Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 200 5159847 5034161 2026-07-01T06:47:26Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159847 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''10 верасня''' — дзвесце пяцьдзясят трэці (дзвесце пяцьдзясят чацвёрты ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[587 да н.э.]]: Паводле загаду вавілонскага цара [[Навухаданосар II|Навухаданосара]] спалены [[храм]] і [[палац]] [[Іерусалім]]а. * [[422]]: [[Цэлесцін I (Папа Рымскі)|Цэлесцін I]] становіцца [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1607]]: [[Ілжэдзмітрый II]] пачаў паход на [[Масква|Маскву]]. * [[1894]]: Упершыню вадзіцель аштрафаваны за кіраванне [[аўтамабіль|аўтамабілем]] у нецвярозым стане (у [[Лондан]]е). * [[1932]]: Адкрыты 29 станцый [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1990]]: Папа Рымскі [[Ян Павел II]] асвяціў храм [[Нотр-Дам-дэ-ла-Пэ]] — самую вялікую царкву ў свеце. * [[1990]]: Пачалася ўстаноўчая канферэнцыя [[Згуртаванне беларусаў свету "Бацькаўшчына"|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]]. * [[2019]]: Удмурцкі навуковец [[Альберт Аляксеевіч Разін|Альберт Разін]] здзейсніў акт самаспалення ў абарону [[Удмурцкая мова|ўдмурцкай мовы]]. * [[2023]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] выйграў [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат ЗША]], здабыўшы дваццаць чацвёрты тытул [[Вялікі шлем|Вялікага шлема]]. == Нарадзіліся == [[Image:Julius III.jpg|thumb|left|100px|Юлій III]] * [[904]]: [[Го Вэй]], заснавальнік Позняй Чжоу * 920 або 921: [[Людовік IV (кароль Францыі)|Людовік IV, кароль Францыі]] * [[1487]]: [[Юлій III]], [[Папы Рымскія|Папа Рымскі]] (пам. 23.3.1555) * [[1758]]: [[Філіп Фрыдрых фон Хеч]], нямецкі мастак * [[1892]]: [[Артур Комптан]], амерыканскі [[фізік]] (пам. 15.3.1962) * [[1893]]: [[Аляксандр Ляўданскі]], беларускі гісторык і [[археолаг]] (пам. 27.8.1937) * [[1897]]: [[Жорж Батай]], французскі [[філосаф]] і [[пісьменнік]] * [[1923]]: [[Мікалай Бірыла]], беларускі мовазнавец (пам. 30.9.1992) * [[1928]]: [[Бернар Бюфэ]], французскі мастак * [[1929]]: [[Яўген Глебаў]], беларускі [[кампазітар]] * [[1931]]: [[Рэнальд Кныш]], беларускі трэнер па спартыўнай гімнастыцы * [[1935]]: [[Джакама Лозі]], італьянскі футбаліст * [[1948]]: [[Тоні Гатліф]], французскі кінарэжысёр цыганскага паходжання * [[1960]]: [[Колін Фёрт]], брытанскі [[акцёр]] * [[1968]]: [[Гай Рычы]], брытанскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар. * [[1974]]: [[Яўген Аляксандравіч Чычваркін|Яўген Чычваркін]], расійскі прадпрымальнік. * [[1977]]: [[Віктар Ганчарэнка]], беларускі футбаліст і трэнер па [[футбол]]е * [[1979]]: [[Янка Лайкоў]], беларускі [[паэт]] * [[1996]]: [[Жулі Дэрон]], швейцарская трыятланістка, алімпійская медалістка == Памерлі == * [[954]]: [[Людовік IV (кароль Францыі)|Людовік IV, кароль Францыі]] * [[1627]]: [[Ян Грутэр]], нямецкі філолаг * [[1842]]: [[Вільям Гобсан]], першы губернатар [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], сааўтар [[Пагадненне Вайтангі|Пагаднення Вайтангі]]. * [[1866]]: [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў (з мянушкай «Вешальнік»)]], расійскі дзяржаўны дзеяч, губернатар [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]] * [[1916]]: [[Аляксандр Ельскі]], беларускі пісьменнік, гісторык, этнограф, краязнавец (нар. 16.6.1834) * [[1937]]: [[Язэп Аляксеевіч Мамонька|Язэп Мамонька]], беларускі палітык, публіцыст, сябра Рады БНР (нар. 28.1.1889) * [[1966]]: [[Хелмі Ліндэлёф]], фінская актрыса * [[1975]]: [[Джордж Паджэт Томсан]], англійскі фізік * [[1983]]: [[Фелікс Блох]], швейцарскі фізік * [[2000]]: [[Уільям Нірэнберг]], амерыканскі фізік-тэарэтык, акіянограф * [[2001]]: [[Ахмад Шах Масуд]], афганскі палявы камандзір * [[2011]]: [[Кліф Робертсан]], амерыканскі акцёр * [[2019]]: [[Альберт Аляксеевіч Разін]], удмурцкі навуковец == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Сусветны дзень прадухілення самагубстваў]]. * {{GUY}} {{нп5|Месяц спадчыны амерыканскіх індзейцаў, Гаяна|Дзень спадчыны амерыканскіх індзейцаў|en|Amerindian Heritage Month (Guyana)}}. * {{GIB}} [[Нацыянальны дзень Гібралтара|Першы рэферэндум пра суверэнітэт]] (1967). * {{HND}} {{нп5|Спіс нацыянальных дзён дзіцяці па краінах|Нацыянальны дзень дзіцяці|en|Children's Day#Honduras}}. * {{UKR}} {{нп5|Дзень фізічнай культуры і спорту Украіны||uk|День фізичної культури і спорту}}. * {{CHN}} Дзень настаўніка ** {{HKG}} {{нп5|Спіс нацыянальных дзён настаўніка|Нацыянальны дзень настаўніка|en|Teacher's Day}}. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|910]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 верасня| ]] i3sxoajxdobekw99v6vtpnlqu6m1tm4 0 207 5159800 5129978 2026-06-30T20:30:40Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159800 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}}</noinclude> '''10 мая''' ('''10 траўня''') — сто трыццаты (сто трыццаць першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1503]]: [[Хрыстафор Калумб]] падчас свайго чацвертага падарожжа дасягнуў [[Кайманавы астравы|Кайманавых астравоў]], якія ён назваў Лас-Тортугас, за вялікую колькасць [[Марскія чарапахі|марскіх чарапах]] там. * [[1655]]: Ваенныя сілы ўрада [[Олівер Кромвель|О. Кромвеля]] высадзіліся на [[Ямайка|Ямайцы]] і захапілі яе. * [[1857]]: Пачалося [[паўстанне сіпаяў]] у [[Індыя|Індыі]]. * [[1844]]: Сталіца [[Канада|Канады]] перанесена з Кінгстана ў [[Манрэаль]]. * [[1869]]: Завершана будаўніцтва першай [[Амерыканскія транскантынентальныя чыгункі|амерыканскай транскантынентальнай чыгункі]] даўжынёй каля 3000 км. * [[1871]]: Заключаны [[Франкфурцкі мір]], які скончыў [[Франка-пруская вайна 1870—1871|Франка-прускую вайну]]. * [[1924]]: [[Джон Эдгар Гувер]] прызначаны дырэктарам [[ФБР]]. * [[1940]]: [[Германія|Германскія]] войскі ўварваліся ў нейтральныя дзяржавы [[Бельгія|Бельгію]], [[Люксембург]] і [[Нідэрланды]]. Нідэрланды былі канчаткова захоплены [[15 мая]], [[Бельгія]] — [[28 мая]]. * [[1994]]: [[Нэльсан Мандэла]] заступіў на пасаду Прэзідэнта ПАР. * [[2026]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Я.Маўр_–_памочнік_настаўніка_пачатковай_школы_ў_мястэчку_Новае_Места_(Літва).jpg|thumb|120px|right|Янка Маўр]] * [[850]]: [[Імператар Сэйва]] * [[1697]]: [[Жан-Мары Леклер]], французскі кампазітар * [[1727]]: [[Ан Рабер Жак Цюрго]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1754]]: [[Асмус Якаб Карстэнс]], дацкі і нямецкі мастак * [[1788]]: [[Агюстэн Жан Фрэнель]], французскі фізік * [[1797]]: [[Дамінік Стэфановіч]], музыкант, настаўнік [[Станіслаў Манюшка|С. Манюшкі]] (пам. 1870) * [[1876]]: [[Іван Цанкар]], славенскі пісьменнік, драматург * [[1883]]: [[Янка Маўр]], пісьменнік, заснавальнік прыгодніцкага і навукова-пазнавальнага жанраў у беларускай літаратуры (пам. [[3.8]].[[1971]]) * [[1899]]: [[Чжан Дацянь]], кітайскі мастак * [[1923]]: [[Гейдар Аліеў]], кіраўнік [[Азербайджан]]а (пам. 12.12.2003) * [[1928]]: [[Арнольд Руутэль]], прэзідэнт [[Эстонія|Эстоніі]] * [[1930]]: [[Джордж Элвуд Сміт]], амерыканскі [[фізік]] * [[1931]]: [[Сцяпан Гаўрусёў]], беларускі паэт * [[1933]]: [[Уладзімір Ільіч Вітко|Уладзімір Вітко]], беларускі мастак * [[1942]]: [[Сяргей Панізнік]], беларускі [[паэт]], празаік, публіцыст * [[1972]]: [[Каця Зайцынгер]], нямецкая гарналыжніца, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == [[Файл:Portrait of an unknown man, Formerly identified as Jean de La Bruyère - Versailles.jpg|thumb|120px|Жан дэ Лабруер]] * [[1034]]: [[Мешка II]], кароль Польшчы * [[1696]]: [[Жан дэ Лабруер]], французскі пісьменнік * [[1739]]: [[Космас Даміян Азам]], нямецкі скульптар * [[1774]]: [[Людовік XV]], кароль [[Францыя|Францыі]] * [[1813]]: [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў|Міхаіл Кутузаў]], рускі палкаводзец * [[1849]]: [[Кацусіка Хакусай]], японскі [[мастак]], майстра [[ксілаграфія|ксілаграфіі]] (нар 5.3.1760) * [[1863]]: [[Томас Джонатан Джэксан]], генерал КША * [[1886]]: [[Фрыдрых Васман]], нямецкі мастак * [[1915]]: [[Альберт Вайсгербер]], нямецкі мастак * [[1940]]: [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслаў Булак-Балаховіч]], вайсковы дзеяч, генерал (нар. 22.2.1883) * [[1977]]: [[Джаан Кроўфард]], амерыканская актрыса * [[1984]]: [[Антон Васілеўскі]], беларускі [[пісьменнік]], рэдактар і выдавец * [[1989]]: [[Хаслер Уітні]], амерыканскі матэматык * [[1994]]: [[Люсеберт]], нідэрландскі мастак і паэт * [[2002]]: [[Іў Рабер]], французскі кінарэжысёр == Святкуюць == * Міжнародны дзень астраноміі * {{сцягафікацыя|Германія}}, Дзень кнігі. * {{сцягафікацыя|Кыргызстан}}, Дзень банкаўскага працаўніка. * {{сцягафікацыя|Тайланд}}, Дзень хлебароба. * {{сцягафікацыя|Тайвань}}, Дзень Мацу, бога мора. * {{сцягафікацыя|Азербайджан}}, Свята кветак. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|510]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 мая| ]] h9wqu2vc1r9p1hek2u17b0iha6xk259 0 211 5159802 4841928 2026-06-30T20:33:14Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159802 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на чэрвень}} </noinclude> '''10 чэрвеня''' — сто шэсцьдзесят першы (сто шэсцьдзесят другі ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Schlacht von Zablat Hogenbersche Geschichtsblätter.JPG|thumb|left|150px|бітва пры Саблатэ]] * [[1067]]: Яраславічы захапілі ў палон [[Полацкае княства|полацкага]] князя [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]] і двух яго сыноў падчас сустрэчы на [[Аршыца|Ршы]]. *[[1128]]: У [[Руан|Руане]] адбылося пасвечанне [[Жафруа V Анжуйскі|Жафруа V Анжуйскага]] ў [[Рыцар|рыцары]]. *[[1190]]: [[Фрыдрых I Барбароса]] затануў пад час [[Трэці крыжовы паход|Трэцяга крыжовага паходу]] ў рацэ Селіф. *[[1596]]: [[Нідэрланды|Галандскі]] мараплавец і даследчык [[Вілем Барэнц]] адкрыў [[Мядзведжы востраў (Нарвегія)|Мядзведжы востраў]]. * [[1619]]: У час [[трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] адбылася [[бітва пры Саблатэ]]. * [[1794]]: У [[Гродна|Гродне]] ўтворана Цэнтральная дэпутацыя [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] — выканаўчы орган [[паўстанне 1794|паўстання 1794 г.]] * [[1907]]: Французскія інжынеры [[браты Люм’ер]] вынайшлі спосаб рабіць каляровыя фотаздымкі. * [[1917]]: У [[Мінск]]у выйшаў першы нумар газеты «[[Вольная Беларусь]]» пад рэдакцыяй [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэпа Лёсіка]]. * [[1917]]: Цэнтральная Рада [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]] абвесціла 1-ы Універсал. * [[1919]]: Утворана [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны]]. * [[1940]]: [[Італія]] абвесціла вайну [[Францыя|Францыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[1947]]: Кампанія «[[SAAB]]» выпусціла свой першы [[аўтамабіль]]. * [[2026]]: Урачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]]. == Нарадзіліся == [[File:Judy Garland The Harvey Girls MGM Publicity still.jpeg|thumb|120px|[[Джудзі Гарленд]].]] * [[1819]]: [[Гюстаў Курбэ]], французскі жывапісец * [[1865]]: [[Фрэдэрык Кук]], амерыканскі ўрач, палярны падарожнік * [[1883]]: [[Язэп Гапановіч]], беларускі грамадскі дзеяч, прадпрымальнік (пам. 20.5.1961) * [[1904]]: [[Лінь Хуэінь]], кітайская паэтэса, архітэктар * [[1915]]: [[Сол Белоў]], амерыканскі [[пісьменнік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 5.4.2005) * [[1922]]: [[Джудзі Гарленд]], амерыканская актрыса (пам. 22.6.1969) * [[1923]]: [[Станіслаў Юхновіч]], польскі архітэктар, даследчык горадабудаўніцтва * [[1929]]: [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]], руская народная і эстрадная спявачка, [[Народная артыстка СССР]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (пам. 1.7.2009) * [[1929]]: [[Эдвард Осбарн Уілсан]], амерыканскі біёлаг * [[1953]]: [[Тамара Пузіноўская]], беларуская актрыса (пам. 3.10.2006) * [[1961]]: [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў|Ігар Голубеў]], беларускі скульптар (пам. [[1 сакавіка|1.3.]]2024) * [[1965]]: [[Элізабет Хёрлі]], амерыканская актрыса * [[1972]]: [[Пітэр Серафіновіч]], брытанскі [[акцёр]] беларускага паходжання * [[1987]]: [[Джэймс Мейнард]], англійскі матэматык * [[1992]]: [[Кейт Аптан]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Image:Antoni Gaudi 1878.jpg|thumb|120px|[[Антоніа Гаўдзі]].]] * [[1190]]: [[Фрыдрых I Барбароса]] * [[1580]]: [[Луіс дэ Камоэнс]], партугальскі [[паэт]] * [[1878]]: [[Транквіла Крэмона]], італьянскі мастак * [[1899]]: [[Эрнест Шасон]], французскі кампазітар * [[1903]]: [[Луіджы Крэмона]], італьянскі матэматык * [[1910]]: [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]], беларускі этнограф і фалькларыст (нар. 17.5.1845) * [[1918]]: [[Арыга Бойта]], італьянскі паэт і кампазітар (нар. 24.2.1842) * [[1923]]: [[Міхал Федароўскі]], беларускі фалькларыст, этнограф, [[археолаг]] (нар. 1.9.1853) * [[1926]]: [[Антоніа Гаўдзі]], іспанскі [[архітэктар]] (нар. 25.6.1852) * [[1978]]: [[Джо Дэвіс]], англiйскi [[снукер]]ыст (нар. 15.4.1901) * [[1987]]: [[Элізабет Хартман]], амерыканская актрыса * [[1988]]: [[Луі Ламур]], амерыканскі пісьменнік (нар. 22.3.1908) * [[2012]]: [[Жорж Мацьё]], французскі мастак == Святкуюць == * [[Сусветны дзень мадэрна]] * {{Сцяг|Партугалія}} [[Партугалія]]: Дзень Партугаліі * {{Сцяг|Рэспубліка Конга}} [[Рэспубліка Конга]]: Дзень прымірэння <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|610]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 чэрвеня| ]] j9v1rgx0628cnm2ob6gcgzdjssb4jzf 0 233 5159803 5008351 2026-06-30T20:35:37Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159803 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''11 студзеня''' — адзінаццаты дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1386]]: Прадстаўнікі Польшчы ў [[Ваўкавыск]]у перадалі вялікаму князю [[ВКЛ]] [[Ягайла|Ягайлу]] акт аб перавыбранні яго каралём польскім і аддачы яму ў жонкі малалетняй польскай каралевы [[Ядвіга Анжуйская|Ядвігі]]. * [[1787]]: Адкрыты [[Аберон (спадарожнік Урана)|Аберон, спадарожнік Урана]] * [[1861]]: [[Алабама]] абвясціла аб выхадзе са складу [[ЗША]]. * [[1862]]: Выйшла першая нелегальная беларускамоўная газета «[[Мужыцкая праўда]]». * [[1879]]: Пачатак англа-зулускай вайны. * [[1907]]: Забаронена газета «[[Наша доля]]». * [[1910]]: Адкрыты [[востраў Шарко]]. * [[1919]]: [[Румынія]] анексіравала [[Трансільванія|Трансільванію]]. * [[1923]]: Войскі [[Францыя|Францыі]] і [[Бельгія|Бельгіі]] акупіравалі Рурскую вобласць, каб прымусіць [[Германія|Германію]] плаціць рэпарацыі. * [[1942]]: [[Японія]] захапіла [[Куала-Лумпур]]. * [[1943]]: [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія]] страцілі тэрытарыяльныя правы ў [[Кітай|Кітаі]]. * [[1972]]: Усходні Пакістан змяніў назву на [[Бангладэш]]. * [[2017]]: Урачыстае адкрыццё [[Эльбская філармонія|Эльбскай філармоніі]]. * [[2020]]: Манархам [[Аман]]а абвешчаны [[Хайтэм бен Тарык Аль Саід]]. == Нарадзіліся == [[File:Alexander Hamilton A17950.jpg|thumb|80px|[[Аляксандр Гамільтан]]]] * [[1503]]: [[Франчэска Парміджаніна]], італьянскі мастак * [[1707]]: [[Вінчэнца дэ Рыкаці]], італьянскі матэматык * 1755 або 1757: [[Аляксандр Гамільтан]], 1-ы [[міністр фінансаў ЗША]] * [[1842]]: [[Уільям Джэймс]], амерыканскі філосаф і псіхолаг * [[1867]]: [[Сцяпан Рункевіч]], беларускі гісторык царквы * [[1906]]: [[Альберт Гофман]], швейцарскі [[хімік]], «бацька» [[ЛСД]] * [[1916]]: [[Бернар Бліе]], французскі акцёр * [[1922]]: [[Валянцін Тэлегдзі]], амерыканскі фізік * [[1923]]: [[Жаклін Маян]], французская актрыса * [[1929]]: [[Рафаэль Эйтан]], ізраільскі ваенны і палітычны дзеяч * [[1930]]: [[Род Тэйлар]], аўстралійскі і амерыканскі акцёр * [[1934]]: [[Жан Крэцьен]], 20-ы прэм’ер-міністр [[Канада|Канады]] * [[1936]]: [[Ева Гесэ]], амерыканская мастачка і скульптар * [[1937]]: [[Віктар Кліменцьевіч Кухта]], беларускі біяхімік * [[1940]]: [[Андрэс Таранд]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1951]]: [[Аляксандр Сяргеевіч Сідараў]], беларускі мастак тэатра лялек * [[1954]]: [[Яак Аавіксаа]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1955]]: [[Аляксандр Анатольевіч Ісачоў|Аляксандр Ісачоў]], беларускі [[мастак]] * [[1959]]: [[Рональд Вейл]], амерыканскі цытолаг * [[1977]]: [[Станіслаў Чаропка]], беларускі гісторык == Памерлі == * [[705]]: [[Ян VI (Папа Рымскі)|Ян VI, Папа Рымскі]] * [[802]]: [[Паўлін Аквілейскі]], італьянскі тэолаг, святар, паэт * [[812]]: [[Стаўракій]], [[візантыйскі імператар]] * [[937]]: [[Лі Цунке]], апошні імператар Позняй Тан * [[1397]]: [[Скіргайла Альгердавіч]], князь літоўскі * [[1753]]: [[Ганс Слоан]], англійскі медык, натураліст * [[1754]]: [[У Цзінцзы]], кітайскі пісьменнік * [[1791]]: [[Уільям Уільямс Пантыкелін]], валійскі паэт * [[1837]]: [[Франсуа Жэрар]], французскі мастак * [[1864]]: [[Цітус Далеўскі]], адзін з кіраўнікоў [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] * [[1931]]: [[Натан Штраус]], амерыканскі філантроп і гуманіст * [[1966]]: [[Альберта Джакамеці]], швейцарскі мастак, скульптар * [[1983]]: [[Ціхан Кісялёў]], кіраўнік [[БССР]] * [[1988]]: [[Ісідар Айзек Рабі]], амерыканскі фізік * [[1991]]: [[Карл Дэйвід Андэрсан]], амерыканскі [[фізік]] * [[2001]]: [[Аляксандра Юр'еўна Данілава]], беларускі архітэктар * [[2001]]: [[Дэніс Лэсдан]], англійскі архітэктар * [[2003]]: [[Марыс Піяла]], французскі кінарэжысёр == Святкуюць == * {{ALB}}: Дзень Рэспублікі * {{USA}}: Дзень інфармаванасці аб гандлі людзьмі * {{MAR}}: Дзень вызваленчага паўстання * {{NPL}}: Дзень адзінства * {{RUS}}: Усерасійскі дзень запаведнікаў і нацыянальных паркаў {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|111]] </noinclude> [[Катэгорыя:11 студзеня| ]] h3k4a1l1dz5tpa8k83e71kl7fkzzb26 0 342 5159773 4938133 2026-06-30T17:59:26Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159773 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ '''16 красавіка''' — сто шосты (сто сёмы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Выява:BerlinerBlockadeLuftwege.png|thumb|left|150px|Берлінскі паветраны мост.]] * [[1346]]: [[Стэфан Душан|Стэфан Ураш IV Душан]] быў каранаваны як «[[цар сербаў і грэкаў]]». * [[1818]]: [[Ян Чачот]] паводле рэкамендацыі [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] залічаецца ў [[Таварыства філаматаў]]. * [[1934]]: У [[СССР]] уведзена ганаровае званне [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[1945]]: Савецкія войскі пачалі [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскую наступальную аперацыю]]. * [[1949]]: Па Берлінскім паветраным мосце ў [[Заходні Берлін]] за дзень было дастаўлена 12849 тон грузаў. * [[1983]]: Студэнты-[[беларусы]] ў [[Варшава|Варшаве]] ў межах [[Згуртаванне польскіх студэнтаў|Згуртавання польскіх студэнтаў]] (''ZSP'') стварылі [[Рада культуры студэнтаў беларускай нацыянальнасці|Раду культуры студэнтаў беларускай нацыянальнасці]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Куба]]й. * [[1999]]: Пачаў камерцыйную дзейнасць першы сотавы аператар стандарту [[GSM]] у [[Беларусь|Беларусі]] — кампанія «Мабільная лічбавая сувязь» (з жніўня 2019 — «[[А1 (тэлекам-правайдар)|А1]]»). * [[2003]]: Падпісаны [[Афінскі трактат]] аб прыняцці ў [[ЕС]] дзесяці дзяржаў: [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Кіпр]]а, [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Мальта|Мальты]], [[Славакія|Славакіі]], [[Славенія|Славеніі]], [[Чэхія|Чэхіі]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. * [[2026]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. == Нарадзіліся == [[Выява:VoronkoJuozapas.jpg|thumb|120px|Язэп Варонка]] * [[1319]]: [[Іаан II Добры]], кароль французскі * [[1660]]: [[Ганс Слоан]], англійскі медык, натураліст * [[1844]]: [[Анатоль Франс]], французскі пісьменнік * [[1863]]: [[Людвік Куба]], чэшскі этнограф, мастак і пісьменнік * [[1867]]: [[Уілбер Райт]], пачынальнік самалётабудавання, старэйшы з [[Браты Райт|братоў Райт]] (пам. 30.5.1912) * [[1887]]: [[Гуд'ёўн Самуэльсан]], ісландскі архітэктар * [[1889]]: [[Чарлі Чаплін]], амерыканскі акцёр (пам. 25.12.1977) * [[1891]]: [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]], беларускі палітык, першы старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (пам. 4.7.1952) * [[1921]]: [[Пітэр Усцінаў]], англійскі пісьменнік, акцёр, рэжысёр * [[1924]]: [[Алег Вікенцьевіч Луцэвіч|Алег Луцэвіч]], беларускі мастак-графік, педагог * [[1924]]: [[Генры Манчыні]], амерыканскі кампазітар і дырыжор * [[1927]]: [[Бенедыкт XVI|Бенедыкт XVI, Папа Рымскі]] * [[1928]]: [[Алег Аркадзевіч Сурскі|Алег Сурскі]], беларускі дызайнер, мастак, арт-крытык і мастацтвазнаўца * [[1935]]: [[Анатоль Клышка]], беларускі пісьменнік * [[1935]]: [[Дамінік Венер]], французскі пісьменннік, гісторык * [[1940]]: [[Маргрэтэ II]], каралева Даніі * [[1952]]: [[Мішэль Блан]], французскі акцёр, рэжысёр * [[1954]]: [[Элен Баркін]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Наталля Зверава]], беларуская тэнісістка * [[1971]]: [[Свен Фішэр]], нямецкі біятланіст * [[1977]]: [[Алек Век]], англійская топ-мадэль == Памерлі == [[Файл:Autorretrato con gafas por Francisco de Goya (Musée Bonnat-Helleu).jpg|thumb|120px|Франсіска Гойя]] * [[69]]: [[Марк Сальвій Атон]], імператар рымскі * [[1446]]: [[Філіпа Брунелескі]], італьянскі архітэктар, скульптар і навуковец (нар. 1377) * [[1757]]: [[Даніель Гран]], аўстрыйскі мастак * [[1788]]: [[Жорж-Луі Леклерк дэ Бюфон]], французскі натураліст * [[1825]]: [[Ёган Генрых Фюслі]], швейцарскі і англійскі мастак * [[1828]]: [[Франсіска Гойя]], іспанскі мастак (нар. 30.3.1746) * [[1913]]: [[Міраслаў Кралевіч]], харвацкі мастак і скульптар * [[1915]]: [[Рычард Лідэкер]], англійскі натураліст, геолаг * [[1940]]: [[Адам Багдановіч]], беларускі фалькларыст, этнограф і мовазнавец, бацька [[М. Багдановіч]]а (нар. 20.3.1862) * [[1951]]: [[Адольф Рудольфавіч Больм]], амерыканскі танцоўшчык * [[1967]]: [[Алесь Рылько]], беларускі драматург * [[1968]]: [[Фэй Бейнтэр]], амерыканская актрыса * [[1972]]: [[Ясунары Кавабата]], японскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па літаратуры 1968 года (нар. 11.6.1899) * [[1977]]: [[Альфрэд Леніца]], польскі мастак * [[1978]]: [[Нагаміці Курода]], японскі арнітолаг * [[1978]]: [[Рыхард Лінднер]], амерыканскі мастак * [[1985]]: [[Скот Брэйдзі]], амерыканскі акцёр * [[1998]]: [[Альберта Кальдэрон]], аргенцінскі матэматык * [[2021]]: [[Хелен Мак-Кроры]], брытанская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг Балгарыі}} [[Балгарыя]], Дзень першай канстытуцыі, Дзень юрыста. * {{Сцяг Даніі}} [[Данія]], {{Сцяг Грэнландыі}} [[Грэнландыя]], Дзень нараджэння каралевы Маргрэт. