[Вуліца Герцэна (Мінск)|вуліцай Герцэна]]. == Гісторыя == [[Файл:Miensk, Małaja Bernardynskaja-Muzyčny. Менск, Малая Бэрнардынская-Музычны (XIX).jpg|міні|злева|Фасад дома]] [[Файл:Miensk, Muzyčny-Małaja Bernardynskaja. Менск, Музычны-Малая Бэрнардынская (XIX).jpg|thumb|План мясцовасці. XIX ст.]] [[Файл:Miensk, Małaja Bernardynskaja-Muzyčny. Менск, Малая Бэрнардынская-Музычны (XIX) (2).jpg|міні|злева|Планы паверхаў дома]] У сярэдзіне [[XIX ст.]] ўладальнікам сучаснага дома № 2 быў [[тытулярны саветнік]] Уладзіслаў Арцімовіч. У [[1864]] годзе Арцімовічы прадалі ўсю сваю нерухомую маёмасць разам з зямельным пляцам купцу Зельману [[Лур’е]], які валодаў гэтым пляцам з забудовай да канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]<ref name="spadchina">{{Cite web |url=http://spadchina.by/zabudova-kvartala-vul%D1%96czyi-gerczena-%D1%96-muzyichnaga-zavulka.html |title=ЗАБУДОВА КВАРТАЛА ВУЛІЦЫ ГЕРЦЭНА І МУЗЫЧНАГА ЗАВУЛКА |access-date=18 лістапада 2018 |archive-date=11 студзеня 2019 |archive-url=https://archive.today/20190111051035/http://spadchina.by/zabudova-kvartala-vul%D1%96czyi-gerczena-%D1%96-muzyichnaga-zavulka.html |url-status=dead }}</ref>. З [[1922]] па [[1935]] гады ў доме № 2 жыў сцэнограф, народны мастак Беларусі [[Аскар Пятровіч Марыкс]]<ref name="spadchina"/>. У пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ўладальнікам гэтых будынкаў стаў купец 2-й гільдыі Міхель Шадхан<ref name="spadchina"/>. Адначасова купец Шадхан набыў і суседні невялікі пляц з усімі пабудовамі, які ў сярэдзіне XIX стагоддзя належаў дваранцы Адэлаідзе [[Шаблоўскія|Шаблоўскай]]. Яна мела невялікі аднапавярховы драўляны дом, які выходзіў на вуліцу Бернардзінскую<ref name="spadchina"/>. Такім чынам, Шадхан аб’яднаў два вялікіх зямельных пляца, планіровачная структура якіх сфарміравалася яшчэ ў канцы [[XVI]] — першай палове [[XVII]] стагоддзяў<ref name="spadchina"/>. [[Файл:Мінск. Музычны завулак 3.JPG|thumb|злева|Двор]] У новым [[Дом Шадхана (вуліца Герцэна, 2)|3-х павярховым будынку]] з боку [[Малая Манастырская вуліца|Малой Манастырскай вуліцы]] было змешчана 3-е Мінскае гарадское жаночае 4-х класнае вучылішча. Астатнія будынкі выкарыстоўваліся пад жыллё. Акрамя таго, у іншых будынках Шадхана знаходзіліся бакалейная лаўка, пральня, сталярныя майстэрні, склад гатовай мэблі, якая была выраблена на продаж<ref name="spadchina"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Мінск}} == Спасылкі == {{ГККРБ|711Е000001}} {{Commons|Category:}} * [http://spadchina.by/zabudova-kvartala-vul%D1%96czyi-gerczena-%D1%96-muzyichnaga-zavulka.html ЗАБУДОВА КВАРТАЛА ВУЛІЦЫ ГЕРЦЭНА І МУЗЫЧНАГА ЗАВУЛКА]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190107073832/http://spadchina.by/zabudova-kvartala-vul%D1%96czyi-gerczena-%D1%96-muzyichnaga-zavulka.html |date=7 студзеня 2019 }} {{Славутасці Мінска}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Вуліца Герцэна (Мінск)]] [[Катэгорыя:Верхні горад (Мінск)]] [[Катэгорыя:Музычны завулак (Мінск)]] 4wnj0rx7j85m03nq2ay4oadj79p26em 0 588915 5159180 3333870 2026-06-28T12:46:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159180 wikitext text/x-wiki [[Выява:Sar03DomusDeJanas02.jpg|thumb|Магільня бронзавага века]] '''Домус-дэ-янас''' ({{lang-sc|Domus de Janas}}, літаральна «дом чараўніц») — тып старажытных шматкамерных магільняў, што сустракаецца на востраве [[Сардзінія]] ў [[Міжземнае мора|Міжземным моры]]. Домус-дэ-янас будаваліся пераважна ў канцы [[неаліт]]а — пачатку [[бронзавы век|бронзавага века]] (сярэдзіна [[4 тысячагоддзе да н.э.|4]] — другая палова [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзяў да н. э.). Усяго захавалася каля 2000 такіх магільняў. Каля [[Альгера]] знаходзіцца [[некропаль]] Ангелу-Рую з 38 магільняў. Домус-дэ-янас адсутнічаюць толькі на на крайняй поўначы Сардзініі. Там пераважаюць магільні ў выглядзе [[мегаліты|мегалітычных]] колаў. Для домус-дэ-янас характэрны паўтор унутраных форм тагачасных хацін, выкарыстанне [[калонна|калон]] у цэнтры для падтрымкі [[конус|канічнай]] столі, [[Кроквы|крокваў]], прастакутных уваходаў. [[Сцяна|Сцены]] магільняў упрыгожваліся [[магія|магічнымі]] і [[рэлігія|рэлігійнымі]] сімваламі — [[зігзаг]]амі, [[спіраль|спіралямі]], малюнкамі бычыных [[рог]]аў. Разам з нябожчыкамі ў магільні клалі прадметы ўжытку. На костках і сценах знойдзены часціцы [[Охра|охры]]. У [[Нурагічная цывілізацыя|нурагічны]] і [[Старажытны Рым|рымскі]] перыяды домус-дэ-янас часам выкарыстоўваліся для паўторных пахаванняў. Пазней сардзінскія пастухі заганялі ў іх [[авечка свойская|авечак]]. У некропалі Сант'Андрэа-Прыу на захадзе вострава ў канцы [[антычнасць|антычнасці]] — раннім [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] змяшчаўся [[касцёл]]. [[Выява:Bonorva - S.Andrea Priu - La Tomba del capo - Pianta.jpg|thumb|500 px|center|План некропаля Сант'Андрэа-Прыу]] == Спасылкі == * [https://www.atlasobscura.com/places/domus-de-janas-tombs Domus de Janas Tombs] * [http://www.ancientpages.com/2018/02/17/domus-de-janas-cave-tombs-eternal-houses-built-ozieri-peoples-sardinia/ ‘Domus de Janas’ Cave Tombs: Eternal Houses Built By Ozieri Peoples On Sardinia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190215182620/http://www.ancientpages.com/2018/02/17/domus-de-janas-cave-tombs-eternal-houses-built-ozieri-peoples-sardinia/ |date=15 лютага 2019 }} * [http://www.orangesmile.com/extreme/en/mysterious-structures/domus-de-janas.htm DOMUS DE JANAS, ITALY] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты]] [[Катэгорыя:Пахавальні]] [[Катэгорыя:Неаліт]] [[Катэгорыя:Бронзавы век]] [[Катэгорыя:Дагістарычная Сардзінія]] gnfjkkx9dnkfkq0qcjauxvkj7bzmfsk 0 631380 5159394 3977075 2026-06-29T06:53:19Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Чэхіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159394 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Cobble Hill cinema, Brooklyn (49571450227).jpg }} «'''Тру́сік Джо́джо'''» ({{lang-en|Jojo Rabbit}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] трагікамедыйны фільм рэжысёра [[Тайка Уайціці|Тайкі Уайціці]], які выйшаў на экраны ў [[2019 год у гісторыі кіно|2019]] годзе<ref name="IMDb" />. == Сюжэт == Няўклюдны 10-гадовы нямецкі хлопчык Джоджо, які страціў бацьку, спрабуе знайсці сваё месца ў свеце. Аднагодкі кпяць з яго, а мама мяркуе, што дзіця само сабе выдумляе праблемы. А хлопчык хоча мець бацьку і пачынае мець зносіны з уяўным сябрам — [[Адольф Гітлер|Адольфам Гітлерам]], які зусім не падобны да знаёмага ўсім фюрара Трэцяга рэйха<ref name="nashaniva.by" />. == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt2584384/|title=Jojo Rabbit — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2020-02-09}}</ref> <ref name="nashaniva.by">{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=245011|title=«Трусік ДжоДжо»: трагікамедыя пра хлопчыка з «Гітлерюгенда»|author=|date=2020-01-25|publisher=«''[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]''»|lang=be|accessdate=2020-02-09}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|2584384|Трусік Джоджо}} {{^}}{{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трусік Джоджо}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы Тайкі Уайціці]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях лаўрэатаў прэміі «Оскар» за «Найлепшы адаптаваны сцэнарый»]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2019 года]] [[Катэгорыя:Трагікамедыйныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Сатырычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы кампаніі Fox Searchlight Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Чэхіі]] 5mvrhvpplrgav5q8sbj1dr04c2rl7t5 0 650468 5159201 5158923 2026-06-28T13:14:03Z M.L.Bot 261 5159201 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Раманаў}} {{Ваенны дзеяч}} '''Павел Мінаевіч Раманаў''' ({{ДН|29|9|1905}}, [[Чыта]], [[Забайкальская вобласць]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|13|5|1944}}, [[Ушацкі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — [[Герой Савецкага Саюза]] (1944), адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Пасля ўсталявання Савецкай улады ў Беларусі пражываў і працаваў у [[Гомель|Гомелі]]. У 1927—1929 гадах праходзіў службу ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі]]. Дэмабілізаваўшыся, працаваў на партыйных пасадах. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях з нямецкімі войскамі. Застаўшыся на акупаванай тэрыторыі, стаў удзельнічаць у падпольным руху. З мая 1942 года Раманаў займаў пасаду другога сакратара Суражскага падпольнага райкама ВКП (б), а з верасня таго ж года — першага сакратара Бешанковіцкага падпольнага райкама ВКП (б). 8 кастрычніка 1942 года ён быў прызначаны камандзірам [[Партызанская брыгада «За Савецкую Беларусь» (П. М. Раманаў)|партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь»]], якая пад яго кіраўніцтвам паспяхова дзейнічала на тэрыторыі [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага]], [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага]], [[Дрысенскі раён|Дрысенскага]], [[Асвейскі раён|Асвейскага]], [[Расонскі раён|Расонскага]] і Ушацкага раёнаў Віцебскай вобласці [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]], нанесла праціўніку вялікія страты і вызваліла ад акупацыі буйныя тэрыторыі. 13 мая 1944 года Раманаў узначаліў атрад прыкрыцця і прыняў бой з праціўнікамі, адцягваючы іх на сябе, пакуль асноўныя сілы брыгады вырываліся з акружэння. У тым баі Раманаў загінуў. Пахаваны каля г. п. [[Ушачы]]. == Узнагароды == [[Файл:Бешенковичи. Музей.jpg|міні|182x182пкс|[[Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей|Музей]] ў [[Бешанковічы|Бешанковічах]].]] * Герой Савецкага Саюза * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэн Айчыннай вайны I ступені]] * [[Ордэн Леніна]] == Памяць == * Імем П. М. Раманава названы вуліцы ў [[Добруш]]ы, Бешанковічах і аграгарадку [[Ула (аграгарадок)|Ула]] Бешанковіцкага раёна. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Раманаў Павел Мінаевіч||292}} * Романов Павел Минаевич // Твои сыновья, Беларусь! Герои Советского Союза : биографический справочник / ред. Ю. В. Баженов [и др.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2015. — С. 118.{{ref-ru}} * Камбрыг Раманаў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — С. 145. * ''Крачкоўскі, А.'' Камбрыг Павел [Мінаевіч] Раманаў / А. Крачкоўскі // Зара (Бешанковічы). — 2002. — 23 ліп. — С. 3. * Прыдзвінне шануе свайго Героя / падрыхт. А. Крачкоўскі // Зара (Бешанковічы). — 2015. — 20 лют. — С. 5. * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|}} — С. 91. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Раманаў Павел Мінаевіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны]] scojl7arxdih63zkwisrwisvlltop3n 0 650549 5159202 5158936 2026-06-28T13:16:00Z M.L.Bot 261 5159202 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Курган Славы |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Гарадскі пасёлак |Месцазнаходжанне = Бешанковічы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1966 |Заканчэнне будаўніцтва = 1966 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} {{значэнні|Курган Славы}} '''Курган Славы''' — курган ў гарадскім пасёлак [[Бешанковічы]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], знаходзіцца ў скверы на вуліцы Камуністычнай<ref>{{Cite web|url=https://izvezda.by/ru/monuments-ru/getElement/6857/|title=Курган Славы в Бешенковичах}}</ref>. == Гісторыя == У ходзе [[Віцебска-Аршанская наступальная аперацыя|Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі]] ў складзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай аперацыі 1944 года]], войскі 43-й арміі (генерал-лейтэнант [[Афанасій Паўланцьевіч Белабародаў|А. П. Белабародаў]]) і 6-й гвардзейскай (генерал-лейтэнант [[Іван Міхайлавіч Чысцякоў|І. М. Чысцякоў]]) арміі [[1-ы Прыбалтыйскі фронт|1-га Прыбалтыйскага фронту]] 23 чэрвеня прарвалі абарону праціўніка на паўночны захад ад [[Віцебск]]а, 24 чэрвеня выйшлі на правы бераг ракі [[Заходняя Дзвіна]], фарсіравалі яе ў басейне Бешанковічаў і захапілі 5 плацдармаў на левым беразе, 25 чэрвеня войскі 43-й арміі вызвалілі Бешанковічы. У раёне [[Гняздзілава (Бешанковіцкі раён)|Гняздзілава]] злучыліся з войскамі 39-й арміі [[3-ці Беларускі фронт|3-га Беларускага фронту]] і завяршылі акружэнне віцебскай групоўкі праціўніка (5 дывізій), якая да 27 чэрвеня была разгромлена. У вызваленні горада і раёна ўдзельнічалі партызаны. == Помнік == У 1966 годзе на ўшанаванне памяці савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў баях супраць нямецкіх войскаў пры вызваленні Бешанковіцкага раёна, і землякоў, што загінулі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], насыпаны Курган. Побач пастаўлены 2 скульптуры — жанчына ў жалобе і жанчына-воін. Каля падножжа Кургана замуравана капсула з пісьмом нашчадкам. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Курган Славы // [[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]. Віцебская вобласць / рэдкал.: [[Станіслаў Віктаравіч Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] [і інш.]. — Мінск : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ імя П. Броўкі]], 1985. — С. 121. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Славутасці Бешанковічаў]] [[Катэгорыя:1966 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Курганы Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] kxuubp2sfedklvq9bzqc4qiyqxbity9 0 653181 5159214 5158665 2026-06-28T13:44:13Z M.L.Bot 261 5159214 wikitext text/x-wiki [[Файл:Map of secular states.svg|міні|справа|350px| {{Легенда|#0093AF|Дзяржавы без [[Дзяржаўная рэлігія|дзяржаўнай рэлігіі]]}} {{Легенда|#CC0000|Дзяржавы з дзяржаўнай рэлігіяй}} {{Легенда|#CCCCCC|Неадназначныя дзяржавы або няма даных}} ]] '''Свецкая дзяржава''' — [[дзяржава]] з ладам, дзе [[рэлігія]] аддзелена ад улады, і ўсё рэгулюецца на аснове грамадзянскіх, а не рэлігійных норм; рашэнні дзяржаўных органаў не могуць мець рэлігійнага абгрунтавання. Ідэя cвецкай дзяржавы заснавана на прынцыпе таго, каб ставіцца да ўсіх сваіх [[Грамадзянін|грамадзян]] аднолькава незалежна ад іх рэлігііі. Такая дзяржава імкнецца пазбягаць прадастаўлення пераваг грамадзяніну на падставе го рэлігійных перакананняў, прыналежнасці або адсутнасці такіх у параўнанні з іншымі. <ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.secularism.org.uk/what-is-secularism|title=Secularism explained|website=www.secularism.org.uk|access-date=2026-06-26}}</ref> == Гісторыя і сусветная практыка == [[Свецкасць]] можа быць вызначана падчас заснавання дзяржавы (напрыклад, у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] або [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) або можа развіцца праз секулярызацыі (напрыклад, у [[Францыя|Францыі]] або [[Непал]]е). Гістарычна працэс секулярызацыі звычайна ўключаў наданне рэлігійных свабод, скасаванне дзяржаўнай рэлігіі, спыненне дзяржаўнага фінансавання рэлігійных арганізацый, аддзяленне рэлігіі ад судовай сістэмы, секулярызацыю адукацыі, прызнанне права грамадзян змяняць сваю рэлігію або не вызнаваць яе і дазваляў асобам доступ да палітычнай улады незалежна ад іх рэлігійных поглядаў. <ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-us.org/atoz/secular.asp|title=The Secular Principle|author=Jean Baubérot|website=The Secular Principle|date=2008-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080222013645/http://www.ambafrance-us.org/atoz/secular.asp|access-date=2026-06-26|archive-date=2008-02-22}}</ref> Многія дзяржавы, якія на практыцы цяпер свецкія, могуць мець юрыдычныя рэшткі раней панавалай рэлігіі. Свецкасць таксама мае розныя абліччы, якія могуць супадаць з пэўнай ступенню афіцыйнай рэлігійнасці. У [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучаным Каралеўстве]] кіраўнік дзяржавы як і раней абавязаны прыняць каранацыйную [[Прысяга|прысягу]], зацверджаную ў 1688 годзе, клянучыся падтрымліваць рэлігію [[Пратэстанцтва|пратэстанцкай]] рэфармаванай веры і захоўваць устаноўленую [[Царква Англіі|Царкву Англіі]].<ref>{{Cite web|url=https://blogs.ucl.ac.uk/constitution-unit/tag/coronation-oath-act-1689/|title=Coronation Oath Act 1689 {{!}} UCL Constitution Unit Blog|website=blogs.ucl.ac.uk|access-date=2026-06-26}}</ref>. Злучанае Каралеўства таксама захоўвае месцы ў [[Палата лордаў|Палаце лордаў]] для 26 вышэйшых духавенства Царквы Англіі, вядомых як Духоўныя лорды. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.parliament.uk/business/lords/whos-in-the-house-of-lords/members-and-their-roles/how-members-are-appointed/|title=How members are appointed|website=www.parliament.uk|access-date=2026-06-26}}</ref> У [[Канада|Канадзе]] [[Канадская хартыя правоў і свабод]] гарантуе свецкія свабоды сумлення і рэлігіі, мыслення, перакананняў, меркаванняў і выказвання, уключаючы свабоду камунікацыі, сходаў і аб’яднанняў, аднак прэамбула Хартыі захоўвае канцэпцыю «вяршэнства Бога», што, здаецца, ставіць у нявыгаднае становішча тых, хто вызнае нетэістычныя або політэістычныя перакананні, уключаючы [[атэізм]] і [[будызм]].<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.co.il/books/about/Canada_Act_1982_Annotated.html?id=bdcsAAAAMAAJ&redir_esc=y|аўтар=Peter W. Hogg|загаловак=Canada Act 1982 Annotated|год=1982|выдавецтва=Carswell|старонак=184|isbn=978-0-459-35140-3}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/16378297/_The_supremacy_of_God_does_not_belong_in_the_Constitution_|аўтар=Nilamadhab Kar|загаловак=Letters to the editors|год=2005|выданне=Autism|том=9|выпуск=3|старонкі=332–334|issn=1362-3613|doi=10.1177/1362361305053259}}</ref> [[Італія]] -- свецкая дзяржава з часу прыняцця [[Канстытуцыя|Канстытуцыі]] ў 1948 годзе (што было пацверджана рашэннем Канстытуцыйнага суда ў 1989 годзе)<ref>{{Кніга|аўтар=Constitutional Court's Decision n. 203/1989|загаловак=Articles 3, 7, 8, 19, 20 of the Constitution of Italy;}}</ref>, але ўсё яшчэ прызнае асаблівы статус для [[Рымска-Каталіцкая царква|Каталіцкай царквы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Формы дзяржавы]] [[Катэгорыя:Рэлігія і палітыка]] [[Катэгорыя:Рэлігія і права]] b6s0ywllzr832wh8x64t4kxsl5ss056 0 653552 5159312 4622478 2026-06-28T18:25:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159312 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" id="4" style="width:240px; border:1px solid #88a; background:#fff; padding:5px; font-size:95%; margin:0px 12px 12px 0px;" ! colspan="2" id="7" style="background:#8A9000; color:yellow; font-size:14px; text-align:center;" |Дывізіённы камісар |- id="9" | id="10" style="text-align:center; vertical-align:middle; background:#fff;" |[[Файл:Div Komissar RKKA 1935-1942.jpeg|170x170пкс]] | id="11" style="text-align:center; vertical-align:middle; background:#fff;" |[[Файл:Div komissar NAVY RKKF 1935-1942.jpeg|193x193пкс]] |} '''Дывізіённы камісар''' — у {{Nobr|[[Узброеныя Сілы СССР|УС СССР]]}} спецыяльнае званне для вышэйшага палітычнага складу [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] і [[Ваенна-марскі флот СССР|Флоту]] ў [[1935]]—[[1942]] гг. Адпавядала воінскаму званню [[камдыў]] ў арміі і [[флагман 2-га рангу]] на флоце. Папярэдняе званне — [[брыгадны камісар]], наступнае званне — [[карпусны камісар]]. == Гісторыя == Уведзена пастановамі [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|ЦВК]] і [[Савет Народных Камісараў СССР|СНК СССР]] ад [[22 верасня]] 1935 года адначасова з іншымі [[Воінскае званне|персанальнымі воінскімі званнямі]]. Рашэннем [[Дзяржаўны камітэт абароны (СССР)|ДКА]] ад [[9 кастрычніка]] [[1942]] года інстытут [[Ваенны камісар|ваенных камісараў]] быў ліквідаваны, і ўсе камісары атрымалі армейскія і флоцкія званні на прыступку ніжэй. {| class="wikipedia sortable" border="1" | align="center" style="background:#cfcfcf;" width="30%" |малодшае званне:<br /> [[Брыгадны камісар]] | align="center" style="background:#bfbfbf;" width="35%" |[[Файл:Red Army Badge.svg|35x35пкс]]<br /><br />'''''Дывізіённы камісар''''' | align="center" style="background:#afafaf;" width="30%" |старэйшае званне:<br /><br />[[Карпусны камісар]] |} ; Эквівалентныя чыны {| class="wikitable" ![[Род войск|Род войскаў]] !Адпаведнае [[Воінскае званне|званне]] / [[Воінская пасада|пасада]] |- ! colspan="2" |У [[Камандны склад|камандным складзе]] |- |[[Войскі (фарміраванне)|Агульнавайсковае]] званне |[[Камдыў]] (да 7 мая 1940 года)<br />[[Генерал-маёр]] (з 7 мая 1940 года) |- |[[Народны камісарыят унутраных спраў СССР]] |[[Старшы маёр дзяржаўнай бяспекі]] <ref name="veremeev">Веремеев Ю. Г. ''Анатомия армии''. [http://army.armor.kiev.ua/titul/rus_7.shtml Таблицы воинских званий Русской Армии. Рабоче-Крестьянская Красная Армия 1935—1940 гг.]</ref>,<br />уведзенае пастановай ЦВК і СНК СССР ад 7 кастрычніка 1935 года і па 6 ліпеня 1945 года<br />(ваеннаслужачыя пагранічных і ўнутраных войскаў НКУС мелі воінскія званні, прынятыя ў РСЧА) |- |[[Ваенна-марскі флот СССР|Ваенна-Марскі Флот СССР]] |[[Флагман 2-га рангу]] (да 7 мая 1940 года)<br />[[Контр-адмірал]] (з 7 мая 1940 года) |- ! colspan="2" |У начальніцкім складзе |- |у [[Армія|сухапутных]] і [[Ваенна-паветраныя сілы|ваенна-паветраных сілах]] |[[Дывінжынер]] |- |у [[Ваенна-марскія сілы|ваенна-марскіх сілах]] |[[Інжынер-флагман 2-га рангу]] |- |у ваенна-гаспадарчым складзе ўсіх родаў войскаў |[[Дывінтэндант]] |- |у ваенна-юрыдычным складзе ўсіх родаў войскаў |[[Дывваенюрыст]] |- |у ваенна-медыцынскім складзе ўсіх родаў войскаў |[[Дывурач]] |- |у ваенна-ветэрынарным складзе ўсіх родаў войскаў |[[Дывветурач]] |} == Знакі адрознення == [[Знакі адрознення]] ''дывізіённага камісара'' ў арміі: два [[ромб]]ы ў [[пятліца]]х (без [[Эмблема|эмблемы]] [[Род войск|роду войскаў]] да {{Nobr|{{date|30|07|1940|2}}}} і з эмблемай роду войскаў пасля {{Nobr|{{date|30|07|1940|2}}}}) і агульная для палітработнікаў усіх званняў [[чырвоная зорка]] з [[Серп і молат|сярпом і молатам]], нашытая на абодвух рукавах вышэй за абшлаг. На [[Флот|флоце]] ''дывізіённы камісар'' насіў нарукавную нашыўку ў выглядзе шаўрона аднаго шырокага і аднаго вузкага залацістага колеру з чырвоным прасветам паміж імі і чырвонай зоркай з сярпом і молатам над імі ([[1 жніўня]] [[1941]] года нашэнне такіх нашывак было адменена). == Гл. таксама == * [[Камісар (у вайсковым падраздзяленні)]] * [[Воінскія званні і знакі адрознення РСЧА 1935—1940]] * [[Воінскія званні і знакі адрознення РСЧА 1940—1943]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150924092842/http://www.rusnavy.ru/d03/191.htm Введение постановлением ЦИК и СНК СССР персональных воинских званий в армии и на флоте (1935 г. 22.9)] * [https://web.archive.org/web/20110808111742/http://army.armor.kiev.ua/forma/rkka_35-40-g.shtml Знаки различия званий военнослужащих РККА 1935-40гг. Часть 3. Высший командный и начальствующий состав.] * [https://web.archive.org/web/20110808102119/http://army.armor.kiev.ua/forma/rkka_40-42-g.shtml Знаки различия званий военнослужащих Красной Армии 1940-42гг. Часть 3. Высший командный и начальствующий состав.] * [https://web.archive.org/web/20140514144111/http://ussrfleet.1939-45.ru/znaki_1.php Нарукавные знаки различия военнослужащих ВМФ (июнь 1941 — февраль 1943)] [[Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл СССР]] e1n43ph7i94h7fw4mb5fclkwcos03q4 100 658977 5159248 5158652 2026-06-28T15:51:23Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5159248 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Спадар Ніхто супраць Пуціна|2026-06-28T09:01:54Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Соф'я Валодчынская|2026-06-27T22:09:58Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Леон Немчык|2026-06-26T07:28:44Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Апошні сапраўдны мужчына|2026-06-24T14:58:55Z|Emilia Noah}} {{Новы артыкул|Білі Крудап|2026-06-24T13:13:55Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вялікая рыба|2026-06-24T12:50:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Джон Фінч|2026-06-23T11:16:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Лоўдэрмілк|2026-06-23T06:34:11Z|Lucas artic}} {{Новы артыкул|This Is the Police 2|2026-06-22T18:02:00Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Дзік Кіні|2026-06-21T20:05:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Мультыплікацыйная студыя|2026-06-21T17:54:06Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Эйфарыя (фільм, 2017)|2026-06-19T10:45:41Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kpwv5m1fqemslc4qvl5xr6x320z5len 0 660040 5159292 5099673 2026-06-28T17:25:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159292 wikitext text/x-wiki {{Фестываль | Назва = Дударскі рэй | Подпіс = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = Дударскі рэй.jpg | Апісанне_фота = Дударскі рэй 2017. Гала-канцэрт на цэнтральнай плошчы Глыбокага | Шырыня_фота = | Гады = з 2017 года | Краіна = Беларусь | Горад = [[Глыбокае]] і [[Глыбоцкі раён]] | Заснавальнікі = Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт | Мова = | Жанр = | Жанры = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = фэст [[дуда]]рскіх рэгіёнаў | Склад = | Ганаровыя госці = | Звязаныя праекты = | Трансляцыя = | Сайт = }} '''«Дударскі рэй»''' — міжнародны фэст дударскіх рэгіёнаў, які з 2017 года адбываецца ў [[Глыбокае|Глыбокім]] і [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] на пачатку траўня і супадае з каляндарным святкаваннем свята Юр’я. Фэст аб’ядноўвае дударскія рэгіёны Еўропы на аснове іх прыналежнасці да мясцовай [[Беларуская дуда|дударскай]] традыцыі этнарэгіёну. == Назва, месца правядзення == Назва фестывалю ўзятая з верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]]:<ref>https://be.wikisource.org/wiki/Ігнату_Буйніцкаму</ref> {{Цытата| Важна рэй Ігнат Буйніцкі</br> Ў танцах нашых водзіць,</br> Аж здаецца — усё чыста</br> Хадыром з ім ходзіць…</br> Пад дуду і пад цымбалы</br> Топне, прыспявае…</br> Сцеражыцеся, ўсе людзі:</br> Беларус гуляе! }} Месцам правядзення фэсту абраны Глыбоцкі край з прычыны багатай дударскай традыцыі ў мінулым і размяшчэння ў сэрцы [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)|Паазер’я]], гісторыка-этнаграфічнага рэгіёну, з якім найбольш звязаная традыцыя беларускай дуды<ref>https://www.svaboda.org/a/28474240.html</ref>. З Глыбоцкага краю паходзіць найстарэйшая захаваная дуда 1849 года, так званая [[Глыбоцкая дуда]]. Копія дуды, зробленая Сяргеем Чубрыкам, захоўваецца ў [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей|Глыбоцкім гісторыка-этнаграфічным музеі]]. З гэтым рэгіёнам звязаная дзейнасць трупы [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], які ўпершыню вывеў беларускую дуду на тэатральную сцэну і замацаваў вобраз дуды ў якасці нацыянальнага сімвала. У тэатральнай групе Буйніцкага быў дудар [[Адам Шульга|Адам Шульга]]. Па ўспамінах аднавяскоўцаў, мясцовыя музыкі (з цымбаламі, скрыпкай і дудой) заўжды віншавалі Буйніцкага на Вялікдзень<ref>{{Cite web |url=http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/4295/%D0%94%D0%90%20%D0%9F%D0%AB%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AF%20%D0%9C%D0%A3%D0%97%D0%AB%D0%A7%D0%9D%D0%90-%D0%86%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%90%20%D0%A1%D0%A3%D0%9F%D0%A0%D0%90%D0%92%D0%90%D0%94%D0%96%D0%AD%D0%9D%D0%9D%D0%AF%20%D0%92%D0%95%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%9E%D0%94%D0%9D%D0%AB%D0%A5%20%D0%A1%D0%92%D0%AF%D0%A2%D0%9A%D0%90%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AF%D0%8E.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=''Эвеліна Шчадрына.'' Ды пытання музычна-інструментальнага суправаджэння велікоднях святкаванняў |access-date=19 снежня 2020 |archive-date=17 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817004516/http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/4295/%D0%94%D0%90%20%D0%9F%D0%AB%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AF%20%D0%9C%D0%A3%D0%97%D0%AB%D0%A7%D0%9D%D0%90-%D0%86%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%90%20%D0%A1%D0%A3%D0%9F%D0%A0%D0%90%D0%92%D0%90%D0%94%D0%96%D0%AD%D0%9D%D0%9D%D0%AF%20%D0%92%D0%95%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%9E%D0%94%D0%9D%D0%AB%D0%A5%20%D0%A1%D0%92%D0%AF%D0%A2%D0%9A%D0%90%D0%92%D0%90%D0%9D%D0%9D%D0%AF%D0%8E.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref>. Захавалася таксама дуда, падораная Ігнатам Буйніцкім дырыжору Міхалу Рагоўскаму пасля заканчэння сімфанічнага канцэрта кампазытара і дырыжора ў Вільні (12 лістапада 1910 г.). Калі ў 1911 годзе Міхал Рагоўскі пераязджаў з Вільні ў Парыж, то пакінуў падораныя інструменты ствараемаму ў фондзе калекцыі Івана Луцкевіча, якая сталася асновай створанага ў 1921 годзе [[Беларускі музей у Вільні|Беларускага музея ў Вільні]]<ref>http://spadchyna.glubmusej.by/be/nasha-spadchyna/znakamityya-zemlyaki/310-duda-ignata-bujnitskaga</ref>. Пасля ліквідацыі музея ў 1944 годзе дуда трапіла ў фонд літоўскага музея, дзе захоўваецца па сённяшні дзень. Паходжанне дуды з беларускага музея пацвярджае надпіс на мяху дуды<ref>«''Дудары Глыбоцкага краю''» В. Воранаў</ref>. Інструмент вядомы пад назвай «[[Дуда Ігната Буйніцкага]]». [[Файл:Копія дуды Ігната Буйніцкага.jpg|міні|Копія дуды Ігната Буйніцкага. Майстар Сяргей Чубрык. ]] [[Файл:Мікола Караткевіч грае на дудзе.jpg|міні|Мікола Караткевіч з вёскі Асінаўка на Глыбоччыне грае на дудзе. ]] Непадалёк Палівачоў жыў і дзейнічаў знакаміты на ўсю ваколіцу дудар [[Пётр Бурэц]] з вёскі [[Асінаўка (Глыбоцкі раён)|Асінаўка]], а таксама ягоны вучань Мікола Караткевіч (1932 г.н.) — магчыма апошні этнавясковы дудар. У вёсцы [[Шо (вёска)|Шо]] жыў і дзейнічаў Уладзімір Забела (1928 г.н.) — дудар<ref>https://www.graj.by/35350/</ref> і арганізатар традыцыйных святаў. У Глыбокім нарадзіўся і вырас дудар і майстар дуд [[Дзмітрый Альбертавіч Дзёмін|Дзмітрый Дзёмін]], які стаў заслужаным культурным дзеячам Карэліі. Дзмітрый Дзёмін пачаў рабіць сваю версію копіі [[Глыбоцкая дуда|Глыбоцкай дуды]], але трагічна загінуў у 2020 годзе. Дзмітрый быў не толькі дударом, але таксама майстрам, які займаўся вырабам марыйскай дуды — шувыр і эстонскай дуды — торупіл. Шматлікія інструменты засталіся ў музейных калекцыях у Карэліі. [[Файл:Дударскія месцы на карце Глыбоччыны.jpg|міні|Дударскія месцы на карце Глыбоччыны<ref>«''Дудары Глыбоцкага краю''» В. Воранаў</ref>]] Глыбоцкі край — радзіма шматлікіх згадак, легенд і літаратурных твораў, прысвечаных беларускай дудзе. Пра дуду пісалі такія мясцовыя аўтары, як [[Янка Пачопка]], [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]], [[Міхась Машара]], [[Віталь Рыгоравіч Гарановіч|Віталь Гарановіч]], Віктар Арочка, Максім Нікіфаровіч і іншыя<ref>http://spadchyna.glubmusej.by/be/nasha-spadchyna/znakamityya-zemlyaki/245-z-gistoryi-dudy-na-glybochchyne</ref>. Пад псеўданімам Васіль Люцьвяг, [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]] надрукаваў у часопісе «Крывіч» гісторыка-абычаёвы нарыс «Дуда», у якім прааналізаваў значэнне беларускай дуды для беларускай культуры і гісторыі. Вацлаў Ластоўскі быў адным з першых, хто заўважыў значэнне і сімвалізм дуды ў нацыянальнай літаратуры. У сваёй фундаментальнай, для беларускай літаратуры, працы «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі» згадаў пра камедыю [[Каятан Марашэўскі|Каятана Марашэўскага]], драматурга XVIII ст., прафесара рыторыкі і паэтыкі Забельскага дамініканскага калегіума (в. Валынцы, Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобл.). У камедыі сустракаецца забаўны дыялог законніка, які спалохаўся дуды, з беларускім селянінам<ref>«''Дудары Глыбоцкага краю''» В. Воранаў</ref>. Знакамітых асоб глыбоцкага краю ў вобразе песняра-дудара прадстаўлялі Янка Купала, у вершы «Дудар» (1910 г., прысвечаны Вацлаву Ластоўскаму), у вершы «Ігнату Буйніцкаму» (1911 г.) і Мадэст Яцкевіч, у вершы «Дудар» (3 верасня 1919 г., прысвечаны Вацлаву Ластоўскаму). Вершы глыбоцкай дудзе прысвячалі паэты, звязаныя з Глыбоччынай: Антоні Круман, Ян Ляснеўскі, Зінаіда Васілеўская, Віктар Лагун, Ірына Грумандзь, Максім Нікіфаровіч і Віктар Арочка. Мастацкія творы дударам прысвячалі мастакі з Глыбоччыны і не толькі: [[Эдуард Мацюшонак]]<ref>{{Cite web |url=http://cbs.okglub.by/dudarski-rej/1552-pres-kanferentsyya-ramkakh-iii-ga-mizhnarodnaga-festyvalyu-dudarskikh-regijona-dudarski-rej-2019 |title=Архіўная копія |access-date=8 лістапада 2020 |archive-date=6 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206202748/http://cbs.okglub.by/dudarski-rej/1552-pres-kanferentsyya-ramkakh-iii-ga-mizhnarodnaga-festyvalyu-dudarskikh-regijona-dudarski-rej-2019 |url-status=dead }}</ref>, [[Дзмітрый Літвінскі]], Раман Плавінскі, [[Святлана Скавырка]], [[Юлія Арэхава]], Віталь Назарэвіч і інш. Дудары былі выяўленыя ў розных тэхніках, такіх як алейныя карціны, разьба па дрэве, маляваныя дываны, выцінанка, гліна, саломка, кераміка. Неафіцыйным гімнам фэсту з’яўляецца мелодыя «Чы-чы, чы-чы, верабей…», запісаная ад дудара і апублікаваная ў «Дзіцячым сьпеўніку» [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] ў 1925 годзе ў Вільні. Другая вядомая мелодыя, запісаная ад музыканта трупы Ігната Буйніцкага, гэта «Юрачка». == Гісторыя == Дагэтуль прайшлі чатыры фэсты, тры ў традыцыйнай форме (2017, 2018, 2019) і адзін (2020) у фармаце анлайн. У фэсце прымалі ўдзел вядомыя беларускія дудары і майстры: Юрась Панкевіч, [[Сяргей Чубрык|Сяргей Чубрык]], Дзяніс Сухі, [[Дзмітрый Альбертавіч Дзёмін|Дзмітрый Дзёмін]], а таксама госці з Польшчы, Славакіі, Чэхіі, Шатландыі, Партугаліі, Бельгіі, Латвіі, Харватыі і Македоніі. У анлайн-фестывалі ўдзельнічалі дудары з Латвіі, Сербіі, Македоніі, Італіі, Іспаніі і Партугаліі<ref>{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/publications/dudarskaya-stalitsa-try-dni-a-tentychnay-muzyki-na-glybochchyne/ |title=Архіўная копія |access-date=3 лістапада 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210805220443/https://planetabelarus.by/publications/dudarskaya-stalitsa-try-dni-a-tentychnay-muzyki-na-glybochchyne/ |archivedate=5 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Фэст праходзіць у Глыбокім, а таксама ў іншых мясцовасцях Глыбоцкага раёну — [[Удзела]], [[Мосар]], [[Падсвілле]], [[Пліса (Глыбоцкі раён)|Пліса]], [[Празарокі]]<ref>http://vitvesti.by/kultura/m-zhnarodnyi-fest-dudarsk-rei-glybok-m-zav-ta-dudaro-z-kharvaty-makedon.html</ref>. У фэсце прымалі ўдзел, акрамя [[Беларусы|беларусаў]], прадстаўнікі наступных этнарэгіёнаў: [[Вялікая Польшча|Вялікапольшча]], Рэгіён казла і Суская зямля ([[Польшча]]), Арава і [[Нітранскі край|Нітра]] ([[Славакія|Славаччына]]), Мараўская валахія ([[Чэхія]]), [[Шатландыя]] ([[Вялікабрытанія]]), [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыя]] і [[Валонія]] ([[Бельгія]]), Торыж-Вэдраш ([[Партугалія]]), Рэгіён Суйты ([[Латвія]]), Загор’е ([[Харватыя]]), Радавіш ([[Македонія]]). == Арганізацыя == Фэст ладзіць Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт. У працы над падрыхтоўкай фэсту і яго правядзеннем удзельнічаюць такія культурныя ўстановы Глыбокага, як: [[Глыбоцкая цэнтральная раённая бібліятэка]], [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]], Глыбоцкая дзіцячая школа мастацтваў (музычная школа), Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] і інш. [[Файл:Глыбоцкая дуда.jpg|міні|Глыбоцкая дуда з вёскі [[Верацеі (Глыбоцкі раён)|Верацеі]] ]] У межах фэсту працуюць дзве сталыя экспазіцыі. У [[Глыбоцкая цэнтральная раённая бібліятэка|Глыбоцкай цэнтральнай бібліятэцы]] створаная сталая экспазіцыя «Дуда мая ты спеўная<ref>http://cbs.okglub.by/dudarski-rej/1034-vystava{{Недаступная спасылка}}</ref>», прысвечаная [[Беларуская дуда|беларускай дудзе]]. У калекцыю ўваходзяць кнігі, альбомы і мастацкія творы, прысвечаныя тэме беларускай дуды і іншым дударскім традыцыям [[Еўропа|Еўропы]]. Калекцыя і экспазіцыя запачаткаваная ў 2017 годзе. Адкрыццё адбылося падчас першага фэсту дударскіх рэгіёнаў «Дударскі рэй». У сталай экспазіцыі [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей|Глыбоцкага гісторыка-краязнаўчага музея]] змешчаная копія [[Глыбоцкая дуда|Глыбоцкай дуды]] з вёскі [[Верацеі (Глыбоцкі раён)|Верацеі]]. Арыгінал Глыбоцкай дуды з вёскі Верацеі (каля Празарок) захоўваецца ў фондзе Нацыянальнага музея Літвы і датуецца 1849 годам (найстарэйшая з захаваных беларускіх дуд). Унікальнасць глыбоцкай дуды ў тым, што яе мех пашыты са скуры барсука, поўсцю навонкі. Музей ладзіў таксама выставы, прысвечаныя іншым дударскім рэгіёнам, у тым ліку [[Польшча|Польшчы]] і [[Славакія|Славакіі]]. У Глыбоцкай дзіцячай школе мастацтваў (музычная школа) вядзецца вывучэнне дуды як дадатковага інструменту. Заняткі ў межах вывучэння духавых інструментаў вядзе дырэктар школы Мікола Лашкоў. Канцэрты і адмысловыя выступы ладзяцца таксама падчас фэсту<ref>https://www.youtube.com/watch?v=RqfFr_nuMl4</ref>. Глыбоцкім дударам прысвячалі свае карціны глыбоцкія мастакі Эдуард Мацюшонак і Дзмітрый Літвінскі. Скульптуру, створаную на падставе вобразу дудара з Дзісеншчыны, зрабіў знакаміты беларускі скульптар Алесь Шаціла. Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча падчас фэсту ладзіць адмысловыя тэматычныя выставы. Навучэнцы школы малююць дуду і дудароў<ref>https://bkc.daugavpils.lv/be/11-newsru/140-110517</ref>. [[Файл:Thumbnail e21c56b6fdd784173f6d0585ec29cde6ee3cc24f.png|міні|Галандская марка, прысвечаная «Дударскаму рэю». Выдадзеная ў 2024 годзе. ]] [[Глыбоцкі дом рамёстваў]] падрыхтаваў цэлую серыю дударскіх сувеніраў, прысвечаных першаму дударскаму фэсту. [[Святлана Скавырка]] намалявала два адмысловыя дываны ў стылістыцы [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэпа Драздовіча]], з выявамі дудароў, якія сталіся лагатыпамі і візітнымі картачкамі фэсту і выкарыстоўваліся ў афармленні плакатаў. Скульптар па дрэву [[Віктар Дудкевіч]] выканаў цэлы шэраг фігурак дудароў, памятных драўляных медальёнаў з дударскімі матывамі, сувенірныя дуды; [[Арцём Фамін]] — аўтар памятных гліняных медальёнаў з лагатыпам дуды; Кацярына Кляпацкая робіць шапкі-магеркі, атрыбут паазерскага дудара. [[Юлія Арэхава]] выканала серыю выцінанак з дударом і карціны ў тэхніцы саломкі<ref>https://m.nashaniva.by/articles/188981/</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/DudarskiRej Суполка «Дударская Глыбоччына»] [[Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Глыбоцкага раёна]] [[Катэгорыя:2017 год у Беларусі]] 4vsabe04zjb42wmg5mc56g4zk2k5kc9 0 683255 5159441 5158254 2026-06-29T09:59:01Z Slavazai1973 60865 5159441 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} {{цёзкі2|Белянкоў}} '''Яўген Ігаравіч Белянкоў''' (нар. {{ДН|11|6|1995}}, [[Орша]], [[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[баскетбаліст]]. Лёгкі форвард<ref>[http://bc-tsmoki.by/evgenij-belyankov-1 Яўген Белянкоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210721092304/http://bc-tsmoki.by/evgenij-belyankov-1 |date=21 ліпеня 2021 }}</ref>. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступае за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец Аршанскай СДзЮШАР №2. Першы трэнер — Аляксандр Рыгоравіч Стаброўскі<ref>[https://schsport2orsha.schools.by/news/785649 Репортаж о баскетболе СДЮШОР №2]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Навучаўся ў СДзЮШАР БК «Мінск-2006»<ref>[http://bc-tsmoki.by/yaygen-belyankoy-12 Яўген Белянкоў #12] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210722070408/http://bc-tsmoki.by/yaygen-belyankoy-12 |date=22 ліпеня 2021 }}</ref> пад кіраўніцтвам Cяргея Аляксандравіча Шуневіча. У 2012—2015 гадах выступаў за БК «[[Цмокі-Мінск-2]]». У 2015—2022 гадах выступаў за асноўны і рэзервовы склад БК «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]». У 2022 годзе перайшоў у расійскі клуб [[Енісей (баскетбольны клуб)|«Енісей» (Краснаярск)]]<ref>[https://basket-enisey.ru/news/?id=5565 Белянков Евгений – новый игрок «Енисея»!]</ref>. У 2024 годзе перайшоў у расійскі клуб «Уралмаш» (Екацярынбург)<ref>[https://bcuralmash.ru/news/evgenij-belyankov-novyj-igrok-bk-uralmash/ ЕВГЕНИЙ БЕЛЯНКОВ — НОВЫЙ ИГРОК БК «УРАЛМАШ»!]</ref>. У 2026 годзе вярнуўся ў «Енісей»<ref>[https://basket-enisey.ru/news/?id=6077 Евгений Белянков возвращается в «Енисей»!]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2013), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2014—2015) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2016) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>. == Кар’ера == * 2011—2012 — СДзЮШАР-Мінск-2006-3 * 2012—2014 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2014—2015 — [[Цмокі-Мінск-2]] (''у чэмпіянаце Беларусі'') і [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] (''у Адзінай Лізе ВТБ'') * 2015—2017 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] (''у чэмпіянаце Беларусі'') і [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] (''у Адзінай Лізе ВТБ'') * 2019—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2024 — [[Енісей (баскетбольны клуб)|Енісей (Краснаярск, Расія)]] * 2024—2026 — Уралмаш (Екацярынбург, Расія) * з 2026 — [[Енісей (баскетбольны клуб)|Енісей (Краснаярск, Расія)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (6): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (6): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=151730 Профіль на сайце РФБ] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2013}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2014}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Белянкоў Яўген Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Цмокі-Мінск-2»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Енісея» Краснаярск (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Уралмаша» Екацярынбург (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] jkgq1zuohf0rjall4e2w9lg7jckee2v 0 694753 5159190 4693331 2026-06-28T12:58:39Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Фільмы пра Еўропу]]; +[[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]]; +[[Катэгорыя:Фільмы, спрадзюсаваныя Кевінам Файгі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159190 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Чалавек-павук (значэнні){{!}}Чалавек-павук}} {{Фільм |Беларуская назва = Чалавек-павук: Далёка ад дому |Выява = Spider-man-far-from-home.svg |Папярэдні фільм = [[Чалавек-павук: Вяртанне дадому]]<br><small>(у серыі пра Чалавека-павука)</small><br>[[Мсціўцы: Фінал]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> |Наступны фільм = [[Чалавек-павук: Няма шляху дадому]]<br><small>(у серыі пра Чалавека-павука)</small><br>[[Чорная ўдава]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> }} '''«Чалавек-павук: Далёка ад дому»''' ({{lang-en|Spider-Man: Far From Home}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Кінафантастыка|фантастычны]] фільм [[2019]] года пра супергероя коміксаў кампаніі [[Marvel Comics]] [[Чалавек-павук|Чалавека-павука]]. З’яўляецца другой часткай трылогіі пра Чалавека-павука ад рэжысёра Джона Уотса, а таксама 23-й па ліку карцінай ў [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]]. Галоўную ролю ў фільме сыграў [[Том Холанд]]. == Сюжэт == [[Пітэр Паркер]] разам з аднакласнікамі адпраўляецца на летнія вакацыі ў Еўропу. Але ім не выпадае адпачыць — пасля прыбыцця ў Венецыю група трапляе ў эпіцэнтр бітвы. Ні з таго ні з сяго з’яўляецца вадзяная істота і пачынае бурыць усё на сваім шляху. Цяпер Пітэру давядзецца ратаваць еўрапейскія архітэктурныя помнікі разам з загадкавым супергероем Містэрыа. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Imdb title|6320628}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Кінематаграфічны сусвет Marvel}} {{Фільмы Marvel Comics}} [[Катэгорыя:Чалавек-павук]] [[Катэгорыя:Фільмы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2019 года]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна]] [[Катэгорыя:Фільмы Джона Уотса]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Еўропу]] [[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]] [[Катэгорыя:Фільмы, спрадзюсаваныя Кевінам Файгі]] grdlzv81geuxtqkroh84x3006xkmk8o 0 706106 5159218 5109686 2026-06-28T14:23:30Z DzBar 156353 удакладненне 5159218 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Мсціўцы: Фінал |Выява = Avengers endgame logo.png | Папярэдні фільм = [[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]<br><small>(у тэтралогіі пра Мсціўцаў)</small><br>[[Капітан Марвел (фільм)|Капітан Марвел]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> | Наступны фільм = [[Чалавек-павук: Удалечыні ад дома]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> }} '''«Мсціўцы: Фінал»''' ({{lang-en|Avengers: Endgame}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] супергеройскі [[Кінафантастыка|фантастычны]] фільм [[2019]] года аб прыгодах аднайменнай каманды супергерояў коміксаў кампаніі [[Marvel Comics]]. З’яўляецца 22-й па ліку карцінай ў [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічным сусвеце Marvel]]. Рэжысёры — Энтані і Джо Руса, аўтары сцэнарыя — Крыстафер Маркус і Стывен МакФілі. У галоўных ролях: [[Роберт Даўні (малодшы)|Роберт Даўні-мал.]], [[Крыс Эванс]], [[Марк Руфала]], [[Крыс Хемсварт]], [[Скарлет Ёхансан]], [[Джэрэмі Рэнер]], [[Дон Чыдл]], [[Пол Рад]], [[Бры Ларсан]], [[Карэн Гілан]], [[Данай Гурыра]], [[Брэдлі Купер]] і [[Джош Бролін]]. У фільме ацалелыя ўдзельнікі каманды «Мсціўцаў» намагаюцца выправіць страты, прычыненыя [[Танас]]ам у «[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці|Вайне бясконцасці]]». == Сюжэт == Члены каманды Мсціўцаў, што засталіся ў жывых, і іх саюзнікі павінны распрацаваць новы план, які дапаможа процістаяць разбуральным дзеянням магутнага тытана Танаса. Пасля самай маштабнай і трагічнай бітвы ў гісторыі яны не могуць зрабіць памылку. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Imdb title|4154796}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Кінематаграфічны сусвет Marvel}} {{Фільмы Marvel Comics}} {{Прэмія «Выбар крытыкаў» за найлепшы экшн-фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2019 года]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Алан Сільвестры]] 7da55or9sk097cknganlholceodhmfm 0 711804 5159184 5158999 2026-06-28T12:51:20Z M.L.Bot 261 афармленне 5159184 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Казімір Францавіч Градзіцкі''' ({{lang-ru|Казимир Францевич Гродзицкий}}; {{ДН|2|2|1891}}, [[Груец]], [[Варшаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|27|7|1959}}, [[Нароўля]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — акушэр, гінеколаг, хірург, папулярызатар медыцынскіх ведаў, глаўурач (1921—1936) нараўлянскай раённай бальніцы, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных войн]], партызан-медык, кавалер [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], выдатнік аховы здароўя (1949), [[Спіс заслужаных урачоў Беларусі|заслужаны ўрач БССР]] (1956). Прысвяціў 40 гадоў медыцыне і ахове здароўя [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] і [[Беларускае Палессе|Палескага краю]]. == Паходжанне і сям’я == Нарадзіўся [[2 лютага]] [[1891]] г. у горадзе [[Груец]] [[Варшаўская губерня|Варшаўскай губерні]] ([[Расійская імперыя]]) у сям’і Франца Аляксандравіча Градзіцкага (03.10.1863—1922) і Тэклі Андрэеўны Ліневіч (Ляневіч) (1861—1937) Казімір Францавіч Градзіцкі быў унукам Андрэя Ліневіча (Ляневіча) (1814—01.01.1876), адміністратара маёнтка Нароўля [[Горваты|паноў Горватаў]], пахаванага Горватамі ў [[Нароўля|Нароўлі]] на тэрыторыі парку каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |title=Парк — это гордость наровлян |access-date=27 чэрвеня 2022 |archive-date=2 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002092816/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |url-status=dead }}</ref>. Разам з бацькамі Казімір у пяцігадовым узросце з Варшаўскай губерні пераехаў у мястэчка [[Нароўля]] Рэчыцкага павета Мінскай губерні (Расійская імперыя), дзе яго бацька Франц Градзіцкі пачаў працаваць садоўнікам у маёнтку [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903). У шлюбе з Янінай Юльянаўнай меў сыноў: * Данііл Казіміравіч Градзіцкі (1920—пасля 1985<ref>[https://pamyat-naroda.su/awards/anniversaries/1515084173 Юбилейная награда Даниила Гродзицкого]</ref>), нараўлянскі настаўнік, які ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ваяваў з 19 верасня па 12 снежня 1943 г. разам з бацькам Казімірам у [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|нараўлянскім партызанскім атрадзе імя С. Кірава]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207065/ Гродзицкий Даниил Казимирович]</ref>. У анкеце Данііл Казіміравіч Градзіцкі пазначыў сваю нацыянальнасць як [[палякі|паляк]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207065/ Гродзицкий Даниил Казимирович]</ref>. Скончыў у 1937 г. школу ў Нароўлі, разам з [[Арсеній Ільіч Ярэй|Арсеніем Ільічом Ярэем]]<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/pages/istoricheskaja-spravka Государственное учреждение образования «Гимназия г. Наровли»]</ref>. * Юзаф Казіміравіч Градзіцкі (12.08.1926—14.12.1982), які ў час Другой сусветнай вайны ваяваў з 19 верасня па 12 снежня 1943 г. разам з бацькам Казімірам і братам Даніілам у [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|нараўлянскім партызанскім атрадзе імя С. Кірава]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207064/ Гродзицкий Иосиф Казимирович]</ref>. У анкеце Юзаф Казіміравіч Градзіцкі пазначыў сваю нацыянальнасць як [[палякі|паляк]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207064/ Гродзицкий Иосиф Казимирович]</ref>. == Адукацыя == Адукацыю атрымаў за кошт заможнага дзядзькі ў Мазырскай прагімназіі, а пасля [[Бабруйская гімназія|Бабруйскай гімназіі]], якую скончыў у 1911 г. У 1911—1916 гг. вучыўся ў [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскім універсітэце Св. Уладзіміра]] на медыцынскім факультэце. Падчас летніх студэнцкіх канікул ездзіў у Нароўлю і працаваў у Нараўлянскай земскай бальніцы, каб атрымаць практычныя навыкі. Тут жа пад кіраўніцтвам дасведчаных урачоў С. В. Мароза і Л. М. Кухаржэўскай рабіў выскробанне маткі, дробныя ампутацыі, рэзекцыю рэбраў. Пад наглядам фельчара В. Ф. Крэменя тампаніраваў насаглотку пры дапамозе гумовага катэтара, часам самастойна праводзіў амбулаторны прыём хворых. Калі быў студэнтам V курса, прымаў удзел у ліквідацыі эпідэміі азіяцкай халеры, зафіксаванай 15 чэрвеня 1915 г. падчас кірмашу «Івана» ў стражніка Дэйкуна. У вёсках Нараўлянскай воласці таксама былі выяўлены ачагі заражэння: мястэчка Нароўля, вёскі Заракітнае, Завайць, Дворышча і Канатоп. Казімір Градзіцкі быў прызначаны ўрачом у санітарны атрад, які працаваў у спецыяльна адкрытым у Нароўлі заразным бараку, каб ліквідаваць захворванне. Ужо да сярэдзіны верасня 1915 г. эпідэмія была цалкам ліквідавана. Скончыў універсітэт з адзнакай, атрымаў званне ўрача і ў 1916 г. быў прызваны ў расійскае войска, калі ішла [[Першая сусветная вайна]], служыць ваенным урачом. == Медыцынская дзейнасць у Нароўлі == Пасля дэмабілізацыі з расійскага войска, у 1918 г. вярнуўся ў Нароўлю, каб працаваць дома, але рашэннем Рэчыцкага павятовага аддзела аховы здароўя быў накіраваны ў мястэчка [[Брагін]]. У [[1920]] г. у Нароўлі па рашэнні нараўлянскага валаснога рэвалюцыйнага камітэта пад рэзідэнцыю бальніцы (амбулаторыю і стацыянар на 15 ложкаў) быў адведзены [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|двухпавярховы драўляны жылы будынак]], які ў 1912 г. нараўлянскі дваранін [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) пабудаваў для адміністратара свайго маёнтка Юзафа Андрэевіча Ліневіча, які быў дзядзькам Казіміра Градзіцкага. (Цяпер у тым будынку знаходзіцца [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]]). У жніўні 1920 г. Казімір Градзіцкі быў прызначаны на пасаду ўчастковага ўрача бальніцы ў Нароўлі, а ў 1921 г. стаў галоўным урачом нараўлянскай бальніцы і паралельна неаднаразова быў загадчыкам Рэчыцкага павятовага аддзела аховы здароўя. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], сітуацыі грамадзянскай вайны на тэрыторыі былой Расійскай імперыі і агульных рэсурсных праблем, стан аховы здароўя ў Нароўлі і павеце быў у заняпадзе. Градзіцкі на сваёй пасадзе загадчыка Рэчыцкага павятовага аддзела аховы здароўя зрабіў вялікую працу па арганізацыі лячэбнай сеткі павета (аднаўлення дзейнасці фельчарскіх пунктаў): па яго рашэнні з Рэчыцы перадавалі медыкаменты і інструментар, перавозілі гужавым транспартам неабходную мэблю. У 1925 г. лячэбная сетка Нараўлянскага раёна (створаны ў 1924 г.) пашырылася, быў павялічаны штат сярэдніх медыцынскіх работнікаў: складалася з нараўлянскай раённай бальніцы на 30 ложкаў, радзільнага аддзялення на 8 ложкаў, амбулаторыі і дзіцяча-жаночай кансультацыі. У 1928 г. Казімір Градзіцкі быў незаслужана асуджаны і заключаны пад варту на пяць месяцаў. (17 лістапада 1992 г. Казімір Градзіцкі быў рэабілітаваны). Да 1930 г. у Нараўлянскім раёне ўжо функцыянавалі 2 участковыя бальніцы (на 10 ложкаў стацыянара), 6 фельчарска-акушэрскіх пунктаў, адкрываліся радзільныя дамы ў калгасах (для змяншэння высокай дзіцячай смяротнасці), а ў 1930-я гг. у вёсках Нараўлянскага раёна было арганізавана 25 дзяржаўных ясляў. Нараўлянская раённая бальніца ў 1930-ыя гг. лічылася адной з першых на [[Беларускае Палессе|беларускім Палессі]] па колькасці і дыяпазону хірургічных умяшальніцтваў. Прычым на развіццё хірургічнай дапамогі ў нараўлянскай бальніцы вялікі ўплыў аказалі «бацька Палескай хірургіі» Ф. В. Абрамовіч, а таксама яго вучні-хірургі А. І. Коган і Э. Я. Кёнігсберг. Шмат часу і энергіі Градзіцкаму прышлося аддаць і на ліквідацыю эпідэмій сыпнога тыфа, шкарлятыны, малярыі, халеры, крывавага паноса, якія лютавалі ў Нараўлянскім раёне. Вялікую ўвага надаваў пытанням распаўсюлення навуковых ведаў і паляпшэнню медыка-санітарнай справы ў Нараўлянскім раёне. У 1920—1930 гг. скончыў курсы ўдасканалення ўрачоў у [[Петраград]]зе, у Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў у Маскве. Акрамя таго, удзельнічаў у акруговых з’ездах участковых урачоў [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] ў 1928—1929 гг. Па прычыне пагаршэння свайго здароўя, у 1936 г. Казімір Градзіцкі перайшоў у нараўлянскай раённай бальніцы з пасады галоўнага ўрача на пасаду загадчыка радзільнага аддзялення і жаночай кансультацыяй, дзе прапрацаваў да 21 жніўня 1941 г. [[Вялікая Айчынная вайна|Пасля пачатку вайны Германіі супраць СССР,]] у жніўні 1941 г. быў прызваны ў Чырвоную армію і прызначаны на пасаду ардынатара медыка-санітарнага батальёна 200-й стралковай дывізіі. У верасні 1941 г. у баі пад вёскай Тарасаўка Палтаўскай вобласці быў кантужаны, трапіў у нямецкі палон і неўзабаве адпраўлены ў лагер для савецкіх ваеннапалонных у пасёлак Аржыца. Разам з двума таварышамі Градзіцкаму ўдалося збегчы і вярнуцца ў акупаваную фашыстамі Нароўлю, дзе ён пачаў працаваць другім урачом у нараўлянскай раённай бальніцы. Праз студэнтку IV курса Мінскага медыцынскага інстытута Г. І. Кручок Казімір Градзіцкі наладзіў сувязь з [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|савецкай партызанскай брыгадай імя С. М. Кірава]], якую забяспечваў медыкаментамі, інструментарыем і каштоўнай інфармацыяй, бо добра ведаў [[нямецкая мова|нямецкую мову]] і меў даверлівыя стасункі з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Нароўлі. Паступова медыцынскі персанал Нараўлянскай раённай бальніцы пачаў таемна пераходзіць у партызанскія атрады. А 18 верасня 1943 г. усе ўрачы (у тым ліку Казімір Градзіцкі са сваімі сынамі Даніілам і Юзафам) і большасць сярэдняга персаналу, якія яшчэ працавалі ў бальніцы, захапіўшы з сабой інструменты, медыкаменты, перавязачны матэрыял, таемна пайшлі ў партызанскі атрад. Казімір Градзіцкі спачатку далучыўся да [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|савецкай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава]], а пасля быў залічаны начальнікам санітарнай часткі [[Хадакі (партызанскі атрад)|дыверсійнага партызанскага атрада імя Ф. Э. Дзяржынскага]], у складзе якога з баямі прайшоў тэрыторыю Заходняй Украіны і Польшчы. Разам з байцамі не раз хадзіў на адказныя баявыя заданні. У цяжкіх умовах ваеннага часу, нярэдка прама на партызанскіх вазах з саломай, Казімір Градзіцкі правёў больш за 50 складаных медыцынскіх аперацый, чым заслужыў у атрадзе паважлівую мянушку «партызанскі акадэмік» за свой прафесіяналізм. У 1944 г. вярнуўся ў Нароўлю, дзе канца свайго жыцця працаваў акушэрам-гінеколагам нараўлянскай раённай бальніцы, уклаў шмат часу і энергіі ў справу аднаўлення сістэмы аховы здароўя ў Нараўлянскім раёне ў пасля ваенны час, асабліва ў галіне аховы мацярынства і дзяцінства. З’яўляўся ўзорам самаахвярнасці, мэтанакіраванасці і працавітасці. Напісаў мемуары. == Смерць і пахаванне == Памёр [[27 ліпеня]] [[1959]] г. у Нароўлі пасля працяглай хваробы ў бальніцы, якой прысвяціў 40 гадоў сваёй медычнай дзейнасці. На пахаванне Казіміра Градзіцкага ў Нароўлі прышло шмат людзей (як мясцовых жыхароў, так і прылеглых паселішчаў), што з’явілася вялікім прызнаннем яго заслуг. Побач з магілай Казіміра Градзіцкага на нараўлянскіх могілках знаходзіцца магіла яго сына Юзафа Казіміравіча Градзіцкага (12.08.1926—14.12.1982), і бацькоў — Франца Аляксандравіча Градзіцкага (03.10.1863—1922) і яго жонкі Тэклі Андрэеўны Градзіцкай (1861—1937) з роду Ліневічаў (Ляневічаў)<ref>[https://vk.com/wall-29270384_3826 Волонтёры ГУО «Средняя школа 2 им. Шаврея» навели порядок на памятнике Гродзицкого Казимира Францевича]</ref>. == Узнагароды і званні == За баявыя заслугі, адданую службу людзям, выдатныя дасягненні ў медыцыне атрымаў узнагароды і званні: * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * [[Медаль «Партызану Айчыннай вайны»]] I ступені * [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] * Значок «Выдатнік аховы здароўя» (31 сакавіка 1949 г.) * Званне «[[Спіс заслужаных урачоў Беларусі|Заслужаны ўрач БССР]]» (26 мая 1956 г.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ |title=Казимир ГРОДЗИЦКИЙ — партизанский академик |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> == Характарыстыка ад сяброў == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|thumb|Школа мастацтваў і [[Алея Славы Нараўлянскага раёна]] (2010). Фота 2017 г.|191x191пкс]] Практыкант Казіміра Градзіцкага, доктар медыцынскіх навук, прафесар [[Эдуард Іосіфавіч Збароўскі]] высока ацаніў чалавечыя якасці і прафесіяналізм свайго нараўлянскага настаўніка: ''«Яго праца ў глыбінцы была прыкладам. Ён не пакідаў радзільнага аддзялення па 2-3 сутак, калі бачыў небяспеку для жыцця маці і дзіцяці. І персанал працаваў з такой жа адказнасцю. Летам Казімір Градзіцкі хадзіў па мястэчку [Нароўлі], у белым ільняным касцюме, з кійком. Акуратная бародка выклікала асаблівы давер да яго аблічча»''. == Ушанаванне памяці == * Імя і фатаграфія Казіміра Францавіча Градзіцкага ў [[Нароўля|Нароўлі]] былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет}}</ref>. * На [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|драўляным жылым доме Юзафа Ліневіча 1912 года]], які цяпер служыць рэзідэнцыяй [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|Нараўлянскага гісторыка-этнаграфічнага музея (1982)]], па вул. Кастрычніцкай (д. 12) была размешчана мемарыяльная шыльда з імем Казіміра Францавіча Градзіцкага<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_73S17Occf8 НАРОВЛЯ. ПАРК. УСАДЬБА ГОРВАТТА. КРАСНЫЙ МОЗЫРЯНИН]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Бобр, Р.'' Партизанский академик / Р. Бобр // Прыпяцкая праўда. — 2003. — 23 лістап. * ''Кульпанович, О. А.'' История медицины Беларуси в биографиях ее врачей. XVII—ХХ вв.: биобиблиограф. справ. от А до Я: 2000 биографий врачей. — Минск, 2011. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. * ''Зборовский, Э. И.'' // Тезисы докладов XXIII студ. науч. конф. 1965 г. с участием бывших кружковцев. — Минск, 1965. — С.43—44. * ''Зборовский, Э. И.'' Заслуженный врач БССР // Здравоохр. Белоруссии.— 1967. — № 1. — С.78—79. * ''Зборовский, Э. И.'' // Аргументы и факты. — 2013. — 27 марта. — С.3—4. * ''Кульпанович, О. А.'' // Здравоохранение. — 2015. — № 5. — С.68—73. * ''Змачинская, Н. Ф.'', ''Марченко, Л. Н.'' // Здравоохранение. — 2010. — № 6. — С.76—79. == Спасылкі == * [https://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Grozdiski.htm КАЗИМИР ФРАНЦЕВИЧ ГРОДЗИЦКИЙ (1891—1959)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200223204302/http://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Grozdiski.htm |date=23 лютага 2020 }} // slonimsmc.grodno.by * [https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ Казимир Францевич Гродзицкий (1891—1959)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220405210008/https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ |date=5 красавіка 2022 }} // zdrav.by * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-SEK-ar10612830&strq=l_siz=20 Гродзицкий, Казимир Францевич (1891—1959)] // unicat.nlb.by * [https://person.goub.by/?p=670 Гродзицкий Казимир Францевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220930022652/https://person.goub.by/?p=670 |date=30 верасня 2022 }} // person.goub.by * [https://narovlya.by/novosti/130-let-so-dnya-rozhdeniya-kazimira-grodzitskogo/ 130 лет со дня рождения Казимира Гродзицкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518004755/https://narovlya.by/novosti/130-let-so-dnya-rozhdeniya-kazimira-grodzitskogo/ |date=18 мая 2021 }} * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ Казимир ГРОДЗИЦКИЙ — партизанский академик] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220701152309/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ |date=1 ліпеня 2022 }} * [https://partizany.by/partisans/207064/ Гродзицкий Иосиф Казимирович] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Градзіцкі Казімір Францавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Бабруйскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Гінеколагі СССР]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі медыцынскага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] smspjl1xjlhlp8y1h72kqmlihl3ecl2 0 716606 5159197 5158783 2026-06-28T13:08:49Z M.L.Bot 261 афармленне 5159197 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі''' — колішні каталіцкі храм у в. [[Антушы]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Знаходзіўся на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі. Быў пабудаваны ў пачатку XIX ст. з дрэва. У [[савецкі час]] выкарыстоўваўся медыцынскай установай. Зруйнаваны ў 1990-я гг. == Гісторыя == Першыя звесткі аб касцѐле ў Антушах адносяцца да пачатку ХІХ ст. і звязаны з іменем ксяндза Канстанціна Антушэвіча. Ён у 1800 г. фундаваў у Антушах касцѐл, які ў 1802 г. асвечаны пад тытулам Унебаўшэсця Пана. Касцѐл у Антушах спачатку быў філіяльным у дачыненні да касцѐла ў мястэчку Карпілаўцы (цяпер Карпілаўка знаходзіцца ў межах г. [[Жлобін]]а). У 1843 г. касцѐл у Антушах стаў парафіяльным. Гэта адбылося дзякуючы захадам пробашча Карпілаўскага касцѐла Марціна Вашкевіча. У 1839 г. Карпілаўскі касцѐл мусіў быць ліквідаваны, і Вашкевіч дамогся, каб парафіяльным касцѐлам стаў касцѐл у Антушах. Урадавы Сенат 12 красавіка 1838 г. даў міністру ўнутраных спраў такі дазвол. У 1841 г. стары касцѐл у Антушах быў цалкам перабудаваны звонку, а ў 1843 г. і знутры. З таго часу касцѐл вядомы пад назваю Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі. Антушаўская парафія да 1882 г. уваходзіла ў Рагачоўска-Быхаўскі дэканат. У 1863 годзе пробашчам касцёла быў а. Багушэвіч, падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] жандарм пра яго пісаў: «''Чалавек з адукацыяй, які валодае дарам слова і па ўсім ладзе думак няма сумневу, што ён мае шкодны ўплыў на Шляхту сваёй парафіі''».<ref>Нацыянальны Гістарычны Архіў Беларусі: Фодн 2001, вопіс 2, справа 1</ref> У 1910 годзе пры святары Аляксадры Болтуцю капітальна адрамантаваны будынак касцѐла, а ў 1911 годзе касцѐл як звонку, так і ўсярэдзіне пафарбаваны алейнымі фарбамі. Касцѐл у Антушах не захаваўся. Пасля закрыцця ў ім быў дзіцячы дом, потым бальніца. Калі бальніцу перавялі ў вѐску [[Побалава]], будынак аказаўся закінуты. У канцы 1980-х — пачатку 1990-х гг. яго разабралі. Захаваліся толькі прыступкі касцѐла. == Архітэктура == Твор архітэктуры [[класіцызм]]у. Быў вырашаны прамавугольнымі ў плане [[неф]]ам і [[апсіда]]й, аб’яднанымі агульным 2-схільным дахам з застрэшкамі ў месцы злучэння [[зруб]]аў. Па баках да апсіды далучаліся нізкія [[Сакрысція|сакрысціі]]. Фасад быў атынкаваны і завершаны трохвугольным [[франтон]]ам з [[трыгліф]]ным [[Фрыз (архітэктура)|фрызам]]. Вертыкальна ашаляваныя бакавыя фасады чляніліся 2 [[Ярус (архітэктура)|ярусамі]] прамавугольных аконных праёмаў з [[сандрыкі|сандрыкамі]] і брусамі-сцяжкамі ў [[прасценак|прасценках]]. Унутры пры ўваходзе над [[нартэкс]]ам знаходзіліся [[хоры]]. == Літаратура == * {{крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі|Касцёл|с=384-385}} * ''Васькоў У.'' Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны: Гісторыя Гомельскага дэканата. — Мн., 2011. ISBN 978-985-6825-62-0 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Антушы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1990-я гады]] [[Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гомельскай вобласці]] d2pv5v3mkae9l114mall1kpwtv55iq6 0 725974 5159390 5157032 2026-06-29T02:15:30Z Stephan1000000 88014 5159390 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{Тэлесерыял|жанр={{ubl|[[Баявік (кінажанр)|баявік]]|[[прыгоды]]|[[фэнтэзі]]<ref>{{cite news |last1=Jarvey |first1=Natalie |title=In the Battle of the Genre Shows, Does House of the Dragon or Rings of Power Take the Crown? |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |access-date=October 24, 2022 |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024124058/https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |archive-date=October 24, 2022}}</ref>|[[Драма (жанр)|драма]]}}|сайт=https://www.hbo.com/house-of-the-dragon|imdb_id=11198330|беларуская_назва=Дом Цмока|OrigTitle=англ. House of the dragon|сцэнарыст=Джордж Рэйманд Рычард Марцін Раян Кандал Сара Хесс Шармен Деграте|рэжысёр=Мігель Сапочнік|у ролях=Пэдзі Кансідайн Мэт Сміт Алівія Кук Эма Д'Арсі Рыс Іванс Стыў Тусэн Іў Бэст Саная Мідзуна Фаб'ен Франкель Мілі Алкок Эмілі Кэры Грэм Мактавіш Мэцью Ніхэм Джэферсан Холруен Гары Коллет Том Глін-Карані Юэн Мітчэл Бэтані Антонія Фібі Кэмпбэл Фія Сабан|country=ЗША|сезонаў=3|студыя=HBO Entertainment|Звязаныя шоу=Гульня Тронаў |num_episodes=20}} '''«Дом Цмока»''' ({{Lang-en|House of the Dragon}}) — амерыканскі [[Фэнтэзі|фэнтэзійны]] тэлесерыял у жанры фэнтэзі, які з’яўляецца незалежным прыквелам «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульні тронаў]]» (2011—2019) і другім серыялам у франшызе «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Праект створаны [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джорджам Р. Р. Марцінам]] і {{Не перакладзена 4|Кондал, Райан|Райанам Кондалам|en|Ryan Condal}} для тэлеканала [[HBO]]. Абодва серыялы заснаваны на серыі раманаў Марціна «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Кондал і [[Сапочнік, Мігель|Мігель Сапочнік]] выступаюць шоуранерамі праекта. «Дом Цмока» заснаваны на некаторых частках рамана «Полымя і кроў» і яго дзеянні разгортваюцца прыкладна за 200 гадоў да падзей «Гульні тронаў», за 172 гады да нараджэння Дайнэрыс Таргарыен, нашчадка аднайменнага каралеўскага дома, і праз 100 гадоў пасля аб’яднання сямі каралеўстваў дзякуючы заваяванням Таргарыенаў. У серыяле апавядаецца пра пачатак канца Дома Таргарыенаў, падзеях, якія прывялі да грамадзянскай вайны за трон, вядомую як «Танец Драконаў», і пра саму вайну. Заказ на стварэнне «Дома цмока» паступіў у кастрычніку 2019 года, кастынг стартаваў у ліпені 2020 года, а асноўныя здымкі пачаліся ў красавіку 2021 года ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Прэм’ера серыяла адбылася 21 жніўня 2022 года, першы сезон складаецца з дзесяці серый. Праз пяць дзён пасля прэм’еры серыял быў падоўжаны на другі сезон. Сапочнік пасля першага сезона пакінуў пасаду шоуранера, пакінуўшы Кондала адзіным шоуранерам на другі сезон. Першы сезон атрымаў досыць станоўчыя водгукі, эксперты адзначылі аркі персанажаў, сцэнарый, музыку і акцёрскую ігру (асабліва Кансідайна, Сміта, Д’арсі, Алкок і Кук). Аднак тэмп апавядання, асабліва часовыя скокі, і асвятленне ў некаторых сцэнах падвергліся крытыцы. Прэм’еру серыяла на HBO Max і кабельных каналах паглядзелі больш за 10 мільёнаў гледачоў, што стала самым вялікім паказчыкам у гісторыі HBO. == Сюжэт == Серыял распавядае пра падзеі на выдуманым кантыненце [[Вестэрас (Песня Лёду і Агню)|Вэстэросе]], якія адбываліся прыкладна за 200 гадоў да падзей «гульні тронаў». Сюжэт сканцэнтраваны на «Скокі Драконаў»- грамадзянскай вайне (129—131 год ад заваёвы Эйегона I), прычынай якой стала барацьба паміж двума галінамі дома Таргарыенаў. «Скокі» пачалася пасля балючай смерці караля Візерыса I, калі прынцэса Рэйніра, падтрыманая партыяй «чорных», і Эйгон Таргарыен, падтрыманы партыяй «зялёных», адначасова абвясцілі аб сваіх правах на Жалезны трон. === Выхад на хатніх носьбітах === Першы сезон выйдзе ў фарматах [[4K UHD Blu-ray]], стандартным [[Blu-ray]] і [[DVD]] 20 снежня 2022 года і будзе ўтрымліваць больш за гадзіну закулісных інтэрв’ю і відэа. == Гл. таксама == * Аповесць «[[Прынцэса і каралева]]» (2013) і яе прыквел «[[Прынц-разбойнік]]» (2014), напісаныя Джорджам Р. Р. Марцінам, пазней былі ўключаны ў сюжэтную лінію «Скокі драконаў» у рамане «Полымя і кроў». {{Зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-11-22}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў фантастыкі]] [[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 225e8phgnf6ztk2x2htjpowpmndync3 5159391 5159390 2026-06-29T06:11:25Z DzBar 156353 катэгорыі 5159391 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{Тэлесерыял|жанр={{ubl|[[Баявік (кінажанр)|баявік]]|[[прыгоды]]|[[фэнтэзі]]<ref>{{cite news |last1=Jarvey |first1=Natalie |title=In the Battle of the Genre Shows, Does House of the Dragon or Rings of Power Take the Crown? |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |access-date=October 24, 2022 |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024124058/https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |archive-date=October 24, 2022}}</ref>|[[Драма (жанр)|драма]]}}|сайт=https://www.hbo.com/house-of-the-dragon|imdb_id=11198330|беларуская_назва=Дом Цмока|OrigTitle=англ. House of the dragon|сцэнарыст=Джордж Рэйманд Рычард Марцін Раян Кандал Сара Хесс Шармен Деграте|рэжысёр=Мігель Сапочнік|у ролях=Пэдзі Кансідайн Мэт Сміт Алівія Кук Эма Д'Арсі Рыс Іванс Стыў Тусэн Іў Бэст Саная Мідзуна Фаб'ен Франкель Мілі Алкок Эмілі Кэры Грэм Мактавіш Мэцью Ніхэм Джэферсан Холруен Гары Коллет Том Глін-Карані Юэн Мітчэл Бэтані Антонія Фібі Кэмпбэл Фія Сабан|country=ЗША|сезонаў=3|студыя=HBO Entertainment|Звязаныя шоу=Гульня Тронаў |num_episodes=20|выява=House_of_the_dragon_logo.png}} '''«Дом Цмока»''' ({{Lang-en|House of the Dragon}}) — амерыканскі [[Фэнтэзі|фэнтэзійны]] тэлесерыял у жанры фэнтэзі, які з’яўляецца незалежным прыквелам «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульні тронаў]]» (2011—2019) і другім серыялам у франшызе «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Праект створаны [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джорджам Р. Р. Марцінам]] і {{Не перакладзена 4|Кондал, Райан|Райанам Кондалам|en|Ryan Condal}} для тэлеканала [[HBO]]. Абодва серыялы заснаваны на серыі раманаў Марціна «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Кондал і [[Сапочнік, Мігель|Мігель Сапочнік]] выступаюць шоуранерамі праекта. «Дом Цмока» заснаваны на некаторых частках рамана «Полымя і кроў» і яго дзеянні разгортваюцца прыкладна за 200 гадоў да падзей «Гульні тронаў», за 172 гады да нараджэння Дайнэрыс Таргарыен, нашчадка аднайменнага каралеўскага дома, і праз 100 гадоў пасля аб’яднання сямі каралеўстваў дзякуючы заваяванням Таргарыенаў. У серыяле апавядаецца пра пачатак канца Дома Таргарыенаў, падзеях, якія прывялі да грамадзянскай вайны за трон, вядомую як «Танец Драконаў», і пра саму вайну. Заказ на стварэнне «Дома цмока» паступіў у кастрычніку 2019 года, кастынг стартаваў у ліпені 2020 года, а асноўныя здымкі пачаліся ў красавіку 2021 года ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Прэм’ера серыяла адбылася 21 жніўня 2022 года, першы сезон складаецца з дзесяці серый. Праз пяць дзён пасля прэм’еры серыял быў падоўжаны на другі сезон. Сапочнік пасля першага сезона пакінуў пасаду шоуранера, пакінуўшы Кондала адзіным шоуранерам на другі сезон. Першы сезон атрымаў досыць станоўчыя водгукі, эксперты адзначылі аркі персанажаў, сцэнарый, музыку і акцёрскую ігру (асабліва Кансідайна, Сміта, Д’арсі, Алкок і Кук). Аднак тэмп апавядання, асабліва часовыя скокі, і асвятленне ў некаторых сцэнах падвергліся крытыцы. Прэм’еру серыяла на HBO Max і кабельных каналах паглядзелі больш за 10 мільёнаў гледачоў, што стала самым вялікім паказчыкам у гісторыі HBO. == Сюжэт == Серыял распавядае пра падзеі на выдуманым кантыненце [[Вестэрас (Песня Лёду і Агню)|Вэстэросе]], якія адбываліся прыкладна за 200 гадоў да падзей «гульні тронаў». Сюжэт сканцэнтраваны на «Скокі Драконаў»- грамадзянскай вайне (129—131 год ад заваёвы Эйегона I), прычынай якой стала барацьба паміж двума галінамі дома Таргарыенаў. «Скокі» пачалася пасля балючай смерці караля Візерыса I, калі прынцэса Рэйніра, падтрыманая партыяй «чорных», і Эйгон Таргарыен, падтрыманы партыяй «зялёных», адначасова абвясцілі аб сваіх правах на Жалезны трон. === Выхад на хатніх носьбітах === Першы сезон выйдзе ў фарматах [[4K UHD Blu-ray]], стандартным [[Blu-ray]] і [[DVD]] 20 снежня 2022 года і будзе ўтрымліваць больш за гадзіну закулісных інтэрв’ю і відэа. == Гл. таксама == * Аповесць «[[Прынцэса і каралева]]» (2013) і яе прыквел «[[Прынц-разбойнік]]» (2014), напісаныя Джорджам Р. Р. Марцінам, пазней былі ўключаны ў сюжэтную лінію «Скокі драконаў» у рамане «Полымя і кроў». {{Зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-11-22}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў фантастыкі]] [[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя тэлесерыялы]] feysb3dm2hzg3iidnvkl0iwfoyv966b 0 727525 5159308 4601291 2026-06-28T18:21:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159308 wikitext text/x-wiki [[Выява:Dhyan Buddha Statue, Amaravathi.jpg|міні|Статуя [[Гаўтама Буда|Буды]] ў стане дх’яна, [[Індыя]]]] '''Дх’я́на''' ({{lang-sa|ध्यान}}, літаральна «рух розуму») — [[медытацыя|медытатыўныя]] практыкі ў [[індуізм]]е, [[будызм]]е і [[джайнізм]]е. Дх’яна як асобная [[рэлігія|рэлігійная]] форма шанавання ўзнікла ў старажытнай [[Індастан|Індыі]], узгадваецца ва [[Упанішады|Упанішадах]] і [[Махабхарата|Махабхараце]]. У будызме дх’яна разглядаецца як вышэйшы стан розуму, калі той цалкам паглынуты канкрэтным аб'ектам засяроджвання і больш не заняты сферай пачуццяў. У [[дзэн|дзэн-будызме]] (само слова «дзэн» паходзиць ад '''дх’яна''') медытатыўны вопыт тлумачыцца як перажыванне абуджэння, а таму мае вызначальную ролю ў дасягненні [[нірвана|нірваны]]. У індуізме дх’яна лічыцца адным з вышэйшых станаў [[ёга|ёгі]]. Для яго дасягнення ёг першапачаткова абавязаны адчуць аднанакіраваную ўвагу ''дхарана''. Пасля дх’яна можа быць дасягнуты найвышэйшы стан ''самадхі'' — пакіданне матэрыяльнага свету і далучэння да вечнага. Дх’яна вызначаецца наяўнасцю болей за 300 розных прыёмаў, якія да таго ж могуць сумяшчацца. У іх лік уваходзяць паўтарэнне [[мантра]]ў, кіраванне дыханнем, канцэнтрацыя на «энергетычных цэнтрах» цела і г. д. У нашы дні практыкі дх’яна шырока распаўсюджаны ў розных краінах, прычым не абавязкова ў рэлігійных мэтах. Часцяком імі карыстаюцца для рэлаксацыі або аздараўлення. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://doi.org/10.4103/0973-6131.105934 Srinivasan T. M. From meditation to dhyana. Int J Yoga. 2013 Jan-Jun; 6(1): 1–3] * [https://encyclopedia.pub/entry/28911 Dhyāna in Buddhism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221212220449/https://encyclopedia.pub/entry/28911 |date=12 снежня 2022 }} * [https://iri.aiou.edu.pk/wp-content/uploads/2022/04/7.Dr_.TayyabaRazzaq.pdf Tayyaba Razzaq An Analytical Comparison of Meditation Between Hinduism & Buddhism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221212202304/https://iri.aiou.edu.pk/wp-content/uploads/2022/04/7.Dr_.TayyabaRazzaq.pdf |date=12 снежня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Медытацыя]] pszurkhrl0ros8d8flzzldnvqksjhew 0 732598 5159451 4764056 2026-06-29T11:22:01Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Chromium]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159451 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы | genre = [[браўзер]] | author = [[Google]] і іншыя | status = У актыўнай распрацоўцы | website= [https://www.chromium.org/Home/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} }} '''Chromium''' — [[Свабодныя праграмы|свабодны]] [[браўзер]] з адкрытым зыходным кодам, створаны кампаніяй [[Google]] і супольнасцю распрацоўшчыкаў.<ref name="still Google's project in 2020">{{Cite web|first=Stephen|last=Shankland|date=30 November 2020|title=Google gets web allies by letting outsiders help build Chrome's foundation|url=https://www.cnet.com/news/google-gets-web-allies-by-letting-outsiders-help-build-chromes-foundation/|website=CNET|lang=en|accessdate=2023-02-21}}</ref> Яго код з’яўляецца асновай для прапрыетарнага браўзера [[Google Chrome]]. Chromium мае такі ж [[Інтэрфейс карыстальніка|карыстальніцкі інтэрфейс]], што і Chrome, аднак адрозніваецца каляровай схемай. Таксама код Chromium выкарыстоўваюць [[Microsoft Edge]], [[Samsung Internet]], [[Opera]] і іншыя браўзеры. Ліцэнзія на кампаненты Chromium залежыць ад стваральніка: частка, створаная Google, распаўсюджваецца ў адпаведнасці з ліцэнзіяй BSD<ref name="BSD license">{{Cite web|title=BSD license|url=https://chromium.googlesource.com/chromium/src/+/master/LICENSE|website=Chromium repository|lang=en}}</ref>, іншыя кампаненты маюць розныя ліцэнзіі, у тым ліку MIT, LGPL, Ms-PL і тры ліцэнзіі MPL/GPL/LGPL.<ref name="other FOSS licenses">{{Cite web|url=https://code.google.com/chromium/terms.html|title=Chromium Terms and Conditions|website=Google Code|lang=en}}</ref> Кодавая база браўзера Chromium змяшчае каля 35 мільёнаў радкоў зыходнага кода. Код на [[C++]] складае каля паловы зыходнага кода Chromium і ўключае рухавічкі [[Blink]] і V8, рэалізацыю [[HTTP]] і іншых пратаколаў, унутраную сістэму кэшавання і іншыя кампаненты [[Браўзер|браўзера]]. Частка карыстальніцкага інтэрфейсу рэалізавана з дапамогай [[HTML]], [[Каскадныя табліцы стыляў|CSS]] і [[JavaScript]]. Падтрымка мабільных [[Аперацыйная сістэма|аперацыйных сістэм]] патрабуе выкарыстання [[Java (мова праграмавання)|Java]] для [[Android]], [[Swift]] і [[Objective-C]] для [[iOS]]. У студзені 2023 года Google абвясціў, што дазволіць выкарыстоўваць староннія бібліятэкі на [[Rust]] у распрацоўцы Chromium.<ref>{{Cite web|title=Google To Allow Rust Code In The Chromium Browser|url=https://www.phoronix.com/news/Google-Rust-In-Chromium|subtitle=live|website=phoronix|lang=en}}</ref> == Браўзеры на базе Chromium == Акрамя Google Chrome многія іншыя браўзеры былі заснаваны на кодзе Chromium, сярод іх: * Amazon Silk * Avast Secure Browser, распрацаваны кампаніяй Avast * Blisk — гэта браўзер, даступны для Windows 7 і пазнейшых версій, OS X 10.9 і больш позніх версій, мэта якога — забяспечыць шэраг карысных інструментаў для [[Вэб-распрацоўка|вэб-распрацоўкі]]. * Brave — гэта вэб-браўзер з адкрытым зыходным кодам, мэта якога — блакаваць трэкеры вэб-сайтаў і выдаляць інтэрнэт-рэкламу. * Comodo Dragon — гэта рэбрэндынгавая версія Chromium для 32-разрадных Windows 8.1, 8, Windows 7 і Vista вырабленая Comodo Group . Па словах распрацоўшчыка, гэта забяспечвае палепшаныя функцыі бяспекі і прыватнасці.<ref name="Dragon">{{Cite web|url=http://www.comodo.com/home/browsers-toolbars/browser.php|title=Comodo Dragon Internet Browser|last=Comodo Group|lang=en}}</ref> * З 15 студзеня 2020 г. [[Microsoft Edge]] працуе на базе Chromium.<ref>{{Cite web|url=https://github.com/MicrosoftEdge/MSEdge/blob/7d69268e85e198cee1c2b452d888ac5b9e5995ca/README.md|title=Microsoft Edge and Chromium Open Source: Our Intent|date=6 December 2018|lang=en}}</ref> * [[Opera]] пачала выкарыстоўваць Chromium для свайго браўзера з версіі 15 <ref name="Opera15">{{Cite web|last=Lawson|first=Bruce|title=A first peek at Opera 15 for Computers|url=https://dev.opera.com/blog/a-first-peek-at-opera-15-for-computers/|date=28 May 2013|website=Opera Developer News|lang=en}}</ref> * Кампанія [[Samsung]] прадставіла свой першы браўзер [[Samsung Internet]] на аснове Chromium у мадэлі Galaxy S4, выпушчанай у 2013 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.smashingmagazine.com/2016/10/whats-the-deal-with-the-samsung-internet-browser/|title=What's The Deal with the Samsung Internet Browser?|last=Koch|first=Peter-Paul|website=Smashing Magazine|date=11 October 2016|lang=en}}</ref> * [[Vivaldi]] — гэта браўзер для Windows, macOS і Linux, распрацаваны Vivaldi Technologies.<ref>{{Cite web|url=https://vivaldi.net/en-US/blogs/teamblog/item/16-new-snapshot-with-an-update-for-chromium-and-auto-update-on-windows|title=Home - Vivaldi Forum|website=vivaldi.net|lang=en|accessdate=21 лютага 2023|archiveurl=https://archive.today/20160111234158/https://vivaldi.net/en-US/blogs/teamblog/item/16-new-snapshot-with-an-update-for-chromium-and-auto-update-on-windows|archivedate=11 студзеня 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thenextweb.com/apps/2015/01/27/meet-vivaldi-new-browser-former-ceo-opera/|title=Meet Vivaldi, A New Browser From the Former CEO of Opera|first=Owen|last=Williams|date=27 January 2015|website=thenextweb.com|lang=en}}</ref> Vivaldi, заснаваны на Chromium, імкнецца адрадзіць магчымасці Opera эпохі Presto з дапамогай уласных запатэнтаваных мадыфікацый. * Яндэкс-браўзер — гэта браўзер, створаны расійскай кампаніяй-распрацоўшчыкам праграмнага забеспячэння [[Яндэкс]] для macOS, Windows, Linux, Android і iOS. <ref name="Yandex Browser">{{Cite web|url=https://browser.yandex.com/|title=Yandex Browser — neat, convenient and smart|website=browser.yandex.com}}</ref> Браўзэр інтэгруе сэрвісы Яндэкса, якія ўключаюць [[Пошукавая сістэма|пошукавую сістэму]], сэрвіс [[Машынны пераклад|машыннага перакладу]] і [[Воблачныя вылічэнні|воблачнае сховішча]] . На Android ён дае магчымасць усталяваць пашырэнні Chrome у мабільным браўзеры.<ref name="How to install extensions to the mobile Yandex Browser for Android">{{Cite web|url=https://edwardsrailcar.com/android/how-to-install-extensions-to-the-mobile-yandex/|title=How to install extensions to the mobile "Yandex.Browser" for Android|website=edwardsrailcar.com|lang=en}}</ref> == Гл. таксама == * [[Blink]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.chromium.org/Home/ Афіцыйны сайт]{{ref-en}} {{Браўзеры}} [[Катэгорыя:Браўзеры]] [[Катэгорыя:Google]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2008 годзе]] [[Катэгорыя:Свабодныя браўзеры]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C++]] [[Катэгорыя:Свабоднае кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Chromium]] druzx7lhriftvfs8cpuao8gmjh3mvwb 0 743257 5159373 5137537 2026-06-28T21:19:45Z 5159373 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя = Беларускі расследавальніцкі цэнтр |лагатып = Belarusian Investigative Center Logo.svg |url = [https://investigatebel.org/ investigatebel.org] |скрыншот = |подпіс = |камерцыйны = |тып = Журналісцкія расследаванні |рэгістрацыя = |мовы = |наведвальнасць = |размяшчэнне = |уладальнік = |аўтар = [[Станіслаў Івашкевіч]] |адкрыты = |закрыты = |бягучы статус = актыўны |абарот = |чысты прыбытак = }} '''Беларускі расследавальніцкі цэнтр''' — незалежны [[сродак масавай інфармацыі]], які спецыялізуецца на аналітычных жанрах журналістыкі. Цэнтр вырабляе пяць відаў кантэнту — журналісцкія расследаванні, антыфейк, а таксама аналітычныя рэпартажы, навінавыя праграмы і эканамічныя агляды<ref name="golosa">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/belarus-investigative-reporting/6666767.html|title=Белорусские журналисты-расследователи продолжают работу из-за рубежа|website=[[Голас Амерыкі]]|date=2022-07-20|access-date=2024-07-31}}</ref>. == Гісторыя == Беларускі расследавальніцкі цэнтр быў створаны ў 2018 годзе<ref>{{Cite web |url=https://gijn.org/member/belarusian-investigative-center/ |title=Belarusian Investigative Center |access-date=11 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230711143122/https://gijn.org/member/belarusian-investigative-center/ |archivedate=11 ліпеня 2023 |url-status=dead |language=en }}</ref>. У снежні 2022 года Беларускі расследавальніцкі цэнтр далучыўся да {{нп5|Глабальная сетка журналістаў-расследавальнікаў|Глабальнай сеткі журналістаў-расследавальнікаў|en|Global Investigative Journalism Network}}. Таксама ў 2022 годзе цэнтр стаў сябрам {{нп5|Цэнтр па даследаванні карупцыі і арганізаванай злачыннасці|Цэнтра па даследаванні карупцыі і арганізаванай злачыннасці|en|Organized Crime and Corruption Reporting Project}}<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belarusfiles.org/news/belarusskij-rassledovatelskij-centr-vstupil-v-gijn|title=Беларускі расследавальніцкі цэнтр уступіў у GIJN|website=belarusfiles.org|access-date=2024-07-31}}</ref>. == Цэнзура == Каманда БРЦ з’ехала з Беларусі с пачаткам [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)|пагрому незалежных медыя ў 2021 годзе]], у межах якога разграмілі мінскую студыю цэнтра<ref name="golosa" />. 29 чэрвеня 2021 года сайт БРЦ быў заблакаваны ў Беларусі<ref name="golosa" />. У кастрычніку 2022 года па заяве пракуратуры горада Мінска інфармацыйная прадукцыя Беларускага расследавальніцкага цэнтра, а таксама лагатыпы, якія змяшчаюць абрэвіятуру «BIC» і словы «Belarusian Investigative Center» былі прызнаныя «экстрэмісцкімі матэрыяламі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/302173|title=Прызналі «экстрэмісцкім» Беларускі расследавальніцкі цэнтр|website=Наша Ніва|date=2022-10-31|access-date=2024-07-31}}</ref>. У верасні 2023 года [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд Беларусі]] прызнаў БРЦ экстрэмісцкай арганізацыяй<ref>{{cite web|url=https://reform.by/belarusskij-rassledovatelskij-centr-priznan-jekstremistskoj-organizaciej|title=Беларусский расследовательский центр признан «экстремистской» организацией|date=2023-09-15|language=ru|work=[[Reform.by]]}}</ref>. 31 ліпеня 2024 года стала вядома, што журналістаў Беларускага расследавальніцкага цэнтра Станіслава Івашкевіча і [[Сяргей Вячаслававіч Чалы|Сяргея Чалага]] ўнеслі ў базу вышуку [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33057461.html|title=Журналістаў Беларускага расьсьледніцкага цэнтру абвясьцілі ў міждзяржаўны вышук|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-07-31|access-date=2024-07-31}}</ref>. У 2026 годзе беларускія ўлады абвясцілі БРЦ [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/391977|title=БРЦ і «Новы час» прызналі экстрэмісцкімі фармаваннямі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Расследаванні == У студзені 2022 года Беларускі расследавальніцкі цэнтр разам з Re:Baltica і [[DELFI|Delfi]] Estonia апублікаваў матэрыял-расследаванне, у якім паказалі трохразовы рост экспарту нафты з Беларусі ў Эстонію пры параўнанні паказчыкаў за 2021 і 2020 гады. 4 лютага 2022 года Эстонія абвясціла пра ўвядзенне дадатковых санкцый датычна Беларусі ў выглядзе прыпынення транзіту вугальнай нафты<ref>{{cite web|url=https://www.intellinews.com/the-belarus-baltics-trade-war-234335/|title=The Belarus-Baltics trade war|work={{iw|Bne IntelliNews}}|date=2022-02-09|lang=en|access-date=11 ліпеня 2023|archive-date=11 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711135005/https://www.intellinews.com/the-belarus-baltics-trade-war-234335/|url-status=dead}}</ref>. Пасля расследавання БРЦ і [[The Guardian]] улады Вялікабрытаніі замарозілі лонданскую маёмасць Саіда Гуцарыева, сына «кашалька» Лукашэнкі [[Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў|Міхаіла Гуцарыева]], на 200 мільёнаў долараў<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/24/the-sanctioned-oligarchs-son-and-a-160m-london-property-empire|title=The sanctioned oligarch’s son and a £160m London property empire|first=Jasper|last=Jolly|website=The Guardian|date=2022-05-24|access-date=2024-07-31}}</ref>{{Няма ў крыніцы}}. У снежні 2022 года бізнесмена Саўлюса Гірчыса, які ўдзельнічаў у схеме нелегальнага продажу беларускага лесу ў ЕС праз Казахстан і Кыргызстан, у выніку расследавання БРЦ выключылі са сваёй палітычнай партыі<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/en/daily/17200-lithuanian-politician-gets-expelled-from-the-party-after-occrp-investigation|title=Lithuanian Politician gets Expelled from the Party after OCCRP Investigation|work=[[OCCRP]]|date=2022-12-22|lang=en}}</ref>. Пасля сумеснага расследавання з Siena пра спосабы абыходу санкцый супраць «[[Гродна Азот]]», Літва канфіскавала беларускія ўгнаенні на мільёны еўра і ўзмацніла меры кантролю на мяжы<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/en/daily/17377-lithuania-cracks-down-on-sanction-evasion-schemes-after-occrp-investigation|title=Lithuania Cracks Down on Sanction Evasion Schemes after OCCRP Investigation|work=[[OCCRP]]|date=2023-03-02|lang=en}}</ref>. Таксама БРЦ выпусціў расследаванні пра беларускія кампаніі і VIP-персон, такіх як «[[Беларускі аўтамабільны завод|БелАЗ]]»<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/ru/investigations/ex-prison-warden-in-lithuania-struck-1m-deal-with-sanctioned-belarusian-state-truckmaker|title=Бывший тюремщик из Литвы пошел на сделку в миллион долларов с находящимся под санкциями белорусским БелАЗом|work=[[OCCRP]]|author=Шарунас Черняускас, Алесь Ярошевич, Мигле Кранцевичюте|date=2021-11-25|lang=ru}}</ref>, «[[Беларуськалій]]»<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/sheyman-kipr-sankcyi-yak-rezhym-lukashenki-zarablyae-na-kalii-i-lyuksavykh-auto|title=Шэйман, Кіпр, санкцыі: як рэжым Лукашэнкі зарабляе на каліі і люксавых аўто|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2024-08-08}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/364571|title=Прадукцыю «Беларуськалія» перайменавалі і прадаюць ЕС у абыход санкцый|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-03-26}}</ref>, «[[Белшына]]»<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/belshyna-z-yakoy-znyali-sankcy-esi-pastaulyae-pradukcyyu-minabarony-rf-brc|title="Белшына", з якой знялі санкцыі ЕС, пастаўляе прадукцыю Мінабароны РФ — БРЦ|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2024-10-08}}</ref>, «[[Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро)|Беспілотныя верталёты]]»<ref>{{cite web|url=https://investigatebel.org/by/investigations/belarus-russia-trade-sanctions|title=Ад нашай вытворчасці — вашай. Як Беларусь і Расея гандлююць адна з адной санкцыйнымі таварамі |work=Беларускі расследавальніцкі цэнтр}}</ref>, «[[Гродна Азот]]»<ref>{{cite web|title=Фірму-пракладку для абыходу санкцый узначальвае старшыня аднаго з выбаркамаў 2020 года — расследаванне|url=https://nashaniva.com/310807|date=2023-02-20|access-date=2024-05-17|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Акно ў Еўропу для «Гродна Азоту». Як Узбекістан дапамагае Беларусі абыходзіць забарону і прадаваць у ЕС угнаенні|url=https://nashaniva.com/327206|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-09-28|access-date=2025-05-17|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theins.ru/news/282401|title=Подсанкционная белорусская компания поставила в ЕС через «кошельки» Лукашенко удобрения на $59 млн — расследование|website={{iw|The Insider||ru}}|date=2025-06-23|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://reform.news/brc-druzja-lukashenko-zarabatyvajut-na-obhode-sankcij-za-schet-grodno-azota|title=БРЦ: Друзья Лукашенко зарабатывают на обходе санкций за счет «Гродно Азота»|website=[[Reform.news]]|date=2025-07-15|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/90713495/hrodna-azot-vajna-i-sankcyi|title=«Горадня Азот» дае расейскаму войску сыравіну, еўрапейскія фірмы дапамагаюць абысці санкцыі – БРЦ|website=[[Белсат]]}}</ref>, «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]»<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/ru/novosti/belarusskii-integral-obxodit-sankcii-podderzivaia-voennuiu-agressiiu-rossii|title=Беларусский «Интеграл» обходит санкции, поддерживая военную агрессию России|website=[[OCCRP]]|date=2025-01-28|lang=ru}}</ref>, «[[Маналіт (прадпрыемства)|Маналіт]]»<ref>{{cite web|url=https://reform.news/vitebskij-zavod-monolit-proizvodit-komponenty-dlja-rossijskogo-vpk-brc|title=Витебский завод «Монолит» производит компоненты для российского ВПК – БРЦ|work=[[Reform.news]]|date=2025-08-13|language=ru}}</ref>, [[Dana Holdings]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/300836|title=Колькі «будаўнічыя кашалькі» Лукашэнкі вывелі грошай з Беларусі і як іх адмывалі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-10-11|access-date=2024-05-07}}</ref>, [[Ірына Сцяпанаўна Абельская|Ірына Абельская]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/298319|title=Як Ірына Абельская аказалася заснавальніцай прыватнай школы ў Драздах|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-09-03}}</ref>, [[Аляксей Іванавіч Алексін|Аляксей Алексін]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/in-focus/29-11-2021-kamanda-belaruskaga-rassledvalnitskaga-tsentru-znajshla-9-autau-u-lukashenki-ad-aleksina|title=Каманда Беларускага Расследвальніцкага Цэнтру знайшла 9 аўтаў у Лукашэнкі ад Алексіна|date=2021-11-29|work=[[Белсат]]|author=Надзея Бельская}}</ref>, [[Мікалай Мікалаевіч Варабей|Мікалай Варабей]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/300049|title=Шале ў гарах і дзве кватэры ў Вене. «Кашалёк Лукашэнкі», нягледзячы на санкцыі, захаваў багацці ў Еўрасаюзе|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-09-27}}</ref>, [[Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў|Міхаіл Гуцарыеў]]<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/24-05-2022-yak-gutseryeu-havau-svae-aktyvy-the-guardian-apublikavala-supolnae-rassledavanne-z-kamandayu-belsatu|title=Як Гуцэрыеў хаваў свае актывы. «The Guardian» апублікавала супольнае расследаванне з камандаю «Белсату»|date=2022-05-24|work=[[Белсат]]}}</ref>, [[Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен)|Аляксандр Зайцаў]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/315070|title=Абыходзіць санкцыі «кашальку Лукашэнкі» Зайцаву дапамагае стаўбцоўскі ксёндз Лашук — БРЦ|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-04-21}}</ref>, [[Павел Тапузідзіс]]<ref>{{cite web|author=Аляксандр Ярашэвіч|title=З «Каронай» на чале. Як Павел Тапузідзіс далучыўся да «фальшывага транзіту» і пабудаваў бізнес-імперыю|url=https://investigatebel.org/by/investigations/z-karonaj-na-chale-yak-pavel-tapuzidzis-daluchy-sya-da-falshyvaga-tranzitu-i-pabudava-biznes-imperyyu|work=Беларускі расследавальніцкі цэнтр|date=2022-03-01|accessdate=2024-04-19}}</ref>, [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін|Аляксандр Шакуцін]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/308571|title=БРЦ: Аляксандр Шакуцін працягвае зарабляць мільёны даляраў у Еўропе, нягледзячы на накладзеныя санкцыі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-01-27|access-date=2024-05-14}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/13-09-2023-uladalnik-amkadora-zarablyae-groshy-na-abyhodze-sanktsyyau-pad-vyglyadam-impartazamyashchennya|title=Уладальнік «Амкадора» зарабляе грошы на абыходзе санкцыяў пад выглядам імпартазамяшчэння|date=2023-09-13|access-date=2024-06-01|work=[[Белсат]]|author=Раман Шавель}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/18-10-2023-biznesoutsa-zlavili-na-sherym-impartse|title=Набліжанага да Лукашэнкі бізнесоўца злавілі на шэрым імпарце ў Беларусь заходняй тэхнікі|date=2023-10-18|access-date=2024-06-01|work=[[Белсат]]|author=Сяргей Крот}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/124003.html|title=Помните новости про национализацию «Амкодора»? В истории намечается весьма неожиданный поворот — БРЦ|work=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>, [[Сяргей Сямёнавіч Цяцерын|Сяргей Цяцерын]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/311681|title=Хто завозіць у Беларусь шакалад Ritter Sport, які трапіў пад лукашэнкаўскія «контрсанкцыі»?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-06-03}}</ref>, [[Юрый Аляксандравіч Чыж|Юрый Чыж]]<ref>{{Cite web|date = 31 кастрычніка 2022|url = https://nashaniva.com/302144|title = Як Чыж і яго таемны літоўскі партнёр зарабілі мільярды на хітрай нафтавай схеме|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref> і [[Віктар Уладзіміравіч Шэйман|Віктар Шэйман]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/278808|title=Самы маштабны зліў дакументаў «Pandora papers»: што гэта, што там пра Беларусь, пры чым тут Шэйман і яго сын|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-10-05}}</ref>, а таксама пра бізнес-сувязі сям’і [[Нікас Анастасіядыс|Нікаса Анастасіядыса]] з Беларуссю<ref>{{cite web|url=https://reform.news/brc-kompanii-svjazannye-s-jeks-prezidentom-kipra-pomogali-chizhu-obhodit-sankcii|title=БРЦ: Компании, связанные с экс-президентом Кипра, помогали Чижу обходить санкции|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>, [[Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)|міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/318623|title=Хто мог зарабіць мільёны на міграцыйным крызісе на мяжы Беларусі і ЕС?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-06-08}}</ref>, вываз у Беларусь дзяцей з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/31-07-2023-rassledavalniki-abvinavatsili-chlenau-syam-i-lukashenki-u-datychnastsi-da-vyvazu-ukrainskih-dzyatsej|title=Расследавальнікі абвінавацілі членаў сям’і Лукашэнкі ў датычнасці да вывазу ўкраінскіх дзяцей|date=2023-07-31|work=[[Белсат]]|author=Сяргей Крот}}</ref>, расійскі фільтрацыйны лагер для украінцаў у Нароўлі<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/ru/novosti/zurnalisty-obnaruzili-filtracionnyi-lager-rossiiskix-voennyx-v-belarusi|title=Журналисты обнаружили фильтрационный лагерь российских военных в Беларуси|work=[[OCCRP]]|author=Maryna Volkava, Kyrylo Ovsianyi, Andrei Shauliuha|date=2024-11-28|lang=ru}}</ref>, крадзеж Расіяй украінскага зерня і ўдзел у ім бізнэсменаў з Беларусі<ref>{{cite web|title=Рапс, які вывозіцца з акупаваных украінскіх тэрыторый, перапрацоўваюць у Беларусі|url=https://nashaniva.com/350169|date=2024-08-27|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Літва спыніла транзіт беларускага алею, вырабленага з украінскага рапсу|url=https://nashaniva.com/362032|date=2025-02-19|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live}}</ref>, абаронныя пастаўкі ў Расію беларускімі кампаніямі<ref>{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/126110.html|title=Этому бизнесу удается усидеть на нескольких стульях — обслуживать оборонку России, обходить санкции и работать в ЕС и США|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}</ref>. Некаторыя з расследаванняў БРЦ праводзіліся сумесна з [[OCCRP]], [[Кіберпартызаны|Кіберпартызанамі]], [[Белсат]]ам, [[Радыё Свабода]], [[Грамадскія СМІ Латвіі|LSM]], [[Yle]] і мясцовымі СМІ розных краін. == Праграмы == * Навіны з [[Сяргей Чалы|Чалым]] * Чалы: Эканоміка * Weekly Top Fake (WTF) — штотыднёвае шоу, якое выкрывае фальшывыя навіны ў беларускіх і расійскіх СМІ. Праграма-падпісант кодэкса прынцыпаў Міжнароднай сеткі праверкі фактаў {{нп5|Інстытут Пойнтэра|Інстытута Пойнтэра|en|Poynter Institute}}<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/nashyya-metady-praverki-infarmacyi|title=Метады праверкі інфармацыі Беларускі расследавальніцкі цэнтр|website=Беларускі расследавальніцкі цэнтр|access-date=2024-07-31}}</ref>. == Узнагароды == У 2025 годзе БРЦ атрымаў {{iw|Free Media Awards}}<ref>{{cite web|url=https://frittord.no/en/prizes/free-media-awards|title=Free Media Awards|work=Fritt Ord|lang=en}}</ref>. Журналісты БРЦ — шматразовыя лаўрэаты нацыянальнай прэміі «Вольнае слова» [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]]. На «Вольным слове» у 2021 годзе каманда БРЦ атрымала першае месца ў катэгорыі «Аналітыка»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belarusfiles.org/awards|title=Узнагароды|website=belarusfiles.org|access-date=2024-07-31}}</ref>. Творчы конкурс [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]] «[[Вольнае слова]]»: * 2025 — [[Марына Волкава]] (БРЦ) з партнёрамі: Кірыл Аўсяны («[[Схемы]]»), [[Андрэй Шаўлюга]] («[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]»), [[Максім Саўчук]] (БРЦ) — першае месца ў намінацыі «Расследаванне» за артыкул «Мы нашли фильтрационный лагерь российских военных на территории Беларуси»<ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/volnae-slova-25-hto-sta-peramozhcam/|title=«Вольнае слова-25»: хто стаў пераможцам?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-09-20}}</ref>. * 2025 — [[Аліна Янчур]] (БРЦ) з партнёрамі: Юраце Дамуліце ([[15min|15min.lt]]), Габрыеле Навіцкайце (15min.lt), Юргіта Шымелявічэне (15min.lt) — першае месца ў намінацыі «Расследаванне» за артыкул «Пашпарт „Новай Беларусі“ і стары „гаманец“ Лукашэнкі. Як кампанія-распрацоўшчык дакументу звязана з Віктарам Шаўцовым»<ref name=":3" />. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://investigatebel.org/by Афіцыйны сайт] * [https://www.instagram.com/belarus_files/ Instagram] * [https://twitter.com/belarusfiles Twitter] {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»]] i7hgsmvoqiqys2v5g5fcm2ngsqeyipq 0 743689 5159436 5146416 2026-06-29T09:42:06Z Slavazai1973 60865 5159436 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Васілевіч}} {{Баскетбаліст}} '''Юлія Уладзіславаўна Васілевіч''' (нар. {{ДН|21|6|2001}}, [[Балхаш (горад)|Балхаш]], [[Казахстан]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Разыгрываючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №7 г. Гродна<ref>[https://sdjushor7.by/o-shkole История школы]</ref>. Першы трэнер — [[Аляксандра Аляксандраўна Шымкавяк]]. Выступала ў складзе гродзенскіх «[[Вікторыя Гродна|Вікторыі]]» і «[[Алімпія Гродна|Алімпіі]]». У жніўні 2021 года папоўніла склад [[Мінск|сталічнага]] «[[Гарызонт Мінск|Гарызонта]]». Выступала ў жаночых зборных Беларусі [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2015—2017) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2019). У 2021 годзе дэбютавала за зборную Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%8E/ |title=Юлия Василевич |access-date=16 ліпеня 2023 |archive-date=16 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716073810/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D1%8E/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2016—2018 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2018—2019 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] і [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2019—2021 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2021—2023 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2023—2025 — Дынама (Масква, Расія) * з 2025 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/premer-liga/women/player/?id=162044 Профіль на сайце РФБ] * [https://belarus.basketball/novosti/sbornye/2759-yuliya-vasilevich-mechtayu-igrat-za-natsionalnuyu-sbornuyu ЮЛИЯ ВАСИЛЕВИЧ: «МЕЧТАЮ ИГРАТЬ ЗА НАЦИОНАЛЬНУЮ СБОРНУЮ»] {{Бібліяінфармацыя}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{DEFAULTSORT:Васілеві Юлія Уладзіславаўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Вікторыі» Гродна]] io8mhce6256abo14bektcim04xub7zh 0 743702 5159437 5039602 2026-06-29T09:49:04Z Slavazai1973 60865 5159437 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Галякова}} {{Баскетбаліст}} '''Яна Аляксандраўна Гуштын''', па нараджэнні '''Галякова''' (нар. {{ДН|11|2|2001}}, [[Гродна]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цяжкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://belarus.basketball/images/news/2026/01-2026/%D0%96%D0%9D%D0%9A_3%D1%8532026.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд РБ по баскетболу 3х3 (женщины) на 2026 год. Национальная команда (основной состав)]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №7 г. Гродна. Першыя трэнеры — [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун]] і [[Валянціна Пятроўна Навойчык]]<ref>[https://sportfpb.by/upload/iblock/9f6/js7wzc1ocubdsyyuooya6up16pzovq73.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд РБ по баскетболу 3х3 (женщины) на 2024 год. Национальная команда (переменный состав)]</ref>. Сваю кар’еру пачала ў 2016 годзе ў [[Гродна|гродзенскай]] «[[Вікторыя Гродна|Вікторыі]]», у 2019 — працягнула ў «[[Алімпія Гродна|Алімпіі]]», у складзе якой стала бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі. У сезоне 2021/22 гуляла за БК «УГМК-Юніёр» і «ПАРМА-КОР». У ліпені 2022 года стала часткай каманды баскетбольнага клуба жаночай Суперлігі Расіі «Энергія»<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/7242-beloruska-yana-golyakova-bronzovyj-prizer-kubka-rossii-3kh3 БЕЛОРУСКА ЯНА ГОЛЯКОВА — БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР КУБКА РОССИИ 3Х3]</ref>. Выступала ў [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|зборнай U-16]] (2016—2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20230717033012/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%8F/ Яна Голякова]</ref>. З 2021 года прыцягвалася ў [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/5829-kvalifikatsiya-che-2021-zhenskaya-sbornaya-belarusi-provela-pervuyu-trenirovku-v-rige КВАЛИФИКАЦИЯ ЧЕ-2021. ЖЕНСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ ПРОВЕЛА ПЕРВУЮ ТРЕНИРОВКУ В РИГЕ]</ref><ref>[https://t.me/bysportby/1273 Известны составы сборных Беларуси на спарринги с россиянами]</ref>. == Кар’ера == * 2016—2019 — [[Вікторыя Гродна|Вікторыя (Гродна)]] * 2019—2021 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2021 — УГМК-Юніёр (Екацярынбург, Расія) * 2021—2022 — ПАРМА-КОР (Пермскі край, Расія) * 2022—2023 — Энергія (Іванава, Расія) * 2023—2024 — [[Казаначка Казань|Казаначка (Казань, Расія)]] * 2024—2025 — Металург (Магнітагорск, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://competitions.russiabasket.ru/vysshaya-liga/women/player/?id=162008 Профіль на сайце РФБ] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Галякова Яна Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Казаначка» Казань]] 38lmyxcf9glo76ww0sorm1ote6r9sn0 0 744007 5159439 5030093 2026-06-29T09:50:59Z Slavazai1973 60865 5159439 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Марыя Аляксандраўна Адашчык''' (нар. {{ДН|5|8|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца / лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://belarus.basketball/images/news/2026/01-2026/%D0%96%D0%9D%D0%9A_3%D1%8532026.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд РБ по баскетболу 3х3 (женщины) на 2026 год. Национальная команда (переменный состав)]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка Фізкультурна-спартыўнага цэнтра дзяцей і моладзі г. Мінска. Першы трэнер — Аляксандр Леанідавіч Варварчук-Пушкін<ref>[https://sportfpb.by/upload/iblock/9f6/js7wzc1ocubdsyyuooya6up16pzovq73.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд РБ по баскетболу 3х3 (женщины) на 2024 год. Национальная команда (переменный состав)]</ref>. Гуляла за мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]», у складзе якога была сярэбраным прызёрам чэмпіянату Беларусі. У 2017 годзе адправілася ў [[Паўночная Амерыка|Паўночную Амерыку]], дзе тры гады выступала за «Panola College» і «Універсітэт Мінесоты»<ref>[https://donday.ru/rostovskij-bk-peresvet-jufu-podpisal-novogo-zaschitnika.html Ростовский БК «Пересвет-ЮФУ» подписал нового защитника]</ref>. У 2023 годзе пакінула [[Растоў-на-Доне|растоўскі]] «Перасвет-ПФУ» і падпісала кантракт з маскоўскай «Рунай»<ref>[https://championat-rostov.ru/news/view/13408/ Мария Адащик ушла из «Пересвета-ЮФУ»]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|зборную U-18]] (2015—2016) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2017—2018)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%BA-%D0%BC/ |title=Мария Адащик |access-date=18 ліпеня 2023 |archive-date=18 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718152032/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%BA-%D0%BC/ |url-status=dead }}</ref>. У складзе юніёрскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стала сярэбранай прызёркай чэмпіянату Еўропы (U-18)-2015 у Мінску<ref>[https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ Белорусские баскетболистки стали серебряными призерами молодежного чемпионата Европы 3х3]</ref>. == Кар’ера == * 2015—2016 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] і Гарызонт-2-РЦАП (Мінск) * 2016—2017 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2017—2019 — Panola College (Карфаген, ЗША) * 2019—2020 — Minnesota Golden Gophers (Мінеапаліс, ЗША) * 2021—2022 — Платаў (Новачаркаск, Расія)<ref>[https://vk.com/wall-39592740_9762 БК "Платов" подписал беларуску Марию Адащик]</ref> * 2022 — [[УГМК Екацярынбург|УГМК (Екацярынбург, Расія)]] * 2022—2023 — Перасвет-ПФУ (Растоў-на-Доне, Расія) * 2023—2024 — Руна (Масква, Расія)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7980-igroki-natskomandy-chempiony-zhenskoj-superligi-rossii ИГРОКИ НАЦКОМАНДЫ – ЧЕМПИОНЫ ЖЕНСКОЙ СУПЕРЛИГИ РОССИИ]</ref> * з 2024 — Металург (Магнітагорск, Расія)<ref>[https://vk.com/wall-226372312_50 Добро пожаловать, Мария Адащик!]</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/women/player/?id=308686 Профіль на сайце РФБ] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адашчык Марыя}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Перасвет-ПФУ» Растоў-на-Доне]] thjj5wqgvukaimotxwc080rr5qz5jz5 0 750680 5159440 5150502 2026-06-29T09:56:37Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5159440 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аладка}} {{Баскетбаліст}} '''Іван Аляксандравіч Аладка''' (нар. {{ДН|9|2|1995}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Разыгрываючы абаронца / атакуючы абаронца. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першыя трэнеры — [[Мікалай Уладзіміравіч Факееў]] і Вадзім Мікалаевіч Алексін. Выступаў за клубы Беларусі, Літвы і Расіі. У ліпені 2023 года заключыў кантракт з [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]]<ref>{{Cite web |url=https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska |title=ИВАН АЛАДКО ПОПОЛНИЛ СОСТАВ «МИНСКА» |access-date=13 кастрычніка 2023 |archive-date=26 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926184424/https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska |url-status=dead }}</ref>. У сезоне 2024/25 выступаў за «[[Гродна-93]]» (другую палову сезона не гуляў з-за траўмы). У жніўні 2025 года перайшоў у магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://vk.com/wall-183914836_6685 Один из самых опытных белорусских игроков Иван АЛАДКО встал в строй рыцарей!]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2012), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2014) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2019) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>. == Кар’ера == * 2011—2012 — СДзЮШАР-Мінск-2006-3 * 2012—2015 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2014—2015 — Рубон-2 (Віцебск) * 2015 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП (Мінск)]] * 2015—2017 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2017—2018 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2019—2020 — Эрэляй (Мажэйкей, Літва) * 2020 — Спартак (Санкт-Пецярбург, Расія) * 2020—2021 — Уфімец (Уфа, Расія) * 2021 — Чэбаксарскія Ястрабы (Чэбаксары, Расія) * 2021—2023 — Русічы (Курск, Расія) * 2023—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — [[Гродна-93]] * з 2025 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=299012 Профіль на сайце РФБ] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/ivan-aladko Профіль на сайце БК «Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231031053838/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/ivan-aladko |date=31 кастрычніка 2023 }} * [https://www.ogol.com.br/jogador/ivan-aladko/822844?epoca_id=147 Профіль на сайце ogol.com.br]{{Недаступная спасылка}} * [https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska 28-летний защитник заключил соглашение с клубом на один сезон.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230926184424/https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska |date=26 верасня 2023 }} * [https://www.ufimets.ru/news/865-sostav-ufimtsa-popolnil-ivan-aladko/ Состав «Уфимца» пополнил Иван Аладко] * [https://basket-2.livejournal.com/785226.html Защитник Иван Аладко перешел из «Уфимца» в «Чебоксарские Ястребы»] * [https://pressball.by/blog/pressball/112731/ Иван Аладко. В детстве фанател от Айверсона] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2012}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2014}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Аладка Іван Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Чэбаксарскіх Ястрабаў»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Уфімца» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] ttgyh8b4pzuhoyg46pbv0rstp68s7a2 0 751433 5159432 5150499 2026-06-29T09:39:48Z Slavazai1973 60865 5159432 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мікульскі}} {{Баскетбаліст}} '''Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі''' (нар. {{ДН|11|4|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першы трэнер — [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=27 кастрычніка 2023 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за юнацкі склад сталічных «драконаў», акрамя таго, гуляў за мінскі «[[Імпульс-БДУІР]]», а таксама за фарм-каманду латвійскага «[[Вэнтспілс (баскетбольны клуб)|Вэнтспілса]]». У ліпені 2019 года перайшоў у расійскі клуб «Спартак-Прымор’е»<ref>[https://www.spartakbasket.ru/news/2019/69215/ Белорус Владислав Микульский перешёл в «Спартак-Приморье»]</ref>. У 2020—2022 гадах быў у складзе магілёўскага «[[Барысфен Магілёў|Барысфена]]», дзе тройчы стаў сярэбраным прызёрам нацыянальнага першынства і быў прызнаны лепшым маладым гульцом чэмпіянату Беларусі-2019/20<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/5599-final-chetyrekh-muzhskogo-chempionata-belarusi-den-3-tsmoki-chempion-grodno-93-zavoeval-bronzu «ФИНАЛ ЧЕТЫРЕХ» МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ. «ЦМОКI» - ЧЕМПИОН, «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВАЛ БРОНЗУ]</ref> і Кубка Беларусі-2020<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/5773-kubok-belarusi-2020-tsmoki-vyigrali-v-finale-v-overtajme-u-rubona-bronza КУБОК БЕЛАРУСИ-2020. «ЦМОКI» ВЫИГРАЛИ В ФИНАЛЕ В ОВЕРТАЙМЕ, У «РУБОНА» - БРОНЗА]</ref>, лепшым абаронцам Кубка Беларусі-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/6529-muzhskoj-kubok-belarusi-2021-tsmoki-minsk-trinadtsatikratnye-obladateli-trofeya МУЖСКОЙ КУБОК БЕЛАРУСИ – 2021. «ЦМОКІ-МІНСК» - ТРИНАДЦАТИКРАТНЫЕ ОБЛАДАТЕЛИ ТРОФЕЯ]</ref> і лепшым форвардам чэмпіянату Беларусі-2021/22<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/6908-tsmoki-minsk-chempiony-belarusi-sezona-2021-2022 «ЦМОКІ-МІНСК» - ЧЕМПИОНЫ БЕЛАРУСИ СЕЗОНА 2021/2022]</ref>. У ліпені 2022 года вярнуўся ў БК «Мінск». Прызнаны лепшым гульцом чэмпіянату Беларусі-2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8021-minsk-v-16-j-raz-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi «МИНСК» В 16-Й РАЗ ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ!]</ref>. У снежні 2024 года перайшоў у «[[Гродна-93]]». Прызнаны лепшым абаронцам чэмпіянату Беларусі-2024/25<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8470-grodno-93-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi-spustya-21-god «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ СПУСТЯ 21 ГОД]</ref>. У жніўні 2025 года вярнуўся ў «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://vk.com/wall-183914836_6696 Обрати внимание! В бело-зеленую семью вернулся атакующий защитник Владислав МИКУЛЬСКИЙ]</ref>. Увайшоў у сімвалічную пяцёрку па выніках чэмпіянату Беларусі-2025/26<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8855-borisfen-bronzovyj-prizer-xxxiv-betera-chempionata-belarusi «БОРИСФЕН» — БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР XXXIV BETERA-ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015—2016), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2017—2018) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2020)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5785-vse-samoe-glavnoe-itogi-2020-goda ВСЕ САМОЕ ГЛАВНОЕ. ИТОГИ 2020 ГОДА]</ref> зборную Беларусі. == Кар’ера == * 2013—2014 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] (''у Вышэйшай лізе'') і СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 (''у Першай лізе'') * 2014—2015 — СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 * 2015—2016 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2016—2019 — Вэнтспілс-Аўгстскола (Вэнтспілс, Латвія) * 2019 — Спартак-Прымор’е (Уладзівасток, Расія) * 2019—2020 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2020—2021 — [[Барысфен Магілёў|ЦАР-Барысфен (Магілёў)]] * 2021—2022 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2022—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — [[Гродна-93]] * з 2025 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл: Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=282740 Профіль на сайце РФБ] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/vladislav-mikulskij Профіль на сайце БК «Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231027085714/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/vladislav-mikulskij |date=27 кастрычніка 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Uladzislau-Mikulski/321973 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.blr.belta.by/sport/view/basketbalist-uladzislau-mikulski-vjarnuusja-u-tsmoki-minsk-117719-2022/ Баскетбаліст Уладзіслаў Мікульскі вярнуўся ў «Цмокі-Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231024123453/https://www.blr.belta.by/sport/view/basketbalist-uladzislau-mikulski-vjarnuusja-u-tsmoki-minsk-117719-2022/ |date=24 кастрычніка 2023 }} * [https://basketball.ru.com/news/110657 Белорус Владислав Микульский перешёл в «Спартак-Приморье»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мікульскі Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Спартака-Прымор’е»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] 2wv9g75ca1hm3tu091e6bu6358o4xec 0 752913 5159374 4946841 2026-06-28T21:20:12Z 5159374 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алексін}} {{прадпрымальнік}} '''Аляксей Іванавіч Алексін''' (нар. [[29 кастрычніка]] [[1966]]) — беларускі бізнесмен, раней знаходзіўся на дзяржслужбе. Асноўныя напрамкі дзейнасці звязаны з аптовым гандлем нафтапрадуктамі, цыгарэтамі і электроннымі цыгарэтамі, мясаперапрацоўкай, гасцінічна-рэстаранным бізнесам. Саўладальнік нацыянальнага лагістычнага аператара «Брэміна груп»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/economics/556529.html|title=Владельцы «Бремино Групп» нашли подрядчика на строительство логистического центра в Болбасово|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421103432/https://news.tut.by/economics/556529.html|archive-date=2019-04-21|access-date=2019-04-21|url-status=live|work=[[TUT.BY]]}}</ref>. Да чэрвеня 2021 года валодаў буйным беларускім банкам «[[МТБанк]]». Вёў бізнес і ў [[Латвія|Латвіі]] (вытворчасць біяпаліва, піва, гандаль)<ref name="facts">{{Cite web|url=https://udf.by/news/sobytie/166149-6-faktov-o-nepublichnom-biznesmene-kotoromu-lukashenko-doveril-torgovlyu-sigaretami.html|title=6 фактов о непубличном бизнесмене, которому Лукашенко доверил торговлю сигаретами|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421104938/https://udf.by/news/sobytie/166149-6-faktov-o-nepublichnom-biznesmene-kotoromu-lukashenko-doveril-torgovlyu-sigaretami.html|archive-date=2019-04-21|access-date=2019-04-21|url-status=live}}</ref>. Згодна з расследаваннем OCCRP, Siena і [[Белсат]]а, Алексін і [[Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен)|Аляксандр Зайцаў]] у 2012 годзе атрымалі ў Літве від на жыхарства і адкрылі там некалькі кампаній. Хоць гэтыя кампаніі працавалі без прыкметнай дзелавой актыўнасці і без персаналу, праз іх рахункі правялі больш за 46 мільёнаў еўра<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31145261.html|title=Міжнародныя расьсьледавальнікі расказалі пра літоўскія кампаніі набліжаных да Лукашэнкі бізнэсоўцаў|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-03-11}}</ref>. Праз некалькі месяцаў пасля атрымання тытунёвых прэферэнцый у 2018 годзе Алексін падарыў службе бяспекі прэзідэнта дзевяць машын і матацыклаў агульным коштам у 1,7 мільёна даляраў<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/programs/29-11-2021-yak-aleksin-papaunyau-autapark-sluzhby-byaspeki-prezidenta-i-atrymlivau-kantrol-nad-tytunyovym-biznesam|title=Царскія падарункі алігарха для Аляксандра Лукашэнкі|work=[[Белсат]]|date=2021-11-29}}</ref>. Да 2012 года Алексін быў бізнес-партнёрам уладальніка групы «Трайпл» [[Юрый Аляксандравіч Чыж|Юрыя Чыжа]]<ref name="tut">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/economics/594678.html|title=Олексин займется табачным производством в Шабанах. Для этого меняют границы Минска|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421103431/https://news.tut.by/economics/594678.html|archive-date=2019-04-21|access-date=2019-04-21|url-status=live|work=[[TUT.BY]]}}</ref>, але пасля яго арышту стараўся дыстанцыявацца ад яго<ref name="facts"/>. У цяперашні час лічыцца звязаным з бізнесменам [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін|Аляксандрам Шакуціным]]<ref name="facts" />. Алексіна называюць адным з «кашалькоў» [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="bank">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=285115|title=На швейцарскім рахунку «кашалька Лукашэнкі» знайшлі $39 мільёнаў. Алексін: «Не чытайце!»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-02-21}}</ref>. У лютым 2022 года ў швейцарскім банку {{iw|Credit Suisse}} знайшлі рахунак Алексіна з 39 мільёнамі долараў, які існаваў з 2012 па 2014 год<ref name="bank"/>. У чэрвені 2022 года стала вядома, што на штучным востраве {{iw|Палм-Джумейра||ru}} ў [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]] ў Аляксея Алексіна ёсць апартаменты, а ў яго сына Дзмітрыя — віла<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/294397|title=Хто з набліжаных да ўладаў бізнэсменаў і селебрыці мае нерухомасць у Дубаі?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-06-28|accessdate=2024-04-28}}</ref>. Па дадзеных {{iw|Intelligence Online||fr}}, у 2022 годзе Аляксей Алексін і яго малодшы сын Віталь атрымалі пашпарты [[Вануату]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/intelligence-online-oligarh-oleksin-kupil-sebe-i-synu-grazhdanstvo-vanuatu|title=Intelligence Online: олигарх Олексин купил себе и сыну гражданство Вануату|work=[[Reform.news]]|language=ru|date=2024-03-04}}</ref>. Паводле сумеснага расследавання OCCRP, [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускага расследавальніцкага цэнтра]], {{iw|15min}}, {{iw|Expressen}}, які выйшаў у 2026 годзе, у файлах правайдэра фінансавых паслуг Worldclear змяшчаюцца падазроныя транзакцыі Алексіну праз Worldclear і вануацкі банк, аформленыя як вяртанне пазыкі<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/en/project/the-worldclear-files/leaked-files-raise-questions-over-millions-flowing-to-belarusian-tycoon?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=automated|title=Leaked Files Raise Questions Over Millions Flowing to Belarusian Tycoon|author=Yana Mickevich, Dzmitry Charapahau, Karolis Jursys, Gabrielė Navickaitė, Jūratė Damulytė, Gareth Vaughan|lang=en|work=[[OCCRP]]}}</ref>. ==Міжнародныя санкцыі== У студзені 2021 года на фоне магчымых санкцый Еўрасаюза Аляксей Алексін перадаў свае долі ў кампаніях сынам — Віталю і Дзмітрыю<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/nablizhany-da-lukashenki-biznesmen-vykarystau-hitry-truk-dlya-syhodu-ad-sankcyy|title=Набліжаны да Лукашэнкі бізнесмен выкарыстаў хітры трук для сыходу ад санкцый|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2021-01-25}}</ref>. У чэрвені 2021 года на Алексіна, а таксама на звязаныя з ім кампаніі «Брэміна груп» і «Новая нафтавая кампанія» былі накладзены [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыі]] [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31318559.html|title=«Сохра», «Брэміна Груп», «БелАЗ», «МАЗ». Што за кампаніі падпалі пад санкцыі Эўразьвязу|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-06-21}}</ref>. У хуткім часе да санкцый супраць Алексіна, «Брэміна груп» і «ННК» далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-07-06|accessdate=2021-09-10|lang=en|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902205053/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|url-status=live}}</ref>, Канада і Швейцарыя<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/246/ |title=ОЛЕКСІН Олексій Іванович |access-date=1 снежня 2023 |archive-date=8 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108205302/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/246/ |url-status=dead }}</ref><ref name=bremino>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/276/ |title=Товариство з обмеженою відповідальністю "Бреміно групп" |access-date=1 снежня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322025959/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/276/ |archivedate=22 сакавіка 2024 |url-status=dead }}</ref><ref name=nnk>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/184/ |title=Закрите акціонерне товариство "Нова нафтова компанія" |access-date=1 снежня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322030021/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/184/ |archivedate=22 сакавіка 2024 |url-status=dead }}</ref>. 9 жніўня 2021 года Алексіна, «Брэміна груп», «ННК», а таксама раней звязаныя з бізнесменам кампаніі «Інтэр табака», «Энерга-Оіл», «Белнафтагаз» уключылі ў [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] ЗША<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31401286.html|title=ЗША абвясьцілі новыя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі. СЬПІС|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-08-09}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31402767.html|title=«Гэта выглядае вельмі маштабна». Як новыя санкцыі паўплываюць на беларускую эканоміку|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-08-10}}</ref>. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварвання Расіі ва Украіну]] ў 2022 годзе да санкцый супраць Алексіна, «Брэміна груп» і «ННК» далучыліся Японія<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/palityka/japonija-uvjala-novyja-sankcyi-suprac-belaruskih-u|title=Японія ўвяла новыя санкцыі супраць беларускіх уладаў. У спісе сыны Лукашэнкі|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-03-08}}</ref> і Украіна<ref name=bremino/><ref name=nnk/><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32093294.html|title=Кіраўнікі сілавога блёку, алігархі, прапагандысты і Галіна Лукашэнка. Супраць каго яшчэ Ўкраіна ўвяла санкцыі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2022-10-20}}</ref>. У жніўні 2023 года жонка Аляксея Алексіна Іна, а таксама яго сыны Віталь і Дзмітрый Алексіны трапілі ў санкцыйны спіс ЗША<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32541172.html|title=ЗША ўвялі санкцыі супраць «Белавія» і Менскага заводу цывільнай авіяцыі. Хто яшчэ апынуўся пад санкцыямі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2023-08-09}}</ref>. Яшчэ да гэтага, у 2022 годзе, Еўрапейскі саюз і Швейцарыя увялі санкцыі супраць Дзмітрыя і Віталя Алексіных і кампаніі «Інтэр табака»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31892737.html|title=Да шостага пакета санкцый супраць Беларусі далучылася Швайцарыя|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2022-06-10}}</ref>, а Канада – супраць Іны і Віталя Алексіных, а таксама супраць «Інтэр табака»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-03-30/html/sor-dors49-eng.html|title=Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2022-49|work={{iw|Canada Gazette}}|date=2022-03-30|access-date=2023-04-12}}</ref>. У лістападзе 2023 года Еўрапейскі суд у Люксембургу адмовіўся зняць санкцыі ЕС з «Брэміна груп»<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32677513.html|title=Эўрапейскі суд адхіліў пазоў беларускіх бізнэсоўцаў Вараб’я і Зайцава аб скасаваньні санкцый|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2023-11-09}}</ref>. Па дадзеных журналісцкага расследавання «Бюро», некаторыя актывы сям’і Алексіна былі перапісаныя на Вікторыю Губанаву, жонку яго сына Дзмітрыя, пасля ўключэння апошняга ў санкцыйны спіс ЕС<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/348840|title=Алексін перапісаў частку бізнэсу на нявестку|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-08-08}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алексін Аляксей Іванавіч}} [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] byihl13l49rzio23ye6f8a9ydl35gej 100 753274 5159247 5158651 2026-06-28T15:51:13Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5159247 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Новая Аколіца|2026-06-28T10:11:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Філатава (Мінск)|2026-06-25T17:33:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Джэксан (Агая)|2026-06-25T12:41:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дэфаянс (Агая)|2026-06-25T12:01:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дэлавэр (Агая)|2026-06-25T11:09:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ле-Перэ-сюр-Марн|2026-06-22T11:18:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дублін (Агая)|2026-06-22T09:39:01Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гроў-Сіці (Агая)|2026-06-22T06:22:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Кінгстан-на-Тэмзе|2026-06-22T06:11:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гахана|2026-06-22T05:30:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вустэр (Агая)|2026-06-19T10:01:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ван-Уэрт (Агая)|2026-06-19T09:52:09Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 04xx973l5xi3fiqezfxdn7xojsfhegm 100 753287 5159244 5158649 2026-06-28T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5159244 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Беларускі суднабудаўнічы трэст|2026-06-28T12:15:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сяргей Васілевіч Бабіч|2026-06-28T10:34:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Новая Аколіца|2026-06-28T10:11:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мікалай Іванавіч Яшын|2026-06-28T08:56:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Віккру|2026-06-28T08:10:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ян Генрык Валадковіч|2026-06-26T14:25:18Z|Kanstas}} {{Новы артыкул|Аляксандр Фёдаравіч Рашчупкін|2026-06-26T12:38:11Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Вуліца Філатава (Мінск)|2026-06-25T17:33:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Фёдар Іванавіч Заслаўскі|2026-06-25T14:13:48Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Іван Юр’евіч Заслаўскі|2026-06-25T13:42:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ігар Пятровіч Карней|2026-06-25T13:41:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беларускі саюз майстроў народнай творчасці|2026-06-25T08:12:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Рыгоравіч Жураўлёў|2026-06-24T19:51:10Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вячаслаў Васілевіч Жыбуль|2026-06-24T19:27:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Ігнатавіч Шмыгалёў|2026-06-24T19:00:02Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Устаноўчы з’езд Беларускага народнага фронту «Адраджэнне»|2026-06-24T18:45:46Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 62ne3adt39cwcqf2ot8im99wl38oc83 0 755563 5159349 5159037 2026-06-28T19:34:32Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль, катэгорыі, запрос крыніцы 5159349 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{цёзкі2|Барысенка}} '''Мікала́й Сярге́евіч Барысе́нка''' ({{ДН|3|2|1956}}, [[Удоўск]], [[Чавускі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнаўца]], ваенны [[гісторык]], [[публіцыст]] і [[педагог]]. Заснавальнік і кіраўнік пошукавага клуба «[[Магілёўскі абласны гісторыка-патрыятычны пошукавы клуб «Віккру»|Віккру]]». == Біяграфія == Нарадзіўся 3 лютага 1956 года ў вёсцы [[Удоўск]] [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] Магілёўскай вобласці<ref name="mogilev">{{cite web|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:aT4fRJDSoxQJ:catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php%3Fid%3D365&hl=ru&gl=lt|title=Барысенка Мікалай Сяргеевіч|publisher=Каталог бібліятэк горада Магілёва|date=|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Скончыў [[Калінінградскае мараходнае вучылішча]] і [[гістарычны факультэт БДУ]]. У розныя гады служыў на судах упраўлення «[[Мартрансфлот]]» і базы экспедыцыйнага флоту [[Калінінград]]а. Пазней працаваў оперупаўнаважаным ва [[УУС Магілёўскага аблвыканкама]], а таксама выхавацелем у [[Магілёўская рэспубліканская школа спецыяльнага закрытага тыпу для цяжкавыхоўваемых падлеткаў|Магілёўскай рэспубліканскай школе спецыяльнага закрытага тыпу для цяжкавыхоўваемых падлеткаў]]. У цяперашні час займае пасаду метадыста аддзела краязнаўства і пошукавай працы [[Магілёўскі абласны цэнтр фізічнага выхавання і спорту навучэнцаў і студэнтаў|Магілёўскага абласнога цэнтра фізічнага выхавання і спорту навучэнцаў і студэнтаў]]<ref name="mogilev"/>. З’яўляецца членам Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]<ref name="spb">{{cite web|url=http://old.oo-spb.by/ru/otdelenia/mogilev-obl.html|title=Могилевское областное отделение|publisher=Общественное объединение "Союз писателей Беларуси"|date=|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Жыве і працуе ў [[Магілёў|Магілёве]]<ref name="mogilev"/>. == Грамадская і палітычная дзейнасць == У 1994 годзе заснаваў Магілёўскі абласны гісторыка-патрыятычны пошукавы клуб «[[Віккру]]», які займаецца пошукам і ідэнтыфікацыяй парэшткаў салдат [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], загінулых у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на тэрыторыі Беларусі і Расіі<ref name="ruwiki">{{cite web|url=https://mogilev-region.gov.by/category/poiskovye-gruppy-i-otryady-oblastnogo-istoriko-patrioticheskogo-poiskovogo-kluba-vikkru-12|title=Поисковый отряд и клуб Виккру, Могилёвская область|publisher=Могилёвский областной исполнительный комитет|date=|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Пад яго кіраўніцтвам арганізацыя стала найбуйнейшым пошукавым аб’яднаннем краіны{{крыніца}}. У 2015 годзе дзейнасць клуба выклікала крытыку з боку незарэгістраванай маладзёжнай арганізацыі «[[Малады Фронт]]», якая ўключыла «Віккру» ў свой спіс «чорнай сотні» — пералік арганізацый, што, на думку актывістаў, займаліся насаджэннем ідэалогіі «[[Рускі свет (ідэалогія)|рускага свету]]» і прыхаванай падрыхтоўкай да захопу Беларусі Расіяй. Сам Мікалай Барысенка абверг гэтыя абвінавачванні, заявіўшы, што яго клуб не прапаведуе «рускі свет», а выключна дапамагае вяртаць імёны загінулых воінаў<ref name="nn15">{{cite web|url=https://nashaniva.com/152746|title=Фігуранты «Чорнай сотні» назвалі спіс «трызненнем вар’ятаў»: Мы ўсяго толькі прапагандуем расейскую культуру|publisher=[[Наша Ніва]]|date=10 ліпеня 2015|lang=be-tarask|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Старшыня [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] [[Антон Уладзіміравіч Астаповіч|Антон Астаповіч]] таксама раскрытыкаваў дзеянні маладафронтаўцаў, адзначыўшы маштабны ўнёсак «Віккру» ў мемарыялізацыю ахвяр вайны<ref name="nn15"/>. Тым не менш, у снежні 2022 года Мікалай Барысенка ў інтэрв’ю дзяржаўнаму выданню «[[СБ. Беларусь сегодня]]» публічна выступіў за адмену [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкі]] на геаграфічных паказальніках і шыльдах. Ён назваў транслітарацыю беларускай мовы лацінскім алфавітам «зусім чужой», а яе выкарыстанне — дзейнасцю «нацыянальна афарбаваных таварышаў». Незалежныя беларускія медыя рэзка раскрытыкавалі гэтую пазіцыю, адзначыўшы, што транслітарацыя ствараецца найперш для замежнікаў, а сам Барысенка з’яўляецца адэптам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] і пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнай вайны ва Украіне]] публікаваў у сацыяльных сетках пасты ў падтрымку расійскай агрэсіі<ref name="nn22">{{cite web|url=https://nashaniva.com/305023|title=«Эта транслитерация для меня как жителя восточной Беларуси является непонятной». Лацінку ў Беларусі хоча адмяніць магілёўскі адэпт Пуціна|publisher=Наша Ніва|date=8 снежня 2022|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Узнагароды == * Лаўрэат [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальнай літаратурнай прэміі]] ў намінацыі «Лепшы публіцыстычны твор» (2016)<ref name="mogilev"/>. * Лаўрэат [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальнай літаратурнай прэміі]] ў намінацыі «Лепшы публіцыстычны твор» за кнігу «Буйніцкае поле. Застацца і памерці…» ({{lang-ru|«Буйничское поле. Остаться и умереть…»}}) (2025)<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/society/view/laureatov-natsionalnoj-literaturnoj-premii-2025-goda-nazvali-v-lide-735911-2025|title=Лауреатов Национальной литературной премии 2025 года назвали в Лиде|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Бібліяграфія == * «Магілёўшчына — мой любы Прыдняпроўскі край» (Магілёў, 2004) * «Страницы освобождения Могилева: год 1944-й» (Магілёў, 2004) * «Днепровский рубеж: трагическое лето 1941 года» (Магілёў, 2005) * «У истоков патриотизма» (Магілёў, 2007) * «По дороге в Лесную» (Магілёў, 2008) * «Освобождение: от Хотимска до Могилева и Бобруйска» (Магілёў, 2009) * «1941-й: пылающие рубежи Днепра и Сожа» (Магілёў, 2011) * «Год 1812-й на дорогах Могилевщины» (Магілёў, 2012) * «Наша Победа: 70 летию освобождения Беларуси и Могилевской области от немецко-фашистских оккупантов посвящяется» (Магілёў, 2014) * «Рожденные к подвигу: 28 Героев Советского Союза, получивших звание за освобождение Могилева» (Магілёў, 2015) * «161-я Могилевская: в первых рядах советской гвардии: оборонительтные бои 1941 года 161-й стрелковой (4-й гвардейской дивизии): воспоминания и документы» (Магілёў, 2015) * «Эхо Великой войны в Восточной Беларуси (1914—1918)» (Магілёў, 2015) * «Наш край Могилевский» (Магілёў, 2016) * «Наследники Спиридона Соболя: к 100-летию Могилевской областной типографии» (Магілёў, 2018) * «Партизанские „друкары“ Могилевщины: и словом, и пулей!» (Магілёў, 2020) * «Крепость Могилев»: 23 дня из 41-го" (Магілёў, 2021) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Барысенка Мікалай Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай літаратурнай прэміі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі (2005)]] ieu33tsn755879v174aw0buqvivvnge 0 755643 5159265 5159020 2026-06-28T16:36:41Z Siliyiw 169172 5159265 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Казека}}'''Аляксандр Мікалаевіч Казека''' ({{ДН|4|08|1958}}, в. [[Новы Юзін]], [[Кіраўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]] — {{Датасмерці|27|06|2026}}<ref name=":2">{{Cite web|url=https://belta.by/society/view/ushel-iz-zhizni-izvestnyj-belorusskij-poet-aleksandr-kazeko-788593-2026/|title=Ушел из жизни известный белорусский поэт Александр Казеко|website=[[БелТА]]}}</ref>) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 жніўня 1958 г. у вёсцы [[Новы Юзін]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] ў сям’і лесніка. У 1970 г. сям’я пераехала ў вёску [[Чачэвічы]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]]. Пасля заканчэння Чачэвіцкай сельскай школы паступіў у [[Арлоўскае вышэйшае ваеннае вучылішча сувязі]]. Служыў у [[Арол (горад)|Арле]], [[Уладзівасток]]у, [[Бранск]]у, [[Магілёў|Магілёве]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |title=Казека Аляксандр Мікалаевіч (04.08.1958) |access-date=3 студзеня 2024 |archive-date=3 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103224454/https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |url-status=dead }}</ref>. Пасля выхаду ў запас працаваў настаўнікам у вёсцы Чачэвічы, потым — у [[Магілёўская абласная філармонія|Магілёўскай абласной філармоніі]]. Пасля закрыцця філармоніі працаваў намеснікам кіраўніка [[Магілёўскі абласны Цэнтр культуры і мастацтва|Магілёўскага абласнога Цэнтра культуры і мастацтва]]<ref name=":0" />. Член праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], член яго Праўлення і Прэзідыума, старшыня Магілёўскага абласнога аддзялення<ref name=":1">{{Cite web|url=http://catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php?id=95|title=Таленты ад роднай зямлi|website=catalog.library.mogilev.by|access-date=2024-01-03}}</ref>. Член Каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў і палітычных партый Магілёўскай вобласці<ref name=":1" />. Член грамадскага аб’яднання «[[Рускае культурна-асветніцкае таварыства]]», член Магілёўскага абласнога гісторыка-патрыятычнага пошукавага клуба «[[Віккру]]»<ref name=":0" />. Член рэдакцыйнага савета часопіса «Белая вежа» [[Саюз пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы|Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы]]<ref name=":1" />. Памёр 27 чэрвеня 2026 года<ref name=":2" />. == Творчасць == Піша на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Аўтар кніг паэзіі «Души моей родник» (2005 г.), «Мелодия надежды» (2008 г.), «Час сяўбы» (2009 г.), [[Паэма|паэм]] «Медуніца» (2012 г.), «Марыйка» (2013 г.). Акрамя таго яго вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы дзеці твае, Беларусь», «Прыдняпроўе — маё натхненне»<ref name=":0" />. == Узнагароды == * Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ і ІІ ступеняў, «[[70 гадоў Узброеных Сіл СССР]]», «[[90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]»<ref name=":0" />, [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] і інш., знакамі, шматлікімі ганаровымі граматамі і лістамі падзякі СССР, Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі<ref name=":1" />. * Лаўрэат спецыяльнай прэміі Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта «Дасягненне» 2018 г. у намінацыі «Літаратурная дзейнасць»<ref name=":1" />. * За шматгадовую плённую дзейнасць і прапаганду духоўных каштоўнасцей у літаратурнай творчасці імя Аляксандра Мікалаевіча Казекі ўнесена ў Кнігу славы Магілёўшчыны па выніках 2020 года<ref name=":1" />. == Бібліяграфія == * «Души моей родник» (Магілёў, 2005) * «Мелодия надежды» (Магілёў, 2008) * «Единственный друг» (зборнік песень М. Яцкова на словы А. Казекі) (2008) * «Час сяўбы» (Магілёў, 2009) * «Медуніца» (Магілёў, 2012) * «Перекрестки судеб» (Мінск, 2014) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2017) * «Маё сэрца навек застаецца з табой» (2019) * «Песня роднай зямлі» ([[Мінск]], 2020) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2020)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belta_telegramm/330809|title=Поэт Алесь Казеко прочел отрывок из своей поэмы "Марыйка". Ко Дню белорусской письменности-2025|website=[[БелТА]]}}</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казека Аляксандр Мікалаевіч}} hg67k77yxcxa8qe23g4324qm1c9shso 5159266 5159265 2026-06-28T16:37:18Z Siliyiw 169172 5159266 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Казека}}'''Аляксандр Мікалаевіч Казека''' ({{ДН|4|08|1958}}, в. [[Новы Юзін]], [[Кіраўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]] — {{Датасмерці|27|06|2026}}<ref name=":2">{{Cite web|url=https://belta.by/society/view/ushel-iz-zhizni-izvestnyj-belorusskij-poet-aleksandr-kazeko-788593-2026/|title=Ушел из жизни известный белорусский поэт Александр Казеко|website=[[БелТА]]}}</ref>) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 жніўня 1958 г. у вёсцы [[Новы Юзін]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] ў сям’і лесніка. У 1970 г. сям’я пераехала ў вёску [[Чачэвічы]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]]. Пасля заканчэння Чачэвіцкай сельскай школы паступіў у [[Арлоўскае вышэйшае ваеннае вучылішча сувязі]]. Служыў у [[Арол (горад)|Арле]], [[Уладзівасток]]у, [[Бранск]]у, [[Магілёў|Магілёве]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |title=Казека Аляксандр Мікалаевіч (04.08.1958) |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Пасля выхаду ў запас працаваў настаўнікам у вёсцы Чачэвічы, потым — у [[Магілёўская абласная філармонія|Магілёўскай абласной філармоніі]]. Пасля закрыцця філармоніі працаваў намеснікам кіраўніка [[Магілёўскі абласны Цэнтр культуры і мастацтва|Магілёўскага абласнога Цэнтра культуры і мастацтва]]<ref name=":0" />. Член праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], член яго Праўлення і Прэзідыума, старшыня Магілёўскага абласнога аддзялення<ref name=":1">{{Cite web|url=http://catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php?id=95|title=Таленты ад роднай зямлi|website=catalog.library.mogilev.by|access-date=2024-01-03}}</ref>. Член Каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў і палітычных партый Магілёўскай вобласці<ref name=":1" />. Член грамадскага аб’яднання «[[Рускае культурна-асветніцкае таварыства]]», член Магілёўскага абласнога гісторыка-патрыятычнага пошукавага клуба «[[Віккру]]»<ref name=":0" />. Член рэдакцыйнага савета часопіса «Белая вежа» [[Саюз пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы|Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы]]<ref name=":1" />. Памёр 27 чэрвеня 2026 года<ref name=":2" />. == Творчасць == Піша на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Аўтар кніг паэзіі «Души моей родник» (2005 г.), «Мелодия надежды» (2008 г.), «Час сяўбы» (2009 г.), [[Паэма|паэм]] «Медуніца» (2012 г.), «Марыйка» (2013 г.). Акрамя таго яго вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы дзеці твае, Беларусь», «Прыдняпроўе — маё натхненне»<ref name=":0" />. == Узнагароды == * Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ і ІІ ступеняў, «[[70 гадоў Узброеных Сіл СССР]]», «[[90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]»<ref name=":0" />, [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] і інш., знакамі, шматлікімі ганаровымі граматамі і лістамі падзякі СССР, Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі<ref name=":1" />. * Лаўрэат спецыяльнай прэміі Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта «Дасягненне» 2018 г. у намінацыі «Літаратурная дзейнасць»<ref name=":1" />. * За шматгадовую плённую дзейнасць і прапаганду духоўных каштоўнасцей у літаратурнай творчасці імя Аляксандра Мікалаевіча Казекі ўнесена ў Кнігу славы Магілёўшчыны па выніках 2020 года<ref name=":1" />. == Бібліяграфія == * «Души моей родник» (Магілёў, 2005) * «Мелодия надежды» (Магілёў, 2008) * «Единственный друг» (зборнік песень М. Яцкова на словы А. Казекі) (2008) * «Час сяўбы» (Магілёў, 2009) * «Медуніца» (Магілёў, 2012) * «Перекрестки судеб» (Мінск, 2014) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2017) * «Маё сэрца навек застаецца з табой» (2019) * «Песня роднай зямлі» ([[Мінск]], 2020) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2020)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belta_telegramm/330809|title=Поэт Алесь Казеко прочел отрывок из своей поэмы "Марыйка". Ко Дню белорусской письменности-2025|website=[[БелТА]]}}</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казека Аляксандр Мікалаевіч}} jtr7znob7l0hbchm2tyyx3ls0b90rxb 5159356 5159266 2026-06-28T19:53:26Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, стыль, беларускамоўная спасылка, арфаграфія 5159356 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казека}} {{пісьменнік}} '''Аляксандр Мікалаевіч Казека''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 жніўня 1958 года ў вёсцы [[Новы Юзін]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] ў сям’і лесніка. У 1970 г. сям’я пераехала ў вёску [[Чачэвічы]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]]. Пасля заканчэння Чачэвіцкай сельскай школы паступіў у [[Арлоўскае вышэйшае ваеннае вучылішча сувязі]]. Служыў у [[Арол (горад)|Арле]], [[Уладзівасток]]у, [[Бранск]]у, [[Магілёў|Магілёве]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |title=Казека Аляксандр Мікалаевіч (04.08.1958) |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Пасля выхаду ў запас працаваў настаўнікам у вёсцы Чачэвічы, потым — у [[Магілёўская абласная філармонія|Магілёўскай абласной філармоніі]]. Пасля закрыцця філармоніі працаваў намеснікам кіраўніка [[Магілёўскі абласны цэнтр культуры і мастацтва|Магілёўскага абласнога цэнтра культуры і мастацтва]]<ref name=":0" />. Член праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], член яго Праўлення і Прэзідыума, старшыня Магілёўскага абласнога аддзялення<ref name=":1">{{Cite web|url=http://catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php?id=95|title=Таленты ад роднай зямлi|website=catalog.library.mogilev.by|access-date=2024-01-03}}</ref>. Член Каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў і палітычных партый Магілёўскай вобласці<ref name=":1" />. Член грамадскага аб’яднання «[[Рускае культурна-асветніцкае таварыства]]», член Магілёўскага абласнога гісторыка-патрыятычнага пошукавага клуба «[[Віккру]]»<ref name=":0" />. Член рэдакцыйнага савета часопіса «Белая вежа» [[Саюз пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы|Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы]]<ref name=":1" />. Памёр 27 чэрвеня 2026 года<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. == Творчасць == Піша на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Аўтар кніг паэзіі «Души моей родник» (2005 г.), «Мелодия надежды» (2008 г.), «Час сяўбы» (2009 г.), [[Паэма|паэм]] «Медуніца» (2012 г.), «Марыйка» (2013 г.). Акрамя таго яго вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы дзеці твае, Беларусь», «Прыдняпроўе — маё натхненне»<ref name=":0" />. == Узнагароды == * Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ і ІІ ступеняў, «[[70 гадоў Узброеных Сіл СССР]]», «[[90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]»<ref name=":0" />, [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] і інш., знакамі, шматлікімі ганаровымі граматамі і лістамі падзякі СССР, Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі<ref name=":1" />. * Лаўрэат спецыяльнай прэміі Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта «Дасягненне» 2018 г. у намінацыі «Літаратурная дзейнасць»<ref name=":1" />. * За шматгадовую плённую дзейнасць і прапаганду духоўных каштоўнасцей у літаратурнай творчасці імя Аляксандра Мікалаевіча Казекі ўнесена ў Кнігу славы Магілёўшчыны па выніках 2020 года<ref name=":1" />. == Бібліяграфія == * «Души моей родник» (Магілёў, 2005) * «Мелодия надежды» (Магілёў, 2008) * «Единственный друг» (зборнік песень М. Яцкова на словы А. Казекі) (2008) * «Час сяўбы» (Магілёў, 2009) * «Медуніца» (Магілёў, 2012) * «Перекрестки судеб» (Мінск, 2014) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2017) * «Маё сэрца навек застаецца з табой» (2019) * «Песня роднай зямлі» ([[Мінск]], 2020) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2020)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belta_telegramm/330809|title=Поэт Алесь Казеко прочел отрывок из своей поэмы "Марыйка". Ко Дню белорусской письменности-2025|website=[[БелТА]]}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казека Аляксандр Мікалаевіч}} n5s2y4g8ejtzhizibwj51ipeb79m1e7 0 760675 5159434 5157438 2026-06-29T09:41:02Z Slavazai1973 60865 5159434 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} {{цёзкі2|Траццяк}} '''Вадзім Алегавіч Траццяк''' (нар. {{ДН|3|6|2000}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|нацыянальную зборную Беларусі U-20]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першы трэнер — [[Сяргей Шайкоўскі|Сяргей Іванавіч Шайкоўскі]]<ref>{{Cite web |url=https://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |title=СПИСОЧНЫЙ СОСТАВ национальной и сборной команд РБ по баскетболу (мужчины) на 2018 год. Сборная команда - стажёрский состав (переменный) |access-date=14 сакавіка 2024 |archive-date=16 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616163534/http://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 2016 годзе далучыўся да «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінска]]», выступаючы спачатку за моладзевы і рэзервовы склады. Па выніках розыгрышу 2022/23 ён заваяваў з камандай залатыя медалі чэмпіянату Беларусі. У [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай лізе ВТБ]] згуляў 17 матчаў: 1,5 ачка, 0,4 падбору, 0,5 перадач. У жніўні 2023 года падпісаў кантракт з «Астаной», але ў снежні пакінуў клуб. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2015—2016), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2017—2018) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2019—2020) зборную Беларусі. == Кар’ера == * 2016—2019 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2019—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2020—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2023 — [[Астана (баскетбольны клуб)|Астана (Казахстан)]] * 2024 — [[Гродна-93]] * 2024—2025 — Чалбаскет (Чалябінская вобласць, Расія) * 2025—2026 — Барс-РДЭУ (Растоў-на Доне, Расія)<ref>[https://dzen.ru/a/aJOdGz4LfWWpHVdT Ростовский «Барс» подпишет белорусского защитника]</ref> * з 2026 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]<ref>[https://sport5.by/news/basketball/Vospitannik-BK-MINSK-vernulsya-iz-Rossii-v-rodnuyu-komandu/ ВОСПИТАННИК БК "МИНСК" ВЕРНУЛСЯ ИЗ РОССИИ В РОДНУЮ КОМАНДУ]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=282274 Профіль на сайце РФБ] * [https://sport5.by/news/basketball/Vadim-Tretyak-pokidaet-BK-Minsk/ ВАДИМ ТРЕТЬЯК ПОКИДАЕТ БК «МИНСК»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230627150651/https://sport5.by/news/basketball/Vadim-Tretyak-pokidaet-BK-Minsk/ |date=27 чэрвеня 2023 }} * [https://www.sports.kz/news/inostrannyiy-basketbolist-pokinul-astanu Иностранный баскетболист покинул «Астану»] * [https://www.sports.kz/news/astana-ofitsialno-podpisala-inostrannogo-basketbolista Астана" официально подписала иностранного баскетболиста] * [https://minskbasket.by/ru/teams/rezervnyij-sostav/vadim-tretyak-21?season=2022-2023 Вадим Третьяк] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240205081006/https://minskbasket.by/ru/teams/rezervnyij-sostav/vadim-tretyak-21?season=2022-2023 |date=5 лютага 2024 }} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Траццяк Вадзім}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «Чалбаскета» Чалябінск]] apg7f6949pp9btb7u4466wlmy655zfm 100 763680 5159249 5158864 2026-06-28T15:51:47Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5159249 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|2026-06-28T09:20:41Z|~2026-37290-08}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|2026-06-27T17:50:27Z|~2026-36917-71}} {{Новы артыкул|Паркур|2026-06-27T00:00:01Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Ураджай (стадыён, Нясвіж)|2026-06-19T08:08:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Спартак (стадыён, Полацк)|2026-06-19T07:58:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|El Sol Rojo|2026-06-14T16:57:44Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ax7ruv5o1rqk92dm9fg843jm7dwnuck 0 763858 5159339 5015880 2026-06-28T19:21:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159339 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ubuntu_23.10_Mantic_Minotaur_Desktop_English.png|міні| [[Ubuntu]], адзін з самых папулярных дыстрыбутываў Linux для персанальных камп’ютараў]] '''Дыстрыбутыў Linux''' ({{lang-en|Linux distribution}}, ад {{lang-en|disctribute}} — «распаўсюджваць») — гэта від [[аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмы]], якая ствараецца на аснове [[Ядро аперацыйнай сістэмы|ядра]] [[Linux]], да якога дадаецца іншае [[праграмнае забеспячэнне]] ў залежнасці ад мэтаў распрацоўкі дыстрыбутыва. Дыстрыбутывы Linux распрацоўваюцца для шырокага спектру сістэм, пачынаючы ад убудаваных прылад (напрыклад, OpenWrt) і [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] (напрыклад, [[Linux Mint]]) да магутных [[Суперкамп’ютар|суперкамп’ютараў]] (напрыклад, Rocks Cluster Distribution). Большасць дыстрыбутываў Linux звычайна уключае ядро Linux, сістэму ініцыялізацыі (напрыклад, systemd, OpenRC або runit) і свабодныя бібліятэкі ад [[Праект GNU|праекта GNU]]. Каб забяспечыць функцыянаванне працоўнага стала ў дыстрыбутыў могуць быць уключаны сервер адлюстравання, асяроддзе працоўнага стала, гукавы сервер і іншыя звязаныя праграмы. Большая частка праграмнага забеспячэння ў дыстрыбутывах Linux з’яўляецца [[Свабодныя праграмы|свабодным праграмным забеспячэннем з адкрытым зыходным кодам]], што дазваляе кожнаму мадыфікаваць арыгінальныя праграмы. Дыстрыбутывы Linux могуць ўключаць таксама прапрыетарныя праграмы, неабходныя, напрыклад, для драйвераў прылад. Дыстрыбутыў Linux можна таксама ахарактарызаваць як пэўны набор прыкладнога і службовага праграмнага забеспячэння, запакаванага з ядром Linux такім чынам, што яго магчымасці задавальняюць патрэбы нейкага кола карыстальнікаў.<ref name="Rn9ZU">{{Cite web|url=http://swift.siphos.be/linux_sea/whatislinux.html#idm3571768989216|title=Linux Operating Systems: Distributions|website=swift.siphos.be|date=November 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003201630/http://swift.siphos.be/linux_sea/whatislinux.html#idm3571768989216|archive-date=October 3, 2018|access-date=January 8, 2015|url-status=dead}}</ref> Стваральнікі дыстрыбутыва адаптуюць да яго праграмы і аб’ядноўваюць іх ў праграмныя пакеты. Пакеты праграм даступныя ў інтэрнэце ў так званых рэпазітарах.<ref name="IpPUW">{{Cite web|url=http://www.howtogeek.com/117579/htg-explains-how-software-installation-package-managers-work-on-linux/|title=HTG Explains: How Software Installation & Package Managers Work On Linux|author=Chris Hoffman|website=howtogeek.com|date=June 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210001733/http://www.howtogeek.com/117579/htg-explains-how-software-installation-package-managers-work-on-linux/|archive-date=February 10, 2015|access-date=January 15, 2015|url-status=live}}</ref> <ref name="Eg74B">{{Cite web|url=http://mirror-status.centos.org/|title=The status of CentOS mirrors|website=centos.org|date=January 15, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161218/http://mirror-status.centos.org/|archive-date=December 31, 2014|access-date=January 15, 2015|url-status=live}}</ref> Насамрэч стваральнікі дыстрыбутыва часцей адказваюць толькі за праграмы ўстаноўкі і сістэмы кіравання пакетамі, астатнія праграмы дыстрыбутыва ствараюцца іншымі людзьмі. Колькасць дыстрыбутываў Linux амаль дасягае тысячы асобнікаў.<ref name="wz0Yq">{{Cite web|url=https://lwn.net/Distributions/|title=The LWN.net Linux Distribution List|publisher=[[LWN.net]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315001510/http://lwn.net/Distributions/|archive-date=March 15, 2015|access-date=September 11, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="dCcXI">{{Cite web|url=https://distrowatch.com/search.php?status=All|title=DistroWatch.com: Put the fun back into computing. Use Linux, BSD.|website=distrowatch.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111194834/https://distrowatch.com/search.php?status=All|archive-date=November 11, 2020|access-date=November 26, 2020|url-status=live}}</ref> Існуюць дыстрыбутывы, прыдатныя для выкарыстання на [[Настольны камп’ютар|настольных камп’ютарах]], [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверах]], [[ноўтбук]]ах, [[нэтбук]]ах, [[Смартфон|мабільных тэлефонах]] і [[Планшэтны камп’ютар|планшэтах]]<ref name="mOuND">{{Cite web|url=http://www.pcadvisor.co.uk/how-to/linux/how-install-ubuntu-touch-image-3531970/|title=How to install Ubuntu Touch on your Android phone or tablet|author=Jim Martin|website=PC Advisor|archive-url=https://web.archive.org/web/20151027012940/http://www.pcadvisor.co.uk/how-to/linux/how-install-ubuntu-touch-image-3531970/|archive-date=October 27, 2015|access-date=October 29, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="3PAkr">{{Cite web|url=http://www.techradar.com/news/software/operating-systems/install-linux-on-your-x86-tablet-five-distros-to-choose-from-1162825|title=Install Linux on your x86 tablet: five distros to choose from|author=David Hayward|website=TechRadar|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413074905/https://www.techradar.com/news/software/operating-systems/install-linux-on-your-x86-tablet-five-distros-to-choose-from-1162825|archive-date=April 13, 2019|access-date=October 29, 2015|url-status=live}}</ref>, а таксама ва ўбудаваных сістэмах.<ref name="huumN">{{Cite web|url=http://www.linux.com/learn/docs/ldp/282996-choosing-the-best-linux-distributions-for-you|title=The Top 7 Best Linux Distributions for You|author=Brian Proffitt|website=linux.com|date=February 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105063710/http://www.linux.com/learn/docs/ldp/282996-choosing-the-best-linux-distributions-for-you|archive-date=January 5, 2015|access-date=January 11, 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="wrjjJ">{{Cite web|url=http://www.linux.com/news/embedded-mobile/mobile-linux/794261-mobile-linux-distros-keep-on-morphing|title=Mobile Linux Distros Keep on Morphing|author=Eric Brown|website=linux.com|date=November 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213124237/http://www.linux.com/news/embedded-mobile/mobile-linux/794261-mobile-linux-distros-keep-on-morphing|archive-date=February 13, 2015|access-date=January 11, 2015|url-status=dead}}</ref> Дыстрыбутывы бываюць камерцыйнымі ([[Fedora|Fedora Linux]] ад Red Hat, openSUSE ад SUSE, [[Ubuntu]] ад Canonical) або цалкам створанымі супольнасцю распрацоўшчыкаў ([[Debian]], Slackware, Gentoo, [[Arch Linux]]). Большасць дыстрыбутываў пастаўляецца гатовымі да выкарыстання, аднак некаторыя (напрыклад, Gentoo) распаўсюджваюцца ў выглядзе [[Зыходны код|зыходнага кода]] і павінны быць [[Кампілятар|скампіляваны]] для ўстаноўкі.<ref name="HSFsG">{{Cite web|url=https://wiki.debian.org/DebianAndOtherDistros|title=Debian and Other Distros|website=debian.org|date=December 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150114082247/https://wiki.debian.org/DebianAndOtherDistros|archive-date=January 14, 2015|access-date=January 5, 2015|url-status=live}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.gnu.org/distros/free-distros.html Спіс дыстрыбутываў GNU/Linux, якія Фонд свабоднага праграмнага забеспячэння лічыць свабоднымі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141216063244/http://www.gnu.org/distros/free-distros.html |date=16 снежня 2014 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Linux]] [[Катэгорыя:Дыстрыбутывы Linux]] aomux3c8e65lajp4zxssivkopgvr9n4 0 774206 5159340 5069263 2026-06-28T19:21:57Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, дапаўненне, стыль, пунктуацыя, арфаграфія 5159340 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Громаў}} {{Музыкант}} '''Уладзімір Валер’евіч Громаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі артыст оперы, [[барытон]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 жніўня 1973 года ў [[Баранавічы|Баранавічах]]. У 2002 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі]] (клас заслужанага артыста Рэспублікі Беларусь і Украіны М. Жылюка). У 2003 годзе скончыў [[Магістратура (адукацыя)|магістратуру]] Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. З 2000 года — саліст [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь]]. З’яўляецца членам журы рэспубліканскіх і міжнародных конкурсаў. Актыўна канцэртуе, удзельнічае ў міжнародных і рэспубліканскіх фестывалях, сярод якіх: Міжнародны фестываль «Пхеньянская вясна» (2000), Рэспубліканскі конкурс вакалістаў імя С. Манюшкі (Беларусь, Мінск, 2001, II прэмія), Міжнародны конкурс вакалістаў у Бялградзе (Югаславія, 2002, дыплом), Дні культуры Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран (2003), Дні культуры горада Мінска у горадзе Кіеве (Украіна), Дні культуры Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Таджыкістан (2007). З 2005 года пастаянны ўдзельнік Міжнароднага фестывалю мастацтваў «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі базар]]» (Беларусь, Віцебск). == Гастролі == Рэгулярна запрашаецца ў [[Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета імя М. Ф. Ахундава]]. У 2013 годзе выканаў партыю Графа ў прэм’ерным паказе «Вяселле Фігара» В. А. Моцарта (дырыжор Э. Куліеў), на працягу наступных гадоў пастаянна ўдзельнічаў у спектаклях Азербайджанскай оперы. Так, у сезоне 2017—2018 саліст выканаў вядучыя партыі ў спектаклях «Тоска», «Багема», «[[Мадам Батэрфляй]]», «Севільскі цырульнік», «[[Жаніцьба Фігаро (опера)|Жаніцьба Фігаро]]». Удзельнік Гданьскага музычнага фестывалю — партыя саліруючага барытона ў Нямецкім рэквіеме І. Брамса, дырыжор Эрнст Вэн Ціл (2013). У кастрычніку 2022 года выканаў партыю Яўгена Анегіна ў оперы «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]» П. Чайкоўскага на Фестывалі опернага мастацтва імя А. Эшпая на сцэне Марыйскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя Эрыка Сапаева. Выступаў з канцэртамі камернай музыкі і ў суправаджэнні аркестраў Беларусі і Расіі ў Германіі, Іспаніі, Іране, КНДР, Люксембургу, Францыі, Польшчы, Украіне, Казахстане, Таджыкістане. Гастраляваў з трупай тэатра ў Расіі, Германіі, Тайландзе, Вялікабрытаніі. У ліпені 2024 года прыняў удзел у гастрольнай паездцы артыстаў Вялікага тэатра Беларусі ў Нікарагуа, выступіўшы ў гала-канцэрце, прысвечаным 80-годдзю вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і 45-годдзю Рэвалюцыі ў Нікарагуа, які адбыўся на сцэне [[Нацыянальны тэатр імя Рубэна Дарыа|Нацыянальнага тэатра імя Рубэна Дарыа]] ў Манагуа. == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (2008); * [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (2012); * [[Народны артыст Беларусі]] (2020); * [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва]] (2022); * Міждзяржаўная прэмія «[[Зоркі Садружнасці]]» (2023). == Спасылкі == * [http://tavlay-library.by/index.php?option=com_content&view=article&id=1880:uladzimir-valer-evich-groma&catid=38&Itemid=142 Уладзімір Валер’евіч Громаў] * [https://bolshoibelarus.by/bel/opera-bel.html?view=myart&id=271:&catid=31 Уладзімір Громаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241007091123/https://bolshoibelarus.by/bel/opera-bel.html?view=myart&id=271:&catid=31 |date=7 кастрычніка 2024 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Громаў Уладзімір Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] 40ldh2rn43vzgdulmhy1f2tabdu9bnc 3 780918 5159389 5157027 2026-06-29T00:44:04Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-27 */ новы падраздзел 5159389 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:53, 11 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:05, 21 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 25 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:55, 1 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 8 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 15 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 22 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:44, 29 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> 5udiisizi0zamz2464d3tqmbfukh1ct 0 792301 5159285 5041839 2026-06-28T17:05:57Z Biathlon 8380 вікіфікацыя 5159285 wikitext text/x-wiki {{Знакамітая жывёла |Пол=[[самец]] }}'''Цімафей''' (нар. [[11 чэрвеня]] [[2020]], [[Новасібірск]], [[Расія]]) — [[манул]] і жывы сімвал [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]]<ref name="манулизация">{{Cite web|lang=|url=https://manulization.ru/manuls/timofey.html|title=Манул Тимофей|author=|website=manulization.ru|date=|publisher=Манулизация|access-date=2025-08-26}}</ref><ref name="манул зоопарк">{{Cite web|lang=|url=https://zoo.mos.ru/manul/|title=Манул|author=|website=zoo.mos.ru|date=|publisher=Портал мэра и правительства Москвы|access-date=2025-08-26}}</ref>. Цімафей нарадзіўся ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]] адначасова яшчэ з сямю кацянятамі, яго бацькі — самец [[Зеленагорск (манул)|Зеленагорск]] і самка Ластаўка<ref name="манулизация">{{Cite web|lang=|url=https://manulization.ru/manuls/timofey.html|title=Манул Тимофей|author=|website=manulization.ru|date=|publisher=Манулизация|access-date=2025-08-26}}</ref>. У сакавіку 2021 года ён пераехаў у Маскоўскі заапарк, дзе і атрымаў сваё імя<ref name="манулизация" />. Раней у заапарку таксама жыў манул Цімафей, ён нарадзіўся ў 2013 годзе і ў 2020 пераехаў у вальер, але памёр у тым жа годзе <ref name="манулизация 2">{{Cite web|lang=|url=https://manulization.ru/manuls/timofey-1.html|title=Манул Тимофей|author=|website=manulization.ru|date=|publisher=Манулизация|access-date=2025-08-26}}</ref> . Вальер Цімафея размяшчаецца на старой тэрыторыі заапарка па суседстве з [[Вялікая панда|пандамі]] і [[Беркут|беркутамі]], у яго цэнтры размяшчаецца невялікая паляна з пянькамі і бярвеннямі, непадалёк — гульнявы комплекс<ref name="несравнимая харизма">{{Cite web|lang=|url=https://www.mos.ru/news/item/152985073/|title=Несравнимая харизма: как живет в Московском зоопарке манул Тимофей|author=|website=[[mos.ru]]|date=2025-04-23|publisher=Портал мэра и правительства Москвы|access-date=2025-08-26}}</ref>. На далёкай сцяне вальера размешчаны драўляныя выступы, палічкі і лесвічкі, па якіх манул можа бегаць, скакаць і караскацца<ref name="несравнимая харизма" />. Пад лесвічкамі ў сцяну ўмуравана труба, якая імітуе пячору<ref name="несравнимая харизма" />. Паводле статыстычных звестак расійскай платформы «[[Дзэн (сістэма рэкамендацый)|Дзэн]]», апублікаваных у жніўні 2025 года, Цімафей стаў [[Каціныя|каціным]] з самай вялікай колькасцю абмеркаванняў у расійскіх сродках масавай інфармацыі. Ён перавысіў паказчыкі другога месца (коткі Шупетт мадэльера [[Карл Лагерфельд|Карла Лагерфельда]]) у 1,5 разоў<ref name="лента ру">{{Cite web|lang=|url=https://lenta.ru/news/2025/08/08/manul-timofey-iz-moskovskogo-zooparka-stal-samym-obsuzhdaemym-kotom-v-smi/|title=Манул Тимофей стал главным котом страны|author=Кошечкина В.|website=|date=2025-08-08|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2025-08-26}}</ref><ref name="газета ру">{{Cite web|lang=|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2025/08/08/26452346.shtml|title=Манул Тимофей стал самым обсуждаемым котом в СМИ|author=Одинцов Е.|website=|date=2025-08-08|publisher=[[Газета.ru]]|access-date=2025-08-26}}</ref>. Найбольш часта ў СМІ абмяркоўваліся факты з біяграфіі Цімафея і яго фатаграфіі, якія актыўна публікаваў Маскоўскі заапарк<ref name="газета ру" /><ref name="лента ру" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} t9cjgfpqnk31ti0a53m5ulr9jiylbiz 0 795595 5159385 5151027 2026-06-28T22:08:29Z Pabojnia 135280 /* 2010—2020: Лэдзі Гага, Мадонна, Эмінем, сыход Аёвіна і прызначэнне Джона Джэніка */ афармленне 5159385 wikitext text/x-wiki {{Музычны лэйбл |заснаваны={{start date and age|1990}}<ref>{{cite web |title=Interscope |website=[[Complex Networks]] |url=https://www.complex.com/tag/interscope|access-date=January 5, 2019}}</ref> |Назва={{color|white|Interscope Records Inc.}} |Лагатып=Interscope Records.svg |Уладальнік=[[Universal Music Group]] |Заснавальнікі={{ubl|Джымі Аёвін|Тэд Філд}} |Статус=актыўны |Дыстрыб'ютар=[[Interscope Capitol Labels Group]], (United States), [[Polydor Records|Polydor]], (United Kingdom and France), [[Universal Music Group]], (International) |Жанр=розныя |Краіна=Злучаныя Штаты Амерыкі |Месцазнаходжанне=[[Санта-Моніка, Каліфорнія]], ЗША |Колер=#000000 |Сайт=interscope.com|Заснаваны={{start date and age|1990}}<ref>{{cite web|title=Interscope|website=[[Complex Networks]]|url=https://www.complex.com/tag/interscope|access-date=January 5, 2019}}</ref>}} '''Interscope Records''' — амерыканскі [[Лэйбл гуказапісу|гуказапісвальны лэйбл]] са штаб-кватэрай у [[Санта-Моніка|Санта-Моніцы, штат Каліфорнія]], які належыць [[Universal Music Group]] праз свой лэйбл {{Не перакладзена 3|Interscope Geffen A&M|3=ru}}. Заснаваны ў канцы 1990 года {{Не перакладзена 3|Джымі Аёвін|Джымі Аёвін|4=Jimmy Iovine}} і {{Не перакладзена 3|Тэд Філд|Тэдам Філдам|4=Ted Field}} як лэйбл з капіталам 20 долараў. Сумеснае прадпрыемства з [[Atlantic Records]], [[Warner Music Group]] і Interscope Communications, якое аб’ядноўвала мільёны долараў<ref>{{cite magazine|title=Interscope: Inside the Hit Factory|magazine=[[Rolling Stone]]|date=April 3, 1997|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/interscope-records-inside-the-hit-factory-118720/|access-date=January 5, 2019}}</ref>, адрознівалася ад большасці гуказапісвальных лэйблаў тым, што дазваляла супрацоўнікам [[A&R]] кантраляваць рашэнні, а артыстам і прадзюсарам — поўны творчы кантроль<ref name="NYT Shunned 19952">{{cite news|last1=Foege|first1=Alec|title=Shunned, Scorned, and Doing Quite Nicely|url=https://www.nytimes.com/1995/12/03/arts/pop-music-scorned-shunned-and-doing-quite-nicely.html|access-date=September 19, 2015|work=The New York Times|date=December 3, 1995}}</ref>. Першыя хіты Interscope з’явіліся менш чым за год, і кампанія дасягнула прыбытковасці ў 1993 годзе<ref name="1993 Hilburn LA Times2">{{cite news|last1=Hilburn, Robert and|first1=Phillips, Chuck|title=They Sure Figured Something Out : Jimmy Iovine and Ted Field have broken all the rules at Interscope|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-24-ca-49148-story.html|access-date=August 1, 2015|work=Los Angeles Times|date=October 24, 1993}}</ref>. Старшынёй і [[CEO|генеральным дырэктарам]] да мая 2014 года быў Аовіне, якога змяніў {{Не перакладзена 3|Джон Джэнік|Джон Джэнік|4=John Janick}}<ref name="Janick HR2">{{cite news|last1=Christman|first1=Ed|title=John Janick Replaces Jimmy Iovine Atop Interscope Geffen A&M|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/john-janick-replaces-jimmy-iovine-707662|access-date=September 23, 2015|work=The Hollywood Reporter|date=May 28, 2014}}</ref>. У 1992 годзе Interscope набыў эксклюзіўныя правы на маркетынг і распаўсюджванне рэлізаў [[хардкор-хіп-хоп]] лэйбла {{Не перакладзена 3|Death Row Records|3=ru}}, што ў канчатковым выніку паставіла лэйбл у цэнтр [[Гангста-рэп|спрэчак вакол гангста-рэпу]] ў сярэдзіне 1990-х гадоў. У выніку [[Time Warner]], якая ў той час з’яўлялася мацярынскай кампаніяй Warner Music Group, разарвала адносіны з Interscope, прадаўшы сваю 50-працэнтную долю назад Field і Iovine за 115 мільёнаў долараў у 1995 годзе. У 1996 годзе 50 % акцый лэйбла былі набыты {{Не перакладзена 3|MCA Inc.}} за 200 мільёнаў даляраў<ref name="1993 Hilburn LA Times3">{{cite news|last1=Hilburn, Robert and|first1=Phillips, Chuck|title=They Sure Figured Something Out : Jimmy Iovine and Ted Field have broken all the rules at Interscope|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-24-ca-49148-story.html|access-date=August 1, 2015|work=Los Angeles Times|date=October 24, 1993}}</ref><ref name="NY Times MCA buys 50%2">{{cite news|last1=Fabrikant|first1=Geraldine|title=THE MEDIA BUSINESS;MCA Agrees to Buy Stake in Interscope Record Label|url=https://www.nytimes.com/1996/02/22/business/the-media-business-mca-agrees-to-buy-stake-in-interscope-record-label.html|access-date=August 1, 2015|work=The New York Times|date=February 22, 1996}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-01-19-fi-26268-story.html|title=MCA Offers $200 Million to Acquire a 50% Stake in Interscope Records|last=PHILIPS|first=CHUCK|date=January 19, 1996|work=Los Angeles Times|access-date=June 20, 2017|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref>, пазней вядомай як Universal Music Group. == Гісторыя == === 1990—1995: Паходжанне, ранні поспех і сумесныя прадпрыемствы === Іовайна і Філда пазнаёміў {{Не перакладзена 3|Пол Макгінес (менеджэр)|Пол Макгінес|ru|Макгиннесс, Пол (менеджер)}}, тагачасны менеджар [[U2]]. Пасля серыі перамоваў пад кіраўніцтвам яны прыйшлі да пагаднення, і ў 1990 годзе быў заснаваны Interscope Records як сумеснае прадпрыемства з [[Atlantic Records]] . У артыкуле 1997 года ў часопісе ''[[Rolling Stone]]'' {{Не перакладзена 3|Дэвід Уайлд|4=David Wild}} пісаў: "Стартап Interscope супаў з перыядам неверагодных змен у свеце музыкі. Nirvana адкрыла альтэрнатыўную рэвалюцыю… У той час як буйныя лэйблы былі запоўненыя спісамі дарагіх ветэранаў-артыстаў, якім давялося пераасэнсаваць сябе для новай рок-эры, Interscope падпісваў новых артыстаў і мог, як кажа Іовайн, «рухацца без асаблівых высілкаў.'»<ref name="Rolling Stone Wild3">{{cite magazine|last1=Wild|first1=David|title=Interscope Records: Inside the Hit Factory|url=https://www.rollingstone.com/music/news/interscope-records-inside-the-hit-factory-19970403|access-date=September 15, 2015|magazine=Rolling Stone|date=April 3, 1997|archive-date=September 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929073114/http://www.rollingstone.com/music/news/interscope-records-inside-the-hit-factory-19970403|url-status=dead}}</ref><ref name="Phillips McClain2">{{cite news|last1=Philips|first1=Chuck|title=Back in the Club|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-26-fi-32786-story.html|access-date=September 15, 2015|work=Los Angeles Times|date=March 26, 1998}}</ref><ref name="Interscope book2">{{cite book|last1=Bailey|first1=Diane|title=The Story of Interscope Records|date=January 1, 2013|publisher=Mason Crest|location=New York|isbn=978-1422221150|pages=64|url=https://books.google.com/books?id=qYfTBAAAQBAJ&q=why+did+ted+field+start+interscope&pg=PT11|access-date=September 15, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapid=829601|title=Interscope Records, Inc.: Private Company Information|work=Bloomberg BusinessWeek|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206171313/http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=829601|archive-date=December 6, 2008|access-date=March 18, 2014|url-status=dead}}</ref>. Кампанія Interscope, размешчаная ў [[Лос-Анджэлес]]е, штат Каліфорнія, у раёне {{Не перакладзена 3|Вествуд, Лос-Анджэлес|Вествуд|4=Westwood, Los Angeles}}, у офісным будынку па адрасе 10900 {{Не перакладзена 3|Бульвар Уілшыр|3=ru|4=Бульвар Уилшир}}, кіравалася «музычнымі людзьмі». Гэта было адхіленнем ад практыкі музычнай індустрыі 1970-х і 1980-х гадоў, калі лэйблы традыцыйна прызначалі юрыстаў і кіраўнікоў па прасоўванні на кіруючыя пасады. Адным з асноўных прынцыпаў лэйбла было тое, што артысты мелі поўны творчы кантроль<ref name="1993 Hilburn LA Times4">{{cite news|last1=Hilburn, Robert and|first1=Phillips, Chuck|title=They Sure Figured Something Out : Jimmy Iovine and Ted Field have broken all the rules at Interscope|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-24-ca-49148-story.html|access-date=August 1, 2015|work=Los Angeles Times|date=October 24, 1993}}</ref>. Першым рэлізам Interscope стаў «Rico Suave» эквадорскага рэпера Херарда ў снежні 1990 года; сінгл дасягнуў сёмага месца ў чарце ''[[Billboard Hot 100]]'' у красавіку 1991 года. Дэбютны альбом {{Не перакладзена 3|Primus|3=ru}} на Interscope пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Sailing the Seas of Cheese|3=ru}}'' выйшаў у маі, а затым у ліпені — ''{{Не перакладзена 3|Music for the People|4=Music for the People (Marky Mark and the Funky Bunch album)}}'' гурта {{Не перакладзена 3|Marky Mark and the Funky Bunch|3=ru}}. У яго склад увайшоў сінгл пад назвай «Good Vibrations», які заняў першае месца ў рэйтынгу. Праз два дні пасля першага праслухоўвання яго дэма-версіі Уолі падпісаў кантракт з [[Тупак Шакур|Тупакам Шакурам]] у жніўні 1991 года, а да лістапада Interscope выпусцілі студыйны дэбютны альбом Шакура ''{{Не перакладзена 3|2Pacalypse Now|3=ru}}''<ref name="Becker & Meyer2">{{cite book|last1=Monjauze, Molly and|first1=Robinson, Staci|title=Tupac Remembered: Bearing Witness to a Life and Legacy|date=February 1, 2008|publisher=Becker & Meyer|isbn=978-1932855760|url=https://books.google.com/books?id=LwIexeXLKecC&q=tom+whalley+tupac&pg=PT37|access-date=September 16, 2015}}</ref>. Interscope пачаў значна займаць месца ў жанры [[Альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага року]] ў 1992 годзе. Акрамя другога альбома Primus, лэйбл выпусціў аднайменны альбом {{Не перакладзена 3|No Doubt (альбом)|No Doubt|ru|No Doubt (альбом)}} ''Meantime'' гурта {{Не перакладзена 3|Helmet|3=ru}}, ''{{Не перакладзена 3|Bigger, Better, Faster, More!}}'' гурта {{Не перакладзена 3|4 Non Blondes|3=ru}}, ''набыў'' і перавыдаў ''Circa: Now!'' гурта {{Не перакладзена 3|Rocket from the Crypt}} і, праз сумеснае прадпрыемства з {{Не перакладзена 3|TVT Records|TVT}}/{{Не перакладзена 3|Nothing Records|3=ru}}, міні-альбом [[Nine inch nails|Nine Inch Nails]] ''Broken.'' Аднак поспех Interscope ў альтэрнатыўнай і рок-музыцы быў зацямнены спрэчкамі, якія пачаліся ў верасні 1992 года, калі віцэ-прэзідэнт [[Джэймс Дэнфарт Куэйл|Дэн Куэйл]] заклікаў Interscope адклікаць ''альбом 2Pacalypse Now,'' заявіўшы, што ён вінаваты ў гібелі паліцэйскага штата Тэхас, якога ў красавіку застрэліў падазраваны, які нібыта слухаў альбом на магнітафоне скрадзенай грузавікі, калі яго спыніў афіцэр. Сям’я паліцэйскага падала грамадзянскі пазоў супраць Шакура і Interscope, сцвярджаючы, што тэксты песень, напоўненыя гвалтам, падбухторваюць да «непазбежных беззаконных дзеянняў»<ref name="Becker & Meyer3">{{cite book|last1=Monjauze, Molly and|first1=Robinson, Staci|title=Tupac Remembered: Bearing Witness to a Life and Legacy|date=February 1, 2008|publisher=Becker & Meyer|isbn=978-1932855760|url=https://books.google.com/books?id=LwIexeXLKecC&q=tom+whalley+tupac&pg=PT37|access-date=September 16, 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Broder|first1=James|title=Quayle Calls for Pulling Rap Album Tied to Murder Case|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-09-23-mn-1144-story.html|access-date=September 17, 2015|work=Los Angeles Times|date=September 23, 1992}}</ref>. Раней у 1992 годзе Interscope заключыў з [[Dr. Dre]] і {{Не перакладзена 3|Шуг Найт|Шуг Найт|ru|Найт, Шуг}} здзелку на 10 мільёнаў долараў на фінансаванне і распаўсюджванне іх лэйбла {{Не перакладзена 3|Death Row Records|3=ru}}. Ініцыятарам з’яўляўся Макклейн, які пазнаёміўся з Dre, калі той запісваў свой сольны дэбютны альбом {{Не перакладзена 3|The Chronic|3=ru}}''.'' Першапачаткова планавалася, што альбом будзе выпушчаны праз Sony, але Sony адмовілася ад ''The Chronic'' з-за «вар’яцтва, якое адбываецца вакол Death Row» і кантрактнага статусу Dr. Dre. Паслухаўшы альбом, Іавін пагадзіўся выпусціць яго, хоць для гэтага патрабавалася складанае пагадненне аб распаўсюджванні з {{Не перакладзена 3|Priority Records|3=ru}}, лэйблам Dre як члена [[N.W.A]]. ''The Chronic'' быў выпушчаны ў снежні 1992 года<ref name="Chronic oral history2">{{cite news|last1=Westhoff|first1=Ben|title=The Making of the Chronic|url=http://www.laweekly.com/music/the-making-of-the-chronic-2407719|access-date=September 16, 2015|work=LA Weekly|date=November 19, 2012}}</ref><ref name="Dre splits Death Row LA Times2">{{cite news|last1=Phillips|first1=Chuck|title=Rapper Dr. Dre to part ways with Death Row, start new record label|url=http://www.latimes.com/local/la-fi-dredeathrow22march2296-story.html|access-date=September 17, 2015|work=Los Angeles Times|date=March 22, 1996}}</ref>. === 1995—2000: Спрэчкі вакол гангстэрскага рэпу, набыццё MCA, Aftermath і Shady === У маі 1995 года спрэчкі, звязаныя з гангста-рэпам і нецэнзурнымі тэкстамі песень, абвастрыліся, калі лідар большасці ў Сенаце ЗША [[Боб Доўл]] абвінаваціў Interscope ў выпуску музыкі, якая ўслаўляла гвалт і прыніжала жанчын. Сярод іншых, лэйбл падвергся крытыцы з боку {{Не перакладзена 3|Уільям Дж. Бенет|Уільяма Дж. Бенета|ru|Беннетт, Уильям}}, былога міністра адукацыі, і {{Не перакладзена 3|К. Дэлорэс Такер|К. Дэлорэс Такера|4=C. Delores Tucker}}, старшыні Нацыянальнага палітычнага кангрэса чарнаскурых жанчын. У верасні Time Warner абвясціла аб выхадзе са складу Interscope, прадаўшы сваю палову акцый кампаніі Field і Iovine за 115 мільёнаў даляраў<ref name="LA Times Warner Split3">{{cite news|last1=Hilburn, Robert and|first1=Philips, Chuck|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-29-fi-51464-story.html|title=COMPANY TOWN : Q & A : Vocal Session : Interscope's Iovine Reflects on Time Warner Split|date=September 29, 1995|access-date=September 17, 2015|work=Los Angeles Times}}</ref><ref name="NYT fuchs2">{{cite news|last1=Landler|first1=Mark|title=Time Warner Seeks to Sell Stake in Gangsta Rap Label|url=https://www.nytimes.com/1995/08/10/business/time-warner-seeks-to-sell-stake-in-gangsta-rap-label.html|access-date=September 17, 2015|work=The New York Times|date=August 10, 1995}}</ref>. {{Не перакладзена 3|EMI Records|EMI|ru}}, {{Не перакладзена 3|BMG Entertainment|BMG|ru}}, {{Не перакладзена 3|PolyGram|3=ru}} і MCA актыўна дамагаліся набыцця ўласнасці ў Interscope. 1 снежня 1995 года ''[[Los Angeles Times|газета «Los Angeles Times»]]'' адзначыла, што з пяццю альбомамі, якія трапілі ў чарты на гэтым тыдні, і продажамі ў 350 мільёнаў даляраў за папярэднія тры гады, «тое, што магло быць разумным крокам у палітычным плане для Time Warner, цяпер выглядае як фінансавае фіяска»<ref>{{cite news|last1=Philips|first1=Chuck|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-12-01-fi-9207-story.html|title=Company Town : 4 Music Companies Wooing Interscope : Recording: Time Warner's move to distance itself from the controversial label may prove to be politically savvy but financially disastrous|date=December 1, 1995|access-date=September 18, 2015|work=Los Angeles Times}}</ref>. У лютым 1996 года {{Не перакладзена 3|MCA Records|3=ru}}, якая тады належала {{Не перакладзена 3|Seagram}} купіў 50 % Interscope, як паведамлялася, за 200 мільёнаў даляраў. Згодна з пагадненнем, Interscope захавала поўны творчы кантроль над запісамі лэйбла. MCA не была абавязана распаўсюджваць матэрыялы, якія яна лічыла абразлівымі<ref name="MCA buys LA Times2">{{cite news|last1=Philips|first1=Chuck|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-01-19-fi-26268-story.html|title=MCA Offers $200 Million Acquire a 50% Stake in Interscope Records|date=January 19, 1996|access-date=September 17, 2015|work=Los Angeles Times}}</ref>. MCA таксама набыла музычнае выдавецтва Interscope<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=DA8EAAAAMBAJ&dq=%22MCA+Music+Publishing%22+acquires&pg=PA54|title=Billboard|date=April 26, 1997}}</ref>. Дрэ пакінуў Death Row у сярэдзіне 1996 года з-за таго, што тады паведамлялася пра напружанасць з нагоды творчага кірунку лэйбла, і заснаваў {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|3=ru}}, новае сумеснае прадпрыемства з Interscope. У лістападзе таго ж года Aftermath дэбютаваў з альбомам ''Dr. Dre Presents the Aftermath''. Пагадненне з Death Row заставалася ў сіле да 1997 года, калі Найт быў зняволены за парушэнне ўмоў умоўна-датэрміновага вызвалення<ref name="Dre Aftermath Phillips2">{{cite news|last1=Phillips|first1=Chuck|title=The Doctor, Unmasked|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-10-13-ca-53256-story.html|access-date=September 19, 2015|work=Los Angeles Times|date=October 13, 1996}}</ref><ref name="Dre Rolling Stone Bio2">{{cite magazine|title=Dr. Dre Biography|url=https://www.rollingstone.com/music/artists/dr-dre/biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228203101/http://www.rollingstone.com/music/artists/dr-dre/biography|url-status=dead|archive-date=December 28, 2010|magazine=Rolling Stone}}</ref><ref>{{cite news|last1=Strauss|first1=Neil|title=Rap Empire Unraveling As Stars Flee|url=https://www.nytimes.com/1998/01/26/business/rap-empire-unraveling-as-stars-flee.html|access-date=September 20, 2015|work=Los Angeles Times|date=January 28, 1998}}</ref>. У лістападзе 1996 года, з запісамі Bush, Snoop Dogg, No Doubt і Тупака Шакура, Interscope стаў першым лэйблам за 20 гадоў, які заняў першыя 4 пазіцыі ў чарце ''Billboard''. Яшчэ шэсць рэлізаў Interscope трапілі ў топ-100. Лэйбл часта крытыкавалі за празмерныя выдаткі на набыццё артыстаў і сумесныя прадпрыемствы, аднак выручка кампаніі за 1996 год ацэньвалася ў 250 мільёнаў даляраў, і яна працавала з прыбыткам<ref name="More Phillips Writing Interscope is GREAT! 19962">{{cite news|last1=Philips|first1=Chuck|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-11-28-fi-3681-story.html|title=Interscope Is Golden on the Pop Chart|date=November 28, 1996|work=Los Angeles Times|access-date=September 19, 2015}}</ref>. У 1996 годзе MCA Music Entertainment была перайменавана ў [[Universal Music Group]]. У 1998 годзе матчыная кампанія Universal Music Group, Seagram, набыла PolyGram Records. {{Не перакладзена 3|Geffen Records}}, якія належаць MCA, і [[A&M Records|A&M Records,]] якія належаць PolyGram, былі аб’яднаны ў Interscope, і ў пачатку 1999 года Interscope Records пачала працаваць пад эгідай {{Не перакладзена 3|Interscope Geffen A&M|3=ru}}, а Аёвін і Філд сталі сустаршынямі<ref name="Strauss Merger NYT2">{{cite news|last1=Neil|first1=Strauss|title=A Major Merger Shakes Up the World of Rock|url=https://www.nytimes.com/1998/12/21/arts/a-major-merger-shakes-up-the-world-of-rock.html|access-date=September 18, 2015|work=The New York Times|date=December 21, 1998}}</ref>. Памочнік Аёвіна (і былы стажор) Дын Гайстлінгер убачыў выступ [[Eminem|Эмінема]] на Рэп-Алімпійскіх гульнях у Лос-Анджэлесе ў 1997 годзе і перадаў кампакт-дыск Эмінема Аёвіну; Аёвін, у сваю чаргу, перадаў яго Дрэ. У лютым 1999 года Interscope і Aftermath выпусцілі ''альбом'' {{Не перакладзена 3|The Slim Shady LP|3=ru}}''<ref name="MM Vulture2">{{cite news|last1=Lockett|first1=Dee|title=7 Fun Facts We Learned From Eminem's Genius Annotations|url=http://www.vulture.com/2015/04/7-fun-facts-from-eminems-genius-annotations.html|access-date=September 18, 2015|work=[[New York (magazine)|New York]]|date=April 2, 2015}}</ref>''. Альбом заняў другое месца ў чартах і атрымаў дзве прэміі Грэмі<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-slim-shady-lp-mw0000601851|title=The Slim Shady LP|author=Erlewine|first=Stephen Thomas|publisher=[[AllMusic]]}}</ref>. Пазней, у 1999 годзе, Эмінем і яго менеджар {{Не перакладзена 3|Пол Розенберг|3=ru|4=Розенберг, Пол}} заснавалі лэйбл {{Не перакладзена 3|Shady Records|3=ru}}<ref name="Shady at 152">{{cite news|last1=Graham|first1=Adam|title=Eminem looks back, forward on 15 years of Shady Records|url=http://www.detroitnews.com/story/entertainment/music/2014/11/19/eminem-looks-back-years-shady-records/19307415/|access-date=September 21, 2015|work=Detroit News|date=November 20, 2014}}</ref>. У 1998 годзе Interscope падпісала пагадненне аб сумесным прадпрыемстве з {{Не перакладзена 3|Ruff Ryders Entertainment|Ruff Ryders}}. 22 чэрвеня 1999 года Interscope/Flip records выпусцілі другі студыйны альбом [[Limp Bizkit]] ''Significant Other'', які разышоўся накладам у 643 874 копіі за першы тыдзень. У далейшым было прададзена 16 000 000 копій па ўсім свеце. Да канца дзесяцігоддзя продажы Interscope склалі амаль траціну ад 27 % долі Seagram на музычным рынку ЗША. Пласцінкі Limp Bizkit, Eminem, Dre, {{Не перакладзена 3|Eve|Eve|ru|Ив (певица)}}, [[Nine inch nails|Nine Inch Nails]], [[Энрыке Іглесіяс|Enrique Iglesias]], {{Не перакладзена 3|Blackstreet}}, {{Не перакладзена 3|Smash Mouth|3=ru}} і іншыя кампаніі за апошнія шэсць месяцаў 1999 года атрымалі прыбытак у памеры каля 40 мільёнаў даляраў<ref name="Seagram Info on 90s LA Times2">{{cite news|last1=Phillips|first1=Chuck|title=Interscope Emerges as Star Act for Seagram|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-dec-14-fi-43807-story.html|access-date=September 23, 2015|work=Los Angeles Times|date=December 14, 1999}}</ref>. === 2000—2010: Сыход з Field, DreamWorks, Cherrytree Records і Beats === 23 мая 2000 года кампанія Interscope/Shady выпусціла альбом Эмінема пад назвай ''{{Не перакладзена 3|The Marshall Mathers LP|3=ru}}.'' Самы прадаваны рэп-альбом у гісторыі, ён разышоўся тыражом у 1,76 мільёна копій за першы тыдзень<ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20170811081423/http://www.houstonpress.com/music/10-rappers-in-the-guinness-book-of-world-records-6782599|url-status=dead}}</ref>. 19 кастрычніка 2000 года лэйбл Interscope/Flip Records выпусціў трэці студыйны альбом Limp Bizkit пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water|3=ru}}'', які за першы тыдзень у Злучаных Штатах разышоўся тыражом 1,05 мільёна копій, стаўшы самым хутка прадаваным рок-альбомам у гісторыі. Гэта замацавала статус [[ню-метал]]у ў поп-культуры як аднаго з самых прадаваных жанраў у 2000-х гадах. Таксама Interscope пачаў супрацоўніцтва з U2 пасля таго, як набыў правы ў ЗША на маркетынг і распаўсюджванне альбома ''All That You Can’t Leave Behind''. Айвін спрабаваў падпісаць кантракт з U2 з 1990 года<ref name="1993 Hilburn LA Times5">{{cite news|last1=Hilburn, Robert and|first1=Phillips, Chuck|title=They Sure Figured Something Out : Jimmy Iovine and Ted Field have broken all the rules at Interscope|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-24-ca-49148-story.html|access-date=August 1, 2015|work=Los Angeles Times|date=October 24, 1993}}</ref>. У 2001 годзе Філд сышоў з пасады сустаршыні Interscope, каб заснаваць новы лэйбл<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-feb-03-fi-20584-story.html|title=Interscope Records' Co-Founder Steps Down|website=[[Los Angeles Times]]|date=February 3, 2001}}</ref>. Ахарактарызаваўшы развітанне як мірнае, Філд сказаў, што «імкнуўся зноў стаць прадпрымальнікам». Пагадненне з Universal дазволіла Філду сысці ў адстаўку за год да заканчэння тэрміну яго кантракту<ref>{{Cite web|url=http://hitsdailydouble.com/news&id=274174|title=TED FIELD LEAVES INTERSCOPE|author=Pollack|first=Mark|website=Hits Magazine}}</ref><ref>{{cite news|last1=Lieberson|first1=Alison|title=INTERSCOPE'S FIELD STRIKES OUT ON HIS OWN|url=https://nypost.com/2001/02/03/interscopes-field-strikes-out-on-his-own/|access-date=September 22, 2015|work=New York Post|date=February 3, 2001}}</ref>. І наадварот, Уолі, прэзідэнт Interscope з 1998 года, заняў пасаду старшыні Warner Bros. Records у маі 2000 года і не быў вызвалены ад свайго кантракту з Interscope да заканчэння тэрміну яго дзеяння ў жніўні 2001 года<ref>{{cite news|last1=Leeds|first1=Jeff|title=Whalley to Head Warner Bros. Record Label|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-aug-14-fi-33840-story.html|access-date=September 21, 2015|work=Los Angeles Times|date=August 14, 2001}}</ref>. У маі 2002 года лэйбл Interscope/Shady выпусціў альбом ''The Eminem Show,'' а ў кастрычніку — саўндтрэк да напаўаўтабіяграфічнага фільма Эмінема ''«{{Не перакладзена 3|Восьмая міля|3=ru|4=Восьмая миля}}»''; да канца года было прададзена больш за 11 мільёнаў пласцінак<ref>{{cite magazine|title=Eminem Ends Year on Top, But Album Sales Tumble|url=http://www.billboard.com/articles/news/72827/eminem-ends-year-on-top-but-album-sales-tumble|access-date=September 21, 2015|magazine=Billboard|date=January 3, 2003}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=Kreps|first1=Daniel|title=Eminem and The Beatles: The Top-Selling Artists of the 2000s|url=https://www.rollingstone.com/music/news/eminem-and-the-beatles-the-top-selling-artists-of-the-2000s-20091209|access-date=September 21, 2015|magazine=Rolling Stone|date=December 9, 2009|archive-date=January 2, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102165857/http://www.rollingstone.com/music/news/eminem-and-the-beatles-the-top-selling-artists-of-the-2000s-20091209|url-status=dead}}</ref>. У 2002 годзе [[Нью-Ёрк|нью-ёркскі]] рэпер [[50 Cent]] падпісаў кантракт з Interscope, заплаціўшы аванс у 1 мільён долараў<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/2014/02/50-cent-leaves-interscope-rescords-signs-with-caroline-capitol-umg|title=50 Cent Parts Ways with Interscope Records, Signs Independent Deal with Caroline/Capitol/UMG|website=[[Complex Networks]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709204101/https://www.complex.com/music/2014/02/50-cent-leaves-interscope-rescords-signs-with-caroline-capitol-umg|archive-date=July 9, 2022|access-date=May 28, 2022|url-status=dead}}</ref>. Дэбютны альбом 50 Cent пад назвай ''{{Не перакладзена 3|Get Rich or Die Tryin’ (альбом)|Get Rich or Die Tryin’|ru}}'' выйшаў 6 лютага 2003 года на лэйбле Interscope. Альбом дэбютаваў на першым месцы ў ''Billboard 200'' і атрымаў 9-разовы плацінавы статус у Амерыцы. У красавіку было абвешчана, што 50 Cent падпіша кантракт і будзе распрацоўваць новых выканаўцаў для выпуску на лэйбле {{Не перакладзена 3|G-Unit Records}}, якія будуць прадавацца і распаўсюджвацца праз Interscope<ref>{{cite magazine|title=Interscope Gets on Board With 50 Cent's Label|url=http://www.billboard.com/articles/news/71639/interscope-gets-on-board-with-50-cents-label|access-date=September 22, 2015|magazine=Billboard|date=April 8, 2013}}</ref>. Поспех 50 Cent дазволіў выканаўцам G-Unit выпускаць свае ўласныя праекты. Гурт 50 Cent’а {{Не перакладзена 3|G-Unit|3=ru}} выпусціў свой дэбютны альбом ''Beg for Mercy'' на лэйбле Interscope. Ён дэбютаваў і дасягнуў першай тройкі ў Billboard 200. Дзякуючы поспеху сінглаў ''Wanna Get to Know You'', ''Poppin' Them Thangs'' і ''Stunt 101'', альбом атрымаў двайны плацінавы сертыфікат ад RIAA. 23 верасня 2003 года лэйбл Interscope/Flip Records выпусціў чацвёрты альбом Limp Bizkit пад назвай ''Results May Vary'', які быў прададзены накладам 325 000 копій за першы тыдзень. Альбом дэбютаваў на 3-м месцы ў ''Billboard'' 200, паклаўшы канец серыі папярэдніх рэлізаў Limp Bizkit, якая перавышала ўсе папярэднія вяршыні рэйтынгу. У 2003 годзе ён атрымаў залаты статус, а ў 2008 годзе — плацінавы. Альбом, які паклаў канец камерцыйнаму піку Limp Bizkit, стаў самым прадаваным за ўсю кар’еру гурта на той момант. У 2006 годзе гурт зрабіў перапынак, выпусціўшы свой першы міні-альбом ''The Unquestionable Truth (Part 1)'', а пазней у 2005 годзе — свой першы альбом найлепшых хітоў пад назвай ''Greatest Hitz.'' Абодва альбомы былі прададзены накладам 2 000 000 і 3 500 000 асобнікаў, што ў агульнай складанасці дасягнула 5 500 000 асобнікаў па ўсім свеце. У лістападзе 2003 года Universal Music Group набыла {{Не перакладзена 3|DreamWorks Records|3=ru}}, а ў 2004 годзе яна была аб’яднана з Interscope Geffen A&M. Персанал DreamWorks A&R быў захаваны, а артысты лэйбла былі падзеленыя паміж Geffen і Interscope. Сярод іншых, Interscope атрымаў у спадчыну [[Blink-182]], {{Не перакладзена 3|The All-American Rejects|3=ru}} і [[Нэлі Фуртада]]<ref name="Dreamworks2">{{cite magazine|last1=Newman|first1=Melinda|title=DreamWorks Power Trio at Crossroads|url=https://books.google.com/books?id=gQ8EAAAAMBAJ&q=dreamworks+merges+interscope+2004&pg=PA65|access-date=September 22, 2015|magazine=Billboard|date=January 24, 2004}}</ref>. Артыст G-Unit {{Не перакладзена 3|Лойд Бэнкс|3=ru|4=Ллойд Бэнкс}} выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''The Hunger for More'' у чэрвені 2004 года на лэйбле Interscope. Дзякуючы поспеху сінгла «On Fire», альбом дэбютаваў на вяршыні ''Billboard 200'' і атрымаў плацінавы статус ад RIAA. У сакавіку 2005 года кампанія Interscope заснавала лэйбл Cherrytree Records разам з {{Не перакладзена 3|Марцін Кірсенбаўм|Марцінам Кірсенбаўмам|4=Martin Kierszenbaum}}, кіраўніком міжнародных аперацый. Кірсзенбаўм, які таксама быў прадзюсарам і кіраўніком A&R, спачатку засяродзіўся на развіцці артыстаў з-за межаў ЗША. {{Не перакладзена 3|Леслі Файст|Файст|ru|Файст, Лесли}} і [[Робін (спявачка)|Робін]] былі сярод першых артыстаў Cherrytree<ref name="cherry tree2">{{cite news|last1=Pilato|first1=Bruce|title=At 10-Years, Cherrytree Label Continues to Bear Fruit|url=https://variety.com/2015/music/features/at-10-years-cherrytree-label-continues-to-bear-fruit-1201483501/|access-date=September 22, 2015|work=Variety|date=April 29, 2015}}</ref><ref name="Cherrytree NYTimes2">{{cite news|last1=Leeds|first1=Jeff|title=As U.S. Pop Wanes Abroad, Talent Scout Looks Wide|url=https://www.nytimes.com/2007/12/05/arts/music/05cher.html?pagewanted=all&_r=0|access-date=September 23, 2015|work=The New York Times|date=December 5, 2007}}</ref>. Чатыры рэлізы Interscope трапілі ў дзясятку лепшых хіт-парадаў на канец 2005 года: ''The Massacre'' (50 Cent) — на першым месцы, ''Encore'' (Эмінем) — на другім, ''Love.Angel.Music.Baby.'' ([[Гвен Стэфані]]) — на шостым і ''How to Dismantle an Atomic Bomb'' (U2) — на восьмым. Альбом ''The Documentary'' {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}} апынуўся на 16-м месцы, а альбом ''Monkey Business'' ад [[The Black Eyed Peas]] — на 18-м<ref name="Charts 20052">{{cite magazine|title=Year End Charts 2005|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2005/top-billboard-200-albums|magazine=Billboard|access-date=September 23, 2015}}</ref>. У 2006 годзе Дрэ і Аёвін заснавалі кампанію {{Не перакладзена 3|Beats Electronics|3=ru}}. Dr. Dre звярнуўся яго адвакат з прапановай запусціць лінейку красовак, і калі ён расказаў Аёвіну пра гэтую ідэю, Аёвін сказаў: «Вы ведаеце, дынамікі, а не красоўкі». Студыйныя навушнікі Beats by Dr. Dre былі прадстаўлены ў студзені 2008 года на штогадовай выставе бытавой электронікі. «Нам спатрэбілася два гады, каб зрабіць іх правільнымі, але калі я пачуў, я зразумеў, што гэта будзе вялікі поспех», — сказаў Аёвін у 2010 годзе. «Гэта як слухаць хіт». Маркетынг Beats аб’яднаў падтрымку такіх артыстаў Interscope, як [[Гвен Стэфані]], {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэл Уільямс|ru|Уильямс, Фаррелл}}, [[Лэдзі Гага]] і {{Не перакладзена 3|will.i.am|3=ru}}<ref name="Time Beats2">{{cite magazine|last1=Sanburn|first1=Josh|title=How Dr. Dre Made $300 Headphones a Must-Have Accessory|url=https://business.time.com/2013/01/16/how-dr-dre-made-300-headphones-a-must-have-accessory/|access-date=September 23, 2015|magazine=Time|date=January 16, 2013}}</ref><ref name="Boucher Beats2">{{cite news|last1=Boucher|first1=Geoff|title=A force in music turns to its sound|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-jan-07-la-fi-ct-iovine7-2010jan07-story.html|access-date=September 24, 2015|work=Los Angeles Times|date=January 7, 2010}}</ref>. Студыйны дэбютны альбом Лэдзі Гагі ''{{Не перакладзена 3|The Fame|3=ru}}'' выйшаў у жніўні 2008 года; у лістападзе 2009 года ён быў перавыдадзены з васьмю новымі песнямі пад назвай ''The Fame Monster.'' У канцы 2009 года Interscope займаў чатыры першыя пазіцыі ў чарце Hot 100 з песнямі The Black Eyed Peas «Boom Boom Pow» (першае месца) і «I Gotta Feeling» (чацвёртае месца); песня Лэдзі Гагі «Poker Face» заняла другое месца, а «Just Dance» — трэцяе<ref>{{cite magazine|title=Hot 100 Songs: Year End 2009|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2009/hot-100-songs|magazine=Billboard|access-date=September 24, 2015}}</ref>. === 2010—2020: Лэдзі Гага, Мадонна, Эмінем, сыход Аёвіна і прызначэнне Джона Джэніка === Interscope падпісаў кантракты з [[Мадонна (спявачка)|Мадоннай]] і [[Van Halen]] у 2011 годзе. Абодва артысты раней падпісалі кантракты з {{Не перакладзена 3|Warner Records|3=ru}}; абодва выпусцілі свае першыя пласцінкі для Interscope ў 2012 годзе<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jimmy-iovine-interview-madonna-van-halen-288098|title=Jimmy Iovine on Sound, Vision and Why He Signed Madonna and Van Halen (Q&A)|work=The Hollywood Reporter|date=February 8, 2012|access-date=February 27, 2013|first=Shirley|last=Halperin}}</ref>. У кастрычніку 2012 года {{Не перакладзена 3|Джон Джэнік|4=John Janick}} быў прызначаны прэзідэнтам і галоўным аперацыйным дырэктарам Interscope Geffen A&M. Заснавальнік {{Не перакладзена 3|Fueled by Ramen|3=ru}}, Джэнік раней меў поспех з такімі выканаўцамі, як {{Не перакладзена 3|Jimmy Eat World|3=ru}}, [[Fall Out Boy]], {{Не перакладзена 3|Panic! At the Disco|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Paramore|3=ru}}. На момант прызначэння паведамлялася, што Аёвін абраў Джэніка сваім пераемнікам — увага Аёвіна ўсё больш звярталася на Beats, якая дамінавала на рынку навушнікаў з выручкай у 2012 годзе ў памеры 512 мільёнаў даляраў<ref>{{cite news|last1=Gara|first1=Tom|title=Pop Quiz: What Is Beats By Dre's Market Share?