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} {{commons|Category:16 April}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|416]] </noinclude> [[Катэгорыя:16 красавіка| ]] 6m0s5fesukp5ssykn4dm9m397pfxvzx 0 346 5159769 4953451 2026-06-30T17:55:59Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159769 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''16 сакавіка''' — 75-ы (76-ы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1707]]: Праз аб’яднанне каралеўстваў [[Каралеўства Англія|Англіі]] і [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыі]] была створаная [[Злучанае Каралеўства|Вялікабрытанія]]. * [[1813]]: [[Каралеўства Прусія|Прусія]] аб’явіла вайну [[Напалеон I Банапарт|Напалеону]]. * [[1815]]: [[Вілем I]] становіцца каралём [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]. * [[1926]]: Першы пуск вадкапаліўнай [[Ракета|ракеты]]. * [[1942]]: Першы пуск [[Балістычная ракета|балістычнай ракеты]] ([[Фау-2]], пуск няўдалы). * [[1954]]: Заснавана [[Англа-беларускае таварыства]]. * [[1968]]: [[Масавае забойства ў Сангмі]] здзейснена ў час [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]] салдатамі [[Армія ЗША|Арміі ЗША]]. * [[2005]]: [[Ізраіль]] перадае [[Іерыхон|горад Іерыхон]] пад кантроль палесцінскіх уладаў. * [[2014]]: Пад расійскім кантролем праведзены [[Рэферэндум аб статусе Крыма (2014)|рэферэндум]] ад статусе [[Крым]]а. * [[2026]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. == Нарадзіліся == * [[1621]]: [[Георг Ноймарк]], нямецкі паэт і кампазітар * [[1751]]: [[Джэймс Мэдзісан]], чацвёрты прэзідэнт [[ЗША]] (пам. 1836) * [[1771]]: [[Антуан-Жан Гро]], французскі мастак * [[1774]]: [[Мэцью Фліндэрс]], англійскі даследчык Аўстраліі * [[1789]]: [[Георг Ом]], нямецкі фізік (пам. 7.7.1854) * [[1839]]: [[Сюлі-Прудом]], французскі [[паэт]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 7.9.1907) * [[1865]]: [[Аспазія (паэтэса)]] * [[1890]]: [[Саламон Міхоэлс]], тэатральны [[акцёр]] і рэжысёр (пам. 1948) * [[1892]]: [[Сэсар Вальеха]], перуанскі празаік, паэт (пам. 15.4.1938) * [[1902]]: [[Хенры Хансен]], дацкі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён * [[1915]]: [[Куніхіка Кадайра]], японскі матэматык * [[1918]]: [[Алда ван Эйк]], нідэрландскі архітэктар * [[1927]]: [[Уладзімір Міхайлавіч Камароў|Уладзімір Камароў]], лётчык-касманаўт СССР, двойчы Герой Савецкага Саюза (пам. 24.4.1967) * [[1940]]: [[Бернарда Берталучы]], італьянскі кінарэжысёр * [[1953]]: [[Рычард Столман]], заснавальнік руху [[свабоднае праграмнае забеспячэнне|свабоднага праграмнага забеспячэння]] * [[1956]]: [[Эвелін Відмер-Шлумпф]], прэзідэнт Швейцарыі * [[1964]]: [[Уладзімір Давыдоўскі]], беларускі музыка, літаратар і журналіст == Памерлі == * [[37]]: [[Тыберый]], імператар рымскі * [[455]]: [[Валентыніян III]], рымскі імператар * [[1677]]: [[Эварыста Баскеніс]], італьянскі мастак * [[1736]]: [[Джавані Батыста Пергалезі]], італьянскі кампазітар * [[1914]]: [[Шарль Альбер Гоба]], швейцарскі юрыст і палітык, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (нар. 21.5.1843) * [[1928]]: [[Міхаіл Іванавіч Гурын-Маразоўскі|Міхаіл Гурын-Маразоўскі]], беларускі палітык (нар. 189]) * [[1940]]: [[Сельма Лагерлёф]], шведская пісьменніца (нар. 20.11.1858) * [[1961]]: [[Вацлаў Таліх]], чэшскі дырыжор і [[скрыпач]], педагог (нар. 28.5.1883) * [[1970]]: [[Тамі Тэрэл]], амерыканская спявачка * [[1985]]: [[Роджэр Сешнс]], амерыканскі кампазітар * [[2000]]: [[Павел Пруднікаў]]. беларускі [[пісьменнік]] (нар. 14.7.1911) * [[2007]]: [[Жан Лемааль]], французскі жывапісец == Святкуюць == * {{LTU}}: Дзень [[кніганошы]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|316]] </noinclude> [[Катэгорыя:16 сакавіка| ]] 9qp4a7gpwp9r7q4srnzczl547tz3asx 0 372 5159817 5126697 2026-06-30T21:01:48Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159817 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''17 ліпеня''' — сто дзевяноста восьмы (сто дзевяноста дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1048]]: [[Дамасій II (Папа Рымскі)|Дамасій II]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], але праз некалькі тыдняў ён памёр у [[Палестрына|Палестрыне]] ад [[Малярыя|малярыі]]. * [[1054]]: [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрых IV]] быў каранаваны як [[кароль Германіі]]. * [[1134]]: Пад час [[бітва пры Фразе|бітвы пры Фразе]] армія [[Альмаравіды|Альмаравідаў]] перамагла армію [[Альфонса I Ваяўнік|Альфонса I]] * [[1570]]: У [[Вільня|Вільні]] заснаваны [[Віленскі езуіцкі калегіум]]. * [[1623]]: [[Вялікае злучэнне|Злучэнне]] на небе [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[1782]]: Адбылася Гогландская бітва паміж рускім і шведскім флотамі падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны]] (1788—1790). * [[1868]]: Сталіца [[Японія|Японіі]] перанесена з Кіёта ў [[Токіа]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] пачаўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]] (сконч. [[21.7]]). * [[1940]]: [[Латвія]] далучана да [[СССР]]. * [[1941]]: Арганізавана генеральная акруга [[генеральная акруга Беларусь|«Беларусь»]], якая разам з генеральнымі акругамі «Літва», «Латвія» і «Эстонія» ўвайшла ў склад рэйхскамісарыята «Остланд». * [[1942]]: Пачалася [[Сталінградская бітва]]. * [[1945]]: Пачалася [[Патсдамская канферэнцыя]]. * [[1973]]: У [[Афганістан]]е скінута манархія і абвешчана [[рэспубліка]]. * [[1986]]: У эфіры савецкага тэлебачання падчас трансляцыі тэлемаста Ленінград-Бостан «Жанчыны гавораць з жанчынамі» прагучаў выраз «[[У СССР сексу няма]]». * [[1992]]: Прынята Дэкларацыя аб незалежнасці [[Славакія|Славакіі]]. * [[1998]]: Прыняты [[Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда]]. * [[2014]]: [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Angela Merkel Juli 2010 - 3zu4.jpg|thumb|100px|left|Ангела Меркель]] * [[1487]]: [[Ісмаіл I]], шахіншах Персіі * [[1745]]: [[Дэніэл Коўк]], англійскі дзяржаўны дзеяч * [[1797]]: [[Поль Дэларош]], французскі мастак * [[1845]]: [[Хуга Трэфнер]], дзеяч эстонскага нацыянальнага адраджэння * [[1846]]: [[Мікалай Мікалаевіч Міклуха-Маклай|Мікалай Міклуха-Маклай]], рускі падарожнік і этнограф * [[1883]]: [[Фрыдрых Алерс-Хестэрман]], нямецкі мастак * [[1894]]: [[Жорж Леметр]], бельгійскі святар, астрафізік * [[1899]]: [[Джэймс Кэгні]], галівудскі акцёр * [[1920]]: [[Хуан Антоніа Самаранч]], іспанскі палітык і бізнесмен, дзеяч Алімпійскага руху (пам. [[21.4]].[[2010]]) * [[1934]]: [[Рышард Філіпскі]], польскі рэжысёр і акцёр * [[1954]]: [[Ангела Меркель]], нямецкі палітык, канцлер Германіі * [[1959]]: [[Барыс Пятровіч]], беларускі празаік * [[1959]]: [[Вольга Іванаўна Русілка|Вольга Русілка]], беларуская паэтэса, літаратуразнавец * [[1977]]: [[Ц'еры Анры]], французскі футбаліст * [[1978]]: [[Эмілі Сімон]], французская спявачка * [[1978]]: [[Жусцін Трые]], французскі кінасцэнарыст, рэжысёр == Памерлі == [[Файл:Jadwiga by Bacciarelli.jpg|thumb|100px|Ядвіга Анжуйская]] * [[855]]: [[Леў IV (Папа Рымскі)|Леў IV, Папа Рымскі]] * [[924]]: [[Эдуард Старэйшы]], кароль англійскі з [[Уэсекская дынастыя|Уэсекскай дынастыі]] (нар. у [[874]]) * [[1399]]: [[Ядвіга Анжуйская]], каралева польская * [[1566]]: [[Барталамэ дэ лас Касас]], святар-дамініканец * [[1632]]: [[Хендрык ван Бален Старэйшы]], мастак * [[1762]]: [[Пётр III|Пётр III, імператар расійскі]] * [[1766]]: [[Джузэпэ Кастыльёнэ]], мастак * [[1912]]: [[Анры Пуанкарэ]], французскі матэматык * [[1918]]: [[Мікалай II (імператар расійскі)|Нікалай II, імператар расійскі]] * [[1925]]: [[Ловіс Корынт]], нямецкі мастак * [[1928]]: [[Альвара Абрэгон]], прэзідэнт Мексікі * [[1935]]: [[Джордж Вільям Расел]], ірландскі паэт * [[1987]]: [[Крысцьян Палусалу]], эстонскі барэц грэка-рымскага стылю * [[1995]]: [[Хуан Мануэль Фанхіа]], аргенцінскі аўтагоншчык * [[1998]]: [[Сяргей Сідор]], беларускі географ, педагог (нар. [[25.5]].[[1937]]) * [[2000]]: [[Эдзі Агняцвет]], беларуская паэтэса, перакладчыца (нар. [[11.10]].[[1913]]) * [[2008]]: [[Віталь Мікалаевіч Шкраба]], беларускі баксёр * [[2010]]: [[Бернар Жырадо]], французскі акцёр і рэжысёр * [[2020]]: [[Зізі Жанмер]], французская балерына == Святкуюць == * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень караля * {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя]]: Дзень Канстытуцыі * {{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]]: Дзень дэмакратыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|717]] </noinclude> [[Катэгорыя:17 ліпеня| ]] cd16eawi50x6cpls5bsi7b6dzk1r2sw 5159818 5159817 2026-06-30T21:03:19Z JerzyKundrat 174 5159818 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''17 ліпеня''' — сто дзевяноста восьмы (сто дзевяноста дзявяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1048]]: [[Дамасій II (Папа Рымскі)|Дамасій II]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], але праз некалькі тыдняў ён памёр у [[Палестрына|Палестрыне]] ад [[Малярыя|малярыі]]. * [[1054]]: [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрых IV]] быў каранаваны як [[кароль Германіі]]. * [[1134]]: Пад час [[бітва пры Фразе|бітвы пры Фразе]] армія [[Альмаравіды|Альмаравідаў]] перамагла армію [[Альфонса I Ваяўнік|Альфонса I]] * [[1570]]: У [[Вільня|Вільні]] заснаваны [[Віленскі езуіцкі калегіум]]. * [[1623]]: [[Вялікае злучэнне|Злучэнне]] на небе [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[1782]]: Адбылася Гогландская бітва паміж рускім і шведскім флотамі падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны]] (1788—1790). * [[1868]]: Сталіца [[Японія|Японіі]] перанесена з Кіёта ў [[Токіа]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] пачаўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]] (сконч. [[21.7]]). * [[1940]]: [[Латвія]] далучана да [[СССР]]. * [[1941]]: Арганізавана генеральная акруга [[генеральная акруга Беларусь|«Беларусь»]], якая разам з генеральнымі акругамі «Літва», «Латвія» і «Эстонія» ўвайшла ў склад рэйхскамісарыята «Остланд». * [[1942]]: Пачалася [[Сталінградская бітва]]. * [[1945]]: Пачалася [[Патсдамская канферэнцыя]]. * [[1973]]: У [[Афганістан]]е скінута манархія і абвешчана [[рэспубліка]]. * [[1986]]: У эфіры савецкага тэлебачання падчас трансляцыі тэлемаста Ленінград-Бостан «Жанчыны гавораць з жанчынамі» прагучаў выраз «[[У СССР сексу няма]]». * [[1992]]: Прынята Дэкларацыя аб незалежнасці [[Славакія|Славакіі]]. * [[1998]]: Прыняты [[Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда]]. * [[2014]]: [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Angela Merkel Juli 2010 - 3zu4.jpg|thumb|120px|left|Ангела Меркель]] * [[1487]]: [[Ісмаіл I]], шахіншах Персіі * [[1745]]: [[Дэніэл Коўк]], англійскі дзяржаўны дзеяч * [[1797]]: [[Поль Дэларош]], французскі мастак * [[1845]]: [[Хуга Трэфнер]], дзеяч эстонскага нацыянальнага адраджэння * [[1846]]: [[Мікалай Мікалаевіч Міклуха-Маклай|Мікалай Міклуха-Маклай]], рускі падарожнік і этнограф * [[1883]]: [[Фрыдрых Алерс-Хестэрман]], нямецкі мастак * [[1894]]: [[Жорж Леметр]], бельгійскі святар, астрафізік * [[1899]]: [[Джэймс Кэгні]], галівудскі акцёр * [[1920]]: [[Хуан Антоніа Самаранч]], іспанскі палітык і бізнесмен, дзеяч Алімпійскага руху (пам. 21.4.2010) * [[1934]]: [[Рышард Філіпскі]], польскі рэжысёр і акцёр * [[1954]]: [[Ангела Меркель]], нямецкі палітык, канцлер Германіі * [[1959]]: [[Барыс Пятровіч]], беларускі празаік * [[1959]]: [[Вольга Іванаўна Русілка|Вольга Русілка]], беларуская паэтэса, літаратуразнавец * [[1977]]: [[Ц'еры Анры]], французскі футбаліст * [[1978]]: [[Эмілі Сімон]], французская спявачка * [[1978]]: [[Жусцін Трые]], французскі кінасцэнарыст, рэжысёр == Памерлі == [[Файл:Jadwiga by Bacciarelli.jpg|thumb|120px|Ядвіга Анжуйская]] * [[855]]: [[Леў IV (Папа Рымскі)|Леў IV, Папа Рымскі]] * [[924]]: [[Эдуард Старэйшы]], кароль англійскі з [[Уэсекская дынастыя|Уэсекскай дынастыі]] (нар. 874) * [[1399]]: [[Ядвіга Анжуйская]], каралева польская * [[1566]]: [[Барталамэ дэ лас Касас]], святар-дамініканец * [[1632]]: [[Хендрык ван Бален Старэйшы]], мастак * [[1762]]: [[Пётр III|Пётр III, імператар расійскі]] * [[1766]]: [[Джузэпэ Кастыльёнэ]], мастак * [[1912]]: [[Анры Пуанкарэ]], французскі матэматык * [[1918]]: [[Мікалай II (імператар расійскі)|Нікалай II, імператар расійскі]] * [[1925]]: [[Ловіс Корынт]], нямецкі мастак * [[1928]]: [[Альвара Абрэгон]], прэзідэнт Мексікі * [[1935]]: [[Джордж Вільям Расел]], ірландскі паэт * [[1987]]: [[Крысцьян Палусалу]], эстонскі барэц грэка-рымскага стылю * [[1995]]: [[Хуан Мануэль Фанхіа]], аргенцінскі аўтагоншчык * [[1998]]: [[Сяргей Сідор]], беларускі географ, педагог (нар. 25.5.1937) * [[2000]]: [[Эдзі Агняцвет]], беларуская паэтэса, перакладчыца (нар. 11.10.1913) * [[2008]]: [[Віталь Мікалаевіч Шкраба]], беларускі баксёр * [[2010]]: [[Бернар Жырадо]], французскі акцёр і рэжысёр * [[2020]]: [[Зізі Жанмер]], французская балерына == Святкуюць == * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень караля * {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя]]: Дзень Канстытуцыі * {{Сцяг Славакіі}} [[Славакія]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Фінляндыі}} [[Фінляндыя]]: Дзень дэмакратыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|717]] </noinclude> [[Катэгорыя:17 ліпеня| ]] thissasaah9ff4s63b90ax1mj0exhvx 0 374 5159798 5130207 2026-06-30T20:29:19Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159798 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}}</noinclude> '''17 мая''' ('''17 траўня''') — сто трыццаць сёмы (сто трыццаць восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Dramaten_2008a.jpg|thumb|150px|right|Каралеўскі драматычны тэатр у Стакгольме.]] [[Файл:Facciata_Verde.JPG|thumb|right|150px|Нью-Ёркская фондавая біржа.]] * [[884]]: [[Адрыян III (Папа Рымскі)|Адрыян III]] стаў [[Папа рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1642]]: Французскія каланісты заснавалі місіянерскі пост і гандлёвы пункт Віль-Мары, будучы [[Манрэаль]]. * [[1788]]: У [[Стакгольм]]е адкрыўся [[Каралеўскі драматычны тэатр]]. * [[1792]]: Заснавана [[Нью-Ёркская фондавая біржа]]. * [[1846]]: Бельгійскі музычны майстар [[Адольф Сакс]] атрымаў патэнт на вынайдзены ім [[саксафон]]. * [[1865]]: У [[Парыж]]ы 20 дзяржавамі прыняты Першая міжнародная тэлеграфная канвенцыя і Рэгламент тэлеграфнай сувязі. * [[1900]]: Выйшла ў свет дзіцячая аповесць-казка «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]]» [[Лаймэн Фрэнк Баум|Лаймэна Фрэнка Баума]]. * [[1970]]: Экспедыцыя [[Нарвегія|нарвежскага]] падарожніка-даследчыка [[Тур Хеердал|Тура Хеердала]] на папірусным чоўне «Ра-2» адправілася з [[Марока|мараканскага]] горада Сафі ў плаванне праз [[Атлантычны акіян]] да [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]]. * [[1990]]: [[Гомасексуальнасць]] выключана з [[Міжнародная класіфікацыя хвароб|Міжнароднай класіфікацыі хвароб]]. * [[1992]]: Адбыўся першы канцэрт групы «[[Новы Іерусалім (гурт)|Новы Іерусалім]]». * [[1995]]: Створана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]]. * [[2007]]: Падпісанне Акта аб кананічных зносінах паміж Маскоўскім Патрыярхатам і [[Руская праваслаўная царква за мяжой|Рускай праваслаўнай царквой за мяжой]], уз’яднанне [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]. * [[2026]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). == Нарадзіліся == * [[1681]]: [[Ян Мікалай Аляксандр Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]] (пам. 20.1.1729) * [[1749]]: [[Эдуард Джэнер]], англійскі лекар, які стварыў [[Вакцына|вакцыну]] супраць [[Воспа|воспы]] (пам. 26.1.1823) * [[1820]]: [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]], расійскі гісторык (пам. 16.10.1879) * [[1866]]: [[Эрык Саці]], французскі [[кампазітар]] * [[1904]]: [[Жан Габэн]], французскі акцёр [[тэатр]]а і [[кіно]] * [[1952]]: [[Анатоль Красоўскі]], беларускі педагог, выдавец, прадпрымальнік * [[1952]]: [[Яўген Антонавіч Ксяневіч|Яўген Ксяневіч]], беларускі калекцыянер, бібліяфіл, мецэнат, прадпрымальнік * [[1973]]: [[Мэцью Мак-Гроры]], амерыканскі акцёр * [[1987]]: [[Эдгар Станіслававіч Аляхновіч|Эдгар Аляхновіч]], беларускі футбаліст * [[2002]]: [[Леон Маршан]], французскі плывец, алімпійскі чэмпіён == Памерлі == [[Файл:Sandro Botticelli 083.jpg|thumb|120px|Сандра Бацічэлі]] * [[1050]]: [[Гвіда д'Арэца]], італьянскі музычны тэарэтык (нар. 990) * [[1510]]: [[Сандра Бацічэлі]], італьянскі [[мастак]] (нар. 1445) * [[1727]]: [[Кацярына I]], імператрыца расійская (нар. 15.4.1684) * [[1760]]: [[Геранім Фларыян Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ, мецэнат (нар. 4.5.1715) * [[1765]]: [[Алексі Клод Клеро]], французскі [[матэматык]] і [[астраном]] * [[1797]]: [[Мішэль-Жан Седэн]], французскі драматург * [[1838]]: [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор]], французскі палітык і дыпламат * [[1931]]: [[Мелхіседэк (Паеўскі)]], мітрапаліт мінскі і беларускі (нар. 1878) * [[1934]]: [[Міхаіл Кахановіч]], беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, педагог, рэдактар, публіцыст (нар. 27.9.1882) * [[1934]]: [[Алесь Салагуб]], беларускі [[паэт]] (нар. 18.10.1906) * [[1935]]: [[Поль Дзюка]], французскі кампазітар * [[2001]]: [[Валянціна Тэрн]], эстонская спявачка і актрыса * [[2017]]: [[Ёханес Груцке]], нямецкі мастак == Святкуюць == * {{Сцяг Канады}} [[Канада]], Дзень грамадзянства. * {{Сцяг Нарвегіі}} [[Нарвегія]], Дзень Канстытуцыі (Дзень незалежнасці). * {{Сцяг Нігерыі}} [[Нігерыя]], Дзень Канстытуцыі. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|517]] </noinclude> [[Катэгорыя:17 мая| ]] 8cd2ov11znbqgm3lvpjrel7fqfs054z 0 377 5159764 4806141 2026-06-30T17:51:28Z JerzyKundrat 174 5159764 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''17 студзеня''' — сямнаццаты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[395]]: Пасля смерці [[Феадосій I Вялікі|Феадосія I]], Рымская імперыя была падзелена яго сынамі [[Флавій Аркадзій|Аркадзіем]] і [[Ганорый|Ганорыем]] на [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнюю]] і [[Усходняя Рымская імперыя|Усходнюю]] імперыі. * [[1222]]: Князь смаленскі [[Мсціслаў Давыдавіч]] захапіў [[Полацк]]. * [[1328]]: У [[Рым]]е адбылася каранацыя [[Людовік IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Людовіка IV]] як імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. У гісторыі імперыі гэта першая каранацыя, якая была праведзена не [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], а прадстаўніком рымскага народа з-за спрэчакам з [[Ян XXII (Папа Рымскі)|Янам XXII]]. * [[1917]]: [[ЗША]] купілі ў [[Данія|Даніі]] за 25 млн долараў [[Віргінскія астравы]]. * [[1926]]: [[I з’езд даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі|Першы з’езд даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі]] распачаўся ў [[Менск]]у. * [[1971]]: Адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр]]. * [[1988]]: У [[Арызона|штаце Арызона]] ([[ЗША]]) знойдзены самы вялікі ў свеце кактус — вышыня 17 м 62 см. * [[2021]]: У [[Расія|Расіі]] затрыманы апазіцыйны палітык [[Аляксей Навальны]], які вяртаўся на радзіму з [[Германія|Германіі]]. * [[2026]]: [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. == Нарадзіліся == * [[1472]]: [[Гвідабальда да Монтэфельтра]], кандацьер і заступнік мастацтваў * [[1504]]: [[Пій V]] (Антоніа Мікеле Гісліеры), [[Папа Рымскі]] (1566—1572) * [[1600]]: [[Педра Кальдэрон дэ ла Барка]], іспанскі драматург (пам. 25.5.1681) * [[1706]]: [[Бенджамін Франклін]], адзін з заснавальнікаў ЗША * [[1732]]: [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], апошні кароль [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (пам. 12.2.1798) * [[1839]]: [[Альберт Бернхард Франк]], нямецкі біёлаг * [[1847]]: [[Мікалай Жукоўскі]], рускі навуковец (пам. 17.3.1921) * [[1849]]: [[Эжэн Кар'ер]], французскі мастак * [[1863]]: [[Канстанцін Станіслаўскі]], рускі тэатральны дзеяч (пам. 7.8.1938) * [[1881]]: [[Іаган Густаў Гаснер]], нямецкі батанік * [[1899]]: [[Аль Капонэ]], амерыканскі гангстэр (пам. 25.1.1947) * [[1904]]: [[Аляксандр Якімовіч]], беларускі дзіцячы пісьменнік * [[1917]]: [[Антон Стафанавіч Бархаткоў|Антон Бархаткоў]], беларускі савецкі мастак-жывапісец (пам. 24.3.2001) * [[1933]]: [[Даліда]], французская спявачка * [[1942]]: [[Мухамед Алі]], амерыканскі баксёр, алімпійскі чэмпіён * [[1944]]: [[Франсуаза Ардзі]], французская спявачка, актрыса * [[1948]]: [[Давід Одсан]], прэм’ер-міністр Ісландыі * [[1962]]: [[Джым Керы]], амерыкана-канадскі акцёр * [[1964]]: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], беларускі пісьменнік * [[1981]]: [[Штэфан Пецнер]], правы аўстрыйскі палітык нацыяналістычнага кірунку == Памерлі == [[Файл:Olav V of Norway.jpg|thumb|100px|Улаф V]] * [[395]]: [[Феадосій I Вялікі|Феадосій I]], апошні імператар адзінай Рымскай імперыі (нар. каля 346) * [[1468]]: [[Скандэрбег]], нацыянальны герой Албаніі * [[1686]]: [[Карла Дольчы]], фларэнційскі мастак * [[1775]]: [[Вінчэнца дэ Рыкаці]], італьянскі матэматык * [[1823]]: [[Цахарыяс Вернер]], нямецкі паэт і драматург * [[1863]]: [[Мухамед Саід]], віцэ-кароль Егіпта (нар. 17.3.1822) * [[1921]]: [[Аляксандр Астрамовіч]], беларускі каталіцкі святар, паэт (нар. 7.12.1878) * [[1947]]: [[Эжэн Ланці]], [[эсперантыст]], сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] і стваральнік тэорыі [[безнацыяналізм]]а (нар 19.07.1879) * [[1991]]: [[Улаф V]], кароль Нарвегіі * [[2000]]: [[Петэр Зоргэ]], нямецкі мастак * [[2004]]: [[Чэслаў Немен]], польскі музыка (нар. 1939) * [[2005]]: [[Чжаа Цзыян]], кітайскі палітычны дзеяч * [[2007]]: [[Яўген Пятровіч Кушнароў|Яўген Кушнароў]], украінскі палітык * [[2008]]: [[Бобі Фішэр]], амерыканскі шахматыст, 11-ы чэмпіён свету па шахматах (нар. 9.3.1943) * [[2016]]: [[Готфрыд Хонегер]], швейцарскі мастак * [[2018]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Улашчык]], беларускі вучоны-медык * [[2024]]: [[Бені Мюлер]], нідэрландскі футбаліст == Святкуюць == * {{COD}} Дзень герояў <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|117]] </noinclude> [[Катэгорыя:17 студзеня| ]] p9iuh435p3ogwxqhrkgo7yzkor51yh0 0 425 5159849 5115975 2026-07-01T06:49:28Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159849 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''19 верасня''' — дзвесце шэсцьдзесят другі (дзвесце шэсцьдзесят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|thumb|120px|[[Герб «Пагоня»]].]] * [[855]]: [[Лотар I]] падзяліў [[Сярэдняе каралеўства|Сярэдняе Каралеўства]] паміж сваімі сынамі. * [[1356]]: Англічане ў [[Бітва пры Пуацье|бітве пры Пуацье]] разбілі французаў. * [[1431]]: Вялікі князь літоўскі [[Свідрыгайла]] падпісаў у Хрыстмемелі абаронча-наступальны дагавор з вялікім магістрам [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * [[1730]]: Адбылася каранацыя [[Жыровіцкі абраз Маці Божай|Жыровіцкага абраза Маці Божай]] папскімі каронамі. * [[1794]]: [[Расійская імперыя|Расійскія]] войскі на чале з [[Аляксандр Сувораў|А. Суворавым]] разбілі пад [[Брэст]]ам атрады [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1870]]: Пачалася [[Аблога Парыжа (1870)|Аблога Парыжа]] * [[1939]]: [[РСЧА|Чырвоная Армія]] заняла [[Вільня|Вільню]]. Нямецкія войскі блакіравалі [[Варшава|Варшаву]]. * [[1952]] Пачаў дзейнічаць [[Мінскі тралейбус]]: першая лінія звязала [[Мінск-Пасажырскі#Мінскі чыгуначны вакзал|пасажырскі вакзал]] з [[Плошча Перамогі (Мінск)|Круглай плошчай]]. * [[1991]]: Вярхоўны Савет [[БССР]] зацвердзіў назву беларускай дзяржавы — [[Рэспубліка Беларусь]] і яе дзяржаўныя сімвалы [[бел-чырвона-белы сцяг]] і [[Пагоня|герб Пагоня]]. * [[2002]]: Пачалася [[Першая Івуарыйская вайна]]. * [[2014]]: У [[Віцебск]]у адкрылася Ганаровае консульства [[Славакія|Славакіі]] * [[2023]]: [[Азербайджан]] пачаў [[Сутыкненні ў Карабаху (2023)|ваенную аперацыю]] ў [[Нагорны Карабах|Нагорным Карабаху]]. == Нарадзіліся == * [[86]]: [[Антанін Пій]], рымскі дзяржаўны дзеяч, імператар Рыма ў 138—161 (пам. 7.4.161) * [[931]]: [[Му-цзун (дынастыя Ляа)|Му-цзун]], кітайскі імператар * [[1551]]: [[Генрых III Валуа]], герцаг анжуйскі, кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1574), кароль Францыі з 1575 (пам. 2.9.1589) * [[1772]]: [[Вісентэ Лопес Партанья]], іспанскі мастак * [[1797]]: [[Януар Іванавіч Сухадольскі|Януар Сухадольскі]], беларускі жывапісец-баталіст (пам. 20.3.1875) * [[1813]]: [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс]], амерыкана-германскі астраном * [[1835]]: [[Ітан Хічкак]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1848]]: [[Эдвард Матэй Ромер]], расійскі [[мастак]] (пам. 1900) * [[1905]]: [[Акілес Ярвінен]], фінскі лёгкаатлет * [[1908]]: [[Міка Тоймі Валтары]], фінскі [[пісьменнік]] (пам. 26.9.1979) * [[1911]]: [[Уільям Голдынг]], англійскі пісьменнік (пам. 19.6.1993) * [[1931]]: [[Марта Месараш]], венгерскі кінарэжысёр * [[1934]]: [[Герхард фон Грэфеніц]], нямецкі мастак * [[1936]]: [[Эл Ортэр]], амерыканскі лёгкаатлет, 4-разовы алімпійскі чэмпіён * [[1948]]: [[Міхаіл Васільевіч Цімофці|Міхаіл Цімофці]], малдаўскі [[рэжысёр]], [[акцёр]], музыкант * [[1949]]: [[Твігі]], брытанская мадэль і актрыса * [[1951]]: [[Мары-Анн Шазель]], французская актрыса * [[1958]]: [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], беларускі мастак, жыве і працуе ў [[Бельгія|Бельгіі]] * [[1960]]: [[Аксана Стэфанаўна Забужка]], украінская пісьменніца * [[2000]]: [[Якаб Інгебрыгтсен]], нарвежскі лёгкаатлет == Памерлі == * [[1123]]: [[Агуда]], заснавальнік і першы імператар дынастыі [[Цзінь (1115—1234)|Цзінь]] у Кітаі <!--{нар. 1068)--> * [[1710]]: [[Оле Крыстэнсен Ромер]], дацкі [[астраном]] * [[1935]]: [[Канстанцін Цыялкоўскі]], рускі навуковец, тэарэтык касманаўтыкі * [[1938]]: [[Браніслаў Туронак]], беларускі грамадскі дзеяч <!