|url=https://blogs.wsj.com/digits/2013/01/11/pop-quiz-what-is-beats-by-dres-market-share/|access-date=September 24, 2015|work=The Wall Street Journal|date=January 11, 2013}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=Aswad|first1=Jem|title=It's Official: John Janick Named President/COO of Interscope Geffen A&M|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/1083535/its-official-john-janick-named-presidentcoo-of-interscope-geffen-am|access-date=September 24, 2015|magazine=Billboard|date=October 3, 2012}}</ref>. У маі 2014 года, пасля набыцця Apple кампаніі Beats, Іавін падаў у адстаўку. Як і чакалася, Янік быў прызначаны старшынёй і генеральным дырэктарам Interscope Geffen A&M<ref>{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/record-labels/6099404/john-janick-jimmy-iovine-interscope-geffen-am|title=John Janick to Succeed Jimmy Iovine as Chairman, CEO of Interscope Geffen A&M|magazine=Billboard|date=May 28, 2014|access-date=July 29, 2014|author-first1=Ed|author-last1=Christman}}</ref><ref name="Sisario New York Times May 20142">{{cite news|last1=Sisario|first1=Ben|title=Jimmy Iovine, a Master of Beats, Lends Apple a Skilled Ear|url=https://www.nytimes.com/2014/05/29/business/media/jimmy-iovine-a-master-of-beats-lends-apple-a-skilled-ear.html|access-date=August 28, 2015|work=The New York Times|date=May 28, 2014}}</ref>. У канцы 2014 года ў чартах ''Billboard'' з’явіліся шэсць рэлізаў Interscope: ''The Marshall Mathers LP 2'' ад Эмінема, ''{{Не перакладзена 3|Ultraviolence (альбом)|Ultraviolence|ru|Ultraviolence (альбом)}}'' ад [[Лана Дэль Рэй|Ланы Дэль Рэй]], ''{{Не перакладзена 3|V (альбом Maroon 5)|V|ru|V (альбом Maroon 5)}}'' ад [[Maroon 5]], ''{{Не перакладзена 3|Native|3=ru}}'' з [[OneRepublic]], ''ARTPOP'' ад Лэдзі Гагі і {{Не перакладзена 3|Oxymoron (альбом Schoolboy Q)|Oxymoron|ru|Oxymoron (Schoolboy Q album)}} ад {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru}}<ref name="BB 20142">{{cite magazine|title=Billboard Year End Album Charts 2014|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|magazine=Billboard|access-date=September 26, 2015}}</ref>. У снежні 2014 года было абвешчана, што [[Селена Гомес]], якая раней падпісала кантракт з {{Не перакладзена 3|Hollywood Records|3=ru}}, падпісала кантракт з Interscope<ref>{{cite magazine|last1=Peters|first1=Mitchell|title=Selena Gomez Officially Signs with Interscope|url=http://www.billboard.com/articles/news/6406139/selena-gomez-officially-signs-to-interscope-records|access-date=September 26, 2015|magazine=Billboard|date=December 14, 2014}}</ref>. Альбом ''Smoke + Mirrors'' гурта [[Imagine Dragons]] дэбютаваў на першым месцы ў чарце альбомаў ''Billboard'' у сакавіку 2015 года. Праз тыдзень альбом [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]] ''[[To Pimp a Butterfly]]'' з’явіўся на першым месцы і ўтрымліваў яго два тыдні запар<ref>{{cite magazine|last1=Caulfield|first1=Keith|title=Kendrick Lamar Spends Second Week at No. 1 on Billboard 200 Chart|url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-second-week-no-1-billboard-200-chart/|access-date=September 26, 2015|magazine=Billboard|date=April 1, 2015}}</ref>. У 2016 годзе Ламар выйграў пяць прэмій «Грэмі»<ref>{{cite magazine|last1=Sheffield|first1=Rob|title=Grammys 2016: King Kendrick Lamar Steals the Show|url=https://www.rollingstone.com/music/features/grammys-2016-king-kendrick-lamar-steals-the-show-20160216|access-date=September 12, 2016|magazine=Rolling Stone|date=February 16, 2016}}</ref>. У жніўні 2017 года {{Не перакладзена 3|Джоджо (спявачка)|Джоджо|ru|Джоджо (певица)}} абвясціла, што зноў падпісала кантракт з Interscope ў рамках сумеснага прадпрыемства для стварэння ўласнага музычнага лэйбла Clover Music<ref name="Vibe 12">{{cite news|last1=Jefferson|first1=J'na|title=JoJo Announces Music Imprint "Clover Music" With Interscope|url=https://www.vibe.com/2017/08/jojo-clover-music-interscope/|access-date=August 19, 2017|work=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=August 18, 2017|location=United States}}</ref>. У кастрычніку 2018 года {{Не перакладзена 3|YG Entertainment|3=ru}} аб’ядналася з Interscope Records у рамках глабальнага партнёрства для [[Blackpink]]. Interscope і Universal Music Group прадстаўлялі дзявочы гурт па ўсім свеце, за межамі Азіі<ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/pop/blackpink-interscope-records-umg-global-deal-yg-entertainment-8481273/|title=BLACKPINK Sign With Interscope Records & UMG in Global Partnership With YG Entertainment: Exclusive|magazine=Billboard|access-date=January 24, 2019}}</ref>. У маі 2019 года аўстралійскі [[поп-рок]] гурт [[5 Seconds of Summer]] падпісаў кантракт з Interscope Records пасля сыходу з [[Capitol Records]]. 27 сакавіка 2020 года гурт выпусціў свой чацвёрты студыйны альбом {{Не перакладзена 3|Calm (альбом)|Calm|4=Calm (album)}}''.'' Альбом меў камерцыйны поспех і атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ад крытыкаў, якія высока ацанілі мастацкі рост і сталасць гурта<ref>{{Citation|title=Calm by 5 Seconds of Summer|url=https://www.metacritic.com/music/calm/5-seconds-of-summer|language=en|access-date=May 19, 2020}}</ref>. Альбом трапіў у некалькі хіт-парадаў больш чым 25 краін. Альбом дасягнуў дзесяткі лепшых у 17 чартах і дэбютаваў на першым месцы ў Аўстраліі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aria.com.au/charts/albums-chart|title=ARIA Top 50 Albums Chart|website=aria.com.au|access-date=March 5, 2021}}</ref>, Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20200403/7502/|title=Official Albums Chart Top 100 {{!}} Official Charts Company|website=officialcharts.com|access-date=May 19, 2020}}</ref> і Шатландыі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20200403/40/|title=Official Scottish Albums Chart Top 100 {{!}} Official Charts Company|website=officialcharts.com|access-date=May 19, 2020}}</ref>. === 2024-цяперашні час: Рэарганізацыя ў рамках Interscope Capitol Labels Group === З 2024 года Interscope стаў флагманскім лэйблам — {{Не перакладзена 3|Група лэйблаў Interscope Capitol|Interscope Capitol Labels Group (ICLG)|ru|Список лейблов Universal Music}}. Лэйбл таксама падпісаў кантракт з амерыканскай спявачкай [[Джэніфер Хадсан]], якая ўпершыню працавала пад лэйблам UMG пасля чатырох розных лэйблаў [[Sony Music Entertainment|Sony Music]] з 2006 года. Спявачка таксама абвясціла, што выпусціць свой чацвёрты альбом ''The Gift of Love'', свой першы калядны альбом, які выйшаў 18 кастрычніка 2024 года. == Карпаратыўная эвалюцыя == == Аперацыі == Interscope працуе ў рамках Interscope Capitol Labels Group (ICLG) Universal Music Group, курыруючы шырокі спектр лэйблаў і глабальных партнёрстваў у розных жанрах. == Крытыка і спрэчкі == === Затрымкі з выхадам альбомаў === Некалькі выканаўцаў раскрытыкавалі Interscope за затрымку выхаду альбомаў. Лэйбл быў уцягнуты ў спрэчкі з-за затрымкі выхаду другога альбома спевака {{Не перакладзена 3|Білал (спявак)|Білал|ru|Билал (певец)}} ''Love for Sale'' з-за яго творчага кіраўніцтва<ref>{{Cite web|url=https://www.wbur.org/artery/2018/11/26/bilal-isabella-stewart-gardner-rise-series|title=Bilal Brings Creative Resistance to the Isabella Stewart Gardner Museum|author=Gray|first=Arielle|date=November 26, 2018|publisher=[[WBUR]]|access-date=July 20, 2020}}</ref>. Dr. Dre дапамагаў Білалу ў стварэнні альбома, выконваючы абмежаваную ролю<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/bilal-mn0000057280/biography|title=Bilal|author=Kellman|first=Andy|date=n.d.|publisher=[[AllMusic]]|access-date=August 12, 2020}}</ref>. Пасля таго, як ён зліўся ў 2006 годзе, Interscope, як вядома, адклаў рэліз на нявызначаны тэрмін<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2011/01/26/133189878/bilal-on-world-cafe|title=Bilal on World Cafe|date=January 26, 2011|publisher=[[NPR]]|access-date=August 15, 2020}}</ref>, што выклікала чуткі пра тое, што лэйбл наўмысна зліў яго<ref>{{cite magazine|author=Aewing|date=August 5, 2010|url=https://hiphopdx.com/news/id.11868/title.bilal-talks-love-for-sale-leaks-working-with-nottz-88-keys|title=Bilal Talks 'Love for Sale' Leaks, Working with Nottz & 88-Keys|magazine=[[HipHopDX]]|access-date=August 15, 2020|url-status=dead}}</ref>. У 2013 годзе выданне M.I.A заявіла, што яе альбом ''Matangi'' быў затрыманы, бо лэйбл палічыў, што запіс, які яна здала, быў «занадта пазітыўным» для яе прыхільнікаў<ref>{{cite magazine|author=Aewing|date=August 5, 2010|url=https://hiphopdx.com/news/id.11868/title.bilal-talks-love-for-sale-leaks-working-with-nottz-88-keys|title=Bilal Talks 'Love for Sale' Leaks, Working with Nottz & 88-Keys|magazine=[[HipHopDX]]|access-date=August 15, 2020|archive-date=17 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617011701/https://hiphopdx.com/news/id.11868/title.bilal-talks-love-for-sale-leaks-working-with-nottz-88-keys|url-status=dead}}</ref>. У 2010 годзе рэперка Eve пакінула Interscope пасля трохгадовай затрымкі выхаду яе альбома ''Lip Lock<ref>{{cite news|last1=Cline|first1=Georgette|title=Eve Reveals Frustrations With Interscope Records Over 'Lip Lock' Album Delay|url=http://theboombox.com/eve-interscope-records/|access-date=September 26, 2015|publisher=The Boombox|date=July 5, 2012}}</ref>''. [[Blink-182]], {{Не перакладзена 3|All Time Low|3=ru}} і [[50 Cent]] таксама раскрытыкавалі Interscope<ref>{{Cite web|url=http://www.gigwise.com/news/77228/blink-182-split-from-major-label-..|title=BLINK-182 SPLIT FROM MAJOR LABEL INTERSCOPE, NOW UNSIGNED|author=Carroll|first=Grace|website=Gigwise|date=October 24, 2012|access-date=September 26, 2015}}</ref>. === Элтан Джон === Абмяркоўваючы свой альбом 2006 года ''{{Не перакладзена 3|The Captain & the Kid}}'' з {{Не перакладзена 3|Кэмеран Кроў|Кэмеранам Кроў|ru|Кроу, Кэмерон}} у ''часопісе «Rolling Stone»,'' [[Элтан Джон]] сказаў: «Я быў вельмі раз’юшаны на Interscope Records, таму што яны выпусцілі яго, а потым адмовіліся. У мяне былі сустрэчы на поўдні Францыі, і я сказаў: „Я ведаю, што гэта не камерцыйны альбом, я проста хачу, каб ты зрабіў усё магчымае“, і яны адмовіліся ад яго, як ад лайна. Верагодна, таму я і не запісаў яшчэ адзін сольны альбом. Гэта было сапраўднае гора»<ref>{{cite magazine|date=October 10, 2013|title=Elton John: My Life in 20 Songs|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/elton-john-my-life-in-20-songs-20131010/gone-to-shiloh-with-leon-russell-0430689|magazine=Rolling Stone|access-date=September 1, 2017|archive-date=June 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614122042/http://www.rollingstone.com/music/pictures/elton-john-my-life-in-20-songs-20131010/gone-to-shiloh-with-leon-russell-0430689|url-status=dead}}</ref>. Пазней Джон вярнуўся ў Interscope ў ЗША ў 2019 годзе. === Nine Inch Nails === У 2007 годзе фронтмэн [[Nine inch nails|Nine Inch Nails]] [[Трэнт Рэзнар]] раскрытыкаваў Universal Music Group за завышаную цану на ''{{Не перакладзена 3|Year Zero|3=ru}}'' ў Аўстраліі. У інтэрв’ю мельбурнскай газеце ''Herald Sun'' ён сказаў, што супрацоўнік UMG заявіў, што ў NIN ёсць «асноўная аўдыторыя, якая будзе купляць усё, што мы выпускаем, таму мы можам браць больш… Сапраўдныя фанаты заплацяць колькі заўгодна»<ref>{{cite news|title=Q&A with Trent Reznor of Nine Inch Nails|url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/q-a-with-trent-reznor-of-nine-inch-nails/story-e6frf9hf-1111113550202|access-date=September 26, 2015|work=Melbourne Herald Sun|date=May 12, 2007}}</ref>. Nine Inch Nails падпісалі кантракт з [[Columbia Records]] у 2013 годзе. <ref>{{Cite web|url=http://www.spin.com/2013/08/trent-reznor-nine-inch-nails-hesitation-marks-columbia-spin-september-2013-cover-story/|title=Trent Reznor on Nine Inch Nails' Columbia Signing: 'I'm Not a Major Label Apologist'|author=Spin Staff|website=Spin|date=August 19, 2013|access-date=September 26, 2015}}</ref> === Die Antwoord === 7 лістапада 2011 года паведамлялася, што паўднёваафрыканскі хіп-хоп/рэйв-гурт {{Не перакладзена 3|Die Antwoord|3=ru}} пакідае Interscope Records з-за спрэчкі з лэйблам, які хацеў, каб іх другі студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Ten$ion}}'' быў перапрацаваны для «мэйнстрымнай прывабнасці»<ref>{{Cite web|url=http://boingboing.net/2011/11/07/dieantwoordleave.html|title=Die Antwoord leave Interscope, will release 'TEN$ION' on their own new indie label|date=November 7, 2011|publisher=Boing Boing}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.spin.com/2012/02/die-antwoords-totally-insane-words-wisdom/|title=Die Antwoord's Totally Insane Words of Wisdom|website=SPIN|date=February 7, 2012}}</ref>. Праблемы з Interscope ўпершыню ўзніклі, калі гурт вырашыў, што галоўным сінглам для свайго другога альбома будзе «Fok julle naaiers» (у вольным перакладзе «Да чорта вас, вырадкі»). ''Ten$ion'' быў у рэшце рэшт выпушчаны на лэйбле Zef Recordz у пачатку 2012 года<ref>{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/die-antwoord-dump-interscope-records-258390|title=Did Die Antwoord Dump Interscope Records?|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=November 7, 2011}}</ref>. === Кендрык Ламар і Top Dawg Entertainment === 15 сакавіка 2015 года альбом [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]] ''[[To Pimp a Butterfly]]'' выйшаў на [[iTunes]], [[Spotify]] і [[Google Play]] за восем дзён да запланаванай даты рэлізу (23 сакавіка). Генеральны дырэктар {{Не перакладзена 3|Top Dawg Entertainment}} Энтані Тыфіт абвінаваціў Interscope ў ненаўмысным рэлізе альбома і напісаў у твітэры: «Я асабіста хацеў бы падзякаваць Interscope за тое, што яны сапсавалі наш рэліз. Хтосьці павінен заплаціць за гэтую памылку. #TOP!»<ref>{{Cite web|url=http://allhiphop.com/2015/03/16/tde-ceo-anthony-top-dawg-tiffith-kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-interscope/|title=TDE CEO Anthony "Top Dawg" Tiffith Blames Interscope For Kendrick Lamar's Album Leak|date=March 15, 2015|publisher=AllHipHop.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rapdose.com/2015/03/16/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly-album-leaked-by-itunes|title=Kendrick Lamar 'To Pimp A Butterfly' Album Leaked By iTunes|publisher=Rapdose.com|access-date=March 17, 2015}}</ref>. Пазней твіт быў выдалены. На наступны дзень магчымасць куплі альбома была выдалена з iTunes. Альбом дэбютаваў на першым месцы пасля афіцыйнага рэлізу<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/update-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly-gets-surprise-digital-6502232/|title=Update: Kendrick Lamar's 'To Pimp a Butterfly' Gets Surprise Digital Release|magazine=Billboard|access-date=March 17, 2015}}</ref>. === Меркаванае веданне пра сэксуальныя гвалты над Мэрылінам Мэнсанам === У студзені 2023 года быў пададзены пазоў аб сэксуальным гвалце, у якім сцвярджалася, што Interscope і яе цяпер неіснуючая даччыная кампанія {{Не перакладзена 3|Nothing Records|3=ru}} ведалі пра сэксуальны гвалт, учынены [[Мэрылін Мэнсан|Мэрылінам Мэнсанам]] у дачыненні да дзяўчыны ў 1990-х гадах, калі ён падпісаў кантракт з Nothing Records<ref>{{cite news|url=https://deadline.com/2023/01/marilyn-manson-sexual-assault-lawsuit-2-1235244460/|title=Marilyn Manson Sued By Woman Who Claims Singer Sexually Assaulted Her When She Was A Minor|first=Ted|last=Johnson|publisher=Deadline Hollywood|date=January 30, 2023|accessdate=March 31, 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2023/jan/30/marilyn-manson-additional-sex-charges-new-york|title=Marilyn Manson faces more assault allegations|author=Pengelly, Martin|work=The Guardian|date=January 30, 2023|access-date=March 31, 2023}}</ref>. == Юрыдычныя пытанні == === Rock-It Cargo === У верасні 2011 года федэральныя пракуроры паведамілі, што будынак Interscope Geffen A&M Records выкарыстоўваўся наркагандлярамі ў якасці транспартнага цэнтра<ref>{{cite news|title=Cocaine Ring Used Music Label To Ship Drugs Feds: "Pickups and deliveries" made from Interscope|url=http://www.thesmokinggun.com/documents/interscope-records-cocaine-shipments-654820|access-date=May 20, 2015|publisher=[[The Smoking Gun]]|date=September 15, 2011}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Упраўленне па барацьбе з наркотыкамі|3=ru|4=Управление по борьбе с наркотиками}} правяло праверку па гэтай справе, якая доўжылася цэлы год, і заявіла, што офісы Interscope Records у [[Лос-Анджэлес]]е выкарыстоўваліся для збору і дастаўкі сотняў кілаграмаў какаіну ў 2010 і 2011 гадах. Rock-It Cargo, суднаходная кампанія, якая мае велізарны спіс музычных кліентаў, адправіла музычныя кейсы, у якіх меркавана ўтрымліваліся наркотыкі, у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёркскіх]] студыях<ref>{{cite magazine|last1=Perpetua|first1=Matthew|title=Feds: Drug Ring Used Major Record Label's Offices|url=https://www.rollingstone.com/music/news/feds-drug-ring-used-interscope-offices-20110916|access-date=May 20, 2015|magazine=[[Rolling Stone]]|date=September 16, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/1169446/interscope-offices-used-by-cocaine-ring-federal-documents-say|title=Interscope Offices Used by Cocaine Ring, Federal Documents Say|date=September 15, 2011|access-date=May 20, 2015|agency=Billboard Staff|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref>. Interscope Geffen A&M адрэагавала на прэтэнзіі заявай, у якой гаварылася: «няма ніякіх доказаў таго, што хто-небудзь з супрацоўнікаў UMG або Interscope Records меў якое-небудзь дачыненне да незаконнага абароту наркотыкаў, які пераследуецца гэтым офісам, а таксама якіх-небудзь звестак аб змесціве якіх-небудзь пасылак, якія нібыта былі адпраўленыя ў іх офісы. Акрамя таго, ні UMG, ні Interscope Records не з’яўляюцца прадметам або аб’ектам расследавання. UMG і Interscope працягнуць супрацоўнічаць з пракуратурай Злучаных Штатаў па гэтым пытанні»<ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20150626111505/http://www.completemusicupdate.com/article/interscope-responds-to-drugs-network-claims/|url-status=dead}}</ref>. === Trauma і JCOR === У 1997 годзе {{Не перакладзена 3|Trauma Records}} падала пазоў на суму 100 мільёнаў долараў супраць Interscope, абвінаваціўшы кампанію ў махлярстве і невыкананні двухгадовага абяцання ўнесці No Doubt у рэестр Trauma. Пасля чатырохмесячнага спрэчкі партнёрства было скасавана ў пазасудовым парадку. Кіраўнікі Trauma Records, як паведамляецца, атрымалі дадаткова 3 мільёны даляраў; No Doubt засталася ў Interscope<ref>{{cite news|last1=Phillips|first1=Chuck|title=Interscope, Trauma Settle Legal Disputes|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-aug-29-fi-26921-story.html|access-date=September 26, 2015|work=Los Angeles Times|date=August 20, 1997}}</ref>. У 2002 годзе заснавальнік JCOR {{Не перакладзена 3|Джэй Фэйрс|4=Jay Faires}} падаў заяву аб парушэнні кантракту на суму 30 мільёнаў даляраў, у якім сцвярджалася, што Interscope ўтоіла мільёны долараў, каб вывесці яе з бізнесу. Interscope адказала, што JCOR схавала сваё сапраўднае фінансавае становішча на момант падпісання дыстрыб’ютарскага кантракту і спрабавала выкарыстаць грошы Interscope для фінансавання свайго бізнесу<ref>{{cite news|last1=Strauss|first1=Neil|title=The Media Business; Lawsuit Spotlights Tensions Among Record Companies|url=https://www.nytimes.com/2002/11/22/business/the-media-business-lawsuit-spotlights-tensions-among-record-companies.html|access-date=September 26, 2015|work=The New York Times|date=November 22, 2002}}</ref>. == Мастакі == * Спіс выканаўцаў Interscope Records == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Interscope Records]] jr6t2rvc1rz5px18v4vjc4aun34vxl5 0 796810 5159213 5070667 2026-06-28T13:41:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159213 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Чырвоная зара}} {{значэнні|Чырвоная зорка (значэнні)}} {{значэнні|Запаветы Леніна}} {{Газета |назва = Драгічынскі веснік |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = раённая газета |фармат = |заснаванне = [[кастрычнік]] [[1939]] |спыненне публікацый = |заснавальнікі = [[Драгічынскі раённы выканаўчы камітэт]]<br>[[Драгічынскі раённы Савет дэпутатаў]]<br>Калектыў рэдакцыі |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = беларуская, руская |перыядычнасць = 1 раз на тыдзень |аб’ём = |тыраж = {{num|4065}} (на 2025) |галоўны офіс = 225612, [[Брэсцкая вобласць]], г. [[Драгічын]], [[Вуліца 17 верасня (Драгічын)|вул. 17 Верасня]], 3 |ISSN = |вэб-сайт = drogichin.by }} '''«Драгі́чынскі ве́снік»''' — раённая газета [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Выдаецца з [[кастрычнік]]а [[1939]] года. Рэдакцыя размяшчаецца ў г.&nbsp;[[Драгічын]]е па адрасе [[Вуліца 17 верасня (Драгічын)|вуліца 17 Верасня]], 3<ref name="drogichin"/>. Заснавальнікамі з’яўляюцца [[Драгічынскі раённы выканаўчы камітэт]], [[Драгічынскі раённы Савет дэпутатаў]] і калектыў рэдакцыі. Выходзіць адзін раз на тыдзень на беларускай і рускай мовах<ref name="belency"/>. Галоўны рэдактар — [[Генадзь Канстанцінавіч Дзяюн|Генадзь Дзяюн]] (паводле звестак на 2025 год)<ref name="drogichin">{{cite web|url=https://www.drogichin.by/kontakty/|title=Контакты|publisher=Драгічынскі веснік|accessdate=19 снежня 2025|archive-date=23 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260123151452/https://www.drogichin.by/kontakty/|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя == === Даваенны перыяд === Газета заснавана ў [[кастрычнік]]у [[1939]] года пад назвай ''«Чырвоная зара»'' як орган [[Драгічынскі раённы камітэт КПБ|Драгічынскага райкама КП(б)Б]] і [[Драгічынскі раённы Савет дэпутатаў|раённага Савета дэпутатаў працоўных]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Выходзіла да [[20 чэрвеня]] [[1941]] года<ref name="belency"/>. === У гады вайны === Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] газета з’яўлялася органам [[Драгічынскі падпольны райкам КП(б)Б|Драгічынскага падпольнага райкама КП(б)Б]] і выходзіла пад назвай ''«Красная заря»''. Друкавалася пры штабе [[Партызанская брыгада імя В. М. Молатава|партызанскай брыгады імя В. М. Молатава]]. За перыяд з [[25 кастрычніка]] [[1943]] года да [[26 сакавіка]] [[1944]] года было выдадзена 36 нумароў агульным тыражом 4,4 тыс. экзэмпляраў; вядомы 24 нумары. Газета выходзіла на [[руская мова|рускай мове]]. Рэдактарам быў [[Я. П. Пчолка|Я.&nbsp;П.&nbsp;Пчолка]]<ref name="belency"/>. === Пасляваенны перыяд === Пасля вызвалення Беларусі выданне працягнулася пад назвай ''«Чырвоная зорка»'' (да [[25 красавіка]] [[1962]]). Пасля перапынку выданне было адноўлена [[9 сакавіка]] [[1963]] года пад назвай ''«Запаветы Леніна»''. З [[1965]] года газета з’яўлялася органам [[Драгічынскі раённы камітэт КПБ|Драгічынскага райкама КПБ]] і [[Драгічынскі раённы Савет дэпутатаў|раённага Савета дэпутатаў працоўных]] (з [[1977]] года — Савета народных дэпутатаў) [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]<ref name="belency"/>. З [[1990]] года газета выдаецца пад сучаснай назвай ''«Драгічынскі веснік»''<ref name="belency">{{cite web|url=https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/3203/?sphrase_id=17305|title=«КРАСНАЯ ЗАРЯ»|publisher=Беларуская энцыклапедыя|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://drogichin.by}} {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Падпольны друк Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Культура Драгічынскага раёна]] 5i6p6nhak5j4ae91aoyteu71jwgj7v6 0 797104 5159221 5158933 2026-06-28T14:31:47Z ~2026-37054-21 170418 /* Чэрвень */ 5159221 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. * [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР. * [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008). * [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] 7aeho3euoaw9ronbqeen5tclmdu4uve 5159354 5159221 2026-06-28T19:49:33Z DobryBrat 5701 спасылка 5159354 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. * [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР. * [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008). * [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] 72jgcmyv9kyjaxjthjpjs6995qqkkf6 0 797873 5159232 5076583 2026-06-28T15:17:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159232 wikitext text/x-wiki {{Часопіс | назва = Дружба народов | арыгінал назвы = | лагатып = | выява = | шырыня = | подпіс = | спецыялізацыя = літаратурны часопіс | перыядычнасць = 1 раз у месяц | скарачэнне = | мова = [[руская мова|руская]] | адрас рэдакцыі = 117218, Масква, вул. Кржыжаноўскага, 13, стар. 2 | галоўны рэдактар = [[Сяргей Аляксандравіч Надзееў|С. А. Надзееў]] | заснавальнікі = | выдавец = | краіна = {{Сцягафікацыя|Расія}} (з 1991)<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} (да 1991) | заснаванне = [[1939]] | апошні выпуск = | аб’ём = 256 палос | камплектацыя = | тыраж = 1200 (2017)<ref name="Rucont">{{cite web|url=https://rucont.ru/file.ashx?guid=f0b51bfd-0913-4da5-a9ff-b0e25adf94f1|title=Дружба народов №6 2017|website=Rucont.ru|accessdate=2026-01-05|lang=ru}}</ref> | ISSN = | eISSN = | доступ = | узнагароды = | вэб-сайт = [http://xn--80aabggdk2dkbof7a.com/ дружбанародов.com] }} '''«Дружба народов»''' ({{lang-be|Дружба народаў}})&nbsp;— савецкі, а пазней расійскі літаратурна-мастацкі [[часопіс]], заснаваны ў сакавіку [[1939]] года. У савецкі час з’яўляўся органам [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], з 1991 года&nbsp;— прыватнае выданне. == Гісторыя == Часопіс быў заснаваны ў 1939 годзе як [[альманах]] для папулярызацыі твораў пісьменнікаў саюзных рэспублік у перакладзе на рускую мову. Спачатку выдаваўся нерэгулярна (з перапынкам з чэрвеня 1941 па кастрычнік 1943 года). З 1949 года выходзіў кожныя два месяцы, а з 1955 года стаў штомесячнікам і атрымаў статус часопіса<ref name="history">{{cite web|url=http://xn--80aabggdk2dkbof7a.com/druzhba-narodov|title="Дружба народов". Первые полвека (1939 - 1989)|website=дружбанародов.com|date=2025-05-11|accessdate=2026-01-05|lang=ru}}</ref>. У паслясавецкі перыяд захаваўся ўхіл на публікацыю твораў прадстаўнікоў народаў былога [[СССР]]. У 2000-я гады фінансавае становішча часопіса пагоршылася. У 2012 годзе рэдакцыя страціла сваё памяшканне з-за заканчэння арэнды і была вымушана пераехаць у будынак фонду «Рускі свет»<ref name="russia_k">{{cite web|url=http://tvkultura.ru/article/show/article_id/2569|title=Редакция журнала «Дружбы народов» остается без помещения|website=Россия К|date=2012-07-03|accessdate=2026-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913203114/http://tvkultura.ru/article/show/article_id/2569|archive-date=2015-09-13|url-status=live|lang=ru}}</ref><ref name="mk">{{cite web|url=http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/pisatel-aleksandr-ebanoidze-zabota-odna-kak-by-ne-zagnutsya-v-god-literatury.html|title=Писатель Александр Эбаноидзе: «Забота одна — как бы не загнуться в Год литературы»|author=Дардыкина Н.|website=Московский комсомолец|date=2015-05-29|accessdate=2026-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602153055/http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/pisatel-aleksandr-ebanoidze-zabota-odna-kak-by-ne-zagnutsya-v-god-literatury.html|archive-date=2015-06-02|url-status=live|lang=ru}}</ref>. З 2013 года часопіс мае ўласны сайт і ўдзельнічае ў праекце «[[Журнальная зала]]»<ref>{{cite web|url=http://xn--80aabggdk2dkbof7a.com/|title=«Дружба народов» — официальный сайт|accessdate=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615122757/http://xn--80aabggdk2dkbof7a.com/|archive-date=2022-06-15|url-status=live|lang=ru}}</ref>. == Галоўныя рэдактары == * [[Георгій Аляксандравіч Ржанаў]] (з сакавіка 1939, адк. рэдактар) * [[Пётр Андрэевіч Паўленка]] (з 1939) * [[Віктар Віктаравіч Гольцаў]] (1949—1955) * [[Барыс Андрэевіч Лаўранёў]] (з студзеня 1956) * [[Аляксей Аляксандравіч Суркоў]] (1958—1960) * [[Васіль Аляксандравіч Смірноў (пісьменнік)|Васіль Аляксандравіч Смірноў]] (1960—1965) * [[Сяргей Аляксеевіч Баруздзін]] (1966—1991) * [[Аляксандр Аляксеевіч Рудэнка-Дзясняк]] (1991—1992) * [[Вячаслаў Аляксеевіч П'ецух]] (1993—1995) * [[Аляксандр Луарсабавіч Эбанаідзэ]] (1995—2016) * [[Сяргей Аляксандравіч Надзееў]] (з 2017) == Кніжны дадатак == У савецкі час выпускаліся кніжныя дадаткі да часопіса, у тым ліку серыі «Бібліятэка класікаў літаратур народаў СССР», «Бібліятэка гістарычных раманаў народаў СССР», «Пяцьдзясят гадоў савецкага рамана» і «Бібліятэка савецкай прозы». == Аўтары == У розныя гады ў часопісе друкаваліся такія аўтары, як [[Віктар Пятровіч Астаф'еў|Віктар Астаф’еў]], [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|Васіль Быкаў]], [[Расул Гамзатавіч Гамзатаў|Расул Гамзатаў]], [[Леў Мікалаевіч Гумілёў|Леў Гумілёў]], [[Мікалай Аляксеевіч Забалоцкі|Мікалай Забалоцкі]], [[Сяргей Паўлавіч Залыгін|Сяргей Залыгін]], [[Фазіль Абдулавіч Іскандэр|Фазіль Іскандэр]], [[Віліс Тэнісавіч Лацыс|Віліс Лацыс]], [[Булат Шалвавіч Акуджава|Булат Акуджава]], [[Анатоль Навумавіч Рыбакоў|Анатоль Рыбакоў]], [[Юльян Сямёнавіч Сямёнаў|Юльян Сямёнаў]], [[Аляксандр Трыфанавіч Твардоўскі|Аляксандр Твардоўскі]], [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карней Чукоўскі]], [[Васіль Макаравіч Шукшын|Васіль Шукшын]] і іншыя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|lang=ru|url=http://xn--80aabggdk2dkbof7a.com/|title=Афіцыйны сайт часопіса «Дружба народов»}} * {{cite web|lang=ru|url=https://magazines.gorky.media/druzhba|title=Старонка часопіса ў «Журнальнай зале»|website=Журнальная зала|access-date=5 студзеня 2026|archive-date=1 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250401132659/https://magazines.gorky.media/druzhba|url-status=dead}} [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Расіі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы СССР]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя часопісы]] [[Катэгорыя:Выданні, заснаваныя ў 1939 годзе]] t2wmt9i2txck2memff1ndezrz9bqin6 0 798444 5159400 5081259 2026-06-29T07:38:24Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]; +[[Катэгорыя:Арганізацыі Польшчы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159400 wikitext text/x-wiki '''iSANS''' ([[Міжнародная сетка стратэгічных дзеянняў у галіне бяспекі]], [[Англійская мова|англ]].: ''[[International Strategic Action Network for Security]]'') – міжнародная экспертная ініцыятыва і [[аналітычны цэнтр]] ([[think tank]]), заснаваныя ў 2018 годзе ў Варшаве беларускім грамадска-палітычным дзеячом [[Уладзімір Аляксеевіч Кобец|Уладзем Кобцам]]. Арганізацыя займаецца аналізам пытанняў бяспекі, у тым ліку гібрыдных пагроз дэмакратыі, вяршэнству закона і дзяржаўнаму суверэнітэту ў краінах Заходняй, Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, а таксама ў рэгіёне Еўразіі. == Гісторыя == Экспертная сетка iSANS была ўпершыню прадстаўлена ў публічнай прасторы ў красавіку 2019 года. У яе склад увайшлі эксперты, медыяактывісты і журналісты з [[Беларусь|Беларусі]], краін [[Усходняе партнёрства|Усходняга партнёрства]], [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Канада|Канады]].<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/isans-dlya-russia-pogloshcheniye-belarus|title=iSANS: для России поглощение Беларуси стало магистральным направлением|first=Александр|last=Отрощенков|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2019-04-15|access-date=2026-01-12}}</ref> Першапачатковыя аналітычныя матэрыялы iSANS распаўсюджваліся з абмежаваным доступам і прадстаўляліся ў фармаце ''[[off the record]]'' для абмежаванага кола спецыялістаў у сферы бяспекі, дыпламатаў і іншых зацікаўленых асоб.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/isans-dlya-russia-pogloshcheniye-belarus|title=iSANS: для России поглощение Беларуси стало магистральным направлением|first=Александр|last=Отрощенков|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2019-04-15|access-date=2026-01-12}}</ref> == Кіраўніцтва == '''[[Уладзімір Аляксеевіч Кобец|Улад Кобец]]''' – дырэктар міжнароднай ініцыятывы iSANS.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33630091.html|title=Вайна, рубель, санкцыі, палітвязьні. Вялікае апытаньне Свабоды пра 2026 год|first=Юры|last=Дракахруст|website=Радыё Свабода|date=2026-01-02|access-date=2026-01-12}}</ref> '''[[Наталля Андрэеўна Каляда|Наталля Каляда]]''' – прадстаўніца iSANS у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]].<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/natalja-kaljada-i-sikorski-obsudili-politzakljuchennyh-i-otmenu-vizovyh-ogranichenij-dlja-belarusov|title=Наталья Каляда и Сикорски обсудили политзаключенных и отмену визовых ограничений для беларусов|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2025-05-19|access-date=2026-01-12}}</ref> == Дзейнасць == Дзейнасць iSANS засяроджана на аналізе сетак уплыву, у тым ліку фальшывых грамадскіх ініцыятыў, сетак дэзінфармацыі і прапаганды, а таксама групаў нянавісці. Арганізацыя таксама вывучае пытанні эканамічнага пранікнення, экспарту карупцыйных практык, сакрэтных аперацый і ваенных пагроз. Ініцыятыва аб’ядноўвае экспертаў з акадэмічным і практычным досведам з розных краін, якія працуюць у [[Еўропа|Еўропе]] і [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. У межах сваёй дзейнасці iSANS супрацоўнічае з прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасці, сродкаў масавай інфармацыі, акадэмічных устаноў, нацыянальных урадаў і міжнародных арганізацый. == Публічныя выступленні і даклады == У 2019<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.csce.gov/hearings/not-so-good-neighbors/|title=Not-So-Good Neighbors|last=stacy|website=CSCE|date=2019-11-18|access-date=2026-01-12}}</ref> і 2021<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.csce.gov/hearings/seeking-justice-and-freedom-belarus/|title=Seeking Justice and Freedom in Belarus|last=stacy|website=CSCE|date=2021-09-16|access-date=2026-01-12}}</ref> гадах эксперты iSANS [[Андрэй Елісееў]] і [[Серж Харытонаў]] прадстаўлялі у Кангрэсе ЗША падчас пасяджэнняў [[Камісія па Бяспецы і Супрацоўніцтве ў Еўропе (ЗША)|Камісіі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Commission_on_Security_and_Cooperation_in_Europe&oldid=1323756186|загаловак=Commission on Security and Cooperation in Europe|год=2025-11-23|мова=en|выданне=Wikipedia}}</ref> ([[Хельсінкская камісія ЗША|Хельсінкскай камісіі]]) публічныя даклады, прысвечаныя тэме расійскага ўплыву ў Еўропе. == Публікацыі == iSANS прадстаўляе публічную частку вынікаў сваіх даследаванняў у беларускіх, еўрапейскіх<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://euobserver.com/eu-and-the-world/ar1870a834|title=Time to pay attention to Belarus|website=EUobserver|date=2019-07-12|access-date=2026-01-12}}</ref>, і амерыканскіх<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://foreignpolicy.com/author/vladimir-kobets/|title=Vlad Kobets|first=Vlad|last=Kobets|website=Foreign Policy|date=2026-01-12|access-date=2026-01-12}}</ref> сродках масавай інфармацыі, а таксама рыхтуе аналітычныя матэрыялы і рэкамендацыі для нацыянальных палітыкаў. == Стаўленне рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі == У шэрагу публікацый [[Прапаганда ў Беларусі|дзяржаўная газета]] «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]», якая знаходзіцца пад кантролем [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], называла iSANS «шпіёнскай канторай» якая нібыта займалася падрыхтоўкай «[[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|бліцкрыгу супраць Беларусі]]»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/filosofiya-i-parokhody-.html|title=Андрей Муковозчик: Готовить постправду вместо реальной истории начинают уже сейчас|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-12-02|access-date=2026-01-12}}</ref> і «цесна звязаная з разведкамі і спецслужбамі».<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/dorogi-i-duraki.html|title=Андрей Муковозчик: Ямы на дорогах надо замечать самим, чтобы не быть дураками|first=Андрей|last=МУКОВОЗЧИК|website=www.sb.by|date=2023-02-14|access-date=2026-01-12}}</ref> Беларускія ўлады ніколі не прадставілі доказаў гэтых сцверджанняў. Праваабарончыя арганізацыі<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/395/7785/artykul/3620641,belarus-frees-123-political-prisoners-in-surprise-deal-with-united-states|title=Belarus frees 123 political prisoners in surprise deal with United States - English Section|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-01-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/12/26/in-belarus-the-shadow-political-prisoners_6748846_4.html|title=In Belarus, the shadow political prisoners|date=2025-12-26|access-date=2026-01-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/belarus/report-belarus/|title=Human rights in Belarus|website=Amnesty International|access-date=2026-01-12}}</ref>, эксперты ААН<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/02/belarus-human-rights-violations-remain-rampant-some-amounting-crimes-against|title=Belarus: Human rights violations remain rampant, some amounting to crimes against humanity, UN Group of Experts says|website=OHCHR|access-date=2026-01-12}}</ref> і амерыканскія ўлады<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://by.usembassy.gov/2024-country-reports-on-human-rights-practices-belarus/|title=2024 Country Reports on Human Rights Practices: Belarus|first=U. S. Mission In|last=Belarus|website=U.S. Embassy in Belarus|date=2025-08-13|access-date=2026-01-12}}</ref> адзначаюць, што [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым Аляксандра Лукашэнкі ў Беларусі]] сістэмна выкарыстоўвае абвінавачванні ў шпіянажы і іншых дзяржаўных злачынствах супраць іншадумцаў, журналістаў і апазіцыйных актывістаў як складнік шырэйшай практыкі [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнага пераследу]]. == Крыніцы == [[Катэгорыя:Беларускія think tanks]] <references /> [[Катэгорыя:Аналітычныя цэнтры]] [[Катэгорыя:Аналітычныя цэнтры ў Польшы]] [[Катэгорыя:Беларускія аналітычныя цэнтры]] [[Катэгорыя:Беларускія аналітычныя цэнтры ў Польшы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Польшчы]] 2pcn9uqr6yntykm5cp64tnfvo8ttkjr 0 803534 5159332 5115096 2026-06-28T19:10:42Z Rotondus 11765 дададзена [[Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159332 wikitext text/x-wiki '''Пыта́нне аб перада́чы Смале́ншчыны БССР''' — палітычны і тэрытарыяльны працэс у 1920-я гады, звязаны з прэтэнзіямі кіраўніцтва [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на далучэнне да рэспублікі тэрыторыі [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], [[Беларусы на Смаленшчыне|населенай пераважна]] этнічнымі [[беларусы|беларусамі]]. Працэс з'яўляўся часткай больш шырокай праграмы па [[Узбуйненне БССР|ўзбуйненні БССР]]. У выніку палітычнай барацьбы і супраціўлення смаленскіх губернскіх улад патрабаванні беларускага боку былі задаволены толькі часткова: у 1924 годзе са складу Смаленскай губерні ў БССР былі перададзены толькі [[Горацкі павет|Горацкі]] і частка [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага]] паветаў{{sfn|Дроздов|2024|с=32}}{{sfn|Кобец|2021|с=212}}. == Перадумовы і гістарычны кантэкст == [[Файл:Belarusians_-_on_Ethnic_Map_of_European_Russia_by_Aleksandr_Rittich_-_1875_AD_(Smolensk_region).jpg|міні|Тэрыторыя рассялення беларусаў у Смаленскай губерні паводле «[[Этнаграфічная карта Еўрапейскай Расіі (1875)|Этнаграфічнай карты Еўрапейскай Расіі]]» 1875 года, якая была вызначана пераважна паводле моўнага крытэрыю.]] У сярэдзіне XIX — пачатку XX стагоддзя заходняя частка Смаленскай губерні ўспрымалася этнографамі і лінгвістамі як арганічная частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускага этнічнага арэала]]. Паводле даследаванняў [[Якаў Аляксандравіч Салаўёў|Я.&nbsp;А.&nbsp;Салаўёва]] (1855), больш за палову жыхароў губерні (51&nbsp;%) адносілася да беларускага этнасу{{sfn|Кобец|2021|с=203–204}}. Фундаментальныя працы акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я.&nbsp;Ф.&nbsp;Карскага]] («[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]», 1903) і даныя [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|Усерасійскага перапісу насельніцтва 1897 года]] (якія фіксавалі 90&nbsp;% беларускамоўнага насельніцтва ў [[Краснінскі павет|Краснінскім павеце]]) пацвярджалі [[Беларусы на Смаленшчыне|прысутнасць значнай долі беларусаў]] на гэтых землях{{sfn|Кобец|2024|с=29}}. [[Файл:Першае ўзбуйненне БССР (1924). Перадача Горацкага і часткі Мсціслаўскага паветаў.jpg|міні|злева|Перадача Горацкага і часткі Мсціслаўскага паветаў у час першага ўзбуйнення БССР у 1924 годзе]] Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]] Смаленск стаў важным цэнтрам беларускага нацыянальна-дзяржаўнага будаўніцтва. У красавіку 1918 года горад стаў адміністрацыйным цэнтрам [[Заходняя вобласць (1917—1918)|Заходняй вобласці]], у якую ўваходзілі [[Віцебская губерня|Віцебская]], [[Магілёўская губерня|Магілёўская]] і [[Мінская губерня|Мінская губерні]]. Менавіта ў Смаленску 1 студзеня 1919 года была абвешчана [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь]] (ССРБ). Аднак ужо 16 студзеня 1919 года [[Цэнтральны камітэт РКП(б)]] прыняў рашэнне аб вылучэнні са складу ССРБ Віцебскай, Магілёўскай і Смаленскай губерняў і вяртанні іх у склад [[РСФСР]]{{sfn|Кодин|2024|с=181}}. Пазней, летам 1919 года, у склад Смаленскай губерні РСФСР былі перададзены [[Горацкі павет|Горацкі]] і [[Мсціслаўскі павет]]ы ліквідаванай [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]{{sfn|Кобец|2021|с=212}}. == Прэтэнзіі БССР у пачатку 1920-х гадоў == Пасля падпісання [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] тэрыторыя БССР абмяжоўвалася ўсяго шасцю паветамі былой Мінскай губерні. Гэта стварала парадаксальную сітуацыю: большасць этнічных беларусаў пражывала альбо ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]), альбо ў складзе РСФСР ([[Віцебская губерня|Віцебская]], [[Гомельская губерня|Гомельская]] і [[Смаленская губерня|Смаленская]] губерні){{sfn|Дроздов|2024|с=24–25}}. Кіраўніцтва БССР, [[старшыня ЦВК БССР]] [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|А.&nbsp;Р.&nbsp;Чарвякоў]], [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У.&nbsp;М.&nbsp;Ігнатоўскі]] і іншыя, пачало актыўна лабіяваць у [[Масква|Маскве]] пытанне аб далучэнні ўсходнебеларускіх тэрыторый. Галоўным аргументам стаў знешнепалітычны «польскі фактар». Беларускія камуністы даказвалі, што для паспяховага супрацьстаяння польскай [[паланізацыя|паланізацыі]] і прыцягнення сімпатый заходніх беларусаў да савецкай улады неабходна стварыць моцную, тэрытарыяльна цэласную Беларускую рэспубліку{{sfn|Борисенок|2013|с=128–130}}. У чэрвені 1923 года кіраўніцтва БССР падало ў ЦК РКП(б) дакладную запіску з патрабаваннем перадаць рэспубліцы Віцебскую, Гомельскую і Смаленскую губерні. У дачыненні да Смаленшчыны аўтары запіскі спасылаліся на тое, што каля 40&nbsp;% яе насельніцтва з'яўляецца беларускім, і таму прылеглыя да БССР раёны губерні павінны ўвайсці ў яе склад. Яны таксама рэзка пратэставалі супраць планаў [[Дзяржплан РСФСР|Дзяржплана РСФСР]] зрабіць Смаленск эканамічным цэнтрам усяго Заходняга краю, што, на іх думку, фактычна ліквідавала б эканамічную і палітычную самастойнасць Беларусі{{sfn|Дроздов|2024|с=30}}. == Супраціўленне смаленскіх улад == Ініцыятывы Менска і падтрымка гэтых ідэй з боку некаторых дзеячаў у Маскве, у прыватнасці, з боку [[Народны камісарыят замежных спраў СССР|Наркамата замежных спраў]], сутыкнуліся з надзвычай жорсткім супраціўленнем мясцовага савецкага і партыйнага кіраўніцтва Смаленскай губерні{{sfn|Дроздов|2024|с=31}}. Смаленскія ўлады катэгарычна не жадалі саступаць свае тэрыторыі і губляць эканамічны патэнцыял рэгіёну. Галоўным аргументам смаленскага кіраўніцтва стала сцвярджэнне аб тым, што беларускае насельніцтва губерні ўжо цалкам [[Абрусенне|абрусела]], не мае [[Нацыянальная самасвядомасць|нацыянальнай самасвядомасці]] і не жадае далучацца да БССР. Сапраўды, [[Усерасійскі перапіс насельніцтва 1920 года|савецкі перапіс 1920 года]] паказаў значнае зніжэнне долі беларусаў на Смаленшчыне (да 2,62&nbsp;%), што тлумачылася як палітыкай рэгістратараў, так і свядомым выбарам сялян, якія ў працэсе мадэрнізацыі аддавалі перавагу [[Руская мова|рускай мове]] і [[Руская культура|культуры]] як сродку сацыяльнага прасоўвання{{sfn|Кобец|2024|с=28–30}}. Улады Смаленска даказвалі, што ў іх губерні няма беларусаў, а ёсць толькі рускія, якія размаўляюць на крыху сапсаваным ці «мужыцкім» рускім дыялекце. Нават у дачыненні да тых паветаў, дзе захоўваліся [[Беларускія гаворкі ў Расіі|беларускія гаворкі]], мясцовыя чыноўнікі сцвярджалі аб поўнай адсутнасці жадання насельніцтва пераходзіць пад юрысдыкцыю Беларускай ССР{{sfn|Дроздов|2024|с=31}}. == Частковае рашэнне: Першае ўзбуйненне БССР == [[Палітбюро ЦК РКП(б)]], разглядаючы тэрытарыяльную спрэчку, стварыла спецыяльную камісію. Зыходзячы з геапалітычнай мэтазгоднасці, цэнтральнае кіраўніцтва прызнала неабходнасць [[Узбуйненне БССР|узбуйнення БССР]], але пайшло на кампраміс з расійскімі губернскімі ўладамі, значна ўрэзаўшы першапачатковыя патрабаванні беларусаў{{sfn|Борисенок|2013|с=129–130}}. 23 лістапада 1923 года ЦК РКП(б) прыняў папярэдняе рашэнне, якое праз месяц было скарэкціравана ў бок памяншэння тэрыторый, што перадаваліся. 4 лютага 1924 года [[Прэзідыум УЦВК РСФСР]] выдаў пастанову «Аб перадачы Беларусі раёнаў з пераважным беларускім насельніцтвам». Гэта рашэнне было канчаткова замацавана 13 сакавіка 1924 года{{sfn|Дроздов|2024|с=32}}. Што датычыцца Смаленскай губерні, то Масква адмовілася перадаваць БССР усе спрэчныя паветы. У склад Савецкай Беларусі былі вернуты толькі тыя тэрыторыі, якія да 1919 года ўваходзілі ў Магілёўскую губерню, а менавіта: * Цалкам [[Горацкі павет]] (цэнтр — горад [[Горкі]]). * Частка [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]] (горад [[Мсціслаў]] і шэсць яго валасцей){{sfn|Дроздов|2024|с=32}}{{sfn|Кобец|2021|с=212}}. Іншыя заходнія паветы Смаленскай губерні, Краснінскі, [[Рослаўльскі павет|Рослаўльскі]], [[Ельнінскі павет|Ельнінскі]], а таксама [[Веліжскі павет|Веліжскі]], які ў 1924 годзе быў перададзены з Віцебскай губерні ў [[Пскоўская губерня|Пскоўскую]], былі пакінуты ў складзе РСФСР, нягледзячы на наяўнасць там значнай долі этнічных беларусаў{{sfn|Кобец|2024|с=29}}. == Наступствы і беларусізацыя ў Смаленскай губерні == {{Гл. таксама|Беларусізацыя ў Смаленскай губерні}} Паколькі значная частка беларускага насельніцтва засталася ў межах Смаленскай губерні РСФСР, савецкае кіраўніцтва абавязала мясцовыя ўлады пачаць там працэс [[беларусізацыя|беларусізацыі]] — адкрываць беларускія школы і ўкараняць [[беларусазнаўства]]{{sfn|Кодин, Кобец. Смоленщина|2019|с=173–174}}. Аднак гэта палітыка на Смаленшчыне сутыкнулася з адкрытым сабатажам чыноўнікаў і абыякавасцю самога насельніцтва, якое працягвала імкліва асімілявацца. Школы, якія афіцыйна лічыліся беларускімі, часта працягвалі працаваць на рускай мове з-за адсутнасці кадраў, а прысланыя з Мінска падручнікі хаваліся на складах{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=93–94}}. У 1926 годзе быў праведзены другі этап узбуйнення БССР (далучаны [[Гомельскі павет]] і [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкі павет]]), але ён ужо не закрануў тэрыторыю Смаленшчыны{{sfn|Дроздов|2024|с=32–33}}. З пачаткам 1930-х гадоў на фоне [[Барацьба з нацдэмаўшчынай|барацьбы з «нацыянал-дэмакратызмам»]] палітыка беларусізацыі ў расійскіх рэгіёнах была канчаткова згорнута, а пытанне аб далейшай перадачы тэрыторый Смаленшчыны ў склад БССР больш ніколі не ўзнімалася на дзяржаўным узроўні{{sfn|Кобец, Кодин|2023|с=164–166}}. == Глядзіце таксама == * [[Узбуйненне БССР]] * [[Беларусы на Смаленшчыне]] * [[Беларусізацыя ў Смаленскай губерні]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Юрый Аркадзевіч Барысёнак|Борисенок Ю. А.]]|загаловак=На крутых поворотах белорусской истории: Общество и государство между Польшей и Россией в первой половине XX века|месца=Масква|выдавецтва=Родина МЕДИА|год=2013|старонак=351|ref=Борисенок}} * {{артыкул|аўтар=[[Канстанцін Сяргеевіч Драздоў|Дроздов К. С.]]|загаловак=Политика белорусизации в БССР и РСФСР в контексте советско-польского противостояния 1920-х — начала 1930-х гг.: современные подходы в изучении проблемы|выданне=Россия и Беларусь: история и культура в прошлом и настоящем: материалы исследовательского проекта по белорусоведению|тып=зборнік|рэдактар=Е. В. Кодин|месца=Смаленск|выдавецтва=Изд-во СмолГУ|год=2024|выпуск=10|старонкі=24–42|ref=Дроздов}} * {{артыкул|аўтар=[[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=«Приговоренные к белорусизации»: смоленские белорусы в 1920-е годы (к вопросу о численности)|выданне=[[Известия Смоленского государственного университета]]|год=2021|нумар=1(53)|старонкі=199–217|doi=10.35785/2072-9464-2021-53-1-199-217|ref=Кобец}} * {{артыкул|аўтар=[[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=Саморусификация белорусов в российско-белорусском приграничье в конце XIX — начале XX в.: динамика, причины, результаты|выданне=История повседневности|год=2024|нумар=4|старонкі=24–40|doi=10.35231/25422375_2024_4_24|ref=Кобец}} * {{артыкул|аўтар=[[Яўген Уладзіміравіч Кодзін|Кодин Е. В.]]|загаловак=Белорусский фронтир 1920-х годов: состоялась ли белорусизация в российско-белорусском приграничье?|выданне=Журнал Фронтирных Исследований|год=2024|том=9|нумар=3|старонкі=175–199|doi=10.46539/jfs.v9i3.592|ref=Кодин}} * {{артыкул|аўтар=[[Яўген Уладзіміравіч Кодзін|Кодин Е. В.]], [[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=Смоленщина, 1921–1925 годы: белорусизация сверху?|выданне=[[Известия Смоленского государственного университета]]|год=2019|нумар=2(46)|старонкі=164–177|ref=Кодин, Кобец. Смоленщина}} * {{кніга|аўтар=[[Яўген Уладзіміравіч Кодзін|Кодин Е. В.]], [[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=Белорусизация на Смоленщине, 1920-е годы|месца=Смаленск|выдавецтва=Изд-во СмолГУ|год=2021|старонак=165|ref=Кодин, Кобец}} * {{артыкул|аўтар=[[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]], [[Яўген Уладзіміравіч Кодзін|Кодин Е. В.]]|загаловак=Белорусизация на Смоленщине со страниц газеты «Рабочий путь», 1920–1930-е годы|выданне=[[Известия Смоленского государственного университета]]|год=2023|нумар=2(62)|старонкі=150–169|doi=10.35785/2072-9464-2023-62-150-169|ref=Кобец, Кодин}} {{Фарміраванне межаў Беларусі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-07}} [[Катэгорыя:Узбуйненне БССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смаленскай вобласці]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:1924 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусізацыя]] [[Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны]] ryeut0o0mhdvgb08c2mcrj1u6lfs8lf 3 804976 5159368 5140508 2026-06-28T21:06:18Z IshaBarnes 124956 /* Германішкі */ новы падраздзел 5159368 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:48, 29 сакавіка 2026 (+03) == Бібліяграфія == Вітаю. Бібліяграфічныя запісы (найменні і апісанні кніг, артыкулаў і іншых выданняў) заўсёды даюцца на мове арыгіналу, ніколі нідзе іх не перакладаюць. І ўсё скрозь вікіфікоўваць не трэба, у артыкуле не трэба дзесяць спасылак "Віцебская вобласць", даволі адной на пачатку, яшчэ ёсць і ў шаблоне-картцы. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:12, 12 мая 2026 (+03) == Германішкі == Добры дзень. Я адкаціў праўку ў артыкуле пра Германішкі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?diff=5159363], бо Эталон не дазваляе праглядзець змест дакумента цалкам. Пакуль naviny.by недаступныя можна глядзець архіваваную версію. Пра нематэрыяльную спадчыну дадаў асобна. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:06, 29 чэрвеня 2026 (+03) qc3fkit457xeh62bcnfj109fr2n91no 0 808942 5159274 5150252 2026-06-28T16:51:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5159274 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Dubrovno (Vitebsk region) 2a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Дуброўне''' (кастрычнік — 6 снежня 1941) — [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Дуброўна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Паводле перапісу насельніцтва 1939 года ў Дуброўне пражывала 2119 яўрэяў — 21,37% жыхароў горада{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=285}}. Дуброўна было захоплена [[вермахт|нямецкай арміяй]] 16 ліпеня 1941 года. Акупацыя працягвалася амаль 3 гады — да 26 чэрвеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Дубровенскi раён»|1997|с=329}}. Адразу пасля акупацыі [[нацысты]] ўвялі для яўрэяў дыскрымінацыйныя меры, забараніўшы ім пасля 18.00 з’яўляцца на вуліцы, пакідаць пасёлак без асаблівага дазволу, здымаць павязкі з [[Зорка Давіда|шасціканцовай зоркай]]. Пасля татальнай рэгістрацыі насельніцтва ўсіх працаздольных яўрэяў акупанты выкарыстоўвалі на фізічна цяжкіх работах, а дзяцей прымушалі чысціць казармы і прыбіральні. Нацысты і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністы]] беспакарана здзекаваліся над яўрэямі, часта збіваючы іх{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=285}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у кастрычніку 1941 года акупанты сагналі каля 2000 яўрэяў у некалькі двухпавярховых дамоў на вуліцы Левабярэжнай, прымусіўшы іх размясціцца ў невыноснай цеснаце<ref name=autogenerated2>''Аркадий Шульман.'' [http://mishpoha.org/n25/25a06.shtml На родине моих снов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101207000402/http://mishpoha.org/n25/25a06.shtml |date=7 снежня 2010 }}</ref>. 6 снежня 1941 г. каля льнозавода, побач з габрэйскімі могілкамі, у пясчаным кар’еры, там, дзе цяпер вуліца Віцебская, былі расстраляныя з кулямётаў больш за 1500 прадстаўнікоў (за дваром фабрыкі «Дняпроўская мануфактура»<ref name=autogenerated2 />). Агульная колькасць забітых яўрэяў у Дуброўне, па дадзеных «Даведніка аб месцах прымусовага ўтрымання грамадзянскага насельніцтва на акупаванай тэрыторыі Беларусі 1941—1944» склала 1985 чалавек<ref>Государственный архив Российской Федерации (ГАРФ). — фонд 7021, опись 84, дело 6, листы 3, 3 об.</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=22}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=154}}. Паводле «Энцыклапедыі Халакосту на тэрыторыі СССР», у Дуброўне загінулі каля 3000 габрэяў з самога Дуброўна і навакольных вёсак{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=285}}. У 1944 годзе, перад адступленнем, немцы, спрабуючы схаваць сляды сваіх злачынстваў, прымушалі савецкіх ваеннапалонных выкопваць целы забітых яўрэяў і спальваць іх, расстраляўшы пасля гэтага і саміх ваеннапалонных<ref name=autogenerated2 />. Дакладна вядома пра ўдалы ўцёкі Дрыбінскага, братоў Дымшыц і Лапатухіна. У Дуброўне 2 чалавекі — Рэутавіч Сцяпан і Яфімія — былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны» — за выратаванне Гуменнік (Каплан) Іды<ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4315766 |title=История спасения. Ида Гуменник |access-date=2016-04-02 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416145041/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4315766 |url-status=live }}</ref>. == Памяць == Абеліск у памяць вязням Дубровенскага гета ўсталяваны ў горадзе побач з ільнозаводам<ref>[http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&lang=en&city_id=249&type=3 Холокост в Дубровно] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503233815/http://jhrgbelarus.org/Heritage_Holocaust.php?pid=&lang=en&city_id=249&type=3 |date=3 мая 2012 }}{{ref|en}}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=285, 286}}. У ліпені 2020 года стары помнік быў заменены на новы<ref>{{Cite web |url=https://www.belta.by/regions/view/obnovlennyj-pamjatnyj-znak-zhertvam-holokosta-otkryt-v-dubrovno-401457-2020/ |title=Обновленный памятный знак жертвам Холокоста открыт в Дубровно |access-date=2022-06-19 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226081220/https://www.belta.by/regions/view/obnovlennyj-pamjatnyj-znak-zhertvam-holokosta-otkryt-v-dubrovno-401457-2020/ |url-status=live }}</ref><ref>''О. Витебская.'' [https://vkurier.info/v-dubrovno-otkryli-pamyatnyj-znak-zhertvam-xolokosta-sponsorami-vystupili-semi-iz-anglii-i-ssha/ В Дубровно открыли памятный знак жертвам Холокоста. Спонсорами выступили семьи из Англии и США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211120015247/https://vkurier.info/v-dubrovno-otkryli-pamyatnyj-znak-zhertvam-xolokosta-sponsorami-vystupili-semi-iz-anglii-i-ssha/ |date=20 лістапада 2021 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Дубровенскi раён»|1997|Ф.С. Кулакоў, М.А. Ляшчынскi, А.Л. Петрашкевіч i iнш. (рэдкал.), А.Я. Гаўруцікаў, Р.П. Кахноўская (укладальнікi). «Памяць. Дубровенскi раён». — Мн.: «Паліграфафармленне», 1997. — ISBN 985-6351-02-02. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на Беларусі}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Дуброўна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дубровенскага раёна]] [[Катэгорыя:Дуброўна]] 2hp5rito2d7ei9xgzin18b0j22qvean 3 809094 5159398 5151787 2026-06-29T07:09:17Z M.L.Bot 261 /* Выдаленне спасылак на крыніц і матэрыялы */ новы падраздзел 5159398 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:08, 6 чэрвеня 2026 (+03) == Выдаленне спасылак на крыніц і матэрыялы == Вітаю. Ужо не першы раз прашу Вас не выдаляць спасылкі (гіперспасылкі, лінкі, url) на розныя рэсурсы з артыкулаў. Не важна чаму Вы гэта робіце -- гэта вандалізм, бо яўна на сістэматычнай аснове. Што бы Вы там сабе ні думалі, можа, што спасылкі "не слушныя" або, што яны не працуюць -- не рабіце гэтага. Стаўце свае, а раней пастаўленыя проста не кранайце. Бо вандалізм вядзе да бану, тады і свае карысныя спасылкі паставіць не зможаце. Таксама не выдаляйце спасылі на вэб-архіў, нават калі сайт даступны, спасылка на архіў не лішняя і веб-архіў версіі сваіх копій абнаўляе. І раптам што, а ў цяперашнія час можна чакаць чаго заўгодна, крыніца захаваецца, а не згіне з канцамі. Паўтаруся, за вандалізм з выдаленнем спасылак, пасля неаднакротных папярэджанняў, буду пры наступных выпадках ставіць перад супольнасцю пытанне пра Вашу блакіроўку. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 29 чэрвеня 2026 (+03) aujijh3dts3e4ngjvystt4fvk99nz06 0 809202 5159442 5157166 2026-06-29T10:14:22Z Slavazai1973 60865 /* Напярэдадні сезона */ 5159442 wikitext text/x-wiki {{For|жаночы чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026}} {{Сезон баскетбольнай лігі |працягласць=26 верасня 2025 – 2 чэрвеня 2026 |колькасць_гульняў=187 |колькасць_камандаў=11 |чэмпіён=[[Гродна-93]] (10-ы раз) |другое_месца=[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |трэцяе_месца=[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |узнагарода4=MVP |узнагарода4_пераможца={{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] |найлепшы_снайпер={{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |ppg=17,2 |падборы_лідар={{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |rpg=8,0 |перадачы_лідар={{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] |apg=5,3 |эфектыўнасць_лідар={{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |epg=19,9 |папярэднісезон=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]] |наступнысезон=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2026/2027|2026/2027]]}} '''Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026''' — 34-ы [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па баскетболе]]. == Клубы-ўдзельнікі == {| class="wikitable sortable" |- ! Клуб ! Горад/Вобласць ! width=120 |Месца ў сезоне [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]] |- | [[Гродна-93]] || [[Гродна]] || align="center" | 1 |- | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || [[Мінск]] || align="center" | 2 |- | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|| [[Віцебск]] || align="center" | 3 |- | [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Магілёў]] || align="center" | 4 |- | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Мінск]] || align="center" | 6 |- | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] || [[Гродна]] || align="center" | 7 |- | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || [[Гомель]] || align="center" | 8 |- | [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|| [[Брэст]] || align="center" | 9 |- | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] || [[Мінск]] || align="center" | 10 |- | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] || [[Магілёў]] || align="center" | 11 |- | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]]|| [[Віцебск]] || align="center" | 12 |} == Рэгулярны сезон == Каманды падзеленыя на дзве групы з улікам выканання патрабаванняў рэгламенту чэмпіянату<ref>{{Cite web|url=https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8613-xxxiv-betera-chempionat-respubliki-belarus-sredi-muzhskikh-komand-startuet-26-sentyabrya|title=XXXIV BETERA-чемпионат Республики Беларусь среди мужских команд стартует 26 сентября|lang=ru|website=Беларуская федэрацыя баскетбола|date=2025-09-25}}</ref>. === Група А === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" !