--(нар. 10(22).6.1896)--> * [[1965]]: [[Ліянель Тэрай]], французскі альпініст * [[2004]]: [[Рыгор Рэлес]], яўрэйскі пісьменнік і паэт * [[2005]]: [[Алесь Лабанок]], беларускі акцёр * [[2022]]: [[Валерый Уладзіміравіч Палякоў]], расійскі касманаўт == Святкуюць == * {{Сцяг Чылі}} [[Чылі]]: Дзень Арміі <!--* {{Сцяг Беларусі (1991-1995)}} Беларусь: Дзень Дзяржаўнага сцяга і герба адзначаецца ў другую нядзелю мая--> <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|919]] </noinclude> [[Катэгорыя:19 верасня| ]] mn6n3jg7utn6m9i1sfhxd6jo4b2r8g3 5159850 5159849 2026-07-01T06:49:46Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ пунктуацыя 5159850 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''19 верасня''' — дзвесце шэсцьдзесят другі (дзвесце шэсцьдзесят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|thumb|120px|[[Герб «Пагоня»]].]] * [[855]]: [[Лотар I]] падзяліў [[Сярэдняе каралеўства|Сярэдняе Каралеўства]] паміж сваімі сынамі. * [[1356]]: Англічане ў [[Бітва пры Пуацье|бітве пры Пуацье]] разбілі французаў. * [[1431]]: Вялікі князь літоўскі [[Свідрыгайла]] падпісаў у Хрыстмемелі абаронча-наступальны дагавор з вялікім магістрам [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * [[1730]]: Адбылася каранацыя [[Жыровіцкі абраз Маці Божай|Жыровіцкага абраза Маці Божай]] папскімі каронамі. * [[1794]]: [[Расійская імперыя|Расійскія]] войскі на чале з [[Аляксандр Сувораў|А. Суворавым]] разбілі пад [[Брэст]]ам атрады [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1870]]: Пачалася [[Аблога Парыжа (1870)|Аблога Парыжа]]. * [[1939]]: [[РСЧА|Чырвоная Армія]] заняла [[Вільня|Вільню]]. Нямецкія войскі блакіравалі [[Варшава|Варшаву]]. * [[1952]] Пачаў дзейнічаць [[Мінскі тралейбус]]: першая лінія звязала [[Мінск-Пасажырскі#Мінскі чыгуначны вакзал|пасажырскі вакзал]] з [[Плошча Перамогі (Мінск)|Круглай плошчай]]. * [[1991]]: Вярхоўны Савет [[БССР]] зацвердзіў назву беларускай дзяржавы — [[Рэспубліка Беларусь]] і яе дзяржаўныя сімвалы [[бел-чырвона-белы сцяг]] і [[Пагоня|герб Пагоня]]. * [[2002]]: Пачалася [[Першая Івуарыйская вайна]]. * [[2014]]: У [[Віцебск]]у адкрылася Ганаровае консульства [[Славакія|Славакіі]]. * [[2023]]: [[Азербайджан]] пачаў [[Сутыкненні ў Карабаху (2023)|ваенную аперацыю]] ў [[Нагорны Карабах|Нагорным Карабаху]]. == Нарадзіліся == * [[86]]: [[Антанін Пій]], рымскі дзяржаўны дзеяч, імператар Рыма ў 138—161 (пам. 7.4.161) * [[931]]: [[Му-цзун (дынастыя Ляа)|Му-цзун]], кітайскі імператар * [[1551]]: [[Генрых III Валуа]], герцаг анжуйскі, кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1574), кароль Францыі з 1575 (пам. 2.9.1589) * [[1772]]: [[Вісентэ Лопес Партанья]], іспанскі мастак * [[1797]]: [[Януар Іванавіч Сухадольскі|Януар Сухадольскі]], беларускі жывапісец-баталіст (пам. 20.3.1875) * [[1813]]: [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс]], амерыкана-германскі астраном * [[1835]]: [[Ітан Хічкак]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1848]]: [[Эдвард Матэй Ромер]], расійскі [[мастак]] (пам. 1900) * [[1905]]: [[Акілес Ярвінен]], фінскі лёгкаатлет * [[1908]]: [[Міка Тоймі Валтары]], фінскі [[пісьменнік]] (пам. 26.9.1979) * [[1911]]: [[Уільям Голдынг]], англійскі пісьменнік (пам. 19.6.1993) * [[1931]]: [[Марта Месараш]], венгерскі кінарэжысёр * [[1934]]: [[Герхард фон Грэфеніц]], нямецкі мастак * [[1936]]: [[Эл Ортэр]], амерыканскі лёгкаатлет, 4-разовы алімпійскі чэмпіён * [[1948]]: [[Міхаіл Васільевіч Цімофці|Міхаіл Цімофці]], малдаўскі [[рэжысёр]], [[акцёр]], музыкант * [[1949]]: [[Твігі]], брытанская мадэль і актрыса * [[1951]]: [[Мары-Анн Шазель]], французская актрыса * [[1958]]: [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], беларускі мастак, жыве і працуе ў [[Бельгія|Бельгіі]] * [[1960]]: [[Аксана Стэфанаўна Забужка]], украінская пісьменніца * [[2000]]: [[Якаб Інгебрыгтсен]], нарвежскі лёгкаатлет == Памерлі == * [[1123]]: [[Агуда]], заснавальнік і першы імператар дынастыі [[Цзінь (1115—1234)|Цзінь]] у Кітаі <!--{нар. 1068)--> * [[1710]]: [[Оле Крыстэнсен Ромер]], дацкі [[астраном]] * [[1935]]: [[Канстанцін Цыялкоўскі]], рускі навуковец, тэарэтык касманаўтыкі * [[1938]]: [[Браніслаў Туронак]], беларускі грамадскі дзеяч <!--(нар. 10(22).6.1896)--> * [[1965]]: [[Ліянель Тэрай]], французскі альпініст * [[2004]]: [[Рыгор Рэлес]], яўрэйскі пісьменнік і паэт * [[2005]]: [[Алесь Лабанок]], беларускі акцёр * [[2022]]: [[Валерый Уладзіміравіч Палякоў]], расійскі касманаўт == Святкуюць == * {{Сцяг Чылі}} [[Чылі]]: Дзень Арміі <!--* {{Сцяг Беларусі (1991-1995)}} Беларусь: Дзень Дзяржаўнага сцяга і герба адзначаецца ў другую нядзелю мая--> <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|919]] </noinclude> [[Катэгорыя:19 верасня| ]] 5s5rgkrc8ilpbz67odaclxfzauw3m4d 0 442 5159834 5045830 2026-07-01T04:20:34Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159834 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''1 ліпеня''' — сто восемдзесят другі (сто восемдзесят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[69]]: [[Рымская імперыя|Рымскі]] намеснік у [[Рымскі Егіпет|Егіпце]], [[Тыберый Юлій Аляксандр]], прымушае свае легіёны прысягнуць на вернасць [[Веспасіян|Ціту Флавію Веспасіяну]] замест кіруючага [[Вітэлій|Вітэлія]], такім чынам абвясціўшы яго [[Спіс рымскіх імператараў|імператарам]]. * [[251]]: Рымскі імператар [[Траян Дэцый]] загінуў у [[бітва пры Абрытусе|бітве пры Абрытусе]], яго пераемнікам стаў [[Трэбаніян Гал]]. * [[1569]]: Заключана [[Люблінская унія]] паміж [[Польшча|Каралеўствам Польскім]] і [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікім княствам Літоўскім]]. * [[1590]]: Афіцыйная дата заснавання [[Медан]]а. * [[1643]]: У [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]] [[Лондан]]а склікана асамблея, якая рэфармавала [[Царква Англіі|англіканскую царкву]]. * [[1812]]: Утвораны Часовы ўрад Вялікага княства Літоўскага. * [[1858]]: Упершыню агучаная [[тэорыя эвалюцыі]] [[Чарльз Дарвін|Чарльза Дарвіна]]. * [[1863]]: Пачалася [[Бітва пры Гетысбергу|бітвы пры Гетысбергу]], адна з вырашальных бітваў [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны ў ЗША]] у якой паўночнікі разбілі паўднёўцаў. * [[1867]]: Абвешчана незалежнасць [[Канада|Канады]]. * [[1916]]: Пачалася [[бітва на Соме]] ў час [[1СВ|Першай сусветнай вайны]]. * [[1921]]: Зацверджаны статут [[Таварыства беларускай школы]], створанага ў [[Вільня|Вільні]]. * [[1962]]: Абвешчана незалежнасць [[Руанда|Руанды]] і [[Бурундзі]]. * [[1974]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Рычард Ніксан]] наведаў [[БССР|Беларусь]]. * [[1975]]: Запаведнікам абвешчаны [[Нацыянальны парк Уаскаран]]. * [[1990]]: Заснаваны [[Чачэрскі гісторыка-этнаграфічны музей]]. * [[2004]]: Аўтаматычны касмічны апарат «[[Касіні-Гюйгенс]]» дасягнуў сістэмы [[Сатурн (планета)]]. * [[2013]]: [[Харватыя]] ўступіла ў [[Еўрапейскі Саюз]]. * [[2016]]: [[Дэнамінацыя ў Беларусі 2016 года|Дэнамінацыя ў Беларусі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:George_Sand_by_Nadar,_1864.jpg|thumb|left|100px|Жорж Санд]] * [[1646]]: [[Готфрыд Лейбніц|Готфрыд Вільгельм Лейбніц]], нямецкі філосаф і матэматык (пам. 14.11.1716) * [[1804]]: [[Жорж Санд]], французская пісьменніца (пам. 8.6.1876) * [[1818]]: [[Ігнац Земельвейс]], венгерскі ўрач * [[1844]]: [[Верні Ловет Камеран]], англійскі падарожнік * [[1888]]: [[Альберта Маньелі]], італьянскі мастак * [[1889]]: [[Вера Ігнацьеўна Мухіна]], савецкі скульптар * [[1892]]: [[Жан Люрса]], французскі мастак * [[1904]]: [[Генрых Глябовіч]], каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. 9.11.1941) * [[1905]]: [[Пётр Масальскі]], беларускі паэт, перакладчык з латышскай і рускай моў (пам. 1985) * [[1916]]: [[Алівія дэ Хэвіленд]], амерыканская актрыса * [[1927]]: [[Зора Кіпель]], беларускі грамадскі дзеяч (пам. 14.4.2003) * [[1934]]: [[Сідні Полак]], амерыканскі кінарэжысёр (пам. 26.5.2008) * [[1946]]: [[Эркі Туаміая]], фінкі палітык * [[1953]]: [[Ядранка Косар]], прэм’ер-міністр Харватыі * [[1961]]: [[Дыяна Спенсер|Дыяна]], прынцэса ўэльская (пам. 31.8.1997) * [[1969]]: [[Памела Андэрсан]], амерыканская актрыса і фотамадэль * [[1983]]: [[Кайл Солер]], амерыканскі акцёр * [[1985]]: [[Леа Сейду]], французская кінаактрыса * [[1989]]: [[Даніэль Рыкарда]], аўстралійскі аўтагоншчык * [[1996]]: [[Адэліна Дзмітрыеўна Сотнікава]], расійская фігурыстка == Памерлі == [[Файл:Juan Peron con banda de presidente.jpg|thumb|100px|Хуан Дамінга Перон]] * [[1589]]: [[Хрыстафор Плантэн]], нідэрландскі друкар * [[1784]]: [[Вільгельм Фрыдэман Бах]], нямецкі арганіст, кампазітар * [[1847]]: [[Георг Фрыдрых Керстынг]], нямецкі жывапісец * [[1899]]: [[Уільям Генры Флаўэр]], англійскі медыК, антраполаг * [[1917]]: [[Герберт Бірбам Тры|Герберт Бірбом Тры]], англійскі акцёр і рэжысёр * [[1925]]: [[Эрык Саці]], французскі [[кампазітар]] * [[1970]]: [[Аляксандр Пятровіч Мазалёў|Аляксандр Мазалёў]], беларускі жывапісец, графік, педагог (нар. 6.3.[[1910]]) * [[1971]]: [[Уільям Лорэнс Брэг]], аўстралійскі фізік * [[1974]]: [[Хуан Дамінга Перон]], аргенцінскі палітык, прэзідэнт Аргенціны (нар. 8.10.[[1895]]) * [[2004]]: [[Марлан Бранда]], амерыканскі акцёр кіно і тэатра (нар. [[3 красавіка|3.4]].[[1924]]) * [[2009]]: [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людзміла Зыкіна]], руская спявачка (нар. 10.6.[[1929]]) == Святкуюць == * {{Сцяг Бурундзі}} [[Бурундзі]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Ганы}} [[Гана]]: Дзень рэспублікі * {{Сцяг Канады}} [[Канада]]: Дзень Канады * {{Сцяг Кітая}} [[Кітай]]: Дзень заснавання КПК * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень сям’і * {{Сцяг Ньюфаўндленда і Лабрадора}} [[Ньюфаўндленд і Лабрадор]], [[Канада]]: Дзень памяці * {{Сцяг Руанды}} [[Руанда]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Самалі}} [[Самалі]]: Дзень саюза * {{Сцяг Сурынама}}[[Сурынам]]: Дзень свабоды ==Спасылкі== {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude> {{commons|Category:1 July}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|701]] </noinclude> [[Катэгорыя:1 ліпеня| ]] a250c1di81vlt9w3b0k6ddzlb573al7 0 444 5159797 4813019 2026-06-30T20:28:40Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159797 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}} </noinclude> '''1 мая''' ('''1 траўня''') — сто дваццаць першы (сто дваццаць другі ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Species_plantarum_001.jpg|thumb|150px|[[Карл Ліней]]. «''[[Species Plantarum]]''».]] * [[305]]: Рымскі імператар [[Дыяклетыян]]<!--(~[[245]]-[[316]])--> добраахвотна адмовіўся ад улады. * [[408]]: Сямігадовы [[Феадосій II]] быў абвешчаны імператарам [[Усходняя Рымская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі]] пасля смерці свайго бацькі [[Флавій Аркадзій|Аркадзія]]. * [[1185]]: [[Сонечнае зацьменне 1 мая 1185 года|Сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыцы]] і [[Еўропа|Еўропе]], упамінаецца ў «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]» і было расцэнена князям [[Ігар Святаславіч|Ігарам]] як прадвесце бяды. * [[1045]]: [[Грыгорый VI (Папа Рымскі)|Грыгорый VI]] быў абраны [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] (паводле некаторых даных, купіў папства ў свайго хросніка [[Бенедыкт IX|Бенедыкта IX]]). * [[1560]]: [[Партугальцы]] адкрылі [[востраў Маю]] ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]]. * [[1576]]: [[Стэфан Баторый]] каранаваны ў [[Кракаў|Кракаве]], пазней каранаваны і на [[вялікія князі літоўскія]]. * [[1753]]: [[Карл Ліней]] апублікаваў працу «''[[Species Plantarum]]''», якая лягла ў аснову батанічнай наменклатуры. * [[1707]]: [[Англія]] і [[Шатландыя]] злучыліся ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]]. * [[1786]]: Прэм’ера оперы «[[Жаніцьба Фігаро (опера)|Жаніцьба Фігаро]]» [[В. А. Моцарт]]а адбылася ў Бургтэатры ў [[Вена|Вене]]. * [[1832]]: Расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] сваім рэскрыптам закрыў [[Віленскі ўніверсітэт]]. * [[1840]]: У Вялікабрытаніі з’явіліся першыя ў свеце [[паштовая марка|паштовыя маркі]] (з профілем каралевы [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыі]]). * [[1851]]: У [[Лондан]]е адкрылася [[Сусветная выстаўка (1851)|першая Сусветная выстаўка]]. * [[1945]]: Над [[Рэйхстаг (будынак)|Рэйхстагам]] у [[Берлін]]е ўзняты чырвоны сцяг. * [[1948]]: У [[Кобрын]]е адкрыўся [[Кобрынскі ваенна-гістарычны музей імя А. В. Суворава|ваенна-гістарычны музей імя А. В. Суворава]]. * [[1949]]: Адкрыта [[Нерэіда (спадарожнік Нептуна)|Нерэіда]], спадарожнік [[Нептун (планета)|Нептуна]]. * [[1966]]: Адбылося апошняе выступленне «[[The Beatles]]». * [[1978]]: Гродзенскі педагагічны інстытут імя Я. Купалы ператвораны ў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. * [[2004]]: Да [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] далучылася 10 дзяржаў: [[Венгрыя]], [[Кіпр]], [[Латвія]], [[Літва]], [[Мальта]], [[Польшча]], [[Славакія]], [[Славенія]], [[Чэхія]] і [[Эстонія]]. * [[2026]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Glenn Ford (1979).jpg|thumb|left|120px|Глен Форд]] * [[1238]]: [[Магнус VI Лагабетэ|Магнус VI, кароль Нарвегіі]] * [[1566]]: [[Міхіл Янс ван Мірэвелт]], нідэрландскі мастак * [[1825]]: [[Джордж Інес]], амерыканскі мастак * [[1831]]: [[Альберт Анкер]], швейцарскі мастак * [[1852]]: [[Сант'яга Рамон-і-Кахаль]], іспанскі навуковец, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па медыцыне (1906) * [[1894]]: [[Іван Ермачэнка]], беларускі палітычны дзеяч (пам. 25.2.1970) * [[1906]]: [[Аляксандра Бергман]], дзяячка [[КПЗБ]], гісторык, публіцыст * [[1915]]: [[Іван Любачка]], беларускі гісторык (пам. 20.7.1977) * [[1922]]: [[Алесь Салавей]], беларускі паэт (пам. 21.1.1978) * [[1928]]: [[Гаральд Коэн (мастак)|Гаральд Коэн]], брытанскі і амерыканскі мастак (пам. 27.4.2016) * [[1931]]: [[Алег Лойка]], беларускі паэт, пісьменнік і літаратуразнавец (пам. 19.11.2008) * [[1933]]: [[Мішэль Камдэсю]], французскі эканаміст * [[1942]]: [[Міхаіл Самуілавіч Басалыга|Міхаіл Басалыга]], беларускі графік * [[1947]]: [[Яакаў Бекенштэйн]], ізраільскі фізік * [[1949]]: [[Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская|Ядвіга Паплаўская]], беларуская эстрадная спявачка * [[1958]]: [[Патрыс Талон]], прэзідэнт Беніна * [[1969]]: [[Хаўер Бардэм]], іспанскі кінаакцёр * [[1981]]: [[Аляксандр Глеб]], беларускі футбаліст == Памерлі == [[Файл:Isabella of Portugal by Titian.jpg|thumb|left|120px|Ізабела Партугальская]] * [[408]]: [[Флавій Аркадзій]], імператар Усходняй Рымскай імперыі * [[946]]: [[Марын II (Папа Рымскі)|Марын II, Папа Рымскі]] * [[1118]]: [[Мацільда Шатландская]] * [[1277]]: [[Стэфан Ураш I]], кароль Сербіі * [[1308]]: [[Альбрэхт I (кароль Германіі)]] * [[1539]]: [[Ізабела Партугальская]], імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі * [[1572]]: [[Пій V]], [[Папа Рымскі]], 1566—1572 (нар. 17.1.1504) * [[1873]]: [[Давід Лівінгстан]], шатландскі даследчык [[Афрыка|Афрыкі]] (нар. 19.3.1813) * [[1904]]: [[Антанін Леапольд Дворжак]], чэшскі [[кампазітар]] * [[1973]]: [[Асгер Ёрн]], дацкі мастак * [[1983]]: [[Джордж Ходжсан]], канадскі плывец, алімпійскі чэмпіён * [[1986]]: [[Сцяпан Александровіч]], беларускі літаратуразнавец, доктар філалагічных навук (нар. 15.12.1921) * [[1994]]: [[Айртан Сена]], бразільскі аўтагоншчык == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} [[Першага мая|Міжнародны дзень працоўных]] * {{Сцяг Гаваяў}} [[Гаваі]], [[ЗША]]: Дзень Леі * {{Сцяг Маршалавых Астравоў}} [[Маршалавы Астравы]]: Дзень Кастытуцыі * {{Сцяг Саскачэвана}} [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]], [[Канада]]: Дзень сусліка {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} {{commons|Category:1 May}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|501]] </noinclude> [[Катэгорыя:1 мая| ]] 3m69aqp369d95j71m0fim7sig45bavo 0 470 5159767 5045833 2026-06-30T17:54:25Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159767 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''20 лютага''' — пяцьдзясят першы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1387]]: [[Ягайла]] выдаў [[Прывілей 1387 года|першую грамату]] аб наданні прывілеяў баярам [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]], якія прынялі каталіцкае веравызнанне. * [[1530]]: [[Жыгімонт Аўгуст]] каранаваны на караля польскага. * [[1907]]: [[Бразілія]] зацвердзіла праект будаўніцтва дрэдноўтаў, распачалася [[Паўднёваамерыканская дрэдноўтная гонка]]. * [[1918]]: У [[Мінск]]у створаны [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны сакратарыят]] (першы ўласна беларускі ўрад). * [[1922]]: Сейм [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] прыняў рашэнне пра далучэнне яе да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. * [[1946]]: [[Аварыя Лі-2 у Мінску|Аварыя самалёта Лі-2]] у [[Мінск]]у. * [[1981]]: Адкрылася [[Полацкая карцінная галерэя]]. * [[1988]]: Сесія народных дэпутатаў [[НКАВ|Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці]] звярнулася да Вярхоўных Саветаў [[Армянская ССР|Армянскай ССР]], [[Азербайджанская ССР|Азербайджанскай ССР]] і СССР з просьбай разгледзець пытанне пра перадачу вобласці ў склад Арменіі. * [[2014]]: Нарастанне ўзброенага супрацьстаяння на [[Еўрамайдан]]е ў [[Кіеў|Кіеве]]. [[Вярхоўная Рада Украіны]] асудзіла дзеянні сілавых структур, якія прывялі да гібелі мірных грамадзян. * [[2026]]: Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. == Нарадзіліся == * [[1729]]: [[Фёдар Рыгоравіч Волкаў|Фёдар Волкаў]], рускі акцёр і тэатральны дзеяч (пам. 15.4.1763) * [[1751]]: [[Ёган Генрых Фос]], нямецкі паэт і перакладчык * [[1844]]: [[Людвіг Больцман]], аўстрыйскі фізік-тэарэтык * [[1885]]: [[Ота Меер-Амдэн]], швейцарскі мастак * [[1886]]: [[Такубоку Ісікава]], японскі паэт * [[1889]]: [[Марыс Баро]], швейцарскі мастак * [[1912]]: [[П'ер Буль]], французскі пісьменнік * [[1920]]: [[Фёдар Аляксандравіч Абрамаў|Фёдар Абрамаў]], рускі пісьменнік (пам. 14.5.1983) * [[1922]]: [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхаіл Цікоцкі]], беларускі мовазнавец і журналіст * [[1927]]: [[Сідні Пуацье]], амерыканскі акцёр * [[1927]]: [[Юбер дэ Жываншы]], французскі мадэльер * [[1929]]: [[Эдуарда Мак Энтайр]], аргенцінскі мастак * [[1931]]: [[Джон Уілард Мілнар]], амерыканскі матэматык * [[1940]]: [[Джэймс Грыўз]], англійскі футбаліст * [[1945]]: [[Таіса Бондар]], беларуская пісьменніца, перакладчыца (пам. 19.12.2005) * [[1947]]: [[Валерый Мазынскі]], беларускі тэатральны рэжысёр, стваральнік мінскага тэатра «Вольная сцэна» * [[1948]]: [[Крыстафер Пісарыдэс]], грэка-кіпрскі брытанскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2010) * [[1949]]: [[Льюіс Кэнтлі]], амерыканскі біяхімік * [[1967]]: [[Курт Кабейн]], амерыканскі рок-музыкант, лідар гурта «[[Nirvana]]» * [[2000]]: [[Крыштаф Мілак]], венгерскі плывец, алімпійскі чэмпіён == Памерлі == * [[1054]]: [[Яраслаў Уладзіміравіч]], вялікі князь кіеўскі * [[1431]]: [[Марцін V|Марцін V, Папа Рымскі]] * [[1595]]: [[Эрнст Габсбург]], эрцгерцаг Аўстрыі (нар. [[15.6]].[[1553]]) * [[1790]]: [[Іосіф II Габсбург]], імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (нар. 13.3.[[1741]]) * [[1810]]: [[Марцін Пачобут-Адляніцкі]], астраном і асветнік [[ВКЛ]], з [[1764]] прафесар [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] (нар. [[30.10]].[[1728]]) * [[1907]]: [[Анры Муасан]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1963]]: [[Канстанцін Галкоўскі]], беларускі кампазітар * [[1992]]: [[Жо Дэлао]], бельгійскі мастак * [[1999]]: [[Сара Кейн]], брытанскі драматург == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} Сусветны дзень сацыяльнай справядлівасці <!--* [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] — Міжнародны дзень курцоў люлькі--> <!--* [[Выява:Flag of the United States.svg|25px]] [[ЗША]] — Дзень яблыка--> * {{USA}}: Дзень прэзідэнтаў ЗША * {{IRN}}: Дзень нацыяналізацыі нафтавай прамысловасці * {{TUN}}: Дзень незалежнасці * {{UKR}}: Дзень Герояў Нябеснай Сотні * {{JPN}}: Дзень вясновага [[раўнадзенства]] * [[Выява:Christian cross.svg|20px]] [[Уваход Гасподні ў Іерусалім|Уваход Гасподзень ў Іерусалім (Пальмавая нядзеля)]] * [[Выява:Christian cross.svg|20px]] Сусветны дзень моладзі * [[Выява:Symbol of Orthodoxy.svg|20px]] [[Урачыстасць праваслаўя]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|220]] </noinclude> [[Катэгорыя:20 лютага| ]] rzjp2j5zeljojswr8qcq0uyiqmp1zg7 0 492 5159774 5133187 2026-06-30T18:00:04Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159774 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}} </noinclude> '''21 красавіка''' — сто адзінаццаты (сто дванаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * 753 да н.э.: [[Ромул]] і [[Рэм]] заснавалі [[Рым]]. * [[1519]]: [[Эрнан Картэс]] высадзіўся на ўзбярэжжы [[Мексіка|Мексікі]]. * [[1799]]: Армія [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] падчас [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскага паходу]] штурмам авалодала [[крэпасць|крэпасцю]] Брэшыа. * [[1836]]: [[Тэхас]]кія мяцежнікі разграмілі пры Сан-Хасінта ўрадавую [[мексіка]]нскую армію. * [[1898]]: Пачалася [[Іспана-амерыканская вайна]]. * [[1908]]: Амерыканскі даследчык [[Фрэдэрык Кук]] са спадарожнікамі дасягнуў паводле яго заявы [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]]. * [[1944]]: У [[Францыя|Францыі]] жанчыны атрымалі выбарчае права. * [[1960]]: Горад [[Бразілія (горад)|Бразілія]] атрымаў статус сталіцы [[Бразілія|аднаіменнай краіны]]. * [[2026]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. == Нарадзіліся == * [[1488]]: [[Ульрых фон Гутэн]], нямецкі гуманіст * [[1619]]: [[Ян ван Рыбек]], галандскі падарожнік * [[1729]]: [[Кацярына II|Кацярына II, імператрыца расійская]] * [[1816]]: [[Шарлота Бронтэ]], англійская паэтэса * [[1833]]: [[Віктар Отан Каліноўскі]], гісторык, археограф, бібліяфіл, удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху. Брат [[К. Каліноўскі|К. Каліноўскага]] (пам. 6.11.1862) * [[1864]]: [[Максімільян Карл Эміль Вебер]], нямецкі сацыёлаг, гісторык, эканаміст і юрыст (пам. 14.6.1920) * [[1878]]: [[Альберт Вайсгербер]], нямецкі мастак * [[1882]]: [[Персі Уільям Брыджмен]], амерыканскі [[фізік]] * [[1902]]: [[Вацлаў Пянткоўскі]], беларускі [[Каталіцызм|каталiцкi]] царкоўны дзеяч (пам. 2.1.1991) * [[1903]]: [[Мікола Аляхновіч]], беларускі літаратурны крытык (пам. 9.4.1959) * [[1904]]: [[Жан Эльён]], французскі мастак * [[1926]]: [[Елізавета II]], каралева [[Злучанае Каралеўства|Злучанага Каралеўства]] і 15 іншых краін * [[1942]]: [[Лайнэ Эрык]], эстонская спартсменка, навуковец у галіне сельскай гаспадаркі * [[1946]]: [[Патрык Рамбо]], французскі пісьменнік * [[1957]]: [[Фастэн-Аршанж Туадэра]], прэзідэнт ЦАР * [[1958]]: [[Эндзі Мак-Даўэл]], амерыканская актрыса == Памерлі == * [[1073]]: [[Аляксандр II (Папа Рымскі)|Аляксандр II]], [[Папы Рымскія|Папа Рымскі]] * [[1109]]: [[Ансельм Кентэрберыйскі]], [[Багаслоўе|багаслоў]], [[філосаф]], [[архібіскуп Кентэрберыйскі]] * [[1142]]: [[П'ер Абеляр]], французскі філосаф * [[1509]]: [[Генрых VII]], кароль Англіі і васпан Ірландыі, першы манарх з дынастыі Цюдараў (нар. 28.1.1457) * [[1699]]: [[Жан Расін]], французскі драматург (нар. 21.12.1639) * [[1910]]: [[Марк Твен]], амерыканскі [[пісьменнік]] (нар. 30.11.1835) * [[1918]]: [[Манфрэд фон Рыхтгофен]], нямецкі лётчык-ас, які меў мянушку «Чырвоны барон» (нар. 2.5.1892) * [[1923]]: [[Ігнат Канчэўскі]], беларускі [[паэт]], філосаф і публіцыст (нар. 1896) * [[1945]]: [[Вальтэр Модэль]], нямецкі генерал-фельдмаршал (нар. 24.1.1891) * [[1946]]: [[Джон Мейнард Кейнс]], англійскі эканаміст (нар. 5.6.1883) * [[1947]]: [[Густаў ван дэ Вустэйнэ]], бельгійскі мастак * [[1965]]: [[Эдуард Віктар Эплтан]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1992]]: [[Вяйнё Ліна]], фінскі пісьменнік * [[1998]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[2007]]: [[Гай Пікарда]], англійскі беларусіст * [[2022]]: [[Анатоль Вярцінскі]], беларускі паэт, драматург, публіцыст, дзяржаўны дзеяч * [[2025]]: [[Францыск (Папа Рымскі)]] == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Бразілія}} — Дзень Тырадэнтэса. * {{Сцягафікацыя|Італія}} — Дзень заснавання [[Рым]]а * {{Сцягафікацыя|Кенія}} — [[Дзень пасадкі дрэў]]. * {{Сцягафікацыя|Пакістан}} — Дзень Ікбала. * {{Сцягафікацыя|Тэхас}}, [[ЗША]] — Дзень Сан-Хасінта. * {{Сцягафікацыя|Украіна}} — Дзень навакольнага асяроддзя. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|421]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 красавіка| ]] mtc8m58y6bjpvrwszb18b62vnzoi0pn 0 494 5159857 4791899 2026-07-01T07:04:25Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159857 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''21 ліпеня''' — дзвесце другі (дзвесце трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[230]]: Пачатак [[пантыфікат]]у [[Панціян (Папа Рымскі)|Панціяна]], [[Папы рымскія|Папы Рымскага]]. * [[365]]: Землятрусам разбураны [[Александрыйскі маяк]] — адно з сямі цудаў свету. * [[1613]]: Каранацыя першага рускага цара з дынастыі Раманавых — [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Фёдаравіча]]. * [[1658]]: [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|Патрыярх]] Нікан аб’вясціў пра сваю адстаўку і пайшоў у Васкрасенскі манастыр. * [[1774]]: Падпісаны Кючук-Кайнарджыйскі мірны дагавор, які скончыў [[Руска-турэцкая вайна (1768—1774)|руска-турэцкую вайну 1768—1774]]. * [[1776]]: Папа [[Клімент XIV (Папа Рымскі)|Клімент XIV]] падпісаў булу аб забароне дзейнасці «[[Таварыства Ісуса]]». * [[1798]]: Паводле загада [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] расійскае войска накіравалася на дапамогу [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ў вайне з [[Францыя]]й. * [[1906]]: [[Пётр Сталыпін]] заступіў на пасаду прэм’ер-міністра Расіі. * [[1916]]: Завершана будаўніцтва [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]]. * [[1917]]: У [[Мінск]]у пачаўся [[З'езд беларускіх арганізацый і партый 1917|З’езд беларускіх арганізацый i партый]], які ўтварыў [[ЦРБА|Цэнтральную Раду беларускіх арганізацый]] (сконч. [[25.7]]). * [[1917]]: [[Аляксандр Керанскі]] заступіў на пасаду старшыні [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўраду]] [[Расія|Расіі]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] скончыўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]] (пач. [[17.7]]). * [[1940]]: Утвораны [[Латвійская ССР|Латвійская]], [[Літоўская ССР|Літоўская]] і [[Эстонская ССР]]. * [[1944]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е. * [[1969]]: Амерыканскі астранаўт [[Ніл Армстранг]] першым з зямлян ступіў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] (у рамках месяцавай экспедыцыі карабля «Апалон-11»). * [[2023]]: У шырокі пракат выйшлі фільмы [[Барбі (фільм)|«Барбі»]] і «[[Опенгеймер (фільм)|Опенгеймер]]». == Нарадзіліся == * [[1414]]: [[Сікст IV|Сікст IV, Папа Рымскі]] * [[1620]]: [[Жан Пікар]], французскі [[астраном]] (пам. 12.7.[[1682]]) * [[1854]]: [[Альберт Эдэльфельт]], фінскі [[мастак]] * [[1858]]: [[Ловіс Корынт]], нямецкі мастак * [[1860]]: [[Антон Каменскі]], беларускі, польскі і французскі ілюстратар і графік (пам. [[12.9]].[[1933]]) * [[1870]]: [[Эміль Орлік]], чэшскі мастак, графік і фатограф. * [[1882]]: [[Давід Бурлюк]], рускі [[паэт]], адзін з заснавальнікаў рускага [[футурызм]]у * [[1891]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. 27.9.[[1972]]) * [[1899]]: [[Эрнест Хемінгуэй]], амерыканскі [[пісьменнік]] (пам. [[2.7]].[[1961]]) * [[1920]]: [[Канстант (мастак)]] * [[1920]]: [[Айзек Стэрн]], амерыканскі скрыпач * [[1945]]: [[Джон Лоу]], брытанскі дартсмен * [[1951]]: [[Робін Уільямс]], амерыканскі [[акцёр]] і прадзюсар == Памерлі == [[Файл:Manuel II Paleologus.jpg|thumb|80px|[[Мануіл II Палеалог]]]] * [[1425]]: [[Мануіл II Палеалог]], візантыйскі імператар (нар. [[27.6]].[[1350]]) * [[1740]]: [[Іаган Эвангеліст Хольцэр]], нямецка-аўстрыйскі мастак * [[1939]]: [[Амбруаз Валар]], французскі гандляр творамі мастацтва (нар. [[3.7]].[[1866]]) * [[1967]]: [[Альберт Лутулі]], паўднёваафрыканскі палітык, змагар з [[апартэід]]ам (нар. [[1898]]) * [[1972]]: [[Джыгме Дорджы Вангчук]], трэці кароль [[Бутан]]а (нар. [[2.5]].[[1929]]) * [[1990]]: [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргей Параджанаў]], армянскі кінарэжысёр (нар. [[9.1]].[[1924]]) * [[2011]]: [[Казімір Свёнтак]], каталіцкі [[кардынал]] (нар. [[21.10]].[[1914]]) * [[2016]]: [[Бернар Дзюфур]], французскі мастак * [[2017]]: [[Ён ван Руд]], нідэрландскі імунолаг * [[2023]]: [[Жульет Майніель]], французская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]: Нацыянальны дзень * {{Сцяг Гуама}} [[Гуам]], [[ЗША]]: Дзень вызвалення <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|721]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 ліпеня| ]] qikzxeb9jk6i0xj4qlf3e2byutyia87 5159858 5159857 2026-07-01T07:06:07Z JerzyKundrat 174 5159858 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''21 ліпеня''' — дзвесце другі (дзвесце трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[230]]: Пачатак [[пантыфікат]]у [[Панціян (Папа Рымскі)|Панціяна]], [[Папы рымскія|Папы Рымскага]]. * [[365]]: Землятрусам разбураны [[Александрыйскі маяк]] — адно з сямі цудаў свету. * [[1613]]: Каранацыя першага рускага цара з дынастыі Раманавых — [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Фёдаравіча]]. * [[1658]]: [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|Патрыярх]] Нікан аб’вясціў пра сваю адстаўку і пайшоў у Васкрасенскі манастыр. * [[1774]]: Падпісаны Кючук-Кайнарджыйскі мірны дагавор, які скончыў [[Руска-турэцкая вайна (1768—1774)|руска-турэцкую вайну 1768—1774]]. * [[1776]]: Папа [[Клімент XIV (Папа Рымскі)|Клімент XIV]] падпісаў булу аб забароне дзейнасці «[[Таварыства Ісуса]]». * [[1798]]: Паводле загада [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] расійскае войска накіравалася на дапамогу [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ў вайне з [[Францыя]]й. * [[1906]]: [[Пётр Сталыпін]] заступіў на пасаду прэм’ер-міністра Расіі. * [[1916]]: Завершана будаўніцтва [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]]. * [[1917]]: У [[Мінск]]у пачаўся [[З'езд беларускіх арганізацый і партый 1917|З’езд беларускіх арганізацый i партый]], які ўтварыў [[ЦРБА|Цэнтральную Раду беларускіх арганізацый]] (сконч. [[25.7]]). * [[1917]]: [[Аляксандр Керанскі]] заступіў на пасаду старшыні [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўраду]] [[Расія|Расіі]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] скончыўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]] (пач. 17.7). * [[1940]]: Утвораны [[Латвійская ССР|Латвійская]], [[Літоўская ССР|Літоўская]] і [[Эстонская ССР]]. * [[1944]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е. * [[1969]]: Амерыканскі астранаўт [[Ніл Армстранг]] першым з зямлян ступіў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] (у рамках месяцавай экспедыцыі карабля «Апалон-11»). * [[2023]]: У шырокі пракат выйшлі фільмы «[[Барбі (фільм)|Барбі]]» і «[[Опенгеймер (фільм)|Опенгеймер]]». == Нарадзіліся == * [[1414]]: [[Сікст IV|Сікст IV, Папа Рымскі]] * [[1620]]: [[Жан Пікар]], французскі [[астраном]] (пам. 12.7.1682) * [[1854]]: [[Альберт Эдэльфельт]], фінскі [[мастак]] * [[1858]]: [[Ловіс Корынт]], нямецкі мастак * [[1860]]: [[Антон Каменскі]], беларускі, польскі і французскі ілюстратар і графік (пам. 12.9.1933) * [[1870]]: [[Эміль Орлік]], чэшскі мастак, графік і фатограф. * [[1882]]: [[Давід Бурлюк]], рускі [[паэт]], адзін з заснавальнікаў рускага [[футурызм]]у * [[1891]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. 27.9.1972) * [[1899]]: [[Эрнест Хемінгуэй]], амерыканскі [[пісьменнік]] (пам. 2.7.1961) * [[1920]]: [[Канстант (мастак)]] * [[1920]]: [[Айзек Стэрн]], амерыканскі скрыпач * [[1945]]: [[Джон Лоу]], брытанскі дартсмен * [[1951]]: [[Робін Уільямс]], амерыканскі [[акцёр]] і прадзюсар == Памерлі == [[Файл:Manuel II Paleologus.jpg|thumb|120px|[[Мануіл II Палеалог]]]] * [[1425]]: [[Мануіл II Палеалог]], візантыйскі імператар (нар. 27.6.1350) * [[1740]]: [[Іаган Эвангеліст Хольцэр]], нямецка-аўстрыйскі мастак * [[1939]]: [[Амбруаз Валар]], французскі гандляр творамі мастацтва (нар. 3.7.1866) * [[1967]]: [[Альберт Лутулі]], паўднёваафрыканскі палітык, змагар з [[апартэід]]ам (нар. 1898) * [[1972]]: [[Джыгме Дорджы Вангчук]], трэці кароль [[Бутан]]а (нар. 2.5.1929) * [[1990]]: [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргей Параджанаў]], армянскі кінарэжысёр (нар. 9.1.1924) * [[2011]]: [[Казімір Свёнтак]], каталіцкі [[кардынал]] (нар. 21.10.1914) * [[2016]]: [[Бернар Дзюфур]], французскі мастак * [[2017]]: [[Ён ван Руд]], нідэрландскі імунолаг * [[2023]]: [[Жульет Майніель]], французская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]: Нацыянальны дзень * {{Сцяг Гуама}} [[Гуам]], [[ЗША]]: Дзень вызвалення <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|721]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 ліпеня| ]] hzxh8l0z3uriqu1xconm1wi915niwtz 5159859 5159858 2026-07-01T07:08:21Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159859 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''21 ліпеня''' — дзвесце другі (дзвесце трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[230]]: Пачатак [[пантыфікат]]у [[Панціян (Папа Рымскі)|Панціяна]], [[Папы рымскія|Папы Рымскага]]. * [[365]]: Землятрусам разбураны [[Александрыйскі маяк]] — адно з сямі цудаў свету. * [[1613]]: Каранацыя першага рускага цара з дынастыі Раманавых — [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Фёдаравіча]]. * [[1658]]: [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|Патрыярх]] Нікан аб’вясціў пра сваю адстаўку і пайшоў у Васкрасенскі манастыр. * [[1774]]: Падпісаны Кючук-Кайнарджыйскі мірны дагавор, які скончыў [[Руска-турэцкая вайна (1768—1774)|руска-турэцкую вайну 1768—1774]]. * [[1776]]: Папа [[Клімент XIV (Папа Рымскі)|Клімент XIV]] падпісаў булу аб забароне дзейнасці «[[Таварыства Ісуса]]». * [[1798]]: Паводле загада [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] расійскае войска накіравалася на дапамогу [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ў вайне з [[Францыя]]й. * [[1906]]: [[Пётр Сталыпін]] заступіў на пасаду прэм’ер-міністра Расіі. * [[1916]]: Завершана будаўніцтва [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]]. * [[1917]]: У [[Мінск]]у пачаўся [[З'езд беларускіх арганізацый і партый 1917|З’езд беларускіх арганізацый i партый]], які ўтварыў [[ЦРБА|Цэнтральную Раду беларускіх арганізацый]] (сконч. 25 ліпеня). * [[1917]]: [[Аляксандр Керанскі]] заступіў на пасаду старшыні [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўраду]] [[Расія|Расіі]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] скончыўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]] (пач. 17 ліпеня). * [[1940]]: Утвораны [[Латвійская ССР|Латвійская]], [[Літоўская ССР|Літоўская]] і [[Эстонская ССР]]. * [[1944]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е. * [[1969]]: Амерыканскі астранаўт [[Ніл Армстранг]] першым з зямлян ступіў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] (у рамках месяцавай экспедыцыі карабля «Апалон-11»). * [[2023]]: У шырокі пракат выйшлі фільмы «[[Барбі (фільм)|Барбі]]» і «[[Опенгеймер (фільм)|Опенгеймер]]». == Нарадзіліся == * [[1414]]: [[Сікст IV|Сікст IV, Папа Рымскі]] * [[1620]]: [[Жан Пікар]], французскі [[астраном]] (пам. 12.7.1682) * [[1854]]: [[Альберт Эдэльфельт]], фінскі [[мастак]] * [[1858]]: [[Ловіс Корынт]], нямецкі мастак * [[1860]]: [[Антон Каменскі]], беларускі, польскі і французскі ілюстратар і графік (пам. 12.9.1933) * [[1870]]: [[Эміль Орлік]], чэшскі мастак, графік і фатограф. * [[1882]]: [[Давід Бурлюк]], рускі [[паэт]], адзін з заснавальнікаў рускага [[футурызм]]у * [[1891]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. 27.9.1972) * [[1899]]: [[Эрнест Хемінгуэй]], амерыканскі [[пісьменнік]] (пам. 2.7.1961) * [[1920]]: [[Канстант (мастак)]] * [[1920]]: [[Айзек Стэрн]], амерыканскі скрыпач * [[1945]]: [[Джон Лоу]], брытанскі дартсмен * [[1951]]: [[Робін Уільямс]], амерыканскі [[акцёр]] і прадзюсар == Памерлі == [[Файл:Manuel II Paleologus.jpg|thumb|120px|[[Мануіл II Палеалог]]]] * [[1425]]: [[Мануіл II Палеалог]], візантыйскі імператар (нар. 27.6.1350) * [[1740]]: [[Іаган Эвангеліст Хольцэр]], нямецка-аўстрыйскі мастак * [[1939]]: [[Амбруаз Валар]], французскі гандляр творамі мастацтва (нар. 3.7.1866) * [[1967]]: [[Альберт Лутулі]], паўднёваафрыканскі палітык, змагар з [[апартэід]]ам (нар. 1898) * [[1972]]: [[Джыгме Дорджы Вангчук]], трэці кароль [[Бутан]]а (нар. 2.5.1929) * [[1990]]: [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргей Параджанаў]], армянскі кінарэжысёр (нар. 9.1.1924) * [[2011]]: [[Казімір Свёнтак]], каталіцкі [[кардынал]] (нар. 21.10.1914) * [[2016]]: [[Бернар Дзюфур]], французскі мастак * [[2017]]: [[Ён ван Руд]], нідэрландскі імунолаг * [[2023]]: [[Жульет Майніель]], французская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]: Нацыянальны дзень * {{Сцяг Гуама}} [[Гуам]], [[ЗША]]: Дзень вызвалення <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|721]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 ліпеня| ]] hxkvwc4hptfhxt7wx324qywoytc5s2i 0 512 5159851 5005212 2026-07-01T06:50:32Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159851 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''22 верасня''' — дзвесце шэсцьдзесят пяты (дзвесце шэсцьдзесят шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == *[[530]]: [[Баніфацый II (Папа Рымскі)|Баніфацый II]] становіцца [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. Ён стаў першым Папам, які быў [[Остготы|остготам]] па паходжанню. *[[880]]: Пасля смерці [[Карламан (кароль Баварыі)|Карламана]], [[Баварыя]] перайшла ў рукі яго брата [[Людовік III Малодшы|Людовіка III Малодшага]]. Яго незаконнаму сыну [[Арнульф Карынтыйскі|Арнульфу]] дасталася толькі [[Карынтыя]]. *[[1236]]: Адбылася [[Саўлеская бітва (1236)|Саўлеская бітва]] паміж войскам [[Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн|Ордэна мечаносцаў]] і яго саюзнікаў з аднаго боку і войскам [[жамойты|жамойтаў]] і [[земгалы|земгалаў]] з другога. Крыжакі пацярпелі цяжкае паражэнне, у бітве загінулі вялікі магістр Вольквін і 48 рыцараў Ордэна мечаносцаў. * [[1789]]: Аб’яднаная расійска-аўстрыйская армія (25 тыс.) на чале з [[Аляксандр Сувораў|А. Суворавым]] перамагла асманскія войскі (100 тыс.) у [[Бітва пры Рымніку|бітве пры Рымніку]] * [[1862]]: Прэзідэнт [[ЗША]] [[Аўраам Лінкальн]] аб’явіў пра свабоду неграў-рабоў * [[1919]]: [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны]] арганізавала ў [[Вільня|Вільні]] [[Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1919)|настаўніцкія курсы]] для падрыхтоўкі настаўнікаў беларускіх школ * [[1943]]: У [[Мінск|Мінску]] забіты [[Вільгельм Кубэ|В. Кубэ]], кіраўнік акупацыйнай адміністрацыі [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]] * [[1949]]: [[СССР]] правёў першае выпрабаванне [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]] * [[1960]]: [[Малі]] атрымала незалежнасць ад [[Францыя|Францыі]] * [[1972]]: У [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] заснаваны [[Коласаўскі мемарыяльны заказнік]] * [[1980]]: Пачатак [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]] (1980—1988) * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала дыпламатычныя адносіны з [[М'янма]]й * [[2002]]: Пачалася [[Аперацыя «Аднарог»|ваенная аперацыя]] [[Францыя|Францыі]] ў [[Кот-д’Івуар]]ы * [[2023]]: Атакаваны ракетамі штаб [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чаарнаморскага флоту Расіі]] ў [[Севастопаль|Севастопалі]]. == Нарадзіліся == [[File:Faraday Michael old age.jpg|thumb|left|100px|[[Майкл Фарадэй]]]] * [[1764]]: [[Карл Фрэдрык Фален]], шведскі энтамолаг * [[1791]]: [[Майкл Фарадэй]], англійскі [[фізік]] і [[хімік]] (пам. [[25 жніўня]] [[1867]]) * [[1886]]: [[Ражэ Бісьер]], французскі жывапісец * [[1895]]: [[Пол Муні]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1895]]: [[Рольф Неванліна]], фінскі матэматык * [[1903]]: [[Хвядос Шынклер]], беларускі пісьменнік (пам. [[25.10]].[[1942]]) * [[1905]]: [[Фрыц Вінтэр (мастак)]] * [[1925]]: [[Алесь Траяноўскі]], беларускі [[пісьменнік]], перакладчык, крытык, публіцыст * [[1937]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]], беларускі эканаміст (пам. [[1 лютага]] [[2013]]) * [[1953]]: [[Сегален Руаяль]], французскі [[палітык]] * [[1958]]: [[Андрэа Бачэлі]], італьянскі оперны [[спявак]] * [[1963]]: [[Ірына Віктараўна Магучая]], беларуская мастачка * [[1967]]: [[Фелікс Савон]], трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе * [[1976]]: [[Ранальда]], бразільскі [[футбаліст]] == Памерлі == [[File:Marcel Marceau (cropped).jpg|thumb|right|100px|[[Марсель Марсо]]]] * [[1531]]: [[Луіза Савойская]], прынцэса Савойская * [[1572]]: [[Франсуа Клуэ]], французскі жывапісец * [[1607]]: [[Алесандра Алоры]], італьянскі мастак * [[1774]]: [[Клімент XIV|Клімент XIV, Папа Рымскі]] * [[1828]]: [[Чака]], [[зулусы|зулускі]] правадыр і палкаводзец * [[1850]]: [[Францішак Дзеружынскі]], беларускі рэлігійны дзеяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнай сістэмы каталіцкай царквы ў ЗША (нар. 3.1.[[1779]]) * [[1872]]: [[Уладзімір Даль]], рускі лексікограф * [[1956]]: [[Фрэдэрык Содзі]], англійскі хімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1975]]: [[Павел Крынчык]], беларускі палітычны дзеяч міжваеннага часу, дэпутат сойму [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]] ([[1929]]—[[1930]]; нар. [[15.9]].[[1898]]) * [[1999]]: [[Уладзімір Куляшоў]], беларускі акцёр, [[народны артыст Беларусі]] * [[2001]]: [[Айзек Стэрн]], амерыканскі скрыпач * [[2007]]: [[Марсель Марсо]], французскі акцёр-мім * [[2021]]: [[Юры Там]], эстонскі лёгкаатлет == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}}: Сусветны дзень без аўтамабіля <!--*Міжнародны дзень дэмакратыі--> * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} — Дзень Незалежнасці * {{Сцягафікацыя|Латвія}}, {{Сцягафікацыя|Літва}} — [[Дзень адзінства балтаў]] * {{Сцягафікацыя|Малі}} — Дзень Незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|922]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 верасня| ]] iateexlcztu5v09tj0nevbq2zwius5h 5159852 5159851 2026-07-01T06:52:36Z JerzyKundrat 174 5159852 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''22 верасня''' — дзвесце шэсцьдзесят пяты (дзвесце шэсцьдзесят шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[530]]: [[Баніфацый II (Папа Рымскі)|Баніфацый II]] становіцца [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. Ён стаў першым Папам, які быў [[Остготы|остготам]] па паходжанню. * [[880]]: Пасля смерці [[Карламан (кароль Баварыі)|Карламана]], [[Баварыя]] перайшла ў рукі яго брата [[Людовік III Малодшы|Людовіка III Малодшага]]. Яго незаконнаму сыну [[Арнульф Карынтыйскі|Арнульфу]] дасталася толькі [[Карынтыя]]. * [[1236]]: Адбылася [[Саўлеская бітва (1236)|Саўлеская бітва]] паміж войскам [[Інфлянцкі (Лівонскі) ордэн|Ордэна мечаносцаў]] і яго саюзнікаў з аднаго боку і войскам [[жамойты|жамойтаў]] і [[земгалы|земгалаў]] з другога. Крыжакі пацярпелі цяжкае паражэнне, у бітве загінулі вялікі магістр Вольквін і 48 рыцараў Ордэна мечаносцаў. * [[1789]]: Аб’яднаная расійска-аўстрыйская армія (25 тыс.) на чале з [[Аляксандр Сувораў|А. Суворавым]] перамагла асманскія войскі (100 тыс.) у [[Бітва пры Рымніку|бітве пры Рымніку]]. * [[1862]]: Прэзідэнт [[ЗША]] [[Аўраам Лінкальн]] аб’явіў пра свабоду неграў-рабоў. * [[1919]]: [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны]] арганізавала ў [[Вільня|Вільні]] [[Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1919)|настаўніцкія курсы]] для падрыхтоўкі настаўнікаў беларускіх школ. * [[1943]]: У [[Мінск]]у забіты [[Вільгельм Кубэ|В. Кубэ]], кіраўнік акупацыйнай адміністрацыі [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]]. * [[1949]]: [[СССР]] правёў першае выпрабаванне [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. * [[1960]]: [[Малі]] атрымала незалежнасць ад [[Францыя|Францыі]]. * [[1972]]: У [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] заснаваны [[Коласаўскі мемарыяльны заказнік]]. * [[1980]]: Пачатак [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]] (1980—1988). * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала дыпламатычныя адносіны з [[М'янма]]й. * [[2002]]: Пачалася [[Аперацыя «Аднарог»|ваенная аперацыя]] [[Францыя|Францыі]] ў [[Кот-д’Івуар]]ы. * [[2023]]: Атакаваны ракетамі штаб [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чаарнаморскага флоту Расіі]] ў [[Севастопаль|Севастопалі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Faraday Michael old age.jpg|thumb|left|120px|[[Майкл Фарадэй]]]] * [[1764]]: [[Карл Фрэдрык Фален]], шведскі энтамолаг * [[1791]]: [[Майкл Фарадэй]], англійскі [[фізік]] і [[хімік]] (пам. 25.8.1867) * [[1886]]: [[Ражэ Бісьер]], французскі жывапісец * [[1895]]: [[Пол Муні]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1895]]: [[Рольф Неванліна]], фінскі матэматык * [[1903]]: [[Хвядос Шынклер]], беларускі пісьменнік (пам. 25.10.1942) * [[1905]]: [[Фрыц Вінтэр (мастак)]] * [[1925]]: [[Алесь Траяноўскі]], беларускі [[пісьменнік]], перакладчык, крытык, публіцыст * [[1937]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]], беларускі эканаміст (пам. 1.2.2013) * [[1953]]: [[Сегален Руаяль]], французскі [[палітык]] * [[1958]]: [[Андрэа Бачэлі]], італьянскі оперны [[спявак]] * [[1963]]: [[Ірына Віктараўна Магучая]], беларуская мастачка * [[1967]]: [[Фелікс Савон]], трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе * [[1976]]: [[Ранальда]], бразільскі [[футбаліст]] == Памерлі == [[Файл:Marcel Marceau (cropped).jpg|thumb|right|120px|[[Марсель Марсо]]]] * [[1531]]: [[Луіза Савойская]], прынцэса Савойская * [[1572]]: [[Франсуа Клуэ]], французскі жывапісец * [[1607]]: [[Алесандра Алоры]], італьянскі мастак * [[1774]]: [[Клімент XIV|Клімент XIV, Папа Рымскі]] * [[1828]]: [[Чака]], [[зулусы|зулускі]] правадыр і палкаводзец * [[1850]]: [[Францішак Дзеружынскі]], беларускі рэлігійны дзеяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнай сістэмы каталіцкай царквы ў ЗША (нар. 3.1.1779) * [[1872]]: [[Уладзімір Даль]], рускі лексікограф * [[1956]]: [[Фрэдэрык Содзі]], англійскі хімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1975]]: [[Павел Крынчык]], беларускі палітычны дзеяч міжваеннага часу, дэпутат сойму [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]] (1929—1930; нар. 15.9.1898) * [[1999]]: [[Уладзімір Куляшоў]], беларускі акцёр, [[народны артыст Беларусі]] * [[2001]]: [[Айзек Стэрн]], амерыканскі скрыпач * [[2007]]: [[Марсель Марсо]], французскі акцёр-мім * [[2021]]: [[Юры Там]], эстонскі лёгкаатлет == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}}: Сусветны дзень без аўтамабіля <!--*Міжнародны дзень дэмакратыі--> * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} — Дзень Незалежнасці * {{Сцягафікацыя|Латвія}}, {{Сцягафікацыя|Літва}} — [[Дзень адзінства балтаў]] * {{Сцягафікацыя|Малі}} — Дзень Незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|922]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 верасня| ]] 226ekatg3yfqbvjsv285l4862u2zlx4 0 522 5159804 5111402 2026-06-30T20:36:42Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159804 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''22 студзеня''' — дваццаць другі дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Coat_of_arms_of_the_January_Uprising.svg|thumb|100px|right|Сімвал паўстання]] * [[888]]: [[Гвіда Спалецкі]] быў абвешчаны каралём Італіі. * [[1462]]: [[Партугалія|Партугальцы]] адкрылі востраў [[Сан-Вісенты (востраў)|Сан-Вісенты]], які зараз належыць [[Каба-Вердэ]] * [[1506]]: Папа [[Юлій II]] запрашае на службу ў [[Ватыкан]] [[Швейцарская гвардыя|швейцарскіх гвардзейцаў]], якія з тых часоў ахоўваюць папскую рэзідэнцыю. * [[1558]]: Пачалася [[Лівонская вайна]]. * [[1624]]: [[Віцебск]] пазбаўлены [[Магдэбургскае права|Магдэбургскага права]]. * [[1796]]: [[Бабруйск]], [[Давыд-Гарадок]], [[Докшыцы]] і [[Паставы]] атрымалі гербы. * [[1863]]: Пачатак [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] супраць расійскіх уладаў. * [[1908]]: У [[Мінск]]у пачаў працу І з’езд лекараў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. * [[1919]]: Аб’яднанне [[УНР]] і [[ЗУНР]]. * [[1919]]: [[Антон Луцкевіч]] падпісаў мемарыял беларускага ўрада старшыні [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]], у якім абгрунтаваў права беларускага народа на дзяржаўнае існаванне. * [[1935]]: У Мінску прайшоў ХІ Усебеларускі з’езд Саветаў. * [[1970]]: Завяршыўся Усесаюзны перапіс насельніцтва. [[Беларусь]] 9 002 300 чалавек. * [[1980]]: Затрыманы і адпраўлены ў высылку [[Андрэй Сахараў]]. * [[2020]]: Прэзідэнтам [[Грэцыя|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына [[Катэрына Сакеларапулу]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Lord Byron coloured drawing.png|thumb|100px|left|Лорд Байран]] * [[1440]]: [[Іван III]], вялікі князь маскоўскі (пам. [[27 кастрычніка|27.10]].