{{Падказка|М|Месца}} !Каманда !{{Падказка|Г|Гульні}} !{{Падказка|В|Выйграныя матчы}} !{{Падказка|П|Паражэнні}} !{{Падказка|АЗ|Ачкоў закінулі}} !{{Падказка|АП|Ачкоў прапусцілі}} !{{Падказка|А|Ачкі}} !class="unsortable"|Кваліфікацыя |- style="background:#CCFFCC;" |1 |style="text-align:left;"|[[Гродна-93]] |30||25||5||2663||2066||55 |rowspan="5"|Выхад у плэй-оф |- style="background:#CCFFCC;" |2 |style="text-align:left;"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |30||22||8||2633||1932||52{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 3-3. Розніца +37.}} |- style="background:#CCFFCC;" |3 |style="text-align:left;"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |30||22||8||2494||2244||52{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 3-3. Розніца -37.}} |- style="background:#CCFFCC;" |4 |style="text-align:left;"|[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |30||13||17||2521||2342||43 |- style="background:#CCFFCC;" |5 |style="text-align:left;"|[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |30||4||26||1953||2900||34{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 4-2.}} |- style="background:#BBF3FF;" |6 |style="text-align:left;"|[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |30||4||26||2011||2791||34{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 2-4.}} |Кваліфікацыя да 1/4 фіналу |} {{notelist-la}} === Група Б === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" !{{Падказка|М|Месца}} !Каманда !{{Падказка|Г|Гульні}} !{{Падказка|В|Выйграныя матчы}} !{{Падказка|П|Паражэнні}} !{{Падказка|АЗ|Ачкоў закінулі}} !{{Падказка|АП|Ачкоў прапусцілі}} !{{Падказка|А|Ачкі}} !class="unsortable"|Кваліфікацыя |- style="background:#CCFFCC;" |1 |style="text-align:left;"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |24||19||5||2035||1744||43{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 5-1.}} |Выхад у плэй-оф |- style="background:#BBF3FF;" |2 |style="text-align:left;"|[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |24||19||5||2064||1567||43{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 1-5.}} |rowspan="3"|Кваліфікацыя да 1/4 фіналу |- style="background:#BBF3FF;" |3 |style="text-align:left;"|[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |24||11||13||1861||2105||35 |- style="background:#BBF3FF;" |4 |style="text-align:left;"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |24||9||15||1857||1916||33 |- |5 |style="text-align:left;"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] |24||2||22||1675||2160||26 | |} {{notelist-la}} == Кваліфікацыя да 1/4 фіналу == {{Турнір2 |RD1 = Плэй-ін ||[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|59 |'''[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]'''|'''77''' }} {{Турнір4 без матча за трэцяе месца |фон = f2f2f2 |фонячэек = f9f9f9 |RD1 = Плэй-ін |RD1-team3 = [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |RD1-score3 = 69 |RD1-team4 = '''[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]''' |RD1-score4 = '''85''' |RD2-team1 = '''[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]''' |RD2-score1= '''75''' |RD2-team2 = [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |RD2-score2 = 62 }} == Плэй-оф == {{Турнір8 <!-- Чвэрцьфіналы --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''2''' |[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|0 ||'''[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]'''|'''2''' |[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]]|0 ||'''[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]'''|'''2''' |[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]|0 ||'''[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]'''|'''2''' |[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]|0 <!-- Паўфіналы --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''3''' |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|0 ||'''[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]'''|'''3''' |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]|2 <!-- Фінал --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''3''' |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]|2 <!-- За 3-е месца --> ||'''[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]'''|'''3''' |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|1 }} === За 5-8 месцы === {{Турнір4 з матчам за трэцяе месца |RD1 = За 5-8 месцы |2 = [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |3 = 0 |4 = '''[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]''' |5 = '''2''' |7 = '''[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]''' |8 = '''2''' |9 = [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |10 = 1 |RD2 = За 5-е месца |12 = [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |13 = 0 |14 = '''[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]''' |15 = '''2''' |Consol = За 7-е месца |17 = [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |18 = 0 |19 = '''[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]''' |20 = '''2''' }} == Турнірная табліца == {| class="wikitable" !Месца !Каманда |- style="background:gold;" |style="text-align:center;"|1 |[[Гродна-93]] |- style="background:silver;" |style="text-align:center;"|2 |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- style="background:#cc9966;" |style="text-align:center;"|3 |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- |style="text-align:center;"|4 |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |- |style="text-align:center;"|5 |[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |- |style="text-align:center;"|6 |[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- |style="text-align:center;"|7 |[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |- |style="text-align:center;"|8 |[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |- |style="text-align:center;"|9 |[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |- |style="text-align:center;"|10 |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |- |style="text-align:center;"|11 |[[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] |} == Узнагароды == * MVP: {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] ([[Гродна-93]])<ref>{{Cite web |url = https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8859-grodno-93-chempion-belarusi-sezona-2025-2026 |title = «Гродно-93» – чемпион Беларуси сезона 2025/2026 |website = belarus.basketball |date = 2026-06-02 }}</ref> {| class="wikitable" |+ Сімвалічная зборная !Гулец !Каманда |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Аляксандравіч Семянюк|Даніла Семянюк]] |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Давід-Масэнгэ Андруевіч Мукетэ|Давід-Масэнгэ Мукетэ]] |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Цімур Раманавіч Друкаў|Цімур Друкаў]] |[[Гродна-93]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] |[[Гродна-93]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |} == Статыстыка == === Індывідуальная статыстыка === ==== Каэфіцыент карыснасці ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ККЗМ|Каэфіцыент карыснасці за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |19,9 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |19,2 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] |align="left"|[[Гродна-93]] |36 |17,2 |} ==== Ачкі ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|АЗМ|Ачкоў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |17,2 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |14,9 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Фастаў|Георгій Фастаў]] |align="left"|[[Гродна-93]], [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |41 |14,2 |} ==== Падборы ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ПЗМ|Падбораў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |8,0 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Уладзіміравіч Жаброўскі|Арцём Жаброўскі]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |26 |7,7 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |7,3 |} ==== Перадачы ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ПЗМ|Перадач за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |5,3 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |5,3 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Віталевіч Дрозд|Дзмітрый Дрозд]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |4,8 |} ==== Блок-шоты ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|БЗМ|Блок-шотаў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Уладзіміравіч Жаброўскі|Арцём Жаброўскі]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |26 |1,7 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |1,3 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Сяргеевіч Паско|Канстанцін Паско]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |36 |0,8 |} ==== Іншае ==== {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Гулец || Каманда || Гульні || Паказчык |- ! Перахопліванні | {{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Анатолевіч Кісель|Даніла Кісель]] | [[Гродна-93]], [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 30 | style="text-align:center" | 3,0 |- ! Страты | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Паўлавіч Сатыраў|Уладзіслаў Сатыраў]] | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] | style="text-align:center" | 33 | style="text-align:center" | 5,2 |- ! Парушэнні на гульцу | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] | [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] | style="text-align:center" | 36 | style="text-align:center" | 4,5 |- ! Хвіліны | {{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 26 | style="text-align:center" | 31:42 |- ! % штрафных | {{Сцяг Беларусі}} [[Алег Яўгенавіч Салей|Алег Салей]] | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] | style="text-align:center" | 30 | style="text-align:center" | 85,1 |- ! % 2-ачковых | {{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 29 | style="text-align:center" | 68,4 |- ! % 3-ачковых | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Паўлавіч Маскальчук|Максім Маскальчук]] | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] | style="text-align:center" | 37 | style="text-align:center" | 39,7 |} === Найлепшыя паказчыкі ў адной гульні === {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Гулец || Каманда || Паказчык || Сапернік |- ! Каэфіцыент карыснасці | {{Сцяг ДР Конга}} [[Жывенсі Нгімбі]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 48 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(15 красавіка 2026)</small> |- ! Ачкі | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Юр’евіч Камлач|Ягор Камлач]] | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 40 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(12 лістапада 2025)</small> |- ! Падборы | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзяніс Міхайлавіч Бакшаеў|Дзяніс Бакшаеў]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 23 | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] <small>(5 кастрычніка 2025)</small> |- ! Перадачы | {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] | style="text-align:center" | 15 | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] <small>(26 кастрычніка 2025)</small> |- ! rowspan="3" | Перахопліванні | {{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Анатолевіч Кісель|Даніла Кісель]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | rowspan="3" style="text-align:center" | 8 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(6 сакавіка 2026)</small> |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Аляксандравіч Сяржант|Аляксандр Сяржант]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(6 сакавіка 2026)</small> |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Фастаў|Георгій Фастаў]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] <small>(25 студзеня 2026)</small> |- ! Блок-шоты | {{Сцяг Беларусі}} [[Ілья Аляксандравіч Кустарнікаў|Ілья Кустарнікаў]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] | style="text-align:center" | 7 | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] <small>(26 кастрычніка 2025)</small> |} === Камандная статыстыка === {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Каманда || Паказчык |- ! Каэфіцыент карыснасці | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 106,7 |- ! Ачкі | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 86,4 |- ! Падборы | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 47,3 |- ! Перадачы | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 26,6 |- ! Перахопліванні | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 14,5 |- ! Блок-шоты | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 3,8 |- ! Страты | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 25,3 |- ! % штрафных | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] | style="text-align:center" | 69,0 |- ! % 2-ачковых | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 56,1 |- ! % 3-ачковых | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 31,6 |} == Пераходы == === Напярэдадні сезона === {| class="wikitable" |- ! Баскетбаліст !! Папярэдні клуб !! Новы клуб |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || Buzzers (Магілёў, НБЛ) |- | {{ Сцяг Беларусі}}/{{Сцяг Ізраіля}} [[Фелікс Феліксавіч Адзіах|Фелікс Адзіах]] || Макабі (Ашдод, Ізраіль) || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Аладка|Іван Аладка]] || [[Гродна-93]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Эдуардавіч Андрэеў|Канстанцін Андрэеў]] || Пуласкі (Варка, Польшча) || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Вадзім Аляксандравіч Балякін|Вадзім Балякін]] || [[Гродна-93]] || Дзясна (Бранск, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Вадзімавіч Вялесік|Андрэй Вялесік]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] / [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Акім Ягоравіч Гайдук|Акім Гайдук]] || [[Віталюр-РДВАР|Віталюр]] (НБЛ) || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |- | {{Сцяг ЗША}} [[Абубакр Гбане]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || JCA (Абіджан, Кот-д’Івуар) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Алегавіч Дашкевіч|Мікіта Дашкевіч]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] || SoftClub (Мінск, НБЛ) |- | {{ Сцяг Сербіі}} [[Нікола Джурыч]] || [[Гродна-93]] || Орбі (Ткібулі, Грузія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Бэнджамін-Павел Дуду]] || [[Гродна-93]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]] || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] / [[Барысфен Магілёў|Барысфен (м)]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] || Русічы (Курск, Расія) || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Капачоў|Аляксандр Капачоў]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Сяргеевіч Каратцоў|Максім Каратцоў]] || [[Імпульс-БДУІР]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Аляксандравіч Кудраўцаў|Мікіта Кудраўцаў]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-М]] (АМЛ ВТБ) |- | {{Сцяг Расіі}} [[Арцём Дзмітрыевіч Кузьмін|Арцём Кузьмін]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || HOOPS (Масква, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] / [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Юр’евіч Малькоў|Арцём Малькоў]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] || [[Гродна-93]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Андрэевіч Навойчык|Аляксей Навойчык]] || [[Імпульс-БДУІР]] || Барсы-Атырау (Атырау, Казахстан) |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Барыс Аляксеевіч Назмутдзінаў|Барыс Назмутдзінаў]] || Табол (Кастанай, Казахстан) || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ціхан Вячаслававіч Неўскі|Ціхан Неўскі]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] / [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-М]] (АМЛ ВТБ) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Ігаравіч Пракапенкаў|Кірыл Пракапенкаў]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Яраслаў Юр’евіч Прышэдзька|Яраслаў Прышэдзька]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Сяргеевіч Сітнік|Кірыл Сітнік]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Дзмітрыевіч Тур|Арцём Тур]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[БДУ (баскетбольны клуб)|БДУ]] (НБЛ) |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Вадзім Андрэевіч Федзькін|Вадзім Федзькін]] || Чэбаксарскія Ястрабы (Чэбаксары, Расія) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Аляксандравіч Часноў|Ягор Часноў]] || [[Гродна-93]] / [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Віталевіч Чумакоў|Кірыл Чумакоў]] || [[Гродна-93]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ілля Аляксандравіч Швед|Ілля Швед]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || МБА-МАІ-Юніёр (Масква, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Дзмітрыевіч Шчарбакоў|Раман Шчарбакоў]] || [[Гродна-93]] || Барнаул (Алтайскі край, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Даніла Генадзьевіч Янаў|Даніла Янаў]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || Rocket Team basket (Масква, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Вячаслававіч Ясевіч|Аляксандр Ясевіч]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || [[Гродна-93]] |} === Падчас сезона === {| class="wikitable" |- ! Баскетбаліст !! Папярэдні клуб !! Новы клуб !! Час прыходу |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] || [[Імпульс-БДУІР]] (''у сезоне 2024/25'') || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Арцём Юр’евіч Каваленка|Арцём Каваленка]] || ПарыНН (Ніжні Ноўгарад, Расія) || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{Сцяг ЗША}} [[Мігель Элайджа Прыст|Мігель Прыст]] || Спортынг (Александрыя, Егіпет) (''у сезоне 2024/25'') || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Цімур Раманавіч Друкаў|Цімур Друкаў]] || БК-10 (Масква, Расія) || [[Гродна-93]] || лістапад 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || Buzzers (Магілёў, НБЛ) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || снежань 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Сяргеевіч Каратцоў|Максім Каратцоў]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) || [[Гродна-93]] || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арсеній Арцёмавіч Крупко|Арсеній Крупко]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || БКМ (Мінск, НБЛ) || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Юр’евіч Камлач|Ягор Камлач]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] / [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] || люты 2026 г. |- | {{ Сцяг Беларусі}} [[Вадзім Траццяк]] || Барс-РДЭУ (Растоў-на-Доне, Расія) || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || люты 2026 г. |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Леў Раманавіч Кузьменка|Леў Кузьменка]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || сакавік 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Вячаслававіч Панамароў|Дзмітрый Панамароў]] || Маладзечна (НБЛ) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен (м)]] || сакавік 2026 г. |- | {{ Сцяг Камеруна}} [[Франк Эмануэль Сідзэ]] || BEAC (Яундэ, Камерун) || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || сакавік 2026 г. |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://belarus.russiabasket.ru/competitions/details/50758?apiUrl=https%3a%2f%2forg.infobasket.su Сезон 2025—2026] {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|2026]] [[Катэгорыя:2025 год у баскетболе]] [[Катэгорыя:2026 год у баскетболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе]] 8ze6eb83zejk6bbza3k5guftylwa7iy 0 809660 5159269 5155947 2026-06-28T16:42:23Z M.L.Bot 261 5159269 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюзу кінематаграфістаў]]{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў, -- «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над грамадскай прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр [[Сяргей Патаранскі]] і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за лёс яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * https://www.youtube.com/watch?v=kl_RrZruGHA * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} h4gaohnc05fafnn457zmxingy48vlzv 0 810046 5159271 5159106 2026-06-28T16:46:08Z Rabbi Mendl 19651 /* Ролі ў кіно */ дапаўненне 5159271 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = акцёрка тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — акцёрка [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «Мешчане. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цялушкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбинацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксамі бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў таксама дзядзька — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} Спасылкі * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] dgw9p7zhc7qszt7plf4vdpay1ze9b76 5159272 5159271 2026-06-28T16:47:25Z Rabbi Mendl 19651 /* Зноскі */ афармленне 5159272 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = акцёрка тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — акцёрка [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «Мешчане. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цялушкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбинацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксамі бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў таксама дзядзька — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] dl375oz7avyqx1rcgsgqoulrrnl135s 5159273 5159272 2026-06-28T16:48:20Z Rabbi Mendl 19651 стыль 5159273 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «Мешчане. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цялушкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбинацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксамі бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў таксама дзядзька — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] djclktvbe4h844gxru2mmgfd9zauz9c 5159300 5159273 2026-06-28T17:49:37Z Rabbi Mendl 19651 вікіфікацыя, арфаграфія 5159300 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цялушкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбинацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксамі бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў таксама дзядзька — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] 4jq54v9ame74g0a0su1ytuqux4ic5e4 5159301 5159300 2026-06-28T17:53:24Z Rabbi Mendl 19651 /* Ролі ў кіно */ дапаўненне 5159301 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цялушкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбинацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксамі бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў таксама дзядзька — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] 8cvyqr66b94boi6buydnduprfg8g4r7 5159314 5159301 2026-06-28T18:29:51Z Rabbi Mendl 19651 /* Ролі ў кіно */ арфаграфія 5159314 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксамі бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў таксама дзядзька — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] 31505cc5p8emlb8dgkw8l0gf8q5jpr6 5159320 5159314 2026-06-28T18:33:40Z Rabbi Mendl 19651 /* Асабістае жыццё */ арфаграфія, стыль 5159320 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў Траццякоўскай галерэі, Пушкінскім і Рускім музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксама бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў дзядзька, стрыечны брат бацькі — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] okzm91cc2m72mk6ubplajsiuu207xtw 5159321 5159320 2026-06-28T18:37:57Z Rabbi Mendl 19651 /* Асабістае жыццё */ вікіфікацыя 5159321 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскім]] і [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім]] музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксама бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў дзядзька, стрыечны брат бацькі — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] 3mwndz8gxfddh886627l6azaofjjdpl 5159325 5159321 2026-06-28T18:55:16Z Rabbi Mendl 19651 крыніцы 5159325 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок<ref>[https://kiozk.ru/article/kollekcia-karavan-istorij/sofa-volodcinskaa-eto-cudo-kotoroe-slucilos-so-mnoj-bolse-goda-nazad-prodolzaetsa-do-sikh- Соф'я Валодчынская: «Гэты цуд, які здарыўся са мной больш за год таму, працягваецца да гэтага часу»]</ref>. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару<ref>[https://m-g-t.ru/performance/vozmutitel/ Маскоўскі Губернскі тэатр. Спектакль «Парушыцель»]</ref>. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў<ref>[https://umagazine.ru/stars/interview/moe-pokolenie-eto-lyudi-kotorye-smogut-chto-to-izmenit-sofya-volodchinskaya-delitsya-myslyami-o-sver Umagazine.ru «Маё пакаленне — гэта людзі, якія змогуць нешта змяніць» — Соф'я Валодчынская дзеліцца думкамі аб аднагодках і любімым адзенні]</ref>. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскім]] і [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім]] музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксама бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі. На выхаванне будучай актрысы паўплываў дзядзька, стрыечны брат бацькі — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[ Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выставу яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] dgjtol333dag3zd4060q78tk5zarj4k 5159331 5159325 2026-06-28T19:03:54Z Rabbi Mendl 19651 /* Асабістае жыццё */ крыніцы 5159331 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок<ref>[https://kiozk.ru/article/kollekcia-karavan-istorij/sofa-volodcinskaa-eto-cudo-kotoroe-slucilos-so-mnoj-bolse-goda-nazad-prodolzaetsa-do-sikh- Соф'я Валодчынская: «Гэты цуд, які здарыўся са мной больш за год таму, працягваецца да гэтага часу»]</ref>. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару<ref>[https://m-g-t.ru/performance/vozmutitel/ Маскоўскі Губернскі тэатр. Спектакль «Парушыцель»]</ref>. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў<ref>[https://umagazine.ru/stars/interview/moe-pokolenie-eto-lyudi-kotorye-smogut-chto-to-izmenit-sofya-volodchinskaya-delitsya-myslyami-o-sver Umagazine.ru «Маё пакаленне — гэта людзі, якія змогуць нешта змяніць» — Соф'я Валодчынская дзеліцца думкамі аб аднагодках і любімым адзенні]</ref>. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскім]] і [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім]] музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксама бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі<ref>[?lahttps://pushkinmuseum.art/news/archive/2021/01/24/index.php Пушкінскі музей. «Пайшоў з жыцця Аляксандр Навумавіч Валодчынскі»]</ref>. На выхаванне будучай актрысы паўплываў дзядзька, стрыечны брат бацькі — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак Торы, напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка<ref>[https://ont.by/ru/society-ru/view/ceremoniya-vneseniya-novogo-svitka-tori-proshla-v-iydejskoj-religioznoj-obs-51484-2015#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BE%D1%82%20%D1%81%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BB%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80,%D0%B8%20%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B8%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D1%81%20%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B9. Цырымонія ўнясення новага Скрутка Торы прайшла ў іудзейскай рэлігійнай суполцы «Бэйс Ісраэль»]</ref>. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выстаўку яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://www.sb.by/articles/kollektsiya-dostoynaya-muzeya.html SB.by Наталля Сцяпура. «Калекцыя, вартая музея»]</ref>. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]<ref>[https://www.sb.by/articles/vse-nachalos-s-lyubvi.html SB.by Юліяна Леановіч. «Усё пачалося з кахання»]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] 5udvsejutau8dbr0coad8hpv9hhpq75 5159352 5159331 2026-06-28T19:44:39Z Rabbi Mendl 19651 /* Асабістае жыццё */ ілюстрацыя 5159352 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Стала вядомай дзякуючы ролям у серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». Нарадзілася ў сям'і вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з яго трох дачок<ref>[https://kiozk.ru/article/kollekcia-karavan-istorij/sofa-volodcinskaa-eto-cudo-kotoroe-slucilos-so-mnoj-bolse-goda-nazad-prodolzaetsa-do-sikh- Соф'я Валодчынская: «Гэты цуд, які здарыўся са мной больш за год таму, працягваецца да гэтага часу»]</ref>. == Біяграфія == Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару<ref>[https://m-g-t.ru/performance/vozmutitel/ Маскоўскі Губернскі тэатр. Спектакль «Парушыцель»]</ref>. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў<ref>[https://umagazine.ru/stars/interview/moe-pokolenie-eto-lyudi-kotorye-smogut-chto-to-izmenit-sofya-volodchinskaya-delitsya-myslyami-o-sver Umagazine.ru «Маё пакаленне — гэта людзі, якія змогуць нешта змяніць» — Соф'я Валодчынская дзеліцца думкамі аб аднагодках і любімым адзенні]</ref>. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным становішчы культурнага жыцця сталіцы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскім]] і [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім]] музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксама бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі<ref>[?lahttps://pushkinmuseum.art/news/archive/2021/01/24/index.php Пушкінскі музей. «Пайшоў з жыцця Аляксандр Навумавіч Валодчынскі»]</ref>. На выхаванне будучай актрысы паўплываў дзядзька, стрыечны брат бацькі — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. [[File:2015.03.10 Праздник внесения Свитка Торы, дар Александра Володчинского минской Общине «Бэйс Исроэль». Фото – Татьяна Маркина 14.jpg|міні|Унёсак новага Скрутка [[Тора|Торы]] мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль».]] У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак [[Тора|Торы]], напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка<ref>[https://ont.by/ru/society-ru/view/ceremoniya-vneseniya-novogo-svitka-tori-proshla-v-iydejskoj-religioznoj-obs-51484-2015#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BE%D1%82%20%D1%81%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BB%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80,%D0%B8%20%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B8%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D1%81%20%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B9. Цырымонія ўнясення новага Скрутка Торы прайшла ў іудзейскай рэлігійнай суполцы «Бэйс Ісраэль»]</ref>. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выстаўку яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://www.sb.by/articles/kollektsiya-dostoynaya-muzeya.html SB.by Наталля Сцяпура. «Калекцыя, вартая музея»]</ref>. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]<ref>[https://www.sb.by/articles/vse-nachalos-s-lyubvi.html SB.by Юліяна Леановіч. «Усё пачалося з кахання»]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] q0atar8lx1uwna4gnbfjxdx1whf04tz 5159416 5159352 2026-06-29T08:05:06Z M.L.Bot 261 5159416 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Соф'я Валодчынская |выява = |шырыня = |апісанне выявы = Соф'я Валодчынская |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{RUS}} |гады актыўнасці = [[2016]] — наш час |кірунак = актрыса тэатра і кіно |кінастудыя = |imdb_id = |сайт = |месца працы = тэатр «Арлекініяда» }} '''Соф'я Валодчынская''' (нар. {{ДН|22|11|1996}}, {{МН|Масква||}}, [[Расія]]) — актрыса [[Тэатр|тэатра]] и [[Кінематограф|кіно]]. Вядома ролямі ў серыялах «Топі», «Камбінацыя», фільме «Таямніцы Карэнінай». == Біяграфія == Дачка вядомага беларускага калекцыянера і мецэната Аляксандра Валодчынскага, які пераехаў у Маскву, сярэдняя з трох яго дачок<ref>[https://kiozk.ru/article/kollekcia-karavan-istorij/sofa-volodcinskaa-eto-cudo-kotoroe-slucilos-so-mnoj-bolse-goda-nazad-prodolzaetsa-do-sikh- Соф'я Валодчынская: «Гэты цуд, які здарыўся са мной больш за год таму, працягваецца да гэтага часу»]</ref>. Скончыла Клас-цэнтр 686 па музыцы і драматургіі. У 2018 годзе скончыла акцёрскі факультэт Расійскай Акадэміі тэатральнага мастацтва. Вучылася ў Сяргея Галамазава і Паўла Хомскага. Ролі у Вучэбным тэатры: * Алена Крыўцова ў п'есе «[[Мяшчане]]. Спроба чытання» паводле [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], рэжысёр Сяргей Галамазаў; * Ганна Паўлаўна Вышнеўская ў п'есе «Даходнае месца» паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]], рэжысёр Дзяніс Асокін; * Іпаліта ў камедыі «Сон у летнюю ноч» па [[Шэкспір]]у, рэжысёр-пастаноўшчык Рамунэ Хадаркайце. Працавала ў Маскоўскім губернскім тэатры пад кіраўніцтвам [[Сяргей Віталевіч Бязрукаў|Сяргея Бязрукава]]. Выканала ролю Ганны Паўлаўны ў спектаклі «Парушыцель» паводле твора [[Міхаіл Яўграфавіч Салтыкоў-Шчадрын|М. Я. Салтыкова-Шчадрына]] «У бальніцы для вар'ятаў», рэжысёр Павел Арцем'еў. Прэм'ера адбылася 1 і 2 снежня 2018 года. Пасля сыходу Соф'і з гэтага тэатра спектакль быў зняты з рэпертуару<ref>[https://m-g-t.ru/performance/vozmutitel/ Маскоўскі Губернскі тэатр. Спектакль «Парушыцель»]</ref>. Пазней перайшла у тэатр «Арлекініяда» пад кіраўніцтвам Вадзіма Дзямчога. Паралельна працуе фотамадэллю, удзельнічала ў рэкламных здымках для [[Chanel]] і іншых вядомых брэндаў адзення і ювелірных упрыгожванняў<ref>[https://umagazine.ru/stars/interview/moe-pokolenie-eto-lyudi-kotorye-smogut-chto-to-izmenit-sofya-volodchinskaya-delitsya-myslyami-o-sver Umagazine.ru «Маё пакаленне — гэта людзі, якія змогуць нешта змяніць» — Соф'я Валодчынская дзеліцца думкамі аб аднагодках і любімым адзенні]</ref>. У лютым 2026 года была запрошана ў якасці мадэлі да ўдзелу ў New York Fashion Week. === Ролі ў кіно === {{У фільме верх}} {{У фільме|2016|Злачынства|Преступление|Марыя Вішня}} {{У фільме|2017|Складаныя жаданні простага чалавека|Сложные желания простого человека|Крысціна}} {{У серыяле||2019|Былыя-2|Бывшие-2|Эпізод}} {{У фільме|2020|Быць Віктарам Пелевіным. Кім-кім?|Быть Виктором Пелевиным. Кем-кем?||}} {{У серыяле||2021|Топі|Топи|Эля Мусаева}} {{У серыяле||2022|The Цёлкі|The Тёлки|Ксюша}} {{У серыяле|2023||Забіць Рыту (другая назва — «Хімічка»<ref>[https://www.kinomania.ru/serials/khimichka Хімічка (серыял 2023)]</ref>)|Убить Риту|Пермякова}} {{У серыяле|2024||Таямніцы Карэнінай|Тайны Карениной|[[Ганна Карэніна]]}} {{У серыяле|2024||Камбінацыя (серыял)|Комбинация (сериал)|Нюра Кавалёва}} {{У фільме|2024|Руская жонка|Русская жена|Ясмін}} {{У серыяле|2024||Сергій супраць паскуддзя. Яга.|Сергий против нечисти. Яга|Іфрыт}} {{У фільме|2024|Маскі|Маски|Віка}} {{У фільме|2025|Любові больш няма|Любови больше нет|Любоў Іванаўна}} {{У фільме|2026|Хронікі зніклай экспедыцыі|Хроники пропавшей экспедиции||}} {{У фільме ніз}} == Асабістае жыццё == [[Файл:2015.03.10_Volodchinski_Family_in_Minsk,_Belarus,_Palace_of_Republic._Photo_by_Tatiana_Markina.jpg|міні|Соф’я Валодчынская з сёстрамі (у сярэдзіне) і бацькам. Мінск, 2015 год.]] Бацькі Соф'і развяліся, калі ёй было 9 гадоў. У 10 гадоў яна пераехала жыць да бацькі. Расла ў бурным асяроддзі культурнага жыцця Масквы. Бацька быў музычным прадзюсарам, калекцыянерам твораў старажытнага жывапісу. Яго калекцыя неаднаразова дэманстравалася ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскім]] і [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім]] музеях, у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Соф'я разам з сёстрамі таксама бралі ўдзел у адкрыццях выставак бацькоўскай калекцыі<ref>[?lahttps://pushkinmuseum.art/news/archive/2021/01/24/index.php Пушкінскі музей. «Пайшоў з жыцця Аляксандр Навумавіч Валодчынскі»]</ref>. На выхаванне будучай актрысы паўплываў дзядзька, стрыечны брат бацькі — тэатральны рэжысёр Арсень Сагальчык. Блізкімі сябрамі сям'і былі акцёры і прадстаўнікі творчай інтэлігенцыі — [[Леанід Сямёнавіч Канеўскі|Леанід Канеўскі]], [[Іосіф Давыдавіч Кабзон|Іосіф Кабзон]], Клара Новікава. [[File:2015.03.10 Праздник внесения Свитка Торы, дар Александра Володчинского минской Общине «Бэйс Исроэль». Фото – Татьяна Маркина 14.jpg|міні|Унёсак новага Скрутка [[Тора|Торы]] мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль».]] У 2015 годзе Соф'я разам з бацькам і сёстрамі падарылі мінскай яўрэйскай суполцы «Бэйс Ісраэль» новы Скрутак [[Тора|Торы]], напісаны ў гонар бабулі Соф'і — Эты Айзікаўны і іншых продкаў сям'і Валодчынскіх. Соф'я прыязджала ў Мінск і ўдзельнічала разам з сям'ёй у цырымоніі перадачы Скрутка<ref>[https://ont.by/ru/society-ru/view/ceremoniya-vneseniya-novogo-svitka-tori-proshla-v-iydejskoj-religioznoj-obs-51484-2015#:~:text=%D0%AD%D1%82%D0%BE%D1%82%20%D1%81%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BB%20%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80,%D0%B8%20%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B8%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D1%81%20%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B9. Цырымонія ўнясення новага Скрутка Торы прайшла ў іудзейскай рэлігійнай суполцы «Бэйс Ісраэль»]</ref>. У 2016 годзе Соф'я разам з бацькам адкрывала выстаўку яго калекцыі ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://www.sb.by/articles/kollektsiya-dostoynaya-muzeya.html SB.by Наталля Сцяпура. «Калекцыя, вартая музея»]</ref>. Летнія здымкі серыяла «Топі» праходзілі ў Беларусі, на радзіме продкаў Соф'і. Прабабуля Соф'і жыла ў мястэчку [[Смілавічы]] і вучылася ў адной школе разам з будучым мастаком [[Хаім Суцін|Хаімам Суціным]]<ref>[https://www.sb.by/articles/vse-nachalos-s-lyubvi.html SB.by Юліяна Леановіч. «Усё пачалося з кахання»]</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі== * [https://biogr.net/sofia-volodchinskaia/ Біягр. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.kinopoisk.ru/name/6011205/ Кінапошук. Соф'я Валодчынская.] * [https://www.vokrug.tv/person/show/16119197661/ VokrugTV. Соф'я Валодчынская.] * [https://infakty.ru/biografiya/sofja-volodchinskaja/ Infakty Соф'я Валодчынская.] [[Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кінематаграфісты без IMDb]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада]] 4fbgm3hb8twao1efk9qzq0lzoykwhwb 0 810053 5159334 5159042 2026-06-28T19:17:03Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя 5159334 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Магілёўскі абласны гісторыка-патрыятычны пошукавы клуб «Віккру» |абрэвіятура = Віккру |назва на мове арыгінала = {{lang-ru|Могилёвский областной историко-патриотический поисковый клуб «Виккру»}} |лагатып = |дата заснавання = 1994 |кіраўнік = [[Мікалай Сяргеевіч Барысенка]] |месца знаходжання = [[Магілёў]], [[Беларусь]] |сфера дзейнасці = патрыятычная, пошукавая }} '''Магілёўскі абласны́ гісто́рыка-патрыяты́чны пошука́вы клуб «Віккру»''' (ад {{lang-la|Victoria cruenta}} — «Перамога, здабытая крывёй») — [[грамадскае аб’яднанне|грамадскае]] пошукавае аб’яднанне, якое займаецца выяўленнем звестак і месцаў пахаванняў байцоў, якія загінулі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і суседніх краін. Паводле ацэнак незалежных беларускіх медыя, арганізацыя і яе кіраўнік [[Мікалай Барысенка]] з’яўляюцца прыхільнікамі ідэалогіі «[[Рускі свет (ідэалогія)|рускага свету]]» і [[Расійскае ўварванне ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]]. Кіраўнік клуба таксама характарызуецца як «адэпт [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]]», які актыўна змагаўся супраць выкарыстання [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкі]] ў геаграфічных назвах<ref name="nn22">{{cite web|url=https://nashaniva.com/305023|title=«Эта транслитерация для меня как жителя восточной Беларуси является непонятной». Лацінку ў Беларусі хоча адмяніць магілёўскі адэпт Пуціна|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=8 снежня 2022|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Клуб быў заснаваны ў 1994 годзе. У 2009 годзе ён быў афіцыйна зарэгістраваны ва ўпраўленні юстыцыі [[Магілёўскі абласны выканаўчы камітэт|Магілёўскага аблвыканкама]]. Заснавальнікам і нязменным кіраўніком аб’яднання з’яўляецца ваенны гісторык і пісьменнік [[Мікалай Барысенка]], а пасаду намесніка старшыні займае Ала Казючыц<ref name="ruwiki">{{cite web|url=https://mogilev-region.gov.by/category/poiskovye-gruppy-i-otryady-oblastnogo-istoriko-patrioticheskogo-poiskovogo-kluba-vikkru-12|title=Поисковый отряд и клуб Виккру, Могилёвская область|publisher=Могилёвский областной исполнительный комитет|date=|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="belta22">{{cite web|url=https://belta.by/special/society/view/silami-kluba-vikkru-ustanovleno-35-memorialov-vov-poiskoviki-ob-otnoshenii-k-istoricheskoj-pamjati-532715-2022/|title=Силами клуба "Виккру" установлено 35 мемориалов ВОВ. Поисковики об отношении к исторической памяти|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=2 лістапада 2022|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. На сённяшні дзень «Віккру» з’яўляецца найбуйнейшым у Беларусі грамадскім аб’яднаннем пошукавікаў. У яго склад уваходзяць 23 пошукавыя атрады і групы, кожная з якіх працуе па сваім кірунку, а таксама каля 20 маладзёжных пошукавых груп пры школах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]<ref name="sb22">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/oni-idut-dorogami-pamyati.html|title=Участники историко-патриотического клуба «Виккру» — о поисковой работе, патриотизме и личном|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=13 студзеня 2022|lang=ru|аўтар=Вольга Кісляк|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Дзейнасць == Асноўнай вобласцю пошукавых інтарэсаў клуба з’яўляюцца лёсы баявых падраздзяленняў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі]], у тым ліку [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|савецкіх лётчыкаў]], якія змагаліся і загінулі на тэрыторыі Магілёўшчыны. Пошукавікі атрада вядуць палявую і архіўную працу ў Беларусі і Расіі, цесна супрацоўнічаюць з [[Цэнтральны архіў Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Цэнтральным архівам Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] і сумесна з [[52-і асобны спецыялізаваны пошукавы батальён|52-м асобным спецыялізаваным пошукавым батальёнам]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]] ладзяць экспедыцыі (напрыклад, на [[Абарона Магілёва|Дняпроўскім рубяжы]] ля вёскі [[Прыбар (Быхаўскі раён)|Прыбар]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] былі знойдзены і ідэнтыфікаваны астанкі байцоў Яфіма Ярмаша, Івана Норкі і Мітра Уласенкі)<ref name="ruwiki"/><ref name="sb14">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/zastal-sya-na-dnyapro-sk-m-rubyazhy.html|title=Засталіся на Дняпроўскім рубяжы|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=2 ліпеня 2014|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Прадстаўнікі клуба па запрашэнні расійскіх калег таксама ўдзельнічаюць у зводных экспедыцыях («Вахтах Памяці») у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Наўгародская вобласць|Наўгародскай]], [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Тульская вобласць|Тульскай]] абласцях [[Расія|Расіі]]. Напрыклад, ветэран расійскага [[Спецыяльныя войскі|спецназа]] і пошукавік Алена Шутава актыўна ўзаемадзейнічае з расійскім Саюзам жанчын лётных спецыяльнасцей «Авіятрыса» па аднаўленні памяці пра лётчыкаў 4-га штурмавога авіяцыйнага палка і з’яўляецца суаўтарам кнігі «Несмяротны полк. Раскоўцы з Вамі»<ref name="ruwiki"/>. За гады працы аб’яднання яго ўдзельнікам удалося вярнуць з нябыту імёны больш за 26,5 тысячы чырвонаармейцаў, якія лічыліся прапаўшымі без вестак. Сіламі членаў клуба былі падняты і перапахаваны астанкі амаль паўтары тысячы салдат і камандзіраў<ref name="sb22"/>. Па ініцыятыве «Віккру» ў Магілёўскай вобласці было ўстаноўлена 35 помнікаў і мемарыяльных знакаў, сярод якіх першы ў краіне знак [[Штрафныя вайсковыя падраздзяленні|штрафным падраздзяленням]] у [[Чавускі раён|Чавускім раёне]], памятны валун і капліца на [[Буйніцкае поле|Буйніцкім полі]], мемарыяльныя шыльды ў магілёўскім мікрараёне [[Казіміраўка (Магілёў)|Казіміраўка]], а таксама быў рэканструяваны мемарыял у спаленай вёсцы [[Боркі (Кіраўскі раён)|Боркі]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] (дзе пошукавікі ўдакладнілі колькасць ахвяр да 2027 чалавек)<ref name="sb22"/>. Акрамя таго, па прапанове арганізацыі тры вуліцы ў Магілёве атрымалі імёны абаронцаў горада — Златавустоўскага, Слепакурава і Цярохіна<ref name="belta22"/>. Клуб таксама аказваў кансультацыйную падтрымку пры рэстаўрацыі і пераносе помніка танку [[Т-34-85|Т-34]] у Магілёве ў 2026 годзе<ref name="nn26">{{cite web|url=https://nashaniva.com/398150|title=У Магілёве праз 30 гадоў вярнулі на старое месца савецкі танк Т-34|publisher=Наша Ніва|date=22 чэрвеня 2026|lang=be|аўтар=Эдвард Руткевіч|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Асобным напрамкам з’яўляецца выхаваўчая і навукова-асветніцкая праца з моладдзю. Пры [[Магілёўскі дзяржаўны электратэхнічны каледж|Магілёўскім дзяржаўным электратэхнічным каледжы]] дзейнічае ваенна-патрыятычны клуб «Следапыт», удзельнікі якога пад кіраўніцтвам пошукавіка Сяргея Тагаева вывучаюць ваеннае мінулае і ўдзельнічаюць у раскопках<ref name="zviazda">{{cite web|url=https://zviazda.by/news/admyslovyya-maysterni-inavatsyynyya-raspratso-ki-tvorchy-padykhod-na-getym-u-mag/|title=Адмысловыя майстэрні, інавацыйныя распрацоўкі, творчы падыход — на гэтым у Магілёве выхоўваюць будучых энергетыкаў|publisher=[[Звязда]]|date=18 лістапада 2025|lang=be|аўтар=Нэлі Зігуля|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Дэпутатка [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] і гісторык [[Галіна Мікалаеўна Бяляева|Галіна Бяляева]], якая таксама з’яўляецца членам «Віккру», кіруе маладзёжным пошукавым атрадам «Т-34» і стварыла валанцёрскі праект і сайт «[[Некропаль Беларусі (сайт)|Некропаль Беларусі]]» для каталагізацыі і захавання старых пахаванняў<ref name="nn25">{{cite web|url=https://nashaniva.com/380893|title=«Ідэя ўзнікла пасля званка выбаршчыцы». Беларуская дэпутатка стварыла сайт з тысячамі магіл|publisher=Наша Ніва|date=9 лістапада 2025|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. З канца 2021 года клуб рэалізуе праект «Навучыся помніць» для навучэнцаў, які складаецца з цыклаў «Дарога да абеліска», «Загінулым вяртаем імёны» і «Марш памяці»<ref name="belta22"/>. == Палітычная пазіцыя і крытыка == У 2015 годзе арганізацыя «[[Малады Фронт]]» уключыла магілёўскі клуб «Віккру» ў свой «чорны спіс» са ста прарасійскіх арганізацый (так званую «[[Чорная сотня|чорную сотню]]»), якія, паводле актывістаў, займаліся насаджэннем «[[Рускі свет|рускага свету]]» і прыхаванай падрыхтоўкай да захопу Беларусі Расіяй. Старшыня [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] [[Антон Уладзіміравіч Астаповіч|Антон Астаповіч]] тады назваў уключэнне клуба ў гэты спіс «сур’ёзным касяком» і адзначыў, што гэта адна з самых магутных недзяржаўных структур у рэгіёне, якая не мае дачынення да прарасійскіх ідэалагем. Сам кіраўнік Мікалай Барысенка заявіў, што клуб не прапаведуе «рускі свет», а займаецца выключна пошукам загінулых салдат<ref name="nn15">{{cite web|url=https://nashaniva.com/152746|title=Фігуранты «Чорнай сотні» назвалі спіс «трызненнем вар’ятаў»: Мы ўсяго толькі прапагандуем расейскую культуру|publisher=Наша Ніва|date=10 ліпеня 2015|lang=be-tarask|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Аднак у снежні 2022 года, на фоне дыскусій аб скасаванні [[Інструкцыя па транслітарацыі|беларускай лацінкі ў геаграфічных назвах і транслітарацыі]], Мікалай Барысенка на старонках газеты «[[СБ. Беларусь сегодня]]» рэзка выступіў супраць яе выкарыстання. Ён заявіў, што [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскі алфавіт]] утрымлівае знакі, якія нібыта «зусім чужыя беларускай мове», а сама транслітарацыя з’яўляецца «незразумелай» для жыхароў усходняй Беларусі. Журналісты незалежнага выдання «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» раскрытыкавалі гэтую пазіцыю як абсурдную і адзначылі, што гісторык з’яўляецца прыхільнікам «рускага свету» і пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|пачатку вайны ва Украіне]] публікаваў у сацыяльных сетках пасты ў падтрымку дзеянняў [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] і расійскай агрэсіі<ref name="nn22"/>. == Узнагароды == * Прэмія [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] «[[За духоўнае адраджэнне]]» (6 студзеня [[2022]] года) — ''за значны ўклад у патрыятычнае выхаванне моладзі, увекавечванне памяці абаронцаў Айчыны, рэалізацыю разведвальных пошукавых праектаў «Памяць», «Дняпроўскі рубеж» і «Сожскі рубеж» на Магілёўшчыне''<ref name="pres22">{{cite web|url=https://president.gov.by/be/events/prysudzhany-premii-za-duhounae-adradzhenne-i-specpremii-dzeyacham-kultury-i-mastactva-1641543413|title=Прысуджаны прэміі "За духоўнае адраджэнне" і спецпрэміі дзеячам культуры і мастацтва|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=6 студзеня 2022|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] i95k89nm919b8qfz20xwg0g8bb33hcw 5159350 5159334 2026-06-28T19:35:33Z DobryBrat 5701 запрос крыніцы 5159350 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Магілёўскі абласны гісторыка-патрыятычны пошукавы клуб «Віккру» |абрэвіятура = Віккру |назва на мове арыгінала = {{lang-ru|Могилёвский областной историко-патриотический поисковый клуб «Виккру»}} |лагатып = |дата заснавання = 1994 |кіраўнік = [[Мікалай Сяргеевіч Барысенка]] |месца знаходжання = [[Магілёў]], [[Беларусь]] |сфера дзейнасці = патрыятычная, пошукавая }} '''Магілёўскі абласны́ гісто́рыка-патрыяты́чны пошука́вы клуб «Віккру»''' (ад {{lang-la|Victoria cruenta}} — «Перамога, здабытая крывёй») — [[грамадскае аб’яднанне|грамадскае]] пошукавае аб’яднанне, якое займаецца выяўленнем звестак і месцаў пахаванняў байцоў, якія загінулі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і суседніх краін. Паводле ацэнак незалежных беларускіх медыя, арганізацыя і яе кіраўнік [[Мікалай Барысенка]] з’яўляюцца прыхільнікамі ідэалогіі «[[Рускі свет (ідэалогія)|рускага свету]]» і [[Расійскае ўварванне ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]]. Кіраўнік клуба таксама характарызуецца як «адэпт [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]]», які актыўна змагаўся супраць выкарыстання [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкі]] ў геаграфічных назвах<ref name="nn22">{{cite web|url=https://nashaniva.com/305023|title=«Эта транслитерация для меня как жителя восточной Беларуси является непонятной». Лацінку ў Беларусі хоча адмяніць магілёўскі адэпт Пуціна|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=8 снежня 2022|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Клуб быў заснаваны ў 1994 годзе. У 2009 годзе ён быў афіцыйна зарэгістраваны ва ўпраўленні юстыцыі [[Магілёўскі абласны выканаўчы камітэт|Магілёўскага аблвыканкама]]. Заснавальнікам і нязменным кіраўніком аб’яднання з’яўляецца ваенны гісторык і пісьменнік [[Мікалай Барысенка]], а пасаду намесніка старшыні займае Ала Казючыц<ref name="ruwiki">{{cite web|url=https://mogilev-region.gov.by/category/poiskovye-gruppy-i-otryady-oblastnogo-istoriko-patrioticheskogo-poiskovogo-kluba-vikkru-12|title=Поисковый отряд и клуб Виккру, Могилёвская область|publisher=Могилёвский областной исполнительный комитет|date=|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="belta22">{{cite web|url=https://belta.by/special/society/view/silami-kluba-vikkru-ustanovleno-35-memorialov-vov-poiskoviki-ob-otnoshenii-k-istoricheskoj-pamjati-532715-2022/|title=Силами клуба "Виккру" установлено 35 мемориалов ВОВ. Поисковики об отношении к исторической памяти|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=2 лістапада 2022|lang=ru|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. На сённяшні дзень «Віккру» з’яўляецца найбуйнейшым у Беларусі грамадскім аб’яднаннем пошукавікаў{{крыніца}}. У яго склад уваходзяць 23 пошукавыя атрады і групы, кожная з якіх працуе па сваім кірунку, а таксама каля 20 маладзёжных пошукавых груп пры школах [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]<ref name="sb22">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/oni-idut-dorogami-pamyati.html|title=Участники историко-патриотического клуба «Виккру» — о поисковой работе, патриотизме и личном|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=13 студзеня 2022|lang=ru|аўтар=Вольга Кісляк|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Дзейнасць == Асноўнай вобласцю пошукавых інтарэсаў клуба з’яўляюцца лёсы баявых падраздзяленняў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі]], у тым ліку [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|савецкіх лётчыкаў]], якія змагаліся і загінулі на тэрыторыі Магілёўшчыны. Пошукавікі атрада вядуць палявую і архіўную працу ў Беларусі і Расіі, цесна супрацоўнічаюць з [[Цэнтральны архіў Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Цэнтральным архівам Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] і сумесна з [[52-і асобны спецыялізаваны пошукавы батальён|52-м асобным спецыялізаваным пошукавым батальёнам]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]] ладзяць экспедыцыі (напрыклад, на [[Абарона Магілёва|Дняпроўскім рубяжы]] ля вёскі [[Прыбар (Быхаўскі раён)|Прыбар]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] былі знойдзены і ідэнтыфікаваны астанкі байцоў Яфіма Ярмаша, Івана Норкі і Мітра Уласенкі)<ref name="ruwiki"/><ref name="sb14">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/zastal-sya-na-dnyapro-sk-m-rubyazhy.html|title=Засталіся на Дняпроўскім рубяжы|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=2 ліпеня 2014|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Прадстаўнікі клуба па запрашэнні расійскіх калег таксама ўдзельнічаюць у зводных экспедыцыях («Вахтах Памяці») у [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]], [[Наўгародская вобласць|Наўгародскай]], [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай]], [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Тульская вобласць|Тульскай]] абласцях [[Расія|Расіі]]. Напрыклад, ветэран расійскага [[Спецыяльныя войскі|спецназа]] і пошукавік Алена Шутава актыўна ўзаемадзейнічае з расійскім Саюзам жанчын лётных спецыяльнасцей «Авіятрыса» па аднаўленні памяці пра лётчыкаў 4-га штурмавога авіяцыйнага палка і з’яўляецца суаўтарам кнігі «Несмяротны полк. Раскоўцы з Вамі»<ref name="ruwiki"/>. За гады працы аб’яднання яго ўдзельнікам удалося вярнуць з нябыту імёны больш за 26,5 тысячы чырвонаармейцаў, якія лічыліся прапаўшымі без вестак. Сіламі членаў клуба былі падняты і перапахаваны астанкі амаль паўтары тысячы салдат і камандзіраў<ref name="sb22"/>. Па ініцыятыве «Віккру» ў Магілёўскай вобласці было ўстаноўлена 35 помнікаў і мемарыяльных знакаў, сярод якіх першы ў краіне знак [[Штрафныя вайсковыя падраздзяленні|штрафным падраздзяленням]] у [[Чавускі раён|Чавускім раёне]], памятны валун і капліца на [[Буйніцкае поле|Буйніцкім полі]], мемарыяльныя шыльды ў магілёўскім мікрараёне [[Казіміраўка (Магілёў)|Казіміраўка]], а таксама быў рэканструяваны мемарыял у спаленай вёсцы [[Боркі (Кіраўскі раён)|Боркі]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] (дзе пошукавікі ўдакладнілі колькасць ахвяр да 2027 чалавек)<ref name="sb22"/>. Акрамя таго, па прапанове арганізацыі тры вуліцы ў Магілёве атрымалі імёны абаронцаў горада — Златавустоўскага, Слепакурава і Цярохіна<ref name="belta22"/>. Клуб таксама аказваў кансультацыйную падтрымку пры рэстаўрацыі і пераносе помніка танку [[Т-34-85|Т-34]] у Магілёве ў 2026 годзе<ref name="nn26">{{cite web|url=https://nashaniva.com/398150|title=У Магілёве праз 30 гадоў вярнулі на старое месца савецкі танк Т-34|publisher=Наша Ніва|date=22 чэрвеня 2026|lang=be|аўтар=Эдвард Руткевіч|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Асобным напрамкам з’яўляецца выхаваўчая і навукова-асветніцкая праца з моладдзю. Пры [[Магілёўскі дзяржаўны электратэхнічны каледж|Магілёўскім дзяржаўным электратэхнічным каледжы]] дзейнічае ваенна-патрыятычны клуб «Следапыт», удзельнікі якога пад кіраўніцтвам пошукавіка Сяргея Тагаева вывучаюць ваеннае мінулае і ўдзельнічаюць у раскопках<ref name="zviazda">{{cite web|url=https://zviazda.by/news/admyslovyya-maysterni-inavatsyynyya-raspratso-ki-tvorchy-padykhod-na-getym-u-mag/|title=Адмысловыя майстэрні, інавацыйныя распрацоўкі, творчы падыход — на гэтым у Магілёве выхоўваюць будучых энергетыкаў|publisher=[[Звязда]]|date=18 лістапада 2025|lang=be|аўтар=Нэлі Зігуля|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Дэпутатка [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] і гісторык [[Галіна Мікалаеўна Бяляева|Галіна Бяляева]], якая таксама з’яўляецца членам «Віккру», кіруе маладзёжным пошукавым атрадам «Т-34» і стварыла валанцёрскі праект і сайт «[[Некропаль Беларусі (сайт)|Некропаль Беларусі]]» для каталагізацыі і захавання старых пахаванняў<ref name="nn25">{{cite web|url=https://nashaniva.com/380893|title=«Ідэя ўзнікла пасля званка выбаршчыцы». Беларуская дэпутатка стварыла сайт з тысячамі магіл|publisher=Наша Ніва|date=9 лістапада 2025|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. З канца 2021 года клуб рэалізуе праект «Навучыся помніць» для навучэнцаў, які складаецца з цыклаў «Дарога да абеліска», «Загінулым вяртаем імёны» і «Марш памяці»<ref name="belta22"/>. == Палітычная пазіцыя і крытыка == У 2015 годзе арганізацыя «[[Малады Фронт]]» уключыла магілёўскі клуб «Віккру» ў свой «чорны спіс» са ста прарасійскіх арганізацый (так званую «[[Чорная сотня|чорную сотню]]»), якія, паводле актывістаў, займаліся насаджэннем «[[Рускі свет|рускага свету]]» і прыхаванай падрыхтоўкай да захопу Беларусі Расіяй. Старшыня [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]] [[Антон Уладзіміравіч Астаповіч|Антон Астаповіч]] тады назваў уключэнне клуба ў гэты спіс «сур’ёзным касяком» і адзначыў, што гэта адна з самых магутных недзяржаўных структур у рэгіёне, якая не мае дачынення да прарасійскіх ідэалагем. Сам кіраўнік Мікалай Барысенка заявіў, што клуб не прапаведуе «рускі свет», а займаецца выключна пошукам загінулых салдат<ref name="nn15">{{cite web|url=https://nashaniva.com/152746|title=Фігуранты «Чорнай сотні» назвалі спіс «трызненнем вар’ятаў»: Мы ўсяго толькі прапагандуем расейскую культуру|publisher=Наша Ніва|date=10 ліпеня 2015|lang=be-tarask|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. Аднак у снежні 2022 года, на фоне дыскусій аб скасаванні [[Інструкцыя па транслітарацыі|беларускай лацінкі ў геаграфічных назвах і транслітарацыі]], Мікалай Барысенка на старонках газеты «[[СБ. Беларусь сегодня]]» рэзка выступіў супраць яе выкарыстання. Ён заявіў, што [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскі алфавіт]] утрымлівае знакі, якія нібыта «зусім чужыя беларускай мове», а сама транслітарацыя з’яўляецца «незразумелай» для жыхароў усходняй Беларусі. Журналісты незалежнага выдання «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» раскрытыкавалі гэтую пазіцыю як абсурдную і адзначылі, што гісторык з’яўляецца прыхільнікам «рускага свету» і пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|пачатку вайны ва Украіне]] публікаваў у сацыяльных сетках пасты ў падтрымку дзеянняў [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] і расійскай агрэсіі<ref name="nn22"/>. == Узнагароды == * Прэмія [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] «[[За духоўнае адраджэнне]]» (6 студзеня [[2022]] года) — ''за значны ўклад у патрыятычнае выхаванне моладзі, увекавечванне памяці абаронцаў Айчыны, рэалізацыю разведвальных пошукавых праектаў «Памяць», «Дняпроўскі рубеж» і «Сожскі рубеж» на Магілёўшчыне''<ref name="pres22">{{cite web|url=https://president.gov.by/be/events/prysudzhany-premii-za-duhounae-adradzhenne-i-specpremii-dzeyacham-kultury-i-mastactva-1641543413|title=Прысуджаны прэміі "За духоўнае адраджэнне" і спецпрэміі дзеячам культуры і мастацтва|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=6 студзеня 2022|lang=be|accessdate=28 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] slo1e40k4j1ggllomu70eq4o6stuawo 0 810065 5159295 5159102 2026-06-28T17:41:59Z ~2026-37304-22 170431 5159295 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Швецыя}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[26 чэрвеня]] [[1992]] |чэмпіён = {{Футбол|DEN}} |2 месца = {{Футбол|GER}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|1996]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992''' — дзявяты [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10|10 чэрвеня]] па [[26 чэрвеня]] [[1992]] года у [[Швецыі|Швецыі]]. Данія выйграла тытул, атрымаўшы запрашэнне ў якасці каманды, якая заняла другое месца ў кваліфікацыі, толькі пасля таго, як Югаславія была дыскваліфікавана ў выніку распаду краіны і наступных ваенных дзеянняў<ref>{{cite web |title=Euro 1992: Denmark's fairytale |first=Saj |last=Chowdhury |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17757335|website=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=12 May 2012 |access-date=11 June 2012 }}</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група A === {{ФутболТабліца2|заўвагі=1}} {{ФТ-команда-2О|1|{{футбол|SWE}}|2|1|0|4|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-команда-2О|2|{{футбол|DEN}}|1|1|1|2|2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-команда-2О|3|{{футбол|FRA}}|0|2|1|2|3}} {{ФТ-команда-2О|4|{{футбол|ENG}}|0|2|1|1|2}} {{ФутболТабліцаКанец2}} === Група B === {{ФутболТабліца2|заўвагі=1}} {{ФТ-команда-2О|1|{{футбол|NED}}|2|1|0|4|1|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-команда-2О|2|{{футбол|GER}}|1|1|1|4|4|колер=#ccffcc}} {{ФТ-команда-2О|3|{{футбол|SCO}}|1|0|2|3|3}} {{ФТ-команда-2О|4|{{футбол|CIS}}|0|2|1|1|4}} {{ФутболТабліцаКанец2}} === Плей-оф === === Сетка === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= [[#Паўфіналы|Паўфіналы]] | RD2= [[#Фінал|Фінал]] | RD1-seed1=A1 | RD1-team1={{футбол|SWE}} | RD1-score1=2 | RD1-seed2=B2 | RD1-team2='''{{футбол|GER}}''' | RD1-score2=3 | RD1-seed3=A2 | RD1-team3='''{{футбол|DEN}}''' ([[Пасляматчавыя пенальці|пен.]]) | RD1-score3=2 (5) | RD1-seed4=B1 | RD1-team4={{футбол|NED}} | RD1-score4=2 (4) | RD2-seed1= | RD2-team1={{футбол|GER}} | RD2-score1=0 | RD2-seed2= | RD2-team2='''{{футбол|DEN}}''' | RD2-score2=2 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1992]] [[Катэгорыя:1992 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1992 года]] 5h2w2bg6fb6acc3ndid8ual4trumt7y 5159296 5159295 2026-06-28T17:43:02Z ~2026-37304-22 170431 5159296 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Швецыя}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[26 чэрвеня]] [[1992]] |чэмпіён = {{Футбол|DEN}} |2 месца = {{Футбол|GER}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|1996]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992''' — дзявяты [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10|10 чэрвеня]] па [[26 чэрвеня]] [[1992]] года у [[Швецыі|Швецыі]]. Данія выйграла тытул, атрымаўшы запрашэнне ў якасці каманды, якая заняла другое месца ў кваліфікацыі, толькі пасля таго, як Югаславія была дыскваліфікавана ў выніку распаду краіны і наступных ваенных дзеянняў<ref>{{cite web |title=Euro 1992: Denmark's fairytale |first=Saj |last=Chowdhury |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17757335|website=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=12 May 2012 |access-date=11 June 2012 }}</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група A === {{ФутболТабліца2|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда-2О|1|{{футбол|SWE}}|2|1|0|4|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда-2О|2|{{футбол|DEN}}|1|1|1|2|2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда-2О|3|{{футбол|FRA}}|0|2|1|2|3}} {{ФТ-каманда-2О|4|{{футбол|ENG}}|0|2|1|1|2}} {{ФутболТабліцаКанец2}} === Група B === {{ФутболТабліца2|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда-2О|1|{{футбол|NED}}|2|1|0|4|1|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда-2О|2|{{футбол|GER}}|1|1|1|4|4|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда-2О|3|{{футбол|SCO}}|1|0|2|3|3}} {{ФТ-каманда-2О|4|{{футбол|CIS}}|0|2|1|1|4}} {{ФутболТабліцаКанец2}} === Плей-оф === === Сетка === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= [[#Паўфіналы|Паўфіналы]] | RD2= [[#Фінал|Фінал]] | RD1-seed1=A1 | RD1-team1={{футбол|SWE}} | RD1-score1=2 | RD1-seed2=B2 | RD1-team2='''{{футбол|GER}}''' | RD1-score2=3 | RD1-seed3=A2 | RD1-team3='''{{футбол|DEN}}''' ([[Пасляматчавыя пенальці|пен.]]) | RD1-score3=2 (5) | RD1-seed4=B1 | RD1-team4={{футбол|NED}} | RD1-score4=2 (4) | RD2-seed1= | RD2-team1={{футбол|GER}} | RD2-score1=0 | RD2-seed2= | RD2-team2='''{{футбол|DEN}}''' | RD2-score2=2 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1992]] [[Катэгорыя:1992 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1992 года]] r68gyxig4ra80kdzjv165vgvktouwek 5159297 5159296 2026-06-28T17:44:27Z ~2026-37304-22 170431 5159297 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Швецыя}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[26 чэрвеня]] [[1992]] |чэмпіён = {{Футбол|DEN}} |2 месца = {{Футбол|GER}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|1996]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992''' — дзявяты [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10|10 чэрвеня]] па [[26 чэрвеня]] [[1992]] года у [[Швецыі|Швецыі]]. Данія выйграла тытул, атрымаўшы запрашэнне ў якасці каманды, якая заняла другое месца ў кваліфікацыі, толькі пасля таго, як Югаславія была дыскваліфікавана ў выніку распаду краіны і наступных ваенных дзеянняў<ref>{{cite web |title=Euro 1992: Denmark's fairytale |first=Saj |last=Chowdhury |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17757335|website=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=12 May 2012 |access-date=11 June 2012 }}</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група A === {{ФутболТабліца|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда|1|{{футбол|SWE}}|2|1|0|4|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|2|{{футбол|DEN}}|1|1|1|2|2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|3|{{футбол|FRA}}|0|2|1|2|3}} {{ФТ-каманда|4|{{футбол|ENG}}|0|2|1|1|2}} {{ФутболТабліцаКанец}} === Група B === {{ФутболТабліца|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда|1|{{футбол|NED}}|2|1|0|4|1|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|2|{{футбол|GER}}|1|1|1|4|4|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|3|{{футбол|SCO}}|1|0|2|3|3}} {{ФТ-каманда|4|{{футбол|CIS}}|0|2|1|1|4}} {{ФутболТабліцаКанец}} === Плей-оф === === Сетка === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= [[#Паўфіналы|Паўфіналы]] | RD2= [[#Фінал|Фінал]] | RD1-seed1=A1 | RD1-team1={{футбол|SWE}} | RD1-score1=2 | RD1-seed2=B2 | RD1-team2='''{{футбол|GER}}''' | RD1-score2=3 | RD1-seed3=A2 | RD1-team3='''{{футбол|DEN}}''' ([[Пасляматчавыя пенальці|пен.]]) | RD1-score3=2 (5) | RD1-seed4=B1 | RD1-team4={{футбол|NED}} | RD1-score4=2 (4) | RD2-seed1= | RD2-team1={{футбол|GER}} | RD2-score1=0 | RD2-seed2= | RD2-team2='''{{футбол|DEN}}''' | RD2-score2=2 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1992]] [[Катэгорыя:1992 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1992 года]] e99nmib04004rt5lhrgsdq7hfmn77re 5159298 5159297 2026-06-28T17:46:14Z ~2026-37304-22 170431 5159298 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Швецыя}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[26 чэрвеня]] [[1992]] |чэмпіён = {{Футбол|DEN}} |2 месца = {{Футбол|GER}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|1996]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992''' — дзявяты [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10|10 чэрвеня]] па [[26 чэрвеня]] [[1992]] года у [[Швецыі|Швецыі]]. Данія выйграла тытул, атрымаўшы запрашэнне ў якасці каманды, якая заняла другое месца ў кваліфікацыі, толькі пасля таго, як Югаславія была дыскваліфікавана ў выніку распаду краіны і наступных ваенных дзеянняў<ref>{{cite web |title=Euro 1992: Denmark's fairytale |first=Saj |last=Chowdhury |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17757335|website=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=12 May 2012 |access-date=11 June 2012 }}</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група A === {{ФутболТабліца|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда|1|{{футбол|SWE}}|2|1|0|4|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|2|{{футбол|DEN}}|1|1|1|2|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|3|{{футбол|FRA}}|0|2|1|2|3}} {{ФТ-каманда|4|{{футбол|ENG}}|0|2|1|1|2}} {{ФутболТабліцаКанец}} === Група B === {{ФутболТабліца|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда|1|{{футбол|NED}}|2|1|0|4|1|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|2|{{футбол|GER}}|1|1|1|4|4|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|3|{{футбол|SCO}}|1|0|2|3|3}} {{ФТ-каманда|4|{{футбол|CIS}}|0|2|1|1|4}} {{ФутболТабліцаКанец}} === Плей-оф === === Сетка === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= [[#Паўфіналы|Паўфіналы]] | RD2= [[#Фінал|Фінал]] | RD1-seed1=A1 | RD1-team1={{футбол|SWE}} | RD1-score1=2 | RD1-seed2=B2 | RD1-team2='''{{футбол|GER}}''' | RD1-score2=3 | RD1-seed3=A2 | RD1-team3='''{{футбол|DEN}}''' ([[Пасляматчавыя пенальці|пен.]]) | RD1-score3=2 (5) | RD1-seed4=B1 | RD1-team4={{футбол|NED}} | RD1-score4=2 (4) | RD2-seed1= | RD2-team1={{футбол|GER}} | RD2-score1=0 | RD2-seed2= | RD2-team2='''{{футбол|DEN}}''' | RD2-score2=2 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1992]] [[Катэгорыя:1992 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1992 года]] 7e6zvqgqpy8jm119emx6uqudt7z14rg 5159299 5159298 2026-06-28T17:47:41Z ~2026-37304-22 170431 5159299 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Швецыя}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[26 чэрвеня]] [[1992]] |чэмпіён = {{Футбол|DEN}} |2 месца = {{Футбол|GER}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|1996]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992''' — дзявяты [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10|10 чэрвеня]] па [[26 чэрвеня]] [[1992]] года у [[Швецыя|Швецыі]]. Данія выйграла тытул, атрымаўшы запрашэнне ў якасці каманды, якая заняла другое месца ў кваліфікацыі, толькі пасля таго, як Югаславія была дыскваліфікавана ў выніку распаду краіны і наступных ваенных дзеянняў<ref>{{cite web |title=Euro 1992: Denmark's fairytale |first=Saj |last=Chowdhury |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17757335|website=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=12 May 2012 |access-date=11 June 2012 }}</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група A === {{ФутболТабліца|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда|1|{{футбол|SWE}}|2|1|0|4|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|2|{{футбол|DEN}}|1|1|1|2|2|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|3|{{футбол|FRA}}|0|2|1|2|3}} {{ФТ-каманда|4|{{футбол|ENG}}|0|2|1|1|2}} {{ФутболТабліцаКанец}} === Група B === {{ФутболТабліца|заўвагі=1}} {{ФТ-каманда|1|{{футбол|NED}}|2|1|0|4|1|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|2|{{футбол|GER}}|1|1|1|4|4|Выхад у [[#Плей-офф|плэй-оф]]|примСтрок=2|колер=#ccffcc}} {{ФТ-каманда|3|{{футбол|SCO}}|1|0|2|3|3}} {{ФТ-каманда|4|{{футбол|CIS}}|0|2|1|1|4}} {{ФутболТабліцаКанец}} === Плей-оф === === Сетка === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= [[#Паўфіналы|Паўфіналы]] | RD2= [[#Фінал|Фінал]] | RD1-seed1=A1 | RD1-team1={{футбол|SWE}} | RD1-score1=2 | RD1-seed2=B2 | RD1-team2='''{{футбол|GER}}''' | RD1-score2=3 | RD1-seed3=A2 | RD1-team3='''{{футбол|DEN}}''' ([[Пасляматчавыя пенальці|пен.]]) | RD1-score3=2 (5) | RD1-seed4=B1 | RD1-team4={{футбол|NED}} | RD1-score4=2 (4) | RD2-seed1= | RD2-team1={{футбол|GER}} | RD2-score1=0 | RD2-seed2= | RD2-team2='''{{футбол|DEN}}''' | RD2-score2=2 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1992]] [[Катэгорыя:1992 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1992 года]] ts0p93pt2ym5cvipkoifkugoqne5r1b 0 810075 5159166 2026-06-28T12:07:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт]] 5159166 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт]] ocrouck1n1zuxb5bszr752l4rjsekeu 0 810076 5159168 2026-06-28T12:15:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1945 |скасавана = 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' — дзяржаўнае прамысло...» 