[[1505]]) * [[1561]]: [[Фрэнсіс Бэкан]], англійскі філосаф, навуковец і грамадскі дзеяч (пам. [[9 красавіка|9.4]].[[1626]]) * [[1592]]: [[П'ер Гасендзі]], французскі матэматык, астраном * [[1690]]: [[Нікала Ланкрэ]], французскі мастак * [[1740]]: [[Юхан Андрэас Мурэй]], шведскі батанік, урач * [[1775]]: [[Андрэ Ампер]], французскі фізік (пам. [[10 чэрвеня|10.6]].[[1836]]) * [[1778]]: [[Джордж Байран]], англійскі паэт, лорд (пам. [[19 красавіка|19.4]].[[1824]]) * [[1849]]: [[Аўгуст Стрындберг]], шведскі пісьменнік (пам. [[14 мая|14.5]].[[1912]]) * [[1855]]: [[Альберт Нейсер]], нямецкі ўрач * [[1875]]: [[Дэвід Уорк Грыфіт]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1889]]: [[Вілі Баўмейстэр]], нямецкі мастак * [[1890]]: [[Ільдэфонс Бобіч]], каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёлу (пам. [[28.4]].[[1944]]) * [[1891]]: [[Антоніа Грамшы]], італьянскі філосаф, тэарэтык марксізму * [[1891]]: [[Майсей Кіслінг]], французскі мастак * [[1898]]: [[Сяргей Эйзенштэйн]], савецкі рэжысёр, сцэнарыст, тэарэтык кіно і педагог (пам. 11.2.[[1948]]) * [[1906]]: [[Андрэй Александровіч]], беларускі паэт (пам. [[6 студзеня|6.1]].[[1963]]) * [[1908]]: [[Леў Ландау]], расійскі фізік (пам. [[1 красавіка|1.4]].[[1968]]) * [[1921]]: [[Арно Бабаджанян]], армянскі кампазітар * [[1935]]: [[Віктар Афанасьевіч Ракаў]], беларускі паэт. * [[1935]]: [[Аляксандр Мень]], праваслаўны святар, багаслоў (пам. [[9 верасня|9.9]].[[1990]]) * [[1936]]: [[Жульет Майніель]], французская актрыса * [[1941]]: [[Яан Каплінскі]], эстонскі паэт * [[1968]]: [[Франк Лебёф]], французскі футбаліст * [[1968]]: [[Франка Дзіч]], нямецкая кідальніца дыска * [[1977]]: [[Кадры Сімсан]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1996]]: [[Пірс Лепаж]], канадскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Выява:Lbj2.jpg|thumb|left|100px|Ліндан Джонсан]] * [[1531]]: [[Андрэа Дэль Сарта]], італьянскі мастак (нар. [[16 ліпеня|16.7]].[[1486]]) * [[1901]]: [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]], каралева [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (нар. [[24 мая|24.5]].[[1819]]) * [[1922]]: [[Бенедыкт XV]] (Джакама, маркіз дэла К’еза), Папа Рымскі ([[1914]]—[[1922]]) (нар. [[21 лістапада|21.11]].[[1854]]) * [[1922]]: [[Мары Энмон Каміль Жардан]], французскі матэматык * [[1959]]: [[Майк Хотарн]], брытанскі аўтагоншчык * [[1973]]: [[Ліндан Бэйнс Джонсан]], 36-ы прэзідэнт [[ЗША]] ([[1963]]—[[1969]]) (нар. [[27 жніўня|27.8]].[[1908]]) * [[1982]]: [[Эдуарда Фрэй Мантальва]], 28-ы прэзідэнт Чылі * [[1993]]: [[Коба Абэ]], японскі пісьменнік, драматург * [[2005]]: [[Кансуэла Веласкес]], мексіканскі кампазітар * [[2008]]: [[Клод Пірон]], швейцарскі лінгвіст, псіхолаг, перакладчык, [[эсперантыст]], пісьменнік * [[2008]]: [[Джон Франклін Кёніг]], амерыканскі мастак * [[2012]]: [[Яўген Шатохін]], беларускі мастак. * [[2024]]: [[Эльке Эрб]], нямецкая паэтэса, перакладчыца * [[2024]]: [[Луіджы Рыва]], італьянскі футбаліст == Святкуюць == * {{BOL}}: Дзень заснавання шматнацыянальнай дзяржавы ў Балівіі * {{UKR}}: Дзень саборнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|122]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 студзеня| ]] lff3w3ozs1mix7tkyyydgxy7m26o517 5159805 5159804 2026-06-30T20:40:47Z JerzyKundrat 174 5159805 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''22 студзеня''' — дваццаць другі дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Coat_of_arms_of_the_January_Uprising.svg|thumb|100px|right|Сімвал паўстання]] * [[888]]: [[Гвіда Спалецкі]] быў абвешчаны каралём Італіі. * [[1462]]: [[Партугалія|Партугальцы]] адкрылі востраў [[Сан-Вісенты (востраў)|Сан-Вісенты]], які зараз належыць [[Каба-Вердэ]] * [[1506]]: Папа [[Юлій II]] запрашае на службу ў [[Ватыкан]] [[Швейцарская гвардыя|швейцарскіх гвардзейцаў]], якія з тых часоў ахоўваюць папскую рэзідэнцыю. * [[1558]]: Пачалася [[Лівонская вайна]]. * [[1624]]: [[Віцебск]] пазбаўлены [[Магдэбургскае права|Магдэбургскага права]]. * [[1796]]: [[Бабруйск]], [[Давыд-Гарадок]], [[Докшыцы]] і [[Паставы]] атрымалі гербы. * [[1863]]: Пачатак [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] супраць расійскіх уладаў. * [[1908]]: У [[Мінск]]у пачаў працу І з’езд лекараў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. * [[1919]]: Аб’яднанне [[УНР]] і [[ЗУНР]]. * [[1919]]: [[Антон Луцкевіч]] падпісаў мемарыял беларускага ўрада старшыні [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]], у якім абгрунтаваў права беларускага народа на дзяржаўнае існаванне. * [[1935]]: У Мінску прайшоў ХІ Усебеларускі з’езд Саветаў. * [[1970]]: Завяршыўся Усесаюзны перапіс насельніцтва. [[Беларусь]] 9 002 300 чалавек. * [[1980]]: Затрыманы і адпраўлены ў высылку [[Андрэй Сахараў]]. * [[2020]]: Прэзідэнтам [[Грэцыя|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына — [[Катэрына Сакеларапулу]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Lord Byron coloured drawing.png|thumb|100px|left|Лорд Байран]] * [[1440]]: [[Іван III]], вялікі князь маскоўскі (пам. 27.10.1505) * [[1561]]: [[Фрэнсіс Бэкан]], англійскі філосаф, навуковец і грамадскі дзеяч (пам. 9.4.1626) * [[1592]]: [[П'ер Гасендзі]], французскі матэматык, астраном * [[1690]]: [[Нікала Ланкрэ]], французскі мастак * [[1740]]: [[Юхан Андрэас Мурэй]], шведскі батанік, урач * [[1775]]: [[Андрэ Ампер]], французскі фізік (пам. 10.6.1836) * [[1778]]: [[Джордж Байран]], англійскі паэт, лорд (пам. 19.4.1824) * [[1849]]: [[Аўгуст Стрындберг]], шведскі пісьменнік (пам. 14.5.1912) * [[1855]]: [[Альберт Нейсер]], нямецкі ўрач * [[1875]]: [[Дэвід Уорк Грыфіт]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1889]]: [[Вілі Баўмейстэр]], нямецкі мастак * [[1890]]: [[Ільдэфонс Бобіч]], каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёлу (пам. 28.4.1944) * [[1891]]: [[Антоніа Грамшы]], італьянскі філосаф, тэарэтык марксізму * [[1891]]: [[Майсей Кіслінг]], французскі мастак * [[1898]]: [[Сяргей Эйзенштэйн]], савецкі рэжысёр, сцэнарыст, тэарэтык кіно і педагог (пам. 11.2.1948) * [[1906]]: [[Андрэй Александровіч]], беларускі паэт (пам. 6.1.1963) * [[1908]]: [[Леў Ландау]], расійскі фізік (пам. 1.4.1968) * [[1921]]: [[Арно Бабаджанян]], армянскі кампазітар * [[1935]]: [[Віктар Афанасьевіч Ракаў]], беларускі паэт. * [[1935]]: [[Аляксандр Мень]], праваслаўны святар, багаслоў (пам. 9.9.1990) * [[1936]]: [[Жульет Майніель]], французская актрыса * [[1941]]: [[Яан Каплінскі]], эстонскі паэт * [[1968]]: [[Франк Лебёф]], французскі футбаліст * [[1968]]: [[Франка Дзіч]], нямецкая кідальніца дыска * [[1977]]: [[Кадры Сімсан]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1996]]: [[Пірс Лепаж]], канадскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Выява:Lbj2.jpg|thumb|left|100px|Ліндан Джонсан]] * [[1531]]: [[Андрэа Дэль Сарта]], італьянскі мастак (нар. 16.7.1486) * [[1901]]: [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]], каралева [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (нар. 24.5.1819) * [[1922]]: [[Бенедыкт XV]] (Джакама, маркіз дэла К’еза), Папа Рымскі з 1914 годп (нар. 21.11.1854) * [[1922]]: [[Мары Энмон Каміль Жардан]], французскі матэматык * [[1959]]: [[Майк Хотарн]], брытанскі аўтагоншчык * [[1973]]: [[Ліндан Бэйнс Джонсан]], 36-ы Прэзідэнт [[ЗША]] (нар. 27.8.1908) * [[1982]]: [[Эдуарда Фрэй Мантальва]], 28-ы Прэзідэнт [[Чылі]] * [[1993]]: [[Коба Абэ]], японскі пісьменнік, драматург * [[2005]]: [[Кансуэла Веласкес]], мексіканскі кампазітар * [[2008]]: [[Клод Пірон]], швейцарскі лінгвіст, псіхолаг, перакладчык, [[эсперантыст]], пісьменнік * [[2008]]: [[Джон Франклін Кёніг]], амерыканскі мастак * [[2012]]: [[Яўген Шатохін]], беларускі мастак. * [[2024]]: [[Эльке Эрб]], нямецкая паэтэса, перакладчыца * [[2024]]: [[Луіджы Рыва]], італьянскі футбаліст == Святкуюць == * {{BOL}}: Дзень заснавання шматнацыянальнай дзяржавы ў Балівіі * {{UKR}}: Дзень саборнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|122]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 студзеня| ]] dfsjf0dr7upcswtsr7fl0ci1bo8qmz9 0 536 5159853 4787040 2026-07-01T06:55:12Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159853 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}}</noinclude> '''23 жніўня''' — дзвесце трыццаць пяты (дзвесце трыццаць шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image:Coat of Arms of Kryčaŭ.svg|100px|thumb|right|Герб Крычава]] * [[476]]: [[Адаакр]], начальнік германскіх наймітаў на рымскай службе, скінуў рымскага імператара [[Ромул Аўгустул|Ромула Аўгустула]] і абвясціў сябе каралём. Фармальны канец існавання [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. * [[1552]]: [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскае]] войска на чале з [[Іван IV|Іванам IV]] пачало аблогу [[Казань|Казані]] (сталіцы [[Казанскае ханства|Казанскага ханства]]). * [[1561]]: [[Мікалай Радзівіл Чорны]] з початам у 900 чалавек увайшоў у [[Рыга|Рыгу]], якая пераходзіла пад уладу [[ВКЛ]]. * [[1572]]: [[Варфаламееўская ноч]] у [[Парыж]]ы. * [[1653]]: [[Крычаў|Крычаву]] нададзена [[магдэбургскае права]] і [[Герб Крычава|герб]]. * [[1939]]: У [[Масква|Маскве]] паміж Германіяй і [[СССР]] падпісаны дагавор аб ненападзенні, у тайным пратаколе да якога зацверджаны падзел Усходняй Еўропы ([[Пакт Молатава-Рыбентропа]]). * [[1975]]: Адчынены [[Харкаўскі метрапалітэн]]. * [[1989]]: 2 мільёны чалавек у [[Латвійская ССР|Латвійскай]], [[Літоўская ССР|Літоўскай]] і [[Эстонская ССР|Эстонскай ССР]], узяўшыся за рукі, сталі ўздоўж дарогі [[Вільнюс]]-[[Талін]], дамагаючыся незалежнасці сваіх рэспублік. * [[2013]]: Заканчэнне этнаграфічнай экспедыцыі «Горкі-2013», арганізаванай [[Студэнцкае этнаграфічнае таварыства|Студэнцкім этнаграфічным таварыствам]]. * [[2023]]: Прэс-служба Універсітэта Каліфорніі ў Санта-Крус заявіла, што навукоўцы цалкам расшыфравалі структуру [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] чалавека. == Нарадзіліся == * [[1486]]: [[Сігізмунд Герберштэйн]], аўстрыйскі дыпламат і падарожнік * [[1740]]: [[Іван VI|Іван VI, імператар расійскі]] * [[1741]]: [[Жан-Франсуа дэ Лаперуз]], французскі мараплавец * [[1754]]: [[Людовік XVI]], кароль французскі * [[1769]]: [[Жорж Кюўе]], французскі натураліст * [[1880]]: [[Аляксандр Грын]], рускі [[пісьменнік]] * [[1917]]: [[Пімен Панчанка]], беларускі [[паэт]] (пам. [[2.4]].[[1995]]) * [[1938]]: [[Мікола Сташкевіч]], беларускі [[гісторык]] * [[1943]]: [[Энтані Хантэр]], амерыканскі біяхімік * [[1974]]: [[Сяргей Віктаравіч Жадан]], украінскі паэт * [[1974]]: [[Канстанцін Сяргеевіч Навасёлаў]], брытанскі [[фізік]] расійскага паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1978]]: [[Кобі Браянт]], амерыканскі баскетбаліст == Памерлі == [[File:William wallace.jpg|thumb|right|100px|[[Уільям Уолес]]]] * [[93]]: [[Гней Юлій Агрыкала]], рымскі палкаводзец * [[634]]: [[Абу Бакр]], першы мусульманскі [[халіф]] * [[1103]]: [[Магнус III (кароль Нарвегіі)|Магнус III, кароль Нарвегіі]] * [[1305]]: [[Уільям Уолес]], нацыянальны герой [[Шатландыя|Шатландыі]] * [[1478]]: [[Іаланда Французская]] * [[1806]]: [[Шарль Кулон]], французскі фізік * [[1847]]: [[Ян Чачот]], беларускі і польскі паэт, фалькларыст (нар. [[24.6]].[[1796]]) * [[1849]]: [[Эдвард Хікс]], амерыканскі мастак * [[1865]]: [[Фердынанд Георг Вальдмюлер]], аўстрыйскі мастак * [[1895]]: [[Міхал Андрыёлі]], беларускі і польскі ілюстратар і [[мастак]], удзельнік [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864]] (нар. [[2.11]].[[1836]]) * [[1945]]: [[Людвіг фон Хофман]], нямецкі мастак * [[1954]]: [[Васіль Максімавіч Русак|Васіль Русак]], беларускі нацыянальны дзеяч, удзельнік [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага паўстання]] (нар. [[4.4]].[[1896]]) * [[1955]]: [[Іван Краскоўскі]], беларускі палітычны дзеяч, публіцыст, [[педагог]] (нар. [[24.6]].[[1880]]) * [[1968]]: [[Мікалай Георгіевіч Бонч-Асмалоўскі|Мікалай Бонч-Асмалоўскі]], беларускі і расійскі савецкі мастак (нар. 18.12.[[1883]]) * [[1978]]: [[Анатоль Астрэйка]], беларускі паэт, аўтар тэкстаў многіх беларускіх песень (нар. [[24.7]].[[1911]]) * [[1982]]: [[Станфард Мур]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] 1972 года * [[2010]]: [[Марсель Альбер]], французскі лётчык, удзельнік баёў на [[БССР|Беларусі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай айчыннай вайны]] * [[2016]]: [[Райнхард Зелтэн]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (нар. [[5 кастрычніка|5.10]].[[1938]]) * [[2023]]: [[Георгій Марчук]], беларускі пісьменнік, драматург == Святкуюць == * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: Дзень дзяржаўнага сцяга <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|823]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 жніўня| ]] n25fbexdkl9o40f887uc4hmrkot12d7 5159854 5159853 2026-07-01T06:56:53Z JerzyKundrat 174 5159854 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}}</noinclude> '''23 жніўня''' — дзвесце трыццаць пяты (дзвесце трыццаць шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Coat of Arms of Kryčaŭ.svg|120px|thumb|right|Герб Крычава]] * [[476]]: [[Адаакр]], начальнік германскіх наймітаў на рымскай службе, скінуў рымскага імператара [[Ромул Аўгустул|Ромула Аўгустула]] і абвясціў сябе каралём. Фармальны канец існавання [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. * [[1552]]: [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскае]] войска на чале з [[Іван IV|Іванам IV]] пачало аблогу [[Казань|Казані]] (сталіцы [[Казанскае ханства|Казанскага ханства]]). * [[1561]]: [[Мікалай Радзівіл Чорны]] з початам у 900 чалавек увайшоў у [[Рыга|Рыгу]], якая пераходзіла пад уладу [[ВКЛ]]. * [[1572]]: [[Варфаламееўская ноч]] у [[Парыж]]ы. * [[1653]]: [[Крычаў|Крычаву]] нададзена [[магдэбургскае права]] і [[Герб Крычава|герб]]. * [[1939]]: У [[Масква|Маскве]] паміж Германіяй і [[СССР]] падпісаны дагавор аб ненападзенні, у тайным пратаколе да якога зацверджаны падзел Усходняй Еўропы ([[Пакт Молатава-Рыбентропа]]). * [[1975]]: Адчынены [[Харкаўскі метрапалітэн]]. * [[1989]]: 2 мільёны чалавек у [[Латвійская ССР|Латвійскай]], [[Літоўская ССР|Літоўскай]] і [[Эстонская ССР|Эстонскай ССР]], узяўшыся за рукі, сталі ўздоўж дарогі [[Вільнюс]]-[[Талін]], дамагаючыся незалежнасці сваіх рэспублік. * [[2013]]: Заканчэнне этнаграфічнай экспедыцыі «Горкі-2013», арганізаванай [[Студэнцкае этнаграфічнае таварыства|Студэнцкім этнаграфічным таварыствам]]. * [[2023]]: Прэс-служба Універсітэта Каліфорніі ў Санта-Крус заявіла, што навукоўцы цалкам расшыфравалі структуру [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] чалавека. == Нарадзіліся == * [[1486]]: [[Сігізмунд Герберштэйн]], аўстрыйскі дыпламат і падарожнік * [[1740]]: [[Іван VI|Іван VI, імператар расійскі]] * [[1741]]: [[Жан-Франсуа дэ Лаперуз]], французскі мараплавец * [[1754]]: [[Людовік XVI]], кароль французскі * [[1769]]: [[Жорж Кюўе]], французскі натураліст * [[1880]]: [[Аляксандр Грын]], рускі [[пісьменнік]] * [[1917]]: [[Пімен Панчанка]], беларускі [[паэт]] (пам. 2.4.1995) * [[1938]]: [[Мікола Сташкевіч]], беларускі [[гісторык]] * [[1943]]: [[Энтані Хантэр]], амерыканскі біяхімік * [[1974]]: [[Сяргей Віктаравіч Жадан]], украінскі паэт * [[1974]]: [[Канстанцін Сяргеевіч Навасёлаў]], брытанскі [[фізік]] расійскага паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1978]]: [[Кобі Браянт]], амерыканскі баскетбаліст == Памерлі == [[Файл:William wallace.jpg|thumb|right|120px|[[Уільям Уолес]]]] * [[93]]: [[Гней Юлій Агрыкала]], рымскі палкаводзец * [[634]]: [[Абу Бакр]], першы мусульманскі [[халіф]] * [[1103]]: [[Магнус III (кароль Нарвегіі)|Магнус III, кароль Нарвегіі]] * [[1305]]: [[Уільям Уолес]], нацыянальны герой [[Шатландыя|Шатландыі]] * [[1478]]: [[Іаланда Французская]] * [[1806]]: [[Шарль Кулон]], французскі фізік * [[1847]]: [[Ян Чачот]], беларускі і польскі паэт, фалькларыст (нар. 24.6.1796) * [[1849]]: [[Эдвард Хікс]], амерыканскі мастак * [[1865]]: [[Фердынанд Георг Вальдмюлер]], аўстрыйскі мастак * [[1895]]: [[Міхал Андрыёлі]], беларускі і польскі ілюстратар і [[мастак]], удзельнік [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864]] (нар. 2.11.1836) * [[1945]]: [[Людвіг фон Хофман]], нямецкі мастак * [[1954]]: [[Васіль Максімавіч Русак|Васіль Русак]], беларускі нацыянальны дзеяч, удзельнік [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага паўстання]] (нар. 4.4.1896) * [[1955]]: [[Іван Краскоўскі]], беларускі палітычны дзеяч, публіцыст, [[педагог]] (нар. 24.6.1880) * [[1968]]: [[Мікалай Георгіевіч Бонч-Асмалоўскі|Мікалай Бонч-Асмалоўскі]], беларускі і расійскі савецкі мастак (нар. 18.12.1883) * [[1978]]: [[Анатоль Астрэйка]], беларускі паэт, аўтар тэкстаў многіх беларускіх песень (нар. 24.7.1911) * [[1982]]: [[Станфард Мур]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] 1972 года * [[2010]]: [[Марсель Альбер]], французскі лётчык, удзельнік баёў на [[БССР|Беларусі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай айчыннай вайны]] * [[2016]]: [[Райнхард Зелтэн]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (нар. 5.10.1938) * [[2023]]: [[Георгій Марчук]], беларускі пісьменнік, драматург == Святкуюць == * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: Дзень дзяржаўнага сцяга <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|823]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 жніўня| ]] mub7er9n4c3q1w2zctw7qy3mewee0p5 0 584 5159775 5138029 2026-06-30T18:00:37Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159775 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''25 красавіка''' — сто пятнаццаты (сто шаснаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Выява:SuezCanalElGuisr.jpg|thumb|Будаўніцтва Суэцкага канала]] * [[1457 да н.э.]]: [[Старажытны Егіпет|Егіпецкі]] фараон [[Тутмос III]] з XVIII-й дынастыі перамог кіраўніка [[Кадзеш]]а ў [[бітве пры Мегіда]] і пачаў аблогу [[Мегіда]]. * [[1719]]: Выйшла першае выданне рамана [[Даніэль Дэфо|Даніэля Дэфо]] пра Рабінзона Круза. * [[1792]]: У [[Францыя|Францыі]] ўпершыню ў якасці прылады пакарання выкарыстана [[гільяціна]]. * [[1859]]: Пачалося будаўніцтва [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]. * [[1918]] Фракцыя [[Менскае беларускае прадстаўніцтва|«Менскага беларускага прадстаўніцтва»]] на пасяджэнні [[Рада БНР|Рады БНР]] ініцыявала прыняцце тэлеграмы кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]], у якой заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. * [[1937]]: Адкрыццё [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Беларускай дзяржаўнай філармоніі]]. * [[1943]]: [[Савецкі Саюз]] разарваў дыпламатычныя адносіны з польскім урадам у эміграцыі. * [[1945]]: На [[Эльба|Эльбе]] каля Таргаў [[Сустрэча на Эльбе|сустрэліся]] часткі войскаў [[СССР]] і [[ЗША]]. * [[1982]]: Брытанскія сілы высадзіліся на востраве [[Паўднёвая Георгія]], які раней быў захопленым аргенцінцамі. * [[1991]]: Удзельнікі палітычнай стачкі ў [[Орша|Оршы]] блакіравалі чыгуначны вузел. * [[2005]]: [[Балгарыя]] і [[Румынія]] падпісалі дагавор аб далучэнні да [[Еўрасаюз]]а. * [[2015]]: Разбурана [[землетрасенне]]м вежа [[Дхарахара]] ў [[Катманду]], якая ўваходзіла ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. * [[2026]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. == Нарадзіліся == [[Image:Guglielmo_Marconi.jpg|120px|right|thumb|Гульельма Марконі]] * [[32]]: [[Марк Сальвій Атон]], імператар рымскі * [[1214]]: [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовік IX, кароль Францыі]] * [[1284]]: [[Эдуард II]], кароль Англіі * [[1433]]: [[Юрый Дзмітрыевіч Звенігародскі]], вялікі князь маскоўскі, звенігародскі і галіцкі * [[1599]]: [[Олівер Кромвель]], лорд-пратэктар Англіі, Шатландыі і Ірландыі (пам. 3.9.1658) * [[1608]]: [[Гастон Арлеанскі]], герцаг Анжуйскі * [[1818]]: [[Фёдар Іванавіч Буслаеў|Фёдар Буслаеў]], гісторык рускай мовы (пам. 12.8.1897) * [[1874]]: [[Гульельма Марконі]], італьянскі радыётэхнік і прадпрымальнік, адзін з вынаходнікаў радыё (пам. 20.7.1937) * [[1920]]: [[Жан Кармэ]], французскі акцёр * [[1921]]: [[Карэл Апель]], нідэрландскі мастак * [[1922]]: [[Томас Мальданада]], аргенцінскі мастак і дызайнер * [[1929]]: [[Івет Уільямс]], новазеландская лёгкаатлетка * [[1939]]: [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]], беларуская тэлевядучая * [[1941]]: [[Бертран Тавернье]], французскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[1941]]: [[Айлі Вінт]], эстонская мастачка * [[1945]]: [[Б’ёрн Крысціян Ульвэус]], шведскі спявак, музыкант, кампазітар. Адзін з заснавальнікаў квартэта [[ABBA]]. * [[1946]]: [[Уладзімір Вольфавіч Жырыноўскі|Уладзімір Жырыноўскі]], расійскі палітычны дзеяч * [[1947]]: [[Ёхан Кройф]], нідэрландскі футбаліст і трэнер == Памерлі == [[File:Ginger Rogers - Tender Comrade.jpg|thumb|120px|left|Джынджэр Роджэрс]] * [[1196]]: [[Альфонса II Цнатлівы]], кароль Арагонскі * [[1295]]: [[Санча IV Кастыльскі]], кароль Кастыліі і Леона * [[1342]]: [[Бенедыкт XII|Бенедыкт XII, Папа Рымскі]] * [[1566]]: [[Луіза Лабэ]], французская паэтэса * [[1595]]: [[Тарквата Таса]], італьянскі паэт * [[1744]]: [[Андэрс Цэльсій]], шведскі астраном і фізік (нар. 27.11.1701) * [[1800]]: [[Уільям Купер]], англійскі паэт * [[1886]]: [[Эжэн Ізабэ]], французскі мастак-марыніст * [[1899]]: [[Герман Вісліцэнус]], нямецкі мастак * [[1911]]: [[Эміліа Сальгары]], італьянскі пісьменнік * [[1938]]: [[Мікалай Фёдаравіч Гікала|Мікалай Гікала]], савецкі палітык (нар. 20.3.1897) * [[1949]]: [[Янкель Адлер]], мастак * [[1950]]: [[Гуд'ёўн Самуэльсан]], ісландскі архітэктар * [[1960]]: [[Ільмары Крон]], фінскі кампазітар, музыказнавец * [[1969]]: [[Маргарыта Ксіргу]], іспанская актрыса * [[1972]]: [[Віктар Войтанка]], беларускі грамадскі дзеяч, лекар, святар (нар. 6.11.1912) * [[1976]]: [[Кэрал Рыд]], брытанскі кінарэжысёр * [[1978]]: [[Зента Маўрыня]], латышская пісьменніца * [[1987]]: [[Петэр Дамберг]], ліўскі паэт і празаік * [[1995]]: [[Джынджэр Роджэрс]], амерыканская актрыса * [[2008]]: [[Энрыка Данаці]], амерыканскі мастак * [[2018]]: [[Майкл Андэрсан (рэжысёр)]] * [[2021]]: [[Джон Конрадс]], аўстралійскі плывец, алімпійскі чэмпіён == Святкуюць == * {{EGY}}: Дзень вызвалення Сіная * {{ITA}}: Дзень вызвалення ад фашызму * {{PRT}}: Дзень свабоды * {{PRK}}: Дзень Карэйскай Народнай Арміі * {{SWZ}}: Дзень нацыянальнага сцяга * {{FRO}}: Дзень сцяга * [[Дзень ДНК]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|425]] </noinclude> [[Катэгорыя:25 красавіка| ]] 4q6s4a16wkjdkzkatoq27wmofcmp5fq 0 588 5159801 5019294 2026-06-30T20:31:15Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159801 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}} </noinclude> '''25 мая''' ('''25 траўня''') — сто сорак пяты (сто сорак шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1083]]: Кароль [[Альфонса VI Храбры]] захапіў [[Таледа]], які раней належаў [[Маўры|маўрам]], і перанёс туды сваю сталіцу. * [[1104]]: Войскі [[Іерусалімскае каралеўства|Іерусалімскага каралеўства]] захапілі горад [[Ака (горад)|Ака]] пасля дваццацідзённай аблогі. * [[1500]]: Знік без вестак партугальскі мараплавец [[Барталамеў Дыяш]]. * [[1792]]: [[Геранёны]] (цяпер [[Іўеўскі раён]]) атрымалі герб. * [[1907]]: У [[Вільня|Вільні]] адбыўся з’езд настаўнікаў, на якім быў створаны [[Беларускі настаўніцкі саюз]]. * [[1938]]: У [[Мінск]]у адкрыўся Беларускі дзяржаўны тэатр оперы і балета (зараз [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]]). * [[1946]]: [[Іарданія]] абвешчана незалежнай дзяржавай. * [[1963]]: На 1-й канферэнцыі ўрадаў афрыканскіх краін у [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] створана [[Арганізацыя афрыканскага адзінства]]. * [[1979]]: Прэм’ера навукова-фантастычнага фільма жахаў [[Чужы (фільм)|«Чужы»]] адбылася ў [[ЗША]]. * [[1991]]: У Мінску пачаўся [[Першы Міжнародны кангрэс беларусістаў|I Міжнародны кангрэс беларусістаў]] (зав. [[27.5]]). * [[1992]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-кувейцкія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Кувейтам]]. * [[2001]]: [[Беларусь]] усталявала дыпламатычныя адносіны з [[Ісландыя]]й. * [[2014]]: [[Пётр Парашэнка]] абраны прэзідэнтам [[Украіна|Украіны]]. * [[2026]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. == Нарадзіліся == * [[1616]]: [[Карла Дольчы]], фларэнційскі мастак * [[1802]]: [[Фёдар Фёдаравіч Брант]], расійскі заолаг * [[1803]]: [[Ралф Уолда Эмерсан]], амерыканскі эсэіст, паэт, філосаф (пам. 27.4.[[1882]]) * [[1845]]: [[Эжэн Грасэ]], французскі і швейцарскі мастак * [[1889]]: [[Ігар Іванавіч Сікорскі|Ігар Сікорскі]], рускі і амерыканскі авіяканструктар, [[вучоны]], вынаходнік * [[1892]]: [[Іосіп Броз Ціта]], югаслаўскі вайсковы і палітычны дзеяч, шматгадовы лідар [[Югаславія|Югаславіі]] (пам. 4.5.[[1980]]) * [[1897]]: [[Джын Тані]], амерыканскі баксёр * [[1931]]: [[Георгій Міхайлавіч Грэчка|Георгій Грэчка]], савецкі [[касманаўт]], двойчы Герой Савецкага Саюза * [[1933]]: [[Рамуальд Іосіфавіч Клім|Рамуальд Клім]], беларускі спартсмен, рэкардсмен свету * [[1937]]: [[Сяргей Сідор]], беларускі географ, прафесар [[БДУ]] (пам. [[17.7]].[[1998]]) * [[1963]]: [[Майк Маерс]], канадскі акцёр == Памерлі == * [[986]]: [[Абдурахман ас-Суфі]], перасідскі астраном і матэматык * [[992]]: [[Мешка I]], князь палян з дынастыі Пястаў * [[1085]]: [[Грыгорый VII (Папа Рымскі)|Рыгор VII, Папа Рымскі]] * [[1261]]: [[Аляксандр IV]], [[Папы Рымскія|Папа Рымскі]] * [[1555]]: [[Гема Фрызіус]], нідэрландскі матэматык, урач * [[1681]]: [[Педра Кальдэрон дэ ла Барка]], іспанскі драматург * [[1798]]: [[Асмус Якаб Карстэнс]], дацкі і нямецкі мастак * [[1917]]: [[Максім Багдановіч]], беларускі [[паэт]], публіцыст, літаратурны крытык (нар. [[9.12]].[[1891]]) * [[1942]]: [[Іван Замоцін]], беларускі літаратуразнаўца (нар. [[1.11]].[[1873]]) * [[1956]]: [[Лембіт Раяла]], эстонскі акцёр * [[1958]]: [[Стэйн Стэйнар]], ісландскі паэт * [[1964]]: [[Васіль Залатароў]], беларускі [[кампазітар]] і педагог (нар. [[7.3]].[[1872]]) * [[1968]]: [[Францішак Кушаль]], беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч (нар. [[16.2]].[[1895]]) * [[1970]]: [[Мікола Абрамчык]], беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, прэзідэнт [[БНР]] (нар. [[16.8]].[[1903]]) * [[1983]]: [[Ідрыс I]], кароль [[Лівія|Лівіі]] (нар. 12.3.[[1890]]) * [[1987]]: [[Аўген Калубовіч|Аўген Калубовіч (Каханоўскі)]], беларускі гісторык, палітычны дзеяч, настаўнік (нар. [[5.3]].[[1910]]) * [[1995]]: [[Дані Рабен]], французская актрыса * [[2007]]: [[Уладзімір Каткоўскі]], вядомы карыстальнік беларускага Сеціва, заснавальнік [[Беларуская Вікіпедыя|Беларускай Вікіпедыі]] (нар. [[19.6]].[[1976]]) == Святкуюць == * {{Сцяг|Афрыканскі саюз}} [[Афрыканскі Саюз]]: Дзень Афрыкі * {{Сцяг|Іарданія}} [[Іарданія]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|525]] [[Катэгорыя:25 мая| ]] oh5fctcusmo5p1lu7jh1gt4c863nweu 0 607 5159776 5129973 2026-06-30T18:01:13Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159776 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''26 красавіка''' — сто шаснаццаты (сто семнаццаты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image:ChernobylMIR.jpg|thumb|Здымак Чарнобыльскай АЭС са станцыі Мір]] * [[1607]]: Заснаваны [[Джэймстаўн (Віргінія)|Джэймстаўн]] — першае англійскае паселішча на тэрыторыі сучасных [[ЗША]]. * [[1772]]: Расійскія войскі на чале з [[Аляксандр Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] авалодалі Кракаўскім замкам падчас вайны з [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыяй]]. * [[1828]]: Пачатак [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў]]. * [[1937]]: [[Бамбардзіроўка Гернікі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. * [[1964]]: Танганьіка, Занзібар і Пемба абвясцілі аб стварэнні [[Танзанія|Аб’яднанай Рэспублікі Танганьікі і Занзібара]]. * [[1966]]: [[Ташкенцкае землетрасенне]] з эпіцэнтрам у цэнтры горада. * [[1986]]: Здарылася [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС]]. * [[1996]]: «[[Чарнобыльскі шлях]]», прымеркаваны да 10-годдзя катастрофы, стаўся найбольш напружаным пунктам [[Мінская вясна|«Мінскай вясны — 96»]]. * [[2026]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. == Нарадзіліся == [[Выява:Eugene delacroix.jpg|thumb|right|120px|Эжэн Дэлакруа]] * [[121]]: [[Марк Аўрэлій]], рымскі імператар * [[1648]]: [[Педру II (кароль Партугаліі)|Педру II, кароль Партугаліі]] * [[1696]]: [[Фрэдэрык Міхал Чартарыйскі|Міхал Чартарыйскі]], дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, вялікі канцлер літоўскі (пам. [[13.8]].[[1775]]) * [[1711]]: [[Дэвід Юм]], шатландскі філосаф і гісторык * [[1730]]: [[Шарль Месье]], французскі астраном * [[1787]]: [[Людвіг Уланд]], нямецкі паэт * [[1798]]: [[Эжэн Дэлакруа]], французскі мастак * [[1863]]: [[Яўстафій Арлоўскі]], беларускі краязнавец, гісторык, педагог (пам. [[15.12]].[[1913]]) * [[1879]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытнаскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1898]]: [[Вісентэ Алейксандрэ]], іспанскі [[паэт]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 14.12.[[1984]]) * [[1900]]: [[Чарлз Рыхтэр]], амерыканскі фізік і сейсмолаг, які распрацаваў [[шкала Рыхтэра|шкалу]] для ацэнкі сілы землетрасенняў (пам. [[30.9]].[[1985]]) * [[1905]]: [[Жан Віго]], французскі кінарэжысёр * [[1929]]: [[Юрый Туронак]], беларускі дзеяч і гісторык * [[1930]]: [[Май-Ліс Раяла]], фінская балерына * [[1933]]: [[Георгій Паўлавіч Гурыновіч]], беларускі фізік == Памерлі == [[File:Lucy YankArmy cropped.jpg|thumb|left|120px|Люсіль Бол]] * [[757]]: [[Стэфан (II) III]], [[Папа Рымскі]] * [[1444]]: [[Рабер Кампен]], нідэрландскі жывапісец * [[1852]]: [[Шарль Валькенер]], французскі энтамолаг * [[1856]]: [[Пётр Чаадаеў]], рускі філосаф, пісьменнік, грамадскі дзеяч і публіцыст * [[1883]]: [[Напалеон Орда]], беларускі мастак, кампазітар, пісьменнік (нар. 11.2.1807) * [[1902]]: [[Імануэль Лазарус Фукс]], нямецкі матэматык * [[1910]]: [[Бьёрнсцьернэ Бьёрнсан]], нарвежскі пісьменнік, [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры]] * [[1938]]: [[Эдмунд Гусерль]], нямецкі філосаф, заснавальнік [[фенаменалогія|фенаменалогіі]] * [[1968]]: [[Джон Хартфілд]], нямецкі мастак, фатограф * [[1976]]: [[Андрэй Грэчка]], маршал Савецкага Саюза, міністр абароны СССР * [[1989]]: [[Люсіль Бол]], амерыканская актрыса * [[2002]]: [[Міхаіл Пташук]], беларускі кінарэжысёр, акцёр, прадзюсар (нар. 28.1.1943) * [[2005]]: [[Аўгуста Роа-Бастас]], парагвайскі пісьменнік == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Міжнародны дзень памяці пра Чарнобыльскую катастрофу]] * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень інтэлектуальнай уласнасці * {{ARM}}: Дзень пагранічніка * {{RUS}}: Дзень натарыята Расіі * {{TZA}}: Дзень аб’яднання <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|426]]</noinclude> [[Катэгорыя:26 красавіка| ]] b0hlmph1c7gj98nnrg6x7040r94nwnl 5159777 5159776 2026-06-30T18:01:50Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159777 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''26 красавіка''' — сто шаснаццаты (сто семнаццаты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image:ChernobylMIR.jpg|thumb|Здымак Чарнобыльскай АЭС са станцыі Мір]] * [[1607]]: Заснаваны [[Джэймстаўн (Віргінія)|Джэймстаўн]] — першае англійскае паселішча на тэрыторыі сучасных [[ЗША]]. * [[1772]]: Расійскія войскі на чале з [[Аляксандр Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] авалодалі Кракаўскім замкам падчас вайны з [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыяй]]. * [[1828]]: Пачатак [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў]]. * [[1937]]: [[Бамбардзіроўка Гернікі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. * [[1964]]: Танганьіка, Занзібар і Пемба абвясцілі аб стварэнні [[Танзанія|Аб’яднанай Рэспублікі Танганьікі і Занзібара]]. * [[1966]]: [[Ташкенцкае землетрасенне]] з эпіцэнтрам у цэнтры горада. * [[1986]]: Здарылася [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС]]. * [[1996]]: «[[Чарнобыльскі шлях]]», прымеркаваны да 10-годдзя катастрофы, стаўся найбольш напружаным пунктам [[Мінская вясна|«Мінскай вясны — 96»]]. * [[2026]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны на афіцыйных спаборніцтвах. == Нарадзіліся == [[Выява:Eugene delacroix.jpg|thumb|right|120px|Эжэн Дэлакруа]] * [[121]]: [[Марк Аўрэлій]], рымскі імператар * [[1648]]: [[Педру II (кароль Партугаліі)|Педру II, кароль Партугаліі]] * [[1696]]: [[Фрэдэрык Міхал Чартарыйскі|Міхал Чартарыйскі]], дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, вялікі канцлер літоўскі (пам. [[13.8]].[[1775]]) * [[1711]]: [[Дэвід Юм]], шатландскі філосаф і гісторык * [[1730]]: [[Шарль Месье]], французскі астраном * [[1787]]: [[Людвіг Уланд]], нямецкі паэт * [[1798]]: [[Эжэн Дэлакруа]], французскі мастак * [[1863]]: [[Яўстафій Арлоўскі]], беларускі краязнавец, гісторык, педагог (пам. [[15.12]].[[1913]]) * [[1879]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытнаскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1898]]: [[Вісентэ Алейксандрэ]], іспанскі [[паэт]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 14.12.[[1984]]) * [[1900]]: [[Чарлз Рыхтэр]], амерыканскі фізік і сейсмолаг, які распрацаваў [[шкала Рыхтэра|шкалу]] для ацэнкі сілы землетрасенняў (пам. [[30.9]].[[1985]]) * [[1905]]: [[Жан Віго]], французскі кінарэжысёр * [[1929]]: [[Юрый Туронак]], беларускі дзеяч і гісторык * [[1930]]: [[Май-Ліс Раяла]], фінская балерына * [[1933]]: [[Георгій Паўлавіч Гурыновіч]], беларускі фізік == Памерлі == [[File:Lucy YankArmy cropped.jpg|thumb|left|120px|Люсіль Бол]] * [[757]]: [[Стэфан (II) III]], [[Папа Рымскі]] * [[1444]]: [[Рабер Кампен]], нідэрландскі жывапісец * [[1852]]: [[Шарль Валькенер]], французскі энтамолаг * [[1856]]: [[Пётр Чаадаеў]], рускі філосаф, пісьменнік, грамадскі дзеяч і публіцыст * [[1883]]: [[Напалеон Орда]], беларускі мастак, кампазітар, пісьменнік (нар. 11.2.1807) * [[1902]]: [[Імануэль Лазарус Фукс]], нямецкі матэматык * [[1910]]: [[Бьёрнсцьернэ Бьёрнсан]], нарвежскі пісьменнік, [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры]] * [[1938]]: [[Эдмунд Гусерль]], нямецкі філосаф, заснавальнік [[фенаменалогія|фенаменалогіі]] * [[1968]]: [[Джон Хартфілд]], нямецкі мастак, фатограф * [[1976]]: [[Андрэй Грэчка]], маршал Савецкага Саюза, міністр абароны СССР * [[1989]]: [[Люсіль Бол]], амерыканская актрыса * [[2002]]: [[Міхаіл Пташук]], беларускі кінарэжысёр, акцёр, прадзюсар (нар. 28.1.1943) * [[2005]]: [[Аўгуста Роа-Бастас]], парагвайскі пісьменнік == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Міжнародны дзень памяці пра Чарнобыльскую катастрофу]] * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень інтэлектуальнай уласнасці * {{ARM}}: Дзень пагранічніка * {{RUS}}: Дзень натарыята Расіі * {{TZA}}: Дзень аб’яднання <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|426]]</noinclude> [[Катэгорыя:26 красавіка| ]] rn6oe4eao8zj2ccvge89eagxzg6v6vv 0 627 5159811 4985622 2026-06-30T20:48:40Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159811 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''27 верасня''' — дзвесце сямідзясяты (дзвесце семдзесят першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Pieter Snayers - Battle of Kircholm, 1605.jpg|thumb|150px|[[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмская бітва, 1605]]]] * [[1422]]: Паміж [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з аднаго боку, і [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскім Ордэнам]], з другога, заключаны [[Мельнскі мір]]. * [[1540]]: [[Папа Рымскі]] [[Павел III]] зацвердзіў статут [[езуіты|ордэна езуітаў]]. * [[1605]]: Войскі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмскай бітве]] разбілі шведскую армію. * [[1783]]: У [[Херсон]]е на ваду спушчаны першы карабель Чарнаморскага флоту Расіі «Слава Екатерине». * [[1791]]: [[Яўрэі|Яўрэям]] [[Францыя|Францыі]] дадзена французскае грамадзянства. * [[1821]]: [[Мексіка]] атрымала незалежнасць ад [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1920]]: Войскі [[С. Булак-Балаховіч]]а занялі [[Пінск]]. * [[1940]]: [[Германія]], [[Італія]] і [[Японія]] падпісалі ў [[Берлін]]е [[Траісты пакт]]. * [[1944]]: Пачаліся Маанзундская дэсантная аперацыя савецкіх войскаў і Белградская аперацыя савецкіх, балгарскіх і югаслаўскіх войскаў. * [[1977]]: Першы ток дала [[Чарнобыльская АЭС]]. * [[2009]]: 17-я чарговыя [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2009)|парламенцкія выбары]] ў Германіі. * [[2020]]: Пачалася [[Другая Карабахская вайна]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Stefan Batory (275249).jpg|thumb|left|100px|[[Стэфан Баторый]]]] * [[825]]: [[Ірментруда Арлеанская]], каралева Заходне-Франкскага каралеўства * [[1533]]: [[Стэфан Баторый]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. [[12.12]].[[1586]]) * [[1601]]: [[Людовік XIII]], кароль Францыі * [[1622]]: [[Карэл Дзюжардэн]], нідэрландскі мастак * [[1630]]: [[Міхаэль Вільман]], нямецкі мастак * [[1792]]: [[Джордж Крукшэнк]], англійскі мастак * [[1838]]: [[Лоўрэнс Саліван Рос]], амерыканскі палітык * [[1882]]: [[Міхал Кахановіч]], беларускі грамадскі дзеяч, [[педагог]] (пам. [[19.5]].[[1934]]) * [[1894]]: [[Ота Нагель]], нямецкі мастак * [[1901]]: [[Аляксандр Камара]], нямецкі мастак * [[1903]]: [[Вера Харужая]], дзяячка [[КПЗБ]] (пам. [[снежань|снеж.]] [[1942]]) * [[1906]]: [[Ірына Ждановіч]], беларуская артыстка (пам. [[3.12]].[[1994]]) * [[1909]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. [[2.10]].[[1937]]) * [[1910]]: [[Абрам Хаімавіч Шкляр|Абрам Шкляр]], беларускі географ, кліматолаг (пам. [[1.1]].[[1977]]) * [[1921]]: [[Міклаш Янча]], венгерскі кінарэжысёр * [[1925]]: [[Роберт Джэфры Эдвардс]], брытанскі навуковец-фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (2010) * [[1928]]: [[Элізабет Нойфельд]], амерыканска-французскі біяхімік * [[1932]]: [[Олівер Уільямсан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2009) * [[1936]]: [[Педра Куатрэкасас]], амерыканскі і іспанскі біяхімік * [[1947]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык (пам. [[13.10]].[[2004]]) * [[1958]]: [[Ірвін Уэлш]], шатландскі пісьменнік * [[1960]]: [[Жан-Марк Бар]], французскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] * [[1967]]: [[Юрась Цвірка]], беларускі акцёр * [[1976]]: [[Франчэска Тоці]], італьянскі футбаліст * [[1984]]: [[Аўрыл Лавін]], канадская спявачка == Памерлі == [[Файл:Edgar Germain Hilaire Degas 061.jpg|thumb|right|100px|[[Эдгар Дэга]]]] * [[1551]]: [[Ян Радзівіл (1516—1551)|Ян Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. [[1516]]) * [[1700]]: [[Інакенцій XII]], [[Папа Рымскі]] * [[1783]]: [[Эцьен Безу]], французскі [[матэматык]] * [[1900]]: [[Альберт Бернхард Франк]], нямецкі біёлаг * [[1917]]: [[Эдгар Дэга]], французскі [[мастак]] * [[1944]]: [[Канстанцін Быліч]], беларускі акцёр (нар. [[20.10]].[[1906]]) * [[1958]]: [[Аляксей Туранкоў]], беларускі [[кампазітар]] (нар. [[21.1]].[[1886]]) * [[1972]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[гісторык]] (нар. [[21.7]].[[1891]]) * [[1986]]: [[Кліфард Лі Бёртан]], бас-гітарыст гурта [[Metallica]] * [[1996]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч [[Афганістан]]а * [[2023]]: [[Майкл Гэмбан]], ірландскі і брытанскі акцёр == Святкуюць == <!--'''Міжнародныя:'''--> * {{Сцяг Зямлі}} [[Сусветны дзень турызму]], заснаваны Генеральнай асамблеяй [[Сусветная турысцкая арганізацыя|Сусветнай турысцкай арганізацыі]] ў [[1979]] годзе <!--'''Монанацыянальныя:'''--> * {{BEL}}, Свята Франкамоўнай культурнай супольнасці * {{RUS}}, Свята працаўніка дашкольных устаноў<!--, заснавана ў [[2004]] годзе--> * {{UKR}}, Дзень турызму <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|927]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 верасня| ]] 486s2sstzpzo16i7v0ixdxarfhlqpce 5159812 5159811 2026-06-30T20:50:37Z JerzyKundrat 174 5159812 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''27 верасня''' — дзвесце сямідзясяты (дзвесце семдзесят першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Pieter Snayers - Battle of Kircholm, 1605.jpg|thumb|150px|[[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмская бітва, 1605]]]] * [[1422]]: Паміж [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з аднаго боку, і [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскім Ордэнам]], з другога, заключаны [[Мельнскі мір]]. * [[1540]]: [[Папа Рымскі]] [[Павел III]] зацвердзіў статут [[езуіты|ордэна езуітаў]]. * [[1605]]: Войскі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмскай бітве]] разбілі шведскую армію. * [[1783]]: У [[Херсон]]е на ваду спушчаны першы карабель Чарнаморскага флоту Расіі «Слава Екатерине». * [[1791]]: [[Яўрэі|Яўрэям]] [[Францыя|Францыі]] дадзена французскае грамадзянства. * [[1821]]: [[Мексіка]] атрымала незалежнасць ад [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1920]]: Войскі [[С. Булак-Балаховіч]]а занялі [[Пінск]]. * [[1940]]: [[Германія]], [[Італія]] і [[Японія]] падпісалі ў [[Берлін]]е [[Траісты пакт]]. * [[1944]]: Пачаліся Маанзундская дэсантная аперацыя савецкіх войскаў і Белградская аперацыя савецкіх, балгарскіх і югаслаўскіх войскаў. * [[1977]]: Першы ток дала [[Чарнобыльская АЭС]]. * [[2009]]: 17-я чарговыя [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2009)|парламенцкія выбары]] ў Германіі. * [[2020]]: Пачалася [[Другая Карабахская вайна]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Stefan Batory (275249).jpg|thumb|left|120px|[[Стэфан Баторый]]]] * [[825]]: [[Ірментруда Арлеанская]], каралева Заходне-Франкскага каралеўства * [[1533]]: [[Стэфан Баторый]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. 12.12.1586) * [[1601]]: [[Людовік XIII]], кароль Францыі * [[1622]]: [[Карэл Дзюжардэн]], нідэрландскі мастак * [[1630]]: [[Міхаэль Вільман]], нямецкі мастак * [[1792]]: [[Джордж Крукшэнк]], англійскі мастак * [[1838]]: [[Лоўрэнс Саліван Рос]], амерыканскі палітык * [[1882]]: [[Міхал Кахановіч]], беларускі грамадскі дзеяч, [[педагог]] (пам. 19.5.1934) * [[1894]]: [[Ота Нагель]], нямецкі мастак * [[1901]]: [[Аляксандр Камара]], нямецкі мастак * [[1903]]: [[Вера Харужая]], дзяячка [[КПЗБ]] (пам. 1942) * [[1906]]: [[Ірына Ждановіч]], беларуская артыстка (пам. 3.12.1994) * [[1909]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. 2.10.1937) * [[1910]]: [[Абрам Хаімавіч Шкляр|Абрам Шкляр]], беларускі географ, кліматолаг (пам. 1.1.1977) * [[1921]]: [[Міклаш Янча]], венгерскі кінарэжысёр * [[1925]]: [[Роберт Джэфры Эдвардс]], брытанскі навуковец-фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (2010) * [[1928]]: [[Элізабет Нойфельд]], амерыканска-французскі біяхімік * [[1932]]: [[Олівер Уільямсан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2009) * [[1936]]: [[Педра Куатрэкасас]], амерыканскі і іспанскі біяхімік * [[1947]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык (пам. 13.10.2004) * [[1958]]: [[Ірвін Уэлш]], шатландскі пісьменнік * [[1960]]: [[Жан-Марк Бар]], французскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] * [[1967]]: [[Юрась Цвірка]], беларускі акцёр * [[1976]]: [[Франчэска Тоці]], італьянскі футбаліст * [[1984]]: [[Аўрыл Лавін]], канадская спявачка == Памерлі == [[Файл:Edgar Germain Hilaire Degas 061.jpg|thumb|right|120px|[[Эдгар Дэга]]]] * [[1551]]: [[Ян Радзівіл (1516—1551)|Ян Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1516) * [[1700]]: [[Інакенцій XII]], [[Папа Рымскі]] * [[1783]]: [[Эцьен Безу]], французскі [[матэматык]] * [[1900]]: [[Альберт Бернхард Франк]], нямецкі біёлаг * [[1917]]: [[Эдгар Дэга]], французскі [[мастак]] * [[1944]]: [[Канстанцін Быліч]], беларускі акцёр (нар. 20.10.1906) * [[1958]]: [[Аляксей Туранкоў]], беларускі [[кампазітар]] (нар. 21.1.1886) * [[1972]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[гісторык]] (нар. 21.7.1891) * [[1986]]: [[Кліфард Лі Бёртан]], бас-гітарыст гурта [[Metallica]] * [[1996]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч [[Афганістан]]а * [[2023]]: [[Майкл Гэмбан]], ірландскі і брытанскі акцёр == Святкуюць == <!--'''Міжнародныя:'''--> * {{Сцяг Зямлі}} [[Сусветны дзень турызму]], заснаваны Генеральнай асамблеяй [[Сусветная турысцкая арганізацыя|Сусветнай турысцкай арганізацыі]] ў [[1979]] годзе <!--'''Монанацыянальныя:'''--> * {{BEL}}, Свята Франкамоўнай культурнай супольнасці * {{RUS}}, Свята працаўніка дашкольных устаноў<!--, заснавана ў [[2004]] годзе--> * {{UKR}}, Дзень турызму <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|927]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 верасня| ]] k0hr7ggsvob2drzw9sbpu4j4xg5fz2i 5159813 5159812 2026-06-30T20:51:00Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159813 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''27 верасня''' — дзвесце сямідзясяты (дзвесце семдзесят першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Pieter Snayers - Battle of Kircholm, 1605.jpg|thumb|[[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмская бітва, 1605]]]] * [[1422]]: Паміж [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з аднаго боку, і [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскім Ордэнам]], з другога, заключаны [[Мельнскі мір]]. * [[1540]]: [[Папа Рымскі]] [[Павел III]] зацвердзіў статут [[езуіты|ордэна езуітаў]]. * [[1605]]: Войскі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмскай бітве]] разбілі шведскую армію. * [[1783]]: У [[Херсон]]е на ваду спушчаны першы карабель Чарнаморскага флоту Расіі «Слава Екатерине». * [[1791]]: [[Яўрэі|Яўрэям]] [[Францыя|Францыі]] дадзена французскае грамадзянства. * [[1821]]: [[Мексіка]] атрымала незалежнасць ад [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1920]]: Войскі [[С. Булак-Балаховіч]]а занялі [[Пінск]]. * [[1940]]: [[Германія]], [[Італія]] і [[Японія]] падпісалі ў [[Берлін]]е [[Траісты пакт]]. * [[1944]]: Пачаліся Маанзундская дэсантная аперацыя савецкіх войскаў і Белградская аперацыя савецкіх, балгарскіх і югаслаўскіх войскаў. * [[1977]]: Першы ток дала [[Чарнобыльская АЭС]]. * [[2009]]: 17-я чарговыя [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2009)|парламенцкія выбары]] ў Германіі. * [[2020]]: Пачалася [[Другая Карабахская вайна]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Stefan Batory (275249).jpg|thumb|left|120px|[[Стэфан Баторый]]]] * [[825]]: [[Ірментруда Арлеанская]], каралева Заходне-Франкскага каралеўства * [[1533]]: [[Стэфан Баторый]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. 12.12.1586) * [[1601]]: [[Людовік XIII]], кароль Францыі * [[1622]]: [[Карэл Дзюжардэн]], нідэрландскі мастак * [[1630]]: [[Міхаэль Вільман]], нямецкі мастак * [[1792]]: [[Джордж Крукшэнк]], англійскі мастак * [[1838]]: [[Лоўрэнс Саліван Рос]], амерыканскі палітык * [[1882]]: [[Міхал Кахановіч]], беларускі грамадскі дзеяч, [[педагог]] (пам. 19.5.1934) * [[1894]]: [[Ота Нагель]], нямецкі мастак * [[1901]]: [[Аляксандр Камара]], нямецкі мастак * [[1903]]: [[Вера Харужая]], дзяячка [[КПЗБ]] (пам. 1942) * [[1906]]: [[Ірына Ждановіч]], беларуская артыстка (пам. 3.12.1994) * [[1909]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. 