5159168 wikitext text/x-wiki {{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1945 |скасавана = 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], якое дзейнічала ў галіне рачнога [[Суднабудаванне|суднабудавання]] і [[Суднарамонт|суднарамонту]] неўзабаве пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Прадпрыемства было створана ў лістападзе 1945&nbsp;года з цэнтрам у [[Гомель|горадзе Гомелі]]. Трэст быў арганізаваны на базе ваенна-аднаўленчых атрадаў [[Дняпроўскае параходства|Дняпроўскага]] і [[Днепра-Дзвінскае параходства|Днепра-Дзвінскага параходства]], якія займаліся аднаўленнем рачной інфраструктуры і флоту пасля вызвалення тэрыторыі рэспублікі<ref name="arch">{{кніга |загаловак=Государственный архив Гомельской области: путеводитель |месца=Минск |год=2009 |старонак=136–137, 157–158, 162, 169}}</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. У склад Беларускага суднабудаўнічага трэста ўваходзіў шэраг верфяў, раскіданых па буйных суднаходных рэках Беларусі. Сярод іх былі [[Шацілкаўская верф|Шацілкаўская]], [[Нараўлянская верф|Нараўлянская]], [[Рэчыцкая верф|Рэчыцкая]], [[Давыд-Гарадоцкая верф|Давыд-Гарадоцкая]], [[Чэрыкаўская верф|Чэрыкаўская]] і Макашынская верфі<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Прадпрыемства праіснавала адносна кароткі час. У ходзе далейшай рэарганізацыі сістэмы кіравання прамысловасцю і аднаўлення рачнога флоту БССР трэст быў ліквідаваны ў снежні 1949&nbsp;года<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў, 2022|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/img/publikacii/126-2022_mn_pushkin_i.a._ageeu_a.r._kadravy_patencyyal_kanchatkovy_u_druk.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Кадравы патэнцыял прамысловасці ўсходніх рэгіёнаў БССР (1944–1991)|год=2022|месца=Магілёў|выдавецтва=БДУТ|старонак=302|isbn=978-985-7281-36-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля]] [[Катэгорыя:Суднабудаўнічыя прадпрыемствы]] [[Катэгорыя:Гісторыя эканомікі БССР]] 3cx71je6sncrefvtgz2exup4hy3rwrb 5159169 5159168 2026-06-28T12:15:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Гісторыя эканомікі БССР]]; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159169 wikitext text/x-wiki {{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1945 |скасавана = 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], якое дзейнічала ў галіне рачнога [[Суднабудаванне|суднабудавання]] і [[Суднарамонт|суднарамонту]] неўзабаве пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Прадпрыемства было створана ў лістападзе 1945&nbsp;года з цэнтрам у [[Гомель|горадзе Гомелі]]. Трэст быў арганізаваны на базе ваенна-аднаўленчых атрадаў [[Дняпроўскае параходства|Дняпроўскага]] і [[Днепра-Дзвінскае параходства|Днепра-Дзвінскага параходства]], якія займаліся аднаўленнем рачной інфраструктуры і флоту пасля вызвалення тэрыторыі рэспублікі<ref name="arch">{{кніга |загаловак=Государственный архив Гомельской области: путеводитель |месца=Минск |год=2009 |старонак=136–137, 157–158, 162, 169}}</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. У склад Беларускага суднабудаўнічага трэста ўваходзіў шэраг верфяў, раскіданых па буйных суднаходных рэках Беларусі. Сярод іх былі [[Шацілкаўская верф|Шацілкаўская]], [[Нараўлянская верф|Нараўлянская]], [[Рэчыцкая верф|Рэчыцкая]], [[Давыд-Гарадоцкая верф|Давыд-Гарадоцкая]], [[Чэрыкаўская верф|Чэрыкаўская]] і Макашынская верфі<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Прадпрыемства праіснавала адносна кароткі час. У ходзе далейшай рэарганізацыі сістэмы кіравання прамысловасцю і аднаўлення рачнога флоту БССР трэст быў ліквідаваны ў снежні 1949&nbsp;года<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў, 2022|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/img/publikacii/126-2022_mn_pushkin_i.a._ageeu_a.r._kadravy_patencyyal_kanchatkovy_u_druk.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Кадравы патэнцыял прамысловасці ўсходніх рэгіёнаў БССР (1944–1991)|год=2022|месца=Магілёў|выдавецтва=БДУТ|старонак=302|isbn=978-985-7281-36-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі, скасаваныя ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля]] [[Катэгорыя:Суднабудаўнічыя прадпрыемствы Беларусі]] 64f0av2az7ua4qvvxanbsq3lrh5tktd 5159170 5159169 2026-06-28T12:15:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:1945 год у Гомелі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159170 wikitext text/x-wiki {{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1945 |скасавана = 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], якое дзейнічала ў галіне рачнога [[Суднабудаванне|суднабудавання]] і [[Суднарамонт|суднарамонту]] неўзабаве пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Прадпрыемства было створана ў лістападзе 1945&nbsp;года з цэнтрам у [[Гомель|горадзе Гомелі]]. Трэст быў арганізаваны на базе ваенна-аднаўленчых атрадаў [[Дняпроўскае параходства|Дняпроўскага]] і [[Днепра-Дзвінскае параходства|Днепра-Дзвінскага параходства]], якія займаліся аднаўленнем рачной інфраструктуры і флоту пасля вызвалення тэрыторыі рэспублікі<ref name="arch">{{кніга |загаловак=Государственный архив Гомельской области: путеводитель |месца=Минск |год=2009 |старонак=136–137, 157–158, 162, 169}}</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. У склад Беларускага суднабудаўнічага трэста ўваходзіў шэраг верфяў, раскіданых па буйных суднаходных рэках Беларусі. Сярод іх былі [[Шацілкаўская верф|Шацілкаўская]], [[Нараўлянская верф|Нараўлянская]], [[Рэчыцкая верф|Рэчыцкая]], [[Давыд-Гарадоцкая верф|Давыд-Гарадоцкая]], [[Чэрыкаўская верф|Чэрыкаўская]] і Макашынская верфі<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Прадпрыемства праіснавала адносна кароткі час. У ходзе далейшай рэарганізацыі сістэмы кіравання прамысловасцю і аднаўлення рачнога флоту БССР трэст быў ліквідаваны ў снежні 1949&nbsp;года<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў, 2022|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/img/publikacii/126-2022_mn_pushkin_i.a._ageeu_a.r._kadravy_patencyyal_kanchatkovy_u_druk.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Кадравы патэнцыял прамысловасці ўсходніх рэгіёнаў БССР (1944–1991)|год=2022|месца=Магілёў|выдавецтва=БДУТ|старонак=302|isbn=978-985-7281-36-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі, скасаваныя ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля]] [[Катэгорыя:Суднабудаўнічыя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:1945 год у Гомелі]] fw63a1dqlnnceuoqs4uycdp5yp19i18 5159171 5159170 2026-06-28T12:20:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159171 wikitext text/x-wiki {{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1945 |скасавана = 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], якое дзейнічала ў галіне рачнога [[Суднабудаванне|суднабудавання]] і [[Суднарамонт|суднарамонту]] неўзабаве пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Прадпрыемства было створана ў лістападзе 1945&nbsp;года з цэнтрам у [[Гомель|горадзе Гомелі]]. Трэст быў арганізаваны на базе ваенна-аднаўленчых атрадаў [[Дняпроўскае параходства|Дняпроўскага]] і [[Днепра-Дзвінскае параходства|Днепра-Дзвінскага параходства]], якія займаліся аднаўленнем рачной інфраструктуры і флоту пасля вызвалення тэрыторыі рэспублікі<ref name="arch">{{кніга |загаловак=Государственный архив Гомельской области: путеводитель |месца=Минск |год=2009 |старонак=136–137, 157–158, 162, 169}}</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. У склад Беларускага суднабудаўнічага трэста ўваходзіў шэраг верфяў, раскіданых па буйных [[Суднаходства ў Беларусі|суднаходных рэках Беларусі]]. Сярод іх былі [[Шацілкаўская верф|Шацілкаўская]], [[Нараўлянская верф|Нараўлянская]], [[Рэчыцкая верф|Рэчыцкая]], [[Давыд-Гарадоцкая верф|Давыд-Гарадоцкая]], [[Чэрыкаўская верф|Чэрыкаўская]] і Макашынская верфі<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Прадпрыемства праіснавала адносна кароткі час. У ходзе далейшай рэарганізацыі сістэмы кіравання прамысловасцю і аднаўлення рачнога флоту БССР трэст быў ліквідаваны ў снежні 1949&nbsp;года<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў, 2022|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/img/publikacii/126-2022_mn_pushkin_i.a._ageeu_a.r._kadravy_patencyyal_kanchatkovy_u_druk.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Кадравы патэнцыял прамысловасці ўсходніх рэгіёнаў БССР (1944–1991)|год=2022|месца=Магілёў|выдавецтва=БДУТ|старонак=302|isbn=978-985-7281-36-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі, скасаваныя ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля]] [[Катэгорыя:Суднабудаўнічыя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:1945 год у Гомелі]] 06oa32dzal2p86zyebci0p2ddzrk5xj 5159174 5159171 2026-06-28T12:26:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159174 wikitext text/x-wiki {{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1 лістапада 1945 |скасавана = 28 снежня 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' (поўная назва — ''Беларускі суднабудаўнічы трэст Галоўнага ўпраўлення верфяў драўлянага суднабудавання Народнага камісарыята (з 1946&nbsp;— Міністэрства) рачнога флоту СССР'') — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], якое дзейнічала ў галіне рачнога [[Суднабудаванне|суднабудавання]] і [[Суднарамонт|суднарамонту]] ў 1945—1949 гадах, неўзабаве пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Размяшчалася ў [[Гомель|Гомелі]]. == Гісторыя == Прадпрыемства было створана ў лістападзе 1945&nbsp;года (паводле архіўных дакументаў, пачало дзейнічаць з 1 лістапада 1945&nbsp;года<ref name="fk">{{cite web|url=https://fk.archives.gov.by/fond/122628/|title=Фонд BY ГАГом ф. 970. Белорусский судостроительный трест Главного управления верфей деревянного судостроения Народного комиссариата (с 1946 - Министерства) речного флота СССР, г. Гомель|publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь|accessdate=28 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>). Трэст арганізавалі на базе ваенна-аднаўленчых атрадаў [[Дняпроўскае параходства|Дняпроўскага]] і [[Днепра-Дзвінскае параходства|Днепра-Дзвінскага параходства]], якія займаліся аднаўленнем рачной інфраструктуры і флоту пасля вызвалення тэрыторыі рэспублікі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="arch">Государственный архив Гомельской области: путеводитель. Минск, 2009. С. 136–137, 157–158, 162, 169.</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Установа знаходзілася ў падпарадкаванні Галоўнага ўпраўлення верфяў драўлянага суднабудавання [[Міністэрства рачнога флоту СССР|Народнага камісарыята (з 1946&nbsp;года&nbsp;— Міністэрства) рачнога флоту СССР]]<ref name="fk"/><ref name="sprav">{{cite web|url=https://archives.gov.by/home/arhivnye-spravochniki/mezharhivnye-spravochniki/gosudarstvennye-arhivy-respubliki-belarus-1944-1997-kratkij-spravochnik/soderzhanie-ch-2/gosudarstvennye-arhivy-respubliki-belarus-1944-1997-kratkij-spravochnik-8|title=Государственные архивы Республики Беларусь (1944—1997). Краткий справочник. Фонды учреждений, организаций и предприятий промышленности|publisher=Архивы Беларуси|accessdate=28 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. У склад Беларускага суднабудаўнічага трэста ўваходзілі шэсць верфяў, раскіданых па буйных суднаходных рэках краіны: [[Шацілкаўская верф|Шацілкаўская]], [[Нараўлянская верф|Нараўлянская]], [[Рэчыцкая верф|Рэчыцкая]], [[Давыд-Гарадоцкая верф|Давыд-Гарадоцкая]], [[Чэрыкаўская верф|Чэрыкаўская]] і Макашынская верфі<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. У адпаведнасці са штатнымі раскладамі і вытворчымі планамі, трэст і яго верфі займаліся будаўніцтвам драўляных суднаў, здачай іх у эксплуатацыю, а таксама суднарамонтам і рацыяналізатарскай дзейнасцю<ref name="fk"/>. Прадпрыемства праіснавала адносна кароткі час і ў ходзе далейшай рэарганізацыі сістэмы кіравання прамысловасцю было ліквідавана ў снежні 1949&nbsp;года (афіцыйна 28 снежня 1949&nbsp;года)<ref name="fk"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Дакументы трэста захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці|Дзяржаўным архіве Гомельскай вобласці]]<ref name="fk"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў, 2022|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/img/publikacii/126-2022_mn_pushkin_i.a._ageeu_a.r._kadravy_patencyyal_kanchatkovy_u_druk.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Кадравы патэнцыял прамысловасці ўсходніх рэгіёнаў БССР (1944–1991)|год=2022|месца=Магілёў|выдавецтва=БДУТ|старонак=302|isbn=978-985-7281-36-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля]] [[Катэгорыя:Суднабудаўнічыя прадпрыемствы]] [[Катэгорыя:Гісторыя эканомікі БССР]] l1vpd3m6474ay675k6zwkmj2ti8el3n 5159175 5159174 2026-06-28T12:27:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159175 wikitext text/x-wiki {{Прадпрыемства |назва = Беларускі суднабудаўнічы трэст |тып = [[Дзяржаўнае прадпрыемства]] |заснавана = 1 лістапада 1945 |скасавана = 28 снежня 1949 |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|БССР}}, [[Гомель]] |галіна = [[Суднабудаванне]] }} '''Белару́скі суднабудаўні́чы трэст''' (поўная назва — ''Беларускі суднабудаўнічы трэст Галоўнага ўпраўлення верфяў драўлянага суднабудавання Народнага камісарыята (з 1946&nbsp;— Міністэрства) рачнога флоту СССР'') — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], якое дзейнічала ў галіне рачнога [[Суднабудаванне|суднабудавання]] і [[Суднарамонт|суднарамонту]] ў 1945—1949 гадах, неўзабаве пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Размяшчалася ў [[Гомель|Гомелі]]. == Гісторыя == Прадпрыемства было створана ў лістападзе 1945&nbsp;года (паводле архіўных дакументаў, пачало дзейнічаць з 1 лістапада 1945&nbsp;года<ref name="fk">{{cite web|url=https://fk.archives.gov.by/fond/122628/|title=Фонд BY ГАГом ф. 970. Белорусский судостроительный трест Главного управления верфей деревянного судостроения Народного комиссариата (с 1946 - Министерства) речного флота СССР, г. Гомель|publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь|accessdate=28 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>). Трэст арганізавалі на базе ваенна-аднаўленчых атрадаў [[Дняпроўскае параходства|Дняпроўскага]] і [[Днепра-Дзвінскае параходства|Днепра-Дзвінскага параходства]], якія займаліся аднаўленнем рачной інфраструктуры і флоту пасля вызвалення тэрыторыі рэспублікі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="arch">Государственный архив Гомельской области: путеводитель. Минск, 2009. С. 136–137, 157–158, 162, 169.</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Установа знаходзілася ў падпарадкаванні Галоўнага ўпраўлення верфяў драўлянага суднабудавання [[Міністэрства рачнога флоту СССР|Народнага камісарыята (з 1946&nbsp;года&nbsp;— Міністэрства) рачнога флоту СССР]]<ref name="fk"/><ref name="sprav">{{cite web|url=https://archives.gov.by/home/arhivnye-spravochniki/mezharhivnye-spravochniki/gosudarstvennye-arhivy-respubliki-belarus-1944-1997-kratkij-spravochnik/soderzhanie-ch-2/gosudarstvennye-arhivy-respubliki-belarus-1944-1997-kratkij-spravochnik-8|title=Государственные архивы Республики Беларусь (1944—1997). Краткий справочник. Фонды учреждений, организаций и предприятий промышленности|publisher=Архивы Беларуси|accessdate=28 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. У склад Беларускага суднабудаўнічага трэста ўваходзілі шэсць верфяў, раскіданых па буйных суднаходных рэках краіны: [[Шацілкаўская верф|Шацілкаўская]], [[Нараўлянская верф|Нараўлянская]], [[Рэчыцкая верф|Рэчыцкая]], [[Давыд-Гарадоцкая верф|Давыд-Гарадоцкая]], [[Чэрыкаўская верф|Чэрыкаўская]] і Макашынская верфі<ref name="arch"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. У адпаведнасці са штатнымі раскладамі і вытворчымі планамі, трэст і яго верфі займаліся будаўніцтвам драўляных суднаў, здачай іх у эксплуатацыю, а таксама суднарамонтам і рацыяналізатарскай дзейнасцю<ref name="fk"/>. Прадпрыемства праіснавала адносна кароткі час і ў ходзе далейшай рэарганізацыі сістэмы кіравання прамысловасцю было ліквідавана ў снежні 1949&nbsp;года (афіцыйна 28 снежня 1949&nbsp;года)<ref name="fk"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2022|с=37}}. Дакументы трэста захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці|Дзяржаўным архіве Гомельскай вобласці]]<ref name="fk"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў, 2022|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/img/publikacii/126-2022_mn_pushkin_i.a._ageeu_a.r._kadravy_patencyyal_kanchatkovy_u_druk.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Кадравы патэнцыял прамысловасці ўсходніх рэгіёнаў БССР (1944–1991)|год=2022|месца=Магілёў|выдавецтва=БДУТ|старонак=302|isbn=978-985-7281-36-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі, скасаваныя ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля]] [[Катэгорыя:Суднабудаўнічыя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:1945 год у Гомелі]] i813t9ifsn4w23f56ipkjn9gt2z6r9o 0 810077 5159236 2026-06-28T15:38:55Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характара...» 5159236 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002|p=}}. Уладзімір Кармілкін 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў яшчэ падчас тэрміновай службы, захаваліся дзённікі, пачатыя ім ў 1953 годзе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, калі падчас службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт пра напісанне артыкула ў газету «Во славу Родины» з крытыкай культурна-асветніцкай працы у часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці ў 1960-я гады Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком»{{sfn|Карней|2002|p=}}. І пазней у мінскай кватэры насупраць Камароўкі захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан){{sfn|Карней|2002|p=}}. Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай{{sfn|Карней|2002|p=}}, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску{{sfn|Карней|2002|p=}}. Таксама быў заўзятым рыбаловам; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй{{sfn|Карней|2002|p=}}. Разам з жонкай Тамарай Іванаўнай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах пад Мінскам{{sfn|Карней|2002|p=}}. Кармілкін вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама тым, што называў «беларускім вінцом» (сумесь гарэлкі, зёлак і віна){{sfn|Карней|2002a|p=}}. У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падарабы дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Яго цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва ўправе БНФ, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску пад спеў гімна «Магутны Божа»{{sfn|Карней|2002|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам Кармілкін падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе, які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый БНФ, заўсёды знаходзіўся ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду трымаць мікрафон, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002|p=}}. Падчас аднаго з «Чарнобыльскіх шляхоў» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклых палітыкаў Юрыя Захаранкі (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і Генадзя Карпенкі, а таксама да Васіля Старавойтава і Надзеі Дземідовіч, адначасова прывозячы прадукты{{sfn|Карней|2002|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Кармілкін стварыў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002|p=}}. Ён карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным Зянонам Пазьняком{{sfn|Карней|2002|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} rg74mwjopykvqy6o75eeenxj4dc87ft 5159242 5159236 2026-06-28T15:49:46Z M.L.Bot 261 5159242 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Уладзімір Кармілкін 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў яшчэ падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, калі падчас службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт пра напісанне артыкула ў газету «Во славу Родины» з крытыкай культурна-асветніцкай працы у часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком»{{sfn|Карней|2002b|p=}}. І пазней у мінскай кватэры насупраць Камароўкі захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан){{sfn|Карней|2002b|p=}}. Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай{{sfn|Карней|2002b|p=}}, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Таксама быў заўзятым рыбаловам; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Разам з жонкай Тамарай Іванаўнай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах пад Мінскам{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Кармілкін вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама тым, што называў «беларускім вінцом» (сумесь гарэлкі, зёлак і віна){{sfn|Карней|2002b|p=}}. У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Яго цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва ўправе БНФ, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску пад спеў гімна «Магутны Божа»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе, які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый БНФ, заўсёды знаходзіўся ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «Чарнобыльскіх шляхоў» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклых палітыкаў Юрыя Захаранкі (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і Генадзя Карпенкі, а таксама да Васіля Старавойтава і Надзеі Дземідовіч, адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Кармілкін стварыў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Ён карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным Зянонам Пазьняком{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} 4aoin7jahv1s4tgbxg0ey851cd5n66c 5159251 5159242 2026-06-28T15:56:06Z M.L.Bot 261 5159251 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Уладзімір Кармілкін 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў яшчэ падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, калі падчас службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт пра напісанне артыкула ў газету «Во славу Родины» з крытыкай культурна-асветніцкай працы у часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць Камароўкі захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай Іванаўнай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Яго цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва ўправе БНФ, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску пад спеў гімна «Магутны Божа»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе, які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый БНФ, заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «Чарнобыльскіх шляхоў» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка Юрыя Захаранкі (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы), Генадзя Карпенкі, Васіля Старавойтава і Надзеі Дземідовіч, адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным Зянонам Пазьняком{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} 8c3s54ov10gwjscw8d1axj963hkymej 5159256 5159251 2026-06-28T16:07:14Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5159256 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Уладзімір Кармілкін 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў яшчэ падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, калі падчас службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт пра напісанне артыкула ў газету «Во славу Родины» з крытыкай культурна-асветніцкай працы у часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць Камароўкі захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай Іванаўнай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Яго цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва ўправе БНФ, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску пад спеў гімна «Магутны Божа»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе, які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый БНФ, заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «Чарнобыльскіх шляхоў» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка Юрыя Захаранкі (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы), Генадзя Карпенкі, Васіля Старавойтава і Надзеі Дземідовіч, адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным Зянонам Пазьняком{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} tlmezo9adahohxqnao1ti93ede06i3r 5159263 5159256 2026-06-28T16:19:48Z M.L.Bot 261 5159263 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў [[Смаленск|Смаленску]]{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць Камароўкі захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай Іванаўнай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Яго цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва ўправе БНФ, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску пад спеў гімна «Магутны Божа»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе, які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый БНФ, заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «Чарнобыльскіх шляхоў» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка Юрыя Захаранкі (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы), Генадзя Карпенкі, Васіля Старавойтава і Надзеі Дземідовіч, адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным Зянонам Пазьняком{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} 6zgpic8p8du33w0mkrinw8sw7gr69nz 5159268 5159263 2026-06-28T16:40:27Z M.L.Bot 261 5159268 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў [[Смаленск|Смаленску]]{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы), [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} 0n9i2el1t9lm6m3ljbf1j1y7tr87fwm 5159276 5159268 2026-06-28T16:53:18Z M.L.Bot 261 5159276 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, [[фатограф]] і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў [[Смаленск|Смаленску]]{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і пераканнямі атаясняў сябе з беларускім народам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны сыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі са складу камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы), [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, паседжанні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} f3x309w6cnlcusl5mu65ijwhafbazn9 5159279 5159276 2026-06-28T16:59:35Z M.L.Bot 261 5159279 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і перакананнямі атаясняў сябе з [[Беларусы|беларускім народам]]{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны зыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі з камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], да [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, пасяджэнні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} 3po6y2ibjs5acxd6pmwaumohivvzc12 5159280 5159279 2026-06-28T17:00:43Z M.L.Bot 261 5159280 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і перакананнямі атаясняў сябе з [[Беларусы|беларускім народам]]{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісаваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны зыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі з камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], да [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, пасяджэнні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} oakrcj9jsu5crajjl7khetgltsgmuha 5159281 5159280 2026-06-28T17:01:14Z M.L.Bot 261 5159281 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і перакананнямі атаясняў сябе з [[Беларусы|беларускім народам]]{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны зыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі з камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], да [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, пасяджэнні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} 8somhuuq7zuzzyq59fusaowqynklj16 5159282 5159281 2026-06-28T17:01:33Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159282 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і перакананнямі атаясняў сябе з [[Беларусы|беларускім народам]]{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам, маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны зыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі з камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], да [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, пасяджэнні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] fqbypc8l4rum3yng0fkizoio1mizs13 5159419 5159282 2026-06-29T08:13:12Z M.L.Bot 261 5159419 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і перакананнямі атаясняў сябе з [[Беларусы|беларускім народам]]{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька, імаверна, Павел Мікалаевіч Кармілкін<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93849462/|title=Кормилкин Павел Николаевич, 03.06.1908. Документы участника войны.|website=Память народа|access-date=2026-06-29}}</ref>, быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны зыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі з камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак (Элвіс Прэслі, «Бітлз», Луі Армстранг, Бі Бі Кінг, Боб Дылан). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], да [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фонатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, пасяджэнні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладаліся ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] 5ei3h6zz5t3zmwwu8q28a0v779s09x6 5159420 5159419 2026-06-29T08:16:46Z M.L.Bot 261 5159420 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Уладзімір Паўлавіч Кармілкін''' ({{ВДП}}) — беларускі незалежны журналіст, фатограф і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 лютага 1934 года ў Смаленску{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У пашпарце быў запісаны рускім, але характарам і перакананнямі атаясняў сябе з [[Беларусы|беларускім народам]]{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Бацька, імаверна, Павел Мікалаевіч Кармілкін<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93849462/|title=Кормилкин Павел Николаевич, 03.06.1908. Документы участника войны.|website=Память народа|access-date=2026-06-29}}</ref>, быў кадравым афіцэрам і перакананым камуністам{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Маці была тонкім чалавекам і пакуль жыла згладжвала канфлікты паміж бацькам і сынам, якія спрачаліся на ідэалагічнай глебе{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 25 гадоў служыў у Савецкай арміі{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Запісваць падзеі пачаў падчас тэрміновай службы, захаваўся дзённікі пачаты ў 1953 годзе. Першы запіс датаваны 22 кастрычніка 1953 года, на першым тыдні службы ў Шчучыне яго выклікалі да камандавання за жарт, што піша артыкул у газету «[[Во славу Родины]]» з крытыкай культурна-асветніцкай работы ў часці (на праўдзе пісаў ліст да дому), з таго часу на Кармілкіна глядзелі як на «патэнцыйна падрыўны элемент». У сярэдзіне 1950-х гадоў служба Кармілкіна была звязана з радыётрансляцыйнымі сістэмамі ваенна-паветраных сіл. 30 лістапада 1955 года ён занатаваў пра мантаж узмацняльніка ў «радыёрубцы», які дазваляў слухаць джаз і перадачы «[[Голас Амерыкі|Голасу Амерыкі]]» і «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]», нягледзячы на абавязак глушыць замежныя радыёсігналы. 1 студзеня 1956 года ў Сцяпянцы быў арыштаваны на 10 сутак гаўптвахты за самавольны зыход з падраздзялення, каб сустрэць Новы год не ў казарме, пасля гэтага яго выключылі з камсамольскага бюро, прыгадаўшы 16 папярэдніх спагнанняў. Каля 1980 года выйшаў у адстаўку ў званні прапаршчыка.{{sfn|Карней|2002b|p=}} У прыватным жыцці 1960-х гадоў Кармілкін называў сябе «каралём танцпляцовак», «каралём рок-н-ролу» і «начным ваўком». І пазней у мінскай кватэры насупраць [[Камароўскі рынак|Камароўкі]] захоўваў вялікую калекцыю вінілавых кружэлак ([[Элвіс Прэслі]], «[[Бітлз]]», [[Луі Армстранг]], [[Бі Бі Кінг]], [[Боб Дылан]]). Яшчэ адным хобі былі матацыклы; ён праехаў каля 50 тысяч кіламетраў на матацыклах «Ява» і «Урал» з каляскай, спрабаваў далучыцца да байкерскага руху ў Мінску. Таксама быў заўзятым рыбаком; збіраў чарвякоў пасля дажджу ўначы і толькі каля Опернага тэатра, што часам прыводзіла да інцыдэнтаў з міліцыяй. Разам з жонкай Тамарай здзяйсняў роварныя прагулкі па лясах вакол Мінска. Вызначаўся хлебасольствам, частаваў гасцей уласнымі саленнямі, варэннямі і марынадамі, а таксама «беларускім вінцом» (сумессю гарэлкі, зёлак і віна).{{sfn|Карней|2002b|p=}} У Кармілкіна жыў сабака Жуля, падабраны дачкой на вуліцы, яго будка была абклеена палітычнымі лозунгамі{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Памёр 14 ліпеня 2002 года пры нявысветленых цалкам абставінах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}. Цела знайшлі ў кватэры толькі праз некалькі дзён{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Развітанне адбылося 18 ліпеня ва Управе БНФ, пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] у Мінску пад спеў гімна «[[Магутны Божа]]»{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Сям’я == Быў двойчы жанаты, з першай жонкай і яе другім мужам падтрымліваў прыязныя адносіны{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Другая жонка — Тамара Іванаўна{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Дачка — Міліта Кармілкіна, мастачка{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўнасць Уладзіміра Кармілкіна ў нацыянальнага руху пачалася з удзелу ў [[Дзяды (1988)|мітынгу на Дзяды ў 1988 годзе]], які ён лічыў момантам свайго канчатковага фармавання як беларуса-адраджэнца{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. 14 гадоў быў нязменным фоталетапісцам і аўдыёаператарам усіх акцый [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], заўсёды ў цэнтры падзей з мікрафонам і фотаапаратам{{sfn|Пазьняк|2002|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Вядомы эпізод, калі Кармілкін даў трымаць мікрафон тагачаснаму паслу ЗША ў Беларусі Дэніэлу Спэкгарду, каб самому зрабіць фотаздымак{{sfn|Карней|2002a|p=}}. Падчас аднаго з «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскіх шляхоў]]» атрымаў удар па галаве, калі адарваўся ад здымкі, каб дапамагчы параненаму{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін таксама ініцыяваў паездкі да маці зніклага палітыка [[Юрый Захаранка|Юрыя Захаранкі]] (Ульяны Рыгораўны Захаранкі ў Васілевічы) і [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]], да [[Васіль Канстанцінавіч Старавойтаў|Васіля Старавойтава]] і [[Надзея Раманаўна Дземідовіч|Надзеі Дземідовіч]], адначасова прывозячы ім прадукты{{sfn|Карней|2002a|p=}}. == Творчасць і архіўная спадчына == Сабраў унікальную фанатэку і фотаархіў, якія фіксавалі ўсе значныя падзеі Адраджэння: мітынгі ў Курапатах, візіт Біла Клінтана, пасяджэнні Вярхоўнага Савета{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2002b|p=}}. Карыстаўся простым фотаапаратам-«мыльніцай», падораным [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянонам Пазняком]]{{sfn|Карней|2002b|p=}}. У яго кватэры захоўваліся рэчы ахвяр сталінскіх рэпрэсій (кубкі, іржавы дрот, запальнічкі), а таксама стужкі з вянкоў, якія ўскладалі ў Курапатах{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Кармілкін марыў пра стварэнне дакументальнага фільма «Дарога на Курапаты-2», для якога сабраў значную колькасць відэаматэрыялаў{{sfn|Соўсь|2017|p=}}. Пасля смерці творцы частка фотаздымкаў перададзена ў Архіў найноўшай гісторыі і дыгіталізавана{{sfn|Соўсь|2017|p=}}{{sfn|Карней|2019|p=}}. Аднак значная частка матэрыялаў вынесена з кватэры пасля яго смерці староннімі асобамі пад абяцанне публікацый, якія не здзейснены{{sfn|Карней|2019|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Соўсь|2017|{{cite web|ref = Соўсь| url = https://www.svaboda.org/a/28334705.html|title = «Каб быў працяг фільму — «Дарога на Курапаты-2» — запавет фатографа Адраджэньня Ўладзімера Кармілкіна|first = Ганна|last = Соўсь|authorlink = |date = 2017-02-27|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html|title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2019-02-26|work = Радыё Свабода|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002a|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24844032.html|title = ПАМЁР УЛАДЗІМЕР КАРМІЛКІН|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-07-17|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Пазьняк|2002|{{cite web|ref = Пазьняк| url = https://pazniak.info/page_pamyatsi_uladzimera_karmilkina|title = ПАМЯЦІ УЛАДЗІМЕРА КАРМІЛКІНА - Зянон Пазьняк|first = Зянон|last = Пазьняк|authorlink = |date = 2002-07-14|work = pazniak.info|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2002b|{{cite web|ref = Карней| url = https://www.svaboda.org/a/24872193.html|title = Уладзімер Кармілкін: “Начны воўк”, “Кароль танцпляцовак”|first = Ігар|last = Карней|authorlink = |date = 2002-08-24|work = Радыё Свабода|publisher = |location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-28|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кармілкін Уладзімір Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] 2z5jw6vdhsg2prvpesuinaovbjthpkm 0 810078 5159267 2026-06-28T16:38:57Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Тацця{{subst:націск}}на Аляксе{{subst:націск}}еўна Ага{{subst:націск}}пкіна''' ({{ДН|22|1|1958}}, [[Масква]], [[СССР]]) — савецкі і расійскі [[фалькларыст]]-[[славіст]], [[этналінгвіст]]. [[Доктар філалагічных навук]], [[галоўны навуковы супрацоўнік]] аддзела этналін...» 5159267 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Тацця́на Аляксе́еўна Ага́пкіна''' ({{ДН|22|1|1958}}, [[Масква]], [[СССР]]) — савецкі і расійскі [[фалькларыст]]-[[славіст]], [[этналінгвіст]]. [[Доктар філалагічных навук]], [[галоўны навуковы супрацоўнік]] аддзела этналінгвістыкі і фальклору [[Інстытут славяназнаўства РАН|Інстытута славяназнаўства РАН]]. == Біяграфія == У 1980 годзе скончыла філалагічны факультэт [[МДУ імя М. В. Ламаносава]], у 1981—1983 гадах навучалася ў [[Аспірантура|аспірантуры]] пры кафедры фальклору таго ж універсітэта. Са студзеня 1984 года працуе ў Аддзеле этналінгвістыкі і фальклору Інстытута славяназнаўства РАН<ref name="Персоналия на inslav.ru" />. У 1985 годзе абараніла [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] [[Дысертацыя|дысертацыю]] «"Встреча весны" в обрядовой поэзии восточных славян», у 2004 годзе — доктарскую дысертацыю «Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл». У 2000—2023 гадах была галоўным рэдактарам выдавецтва «Индрик». == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 550 работ (манаграфій, артыкулаў, публікацый архіўных і палявых матэрыялаў), апублікаваных у Беларусі, Расіі, Украіне, Балгарыі, Сербіі, Славеніі, Францыі і ЗША<ref name="Персоналия на inslav.ru"/><ref name="bibliograf2013"/>. Адзін з аўтараў 5-томнай энцыклапедыі «Славянские древности» (1995—2012) і энцыклапедычнага слоўніка «Славянская мифология» (Масква, 1995; 2002; 2010; Бялград, 2001). '''Манаграфіі''' * Этнографические связи календарных песен. Встреча весны в обрядах и фольклоре восточных славян. М., 2000. * Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. М., 2002. * Восточнославянские лечебные заговоры в сравнительном освещении: Сюжетика и образ мира. М., 2010. * Деревья в славянской народной традиции. Очерки. М., 2019. * Заговоры из архивных источников XVIII — первой трети XX в. В 2 тт. Т. 1. М., 2023. У сааўтарстве: * Полесские заговоры (в записях 1970—1990-х гг.) / Сост., подготовка текстов и примеч. Т. А. Агапкиной, [[Алена Яўгеньеўна Леўкіеўская|Е. Е. Левкиевской]], [[Андрэй Львовіч Тапаркоў|А. Л. Топоркова]]. М., 2003. * Восточнославянские заговоры: Материалы к функциональному указателю сюжетов и мотивов. Аннотированная библиография / Авторы-составители Т. А. Агапкина, А. Л. Топорков. М., 2014. * Сисиниева легенда в фольклорных и рукописных традициях Ближнего Востока, Балкан и Восточной Европы. М., 2017. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Персоналия на inslav.ru">[http://www.inslav.ru/ob-institute/sotrudniki/831-2011-08-29-08-34-05 Персоналия] {{Wayback|url=http://www.inslav.ru/ob-institute/sotrudniki/831-2011-08-29-08-34-05 |date=20161026222021 }} на сайце Інстытута славяназнаўства РАН</ref> <ref name="bibliograf2013">{{кніга|загаловак=Славянская этнолингвистика: Библиография|выданне=4-е, испр. и доп.|месца=М.|выдавецтва=Индрик|год=2013|старонак=240|спасылка=http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/2013_Slav_etnolingvistika_bibliografija.pdf|archivedate=2019-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819085738/http://inslav.ru/images/stories/pdf/2013_Slav_etnolingvistika_bibliografija.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Российские фольклористы: Справочник|месца=М.|год=1994}} * {{кніга|загаловак=Славянская этнолингвистика: Библиография|спасылка=http://www.inslav.ru/resursy/elektronnaya-biblioteka/319-----2008|выданне=3-е изд., испр. и доп|месца=М.|год=2008}} == Спасылкі == * [http://www.inslav.ru/ob-institute/sotrudniki/831-2011-08-29-08-34-05 Персоналия] на сайце Інстытута славяназнаўства РАН {{ВС}} [[Катэгорыя:Фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Расіі]] [[Катэгорыя:Славісты Расіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Этнографы Расіі]] btuvepu84zrquukxagfu1328oegkfqg 0 810079 5159277 2026-06-28T16:55:55Z Biathlon 8380 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153737642|Зеленогорск (манул)]]» 5159277 wikitext text/x-wiki {{Знакамітая жывёла | Імя = Зеленагорск | Арыгінал імя = {{lang-ru|Зеленогорск}} | Фота = Zelenogorsk the Pallas's Cat.jpg | Подпіс = Зеленагорск у студзені 2024 году | Іншыя імёны = Грын ({{lang-ru|Грин}}) | Від = [[манул]] | Пол = [[самец]] | Дата нараджэння = 2012 або 2013 | Дата смерці = 2025 або 2026 | Месца нараджэння = [[Тыва]], [[Расія]] | Месца смерці = [[Новасібірскі заапарк]], [[Новасібірск]], [[Расія]] | Краіна = {{сцягафікацыя|Расія}} | Гады актыўнасці = 2014—2025 }}'''Зеленагорск''' — манул, які жыў ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]]. Нарадзіўся ў 2012—2013 гадах ў дзікай прыродзе ў [[Тува|Тыве]]<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Некаторы час знахадзіўся ў заапарку [[Зеленагорск (Краснаярскі край)|Зеленагорска]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], а у 2014 годзе пераехаў у [[Новасібірскі заапарк]], дзе і атрымаў сваё імя<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> (таксама меў другое, менш вядомае імя Грын<ref name="Manulization" />). Прэс-служба Новасібірскага заапарка адзначала нетыповасць яго паводзін — хоць звычайна манулы ўтойлівыя, Зеленагорск часта дазваляў наведвальнікам назіраць за сабой, і атрымаў вядомасць дзякуючы шматлікім фатаграфіям і відэаролікам<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> — у прыватнасці, відэа, на якім ён ставіў лапы на хвост, каб сагрэцца, стала вірусным<ref name="TASS">{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26342265|title=В Новосибирском зоопарке умер известный по видеороликам манул|date=2026-02-04|publisher=ТАСС|access-date=2026-06-26}}</ref> Стаў бацькам некалькіх дзесяткаў кацянят, в тым ліку жывога сімвала [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]] [[Цімафей (манул)|Цімафея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/life/news/69832a7d9a794753cdbcbacc|title=В Новосибирском зоопарке умерли известные манулы. Что произошло|author=Василий Кузнецов|date=2026-02-04|publisher=РБК|access-date=2026-06-26}}</ref>. У 2019 годзе<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref> яго левае вока было пашкоджанае ў выніку хваробы<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2025 года пераехаў у вальер, які знаходзіўся па-за экспазіцыяй<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Памёр зімой 2025—2026 гадоў<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Знакамітыя жывёлы паводле алфавіта]] dadbixcehps9qvst5xn3wsfz29l2ad9 5159278 5159277 2026-06-28T16:56:30Z Biathlon 8380 пунктуацыя 5159278 wikitext text/x-wiki {{Знакамітая жывёла | Імя = Зеленагорск | Арыгінал імя = {{lang-ru|Зеленогорск}} | Фота = Zelenogorsk the Pallas's Cat.jpg | Подпіс = Зеленагорск у студзені 2024 году | Іншыя імёны = Грын ({{lang-ru|Грин}}) | Від = [[манул]] | Пол = [[самец]] | Дата нараджэння = 2012 або 2013 | Дата смерці = 2025 або 2026 | Месца нараджэння = [[Тыва]], [[Расія]] | Месца смерці = [[Новасібірскі заапарк]], [[Новасібірск]], [[Расія]] | Краіна = {{сцягафікацыя|Расія}} | Гады актыўнасці = 2014—2025 }}'''Зеленагорск''' — манул, які жыў ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]]. Нарадзіўся ў 2012—2013 гадах ў дзікай прыродзе ў [[Тува|Тыве]]<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Некаторы час знахадзіўся ў заапарку [[Зеленагорск (Краснаярскі край)|Зеленагорска]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], а у 2014 годзе пераехаў у [[Новасібірскі заапарк]], дзе і атрымаў сваё імя<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> (таксама меў другое, менш вядомае імя Грын<ref name="Manulization" />). Прэс-служба Новасібірскага заапарка адзначала нетыповасць яго паводзін — хоць звычайна манулы ўтойлівыя, Зеленагорск часта дазваляў наведвальнікам назіраць за сабой, і атрымаў вядомасць дзякуючы шматлікім фатаграфіям і відэаролікам<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> — у прыватнасці, відэа, на якім ён ставіў лапы на хвост, каб сагрэцца, стала вірусным<ref name="TASS">{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26342265|title=В Новосибирском зоопарке умер известный по видеороликам манул|date=2026-02-04|publisher=ТАСС|access-date=2026-06-26}}</ref>. Стаў бацькам некалькіх дзесяткаў кацянят, в тым ліку жывога сімвала [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]] [[Цімафей (манул)|Цімафея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/life/news/69832a7d9a794753cdbcbacc|title=В Новосибирском зоопарке умерли известные манулы. Что произошло|author=Василий Кузнецов|date=2026-02-04|publisher=РБК|access-date=2026-06-26}}</ref>. У 2019 годзе<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref> яго левае вока было пашкоджанае ў выніку хваробы<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2025 года пераехаў у вальер, які знаходзіўся па-за экспазіцыяй<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Памёр зімой 2025—2026 гадоў<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Знакамітыя жывёлы паводле алфавіта]] og103lcafp8i43xpoogvxwvchsl6vg8 5159286 5159278 2026-06-28T17:07:52Z Biathlon 8380 арфаграфія 5159286 wikitext text/x-wiki {{Знакамітая жывёла | Імя = Зеленагорск | Арыгінал імя = {{lang-ru|Зеленогорск}} | Фота = Zelenogorsk the Pallas's Cat.jpg | Подпіс = Зеленагорск у студзені 2024 году | Іншыя імёны = Грын ({{lang-ru|Грин}}) | Від = [[манул]] | Пол = [[самец]] | Дата нараджэння = 2012 або 2013 | Дата смерці = 2025 або 2026 | Месца нараджэння = [[Тыва]], [[Расія]] | Месца смерці = [[Новасібірскі заапарк]], [[Новасібірск]], [[Расія]] | Краіна = {{сцягафікацыя|Расія}} | Гады актыўнасці = 2014—2025 }}'''Зеленагорск''' — манул, які жыў ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]]. Нарадзіўся ў 2012—2013 гадах ў дзікай прыродзе ў [[Тува|Тыве]]<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Некаторы час знахадзіўся ў заапарку [[Зеленагорск (Краснаярскі край)|Зеленагорска]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], а ў 2014 годзе пераехаў у [[Новасібірскі заапарк]], дзе і атрымаў сваё імя<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> (таксама меў другое, менш вядомае імя Грын<ref name="Manulization" />). Прэс-служба Новасібірскага заапарка адзначала нетыповасць яго паводзін — хоць звычайна манулы ўтойлівыя, Зеленагорск часта дазваляў наведвальнікам назіраць за сабой, і атрымаў вядомасць дзякуючы шматлікім фатаграфіям і відэаролікам<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> — у прыватнасці, відэа, на якім ён ставіў лапы на хвост, каб сагрэцца, стала вірусным<ref name="TASS">{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26342265|title=В Новосибирском зоопарке умер известный по видеороликам манул|date=2026-02-04|publisher=ТАСС|access-date=2026-06-26}}</ref>. Стаў бацькам некалькіх дзесяткаў кацянят, в тым ліку жывога сімвала [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]] [[Цімафей (манул)|Цімафея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/life/news/69832a7d9a794753cdbcbacc|title=В Новосибирском зоопарке умерли известные манулы. Что произошло|author=Василий Кузнецов|date=2026-02-04|publisher=РБК|access-date=2026-06-26}}</ref>. У 2019 годзе<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref> яго левае вока было пашкоджанае ў выніку хваробы<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2025 года пераехаў у вальер, які знаходзіўся па-за экспазіцыяй<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Памёр зімой 2025—2026 гадоў<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Знакамітыя жывёлы паводле алфавіта]] echkkpay9v9khk3vcek7lxjv0lb9buh 5159304 5159286 2026-06-28T18:03:01Z Biathlon 8380 шаблон 5159304 wikitext text/x-wiki {{Знакамітая жывёла | Імя = Зеленагорск | Арыгінал імя = {{lang-ru|Зеленогорск}} | Фота = Zelenogorsk the Pallas's Cat.jpg | Подпіс = Зеленагорск у студзені 2024 году | Іншыя імёны = Грын ({{lang-ru|Грин}}) | Від = [[манул]] | Пол = [[самец]] | Дата нараджэння = 2012 або 2013 | Дата смерці = 2025 або 2026 | Месца нараджэння = [[Тыва]], [[Расія]] | Месца смерці = [[Новасібірскі заапарк]], [[Новасібірск]], [[Расія]] | Краіна = {{сцягафікацыя|Расія}} | Гады актыўнасці = 2014—2025 }} '''Зеленагорск''' ({{lang-ru|Зеленогорск}}) — манул, які жыў ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]]. Нарадзіўся ў 2012—2013 гадах ў дзікай прыродзе ў [[Тува|Тыве]]<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Некаторы час знахадзіўся ў заапарку [[Зеленагорск (Краснаярскі край)|Зеленагорска]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], а ў 2014 годзе пераехаў у [[Новасібірскі заапарк]], дзе і атрымаў сваё імя<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> (таксама меў другое, менш вядомае імя Грын<ref name="Manulization" />). Прэс-служба Новасібірскага заапарка адзначала нетыповасць яго паводзін — хоць звычайна манулы ўтойлівыя, Зеленагорск часта дазваляў наведвальнікам назіраць за сабой, і атрымаў вядомасць дзякуючы шматлікім фатаграфіям і відэаролікам<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> — у прыватнасці, відэа, на якім ён ставіў лапы на хвост, каб сагрэцца, стала вірусным<ref name="TASS">{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26342265|title=В Новосибирском зоопарке умер известный по видеороликам манул|date=2026-02-04|publisher=ТАСС|access-date=2026-06-26}}</ref>. Стаў бацькам некалькіх дзесяткаў кацянят, в тым ліку жывога сімвала [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]] [[Цімафей (манул)|Цімафея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/life/news/69832a7d9a794753cdbcbacc|title=В Новосибирском зоопарке умерли известные манулы. Что произошло|author=Василий Кузнецов|date=2026-02-04|publisher=РБК|access-date=2026-06-26}}</ref>. У 2019 годзе<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref> яго левае вока было пашкоджанае ў выніку хваробы<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2025 года пераехаў у вальер, які знаходзіўся па-за экспазіцыяй<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Памёр зімой 2025—2026 гадоў<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Знакамітыя жывёлы паводле алфавіта]] bt6570ns5lydtkiirv4mk5abtncr7mj 5159305 5159304 2026-06-28T18:03:43Z Biathlon 8380 шаблон 5159305 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Зеленагорск}} {{Знакамітая жывёла | Імя = Зеленагорск | Арыгінал імя = {{lang-ru|Зеленогорск}} | Фота = Zelenogorsk the Pallas's Cat.jpg | Подпіс = Зеленагорск у студзені 2024 году | Іншыя імёны = Грын ({{lang-ru|Грин}}) | Від = [[манул]] | Пол = [[самец]] | Дата нараджэння = 2012 або 2013 | Дата смерці = 2025 або 2026 | Месца нараджэння = [[Тыва]], [[Расія]] | Месца смерці = [[Новасібірскі заапарк]], [[Новасібірск]], [[Расія]] | Краіна = {{сцягафікацыя|Расія}} | Гады актыўнасці = 2014—2025 }} '''Зеленагорск''' ({{lang-ru|Зеленогорск}}) — манул, які жыў ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]]. Нарадзіўся ў 2012—2013 гадах ў дзікай прыродзе ў [[Тува|Тыве]]<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Некаторы час знахадзіўся ў заапарку [[Зеленагорск (Краснаярскі край)|Зеленагорска]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], а ў 2014 годзе пераехаў у [[Новасібірскі заапарк]], дзе і атрымаў сваё імя<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> (таксама меў другое, менш вядомае імя Грын<ref name="Manulization" />). Прэс-служба Новасібірскага заапарка адзначала нетыповасць яго паводзін — хоць звычайна манулы ўтойлівыя, Зеленагорск часта дазваляў наведвальнікам назіраць за сабой, і атрымаў вядомасць дзякуючы шматлікім фатаграфіям і відэаролікам<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> — у прыватнасці, відэа, на якім ён ставіў лапы на хвост, каб сагрэцца, стала вірусным<ref name="TASS">{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26342265|title=В Новосибирском зоопарке умер известный по видеороликам манул|date=2026-02-04|publisher=ТАСС|access-date=2026-06-26}}</ref>. Стаў бацькам некалькіх дзесяткаў кацянят, в тым ліку жывога сімвала [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]] [[Цімафей (манул)|Цімафея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/life/news/69832a7d9a794753cdbcbacc|title=В Новосибирском зоопарке умерли известные манулы. Что произошло|author=Василий Кузнецов|date=2026-02-04|publisher=РБК|access-date=2026-06-26}}</ref>. У 2019 годзе<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref> яго левае вока было пашкоджанае ў выніку хваробы<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2025 года пераехаў у вальер, які знаходзіўся па-за экспазіцыяй<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Памёр зімой 2025—2026 гадоў<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Знакамітыя жывёлы паводле алфавіта]] cb9iklxuo7e9ev666r2cboy179z96j1 0 810080 5159317 2026-06-28T18:33:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Іншыя значэнні|Камітэт грамадскай бяспекі}}{{Грамадская арганізацыя |назва = Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі |назва на мове арыгінала = Могилевский губернский комитет общественной безопасности |дата заснавання = [[28 кастрычніка]] [[1917]] |...» 5159317 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Камітэт грамадскай бяспекі}}{{Грамадская арганізацыя |назва = Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі |назва на мове арыгінала = Могилевский губернский комитет общественной безопасности |дата заснавання = [[28 кастрычніка]] [[1917]] |дата ліквідацыі = [[20 лістапада]] [[1917]] |кіраўнік = Р. Пеўзнер |месца знаходжання = [[Магілёў]] |сфера дзейнасці = супрацьдзеянне [[Бальшавікі|бальшавікам]], палітыка }} '''Магілёўскі губе́рнскі камітэ́т грама́дскай бяспе́кі''' — [[Камітэты грамадскай бяспекі|кааліцыйны орган улады]], які быў створаны ў [[Магілёў|Магілёве]] пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў [[1917]] годзе. == Гісторыя == Камітэт быў створаны [[28 кастрычніка]] [[1917]] года, праз два дні пасля ўзброенага перавароту ў [[Петраград]]зе. Галоўнай мэтай яго існавання з'яўлялася супрацьдзеянне [[Бальшавікі|бальшавікам]]. Адначасова з ім у горадзе быў утвораны Магілёўскі гарадскі камітэт выратавання Радзімы і рэвалюцыі<ref name="Железняк">Железняк М. Н. Комитеты спасения революции на территории современной области после захвата власти в России большевиками // Романовские чтения – 3 : сб. трудов Междунар. науч. конф. Могилев, 2007. С. 11.</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Аднак, нягледзячы на шырокае прадстаўніцтва розных грамадскіх і палітычных сіл, Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі не змог арганізаваць рэальнае супраціўленне сілам бальшавікоў. Як вынік, [[20 лістапада]] [[1917]] года ў Магілёве была [[Усталяванне савецкай улады на Беларусі|ўсталявана савецкая ўлада]], і камітэт спыніў сваё існаванне{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. == Склад камітэта == Камітэт меў шырокае прадстаўніцтва і аб'ядноўваў дзеячаў розных палітычных партый, нацыянальных рухаў і органаў мясцовага самакіравання. У яго склад уваходзілі наступныя асобы<ref name="Железняк"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Пасада або статус !! Прадстаўніцтва |- | Р. Пеўзнер (старшыня) || магілёўскі губернскі камісар || |- | Я.&nbsp;І.&nbsp;Локшын || член управы || гарадское самакіраванне |- | [[Густаў Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выгоўскі]]|| шляхціц || губернская польская рада |- | Папоў || ваенны інжынер || партыя [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] |- | Р.&nbsp;К.&nbsp;Крэер || земскі батанік || партыя [[Працоўная народна-сацыялістычная партыя|энесаў]] |- | [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. Кахановіч]] || выкладчык рэальнага вучылішча || [[Магілёўскі беларускі камітэт]] |- | Браўн || || [[Меншавікі|сацыял-дэмакраты меншавікі]] і [[Бунд]] |- | І.&nbsp;У.&nbsp;Кірыкос || член управы || губернскае [[Земства|земства]] |- | Д.&nbsp;І.&nbsp;Каваленка || член губернскай харчовай управы || кааператыўныя арганізацыі горада Магілёва і губерні |- | А.&nbsp;Я.&nbsp;Сыркін || || [[Яўрэйская народная партыя]] |- | Г.&nbsp;А.&nbsp;Гурэвіч || || [[Яўрэйская сацыялістычная рабочая партыя]] |- | Пражэнік || || саюз паштова-тэлеграфных служачых |- | Рыжанкоў || || губернскі Савет сялянскіх дэпутатаў |- | Патапаў || || губернскі Савет сялянскіх дэпутатаў |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Антыбальшавісцкі рух]] ptyqdtkbqb4yo4fdw9zfrpxtdskqbx7 5159318 5159317 2026-06-28T18:33:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159318 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Камітэт грамадскай бяспекі}}{{Грамадская арганізацыя |назва = Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі |назва на мове арыгінала = Могилевский губернский комитет общественной безопасности |дата заснавання = [[28 кастрычніка]] [[1917]] |дата ліквідацыі = [[20 лістапада]] [[1917]] |кіраўнік = Р. Пеўзнер |месца знаходжання = [[Магілёў]] |сфера дзейнасці = супрацьдзеянне [[Бальшавікі|бальшавікам]], палітыка }} '''Магілёўскі губе́рнскі камітэ́т грама́дскай бяспе́кі''' — [[Камітэты грамадскай бяспекі|кааліцыйны орган улады]], які быў створаны ў [[Магілёў|Магілёве]] пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў [[1917]] годзе. == Гісторыя == Камітэт быў створаны [[28 кастрычніка]] [[1917]] года, праз два дні пасля ўзброенага перавароту ў [[Петраград]]зе. Галоўнай мэтай яго існавання з'яўлялася супрацьдзеянне [[Бальшавікі|бальшавікам]]. Адначасова з ім у горадзе быў утвораны Магілёўскі гарадскі камітэт выратавання Радзімы і рэвалюцыі<ref name="Железняк">Железняк М. Н. Комитеты спасения революции на территории современной области после захвата власти в России большевиками // Романовские чтения – 3 : сб. трудов Междунар. науч. конф. Могилев, 2007. С. 11.</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Аднак, нягледзячы на шырокае прадстаўніцтва розных грамадскіх і палітычных сіл, Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі не змог арганізаваць рэальнае супраціўленне сілам бальшавікоў. Як вынік, [[20 лістапада]] [[1917]] года ў Магілёве была [[Усталяванне савецкай улады на Беларусі|ўсталявана савецкая ўлада]], і камітэт спыніў сваё існаванне{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. == Склад камітэта == Камітэт меў шырокае прадстаўніцтва і аб'ядноўваў дзеячаў розных палітычных партый, нацыянальных рухаў і органаў мясцовага самакіравання. У яго склад уваходзілі наступныя асобы<ref name="Железняк"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Пасада або статус !! Прадстаўніцтва |- | Р. Пеўзнер (старшыня) || магілёўскі губернскі камісар || |- | Я.&nbsp;І.&nbsp;Локшын || член управы || гарадское самакіраванне |- | [[Густаў Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выгоўскі]]|| шляхціц || губернская польская рада |- | Папоў || ваенны інжынер || партыя [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] |- | Р.&nbsp;К.&nbsp;Крэер || земскі батанік || партыя [[Працоўная народна-сацыялістычная партыя|энесаў]] |- | [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. Кахановіч]] || выкладчык рэальнага вучылішча || [[Магілёўскі беларускі камітэт]] |- | Браўн || || [[Меншавікі|сацыял-дэмакраты меншавікі]] і [[Бунд]] |- | І.&nbsp;У.&nbsp;Кірыкос || член управы || губернскае [[Земства|земства]] |- | Д.&nbsp;І.&nbsp;Каваленка || член губернскай харчовай управы || кааператыўныя арганізацыі горада Магілёва і губерні |- | А.&nbsp;Я.&nbsp;Сыркін || || [[Яўрэйская народная партыя]] |- | Г.&nbsp;А.&nbsp;Гурэвіч || || [[Яўрэйская сацыялістычная рабочая партыя]] |- | Пражэнік || || саюз паштова-тэлеграфных служачых |- | Рыжанкоў || || губернскі Савет сялянскіх дэпутатаў |- | Патапаў || || губернскі Савет сялянскіх дэпутатаў |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Антыбальшавісцкі рух]] ebnvoy3or3okpfzhz63go0x3rqz4ibu 5159319 5159318 2026-06-28T18:33:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159319 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Камітэт грамадскай бяспекі}}{{Грамадская арганізацыя |назва = Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі |назва на мове арыгінала = Могилевский губернский комитет общественной безопасности |дата заснавання = [[28 кастрычніка]] [[1917]] |дата ліквідацыі = [[20 лістапада]] [[1917]] |кіраўнік = Р. Пеўзнер |месца знаходжання = [[Магілёў]] |сфера дзейнасці = супрацьдзеянне [[Бальшавікі|бальшавікам]], палітыка }} '''Магілёўскі губе́рнскі камітэ́т грама́дскай бяспе́кі''' — [[Камітэты грамадскай бяспекі|кааліцыйны орган улады]], які быў створаны ў [[Магілёў|Магілёве]] пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў [[1917]] годзе. == Гісторыя == Камітэт быў створаны [[28 кастрычніка]] [[1917]] года, праз два дні пасля ўзброенага перавароту ў [[Петраград]]зе. Галоўнай мэтай яго існавання з'яўлялася супрацьдзеянне [[Бальшавікі|бальшавікам]]. Адначасова з ім у горадзе быў утвораны Магілёўскі гарадскі камітэт выратавання Радзімы і рэвалюцыі<ref name="Железняк">Железняк М. Н. Комитеты спасения революции на территории современной области после захвата власти в России большевиками // Романовские чтения – 3 : сб. трудов Междунар. науч. конф. Могилев, 2007. С. 11.</ref>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Аднак, нягледзячы на шырокае прадстаўніцтва розных грамадскіх і палітычных сіл, Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі не змог арганізаваць рэальнае супраціўленне сілам бальшавікоў. Як вынік, [[20 лістапада]] [[1917]] года ў Магілёве была [[Усталяванне савецкай улады на Беларусі|ўсталявана савецкая ўлада]], і камітэт спыніў сваё існаванне{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. == Склад камітэта == Камітэт меў шырокае прадстаўніцтва і аб'ядноўваў дзеячаў розных палітычных партый, нацыянальных рухаў і органаў мясцовага самакіравання. У яго склад уваходзілі наступныя асобы<ref name="Железняк"/>{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Пасада або статус !! Прадстаўніцтва |- | Р. Пеўзнер (старшыня) || магілёўскі губернскі камісар || |- | Я.&nbsp;І.&nbsp;Локшын || член управы || гарадское самакіраванне |- | [[Густаў Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выгоўскі]]|| шляхціц || губернская польская рада |- | Папоў || ваенны інжынер || партыя [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] |- | Р.&nbsp;К.&nbsp;Крэер || земскі батанік || партыя [[Працоўная народна-сацыялістычная партыя|энесаў]] |- | [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. Кахановіч]] || выкладчык рэальнага вучылішча || [[Магілёўскі беларускі камітэт]] |- | Браўн || || [[Меншавікі|сацыял-дэмакраты меншавікі]] і [[Бунд]] |- | І.&nbsp;У.&nbsp;Кірыкос || член управы || губернскае [[Земства|земства]] |- | Д.&nbsp;І.&nbsp;Каваленка || член губернскай харчовай управы || кааператыўныя арганізацыі горада Магілёва і губерні |- | А.&nbsp;Я.&nbsp;Сыркін || || [[Яўрэйская народная партыя]] |- | Г.&nbsp;А.&nbsp;Гурэвіч || || [[Яўрэйская сацыялістычная рабочая партыя]] |- | Пражэнік || || саюз паштова-тэлеграфных служачых |- | Рыжанкоў || || губернскі Савет сялянскіх дэпутатаў |- | Патапаў || || губернскі Савет сялянскіх дэпутатаў |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Антыбальшавісцкі рух]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] 0e2s0t0v49pkvev05kt3pf7hysxbn8y 0 810081 5159323 2026-06-28T18:45:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Роберт Пінкертон]] 5159323 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Роберт Пінкертон]] 1oebxyoeny7zskgbu1zd4eii3yt7hop 0 810082 5159326 2026-06-28T18:56:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Славутасць |Тып = Турма |Беларуская назва = Магілёўская губернская турма |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва мес...» 5159326 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Турма |Беларуская назва = Магілёўская губернская турма |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Магілёў]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = 1930-я |Пачатак будаўніцтва = 1840-я |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = Знішчаны |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская губе́рнская турма́''' (таксама вядомая як '''Магілёўскі губернскі турэмны замак''') — колішняя [[турма]] ў [[Магілёў|Магілёве]], якая дзейнічала ў XIX — пачатку XX стагоддзяў. У [[1930-я гады]] будынак турмы быў цалкам знішчаны савецкімі ўладамі, а на яго месцы быў узведзены [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дом Саветаў]]. == Гісторыя == === Стары будынак === Дакладны час пабудовы першага турэмнага будынка ў Магілёве невядомы. Аднак 14 красавіка 1808 года імператар зацвердзіў даклад міністра ўнутраных спраў «Аб будаўніцтве турэмных замкаў ва ўсіх губернях па найвышэйша зацверджаных для маларасійскіх губерняў планах»{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Першы вядомы будынак знаходзіўся на беразе [[Дняпро|Дняпра]] пры ўпадзенні ў яго ракі [[Дубравенка]]. Адно з першых апісанняў турмы пакінуў шатландскі місіянер [[Роберт Пінкертан|Роберт&nbsp;Пінкертан]] ({{lang-en|Robert Pinkerton}}), які наведаў яе ў 1821 годзе. Турма ўяўляла сабой: «вялікі аднапавярховы цагляны будынак, які ўтварае тры бакі прамавугольніка»<ref>Pinkerton, R. Russia: or, Miscellaneous Observations on the Past and Pre sent State of that Country and Its Inhabitants. Compiled from Notes Made on the Spot, during Travels, at different Times, in the Service of the Bible Society, and a Residence of Many Years in that Country / R. Pinkerton. — London : Seeley & Sons, 1833. — 512 p.</ref>, чацвёртым бокам якога з’яўлялася сцяна з варотамі пасярэдзіне. Замежнік адзначаў надзвычайную перанаселенасць турмы: «Пакоі прасторныя і маглі б добра вентылявацца, але ўсе яны вельмі перапоўнены: першыя — зладзеямі, другія — дэзерцірамі, трэція — слаўнымі маладымі рэкрутамі…»<ref>Pinkerton, R. Russia… — 1833. — P. 81</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Умовы ўтрымання патрабавалі паляпшэння. 14 чэрвеня 1826 года генерал-губернатар віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калужскі князь [[Мікалай Мікалаевіч Хаванскі|М.&nbsp;М.&nbsp;Хаванскі]] прапанаваў магілёўскаму грамадзянскаму губернатару [[Іван Фёдаравіч Максімаў|І.&nbsp;Ф.&nbsp;Максімаву]] пабудаваць новы будынак, бо стары аказаўся надзвычай цесным, а бераг Дняпра, на якім ён стаяў, паступова падмываўся вадой. Нягледзячы на зацвярджэнне ў 1827 годзе адпаведнага палажэння Камітэтам міністраў, будаўніцтва зацягнулася больш чым на дзесяць гадоў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Стары будынак на беразе Дняпра працягваў стаяць на сваім месцы яшчэ многія дзесяцігоддзі і на мяжы XIX—XX стагоддзяў выкарыстоўваўся пад склад [[Завод Лекерта (Магілёў)|піўнога завода Лекерта]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77}}. === Новы будынак === Толькі ў пачатку 1840-х гадоў на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]] (цяпер [[Першамайская вуліца (Магілёў)|вуліца Першамайская]]), каля Сеннай базарнай плошчы (цяпер [[Плошча Леніна (Магілёў)|плошча Леніна]]), быў узведзены новы трохпавярховы мураваны будынак губернскай турмы. У 1866 годзе на сродкі [[Магілёўскае Богаяўленскае брацтва|Магілёўскага Богаяўленскага брацтва]] на трэцім паверсе турмы была заснавана [[Мікалаеўская турэмная царква]]. У 1880—1900-я гады ў будынку інтэнсіўна праводзіліся рамонтныя работы{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77}}. У адміністрацыйным плане турмы ў Расійскай імперыі ўтрымліваліся за кошт казны і з 1879 года знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Галоўнае турэмнае ўпраўленне|Галоўнага турэмнага ўпраўлення]], якое ў 1895 годзе перайшло ў склад [[Міністэрства юстыцыі Расійскай імперыі|Міністэрства юстыцыі]]. З сярэдзіны 1910 года Магілёўская турма была непасрэдна падпарадкавана губернскай турэмнай інспекцыі{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=79}}. Апошнім начальнікам турмы ў перыяд Расійскай імперыі быў італьянец Мікалай Генаравіч Палумба (сын капельмайстра 162-га пяхотнага Ахалцыхскага палка, католіка Джэнара Мікалаевіча Палумба, сам Мікалай вызнаваў праваслаўе). З 1902 года ён служыў памочнікам начальніка Магілёўскай губернскай турмы, затым узначальваў [[Горацкая турма|Горацкую]] (з 1905) і [[Аршанская турма|Аршанскую]] (з 1907) турмы. У 1912 годзе ён вярнуўся ў Магілёў выконваючым абавязкі начальніка турмы і ў пачатку 1915 года быў зацверджаны на гэтай пасадзе. М.&nbsp;Г.&nbsp;Палумба кіраваў турмой і пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], і падчас [[Акупацыя Магілёва польскімі войскамі|акупацыі Магілёва польскімі]] (вясна 1918) і германскімі войскамі (з мая 1918). Толькі ў кастрычніку 1918 года начальнікам турмы стаў іншы чалавек, а М.&nbsp;Г.&nbsp;Палумба, верагодна, эміграваў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77—78}}. === Перыяд германскай акупацыі (1918) === У маі 1918 года Магілёў быў акупаваны войскамі [[10-я армія (Германская імперыя)|10-й германскай арміі]]. Германскае камандаванне аднавіла дзейнасць дарэвалюцыйных органаў мясцовага самакіравання — [[Магілёўская гарадская дума|гарадской думы]] і [[Магілёўская гарадская ўправа|ўправы]]. Турма апынулася ў крытычным становішчы, паколькі была спынена дзейнасць казначэйстваў, з якіх адпускаліся сродкі на яе ўтрыманне. Нямецкія ўлады (лейтэнант Белерман, пазней — Зікман) сваім загадам ад 31 мая 1918 года ўсклалі абавязак па фінансаванні і забеспячэнні турмы правіянтам на гарадскую ўправу, паколькі «рускія дзяржаўныя ўстановы больш не існуюць»{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=78—79}}. 5 чэрвеня 1918 года турму з інспекцыяй наведалі члены гарадской управы: былы старшыня губернскай земскай управы доктар медыцыны [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскі]] і юрысконсульт, спецыяліст у галіне крымінальнага права [[Б. І. Пятніцкі|Б.&nbsp;І.&nbsp;Пятніцкі]] (абодва — члены партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]], якія незадоўга да гэтага самі былі арыштаваныя бальшавікамі ў якасці закладнікаў). У іх дакладзе адзначалася, што ў турме ўтрымліваліся 82 чалавекі (з іх 21 асуджаны, 27 падследных, 5 польскіх салдат, 25 арыштаваных нямецкімі ўладамі і 4 [[Адміністрацыйны арышт|адміністрацыйна арыштаваныя]]). Даследчыкі звярнулі ўвагу на адсутнасць у турэмнай бальніцы [[Медыкаменты|медыкаментаў]], перавязачных сродкаў, [[мыла]] і [[Асвятленне|асвятлення]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Гарадская ўправа рэгулярна прасіла нямецкага граданачальніка вызваліць яе ад выдаткаў на ўтрыманне турмы, і ўрэшце выдаткі былі кампенсаваныя з мясцовага казначэйства{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=78}}. === Знішчэнне === 31 кастрычніка 1918 года нямецкія войскі пакінулі Магілёў, і ў горад [[Усталяванне савецкай улады на Беларусі|увайшлі савецкія войскі]]. Турма перайшла ў падпарадкаванне [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт|Выканаўчага камітэта Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў горада Магілёва]] і захоўвала статус губернскай аж да ліквідацыі [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў красавіку 1919 года{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=81}}. У 1930-я гады Магілёў разглядаўся як [[Перанос сталіцы Беларусі ў Магілёў|магчымая новая сталіца БССР]]. Пачалося маштабнае будаўніцтва новай цэнтральнай плошчы горада. Будынак былой турмы не ўпісваўся ў прасторавы кантэкст фарміруемай плошчы і быў цалкам знішчаны («сцёрты з твару зямлі»). Сёння на яго месцы знаходзіцца [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дом Саветаў]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады]] [[Катэгорыя:Знішчаныя будынкі і збудаванні Магілёва]] [[Катэгорыя:Турмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Турмы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] ro5ube703laax3z87nu6uwei9ogtzjp 5159327 5159326 2026-06-28T18:56:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159327 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Турма |Беларуская назва = Магілёўская губернская турма |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Магілёў]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = 1930-я |Пачатак будаўніцтва = 1840-я |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = Знішчаны |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская губе́рнская турма́''' (таксама вядомая як '''Магілёўскі губернскі турэмны замак''') — колішняя [[турма]] ў [[Магілёў|Магілёве]], якая дзейнічала ў XIX — пачатку XX стагоддзяў. У 1930-я гады будынак турмы быў цалкам знішчаны савецкімі ўладамі, а на яго месцы быў узведзены [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дом Саветаў]]. == Гісторыя == === Стары будынак === Дакладны час пабудовы першага турэмнага будынка ў Магілёве невядомы. Аднак 14 красавіка 1808 года імператар зацвердзіў даклад міністра ўнутраных спраў «Аб будаўніцтве турэмных замкаў ва ўсіх губернях па найвышэйша зацверджаных для маларасійскіх губерняў планах»{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Першы вядомы будынак знаходзіўся на беразе [[Дняпро|Дняпра]] пры ўпадзенні ў яго ракі [[Дубравенка]]. Адно з першых апісанняў турмы пакінуў шатландскі місіянер [[Роберт Пінкертан|Роберт&nbsp;Пінкертан]] ({{lang-en|Robert Pinkerton}}), які наведаў яе ў 1821 годзе. Турма ўяўляла сабой: «вялікі аднапавярховы цагляны будынак, які ўтварае тры бакі прамавугольніка»<ref>Pinkerton, R. Russia: or, Miscellaneous Observations on the Past and Pre sent State of that Country and Its Inhabitants. Compiled from Notes Made on the Spot, during Travels, at different Times, in the Service of the Bible Society, and a Residence of Many Years in that Country / R. Pinkerton. — London : Seeley & Sons, 1833. — 512 p.</ref>, чацвёртым бокам якога з’яўлялася сцяна з варотамі пасярэдзіне. Замежнік адзначаў надзвычайную перанаселенасць турмы: «Пакоі прасторныя і маглі б добра вентылявацца, але ўсе яны вельмі перапоўнены: першыя — зладзеямі, другія — дэзерцірамі, трэція — слаўнымі маладымі рэкрутамі…»<ref>Pinkerton, R. Russia… — 1833. — P. 81</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Умовы ўтрымання патрабавалі паляпшэння. 14 чэрвеня 1826 года генерал-губернатар віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калужскі князь [[Мікалай Мікалаевіч Хаванскі|М.&nbsp;М.&nbsp;Хаванскі]] прапанаваў магілёўскаму грамадзянскаму губернатару [[Іван Фёдаравіч Максімаў|І.&nbsp;Ф.&nbsp;Максімаву]] пабудаваць новы будынак, бо стары аказаўся надзвычай цесным, а бераг Дняпра, на якім ён стаяў, паступова падмываўся вадой. Нягледзячы на зацвярджэнне ў 1827 годзе адпаведнага палажэння Камітэтам міністраў, будаўніцтва зацягнулася больш чым на дзесяць гадоў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Стары будынак на беразе Дняпра працягваў стаяць на сваім месцы яшчэ многія дзесяцігоддзі і на мяжы XIX—XX стагоддзяў выкарыстоўваўся пад склад [[Завод Лекерта (Магілёў)|піўнога завода Лекерта]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77}}. === Новы будынак === Толькі ў пачатку 1840-х гадоў на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]] (цяпер [[Першамайская вуліца (Магілёў)|вуліца Першамайская]]), каля Сеннай базарнай плошчы (цяпер [[Плошча Леніна (Магілёў)|плошча Леніна]]), быў узведзены новы трохпавярховы мураваны будынак губернскай турмы. У 1866 годзе на сродкі [[Магілёўскае Богаяўленскае брацтва|Магілёўскага Богаяўленскага брацтва]] на трэцім паверсе турмы была заснавана [[Мікалаеўская турэмная царква]]. У 1880—1900-я гады ў будынку інтэнсіўна праводзіліся рамонтныя работы{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77}}. У адміністрацыйным плане турмы ў Расійскай імперыі ўтрымліваліся за кошт казны і з 1879 года знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Галоўнае турэмнае ўпраўленне|Галоўнага турэмнага ўпраўлення]], якое ў 1895 годзе перайшло ў склад [[Міністэрства юстыцыі Расійскай імперыі|Міністэрства юстыцыі]]. З сярэдзіны 1910 года Магілёўская турма была непасрэдна падпарадкавана губернскай турэмнай інспекцыі{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=79}}. Апошнім начальнікам турмы ў перыяд Расійскай імперыі быў італьянец Мікалай Генаравіч Палумба (сын капельмайстра 162-га пяхотнага Ахалцыхскага палка, католіка Джэнара Мікалаевіча Палумба, сам Мікалай вызнаваў праваслаўе). З 1902 года ён служыў памочнікам начальніка Магілёўскай губернскай турмы, затым узначальваў [[Горацкая турма|Горацкую]] (з 1905) і [[Аршанская турма|Аршанскую]] (з 1907) турмы. У 1912 годзе ён вярнуўся ў Магілёў выконваючым абавязкі начальніка турмы і ў пачатку 1915 года быў зацверджаны на гэтай пасадзе. М.&nbsp;Г.&nbsp;Палумба кіраваў турмой і пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], і падчас [[Акупацыя Магілёва польскімі войскамі|акупацыі Магілёва польскімі]] (вясна 1918) і германскімі войскамі (з мая 1918). Толькі ў кастрычніку 1918 года начальнікам турмы стаў іншы чалавек, а М.&nbsp;Г.&nbsp;Палумба, верагодна, эміграваў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77—78}}. === Перыяд германскай акупацыі (1918) === У маі 1918 года Магілёў быў акупаваны войскамі [[10-я армія (Германская імперыя)|10-й германскай арміі]]. Германскае камандаванне аднавіла дзейнасць дарэвалюцыйных органаў мясцовага самакіравання — [[Магілёўская гарадская дума|гарадской думы]] і [[Магілёўская гарадская ўправа|ўправы]]. Турма апынулася ў крытычным становішчы, паколькі была спынена дзейнасць казначэйстваў, з якіх адпускаліся сродкі на яе ўтрыманне. Нямецкія ўлады (лейтэнант Белерман, пазней — Зікман) сваім загадам ад 31 мая 1918 года ўсклалі абавязак па фінансаванні і забеспячэнні турмы правіянтам на гарадскую ўправу, паколькі «рускія дзяржаўныя ўстановы больш не існуюць»{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=78—79}}. 5 чэрвеня 1918 года турму з інспекцыяй наведалі члены гарадской управы: былы старшыня губернскай земскай управы доктар медыцыны [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскі]] і юрысконсульт, спецыяліст у галіне крымінальнага права [[Б. І. Пятніцкі|Б.&nbsp;І.&nbsp;Пятніцкі]] (абодва — члены партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]], якія незадоўга да гэтага самі былі арыштаваныя бальшавікамі ў якасці закладнікаў). У іх дакладзе адзначалася, што ў турме ўтрымліваліся 82 чалавекі (з іх 21 асуджаны, 27 падследных, 5 польскіх салдат, 25 арыштаваных нямецкімі ўладамі і 4 [[Адміністрацыйны арышт|адміністрацыйна арыштаваныя]]). Даследчыкі звярнулі ўвагу на адсутнасць у турэмнай бальніцы [[Медыкаменты|медыкаментаў]], перавязачных сродкаў, [[мыла]] і [[Асвятленне|асвятлення]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Гарадская ўправа рэгулярна прасіла нямецкага граданачальніка вызваліць яе ад выдаткаў на ўтрыманне турмы, і ўрэшце выдаткі былі кампенсаваныя з мясцовага казначэйства{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=78}}. === Знішчэнне === 31 кастрычніка 1918 года нямецкія войскі пакінулі Магілёў, і ў горад [[Усталяванне савецкай улады на Беларусі|увайшлі савецкія войскі]]. Турма перайшла ў падпарадкаванне [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт|Выканаўчага камітэта Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў горада Магілёва]] і захоўвала статус губернскай аж да ліквідацыі [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў красавіку 1919 года{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=81}}. У 1930-я гады Магілёў разглядаўся як [[Перанос сталіцы Беларусі ў Магілёў|магчымая новая сталіца БССР]]. Пачалося маштабнае будаўніцтва новай цэнтральнай плошчы горада. Будынак былой турмы не ўпісваўся ў прасторавы кантэкст фарміруемай плошчы і быў цалкам знішчаны («сцёрты з твару зямлі»). Сёння на яго месцы знаходзіцца [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дом Саветаў]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады]] [[Катэгорыя:Знішчаныя будынкі і збудаванні Магілёва]] [[Катэгорыя:Турмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Турмы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] akfsk04934q0dbbmby2mw91ttsw39dh 5159347 5159327 2026-06-28T19:29:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Знішчаныя будынкі і збудаванні Магілёва]]; дададзена [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Магілёва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159347 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Турма |Беларуская назва = Магілёўская губернская турма |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Магілёў]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = 1930-я |Пачатак будаўніцтва = 1840-я |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Прыбудоўкі = |Вядомыя жыхары = |Стан = Знішчаны |Сайт = |Commons = }} '''Магілёўская губе́рнская турма́''' (таксама вядомая як '''Магілёўскі губернскі турэмны замак''') — колішняя [[турма]] ў [[Магілёў|Магілёве]], якая дзейнічала ў XIX — пачатку XX стагоддзяў. У 1930-я гады будынак турмы быў цалкам знішчаны савецкімі ўладамі, а на яго месцы быў узведзены [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дом Саветаў]]. == Гісторыя == === Стары будынак === Дакладны час пабудовы першага турэмнага будынка ў Магілёве невядомы. Аднак 14 красавіка 1808 года імператар зацвердзіў даклад міністра ўнутраных спраў «Аб будаўніцтве турэмных замкаў ва ўсіх губернях па найвышэйша зацверджаных для маларасійскіх губерняў планах»{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Першы вядомы будынак знаходзіўся на беразе [[Дняпро|Дняпра]] пры ўпадзенні ў яго ракі [[Дубравенка]]. Адно з першых апісанняў турмы пакінуў шатландскі місіянер [[Роберт Пінкертан|Роберт&nbsp;Пінкертан]] ({{lang-en|Robert Pinkerton}}), які наведаў яе ў 1821 годзе. Турма ўяўляла сабой: «вялікі аднапавярховы цагляны будынак, які ўтварае тры бакі прамавугольніка»<ref>Pinkerton, R. Russia: or, Miscellaneous Observations on the Past and Pre sent State of that Country and Its Inhabitants. Compiled from Notes Made on the Spot, during Travels, at different Times, in the Service of the Bible Society, and a Residence of Many Years in that Country / R. Pinkerton. — London : Seeley & Sons, 1833. — 512 p.</ref>, чацвёртым бокам якога з’яўлялася сцяна з варотамі пасярэдзіне. Замежнік адзначаў надзвычайную перанаселенасць турмы: «Пакоі прасторныя і маглі б добра вентылявацца, але ўсе яны вельмі перапоўнены: першыя — зладзеямі, другія — дэзерцірамі, трэція — слаўнымі маладымі рэкрутамі…»<ref>Pinkerton, R. Russia… — 1833. — P. 81</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Умовы ўтрымання патрабавалі паляпшэння. 14 чэрвеня 1826 года генерал-губернатар віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калужскі князь [[Мікалай Мікалаевіч Хаванскі|М.&nbsp;М.&nbsp;Хаванскі]] прапанаваў магілёўскаму грамадзянскаму губернатару [[Іван Фёдаравіч Максімаў|І.&nbsp;Ф.&nbsp;Максімаву]] пабудаваць новы будынак, бо стары аказаўся надзвычай цесным, а бераг Дняпра, на якім ён стаяў, паступова падмываўся вадой. Нягледзячы на зацвярджэнне ў 1827 годзе адпаведнага палажэння Камітэтам міністраў, будаўніцтва зацягнулася больш чым на дзесяць гадоў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=76}}. Стары будынак на беразе Дняпра працягваў стаяць на сваім месцы яшчэ многія дзесяцігоддзі і на мяжы XIX—XX стагоддзяў выкарыстоўваўся пад склад [[Завод Лекерта (Магілёў)|піўнога завода Лекерта]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77}}. === Новы будынак === Толькі ў пачатку 1840-х гадоў на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]] (цяпер [[Першамайская вуліца (Магілёў)|вуліца Першамайская]]), каля Сеннай базарнай плошчы (цяпер [[Плошча Леніна (Магілёў)|плошча Леніна]]), быў узведзены новы трохпавярховы мураваны будынак губернскай турмы. У 1866 годзе на сродкі [[Магілёўскае Богаяўленскае брацтва|Магілёўскага Богаяўленскага брацтва]] на трэцім паверсе турмы была заснавана [[Мікалаеўская турэмная царква]]. У 1880—1900-я гады ў будынку інтэнсіўна праводзіліся рамонтныя работы{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77}}. У адміністрацыйным плане турмы ў Расійскай імперыі ўтрымліваліся за кошт казны і з 1879 года знаходзіліся ў падпарадкаванні [[Галоўнае турэмнае ўпраўленне|Галоўнага турэмнага ўпраўлення]], якое ў 1895 годзе перайшло ў склад [[Міністэрства юстыцыі Расійскай імперыі|Міністэрства юстыцыі]]. З сярэдзіны 1910 года Магілёўская турма была непасрэдна падпарадкавана губернскай турэмнай інспекцыі{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=79}}. Апошнім начальнікам турмы ў перыяд Расійскай імперыі быў італьянец Мікалай Генаравіч Палумба (сын капельмайстра 162-га пяхотнага Ахалцыхскага палка, католіка Джэнара Мікалаевіча Палумба, сам Мікалай вызнаваў праваслаўе). З 1902 года ён служыў памочнікам начальніка Магілёўскай губернскай турмы, затым узначальваў [[Горацкая турма|Горацкую]] (з 1905) і [[Аршанская турма|Аршанскую]] (з 1907) турмы. У 1912 годзе ён вярнуўся ў Магілёў выконваючым абавязкі начальніка турмы і ў пачатку 1915 года быў зацверджаны на гэтай пасадзе. М.&nbsp;Г.&nbsp;Палумба кіраваў турмой і пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], і падчас [[Акупацыя Магілёва польскімі войскамі|акупацыі Магілёва польскімі]] (вясна 1918) і германскімі войскамі (з мая 1918). Толькі ў кастрычніку 1918 года начальнікам турмы стаў іншы чалавек, а М.&nbsp;Г.&nbsp;Палумба, верагодна, эміграваў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=77—78}}. === Перыяд германскай акупацыі (1918) === У маі 1918 года Магілёў быў акупаваны войскамі [[10-я армія (Германская імперыя)|10-й германскай арміі]]. Германскае камандаванне аднавіла дзейнасць дарэвалюцыйных органаў мясцовага самакіравання — [[Магілёўская гарадская дума|гарадской думы]] і [[Магілёўская гарадская ўправа|ўправы]]. Турма апынулася ў крытычным становішчы, паколькі была спынена дзейнасць казначэйстваў, з якіх адпускаліся сродкі на яе ўтрыманне. Нямецкія ўлады (лейтэнант Белерман, пазней — Зікман) сваім загадам ад 31 мая 1918 года ўсклалі абавязак па фінансаванні і забеспячэнні турмы правіянтам на гарадскую ўправу, паколькі «рускія дзяржаўныя ўстановы больш не існуюць»{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=78—79}}. 5 чэрвеня 1918 года турму з інспекцыяй наведалі члены гарадской управы: былы старшыня губернскай земскай управы доктар медыцыны [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскі]] і юрысконсульт, спецыяліст у галіне крымінальнага права [[Б. І. Пятніцкі|Б.&nbsp;І.&nbsp;Пятніцкі]] (абодва — члены партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]], якія незадоўга да гэтага самі былі арыштаваныя бальшавікамі ў якасці закладнікаў). У іх дакладзе адзначалася, што ў турме ўтрымліваліся 82 чалавекі (з іх 21 асуджаны, 27 падследных, 5 польскіх салдат, 25 арыштаваных нямецкімі ўладамі і 4 [[Адміністрацыйны арышт|адміністрацыйна арыштаваныя]]). Даследчыкі звярнулі ўвагу на адсутнасць у турэмнай бальніцы [[Медыкаменты|медыкаментаў]], перавязачных сродкаў, [[мыла]] і [[Асвятленне|асвятлення]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Гарадская ўправа рэгулярна прасіла нямецкага граданачальніка вызваліць яе ад выдаткаў на ўтрыманне турмы, і ўрэшце выдаткі былі кампенсаваныя з мясцовага казначэйства{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=78}}. === Знішчэнне === 31 кастрычніка 1918 года нямецкія войскі пакінулі Магілёў, і ў горад [[Усталяванне савецкай улады на Беларусі|увайшлі савецкія войскі]]. Турма перайшла ў падпарадкаванне [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт|Выканаўчага камітэта Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў горада Магілёва]] і захоўвала статус губернскай аж да ліквідацыі [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў красавіку 1919 года{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=81}}. У 1930-я гады Магілёў разглядаўся як [[Перанос сталіцы Беларусі ў Магілёў|магчымая новая сталіца БССР]]. Пачалося маштабнае будаўніцтва новай цэнтральнай плошчы горада. Будынак былой турмы не ўпісваўся ў прасторавы кантэкст фарміруемай плошчы і быў цалкам знішчаны («сцёрты з твару зямлі»). Сёння на яго месцы знаходзіцца [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дом Саветаў]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Магілёва]] [[Катэгорыя:Турмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Турмы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] onwszog0lkdnzukau1dw6tuckdu9v09 0 810083 5159328 2026-06-28T18:56:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Густаў Выкоўскі]] 5159328 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Густаў Выкоўскі]] 6eoq7m58zz0j299e1t3mbufsjezoldw 0 810084 5159335 2026-06-28T19:20:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Асоба |Імя = Барыс Пятніцкі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Борис Пятницкий}} |Дата нараджэння = {{ДН|||1886}} |Месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|||1957}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафіка...» 5159335 wikitext text/x-wiki {{Асоба |Імя = Барыс Пятніцкі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Борис Пятницкий}} |Дата нараджэння = {{ДН|||1886}} |Месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|||1957}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[юрыст]], [[палітык]], [[Адвакатура|прысяжны павераны]] |Адукацыя = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]] (1910) |Партыя = [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты)]] }} {{цёзкі2|Пятніцкі}} '''Бары́с Іва́навіч Пятні́цкі''' ({{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}}; {{ДН|||1886}}, [[Чэрыкаў]] — {{ДС|||1957}}) — расійскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і стацкага саветніка Івана Канстанцінавіча Пятніцкага, які быў выкладчыкам [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]], рэдактарам неафіцыйнай часткі «[[Могилёвские епархиальные ведомости|Могилёвских епархиальных ведомостей]]» і праваслаўным публіцыстам<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/119174360083189/posts/873084204692197/|title=История старого Могилева через судьбы жителей. Прапрадед. Пятницкий Борис Иванович (1886-1957)|author=Кот Лапуша|date=2024-12-09|publisher=Facebook|accessdate=2026-06-28|lang=ru}}</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Паводле веравызнання — [[Праваслаўе|праваслаўны]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Сям'я пражывала ў Магілёве ў доме Гласко на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]]<ref name="fb"/>. У 1904 годзе скончыў з сярэбраным медалём [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую мужчынскую гімназію]]. У 1910 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Юрыдычны факультэт Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта|юрыдычным факультэце Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] і вярнуўся ў [[Магілёў]]<ref name="fb"/>. У 1912—1916 гадах працаваў памочнікам прысяжнага паверанага [[Магілёўскі акруговы суд|Магілёўскага акруговага суда]], прысяжным павераным [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і юрысконсультам Магілёўскага гарадскога грамадскага самакіравання. З 1912 года меў пагадненне з [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіяй]] аб супрацоўніцтве па прававых справах. З'яўляўся членам праўлення Таварыства распаўсюджвання сярэдняй адукацыі ў губернскім горадзе Магілёве і членам Магілёўскага аддзела Камітэта [[Зялёны Крыж (Першая сусветная вайна)|Зялёнага Крыжа]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}<ref name="fb"/>. Выдаў кнігу «Палавыя скрыўленні і крымінальнае права», друкаваўся ў часопісе «Вестник права и нотариата». Вясной 1916 года быў мабілізаваны ў дзеючую армію. Служыў юрыстам у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] ў Магілёве. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё. Быў удзельнікам усерасійскіх з'ездаў партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] у 1917 годзе. З мая 1917 года ўзначальваў ваенную фракцыю пры Магілёўскім аддзеле партыі кадэтаў, у якую ўваходзілі пяць чалавек з ліку афіцэраў і чыноўнікаў Стаўкі (у тым ліку [[М. Г. Міхееў|М.&nbsp;Г.&nbsp;Міхееў]] і [[К. Істомін]]){{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=131}}. Выступаў на мітынгах і публічных дэбатах. На выбарах 13 жніўня 1917 года ўвайшоў у лік 10 кадэтаў, якія атрымалі месцы гласных у [[Магілёўская гарадская дума|Магілёўскай гарадской думе]]<ref name="fb"/>. Падчас [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ў канцы жніўня — пачатку верасня 1917 года актыўна падтрымаў дзеянні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Карнілава]]. На сходзе афіцэраў і салдат 29 жніўня 1917 года, дзе зачытваліся адозвы Карнілава, ён рэзка крытыкаваў міністраў-сацыялістаў [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]: {{цытата|Усе гэтыя міністры прывялі да разрухі краіну. Усё, што зыходзіць ад іх, ёсць утопія}}{{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=132}}. У кастрычніку 1917 года вылучаўся ў дэпутаты [[Устаноўчы сход|Усерасійскага Устаноўчага сходу]] ад партыі народнай свабоды (кадэтаў) па Магілёўскай выбарчай акрузе (спіс № 6){{sfn|Вараб'ёў|2007|с=55}}. У пачатку 1918 года пасля [[Усталяванне савецкай улады ў Беларусі|ўсталявання савецкай улады]] ў горадзе быў арыштаваны [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў якасці закладніка. Знаходзіўся ў адной камеры з настаяцелем [[Успенскі касцёл (Магілёў)|Магілёўскага Успенскага касцёла]] ксяндзом [[Яўген Святаполк-Мірскі|Яўгенам Святаполк-Мірскім]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Пасля [[Акупацыя Магілёва польскімі воскамі|прыходу польскіх легіянераў]] і германскіх войскаў быў вызвалены і працягнуў працу ў якасці члена [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і яе юрысконсульта. 5 чэрвеня 1918 года сумесна з членам управы [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскім]] праводзіў інспекцыю [[Магілёўская губернская турма|Магілёўскай губернскай турмы]], пасля якой яны падрыхтавалі падрабязны даклад аб стане і ўмовах утрымання вязняў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=87}}. З прыходам Чырвонай арміі ў канцы 1918 года разам з сям'ёй пакінуў Магілёў. У 1923 годзе знаходзіўся ў станіцы Лабінскай на [[Кубань|Кубані]]. У 1926—1927 гадах пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе сям'я пражывала ў гістарычным «доме Ганны Монс». У савецкі час працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела арганізацыі, якая займалася будаўніцтвам [[Масква (басейн)|басейна «Масква»]] на месцы ўзарванага [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храма Хрыста Збавіцеля]]. У 1953 годзе перадаў архівы і рэчы свайго бацькі ў Магілёўскі музей<ref name="fb"/>. Памёр у 1957 годзе. == Сям'я == Быў жанаты з Яўгеніяй Антонаўнай Свідзерскай, дачкой былога магілёўскага паліцмайстра Антона Адамавіча Свідзерскага. Меў дачку Ірыну Барысаўну Казіцкую<ref name="fb"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий Б. И.'' Половые извращения и уголовное право / Б. И. Пятницкий ; с предисловием приват-доцента М. Н. Гернета и с приложением 9 отдельных диаграмм. — Могилев губ.: Типография И. Б. Клаза, 1910. — 90 с. — (Семинарий по уголовному праву приват-доцента М. Н. Гернета при Императорском Московском университете. — Вып. III). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Воробьев А. А. |загаловак=К вопросу о выборах в Учредительное собрание на территории Гомельского уезда Могилевской губернии |выданне=Веснік МДПУ |год=2007 |старонкі=53—57 |ref=Вараб'ёў}} * {{артыкул|аўтар=Лавринович Д. С. |загаловак=Либералы, Ставка Верховного Главнокомандующего и Западный фронт в 1916–1917 гг. |выданне=Российское общество и война |год=2003 |старонкі=128—134 |ref=Лаўрыновіч}} * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Барыс Іванавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] abyeoxgcpj3fprd3wo0v6c55vjldukw 5159342 5159335 2026-06-28T19:23:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159342 wikitext text/x-wiki {{Асоба |Імя = Барыс Пятніцкі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Борис Пятницкий}} |Дата нараджэння = {{ДН|||1886}} |Месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|||1957}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[юрыст]], [[палітык]], [[Адвакатура|прысяжны павераны]] |Адукацыя = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]] (1910) |Партыя = [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты)]] }} {{цёзкі2|Пятніцкі}} '''Барыс Іванавіч Пятніцкі''' ({{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}}; {{ДН|||1886}}, [[Чэрыкаў]] — {{ДС|||1957}}) — расійскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і стацкага саветніка Івана Канстанцінавіча Пятніцкага, які быў выкладчыкам [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]], рэдактарам неафіцыйнай часткі «[[Могилёвские епархиальные ведомости|Могилёвских епархиальных ведомостей]]» і праваслаўным публіцыстам<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/119174360083189/posts/873084204692197/|title=История старого Могилева через судьбы жителей. Прапрадед. Пятницкий Борис Иванович (1886-1957)|author=Кот Лапуша|date=2024-12-09|publisher=Facebook|accessdate=2026-06-28|lang=ru}}</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Паводле веравызнання — [[Праваслаўе|праваслаўны]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Сям'я пражывала ў Магілёве ў доме Гласко на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]]<ref name="fb"/>. У 1904 годзе скончыў з сярэбраным медалём [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую мужчынскую гімназію]]. У 1910 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Юрыдычны факультэт Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта|юрыдычным факультэце Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] і вярнуўся ў [[Магілёў]]<ref name="fb"/>. У 1912—1916 гадах працаваў памочнікам прысяжнага паверанага [[Магілёўскі акруговы суд|Магілёўскага акруговага суда]], прысяжным павераным [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і юрысконсультам Магілёўскага гарадскога грамадскага самакіравання. З 1912 года меў пагадненне з [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіяй]] аб супрацоўніцтве па прававых справах. З'яўляўся членам праўлення Таварыства распаўсюджвання сярэдняй адукацыі ў губернскім горадзе Магілёве і членам Магілёўскага аддзела Камітэта [[Зялёны Крыж (Першая сусветная вайна)|Зялёнага Крыжа]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}<ref name="fb"/>. Выдаў кнігу «Палавыя скрыўленні і крымінальнае права», друкаваўся ў часопісе «Вестник права и нотариата». Вясной 1916 года быў мабілізаваны ў дзеючую армію. Служыў юрыстам у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] ў Магілёве. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё. Быў удзельнікам усерасійскіх з'ездаў партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] у 1917 годзе. З мая 1917 года ўзначальваў ваенную фракцыю пры Магілёўскім аддзеле партыі кадэтаў, у якую ўваходзілі пяць чалавек з ліку афіцэраў і чыноўнікаў Стаўкі (у тым ліку [[М. Г. Міхееў|М.&nbsp;Г.&nbsp;Міхееў]] і [[К. Істомін]]){{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=131}}. Выступаў на мітынгах і публічных дэбатах. На выбарах 13 жніўня 1917 года ўвайшоў у лік 10 кадэтаў, якія атрымалі месцы гласных у [[Магілёўская гарадская дума|Магілёўскай гарадской думе]]<ref name="fb"/>. Падчас [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ў канцы жніўня — пачатку верасня 1917 года актыўна падтрымаў дзеянні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Карнілава]]. На сходзе афіцэраў і салдат 29 жніўня 1917 года, дзе зачытваліся адозвы Карнілава, ён рэзка крытыкаваў міністраў-сацыялістаў [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]: {{цытата|Усе гэтыя міністры прывялі да разрухі краіну. Усё, што зыходзіць ад іх, ёсць утопія}}{{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=132}}. У кастрычніку 1917 года вылучаўся ў дэпутаты [[Устаноўчы сход|Усерасійскага Устаноўчага сходу]] ад партыі народнай свабоды (кадэтаў) па Магілёўскай выбарчай акрузе (спіс № 6){{sfn|Вараб'ёў|2007|с=55}}. У пачатку 1918 года пасля [[Усталяванне савецкай улады ў Беларусі|ўсталявання савецкай улады]] ў горадзе быў арыштаваны [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў якасці закладніка. Знаходзіўся ў адной камеры з настаяцелем [[Успенскі касцёл (Магілёў)|Магілёўскага Успенскага касцёла]] ксяндзом [[Яўген Святаполк-Мірскі|Яўгенам Святаполк-Мірскім]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Пасля [[Акупацыя Магілёва польскімі воскамі|прыходу польскіх легіянераў]] і германскіх войскаў быў вызвалены і працягнуў працу ў якасці члена [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і яе юрысконсульта. 5 чэрвеня 1918 года сумесна з членам управы [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскім]] праводзіў інспекцыю [[Магілёўская губернская турма|Магілёўскай губернскай турмы]], пасля якой яны падрыхтавалі падрабязны даклад аб стане і ўмовах утрымання вязняў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=87}}. З прыходам Чырвонай арміі ў канцы 1918 года разам з сям'ёй пакінуў Магілёў. У 1923 годзе знаходзіўся ў станіцы Лабінскай на [[Кубань|Кубані]]. У 1926—1927 гадах пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе сям'я пражывала ў гістарычным «доме Ганны Монс». У савецкі час працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела арганізацыі, якая займалася будаўніцтвам [[Масква (басейн)|басейна «Масква»]] на месцы ўзарванага [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храма Хрыста Збавіцеля]]. У 1953 годзе перадаў архівы і рэчы свайго бацькі ў Магілёўскі музей<ref name="fb"/>. Памёр у 1957 годзе. == Сям'я == Быў жанаты з Яўгеніяй Антонаўнай Свідзерскай, дачкой былога магілёўскага паліцмайстра Антона Адамавіча Свідзерскага. Меў дачку Ірыну Барысаўну Казіцкую<ref name="fb"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий Б. И.'' Половые извращения и уголовное право / Б. И. Пятницкий ; с предисловием приват-доцента М. Н. Гернета и с приложением 9 отдельных диаграмм. — Могилев губ.: Типография И. Б. Клаза, 1910. — 90 с. — (Семинарий по уголовному праву приват-доцента М. Н. Гернета при Императорском Московском университете. — Вып. III). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Воробьев А. А. |загаловак=К вопросу о выборах в Учредительное собрание на территории Гомельского уезда Могилевской губернии |выданне=Веснік МДПУ |год=2007 |старонкі=53—57 |ref=Вараб'ёў}} * {{артыкул|аўтар=Лавринович Д. С. |загаловак=Либералы, Ставка Верховного Главнокомандующего и Западный фронт в 1916–1917 гг. |выданне=Российское общество и война |год=2003 |старонкі=128—134 |ref=Лаўрыновіч}} * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Барыс Іванавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] ekwlntehj02tc3f5jb7bg0jtdheuu7m 5159343 5159342 2026-06-28T19:23:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159343 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Барыс Іванавіч Пятніцкі | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = Галосны Магілёўскай гарадской думы | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 13 жніўня 1917 | перыядканец = 1918 | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = {{ДН|||1886}} | месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | дата смерці = {{ДС|||1957}} | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Іван Канстанцінавіч Пятніцкі | маці = | муж = | жонка = Яўгенія Антонаўна Свідзерская | у шлюбе = | дзеці = Ірына Барысаўна Казіцкая | гады службы = 1916—1917 | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] | вядомы як = | партыя = [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты)]] | дзейнасць = | прафесія = [[юрыст]], [[палітык]], [[Адвакатура|прысяжны павераны]] | адукацыя = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]] (1910) | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = [[Праваслаўе]] | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{цёзкі2|Пятніцкі}} '''Барыс Іванавіч Пятніцкі''' ({{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}}; {{ДН|||1886}}, [[Чэрыкаў]] — {{ДС|||1957}}) — расійскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і стацкага саветніка Івана Канстанцінавіча Пятніцкага, які быў выкладчыкам [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]], рэдактарам неафіцыйнай часткі «[[Могилёвские епархиальные ведомости|Могилёвских епархиальных ведомостей]]» і праваслаўным публіцыстам<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/119174360083189/posts/873084204692197/|title=История старого Могилева через судьбы жителей. Прапрадед. Пятницкий Борис Иванович (1886-1957)|author=Кот Лапуша|date=2024-12-09|publisher=Facebook|accessdate=2026-06-28|lang=ru}}</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Паводле веравызнання — [[Праваслаўе|праваслаўны]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Сям'я пражывала ў Магілёве ў доме Гласко на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]]<ref name="fb"/>. У 1904 годзе скончыў з сярэбраным медалём [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую мужчынскую гімназію]]. У 1910 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Юрыдычны факультэт Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта|юрыдычным факультэце Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] і вярнуўся ў [[Магілёў]]<ref name="fb"/>. У 1912—1916 гадах працаваў памочнікам прысяжнага паверанага [[Магілёўскі акруговы суд|Магілёўскага акруговага суда]], прысяжным павераным [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і юрысконсультам Магілёўскага гарадскога грамадскага самакіравання. З 1912 года меў пагадненне з [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіяй]] аб супрацоўніцтве па прававых справах. З'яўляўся членам праўлення Таварыства распаўсюджвання сярэдняй адукацыі ў губернскім горадзе Магілёве і членам Магілёўскага аддзела Камітэта [[Зялёны Крыж (Першая сусветная вайна)|Зялёнага Крыжа]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}<ref name="fb"/>. Выдаў кнігу «Палавыя скрыўленні і крымінальнае права», друкаваўся ў часопісе «Вестник права и нотариата». Вясной 1916 года быў мабілізаваны ў дзеючую армію. Служыў юрыстам у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] ў Магілёве. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё. Быў удзельнікам усерасійскіх з'ездаў партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] у 1917 годзе. З мая 1917 года ўзначальваў ваенную фракцыю пры Магілёўскім аддзеле партыі кадэтаў, у якую ўваходзілі пяць чалавек з ліку афіцэраў і чыноўнікаў Стаўкі (у тым ліку [[М. Г. Міхееў|М.&nbsp;Г.&nbsp;Міхееў]] і [[К. Істомін]]){{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=131}}. Выступаў на мітынгах і публічных дэбатах. На выбарах 13 жніўня 1917 года ўвайшоў у лік 10 кадэтаў, якія атрымалі месцы гласных у [[Магілёўская гарадская дума|Магілёўскай гарадской думе]]<ref name="fb"/>. Падчас [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ў канцы жніўня — пачатку верасня 1917 года актыўна падтрымаў дзеянні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Карнілава]]. На сходзе афіцэраў і салдат 29 жніўня 1917 года, дзе зачытваліся адозвы Карнілава, ён рэзка крытыкаваў міністраў-сацыялістаў [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]: {{цытата|Усе гэтыя міністры прывялі да разрухі краіну. Усё, што зыходзіць ад іх, ёсць утопія}}{{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=132}}. У кастрычніку 1917 года вылучаўся ў дэпутаты [[Устаноўчы сход|Усерасійскага Устаноўчага сходу]] ад партыі народнай свабоды (кадэтаў) па Магілёўскай выбарчай акрузе (спіс № 6){{sfn|Вараб'ёў|2007|с=55}}. У пачатку 1918 года пасля [[Усталяванне савецкай улады ў Беларусі|ўсталявання савецкай улады]] ў горадзе быў арыштаваны [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў якасці закладніка. Знаходзіўся ў адной камеры з настаяцелем [[Успенскі касцёл (Магілёў)|Магілёўскага Успенскага касцёла]] ксяндзом [[Яўген Святаполк-Мірскі|Яўгенам Святаполк-Мірскім]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Пасля [[Акупацыя Магілёва польскімі воскамі|прыходу польскіх легіянераў]] і германскіх войскаў быў вызвалены і працягнуў працу ў якасці члена [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і яе юрысконсульта. 5 чэрвеня 1918 года сумесна з членам управы [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскім]] праводзіў інспекцыю [[Магілёўская губернская турма|Магілёўскай губернскай турмы]], пасля якой яны падрыхтавалі падрабязны даклад аб стане і ўмовах утрымання вязняў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=87}}. З прыходам Чырвонай арміі ў канцы 1918 года разам з сям'ёй пакінуў Магілёў. У 1923 годзе знаходзіўся ў станіцы Лабінскай на [[Кубань|Кубані]]. У 1926—1927 гадах пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе сям'я пражывала ў гістарычным «доме Ганны Монс». У савецкі час працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела арганізацыі, якая займалася будаўніцтвам [[Масква (басейн)|басейна «Масква»]] на месцы ўзарванага [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храма Хрыста Збавіцеля]]. У 1953 годзе перадаў архівы і рэчы свайго бацькі ў Магілёўскі музей<ref name="fb"/>. Памёр у 1957 годзе. == Сям'я == Быў жанаты з Яўгеніяй Антонаўнай Свідзерскай, дачкой былога магілёўскага паліцмайстра Антона Адамавіча Свідзерскага. Меў дачку Ірыну Барысаўну Казіцкую<ref name="fb"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий Б. И.'' Половые извращения и уголовное право / Б. И. Пятницкий ; с предисловием приват-доцента М. Н. Гернета и с приложением 9 отдельных диаграмм. — Могилев губ.: Типография И. Б. Клаза, 1910. — 90 с. — (Семинарий по уголовному праву приват-доцента М. Н. Гернета при Императорском Московском университете. — Вып. III). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Воробьев А. А. |загаловак=К вопросу о выборах в Учредительное собрание на территории Гомельского уезда Могилевской губернии |выданне=Веснік МДПУ |год=2007 |старонкі=53—57 |ref=Вараб'ёў}} * {{артыкул|аўтар=Лавринович Д. С. |загаловак=Либералы, Ставка Верховного Главнокомандующего и Западный фронт в 1916–1917 гг. |выданне=Российское общество и война |год=2003 |старонкі=128—134 |ref=Лаўрыновіч}} * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Барыс Іванавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 8xc0tkh05fybizufpmoeexzipd46nr3 5159344 5159343 2026-06-28T19:25:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159344 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Барыс Іванавіч Пятніцкі | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = Гласны Магілёўскай гарадской думы | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 13 жніўня 1917 | перыядканец = 1918 | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = {{ДН|||1886}} | месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | дата смерці = {{ДС|||1957}} | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Іван Канстанцінавіч Пятніцкі | маці = | муж = | жонка = Яўгенія Антонаўна Свідзерская | у шлюбе = | дзеці = Ірына Барысаўна Казіцкая | гады службы = 1916—1917 | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] | вядомы як = | партыя = [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты)]] | дзейнасць = | прафесія = [[юрыст]], [[палітык]], [[Адвакатура|прысяжны павераны]] | адукацыя = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]] (1910) | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = [[Праваслаўе]] | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{цёзкі2|Пятніцкі}} '''Барыс Іванавіч Пятніцкі''' ({{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}}; {{ДН|||1886}}, [[Чэрыкаў]] — {{ДС|||1957}}) — расійскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і стацкага саветніка Івана Канстанцінавіча Пятніцкага, які быў выкладчыкам [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]], рэдактарам неафіцыйнай часткі «[[Могилёвские епархиальные ведомости|Могилёвских епархиальных ведомостей]]» і праваслаўным публіцыстам<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/119174360083189/posts/873084204692197/|title=История старого Могилева через судьбы жителей. Прапрадед. Пятницкий Борис Иванович (1886-1957)|author=Кот Лапуша|date=2024-12-09|publisher=Facebook|accessdate=2026-06-28|lang=ru}}</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Паводле веравызнання — [[Праваслаўе|праваслаўны]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Сям'я пражывала ў Магілёве ў доме Гласко на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]]<ref name="fb"/>. У 1904 годзе скончыў з сярэбраным медалём [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую мужчынскую гімназію]]. У 1910 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Юрыдычны факультэт Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта|юрыдычным факультэце Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] і вярнуўся ў [[Магілёў]]<ref name="fb"/>. У 1912—1916 гадах працаваў памочнікам прысяжнага паверанага [[Магілёўскі акруговы суд|Магілёўскага акруговага суда]], прысяжным павераным [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і юрысконсультам Магілёўскага гарадскога грамадскага самакіравання. З 1912 года меў пагадненне з [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіяй]] аб супрацоўніцтве па прававых справах. З'яўляўся членам праўлення Таварыства распаўсюджвання сярэдняй адукацыі ў губернскім горадзе Магілёве і членам Магілёўскага аддзела Камітэта [[Зялёны Крыж (Першая сусветная вайна)|Зялёнага Крыжа]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}<ref name="fb"/>. Выдаў кнігу «Палавыя скрыўленні і крымінальнае права», друкаваўся ў часопісе «Вестник права и нотариата». Вясной 1916 года быў мабілізаваны ў дзеючую армію. Служыў юрыстам у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] ў Магілёве. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё. Быў удзельнікам усерасійскіх з'ездаў партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] у 1917 годзе. З мая 1917 года ўзначальваў ваенную фракцыю пры Магілёўскім аддзеле партыі кадэтаў, у якую ўваходзілі пяць чалавек з ліку афіцэраў і чыноўнікаў Стаўкі (у тым ліку [[М. Г. Міхееў|М.&nbsp;Г.&nbsp;Міхееў]] і [[К. Істомін]]){{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=131}}. Выступаў на мітынгах і публічных дэбатах. На выбарах 13 жніўня 1917 года ўвайшоў у лік 10 кадэтаў, якія атрымалі месцы гласных у [[Магілёўская гарадская дума|Магілёўскай гарадской думе]]<ref name="fb"/>. Падчас [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ў канцы жніўня — пачатку верасня 1917 года актыўна падтрымаў дзеянні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Карнілава]]. На сходзе афіцэраў і салдат 29 жніўня 1917 года, дзе зачытваліся адозвы Карнілава, ён рэзка крытыкаваў міністраў-сацыялістаў [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]: {{цытата|Усе гэтыя міністры прывялі да разрухі краіну. Усё, што зыходзіць ад іх, ёсць утопія}}{{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=132}}. У кастрычніку 1917 года вылучаўся ў дэпутаты [[Устаноўчы сход|Усерасійскага Устаноўчага сходу]] ад партыі народнай свабоды (кадэтаў) па Магілёўскай выбарчай акрузе (спіс № 6){{sfn|Вараб'ёў|2007|с=55}}. У пачатку 1918 года пасля [[Усталяванне савецкай улады ў Беларусі|ўсталявання савецкай улады]] ў горадзе быў арыштаваны [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў якасці закладніка. Знаходзіўся ў адной камеры з настаяцелем [[Успенскі касцёл (Магілёў)|Магілёўскага Успенскага касцёла]] ксяндзом [[Яўген Святаполк-Мірскі|Яўгенам Святаполк-Мірскім]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Пасля [[Акупацыя Магілёва польскімі воскамі|прыходу польскіх легіянераў]] і германскіх войскаў быў вызвалены і працягнуў працу ў якасці члена [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і яе юрысконсульта. 5 чэрвеня 1918 года сумесна з членам управы [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскім]] праводзіў інспекцыю [[Магілёўская губернская турма|Магілёўскай губернскай турмы]], пасля якой яны падрыхтавалі падрабязны даклад аб стане і ўмовах утрымання вязняў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=87}}. З прыходам Чырвонай арміі ў канцы 1918 года разам з сям'ёй пакінуў Магілёў. У 1923 годзе знаходзіўся ў станіцы Лабінскай на [[Кубань|Кубані]]. У 1926—1927 гадах пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе сям'я пражывала ў гістарычным «доме Ганны Монс». У савецкі час працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела арганізацыі, якая займалася будаўніцтвам [[Масква (басейн)|басейна «Масква»]] на месцы ўзарванага [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храма Хрыста Збавіцеля]]. У 1953 годзе перадаў архівы і рэчы свайго бацькі ў Магілёўскі музей<ref name="fb"/>. Памёр у 1957 годзе. == Сям'я == Быў жанаты з Яўгеніяй Антонаўнай Свідзерскай, дачкой былога магілёўскага паліцмайстра Антона Адамавіча Свідзерскага. Меў дачку Ірыну Барысаўну Казіцкую<ref name="fb"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий Б. И.'' Половые извращения и уголовное право / Б. И. Пятницкий ; с предисловием приват-доцента М. Н. Гернета и с приложением 9 отдельных диаграмм. — Могилев губ.: Типография И. Б. Клаза, 1910. — 90 с. — (Семинарий по уголовному праву приват-доцента М. Н. Гернета при Императорском Московском университете. — Вып. III). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Воробьев А. А. |загаловак=К вопросу о выборах в Учредительное собрание на территории Гомельского уезда Могилевской губернии |выданне=Веснік МДПУ |год=2007 |старонкі=53—57 |ref=Вараб'ёў}} * {{артыкул|аўтар=Лавринович Д. С. |загаловак=Либералы, Ставка Верховного Главнокомандующего и Западный фронт в 1916–1917 гг. |выданне=Российское общество и война |год=2003 |старонкі=128—134 |ref=Лаўрыновіч}} * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Барыс Іванавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 4v5gtx0g7xq559bjn2krazbjnecgn6p 5159345 5159344 2026-06-28T19:25:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5159345 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Барыс Іванавіч Пятніцкі | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = Гласны Магілёўскай гарадской думы | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 13 жніўня 1917 | перыядканец = 1918 | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = {{ДН|||1886}} | месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | дата смерці = {{ДС|||1957}} | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Іван Канстанцінавіч Пятніцкі | маці = | муж = | жонка = Яўгенія Антонаўна Свідзерская | у шлюбе = | дзеці = Ірына Барысаўна Казіцкая | гады службы = 1916—1917 | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] | вядомы як = | партыя = [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты)]] | дзейнасць = | прафесія = [[юрыст]], [[палітык]], [[Адвакатура|прысяжны павераны]] | адукацыя = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]] (1910) | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = [[Праваслаўе]] | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{цёзкі2|Пятніцкі}} '''Барыс Іванавіч Пятніцкі''' ({{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}}; {{ДН|||1886}}, [[Чэрыкаў]] — {{ДС|||1957}}) — расійскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і стацкага саветніка [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|Івана Канстанцінавіча Пятніцкага]], які быў выкладчыкам [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]], рэдактарам неафіцыйнай часткі «[[Могилёвские епархиальные ведомости|Могилёвских епархиальных ведомостей]]» і праваслаўным публіцыстам<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/119174360083189/posts/873084204692197/|title=История старого Могилева через судьбы жителей. Прапрадед. Пятницкий Борис Иванович (1886-1957)|author=Кот Лапуша|date=2024-12-09|publisher=Facebook|accessdate=2026-06-28|lang=ru}}</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Паводле веравызнання — [[Праваслаўе|праваслаўны]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Сям'я пражывала ў Магілёве ў доме Гласко на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]]<ref name="fb"/>. У 1904 годзе скончыў з сярэбраным медалём [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую мужчынскую гімназію]]. У 1910 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Юрыдычны факультэт Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта|юрыдычным факультэце Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] і вярнуўся ў [[Магілёў]]<ref name="fb"/>. У 1912—1916 гадах працаваў памочнікам прысяжнага паверанага [[Магілёўскі акруговы суд|Магілёўскага акруговага суда]], прысяжным павераным [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і юрысконсультам Магілёўскага гарадскога грамадскага самакіравання. З 1912 года меў пагадненне з [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіяй]] аб супрацоўніцтве па прававых справах. З'яўляўся членам праўлення Таварыства распаўсюджвання сярэдняй адукацыі ў губернскім горадзе Магілёве і членам Магілёўскага аддзела Камітэта [[Зялёны Крыж (Першая сусветная вайна)|Зялёнага Крыжа]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}<ref name="fb"/>. Выдаў кнігу «Палавыя скрыўленні і крымінальнае права», друкаваўся ў часопісе «Вестник права и нотариата». Вясной 1916 года быў мабілізаваны ў дзеючую армію. Служыў юрыстам у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] ў Магілёве. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё. Быў удзельнікам усерасійскіх з'ездаў партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] у 1917 годзе. З мая 1917 года ўзначальваў ваенную фракцыю пры Магілёўскім аддзеле партыі кадэтаў, у якую ўваходзілі пяць чалавек з ліку афіцэраў і чыноўнікаў Стаўкі (у тым ліку [[М. Г. Міхееў|М.&nbsp;Г.&nbsp;Міхееў]] і [[К. Істомін]]){{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=131}}. Выступаў на мітынгах і публічных дэбатах. На выбарах 13 жніўня 1917 года ўвайшоў у лік 10 кадэтаў, якія атрымалі месцы гласных у [[Магілёўская гарадская дума|Магілёўскай гарадской думе]]<ref name="fb"/>. Падчас [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ў канцы жніўня — пачатку верасня 1917 года актыўна падтрымаў дзеянні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Карнілава]]. На сходзе афіцэраў і салдат 29 жніўня 1917 года, дзе зачытваліся адозвы Карнілава, ён рэзка крытыкаваў міністраў-сацыялістаў [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]: {{цытата|Усе гэтыя міністры прывялі да разрухі краіну. Усё, што зыходзіць ад іх, ёсць утопія}}{{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=132}}. У кастрычніку 1917 года вылучаўся ў дэпутаты [[Устаноўчы сход|Усерасійскага Устаноўчага сходу]] ад партыі народнай свабоды (кадэтаў) па Магілёўскай выбарчай акрузе (спіс № 6){{sfn|Вараб'ёў|2007|с=55}}. У пачатку 1918 года пасля [[Усталяванне савецкай улады ў Беларусі|ўсталявання савецкай улады]] ў горадзе быў арыштаваны [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў якасці закладніка. Знаходзіўся ў адной камеры з настаяцелем [[Успенскі касцёл (Магілёў)|Магілёўскага Успенскага касцёла]] ксяндзом [[Яўген Святаполк-Мірскі|Яўгенам Святаполк-Мірскім]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Пасля [[Акупацыя Магілёва польскімі воскамі|прыходу польскіх легіянераў]] і германскіх войскаў быў вызвалены і працягнуў працу ў якасці члена [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і яе юрысконсульта. 5 чэрвеня 1918 года сумесна з членам управы [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскім]] праводзіў інспекцыю [[Магілёўская губернская турма|Магілёўскай губернскай турмы]], пасля якой яны падрыхтавалі падрабязны даклад аб стане і ўмовах утрымання вязняў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=87}}. З прыходам Чырвонай арміі ў канцы 1918 года разам з сям'ёй пакінуў Магілёў. У 1923 годзе знаходзіўся ў станіцы Лабінскай на [[Кубань|Кубані]]. У 1926—1927 гадах пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе сям'я пражывала ў гістарычным «доме Ганны Монс». У савецкі час працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела арганізацыі, якая займалася будаўніцтвам [[Масква (басейн)|басейна «Масква»]] на месцы ўзарванага [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храма Хрыста Збавіцеля]]. У 1953 годзе перадаў архівы і рэчы свайго бацькі ў Магілёўскі музей<ref name="fb"/>. Памёр у 1957 годзе. == Сям'я == Быў жанаты з Яўгеніяй Антонаўнай Свідзерскай, дачкой былога магілёўскага паліцмайстра Антона Адамавіча Свідзерскага. Меў дачку Ірыну Барысаўну Казіцкую<ref name="fb"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий Б. И.'' Половые извращения и уголовное право / Б. И. Пятницкий ; с предисловием приват-доцента М. Н. Гернета и с приложением 9 отдельных диаграмм. — Могилев губ.: Типография И. Б. Клаза, 1910. — 90 с. — (Семинарий по уголовному праву приват-доцента М. Н. Гернета при Императорском Московском университете. — Вып. III). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Воробьев А. А. |загаловак=К вопросу о выборах в Учредительное собрание на территории Гомельского уезда Могилевской губернии |выданне=Веснік МДПУ |год=2007 |старонкі=53—57 |ref=Вараб'ёў}} * {{артыкул|аўтар=Лавринович Д. С. |загаловак=Либералы, Ставка Верховного Главнокомандующего и Западный фронт в 1916–1917 гг. |выданне=Российское общество и война |год=2003 |старонкі=128—134 |ref=Лаўрыновіч}} * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Барыс Іванавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 0mabvgh21fhirl9fbratwdcb1nkqg2s 5159346 5159345 2026-06-28T19:26:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5159346 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Барыс Іванавіч Пятніцкі | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = Гласны Магілёўскай гарадской думы | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 13 жніўня 1917 | перыядканец = 1918 | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = {{ДН|||1886}} | месца нараджэння = [[Чэрыкаў]], [[Чэрыкаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | дата смерці = {{ДС|||1957}} | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Іван Канстанцінавіч Пятніцкі | маці = | муж = | жонка = Яўгенія Антонаўна Свідзерская | у шлюбе = | дзеці = Ірына Барысаўна Казіцкая | гады службы = 1916—1917 | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] | вядомы як = | партыя = [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя (кадэты)]] | дзейнасць = | прафесія = [[юрыст]], [[палітык]], [[Адвакатура|прысяжны павераны]] | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = [[Праваслаўе]] | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{цёзкі2|Пятніцкі}} '''Барыс Іванавіч Пятніцкі''' ({{lang-ru|Борис Иванович Пятницкий}}; {{ДН|||1886}}, [[Чэрыкаў]] — {{ДС|||1957}}) — расійскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Чэрыкаў|Чэрыкаве]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям'і стацкага саветніка [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|Івана Канстанцінавіча Пятніцкага]], які быў выкладчыкам [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]], рэдактарам неафіцыйнай часткі «[[Могилёвские епархиальные ведомости|Могилёвских епархиальных ведомостей]]» і праваслаўным публіцыстам<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/119174360083189/posts/873084204692197/|title=История старого Могилева через судьбы жителей. Прапрадед. Пятницкий Борис Иванович (1886-1957)|author=Кот Лапуша|date=2024-12-09|publisher=Facebook|accessdate=2026-06-28|lang=ru}}</ref>{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Паводле веравызнання — [[Праваслаўе|праваслаўны]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}. Сям'я пражывала ў Магілёве ў доме Гласко на [[Дняпроўскі праспект (Магілёў)|Дняпроўскім праспекце]]<ref name="fb"/>. У 1904 годзе скончыў з сярэбраным медалём [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскую мужчынскую гімназію]]. У 1910 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю на [[Юрыдычны факультэт Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта|юрыдычным факультэце Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] і вярнуўся ў [[Магілёў]]<ref name="fb"/>. У 1912—1916 гадах працаваў памочнікам прысяжнага паверанага [[Магілёўскі акруговы суд|Магілёўскага акруговага суда]], прысяжным павераным [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і юрысконсультам Магілёўскага гарадскога грамадскага самакіравання. З 1912 года меў пагадненне з [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіяй]] аб супрацоўніцтве па прававых справах. З'яўляўся членам праўлення Таварыства распаўсюджвання сярэдняй адукацыі ў губернскім горадзе Магілёве і членам Магілёўскага аддзела Камітэта [[Зялёны Крыж (Першая сусветная вайна)|Зялёнага Крыжа]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=95}}<ref name="fb"/>. Выдаў кнігу «Палавыя скрыўленні і крымінальнае права», друкаваўся ў часопісе «Вестник права и нотариата». Вясной 1916 года быў мабілізаваны ў дзеючую армію. Служыў юрыстам у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] ў Магілёве. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё. Быў удзельнікам усерасійскіх з'ездаў партыі [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] у 1917 годзе. З мая 1917 года ўзначальваў ваенную фракцыю пры Магілёўскім аддзеле партыі кадэтаў, у якую ўваходзілі пяць чалавек з ліку афіцэраў і чыноўнікаў Стаўкі (у тым ліку [[М. Г. Міхееў|М.&nbsp;Г.&nbsp;Міхееў]] і [[К. Істомін]]){{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=131}}. Выступаў на мітынгах і публічных дэбатах. На выбарах 13 жніўня 1917 года ўвайшоў у лік 10 кадэтаў, якія атрымалі месцы гласных у [[Магілёўская гарадская дума|Магілёўскай гарадской думе]]<ref name="fb"/>. Падчас [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ў канцы жніўня — пачатку верасня 1917 года актыўна падтрымаў дзеянні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Г.&nbsp;Карнілава]]. На сходзе афіцэраў і салдат 29 жніўня 1917 года, дзе зачытваліся адозвы Карнілава, ён рэзка крытыкаваў міністраў-сацыялістаў [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]]: {{цытата|Усе гэтыя міністры прывялі да разрухі краіну. Усё, што зыходзіць ад іх, ёсць утопія}}{{sfn|Лаўрыновіч|2003|с=132}}. У кастрычніку 1917 года вылучаўся ў дэпутаты [[Устаноўчы сход|Усерасійскага Устаноўчага сходу]] ад партыі народнай свабоды (кадэтаў) па Магілёўскай выбарчай акрузе (спіс № 6){{sfn|Вараб'ёў|2007|с=55}}. У пачатку 1918 года пасля [[Усталяванне савецкай улады ў Беларусі|ўсталявання савецкай улады]] ў горадзе быў арыштаваны [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў якасці закладніка. Знаходзіўся ў адной камеры з настаяцелем [[Успенскі касцёл (Магілёў)|Магілёўскага Успенскага касцёла]] ксяндзом [[Яўген Святаполк-Мірскі|Яўгенам Святаполк-Мірскім]]{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=80}}. Пасля [[Акупацыя Магілёва польскімі воскамі|прыходу польскіх легіянераў]] і германскіх войскаў быў вызвалены і працягнуў працу ў якасці члена [[Магілёўская гарадская ўправа|Магілёўскай гарадской управы]] і яе юрысконсульта. 5 чэрвеня 1918 года сумесна з членам управы [[Г. В. Выкоўскі|Г.&nbsp;В.&nbsp;Выкоўскім]] праводзіў інспекцыю [[Магілёўская губернская турма|Магілёўскай губернскай турмы]], пасля якой яны падрыхтавалі падрабязны даклад аб стане і ўмовах утрымання вязняў{{sfn|Снапкоўскі|2011|с=87}}. З прыходам Чырвонай арміі ў канцы 1918 года разам з сям'ёй пакінуў Магілёў. У 1923 годзе знаходзіўся ў станіцы Лабінскай на [[Кубань|Кубані]]. У 1926—1927 гадах пераехаў у [[Масква|Маскву]], дзе сям'я пражывала ў гістарычным «доме Ганны Монс». У савецкі час працаваў начальнікам юрыдычнага аддзела арганізацыі, якая займалася будаўніцтвам [[Масква (басейн)|басейна «Масква»]] на месцы ўзарванага [[Храм Хрыста Збавіцеля|Храма Хрыста Збавіцеля]]. У 1953 годзе перадаў архівы і рэчы свайго бацькі ў Магілёўскі музей<ref name="fb"/>. Памёр у 1957 годзе. == Сям'я == Быў жанаты з Яўгеніяй Антонаўнай Свідзерскай, дачкой былога магілёўскага паліцмайстра Антона Адамавіча Свідзерскага. Меў дачку Ірыну Барысаўну Казіцкую<ref name="fb"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий Б. И.'' Половые извращения и уголовное право / Б. И. Пятницкий ; с предисловием приват-доцента М. Н. Гернета и с приложением 9 отдельных диаграмм. — Могилев губ.: Типография И. Б. Клаза, 1910. — 90 с. — (Семинарий по уголовному праву приват-доцента М. Н. Гернета при Императорском Московском университете. — Вып. III). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Воробьев А. А. |загаловак=К вопросу о выборах в Учредительное собрание на территории Гомельского уезда Могилевской губернии |выданне=Веснік МДПУ |год=2007 |старонкі=53—57 |ref=Вараб'ёў}} * {{артыкул|аўтар=Лавринович Д. С. |загаловак=Либералы, Ставка Верховного Главнокомандующего и Западный фронт в 1916–1917 гг. |выданне=Российское общество и война |год=2003 |старонкі=128—134 |ref=Лаўрыновіч}} * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Мікалаевіч Снапкоўскі|Снапковский Ю. Н.]]|загаловак=Могилевская губернская тюрьма периода немецкой оккупации Могилева (1918 г.) в документах НИАБ|выданне=Архiварыус: Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў|тып=зборнік|месца=Мінск|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2011|нумар=9|старонкі=75—96|спасылка=https://www.academia.edu/27029825/%D0%A1%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%AE_%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0_1918_%D0%B3_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%98%D0%90%D0%91_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%8B%D0%BF_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB_%D0%97_%D0%9B_%D0%AF%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%BB_%D0%AE_%D0%9C_%D0%91%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%96_%D1%96%D0%BD%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%9D%D0%94%D0%86%D0%94%D0%90%D0%A1_2011_%D0%A1_75_96|ref=Снапкоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Барыс Іванавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Юрысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 3ygjfku7pi4qaiw2e85l4umeyvj62gy 0 810085 5159336 2026-06-28T19:20:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Барыс Іванавіч Пятніцкі]] 5159336 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Барыс Іванавіч Пятніцкі]] mp9d2hmiq7l5pe1g8xm1jixhpdj5okz 0 810086 5159337 2026-06-28T19:20:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Барыс Іванавіч Пятніцкі]] 5159337 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Барыс Іванавіч Пятніцкі]] mp9d2hmiq7l5pe1g8xm1jixhpdj5okz 0 810087 5159338 2026-06-28T19:20:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Барыс Іванавіч Пятніцкі]] 5159338 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Барыс Іванавіч Пятніцкі]] mp9d2hmiq7l5pe1g8xm1jixhpdj5okz 14 810088 5159387 2026-06-28T23:50:15Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Месяцы паводле гадоў}}» 5159387 wikitext text/x-wiki {{Месяцы паводле гадоў}} ml4lnt82pyvjor7f6inigkr4j8h6ub1 0 810089 5159392 2026-06-29T06:40:03Z DzBar 156353 Перасылае да [[Спадар Ніхто супраць Пуціна]] 5159392 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Спадар Ніхто супраць Пуціна]] 7nd8zk4qpt6lnaqiyc53x0eww8yqwne 0 810090 5159393 2026-06-29T06:40:50Z DzBar 156353 Перасылае да [[Спадар Ніхто супраць Пуціна]] 5159393 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Спадар Ніхто супраць Пуціна]] 7nd8zk4qpt6lnaqiyc53x0eww8yqwne 14 810091 5159402 2026-06-29T07:40:39Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Epic Records]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Epic]]» 5159402 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Epic Records]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Epic]] mnpfetcrczx3rdcjukg1taxlkd8ndky 14 810092 5159407 2026-06-29T07:45:01Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі медыякампаній ЗША|Epic]] [[Катэгорыя:Sony Music]]» 5159407 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі медыякампаній ЗША|Epic]] [[Катэгорыя:Sony Music]] hg0ts5figlwk9jrdq7pv03tgobyfbcp 14 810093 5159412 2026-06-29T07:56:46Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел паводле краін|Калумбія]] [[Катэгорыя:Геаграфія Калумбіі]]» 5159412 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел паводле краін|Калумбія]] [[Катэгорыя:Геаграфія Калумбіі]] l2ye0264t1uvdi8lagqm6rqujqg37wp 14 810094 5159417 2026-06-29T08:05:35Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Sony]] [[Катэгорыя:Медыякампаніі ЗША]]» 5159417 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Sony]] [[Катэгорыя:Медыякампаніі ЗША]] jpp0j0u879ushfjryz8teuz4mjjoyri 5159418 5159417 2026-06-29T08:07:28Z DzBar 156353 5159418 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Sony Music Entertainment}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Sony]] [[Катэгорыя:Медыякампаніі ЗША]] qpqm0ewwtrdqg4t4avcf6c7jiveqks7 0 810095 5159421 2026-06-29T08:37:38Z ~2026-37208-86 170455 Новая старонка: «{{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = Чэмпіянат Еўропы па фу...» 5159421 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988''' — восьмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10 чэрвеня|10]] па [[25 чэрвеня]] [[1992]] года ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германія|ФРГ]]. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{Футбол|ФРГ}} |32105 − 1||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ITA}} |32104 − 1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |31023 − 5||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |30032 − 7||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|URS}} |32105 − 2||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|NED}} |32014 − 2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|IRL}} |31112 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ENG}} |30032 − 7||'''0''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без 3 месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1=[[21 чэрвеня]] | RD1-team1={{Футбол|ФРГ}} | RD1-score1=1 | RD1-seed2=[[Гамбург]] | RD1-team2='''{{футбол|NED}}''' | RD1-score2='''2 | RD1-seed3=[[22 чэрвеня]] | RD1-team3='''{{футбол|URS}}''' | RD1-score3='''2 | RD1-seed4=[[Штутгарт]] | RD1-team4={{футбол|ITA}} | RD1-score4=0 | RD2-seed1=[[25 чэрвеня]] | RD2-team1='''{{футбол|NED}}''' | RD2-score1='''2 | RD2-seed2=[[Мюнхен]] | RD2-team2={{футбол|URS}} | RD2-score2=0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1988]] [[Катэгорыя:1988 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1988 года]] 0ole847k83p67a4tra4xoeg7olx6xg6 5159424 5159421 2026-06-29T08:39:40Z ~2026-37208-86 170455 5159424 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988''' — восьмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10 чэрвеня|10]] па [[25 чэрвеня]] [[1992]] года ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германія|ФРГ]]. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{Футбол|ФРГ}} |3||2||1||0||5 − 1||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ITA}} |3||2||1||0||4 − 1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |3||1||0||2||3 − 5||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|URS}} |3||2||1||0||5 − 2||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|NED}} |3||2||0||1||4 − 2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|IRL}} |3||1||1||1||2 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ENG}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без 3 месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1=[[21 чэрвеня]] | RD1-team1={{Футбол|ФРГ}} | RD1-score1=1 | RD1-seed2=[[Гамбург]] | RD1-team2='''{{футбол|NED}}''' | RD1-score2='''2 | RD1-seed3=[[22 чэрвеня]] | RD1-team3='''{{футбол|URS}}''' | RD1-score3='''2 | RD1-seed4=[[Штутгарт]] | RD1-team4={{футбол|ITA}} | RD1-score4=0 | RD2-seed1=[[25 чэрвеня]] | RD2-team1='''{{футбол|NED}}''' | RD2-score1='''2 | RD2-seed2=[[Мюнхен]] | RD2-team2={{футбол|URS}} | RD2-score2=0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1988]] [[Катэгорыя:1988 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1988 года]] pz3d8lc1oswjl71y8fi9i0mon5txbfx 5159425 5159424 2026-06-29T08:42:37Z ~2026-37208-86 170455 5159425 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988''' — восьмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10 чэрвеня|10]] па [[25 чэрвеня]] [[1992]] года ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германія|ФРГ]]. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{Футбол|ФРГ}} |3||2||1||0||5 − 1||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ITA}} |3||2||1||0||4 − 1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |3||1||0||2||3 − 5||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|URS}} |3||2||1||0||5 − 2||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|NED}} |3||2||0||1||4 − 2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|IRL}} |3||1||1||1||2 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ENG}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1=[[21 чэрвеня]] | RD1-team1={{Футбол|ФРГ}} | RD1-score1=1 | RD1-seed2=[[Гамбург]] | RD1-team2='''{{футбол|NED}}''' | RD1-score2='''2 | RD1-seed3=[[22 чэрвеня]] | RD1-team3='''{{футбол|URS}}''' | RD1-score3='''2 | RD1-seed4=[[Штутгарт]] | RD1-team4={{футбол|ITA}} | RD1-score4=0 | RD2-seed1=[[25 чэрвеня]] | RD2-team1='''{{футбол|NED}}''' | RD2-score1='''2 | RD2-seed2=[[Мюнхен]] | RD2-team2={{футбол|URS}} | RD2-score2=0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1988]] [[Катэгорыя:1988 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1988 года]] kklruqj6mu2nfcrm0afuip992flbtmk 5159426 5159425 2026-06-29T08:47:54Z ~2026-37208-86 170455 5159426 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988''' — восьмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10 чэрвеня|10]] па [[25 чэрвеня]] [[1992]] года ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германія|ФРГ]]<ref>{{https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1988/}}</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{Футбол|ФРГ}} |3||2||1||0||5 − 1||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ITA}} |3||2||1||0||4 − 1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |3||1||0||2||3 − 5||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|URS}} |3||2||1||0||5 − 2||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|NED}} |3||2||0||1||4 − 2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|IRL}} |3||1||1||1||2 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ENG}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1=[[21 чэрвеня]] | RD1-team1={{Футбол|ФРГ}} | RD1-score1=1 | RD1-seed2=[[Гамбург]] | RD1-team2='''{{футбол|NED}}''' | RD1-score2='''2 | RD1-seed3=[[22 чэрвеня]] | RD1-team3='''{{футбол|URS}}''' | RD1-score3='''2 | RD1-seed4=[[Штутгарт]] | RD1-team4={{футбол|ITA}} | RD1-score4=0 | RD2-seed1=[[25 чэрвеня]] | RD2-team1='''{{футбол|NED}}''' | RD2-score1='''2 | RD2-seed2=[[Мюнхен]] | RD2-team2={{футбол|URS}} | RD2-score2=0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1988]] [[Катэгорыя:1988 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1988 года]] 1wek0jd9stjohhd31m8da4s5vi6d18j 5159427 5159426 2026-06-29T08:48:27Z ~2026-37208-86 170455 5159427 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988''' — восьмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10 чэрвеня|10]] па [[25 чэрвеня]] [[1992]] года ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германія|ФРГ]]<ref>https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1988/</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{Футбол|ФРГ}} |3||2||1||0||5 − 1||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ITA}} |3||2||1||0||4 − 1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |3||1||0||2||3 − 5||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|URS}} |3||2||1||0||5 − 2||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|NED}} |3||2||0||1||4 − 2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|IRL}} |3||1||1||1||2 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ENG}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1=[[21 чэрвеня]] | RD1-team1={{Футбол|ФРГ}} | RD1-score1=1 | RD1-seed2=[[Гамбург]] | RD1-team2='''{{футбол|NED}}''' | RD1-score2='''2 | RD1-seed3=[[22 чэрвеня]] | RD1-team3='''{{футбол|URS}}''' | RD1-score3='''2 | RD1-seed4=[[Штутгарт]] | RD1-team4={{футбол|ITA}} | RD1-score4=0 | RD2-seed1=[[25 чэрвеня]] | RD2-team1='''{{футбол|NED}}''' | RD2-score1='''2 | RD2-seed2=[[Мюнхен]] | RD2-team2={{футбол|URS}} | RD2-score2=0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1988]] [[Катэгорыя:1988 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1988 года]] f7ieob4q33j16qxuvi0t5iitsd5cxvg 5159431 5159427 2026-06-29T09:27:04Z Sudghdjdjs 170457 5159431 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|ФРГ}} |лога = |час = [[10 чэрвеня|10]] — [[25 чэрвеня]] [[1988]] |чэмпіён = {{Футбол|NED}} |2 месца = {{Футбол|URS}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|1984]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|1992]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988''' — восьмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[10 чэрвеня|10]] па [[25 чэрвеня]] [[1988]] года ў [[Федэратыўная Рэспубліка Германія|ФРГ]]<ref>https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1988/</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{Футбол|ФРГ}} |3||2||1||0||5 − 1||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ITA}} |3||2||1||0||4 − 1||'''5''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |3||1||0||2||3 − 5||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=60|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|URS}} |3||2||1||0||5 − 2||'''5''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|NED}} |3||2||0||1||4 − 2||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|IRL}} |3||1||1||1||2 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ENG}} |3||0||0||3||2 − 7||'''0''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1=[[21 чэрвеня]] | RD1-team1={{Футбол|ФРГ}} | RD1-score1=1 | RD1-seed2=[[Гамбург]] | RD1-team2='''{{футбол|NED}}''' | RD1-score2='''2 | RD1-seed3=[[22 чэрвеня]] | RD1-team3='''{{футбол|URS}}''' | RD1-score3='''2 | RD1-seed4=[[Штутгарт]] | RD1-team4={{футбол|ITA}} | RD1-score4=0 | RD2-seed1=[[25 чэрвеня]] | RD2-team1='''{{футбол|NED}}''' | RD2-score1='''2 | RD2-seed2=[[Мюнхен]] | RD2-team2={{футбол|URS}} | RD2-score2=0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1988]] [[Катэгорыя:1988 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1988 года]] 76jx6dfqjs4l3p78duvdpy8rqvi36g4 0 810096 5159422 2026-06-29T08:38:37Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1355546371|Omega (band)]]» 5159422 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1962–1987|1994–2021}} }} '''Omega''' — венгерскі рок-гурт, створаны ў 1962 годзе, які лічыцца самым паспяховым венгерскім гуртом у гісторыі.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.allmusic.com/artist/omega-mn0001073347/biography|title=Omega {{!}} Biography & History|website=AllMusic|access-date=28 July 2020}}</ref> Яны выпусцілі больш за 20 альбомаў на венгерскай і англійскай мовах, а таксама адзін на нямецкай. Гурт атрымаў некалькі прэстыжных узнагарод за свой уклад у венгерскую культуру. == Удзельнікі == ; '''Апошні склад''' * Ферэнц Дэбрэчэні — барабаны, перкусія <small>(1971–1987, 1994–2021)</small> * Ласла Бэнкё — клавішы, флейта, труба, вакал <small>(1962—1987, 1994—2020; памёр у 2020)</small> * Янаш Кобар — вакал <small>(1962—1987, 1994—2021; памёр у 2021)</small> * Тамаш Міхай — бас, віяланчэль, вакал <small>(1967—1987, 1994—2017; памёр у 2020)</small> * Дзьёрдзь Молнар — гітары <small>(1967–1987, 1994–2021)</small>  == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === ; Альбомы на венгерскай мове * ''Trombitás Frédi és a rettenetes emberek'' (1968), таксама міжнародна вядомы пад назвай ''Red Star from Hungary'' * ''10000 lépés'' (1969) * ''Éjszakai országút'' (1970) * ''200 évvel az utolsó háború után'' (запісаны ў 1972 годзе, але не выдадзены да 1998 з-за дзяржаўнай [[Цэнзура|цэнзуры]]) * ''Omega 5'' (1973) * ''Omega 6: Nem tudom a neved'' (1975) * ''Omega 7: Időrabló'' (1977); * ''Omega 8: Csillagok útján'' (1978) * ''Gammapolis'' (1979) * ''Omega X: Az arc'' (1981) * ''Omega XI'' (1982) * ''Omega 12: A föld árnyékos oldalán'' (1986) * ''Omega XIII: Babylon'' (1987) * ''Trans And Dance'' (1995) * ''Omega XV: Egy életre szól'' (1998) * ''Omega XVI: Égi jel: Omega'' (2006) * ''Omega Rhapsody'' (2010) * ''Omega Szimfónia & Rapszódia'' (2012) * ''55 - Volt Egyszer Egy Vadkelet'' (2017) * ''Testamentum'' (2020) ; Альбомы на англійскай мове * ''Omega Red Star From Hungary'' (1968) * ''Omega'' (1973) * ''200 Years After The Last War'' (1974) * ''Omega III'' (1974) * ''The Hall Of Floaters In The Sky'' (1975) * ''Time Robber'' (1976) * ''Gammapolis'' (1978) * ''Skyrover'' (1978) * ''Working'' (1981) * ''Transcendent'' (1996) * ''Omega Rhapsody'' (2010) Альбом на нямецкай мове * ''Das Deutsche Album'' (1975, Amiga Records) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Omega (band from Hungary)|Omega}} * [https://web.archive.org/web/20050324084432/http://www.omega.hu/ Афіцыйны сайт] (на венгерскай мове; архіў) * [http://herskovits.hu/zenekarok/omega-egyuttes/omega-gammapolis-daily-news-30-03-1979/ Сучасны агляд альбома Gammapolis у Budapest Daily News.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190218202326/http://herskovits.hu/zenekarok/omega-egyuttes/omega-gammapolis-daily-news-30-03-1979/|date=18 February 2019}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Венгрыі]] 8v4scru9fexqcv84veid83dj2ret554 5159423 5159422 2026-06-29T08:39:13Z DzBar 156353 5159423 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1962–1987|1994–2021}} }} '''Omega''' — венгерскі рок-гурт, створаны ў 1962 годзе, які лічыцца самым паспяховым венгерскім гуртом у гісторыі.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.allmusic.com/artist/omega-mn0001073347/biography|title=Omega {{!}} Biography & History|website=AllMusic|access-date=28 July 2020}}</ref> Яны выпусцілі больш за 20 альбомаў на венгерскай і англійскай мовах, а таксама адзін на нямецкай. Гурт атрымаў некалькі прэстыжных узнагарод за свой уклад у венгерскую культуру. == Удзельнікі == ; '''Апошні склад''' * Ферэнц Дэбрэчэні — барабаны, перкусія <small>(1971–1987, 1994–2021)</small> * Ласла Бэнкё — клавішы, флейта, труба, вакал <small>(1962—1987, 1994—2020; памёр у 2020)</small> * Янаш Кобар — вакал <small>(1962—1987, 1994—2021; памёр у 2021)</small> * Тамаш Міхай — бас, віяланчэль, вакал <small>(1967—1987, 1994—2017; памёр у 2020)</small> * Дзьёрдзь Молнар — гітары <small>(1967–1987, 1994–2021)</small>  == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === ; Альбомы на венгерскай мове * ''Trombitás Frédi és a rettenetes emberek'' (1968), таксама міжнародна вядомы пад назвай ''Red Star from Hungary'' * ''10000 lépés'' (1969) * ''Éjszakai országút'' (1970) * ''200 évvel az utolsó háború után'' (запісаны ў 1972 годзе, але не выдадзены да 1998 з-за дзяржаўнай [[Цэнзура|цэнзуры]]) * ''Omega 5'' (1973) * ''Omega 6: Nem tudom a neved'' (1975) * ''Omega 7: Időrabló'' (1977); * ''Omega 8: Csillagok útján'' (1978) * ''Gammapolis'' (1979) * ''Omega X: Az arc'' (1981) * ''Omega XI'' (1982) * ''Omega 12: A föld árnyékos oldalán'' (1986) * ''Omega XIII: Babylon'' (1987) * ''Trans And Dance'' (1995) * ''Omega XV: Egy életre szól'' (1998) * ''Omega XVI: Égi jel: Omega'' (2006) * ''Omega Rhapsody'' (2010) * ''Omega Szimfónia & Rapszódia'' (2012) * ''55 - Volt Egyszer Egy Vadkelet'' (2017) * ''Testamentum'' (2020) ; Альбомы на англійскай мове * ''Omega Red Star From Hungary'' (1968) * ''Omega'' (1973) * ''200 Years After The Last War'' (1974) * ''Omega III'' (1974) * ''The Hall Of Floaters In The Sky'' (1975) * ''Time Robber'' (1976) * ''Gammapolis'' (1978) * ''Skyrover'' (1978) * ''Working'' (1981) * ''Transcendent'' (1996) * ''Omega Rhapsody'' (2010) '''Альбом на нямецкай мове''' * ''Das Deutsche Album'' (1975, Amiga Records) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Omega (band from Hungary)|Omega}} * [https://web.archive.org/web/20050324084432/http://www.omega.hu/ Афіцыйны сайт] (на венгерскай мове; архіў) * [http://herskovits.hu/zenekarok/omega-egyuttes/omega-gammapolis-daily-news-30-03-1979/ Сучасны агляд альбома Gammapolis у Budapest Daily News.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190218202326/http://herskovits.hu/zenekarok/omega-egyuttes/omega-gammapolis-daily-news-30-03-1979/|date=18 February 2019}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Венгрыі]] fj158a6sqm0clsrozmw965w8vhqzt8m 14 810097 5159429 2026-06-29T08:51:29Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле краін|Венгрыя]] [[Катэгорыя:Музыка Венгрыі]]» 5159429 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле краін|Венгрыя]] [[Катэгорыя:Музыка Венгрыі]] 1gbv3e47ftai05s07735931w2hsvcde 0 810098 5159430 2026-06-29T09:25:25Z Алесандр Бусел 136752 стварэнне новага артыкула 5159430 wikitext text/x-wiki {{Мастак |фон = |імя = Святаслаў Рэрых |імя пры нараджэнні = |партрэт = Artist Svetoslav Roerich.jpg |шырыня = 220px |загаловак = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{Расійская імперыя}} <br /> {{Сцягафікацыя|Індыя}} |нацыянальнасць = |жанр = |вучоба = [[Каралеўская акадэмія мастацтваў]] <br /> [[Калумбійскі ўніверсітэт]] <br /> [[Гарвардскі ўніверсітэт]] |стыль = |працы = |заступнікі = |уплыў = |уплыў на = |узнагароды = |вікісховішча = }} '''Святаслаў Мікалаевіч Рэрых''' (10 (23) кастрычніка [[1904]], [[Санкт-Пецярбург]] — {{ДС|30|01|1993}}, [[Бангалор]], [[Індыя]]) — рускі і індыйскі мастак, грамадскі дзеяч, ганаровы чалец Акадэміі мастацтваў СССР з 1978 года. Асноўныя жанры яго творчасці — [[Пейзаж|пейзажны жывапіс]], [[Партрэт|партрэты]] і [[Сімвалізм|сімвалічныя кампазіцыі]]. Ён быў сынам [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых|Мікалая]] і Алены Рэрых і малодшым братам Юрыя Рэрыха.<ref name="roerich1">{{cite book |last= Северюхин |first= Д.Я. |author-link= |date=1994 |title= Художники русской эмиграции. 1917—1941 |publisher= Издательство Чернышёва |edition= |pages=391 |chapter= Рэрих, Святослав Николаевич |url= https://archive.org/details/1917-1941.-.-.-1994/page/391/mode/2up? |isbn=9780195156829 }}</ref><ref name="roerich3">{{cite book |last= |first= |author-link= |date=1975 |title= Большая советская энциклопедия (3-е изд.) |publisher= |edition= |pages=42 |chapter= Рэрих, Святослав Николаевич |url= https://archive.org/details/B-001-032-747-ALL/page/42/mode/2up |isbn= }}</ref> == Дзяцінства == Святаслаў Рэрых нарадзіўся 10 (23) кастрычніка 1904 года ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і рускага мастака Мікалая Рэрыха і Алены Рэрых. С. Рэрых пачаў займацца жывапісам і скульптурай у раннім узросце, наведваў заняткі ў школе [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Імператарскага таварыства спрыяння мастацтву]] ў Санкт-Пецярбургу. У 1913 годзе ён паступіў у гімназію імя Карла Ягана Мая.<ref name="roerich1"></ref> У дзяцінстве бацька часта браў яго з сабою ў археалагічныя экспедыцыі. У 1916 годзе, падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], ён разам з сям’ёй пераязджае ў [[Фінляндыя|Фінляндыю]].<ref name="roerich1"></ref> У 1919 годзе Святаслаў Рэрых пачаў вывучаць архітэктуру ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў у Лондане. Разам з бацькам браў удзел у стварэнні дэкарацый для опер «Снягурка», «Садко» і «[[Князь Ігар (опера)|Князь Ігар]]».<ref name="roerich5">{{Cite web|url=https://art-roerich.org.ua/?q=nasledie/SNRerih.html|title=Святослав Николаевич Рерих|website=|accessdate=|archive-date=2025-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113062154/https://art-roerich.org.ua/?q=nasledie/SNRerih.html}}</ref> == Вучоба і праца ў ЗША == Святаслаў Рэрых працягнуў сваю архітэктурную адукацыю ў Злучаных Штатах, спачатку навучаючыся на архітэктурным факультэце [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]], дзе атрымаў ступень бакалаўра. Пасля — у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]], адначасова наведваючы скульптурнае аддзяленне [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|ўніверсітэта Масачусетса]].<ref name="roerich1"></ref> У 1923 годзе, ва ўзросце 19 гадоў, ён стаў дырэктарам міжнароднага мастацкага цэнтра «Corona Mundi» (Вянец Свету), а пазней — віцэ-прэзідэнтам Музея Мікалая Рэрыха ў Нью-Ёрку.<ref name="roerich5"></ref> У 1924 годзе ён разам з бацькам накіраваўся ў [[Брытанская Індыя|Брытанскую Індыю]], але ў тым жа годзе вярнуўся ў Злучаныя Штаты, дзе працягнуў працу ў культурных і адукацыйных арганізацыях, заснаваных Рэрыхамі.<ref name="roerich2">{{cite book |last= Северюхин |first= Д.Я. |author-link= |date=1994 |title= Художники русской эмиграции. 1917—1941 |publisher= Издательство Чернышёва |edition= |pages=392 |chapter= Рэрих, Святослав Николаевич |url= https://archive.org/details/1917-1941.-.-.-1994/page/391/mode/2up? |isbn=9780195156829 }}</ref> У 1925 годзе ён арганізаваў свае першыя персанальныя выставы ў Злучаных Штатах і хутка зарэкамендаваў сябе як партрэтыст.<ref name="roerich5"></ref> У 1926 годзе блізу сотні яго прац былі паказаныя на выставе ў [[Філадэльфія|Філадэльфіі]], прысвечанай 150-годдзю падпісання ў гэтым горадзе [[Дэкларацыя незалежнасці ЗША|Дэкларацыі Незалежнасці ЗША]], і атрымалі Гран-пры.<ref name="roerich2"></ref> == Праца ў Індыі == Пасля завяршэння вучобы ў 1931 годзе С. Рэрых канчаткова пасяліўся з бацькамі ў Індыі.<ref name="roerich2"></ref> З 1930 па 1945 год ён прымаў удзел у працы Гімалайскага навукова-даследчага інстытута «Урусваці», узначальваў яго прыродазнаўчы аддзел.<ref name="roerich5"></ref> У 1944 годзе, працуючы над дэкарацыямі да фільма, ён пазнаёміўся з вядомай індыйскай кінаактрысай Дэвікай Рані. У 1945 годзе яны ажаніліся ў даліне Кулу.<ref name="roerich2"></ref> У Індыі ён актыўна ўдзельнічаў у грамадскім і культурным жыцці і аддаваў больш часу жывапісу. Шматлікія карціны Святаслава Рэрыха прысвечаныя Індыі, разнастайнасці яе культурных традыцый і вытанчанасці духоўнага жыцця.<ref name="roerich5"></ref> Апроч пейзажаў, ён стварыў мноства партрэтаў.<ref>{{cite book |last= Федотова |first= О. |author-link= |date=2001 |title= Русские художники |publisher= Терра |edition= |pages=259-260 |chapter= Рэрих, Святослав Николаевич |url= https://archive.org/details/russkiekhudozhni0000unse/page/258/mode/2up?q=%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2+%D0%A0%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%85 |isbn=5-275-00130-4 }}</ref> Яго карціны з выявамі [[Джавахарлал Нэру|Джавахарлала Нэру]] і [[Індзіра Гандзі|Індыры Гандзі]] размешчаныя ў гістарычнай Цэнтральнай зале парламенту Індыі ў [[Нью-Дэлі]].<ref name="roerich2"></ref><ref name="roerich6">{{cite book |last= Зайцева |first=Галина |author-link= |date=2023 |title= Научно-методические подходы к изучению, восстановлению и музеефикации усадьбы Святослава Рериха и Девики Рани |publisher= |edition= |pages=328 |chapter= |url= https://cyberleninka.ru/article/n/nauchno-metodicheskie-podhody-k-izucheniyu-vosstanovleniyu-i-muzeefikatsii-usadby-svyatoslava-reriha-i-deviki-rani-tataguni-v-indii/viewer|isbn= }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.smr.ru/centre/win/facts/india/kino02.htm|title=Девика Рани: первая леди индийского экрана|website=|accessdate=|archive-date=2010-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131065405/http://www.smr.ru/centre/win/facts/india/kino02.htm }}</ref> Рэрых нарадзіўся грамадзянінам [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], але пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|бальшавіцкай рэвалюцыі]] стаў асобай без грамадзянства. Пражываючы ў Індыі з 1930-х гадоў, ён атрымаў індыйскае грамадзянства 21 сакавіка 1960 года. Святаслаў Рэрых — аўтар манаграфіі па гісторыі мастацтва «Мастацтва ў даліне Кулу» (1967), а таксама шэрагу артыкулаў і выступленняў па гісторыі мастацтва і філасофіі. Сярод філасофскіх праблем, якія разглядаліся Святаславам Рэрыхам, — роля мастацтва ў грамадстве. У 1972 годзе ён заснаваў культурна-асветніцкі цэнтр мастацтваў «Чытракала Парышад», які з часам стаўся аддзяленнем мясцовага ўніверсітэта.<ref name="roerich5"></ref> == Візіты ў СССР == С. Рэрых неаднаразова наведваў СССР. Першая выстава яго карцін у СССР адбылася ў 1960 годзе ў [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскім музеі]] ў Маскве. Праз некалькі месяцаў карціны былі выстаўленыя ў [[Эрмітаж|Эрмітажы]].<ref name="roerich2"></ref> Калі ў 1974 годзе СССР адзначаў 100-годдзе з дня нараджэння Мікалая Рэрыха, дзеля выставы ў Маскве Святаслаў Рэрых прывёз з Індыі 288 карцін, напісаных ім самым і яго бацькам.<ref name="roerich4">{{Cite web|url= http://lib.roerich-museum.ru/node/180 |title= Куда дели Рериха? Загадка музея Востока|website=|accessdate=|archive-date=2009-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207204359/http://lib.roerich-museum.ru/node/180 }}</ref> Гэтыя карціны пазней былі паказаныя ў рамках перасоўнай выставы па ўсёй краіне. Таксама ў 1974 годзе Рэрых прывёз у СССР 42 карціны з архітэктурнай серыі свайго бацькі, падараваныя яму Кэтрын Кэмпбэл-Стыбэ са Швейцарыі, і перадаў іх Міністэрству культуры. Пазней Кэмпбэл- Стыбэ ахвяравала СССР яшчэ каля 100 карцін Рэрыхаў. <ref name="roerich4"></ref> У 1984 годзе, у 110-годдзе з дня нараджэння бацькі і ў свой уласны 80-ты дзень нараджэння, Святаслаў Рэрых і яго жонка прынялі ўдзел у трохдзённай міжнароднай канферэнцыі ў Маскве, прысвечанай унёску Рэрыхаў у сусветную культуру.<ref name="roerich3"></ref> На гэтай канферэнцыі было вырашана заснаваць у Маскве Музей М.К. Рэрыха. У 1987 годзе С. Рэрыха прымаў у Крамлі [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхал Гарбачоў]], і было дасягнутае пагадненне пра заснаванне музея Мікалая Рэрыха ў Расіі, які пазней быў перайменаваны ў Міжнародны цэнтр Рэрыха.<ref name="roerich5"></ref> У 1990 годзе Святаслаў Рэрых перадаў частку сямейнага архіву і карцін у Фонд Рэрыхаў у Маскве.<ref name="roerich4"></ref> == Пахаванне == 30 студзеня 1993 года С. Рэрых памёр у горадзе Бангалор, Індыя.<ref name="roerich5"></ref> Ён быў пахаваны ў сваім маёнтку Татагуні, а пазней побач з ім была пахаваная яго жонка Дэвіка Рані Рэрых.<ref name="roerich6"></ref> == Узнагароды і званні == [[Файл:RR5110-0057R.gif|150px|міні|Памятная манета банка Расіі]] У 1962 годзе С. Рэрых атрымаў адну з вышэйшых дзяржаўных узнагарод Індыі — Падма Бхушан.<ref name="roerich2"></ref> Таксама ён быў уганараваны званнем ганаровага акадэміка Акадэміі мастацтваў СССР (1978 г.) і з’яўляўся ганаровым чальцом Балгарскай акадэміі мастацтваў.<ref>{{cite book |last= |first= |author-link= |date= |title= Современный енциклопедический словарь |publisher= |edition= |pages= |chapter= Рэрих Святослав Николаевич |url= https://encyclopediadic.slovaronline.com/52896-RERIH |isbn= }}</ref><ref name="roerich6"></ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэрых Святаслаў Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэнаў Індыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Дружбы народаў]] [[Катэгорыя:Эмігранты з Расійскай імперыі]] emt27fpgrpohrgxbgjeztxs2emyn790 0 810099 5159433 2026-06-29T09:40:51Z DzBar 156353 Новая старонка: «'''Варонеж''' — шматзначнае паняцце. == Населеныя пункты == '''Расія''' * [[Варонеж]] — горад, адміністратыўны цэнтр Варонежскай вобласці. '''Украіна''' * [[Вароніж|Варонеж]] — пасёлак гарадскога тыпу. == Рэкі == * [[Варонеж (рака)|Варонеж]] — рака ў Расіі, левы прыт...» 5159433 wikitext text/x-wiki '''Варонеж''' — шматзначнае паняцце. == Населеныя пункты == '''Расія''' * [[Варонеж]] — горад, адміністратыўны цэнтр Варонежскай вобласці. '''Украіна''' * [[Вароніж|Варонеж]] — пасёлак гарадскога тыпу. == Рэкі == * [[Варонеж (рака)|Варонеж]] — рака ў Расіі, левы прыток ракі Дон. == Іншае == * [[(4519) Варонеж]] — астэроід. __DISAMBIG__ my2ovr2i1x396iblircfy8l9uu8lm84 5159435 5159433 2026-06-29T09:42:01Z DzBar 156353 5159435 wikitext text/x-wiki '''Варонеж''' — шматзначнае паняцце. == Населеныя пункты == '''Расія''' * [[Варонеж]] — горад, адміністратыўны цэнтр Варонежскай вобласці. '''Украіна''' * [[Вароніж|Варонеж]] — пасёлак гарадскога тыпу. == Рэкі == * [[Варонеж (рака)|Варонеж]] — рака ў Расіі, левы прыток ракі Дон. == Іншае == * [[(4519) Варонеж]] — астэроід. {{Неадназначнасць}}__DISAMBIG__ rb3kijz7k2c16277eglh8be1ix5p90x 0 810100 5159443 2026-06-29T10:25:06Z Sudghdjdjs 170457 Новая старонка: «{{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Францыя}} |лога = |час = [[12 чэрвеня|12]] — [[27 чэрвеня]] [[1984]] |чэмпіён = {{Футбол|FRA}} |2 месца = {{Футбол|ESP}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = Чэмпіянат Еўропы...» 5159443 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Францыя}} |лога = |час = [[12 чэрвеня|12]] — [[27 чэрвеня]] [[1984]] |чэмпіён = {{Футбол|FRA}} |2 месца = {{Футбол|ESP}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|1980]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984''' — сёмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[12 чэрвеня|12]] па [[27 чэрвеня]] [[1984]] года ў [[Францыя|Францыі]]<ref>https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1984/</ref>. == Фінальны турнір == === Плэй-оф === {{Турнір4 без 3 месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1= | RD1-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' (д.ч.) | RD1-score1= '''3''' | RD1-seed2= | RD1-team2= {{футбол|Партугалія}} | RD1-score2= 2 | RD1-seed3= | RD1-team3= {{футбол|Данія}} | RD1-score3= 1&nbsp;(4) | RD1-seed4= | RD1-team4= '''{{футбол|Іспанія}}''' (пен.) | RD1-score4= '''1&nbsp;(5)''' | RD2-seed1= | RD2-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' | RD2-score1= '''2''' | RD2-seed2= | RD2-team2= {{футбол|Іспанія}} | RD2-score2= 0 }} === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1= | RD1-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' (д.ч.) | RD1-score1= '''3''' | RD1-seed2= | RD1-team2= {{футбол|Партугалія}} | RD1-score2= 2 | RD1-seed3= | RD1-team3= {{футбол|Данія}} | RD1-score3= 1&nbsp;(4) | RD1-seed4= | RD1-team4= '''{{футбол|Іспанія}}''' (пен.) | RD1-score4= '''1&nbsp;(5)''' | RD2-seed1= | RD2-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' | RD2-score1= '''2''' | RD2-seed2= | RD2-team2= {{футбол|Іспанія}} | RD2-score2= 0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1984]] [[Катэгорыя:1984 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1984 года]] c3q85y7u7t78j2j869p09q6x21jltxq 5159444 5159443 2026-06-29T10:25:50Z Sudghdjdjs 170457 5159444 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Францыя}} |лога = |час = [[12 чэрвеня|12]] — [[27 чэрвеня]] [[1984]] |чэмпіён = {{Футбол|FRA}} |2 месца = {{Футбол|ESP}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|1980]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984''' — сёмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[12 чэрвеня|12]] па [[27 чэрвеня]] [[1984]] года ў [[Францыя|Францыі]]<ref>https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1984/</ref>. == Фінальны турнір == === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1= | RD1-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' (д.ч.) | RD1-score1= '''3''' | RD1-seed2= | RD1-team2= {{футбол|Партугалія}} | RD1-score2= 2 | RD1-seed3= | RD1-team3= {{футбол|Данія}} | RD1-score3= 1&nbsp;(4) | RD1-seed4= | RD1-team4= '''{{футбол|Іспанія}}''' (пен.) | RD1-score4= '''1&nbsp;(5)''' | RD2-seed1= | RD2-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' | RD2-score1= '''2''' | RD2-seed2= | RD2-team2= {{футбол|Іспанія}} | RD2-score2= 0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1984]] [[Катэгорыя:1984 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1984 года]] jsjxpzzbdwq5i69j3r3e5mjdo3x045t 5159445 5159444 2026-06-29T10:30:46Z Sudghdjdjs 170457 5159445 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Сцягафікацыя|Францыя}} |лога = |час = [[12 чэрвеня|12]] — [[27 чэрвеня]] [[1984]] |чэмпіён = {{Футбол|FRA}} |2 месца = {{Футбол|ESP}} |гульняў = 15 |гледачоў = |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|1980]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|1988]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984''' — сёмы [[чэмпіянат Еўропы па футболе]], які праходзіў з [[12 чэрвеня|12]] па [[27 чэрвеня]] [[1984]] года ў [[Францыя|Францыі]]<ref>https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1984/</ref>. == Фінальны турнір == === Групавы этап === === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=20|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|FRA}} |3||3||0||0||{{nobr|9 − 2}}||'''6''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|DEN}} |3||2||0||1||8 − 3||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|BEL}} |3||1||0||2||4 − 8||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|YUG}} |3||0||0||3||{{nobr|2 − 10}}||'''0''' |} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=200|Зборная !width=20|І !width=20|В !width=20|Н !width=20|П !width=20|М !width=20|Ачкі |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|ESP}} |3||1||2||0||{{nobr|3 − 2}}||'''4''' |- style="background:#ccffcc" |style="text-align:left;"|{{футбол|POR}} |3||1||2||0||2 − 1||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ФРГ}} |3||1||1||1||2 − 2||'''3''' |- |style="text-align:left;"|{{футбол|ROU}} |3||0||1||2||2 − 4||'''1''' |} === Плэй-оф === {{Турнір4 без матча за трэцяе месца | RD1= '''Паўфіналы''' | RD2= '''Фінал''' | RD1-seed1= | RD1-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' (д.ч.) | RD1-score1= '''3''' | RD1-seed2= | RD1-team2= {{футбол|Партугалія}} | RD1-score2= 2 | RD1-seed3= | RD1-team3= {{футбол|Данія}} | RD1-score3= 1&nbsp;(4) | RD1-seed4= | RD1-team4= '''{{футбол|Іспанія}}''' (пен.) | RD1-score4= '''1&nbsp;(5)''' | RD2-seed1= | RD2-team1= '''{{футбол|Францыя}}''' | RD2-score1= '''2''' | RD2-seed2= | RD2-team2= {{футбол|Іспанія}} | RD2-score2= 0 }} {{Зноскі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|1984]] [[Катэгорыя:1984 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1984 года]] 7mznkq6ftq2ha7idxz6pyzi5hrxqowu 0 810101 5159448 2026-06-29T11:15:57Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{пішу}} '''Прэмія імя Міхала Анемпадыстава''' — беларуская мастацкая прэмія. Заснавана ў 2019 годзе, названа ў памяць беларускага дызайнера, паэта і мастака [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыства]]. Заснавальнікі прэміі — Беларускі ПЭН-цэнтр, Беларускі...» 5159448 wikitext text/x-wiki {{пішу}} '''Прэмія імя Міхала Анемпадыстава''' — беларуская мастацкая прэмія. Заснавана ў 2019 годзе, названа ў памяць беларускага дызайнера, паэта і мастака [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыства]]. Заснавальнікі прэміі — Беларускі ПЭН-цэнтр, Беларускі саюз дызайнераў, «Лятучы ўніверсітэт», ТАА «H&L» і фонд «Адкрытая культура». Прэмія надаецца аўтару (або некалькім аўтарам) лепшай вокладкі беларускай кнігі. Журы ацэньвае дызайн, паліграфічнае выкананне, а таксама адпаведнасць зместу кнігі. == 2019 == '''Журы:''' Адам Глобус, Вольга Бабкова, Уладзімір Цэслер, Артур Клінаў, Антаніна Слабодчыкава, Алена Дашкевіч, Юрый Тарэеў, Васіліса Паляніна. ; Кароткі спіс * '''Грыгорый Кацнэльсон''' (Рычарда Гавяліс «Віленскі покер»), * Анатоль Лазар (Чарльз Букоўскі «Чытво»), * Аляксандр Лучына (VEHA «Найлепшы бок»), * Арцём Масюкевіч (Святлана Алексіевіч «Галасы Утопіі»), * Агата Пойзан («Вясна 2017»), * Анастасія Стальмахова (Вольга Шпарага «Сообщество-после-Холокоста: на пути к обществу инклюзии»), * Святлана Татарнікава (Уладзімір Ягоўдзік, Павел Татарнікаў «Залатая шарсцінка, срэбная павуцінка: беларускія народныя казкі»), * Сяргей Шаматульскі (Павел Касцюкевіч «Бульба ў райскім садзе»), * Сяргей Шаматульскі (Вольга Такарчук «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых»), * Уладзіслава Юрчанка (Антон Кулон «Сіняя кніга беларускага алкаголіка ПЛЮС»). == 2020 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (2), Адам Бароўскі, Адам Глобус (2), Максім Жбанкоў, Артур Клінаў (2), Генадзь Мацур, Васіліса Паляніна (2), Антаніна Слабодчыкава (2), Юрый Тарэеў (2). ; Кароткі спіс * Жанна Гладко, Вольга Гапеева («Чорныя макі»), * Павел Дарохін (Крысціна Бандурына «Homo»), * Наталля Паваляева (Іда Ліндэ «Паехаць на поўнач, каб памерцi»), * Наталля Паваляева (Джэйн Остэн «Пыха і перадузятасць»), * Кацярына Пікірэня (Міхаіл Вешым «Англійскі сусед»), * '''Кацярына Пікірэня і Павел Касцюкевіч''' (Джэром Клапка Джэром «Трое ў чоўне і пёс з імі»). == 2021 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (3), Антаніна Слабодчыкава (3), Адам Бароўскі (2), Генадзь Мацур (2), Кацярына Пікарэня. ; Кароткі спіс * Кацярына Даманнікава і Андрэй Ганчарук (Алесь Плотка «Лотас на асфальце»), * Павел Дарохін (Збых Слупоўскі «Нарысы сучаснага краязнаўства»), * Павел Дарохін (Юры Іздрык «Папяросы»), * '''Алена Дашкевіч''' («Простыя словы. Міхал Анемпадыстаў»), * Анатоль Лазар (Змiцер Лукашук, Максiм Гаруноў «Беларуская нацыянальная ідэя»), * Наталля Паваляева (Юлія Цімафеева «ROT»). == 2022 == == 2023 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава, Вольга Бубіч, Максім Тымінько, Андрэй Дурэйка, Артур Вакараў. ; Кароткі спіс * ''ананім'' (Альгерда Бахарэвіча «Вершы»), * '''Яна Галушкіна''' (VEHA «Людзі Лесу»), * Анатоль Лазар (Янкі Купала «Выбранае»), * Анатоль Лазар (Васіль Быкаў «Знак Бяды»), * Юлія Лар’янава і Таня Скарынкіна (Таня Скарынкіна «YESМАМОЧКА»), * Кацярына Пікірэня (Ганна Комар «Мы вернемся»), * Кацярына Пікірэня (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), * Кацярына Пікірэня (Макс Шчур «Там, дзе нас няма»). == 2024 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава (2), Вольга Бубіч (2), Максім Тымінько (2), Андрэй Дурэйка (2), Артур Вакараў (2). ; Кароткі спіс * '''Святлана Дземідовіч і Лукаш Левандоўскі''' (Наста Кудасава, Святлана Дземідовіч «Побач»), * Артур Камароўскі і Ксенія Шталенкова (Артура Камароўскш «Corpus Vile») * Анатоль Лазар (Алесь Разанаў «З маланкаю ў сэрцы»), * Адам Паўлоўскі (Андрэй Сцепанюк «Зямля над белай ракой»), * Кацярына Пікірэня («Анталогія паэтак: выбранае Вальжынай Морт»), * Кацярына Пікірэня (Мэір Шалеў «За сіняй гарой»), * Сяргей Шабохін (Зінаіда Бандарына «Да новага заўтра»), * Сяргей Шабохін (Яўгенія Пфляўмбаўм «Сонца»), * Сяргей Шаматульскі (Сяргей Лескець «Шэпт»). == 2025 == '''Журы:''' ; Кароткі спіс * Маша Мароз і Ігар Юхневіч (Машы Мароз, Валеры Мароз, Ігара Бабкоў, Ганна Карпенка «Доўгая дарога дамоў»), * Артур Вакараў (Алега Латышонак «Жаўнеры БНР»), * Анастасія Вішнякова (Наталка Кучмель «Залатое»), * Андрэй Пакроўскі і Ігар Юхневіч (Сяргея Прылуцкі «Гіброіды»), * '''Ігар Юхневіч і Маша Мароз''' (Голя з Ополя «Мое баба — діректор морга»), * Ігар Юхневіч, Аляксандр Пажытак і Верна Харт (Таццяны Заміроўская «Эвридика, проверь, выключила ли ты газ»). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * 6sko8wu891iru9rxwvf6ac1q56oyu19 5159449 5159448 2026-06-29T11:16:51Z M.L.Bot 261 /* 2023 */ 5159449 wikitext text/x-wiki {{пішу}} '''Прэмія імя Міхала Анемпадыстава''' — беларуская мастацкая прэмія. Заснавана ў 2019 годзе, названа ў памяць беларускага дызайнера, паэта і мастака [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыства]]. Заснавальнікі прэміі — Беларускі ПЭН-цэнтр, Беларускі саюз дызайнераў, «Лятучы ўніверсітэт», ТАА «H&L» і фонд «Адкрытая культура». Прэмія надаецца аўтару (або некалькім аўтарам) лепшай вокладкі беларускай кнігі. Журы ацэньвае дызайн, паліграфічнае выкананне, а таксама адпаведнасць зместу кнігі. == 2019 == '''Журы:''' Адам Глобус, Вольга Бабкова, Уладзімір Цэслер, Артур Клінаў, Антаніна Слабодчыкава, Алена Дашкевіч, Юрый Тарэеў, Васіліса Паляніна. ; Кароткі спіс * '''Грыгорый Кацнэльсон''' (Рычарда Гавяліс «Віленскі покер»), * Анатоль Лазар (Чарльз Букоўскі «Чытво»), * Аляксандр Лучына (VEHA «Найлепшы бок»), * Арцём Масюкевіч (Святлана Алексіевіч «Галасы Утопіі»), * Агата Пойзан («Вясна 2017»), * Анастасія Стальмахова (Вольга Шпарага «Сообщество-после-Холокоста: на пути к обществу инклюзии»), * Святлана Татарнікава (Уладзімір Ягоўдзік, Павел Татарнікаў «Залатая шарсцінка, срэбная павуцінка: беларускія народныя казкі»), * Сяргей Шаматульскі (Павел Касцюкевіч «Бульба ў райскім садзе»), * Сяргей Шаматульскі (Вольга Такарчук «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых»), * Уладзіслава Юрчанка (Антон Кулон «Сіняя кніга беларускага алкаголіка ПЛЮС»). == 2020 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (2), Адам Бароўскі, Адам Глобус (2), Максім Жбанкоў, Артур Клінаў (2), Генадзь Мацур, Васіліса Паляніна (2), Антаніна Слабодчыкава (2), Юрый Тарэеў (2). ; Кароткі спіс * Жанна Гладко, Вольга Гапеева («Чорныя макі»), * Павел Дарохін (Крысціна Бандурына «Homo»), * Наталля Паваляева (Іда Ліндэ «Паехаць на поўнач, каб памерцi»), * Наталля Паваляева (Джэйн Остэн «Пыха і перадузятасць»), * Кацярына Пікірэня (Міхаіл Вешым «Англійскі сусед»), * '''Кацярына Пікірэня і Павел Касцюкевіч''' (Джэром Клапка Джэром «Трое ў чоўне і пёс з імі»). == 2021 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (3), Антаніна Слабодчыкава (3), Адам Бароўскі (2), Генадзь Мацур (2), Кацярына Пікарэня. ; Кароткі спіс * Кацярына Даманнікава і Андрэй Ганчарук (Алесь Плотка «Лотас на асфальце»), * Павел Дарохін (Збых Слупоўскі «Нарысы сучаснага краязнаўства»), * Павел Дарохін (Юры Іздрык «Папяросы»), * '''Алена Дашкевіч''' («Простыя словы. Міхал Анемпадыстаў»), * Анатоль Лазар (Змiцер Лукашук, Максiм Гаруноў «Беларуская нацыянальная ідэя»), * Наталля Паваляева (Юлія Цімафеева «ROT»). == 2022 == == 2023 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава, Вольга Бубіч, Максім Тымінько, Андрэй Дурэйка, Артур Вакараў. ; Кароткі спіс * ''ананім'' (Альгерд Бахарэвіч «Вершы»), * '''Яна Галушкіна''' (VEHA «Людзі Лесу»), * Анатоль Лазар (Янка Купала «Выбранае»), * Анатоль Лазар (Васіль Быкаў «Знак Бяды»), * Юлія Лар’янава і Таня Скарынкіна (Таня Скарынкіна «YESМАМОЧКА»), * Кацярына Пікірэня (Ганна Комар «Мы вернемся»), * Кацярына Пікірэня (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), * Кацярына Пікірэня (Макс Шчур «Там, дзе нас няма»). == 2024 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава (2), Вольга Бубіч (2), Максім Тымінько (2), Андрэй Дурэйка (2), Артур Вакараў (2). ; Кароткі спіс * '''Святлана Дземідовіч і Лукаш Левандоўскі''' (Наста Кудасава, Святлана Дземідовіч «Побач»), * Артур Камароўскі і Ксенія Шталенкова (Артура Камароўскш «Corpus Vile») * Анатоль Лазар (Алесь Разанаў «З маланкаю ў сэрцы»), * Адам Паўлоўскі (Андрэй Сцепанюк «Зямля над белай ракой»), * Кацярына Пікірэня («Анталогія паэтак: выбранае Вальжынай Морт»), * Кацярына Пікірэня (Мэір Шалеў «За сіняй гарой»), * Сяргей Шабохін (Зінаіда Бандарына «Да новага заўтра»), * Сяргей Шабохін (Яўгенія Пфляўмбаўм «Сонца»), * Сяргей Шаматульскі (Сяргей Лескець «Шэпт»). == 2025 == '''Журы:''' ; Кароткі спіс * Маша Мароз і Ігар Юхневіч (Машы Мароз, Валеры Мароз, Ігара Бабкоў, Ганна Карпенка «Доўгая дарога дамоў»), * Артур Вакараў (Алега Латышонак «Жаўнеры БНР»), * Анастасія Вішнякова (Наталка Кучмель «Залатое»), * Андрэй Пакроўскі і Ігар Юхневіч (Сяргея Прылуцкі «Гіброіды»), * '''Ігар Юхневіч і Маша Мароз''' (Голя з Ополя «Мое баба — діректор морга»), * Ігар Юхневіч, Аляксандр Пажытак і Верна Харт (Таццяны Заміроўская «Эвридика, проверь, выключила ли ты газ»). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * 5j8zrnu01t2ayldrmat3o81mf5vjl4o 5159452 5159449 2026-06-29T11:30:36Z M.L.Bot 261 5159452 wikitext text/x-wiki {{пішу}} '''Прэмія імя Міхала Анемпадыстава''' — беларуская мастацкая прэмія. Заснавана ў 2019 годзе, названа ў памяць беларускага дызайнера, паэта, мастака і культуролага [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыства]]. Заснавальнікі прэміі — Беларускі ПЭН-цэнтр, Беларускі саюз дызайнераў, Лятучы ўніверсітэт, ТАА «H&L» і фонд «Open Culture».<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/kultura/belaruski-pen-tsentar-zapachatkavau-pr/|title=Беларускі ПЭН-цэнтр запачаткаваў прэмію імя Міхала Анемпадыстава|author=Алена Вільтоўская|first=|last=|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2019-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822082634/https://www.racyja.com/kultura/belaruski-pen-tsentar-zapachatkavau-pr/|archive-date=2019-08-22|access-date=2026-06-29}}</ref> Прэмія надаецца аўтару (або некалькім аўтарам) лепшай вокладкі беларускай кнігі. Журы ацэньвае дызайн, паліграфічнае выкананне, а таксама адпаведнасць зместу кнігі. == 2019 == '''Журы:''' Адам Глобус, Вольга Бабкова, Уладзімір Цэслер, Артур Клінаў, Антаніна Слабодчыкава, Алена Дашкевіч, Юрый Тарэеў, Васіліса Паляніна. ; Кароткі спіс * '''Грыгорый Кацнэльсон''' (Рычарда Гавяліс «Віленскі покер»), * Анатоль Лазар (Чарльз Букоўскі «Чытво»), * Аляксандр Лучына (VEHA «Найлепшы бок»), * Арцём Масюкевіч (Святлана Алексіевіч «Галасы Утопіі»), * Агата Пойзан («Вясна 2017»), * Анастасія Стальмахова (Вольга Шпарага «Сообщество-после-Холокоста: на пути к обществу инклюзии»), * Святлана Татарнікава (Уладзімір Ягоўдзік, Павел Татарнікаў «Залатая шарсцінка, срэбная павуцінка: беларускія народныя казкі»), * Сяргей Шаматульскі (Павел Касцюкевіч «Бульба ў райскім садзе»), * Сяргей Шаматульскі (Вольга Такарчук «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых»), * Уладзіслава Юрчанка (Антон Кулон «Сіняя кніга беларускага алкаголіка ПЛЮС»). == 2020 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (2), Адам Бароўскі, Адам Глобус (2), Максім Жбанкоў, Артур Клінаў (2), Генадзь Мацур, Васіліса Паляніна (2), Антаніна Слабодчыкава (2), Юрый Тарэеў (2). ; Кароткі спіс * Жанна Гладко, Вольга Гапеева («Чорныя макі»), * Павел Дарохін (Крысціна Бандурына «Homo»), * Наталля Паваляева (Іда Ліндэ «Паехаць на поўнач, каб памерцi»), * Наталля Паваляева (Джэйн Остэн «Пыха і перадузятасць»), * Кацярына Пікірэня (Міхаіл Вешым «Англійскі сусед»), * '''Кацярына Пікірэня і Павел Касцюкевіч''' (Джэром Клапка Джэром «Трое ў чоўне і пёс з імі»). == 2021 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (3), Антаніна Слабодчыкава (3), Адам Бароўскі (2), Генадзь Мацур (2), Кацярына Пікарэня. ; Кароткі спіс * Кацярына Даманнікава і Андрэй Ганчарук (Алесь Плотка «Лотас на асфальце»), * Павел Дарохін (Збых Слупоўскі «Нарысы сучаснага краязнаўства»), * Павел Дарохін (Юры Іздрык «Папяросы»), * '''Алена Дашкевіч''' («Простыя словы. Міхал Анемпадыстаў»), * Анатоль Лазар (Змiцер Лукашук, Максiм Гаруноў «Беларуская нацыянальная ідэя»), * Наталля Паваляева (Юлія Цімафеева «ROT»). == 2022 == == 2023 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава, Вольга Бубіч, Максім Тымінько, Андрэй Дурэйка, Артур Вакараў. ; Кароткі спіс * ''ананім'' (Альгерд Бахарэвіч «Вершы»), * '''Яна Галушкіна''' (VEHA «Людзі Лесу»), * Анатоль Лазар (Янка Купала «Выбранае»), * Анатоль Лазар (Васіль Быкаў «Знак Бяды»), * Юлія Лар’янава і Таня Скарынкіна (Таня Скарынкіна «YESМАМОЧКА»), * Кацярына Пікірэня (Ганна Комар «Мы вернемся»), * Кацярына Пікірэня (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), * Кацярына Пікірэня (Макс Шчур «Там, дзе нас няма»). == 2024 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава (2), Вольга Бубіч (2), Максім Тымінько (2), Андрэй Дурэйка (2), Артур Вакараў (2). ; Кароткі спіс * '''Святлана Дземідовіч і Лукаш Левандоўскі''' (Наста Кудасава, Святлана Дземідовіч «Побач»), * Артур Камароўскі і Ксенія Шталенкова (Артура Камароўскш «Corpus Vile») * Анатоль Лазар (Алесь Разанаў «З маланкаю ў сэрцы»), * Адам Паўлоўскі (Андрэй Сцепанюк «Зямля над белай ракой»), * Кацярына Пікірэня («Анталогія паэтак: выбранае Вальжынай Морт»), * Кацярына Пікірэня (Мэір Шалеў «За сіняй гарой»), * Сяргей Шабохін (Зінаіда Бандарына «Да новага заўтра»), * Сяргей Шабохін (Яўгенія Пфляўмбаўм «Сонца»), * Сяргей Шаматульскі (Сяргей Лескець «Шэпт»). == 2025 == '''Журы:''' ; Кароткі спіс * Маша Мароз і Ігар Юхневіч (Машы Мароз, Валеры Мароз, Ігара Бабкоў, Ганна Карпенка «Доўгая дарога дамоў»), * Артур Вакараў (Алега Латышонак «Жаўнеры БНР»), * Анастасія Вішнякова (Наталка Кучмель «Залатое»), * Андрэй Пакроўскі і Ігар Юхневіч (Сяргея Прылуцкі «Гіброіды»), * '''Ігар Юхневіч і Маша Мароз''' (Голя з Ополя «Мое баба — діректор морга»), * Ігар Юхневіч, Аляксандр Пажытак і Верна Харт (Таццяны Заміроўская «Эвридика, проверь, выключила ли ты газ»). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * 4bzqtafz8tk0xb6kgyc39d8fl0n9m2r 5159454 5159452 2026-06-29T11:45:44Z M.L.Bot 261 /* 2024 */ 5159454 wikitext text/x-wiki {{пішу}} '''Прэмія імя Міхала Анемпадыстава''' — беларуская мастацкая прэмія. Заснавана ў 2019 годзе, названа ў памяць беларускага дызайнера, паэта, мастака і культуролага [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыства]]. Заснавальнікі прэміі — Беларускі ПЭН-цэнтр, Беларускі саюз дызайнераў, Лятучы ўніверсітэт, ТАА «H&L» і фонд «Open Culture».<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/kultura/belaruski-pen-tsentar-zapachatkavau-pr/|title=Беларускі ПЭН-цэнтр запачаткаваў прэмію імя Міхала Анемпадыстава|author=Алена Вільтоўская|first=|last=|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2019-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822082634/https://www.racyja.com/kultura/belaruski-pen-tsentar-zapachatkavau-pr/|archive-date=2019-08-22|access-date=2026-06-29}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/225318|title=Распачаўся прыём заявак на Прэмію імя Міхала Анемпадыстава|website=Наша Ніва|date=2019-02-14|access-date=2026-06-29}}</ref> Прэмія надаецца аўтару (або некалькім аўтарам) лепшай вокладкі беларускай кнігі<ref name=":0" />. Беларускай кнігай лічыцца кніга, якая адпавядае як мінімум двум з наступных крытэрыяў: выдадзена ў беларускім выдавецтве; напісана беларускім аўтарам; напісана па-беларуску або перакладзена з беларускай; яе змест звязаны з Беларуссю або яе культурай. Журы ацэньвае дызайн, паліграфічнае выкананне, а таксама адпаведнасць зместу кнігі<ref name=":0" />. == 2019 == '''Журы:''' Адам Глобус, Вольга Бабкова, [[Уладзімір Цэслер]], Артур Клінаў, Антаніна Слабодчыкава, Алена Дашкевіч, Юрый Тарэеў, Васіліса Паляніна.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29866348.html|title=Прэмію імя Міхала Анемпадыстава атрымаў мастак з Санкт-Пецярбургу. ФОТА|last=Вс|website=Радыё Свабода|date=2019-04-07|access-date=2026-06-29}}</ref> ; Кароткі спіс * '''Грыгорый Кацнэльсон''' (Рычарда Гавяліс «Віленскі покер»), * [[Анатоль Лазар]] (Чарльз Букоўскі «Чытво»), * Аляксандр Лучына (VEHA «Найлепшы бок»), * Арцём Масюкевіч (Святлана Алексіевіч «Галасы Утопіі»), * Агата Пойзан («Вясна 2017»), * Анастасія Стальмахова (Вольга Шпарага «Сообщество-после-Холокоста: на пути к обществу инклюзии»), * Святлана Татарнікава (Уладзімір Ягоўдзік, Павел Татарнікаў «Залатая шарсцінка, срэбная павуцінка: беларускія народныя казкі»), * Сяргей Шаматульскі (Павел Касцюкевіч «Бульба ў райскім садзе»), * Сяргей Шаматульскі (Вольга Такарчук «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых»), * Уладзіслава Юрчанка (Антон Кулон «Сіняя кніга беларускага алкаголіка ПЛЮС»).<ref name=":1" /> == 2020 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (2), Адам Бароўскі, Адам Глобус (2), Максім Жбанкоў, Артур Клінаў (2), Генадзь Мацур, Васіліса Паляніна (2), Антаніна Слабодчыкава (2), Юрый Тарэеў (2). ; Кароткі спіс * Жанна Гладко, Вольга Гапеева («Чорныя макі»), * Павел Дарохін (Крысціна Бандурына «Homo»), * Наталля Паваляева (Іда Ліндэ «Паехаць на поўнач, каб памерцi»), * Наталля Паваляева (Джэйн Остэн «Пыха і перадузятасць»), * Кацярына Пікірэня (Міхаіл Вешым «Англійскі сусед»), * '''Кацярына Пікірэня і Павел Касцюкевіч''' (Джэром Клапка Джэром «Трое ў чоўне і пёс з імі»). == 2021 == '''Журы:''' Вольга Бабкова (3), Антаніна Слабодчыкава (3), Адам Бароўскі (2), Генадзь Мацур (2), Кацярына Пікарэня. ; Кароткі спіс * Кацярына Даманнікава і Андрэй Ганчарук (Алесь Плотка «Лотас на асфальце»), * Павел Дарохін (Збых Слупоўскі «Нарысы сучаснага краязнаўства»), * Павел Дарохін (Юры Іздрык «Папяросы»), * '''Алена Дашкевіч''' («Простыя словы. Міхал Анемпадыстаў»), * Анатоль Лазар (Змiцер Лукашук, Максiм Гаруноў «Беларуская нацыянальная ідэя»), * Наталля Паваляева (Юлія Цімафеева «ROT»). == 2022 == == 2023 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава, Вольга Бубіч, Максім Тымінько, Андрэй Дурэйка, Артур Вакараў. ; Кароткі спіс * ''ананім'' (Альгерд Бахарэвіч «Вершы»), * '''Яна Галушкіна''' (VEHA «Людзі Лесу»), * Анатоль Лазар (Янка Купала «Выбранае»), * Анатоль Лазар (Васіль Быкаў «Знак Бяды»), * Юлія Лар’янава і Таня Скарынкіна (Таня Скарынкіна «YESМАМОЧКА»), * Кацярына Пікірэня (Ганна Комар «Мы вернемся»), * Кацярына Пікірэня (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), * Кацярына Пікірэня (Макс Шчур «Там, дзе нас няма»). == 2024 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава (2), Вольга Бубіч (2), Максім Тымінько (2), Андрэй Дурэйка (2), Артур Вакараў (2). ; Кароткі спіс * '''Святлана Дземідовіч і Лукаш Левандоўскі''' (Наста Кудасава, Святлана Дземідовіч «Побач»), * Артур Камароўскі і Ксенія Шталенкова (Артура Камароўскш «Corpus Vile») * Анатоль Лазар (Алесь Разанаў «З маланкаю ў сэрцы»), * Адам Паўлоўскі (Андрэй Сцепанюк «Зямля над белай ракой»), * Кацярына Пікірэня («Анталогія паэтак: выбранае Вальжынай Морт»), * Кацярына Пікірэня (Мэір Шалеў «За сіняй гарой»), * Сяргей Шабохін (Зінаіда Бандарына «Да новага заўтра»), * Сяргей Шабохін (Яўгенія Пфляўмбаўм «Сонца»), * Сяргей Шаматульскі (Сяргей Лескець «Шэпт»).<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/3593720,%D0%B0%D0%B1%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%96-%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%96-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%BC%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0|title=Абвешчаны кароткі спіс прэміі імя Міхала Анемпадыстава - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-06-29}}</ref> == 2025 == '''Журы:''' ; Кароткі спіс * Маша Мароз і Ігар Юхневіч (Машы Мароз, Валеры Мароз, Ігара Бабкоў, Ганна Карпенка «Доўгая дарога дамоў»), * Артур Вакараў (Алега Латышонак «Жаўнеры БНР»), * Анастасія Вішнякова (Наталка Кучмель «Залатое»), * Андрэй Пакроўскі і Ігар Юхневіч (Сяргея Прылуцкі «Гіброіды»), * '''Ігар Юхневіч і Маша Мароз''' ([[Голя з Ополя]] «Мое баба — діректор морга»), * Ігар Юхневіч, Аляксандр Пажытак і Верна Харт (Таццяны Заміроўская «Эвридика, проверь, выключила ли ты газ»). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * 4ydavo71upjploz3kyb87w276g07akz 14 810102 5159450 2026-06-29T11:19:58Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Universal Music]] [[Катэгорыя:Universal Music Group]]» 5159450 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Universal Music]] [[Катэгорыя:Universal Music Group]] a2dr5h7ufgsp6575ycle4e9u0z1ow2t 0 810103 5159453 2026-06-29T11:44:41Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Вольга Аполька]] 5159453 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вольга Аполька]] lzavdsrxo2uhz0jj5uj8k2qwsqeckdy