2.10.1937) * [[1910]]: [[Абрам Хаімавіч Шкляр|Абрам Шкляр]], беларускі географ, кліматолаг (пам. 1.1.1977) * [[1921]]: [[Міклаш Янча]], венгерскі кінарэжысёр * [[1925]]: [[Роберт Джэфры Эдвардс]], брытанскі навуковец-фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (2010) * [[1928]]: [[Элізабет Нойфельд]], амерыканска-французскі біяхімік * [[1932]]: [[Олівер Уільямсан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2009) * [[1936]]: [[Педра Куатрэкасас]], амерыканскі і іспанскі біяхімік * [[1947]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык (пам. 13.10.2004) * [[1958]]: [[Ірвін Уэлш]], шатландскі пісьменнік * [[1960]]: [[Жан-Марк Бар]], французскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] * [[1967]]: [[Юрась Цвірка]], беларускі акцёр * [[1976]]: [[Франчэска Тоці]], італьянскі футбаліст * [[1984]]: [[Аўрыл Лавін]], канадская спявачка == Памерлі == [[Файл:Edgar Germain Hilaire Degas 061.jpg|thumb|right|120px|[[Эдгар Дэга]]]] * [[1551]]: [[Ян Радзівіл (1516—1551)|Ян Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1516) * [[1700]]: [[Інакенцій XII]], [[Папа Рымскі]] * [[1783]]: [[Эцьен Безу]], французскі [[матэматык]] * [[1900]]: [[Альберт Бернхард Франк]], нямецкі біёлаг * [[1917]]: [[Эдгар Дэга]], французскі [[мастак]] * [[1944]]: [[Канстанцін Быліч]], беларускі акцёр (нар. 20.10.1906) * [[1958]]: [[Аляксей Туранкоў]], беларускі [[кампазітар]] (нар. 21.1.1886) * [[1972]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[гісторык]] (нар. 21.7.1891) * [[1986]]: [[Кліфард Лі Бёртан]], бас-гітарыст гурта [[Metallica]] * [[1996]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч [[Афганістан]]а * [[2023]]: [[Майкл Гэмбан]], ірландскі і брытанскі акцёр == Святкуюць == <!--'''Міжнародныя:'''--> * {{Сцяг Зямлі}} [[Сусветны дзень турызму]], заснаваны Генеральнай асамблеяй [[Сусветная турысцкая арганізацыя|Сусветнай турысцкай арганізацыі]] ў [[1979]] годзе <!--'''Монанацыянальныя:'''--> * {{BEL}}, Свята Франкамоўнай культурнай супольнасці * {{RUS}}, Свята працаўніка дашкольных устаноў<!--, заснавана ў [[2004]] годзе--> * {{UKR}}, Дзень турызму <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|927]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 верасня| ]] 5c29zlij2c4ae8jzay1ryeo6sji7apg 5159814 5159813 2026-06-30T20:51:16Z JerzyKundrat 174 /* Памерлі */ 5159814 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''27 верасня''' — дзвесце сямідзясяты (дзвесце семдзесят першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Pieter Snayers - Battle of Kircholm, 1605.jpg|thumb|[[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмская бітва, 1605]]]] * [[1422]]: Паміж [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з аднаго боку, і [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскім Ордэнам]], з другога, заключаны [[Мельнскі мір]]. * [[1540]]: [[Папа Рымскі]] [[Павел III]] зацвердзіў статут [[езуіты|ордэна езуітаў]]. * [[1605]]: Войскі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Бітва пад Кірхгольмам|Кірхгольмскай бітве]] разбілі шведскую армію. * [[1783]]: У [[Херсон]]е на ваду спушчаны першы карабель Чарнаморскага флоту Расіі «Слава Екатерине». * [[1791]]: [[Яўрэі|Яўрэям]] [[Францыя|Францыі]] дадзена французскае грамадзянства. * [[1821]]: [[Мексіка]] атрымала незалежнасць ад [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1920]]: Войскі [[С. Булак-Балаховіч]]а занялі [[Пінск]]. * [[1940]]: [[Германія]], [[Італія]] і [[Японія]] падпісалі ў [[Берлін]]е [[Траісты пакт]]. * [[1944]]: Пачаліся Маанзундская дэсантная аперацыя савецкіх войскаў і Белградская аперацыя савецкіх, балгарскіх і югаслаўскіх войскаў. * [[1977]]: Першы ток дала [[Чарнобыльская АЭС]]. * [[2009]]: 17-я чарговыя [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2009)|парламенцкія выбары]] ў Германіі. * [[2020]]: Пачалася [[Другая Карабахская вайна]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Stefan Batory (275249).jpg|thumb|left|120px|[[Стэфан Баторый]]]] * [[825]]: [[Ірментруда Арлеанская]], каралева Заходне-Франкскага каралеўства * [[1533]]: [[Стэфан Баторый]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. 12.12.1586) * [[1601]]: [[Людовік XIII]], кароль Францыі * [[1622]]: [[Карэл Дзюжардэн]], нідэрландскі мастак * [[1630]]: [[Міхаэль Вільман]], нямецкі мастак * [[1792]]: [[Джордж Крукшэнк]], англійскі мастак * [[1838]]: [[Лоўрэнс Саліван Рос]], амерыканскі палітык * [[1882]]: [[Міхал Кахановіч]], беларускі грамадскі дзеяч, [[педагог]] (пам. 19.5.1934) * [[1894]]: [[Ота Нагель]], нямецкі мастак * [[1901]]: [[Аляксандр Камара]], нямецкі мастак * [[1903]]: [[Вера Харужая]], дзяячка [[КПЗБ]] (пам. 1942) * [[1906]]: [[Ірына Ждановіч]], беларуская артыстка (пам. 3.12.1994) * [[1909]]: [[Лукаш Калюга]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. 2.10.1937) * [[1910]]: [[Абрам Хаімавіч Шкляр|Абрам Шкляр]], беларускі географ, кліматолаг (пам. 1.1.1977) * [[1921]]: [[Міклаш Янча]], венгерскі кінарэжысёр * [[1925]]: [[Роберт Джэфры Эдвардс]], брытанскі навуковец-фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (2010) * [[1928]]: [[Элізабет Нойфельд]], амерыканска-французскі біяхімік * [[1932]]: [[Олівер Уільямсан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2009) * [[1936]]: [[Педра Куатрэкасас]], амерыканскі і іспанскі біяхімік * [[1947]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык (пам. 13.10.2004) * [[1958]]: [[Ірвін Уэлш]], шатландскі пісьменнік * [[1960]]: [[Жан-Марк Бар]], французскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] * [[1967]]: [[Юрась Цвірка]], беларускі акцёр * [[1976]]: [[Франчэска Тоці]], італьянскі футбаліст * [[1984]]: [[Аўрыл Лавін]], канадская спявачка == Памерлі == [[Файл:Edgar Germain Hilaire Degas 061.jpg|thumb|left|120px|[[Эдгар Дэга]]]] * [[1551]]: [[Ян Радзівіл (1516—1551)|Ян Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1516) * [[1700]]: [[Інакенцій XII]], [[Папа Рымскі]] * [[1783]]: [[Эцьен Безу]], французскі [[матэматык]] * [[1900]]: [[Альберт Бернхард Франк]], нямецкі біёлаг * [[1917]]: [[Эдгар Дэга]], французскі [[мастак]] * [[1944]]: [[Канстанцін Быліч]], беларускі акцёр (нар. 20.10.1906) * [[1958]]: [[Аляксей Туранкоў]], беларускі [[кампазітар]] (нар. 21.1.1886) * [[1972]]: [[Сымон Кандыбовіч]], беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[гісторык]] (нар. 21.7.1891) * [[1986]]: [[Кліфард Лі Бёртан]], бас-гітарыст гурта [[Metallica]] * [[1996]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч [[Афганістан]]а * [[2023]]: [[Майкл Гэмбан]], ірландскі і брытанскі акцёр == Святкуюць == <!--'''Міжнародныя:'''--> * {{Сцяг Зямлі}} [[Сусветны дзень турызму]], заснаваны Генеральнай асамблеяй [[Сусветная турысцкая арганізацыя|Сусветнай турысцкай арганізацыі]] ў [[1979]] годзе <!--'''Монанацыянальныя:'''--> * {{BEL}}, Свята Франкамоўнай культурнай супольнасці * {{RUS}}, Свята працаўніка дашкольных устаноў<!--, заснавана ў [[2004]] годзе--> * {{UKR}}, Дзень турызму <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|927]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 верасня| ]] mmbgfwwxh94lipwln8lhrsig7lbd2pp 0 676 5159683 4996725 2026-06-30T13:23:19Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159683 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''29 красавіка''' — сто дзевятнаццаты (сто дваццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:The royal family on the balcony (cropped).jpg|thumb|150px|Шлюб прынца Уільяма і Кейт Мідлтан]] * [[1386]]: Вялікі князь смаленскі [[Святаслаў Іванавіч]], які падтрымаў выступленне [[Андрэй Полацкі|Андрэя Полацкага]] супраць [[Ягайла|Ягайлы]], разгромлены пад [[Мсціслаў|Мсціславам]] (гл. [[Мсціслаўская бітва 1386]]). * [[1770]]: [[Джэймс Кук]] упершыню высадзіўся ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. * [[1859]]: Армейскі корпус лейтэнанта [[Сальвадор Урутыя|Сальвадора Урутыя]] разбіў рэвалюцыйную армію на чале з генералам [[Педра Леон]] непадалёку ад [[Ля Серэна|Ля Серэны]] ў [[Чылі]]. * [[1952]]: Уступіў у сілу дагавор пра стварэнне блока [[АНЗЮС]]. * [[1959]]: [[Далай-лама XIV]] ў выгнанні стварыў [[Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|Цэнтральную тыбецкую адміністрацыю]]. * [[1966]]: [[Уладзімір Караткевіч]] завершыў раман «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]». * [[1984]]: [[Фаніпаль|Фаніпалю]] нададзены статус [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі|гарадскога пасёлка]]. * [[1997]]: Створана [[Арганізацыя па забароне хімічнай зброі]]. * [[2011]]: [[Шлюб прынца Уільяма і Кейт Мідлтан]]. == Нарадзіліся == [[Файл:KarlDrais.jpg|thumb|150px|left|Карл Дрэз]] * [[1686]]: [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіль Тацішчаў]], рускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. [[26.7]].[[1750]]) * [[1688]]: [[Шарль-Нікаля Кашэн (Старэйшы)]], французскі гравёр * [[1727]]: [[Жан-Жорж Навер]], французскі балетны танцор * [[1762]]: [[Жан-Батыст Журдан]], маршал Францыі * [[1785]]: [[Карл Дрэз]], нямецкі вынаходнік * [[1818]]: [[Аляксандр ІІ]], расійскі імператар (пам. 1(13).3.[[1881]]) * [[1854]]: [[Анры Пуанкарэ]], французскі матэматык * [[1882]]: [[Агюст Эрбен]], французскі мастак * [[1884]]: [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|Самуіл Агурскі]], беларускі і яўрэйскі гісторык * [[1899]]: [[Дзюк Элінгтан]], амерыканскі кампазітар * [[1901]]: [[Хірахіта]], японскі імператар * [[1919]]: [[Жэрар Уры]], французскі кінарэжысёр * [[1921]]: [[Мікола Ермаловіч]], беларускі гісторык і пісьменнік (пам. [[5.3]].[[2000]]) * [[1924]]: [[Зізі Жанмер]], французская балерына * [[1930]]: [[Жан Рашфор]], французскі акцёр * [[1935]]: [[Андрэй Анатольевіч Залізняк|Андрэй Залізняк]], расійскі даследчык гістарычнай лінгвістыкі, акадэмік РАН * [[1936]]: [[Зубін Мета]], індыйскі дырыжор * [[1940]]: [[Пітэр Дайманд]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2010) * [[1945]]: [[Тамі Тэрэл]], амерыканская спявачка * [[1958]]: [[Мішэль Пфайфер]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Файл:Yefim Karskiy c1890s.jpg|thumb|150px|Яўхім Карскі]] * [[1380]]: [[Кацярына Сіенская]], каталіцкая святая * [[1417]]: [[Людовік II Анжуйскі]] * [[1703]]: [[Казімір Уладзіслаў Сапега]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч [[ВКЛ]] (нар. [[1650]]) * [[1790]]: [[Шарль-Нікаля Кашэн (Малодшы)]], французскі мастак * [[1880]]: [[Франц Эйбль]], аўстрыйскі мастак * [[1924]]: [[Міхаіл Пліс]], праваслаўны святар, прыхільнік беларусізацыі царквы (нар. [[15.8]].[[1858]]) * [[1931]]: [[Яўхім Карскі]], беларускі філолаг і этнограф (нар. [[20.12]].[[1860]]) * [[1953]]: [[Майсей Кіслінг]], французскі мастак * [[1980]]: [[Альфрэд Хічкак]], англійскі кінарэжысёр (нар. 13.8.[[1899]]) * [[1990]]: [[Юрый Жывіца]], беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменнік * [[2002]]: [[Ігар Гермянчук]], беларускі журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч * [[2008]]: [[Альберт Гофман]], швейцарскі хімік == Святкуюць == * {{Сцяг ЮНЕСКА}} [[ЮНЕСКА]], Міжнародны дзень танца * {{Сцяг Даніі}} [[Данія]], Дзень нараджэння прынцэсы Бенедыкты <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|429]] </noinclude> [[Катэгорыя:29 красавіка| ]] 7am5u6x74fctp8zj6i0wdwi8f7qcwe0 5159684 5159683 2026-06-30T13:24:36Z JerzyKundrat 174 5159684 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''29 красавіка''' — сто дзевятнаццаты (сто дваццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:The royal family on the balcony (cropped).jpg|thumb|150px|Шлюб прынца Уільяма і Кейт Мідлтан]] * [[1386]]: Вялікі князь смаленскі [[Святаслаў Іванавіч]], які падтрымаў выступленне [[Андрэй Полацкі|Андрэя Полацкага]] супраць [[Ягайла|Ягайлы]], разгромлены пад [[Мсціслаў|Мсціславам]] (гл. [[Мсціслаўская бітва 1386]]). * [[1770]]: [[Джэймс Кук]] упершыню высадзіўся ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. * [[1859]]: Армейскі корпус лейтэнанта [[Сальвадор Урутыя|Сальвадора Урутыя]] разбіў рэвалюцыйную армію на чале з генералам [[Педра Леон]] непадалёку ад [[Ля Серэна|Ля Серэны]] ў [[Чылі]]. * [[1952]]: Уступіў у сілу дагавор пра стварэнне блока [[АНЗЮС]]. * [[1959]]: [[Далай-лама XIV]] ў выгнанні стварыў [[Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|Цэнтральную тыбецкую адміністрацыю]]. * [[1966]]: [[Уладзімір Караткевіч]] завершыў раман «[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]». * [[1984]]: [[Фаніпаль|Фаніпалю]] нададзены статус [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі|гарадскога пасёлка]]. * [[1997]]: Створана [[Арганізацыя па забароне хімічнай зброі]]. * [[2011]]: [[Шлюб прынца Уільяма і Кейт Мідлтан]]. == Нарадзіліся == [[Файл:KarlDrais.jpg|thumb|150px|left|Карл Дрэз]] * [[1686]]: [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіль Тацішчаў]], рускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. 26.7.1750) * [[1688]]: [[Шарль-Нікаля Кашэн (Старэйшы)]], французскі гравёр * [[1727]]: [[Жан-Жорж Навер]], французскі балетны танцор * [[1762]]: [[Жан-Батыст Журдан]], маршал Францыі * [[1785]]: [[Карл Дрэз]], нямецкі вынаходнік * [[1818]]: [[Аляксандр ІІ]], расійскі імператар (пам. 1(13).3.1881) * [[1854]]: [[Анры Пуанкарэ]], французскі матэматык * [[1882]]: [[Агюст Эрбен]], французскі мастак * [[1884]]: [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|Самуіл Агурскі]], беларускі і яўрэйскі гісторык * [[1899]]: [[Дзюк Элінгтан]], амерыканскі кампазітар * [[1901]]: [[Хірахіта]], японскі імператар * [[1919]]: [[Жэрар Уры]], французскі кінарэжысёр * [[1921]]: [[Мікола Ермаловіч]], беларускі гісторык і пісьменнік (пам. 5.3.2000) * [[1924]]: [[Зізі Жанмер]], французская балерына * [[1930]]: [[Жан Рашфор]], французскі акцёр * [[1935]]: [[Андрэй Анатольевіч Залізняк|Андрэй Залізняк]], расійскі даследчык гістарычнай лінгвістыкі, акадэмік РАН * [[1936]]: [[Зубін Мета]], індыйскі дырыжор * [[1940]]: [[Пітэр Дайманд]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2010) * [[1945]]: [[Тамі Тэрэл]], амерыканская спявачка * [[1958]]: [[Мішэль Пфайфер]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Файл:Yefim Karskiy c1890s.jpg|thumb|150px|Яўхім Карскі]] * [[1380]]: [[Кацярына Сіенская]], каталіцкая святая * [[1417]]: [[Людовік II Анжуйскі]] * [[1703]]: [[Казімір Уладзіслаў Сапега]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч [[ВКЛ]] (нар. 1650) * [[1790]]: [[Шарль-Нікаля Кашэн (Малодшы)]], французскі мастак * [[1880]]: [[Франц Эйбль]], аўстрыйскі мастак * [[1924]]: [[Міхаіл Пліс]], праваслаўны святар, прыхільнік беларусізацыі царквы (нар. 15.8.1858) * [[1931]]: [[Яўхім Карскі]], беларускі філолаг і этнограф (нар. 20.12.1860) * [[1953]]: [[Майсей Кіслінг]], французскі мастак * [[1980]]: [[Альфрэд Хічкак]], англійскі кінарэжысёр (нар. 13.8.1899) * [[1990]]: [[Юрый Жывіца]], беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменнік * [[2002]]: [[Ігар Гермянчук]], беларускі журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч * [[2008]]: [[Альберт Гофман]], швейцарскі хімік == Святкуюць == * {{Сцяг ЮНЕСКА}} [[ЮНЕСКА]], Міжнародны дзень танца * {{Сцяг Даніі}} [[Данія]], Дзень нараджэння прынцэсы Бенедыкты <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|429]] </noinclude> [[Катэгорыя:29 красавіка| ]] b1hygccd3ueeju4203768ji1qvtx7t8 0 680 5159799 5097438 2026-06-30T20:29:55Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159799 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}}</noinclude> '''29 мая''' ('''29 траўня''') — сто сорак дзевяты (сто пяцідзесяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[363]]: Рымскі імператар Юліян атрымаў перамогу над [[дзяржава Сасанідаў|Сасанідамі]] пры Ктэсіфоне. * [[757]]: [[Павел I (Папа Рымскі)|Павел I]] стаў 93-м [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] * [[1108]]: Бітва пры Уклесе паміж войскамі кастыльцаў і альмаравідамі. * [[1176]]: [[Ламбардская ліга|Ламбардскае]] войска атрымала пабеду над ўзброеннымі сіламі [[Фрыдрых I Барбароса|Фрыдрыха I Барбаросы]] ў [[Бітва пры Леньяна|бітве пры Леньяна]] * [[1453]]: [[Канстанцінопаль]] пасля аблогі захоплены войскамі [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], перастала існаваць [[Візантыйская імперыя]]. * [[1536]]: [[Замак Шыён]] пасля двухдзённай аблогі узяты бернцамі, Франсуа Банівар вызвалены. * [[1682]]: На рускі сталец селі малалетнія [[Іван Аляксеевіч|Іван V]] і [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]]. * [[1717]]: У Паўднёвай Амерыцы заснавана віцэ-каралеўства [[Новая Гранада]]. * [[1802]]: <!--Фізік і электратэхнік-самавучка, будучы акадэмік-->[[Васілій Уладзіміравіч Пятроў|Васіль Пятроў]] адкрыў з’яву [[Электрычная дуга|электрычнай дугі]] і паказаў магчымасць яе выкарыстання. * [[1832]]: У [[Канада|Канадзе]] афіцыйна адкрыты канал Рыдо, які злучае [[Атава (рака)|раку Атава]] з [[Антарыа (возера)|возерам Антарыа]]. * [[1848]]: [[Вісконсін]] становіцца штатам ЗША. * [[1885]]: У [[Гродна|Гродне]] адбыўся [[Пажар 1885 года ў Гродне|моцны пажар]], які спаліў большую частку [[Стары горад (Гродна)|старога горада]]<!--і карэнным чынам змяніў аблічча горада-->. * [[1946]]: Заснаваны [[Мінскі трактарны завод]] * [[1990]]: [[Барыс Ельцын]] абраны старшынём Вярхоўнага Савета [[РСФСР]]. * [[1992]]: У [[Беларусь|Беларусі]] паралельна з [[Савецкі рубель|савецкім рублём]] уведзены ў абарачэнне [[Беларускі рубель|разліковыя білеты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]]. * [[2002]]: [[Іерусалім]] абвешчаны сталіцай [[Палесцінская аўтаномія|Палесцінскай аўтаноміі]]. * [[2026]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». == Нарадзіліся == [[Файл:Albeniz i Jack.jpeg|thumb|left|120px|Ісак Альбеніс]] * [[189]]: [[Луцый Публій Септымій Гета]], рымскі імператар * [[1439]]: [[Пій III|Пій III, Папа Рымскі]] * [[1630]]: [[Карл II Сцюарт]], кароль Англіі і Шатландыі * [[1782]]: [[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў|Міхаіл Варанцоў]], рускі князь, фельдмаршал * [[1787]]: [[Канстанцін Бацюшкаў]], рускі [[паэт]] * [[1830]]: [[Луіза Мішэль]], французская рэвалюцыянерка, пісьменніца, педагог * [[1855]]: [[Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі|Аляксандр Шыманоўскі]], беларускі этнограф і фалькларыст (пам. 1918) * [[1855]]: [[Дэвід Брус]], брытанскі бактэрыёлаг * [[1860]]: [[Ісак Альбеніс]], іспанскі [[кампазітар]] * [[1873]]: [[Рудольф Тобіяс]], эстонскі кампазітар * [[1874]]: [[Гільберт Кійт Чэстэртан]], брытанскі [[пісьменнік]], журналіст і літаратуразнаўца * [[1880]]: [[Освальд Шпенглер]], нямецкі філосаф, гісторык, культуролаг (пам. 8.5.1936) * [[1917]]: [[Джон Фіцджэральд Кенэдзі]], 35-ы прэзідэнт [[ЗША]] * [[1922]]: [[Яніс Ксенакіс]], французскі кампазітар * [[1929]]: [[Пітэр Хігс]], брытанскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы * [[1933]]: [[Мікола Гайдук]], беларускі пісьменнік, [[журналіст]], краязнавец, настаўнік (пам. 2.9.1998) * [[1939]]: [[Людміла Іванаўна Пісарава|Людміла Пісарава]], беларуская актрыса * [[1953]]: [[Аляксандр Абдулаў]], расійскі [[акцёр]] (пам. 3.1.2008) * [[1957]]: [[Жан-Крыстоф Ёкоз]], французскі матэматык * [[1976]]: [[Сяргей Ляховіч]], беларускі баксёр * [[1977]]: [[Святлана Зелянкоўская]], беларуская актрыса * [[1983]]: [[Андрэй Аляксандравіч Гарбуноў|Андрэй Гарбуноў]], беларускі футбаліст * [[1986]]: [[Дар'я Кустава]], беларуская тэнісістка == Памерлі == [[Файл:Mikołaj Radziwiłł Czarny.JPG|thumb|120px|Мікалай Радзівіл «Чорны»]] * [[1259]]: [[Крыстафер I (кароль Даніі)|Крыстафер I]], кароль дацкі * [[1565]]: [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалай Радзівіл «Чорны»]], [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] дзяржаўны, палітычны, культурны і рэлігійны дзеяч (нар. 4.2.1515) * [[1829]]: [[Гемфры Дэві]], англійскі [[хімік]] і [[фізік]] * [[1847]]: [[Эмануэль Грушы]], маршал [[Францыя|Францыі]] * [[1861]]: [[Іаахім Лялевель]], польскі гісторык (нар. 22.3.1786) * [[1920]]: [[Фабіян Шантыр]], беларускі публіцыст, празаік, паэт, перакладчык, грамадскі і дзяржаўны дзеяч (нар. 23.1(4.2).1887) * [[1958]]: [[Хуан Рамон Хіменес]], іспанскі пісьменнік * [[1970]]: [[Ева Гесэ]], амерыканская мастачка і скульптар * [[1979]]: [[Мэры Пікфард]], актрыса тэатра і кіно * [[2008]]: [[Валянцін Рабцэвіч]], беларускі археолаг і нумізмат (нар. 26.11.1934) * [[2011]]: [[Ферэнц Мадл]], 2-і прэзідэнт [[Венгрыя|Венгрыі]] == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: Міжнародны дзень міратворцаў ААН {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|529]] </noinclude> [[Катэгорыя:29 мая| ]] mlwitxfnjvxq4k1chzg65vigd2hje8p 0 683 5159765 5074201 2026-06-30T17:52:24Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159765 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''29 студзеня''' — дваццаць дзявяты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:CapeHorn.jpg|thumb|[[Мыс Горн]].]] * [[474]]: Пасля смерці [[Візантыйскі імператар|візантыйскага імператара]] [[Леў I Макела|Льва I]] імператарам стаў ягоны ўнук [[Леў II]]. Але паколькі яму было толькі каля сямі гадоў, ягоны бацька становіцца суправіцелем пад імем [[Флавій Зянон|Зянон]]. * [[904]]: [[Сергій III (Папа Рымскі)|Сергій III]] становіцца 119-м [[Папа рымскі|Папам Рымскім]]. З яго [[пантыфікат]]ам звязан пачатак перыяду [[Парнакратыя|Парнакратыі]]. * [[1616]]: Галандскія мараплаўцы [[Якаб Лемер]] і [[Вілем Карнеліс Схаўтэн]] адкрылі крайні паўднёвы пункт [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] — [[мыс Горн]]. * [[1635]]: Кардынал [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэлье]] заснаваў Французскую акадэмію навук. * [[1864]]: У [[Вільня|Вільні]] арыштаваны [[Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі]]. * [[1886]]: [[Карл Бенц]] запатэнтаваў свой першы [[аўтамабіль]]. * [[1932]]: З канвеера Ніжагародскага аўтамабільнага завода сышоў першы грузавы аўтамабіль [[ГАЗ-АА|НАЗ-АА]]. * [[1960]]: Створана першая штучная [[ныркі|нырка]]. * [[1977]]: Заснаваны [[Беларускі навукова-даследчы інстытут кардыялогіі]]. * [[1991]]: Заснавана [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. * [[2025]]: [[Ахмед Хусейн аш-Шараа]] абвешчаны Прэзідэнтам [[Сірыя|Сірыі]] на пераходны перыяд. * [[2026]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. == Нарадзіліся == [[Файл:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|120px|thumb|left|Антон Чэхаў]] * [[1720]]: [[Францішак Багамолец]], польскі і беларускі драматург, публіцыст, выдавец (пам. 24.10.1784) * [[1737]]: [[Томас Пейн]], амерыканскі публіцыст, «хросны бацька» ЗША (пам. 8.6.1809) * [[1767]]: [[Анн-Луі Жырадэ-Трыязон]], французскі мастак * [[1846]]: [[Караль Станіслаў Альшэўскі|Караль Альшэўскі]], польскі [[фізік]] і [[хімік]] (пам. 24.3.1915) * [[1856]]: [[Аляксандр Брукнер]], польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца (пам. 24.5.1939) * [[1860]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік і драматург (пам. 2.7.1904) * [[1866]]: [[Рамэн Ралан]], французскі празаік (пам. 30.12.1944) * [[1868]]: [[Альбін Эгер-Лінц]], аўстрыйскі жывапісец * [[1878]]: [[Уладзімір Самойла]], беларускі публіцыст, літаратурны крытык, філосаф (пам. 1941) * [[1882]]: [[Тадэвуш Макоўскі]], польскі мастак * [[1884]]: [[Антон Луцкевіч]], беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (пам. 23.3.1942) * [[1924]]: [[Арцём Яфімавіч Баханькоў|Арцём Баханькоў]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. 12.8.2001), [[доктар філалагічных навук]], [[прафесар]] * [[1926]]: [[Абдус Салам]], пакістанскі фізік-тэарэтык (пам. 21.11.1996) * [[1929]]: [[Эліа Петры]], італьянскі кінарэжысёр * [[1931]]: [[Ферэнц Мадл]], 2-і прэзідэнт Венгрыі * [[1935]]: [[Фрэд Юсі]], эстонскі заолаг * [[1951]]: [[Яўген Пятровіч Кушнароў|Яўген Кушнароў]], украінскі палітык * [[1956]]: [[Сяргей Бароўскі]], беларускі футбаліст і трэнер * [[1985]]: [[Ізабель Лукас]], аўстралійская актрыса * [[1985]]: [[Марк Газоль]], іспанскі баскетбаліст * [[2004]]: [[Эрыён Найтан]], амерыканскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Файл:Allen w dulles.jpg|120px|thumb|Ален Далес]] * [[1430]]: [[Андрэй Рублёў]], рускі іканапісец (нар. каля 1360—1370) * [[1730]]: [[Пётр II|Пётр II, імператар расійскі]] * [[1820]]: [[Георг III|Георг III, кароль брытанскі]] * [[1888]]: [[Эдвард Лір]], англійскі мастак і паэт (нар. 12.5.1812) * [[1901]]: [[Юліус Зэер]], чэшскі паэт (нар. 26.4.1841) * [[1919]]: [[Рыхард Берг]], шведскі мастак * [[1969]]: [[Ален Далес]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў ЦРУ (нар. 7.4.1893) * [[2012]]: [[Оскар Луіджы Скальфара]], прэзідэнт Італіі (нар. 9.9.1918) * [[2016]]: [[Жак Рывет]], французскі кінарэжысёр * [[2024]]: [[Сандра Міла]], італьянская актрыса == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Малдова}}, Дзень працаўнікоў пракуратуры. * {{Сцягафікацыя|Украіна}}, Дзень працаўнікоў пажарнай аховы. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|129]] [[Катэгорыя:29 студзеня| ]] </noinclude> 4idl5b9enbmqdirk4ear20w77n2fpzs 5159845 5159765 2026-07-01T06:44:49Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159845 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''29 студзеня''' — дваццаць дзявяты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:CapeHorn.jpg|thumb|[[Мыс Горн]].]] * [[474]]: Пасля смерці [[Візантыйскі імператар|візантыйскага імператара]] [[Леў I Макела|Льва I]] імператарам стаў ягоны ўнук [[Леў II]]. Але паколькі яму было толькі каля сямі гадоў, ягоны бацька становіцца суправіцелем пад імем [[Флавій Зянон|Зянон]]. * [[904]]: [[Сергій III (Папа Рымскі)|Сергій III]] становіцца 119-м [[Папа рымскі|Папам Рымскім]]. З яго [[пантыфікат]]ам звязан пачатак перыяду [[Парнакратыя|Парнакратыі]]. * [[1616]]: Галандскія мараплаўцы [[Якаб Лемер]] і [[Вілем Карнеліс Схаўтэн]] адкрылі крайні паўднёвы пункт [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] — [[мыс Горн]]. * [[1635]]: Кардынал [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэлье]] заснаваў Французскую акадэмію навук. * [[1864]]: У [[Вільня|Вільні]] арыштаваны [[Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі]]. * [[1886]]: [[Карл Бенц]] запатэнтаваў свой першы [[аўтамабіль]]. * [[1932]]: З канвеера Ніжагародскага аўтамабільнага завода сышоў першы грузавы аўтамабіль [[ГАЗ-АА|НАЗ-АА]]. * [[1960]]: Створана першая штучная [[ныркі|нырка]]. * [[1977]]: Заснаваны [[Беларускі навукова-даследчы інстытут кардыялогіі]]. * [[1991]]: Заснавана [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. * [[2023]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] у дзясяты раз перамог у адзіночным разрадзе ў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. * [[2025]]: [[Ахмед Хусейн аш-Шараа]] абвешчаны Прэзідэнтам [[Сірыя|Сірыі]] на пераходны перыяд. * [[2026]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. == Нарадзіліся == [[Файл:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|120px|thumb|left|Антон Чэхаў]] * [[1720]]: [[Францішак Багамолец]], польскі і беларускі драматург, публіцыст, выдавец (пам. 24.10.1784) * [[1737]]: [[Томас Пейн]], амерыканскі публіцыст, «хросны бацька» ЗША (пам. 8.6.1809) * [[1767]]: [[Анн-Луі Жырадэ-Трыязон]], французскі мастак * [[1846]]: [[Караль Станіслаў Альшэўскі|Караль Альшэўскі]], польскі [[фізік]] і [[хімік]] (пам. 24.3.1915) * [[1856]]: [[Аляксандр Брукнер]], польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца (пам. 24.5.1939) * [[1860]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік і драматург (пам. 2.7.1904) * [[1866]]: [[Рамэн Ралан]], французскі празаік (пам. 30.12.1944) * [[1868]]: [[Альбін Эгер-Лінц]], аўстрыйскі жывапісец * [[1878]]: [[Уладзімір Самойла]], беларускі публіцыст, літаратурны крытык, філосаф (пам. 1941) * [[1882]]: [[Тадэвуш Макоўскі]], польскі мастак * [[1884]]: [[Антон Луцкевіч]], беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (пам. 23.3.1942) * [[1924]]: [[Арцём Яфімавіч Баханькоў|Арцём Баханькоў]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. 12.8.2001), [[доктар філалагічных навук]], [[прафесар]] * [[1926]]: [[Абдус Салам]], пакістанскі фізік-тэарэтык (пам. 21.11.1996) * [[1929]]: [[Эліа Петры]], італьянскі кінарэжысёр * [[1931]]: [[Ферэнц Мадл]], 2-і прэзідэнт Венгрыі * [[1935]]: [[Фрэд Юсі]], эстонскі заолаг * [[1951]]: [[Яўген Пятровіч Кушнароў|Яўген Кушнароў]], украінскі палітык * [[1956]]: [[Сяргей Бароўскі]], беларускі футбаліст і трэнер * [[1985]]: [[Ізабель Лукас]], аўстралійская актрыса * [[1985]]: [[Марк Газоль]], іспанскі баскетбаліст * [[2004]]: [[Эрыён Найтан]], амерыканскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Файл:Allen w dulles.jpg|120px|thumb|Ален Далес]] * [[1430]]: [[Андрэй Рублёў]], рускі іканапісец (нар. каля 1360—1370) * [[1730]]: [[Пётр II|Пётр II, імператар расійскі]] * [[1820]]: [[Георг III|Георг III, кароль брытанскі]] * [[1888]]: [[Эдвард Лір]], англійскі мастак і паэт (нар. 12.5.1812) * [[1901]]: [[Юліус Зэер]], чэшскі паэт (нар. 26.4.1841) * [[1919]]: [[Рыхард Берг]], шведскі мастак * [[1969]]: [[Ален Далес]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў ЦРУ (нар. 7.4.1893) * [[2012]]: [[Оскар Луіджы Скальфара]], прэзідэнт Італіі (нар. 9.9.1918) * [[2016]]: [[Жак Рывет]], французскі кінарэжысёр * [[2024]]: [[Сандра Міла]], італьянская актрыса == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Малдова}}, Дзень працаўнікоў пракуратуры. * {{Сцягафікацыя|Украіна}}, Дзень працаўнікоў пажарнай аховы. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|129]] [[Катэгорыя:29 студзеня| ]] </noinclude> j8g7kju8sbzjbr1jyjeu3huo2xlllqb 0 693 5159770 4804450 2026-06-30T17:56:50Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159770 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''2 сакавіка''' — шэсцьдзесят першы (шэсцьдзесят другі ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[986]]: [[Людовік V (кароль Францыі)|Людовік V]] стаў адзіным каралём [[Заходне-Франкскае каралеўства|Заходне-Франкскага каралеўства]]. Ён быў апошнім прадстаўніком дынастыі [[Каралінгі|Каралінгаў]]. * [[1606]]: Адкрыты [[востраў Суэйнс]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]]. * [[1807]]: Забарона [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсам]] [[ЗША]] ўвозу [[Рабства|нявольнікаў]]. * [[1836]]: Абвяшчэнне незалежнасці [[Тэхас|Тэхаса]] ад [[Мексіка|Мексікі]]. * [[1855]]: [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] становіцца імператарам [[Расійская імперыя|Расіі]]. * [[1939]]: Пачатак пантыфікату Папы Рымскага [[Пій XII|Пія XII]]. * [[1975]]: [[Здарэнне на пешаходным мосце ў Гомелі (1975)|Здарэнне з цісканінай на пешаходным мосце ў Гомелі]]. * [[1982]]: Пачалася вайна паміж [[Вялікабрытанія]]й і [[Аргенціна]]й з-за [[Фалкледнскія астравы|Фалклендскіх астравоў]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Польшча]]й. * [[1994]]: [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны Савет Беларусі]] пpагаласаваў за пpэзідэнцкyю фоpмy кipавання. * [[2026]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». == Нарадзіліся == * [[1459]]: [[Адрыян VI|Адрыян VI, Папа Рымскі]] (пам. 14.9.1523) * [[1562]]: [[Крыштаф Дарагастайскі]], вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, доктар медыцыны (пам. 3.8.1615) * [[1642]]: [[Клаўдзіа Каэльё]], іспанскі мастак * [[1707]]: [[Луі-Мішэль ван Лоа]], французскі жывапісец * [[1793]]: [[Сэм Х’юстан]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1800]]: [[Яўген Баратынскі]], рускі паэт * [[1824]]: [[Бедржых Сметана]], чэшскі [[кампазітар]], піяніст і [[дырыжор]] (пам. 12.5.1884) * 1824: [[Канстанцін Дзмітрыевіч Ушынскі|Канстанцін Ушынскі]], рускі педагог * [[1829]]: [[Альфрэд Брэм]], нямецкі заолаг * [[1859]]: [[Шолам-Алейхем]], яўрэйскi пiсьменнiк (пам. 13.5.1916) * [[1896]]: [[Станіслаў Глякоўскі]], каталіцкі святар, беларускі рэлігійна-грамадскі дзеяч, выдавец (пам. 1941) * [[1918]]: [[Алесь Бачыла]], беларускі паэт (пам. 1983) * [[1924]]: [[Міхаэль Села]], ізраільскі вучоны ў галіне хімічнай імуналогіі * [[1926]]: [[Валеры Жыскар д’Эстэн]], прэзідэнт [[Францыя|Францыі]] ў 1974—1981 гг. * [[1931]]: [[Абдэль Азіз Бутэфліка]], прэзідэнт [[Алжыр]]а * [[1931]]: [[Міхаіл Гарбачоў]], прэзідэнт [[СССР]] * [[1931]]: [[Леніна Мікалаеўна Міронава|Леніна Міронава]], беларускі [[архітэктар]], педагог, мастацтвазнаўца * [[1938]]: [[Вячаслаў Міхайлавіч Зайцаў|Вячаслаў Зайцаў]], расійскi мадэльер * [[1938]]: [[Рыкарда Лагас]], 33-і прэзідэнт Чылі * [[1942]]: [[Лу Рыд]], амерыканскі музыкант * [[1963]]: [[Энтані Албаніз]], прэм'ер-міністр Аўстраліі * [[1968]]: [[Дэніел Крэйг]], англійскі акцёр * [[1973]]: [[Дзеян Бодзірага]], сербскі баскетбаліст == Памерлі == * [[1603]]: [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанцін Астрожскі]], вялікі гетман літоўскі * [[1758]]: [[Іаган Баптыст Цымерман]], нямецкі мастак * [[1840]]: [[Генрых Вільгельм Матэўс Ольберс]], нямецкі [[астраном]] * [[1855]]: [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]], расійскі [[Імператар Усерасійскі|імператар]] * [[1895]]: [[Берта Марызо]], французская мастачка * [[2009]]: [[Жуан Бернарду Віейра]], прэзідэнт [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]] * [[2014]]: [[Рыгор Барадулін]], беларускі паэт, эсэіст, перакладчык * [[2018]]: [[Георгій Васілевіч Штыхаў]], беларускі археолаг, гісторык == Святкуюць == <!--* {{Сцяг Лівіі (1977-2011)}} [[Лівія|Лівійская Арабская Джамахірыя]], — Дзень абвяшчэння Джамахірыі (1977 год).--> * {{Сцягафікацыя|М'янма}}, — Дзень сялян. * {{Сцягафікацыя|ЗША}}, [[Тэхас]], — Дзень незалежнасці. * {{Сцягафікацыя|Эфіопія}}, — Дзень перамогі ў [[Бітва пры Адуа|бітве пры Адуа (1896 год)]]. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|302]] </noinclude> [[Катэгорыя:2 сакавіка| ]] a1brzn0yhc3svcfyj76jknbtrva68if 0 721 5159733 5129942 2026-06-30T16:50:21Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159733 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ '''30 чэрвеня''' — сто восемдзесят першы (сто восемдзесят другі ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[763]]: [[Візантыйцы]] перамаглі [[Першае Балгарскае царства|балгараў]] у бітве пры Анхіяла (сённяшняе [[Паморые]]). * [[833]]: [[Людовік I Набожны|Людовік I]] быў вымушаны перадаць уладу сваім сынам і пакінуць сталец падчас сустрэчы каля [[Кальмар (Францыя)|Кальмара]]. * [[1792]]: Завяршыўся [[Чатырохгадовы сойм]], які правёў шэраг радыкальных рэформ у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * 1792: У [[Парыж]] з «Баявой песняй Рэйнскай арміі» ўвайшоў марсельскі добраахвотніцкі батальён, пасля чаго песня стала звацца «[[Марсельеза]]й». * [[1810]]: [[Нідэрланды]] далучаны да складу [[Францыя|Францыі]]. * [[1894]]: [[Карэя]] абвясціла незалежнасць ад [[Кітай|Кітая]]. * [[1898]]: Адбыўся пуск [[Віцебскі трамвай|трамвая]] ў [[Віцебск]]у. * [[1913]]: Пачатак [[Другая балканская вайна|Другой балканскай вайны]]. * [[1950]]: Кангрэсам [[ЗША]] ухвалены т.зв. [[закон Лоджа]], які дазваляў на запіс у войска ЗША асоб з іншаземным грамадзянствам. * [[1960]]: [[ДР Конга|Конга]] атрымала незалежнасць ад [[Бельгія|Бельгіі]]. * [[1964]]: Атрыманы першыя фотаздымкі [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] з блізкай адлегласці. * [[1974]]: Ва [[Ушачы|Ушачах]] адкрыты мемарыяльны комплекс «[[Прарыў (мемарыяльны комплекс)|Прарыў]]» у гонар подзвігу партызан Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. * [[1984]]: Распачаўся рэгулярны рух цягнікоў на першай лініі [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]]. * [[2003]]: У [[Кіншаса|Кіншасе]] Прэзідэнт [[ДР Конга]] [[Жазеф Кабіла]] і паўстанцы падпісалі пагадненне аб падзеле ўлады, завяршылася [[Другая кангалезская вайна]]. * [[2022]]: Расійскія войскі пакінулі [[Змяіны востраў]] у [[Чорнае мора|Чорным моры]]. == Нарадзіліся == * [[1470]]: [[Карл VIII Валуа]], кароль Францыі * [[1881]]: [[Павел Растаргуеў]], беларускі мовазнаўца * [[1907]]: [[Раман Шухевіч]], украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч * [[1911]]: [[Чэслаў Мілаш]], польскі паэт, празаік, эсэіст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] ([[1980]]) * [[1926]]: [[Вікторыя Іллінічна Багінская|Вікторыя Багінская]], савецкая і расійская пісьменніца, педагог, збіральнік песень і фальклору [[крымчакі|крымчакоў]] * [[1941]]: [[Ота Зандэр]], нямецкі акцёр * [[1956]]: [[Лявон Юрэвіч]], беларускі літаратуразнавец, крытык, бібліёграф, грамадскі дзеяч * [[1963]]: [[Валера Песін]], беларускі мастак-нонканфарміст * [[1963]]: [[Вольга Аркадзеўна Брызгіна]], лёгкаатлетка * [[1963]]: [[Роз Крысцьян Рапонда]], прэм'ер-міністр Габона * [[1966]]: [[Майк Тайсан]], амерыканскі баксёр-прафесіянал * [[1981]]: [[Ваіна Джакантэ]], французская актрыса * [[1985]]: [[Майкл Фелпс]], амерыканскі плывец, шматразовы алімпійскі чэмпіён. * [[1996]]: [[Аляксей Уладзімір Мжачык]], беларускі цяжкаатлет == Памерлі == * [[1109]]: [[Альфонса VI Храбры]], кароль Кастыліі і Леона * [[1649]]: [[Сімон Вуэ]], французскі мастак * [[1660]]: [[Уільям Оўтрэд]], англійскі матэматык * [[1916]]: [[Гастон Масперо]], французскі [[егіпталогія|егіптолаг]] * [[1919]]: [[Джон Уільям Стрэт]], брытанскі фізік * [[1950]]: [[Эліэль Саарынен]], фінскі архітэктар * [[1952]]: [[Маўна Пекала]], фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч (нар. [[27.1]].[[1890]]) * [[1961]]: [[Лі дэ Форэст]], амерыканскі вынаходнік * [[1969]]: [[Эрнст фон Пардубіц]], чэшскі рэлігійны і палітычны дзеяч, архібіскуп пражскі * [[1968]]: [[Ён Лейфс]], ісландскі кампазітар (нар. 1.5.[[1899]]) * [[1969]]: [[Міхайла Грамыка]], беларускі пісьменнік і навуковец (нар. [[31.10]].[[1885]]) * [[2014]]: [[Сяргей Усеваладавіч Краўчанка|Сяргей Краўчанка]], беларускі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} [[Дзень астэроіда]] * {{Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень эканаміста * {{Сцяг Гватэмалы}} [[Гватэмала]]: Дзень арміі. * {{Сцяг Даніі}} [[Данія]]: Дзень нараджэння прынцэсы Аляксандры * {{Сцяг Судана}} [[Судан]]: Дзень рэвалюцыі * {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень закаханых <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|630]] </noinclude> [[Катэгорыя:30 чэрвеня| ]] ccc5tgutlj19pc7sz2d3qfcisw57c2x 5159735 5159733 2026-06-30T16:51:21Z JerzyKundrat 174 5159735 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ '''30 чэрвеня''' — сто восемдзесят першы (сто восемдзесят другі ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[763]]: [[Візантыйцы]] перамаглі [[Першае Балгарскае царства|балгараў]] у бітве пры Анхіяла (сённяшняе [[Паморые]]). * [[833]]: [[Людовік I Набожны|Людовік I]] быў вымушаны перадаць уладу сваім сынам і пакінуць сталец падчас сустрэчы каля [[Кальмар (Францыя)|Кальмара]]. * [[1792]]: Завяршыўся [[Чатырохгадовы сойм]], які правёў шэраг радыкальных рэформ у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * 1792: У [[Парыж]] з «Баявой песняй Рэйнскай арміі» ўвайшоў марсельскі добраахвотніцкі батальён, пасля чаго песня стала звацца «[[Марсельеза]]й». * [[1810]]: [[Нідэрланды]] далучаны да складу [[Францыя|Францыі]]. * [[1894]]: [[Карэя]] абвясціла незалежнасць ад [[Кітай|Кітая]]. * [[1898]]: Адбыўся пуск [[Віцебскі трамвай|трамвая]] ў [[Віцебск]]у. * [[1913]]: Пачатак [[Другая балканская вайна|Другой балканскай вайны]]. * [[1950]]: Кангрэсам [[ЗША]] ухвалены т.зв. [[закон Лоджа]], які дазваляў на запіс у войска ЗША асоб з іншаземным грамадзянствам. * [[1960]]: [[ДР Конга|Конга]] атрымала незалежнасць ад [[Бельгія|Бельгіі]]. * [[1964]]: Атрыманы першыя фотаздымкі [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] з блізкай адлегласці. * [[1974]]: Ва [[Ушачы|Ушачах]] адкрыты мемарыяльны комплекс «[[Прарыў (мемарыяльны комплекс)|Прарыў]]» у гонар подзвігу партызан Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. * [[1984]]: Распачаўся рэгулярны рух цягнікоў на першай лініі [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]]. * [[2003]]: У [[Кіншаса|Кіншасе]] Прэзідэнт [[ДР Конга]] [[Жазеф Кабіла]] і паўстанцы падпісалі пагадненне аб падзеле ўлады, завяршылася [[Другая кангалезская вайна]]. * [[2022]]: Расійскія войскі пакінулі [[Змяіны востраў]] у [[Чорнае мора|Чорным моры]]. == Нарадзіліся == * [[1470]]: [[Карл VIII Валуа]], кароль Францыі * [[1881]]: [[Павел Растаргуеў]], беларускі мовазнаўца * [[1907]]: [[Раман Шухевіч]], украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч * [[1911]]: [[Чэслаў Мілаш]], польскі паэт, празаік, эсэіст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] (1980) * [[1926]]: [[Вікторыя Іллінічна Багінская|Вікторыя Багінская]], савецкая і расійская пісьменніца, педагог, збіральнік песень і фальклору [[крымчакі|крымчакоў]] * [[1941]]: [[Ота Зандэр]], нямецкі акцёр * [[1956]]: [[Лявон Юрэвіч]], беларускі літаратуразнавец, крытык, бібліёграф, грамадскі дзеяч * [[1963]]: [[Валера Песін]], беларускі мастак-нонканфарміст * [[1963]]: [[Вольга Аркадзеўна Брызгіна]], лёгкаатлетка * [[1963]]: [[Роз Крысцьян Рапонда]], прэм'ер-міністр Габона * [[1966]]: [[Майк Тайсан]], амерыканскі баксёр-прафесіянал * [[1981]]: [[Ваіна Джакантэ]], французская актрыса * [[1985]]: [[Майкл Фелпс]], амерыканскі плывец, шматразовы алімпійскі чэмпіён. * [[1996]]: [[Аляксей Уладзімір Мжачык]], беларускі цяжкаатлет == Памерлі == * [[1109]]: [[Альфонса VI Храбры]], кароль Кастыліі і Леона * [[1649]]: [[Сімон Вуэ]], французскі мастак * [[1660]]: [[Уільям Оўтрэд]], англійскі матэматык * [[1916]]: [[Гастон Масперо]], французскі [[егіпталогія|егіптолаг]] * [[1919]]: [[Джон Уільям Стрэт]], брытанскі фізік * [[1950]]: [[Эліэль Саарынен]], фінскі архітэктар * [[1952]]: [[Маўна Пекала]], фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч (нар. 27.1.1890) * [[1961]]: [[Лі дэ Форэст]], амерыканскі вынаходнік * [[1969]]: [[Эрнст фон Пардубіц]], чэшскі рэлігійны і палітычны дзеяч, архібіскуп пражскі * [[1968]]: [[Ён Лейфс]], ісландскі кампазітар (нар. 1.5.1899) * [[1969]]: [[Міхайла Грамыка]], беларускі пісьменнік і навуковец (нар. 31.10.1885) * [[2014]]: [[Сяргей Усеваладавіч Краўчанка|Сяргей Краўчанка]], беларускі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} [[Дзень астэроіда]] * {{Сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі Конга}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень эканаміста * {{Сцяг Гватэмалы}} [[Гватэмала]]: Дзень арміі. * {{Сцяг Даніі}} [[Данія]]: Дзень нараджэння прынцэсы Аляксандры * {{Сцяг Судана}} [[Судан]]: Дзень рэвалюцыі * {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень закаханых <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|630]] </noinclude> [[Катэгорыя:30 чэрвеня| ]] tdinxsqswtsrzri33surti3ce7zrzq7 0 960 5159762 5130178 2026-06-30T17:48:37Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159762 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''4 студзеня''' — чацвёрты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Coat of Arms of Slonim.svg|thumb|100px|Герб Слоніма]] * [[1254]]: Фламандзец [[Вілем Рубрук]] прыняты ў Каракаруме ханам [[Мункэ]]. * [[1591]]: Кароль [[Жыгімонт III Ваза]] пацвердзіў [[магдэбургскае права]] для [[Слонім]]а, горад атрымаў [[герб Слоніма|герб]]. * [[1772]]: У [[Эрмітаж]] прыбылі першыя 158 карцін, купленыя па загаду [[Кацярына II|Кацярыны II]] у [[Парыж]]ы. * [[1856]]: [[Гомель]] атрымаў [[Герб Гомеля|герб]] з выявай рысі. * [[1885]]: Доктар [[Уільям Грант]] правёў першую паспяховую аперацыю па выдаленні апендыкса. * [[1896]]: [[Юта]] стала 45-м штатам, прынятым у склад [[ЗША]]. * [[1925]]: У [[Мінск]]у прайшоў І Усебеларускі з’езд настаўнікаў. * [[1940]]: Адкрылася [[Брэсцкая абласная бібліятэка імя М. Горкага]]. * [[1948]]: [[М'янма]] атрымала незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[1969]]: Уступіла ў сілу [[Міжнародная канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх форм расавай дыскрымінацыі]]. * [[1996]]: Створаны [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура]]. * [[2002]]: Падпарадкаванне г. [[Светлагорск]]а зменена з абласнога на раённае. * [[2010]]: Адбылося ўрачыстае адкрыццё самага высокага будынка ў свеце — [[Бурдж Дубай]]. * [[2026]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. == Нарадзіліся == * [[1643]]: [[Ісак Ньютан]], англійскі навуковец (пам. 1727) * [[1710]]: [[Джавані Батыста Пергалезі]], італьянскі кампазітар * [[1729]]: [[Яўхім Храптовіч]], грамадскі, палітычны, дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]], публіцыст, паэт і перакладчык * [[1866]]: [[Рамон Касас]], каталонскі мастак * [[1896]]: [[Андрэ Масон]], французскі жывапісец * [[1910]]: [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]], беларускі архітэктар, педагог<!--, лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Беларусі|Дзяржаўнай прэміі Беларусі]] (1968)--> * [[1912]]: [[Марта Хёпфнер]], нямецкі фатограф * [[1920]]: [[Асаму Хаяісі]], японскі біяхімік * [[1922]]: [[Март Порт]], эстонскі архітэктар * [[1929]]: [[Арык Браўэр]], аўстрыйскі мастак * [[1940]]: [[Гао Сінцянь]], кітайскі празаік, навеліст, драматург і крытык; лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] * [[1940]]: [[Браян Дэйвід Джозефсан]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1973) * [[1952]]: [[Юрый Захаранка]], беларускі палітычны дзеяч, былы міністр унутраных спраў Беларусі * [[1972]]: [[Джон Руіс]], амерыканскі баксёр * [[1973]]: [[Лая Маруль]], іспанская актрыса * [[1976]]: [[Аўгуст Дыль]], нямецкі акцёр * [[1986]]: [[Андрэй Сяргеевіч Краўчанка|Андрэй Краўчанка]], беларускі лёгкаатлет * [[1996]]: [[Эма Макі]], франка-брытанская актрыса == Памерлі == * [[1248]]: [[Саншу II]], 4-ы кароль Партугаліі * [[1428]]: [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)]] * [[1584]]: [[Тобіяс Штымер]], швейцарскі мастак * [[1845]]: [[Луі-Леапольд Буальі]], французскі жывапісец * [[1891]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1897]]: [[Эмерык Чапскі]], беларускі калекцыянер і нумізмат * [[1913]]: [[Бенджамін Лі Сміт]], палярны даследчык * [[1960]]: [[Альбер Камю]], французскі пісьменнік і філосаф, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па літаратуры (нар.7.11.1913) * [[1995]]: [[Уладас Дрэма]], літоўскі мастак і мастацтвазнаўца, супрацоўнік [[Беларускі музей у Вільні|Беларускага музея ў Вільні]] (нар. 10.12.1910) * [[1957]] [[Уладзімір Мікалаевіч Кудрэвіч]], беларускі [[Жывапіс|жывапісец]]-[[Пейзаж|пейзажыст]]. Бацька мастака [[Раіса Уладзіміраўна Кудрэвіч|Раісы Кудрэвіч]]. * [[2023]]: [[Розі Мітэрмаер]], нямецкая гарналыжніца * [[2024]]: [[Глініс Джонс]], брытанская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}}: Міжнародны дзень [[Луі Брайль|Л. Брайля]] * {{AGO}}: Дзень пакутнікаў каланіяльных рэпрэсій * {{COD}}: Дзень пакутнікаў незалежнасці * {{MMR}}: Дзень Незалежнасці {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|104]] </noinclude> [[Катэгорыя:4 студзеня| ]] 79ely3wx4nu55fbks70ci4xvpyi7okr 0 1082 5159771 5077347 2026-06-30T17:57:44Z JerzyKundrat 174 5159771 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''6 красавіка''' — дзевяноста шосты (дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) [[дзень]] [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Athens 1896 report cover.jpg|thumb|120px|Плакат першых Алімпійскіх гульняў]] * [[402]]: [[Аларых I|Аларых]] прайграў [[Стыліхон]]у ў бітве пры Паленцыі. * [[1453]]: Пачалася апошняя [[Аблога Канстанцінопаля (1453)|аблога Канстанцінопаля]] войскамі [[Мехмед II|Мехмеда II]]. * [[1652]]: [[Галандцы]] заснавалі [[Кейптаўн]]. * [[1862]]: Прыняты [[сцяг Сан-Марына]]. * [[1896]]: У [[Афіны|Афінах]] пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1896|1-я Алімпійскія гульні]] сучаснасці. * [[1909]]: Пачатак першай навуковай экспедыцыі на геаграфічны [[паўночны полюс]] пад кіраўніцтвам [[Роберт Піры|Роберта Піры]]. * [[1941]]: Нямецкія войскі ўварваліся ў [[Югаславія|Югаславію]]. * [[1943]]: У [[Нью-Ёрк]]у апублікаваны «[[Маленькі прынц]]» [[Антуан дэ Сент-Экзюперы|Антуана дэ Сент-Экзюперы]]. * [[1955]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Голас Радзімы]]». * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Эстонія]]й. * [[1994]]: Самалёт, на борце якога знаходзіліся Прэзідэнт [[Руанды|Руанда]] [[Жувеналь Хаб'ярымана]] і Прэзідэнт [[Бурундзі]] [[Сіпрыен Нтар'яміра]], быў збіты падчас падрыхтоўкі да пасадкі ў [[Кігалі]]. * [[2026]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. == Нарадзіліся == [[Файл:Nadar selfportrait.jpg|thumb|120px|Надар]] * [[1483]]: [[Рафаэль]], мастак (пам. 1520) * [[1593]]: [[Мумтаз-Махал]], любімая жонка ўладара [[Імперыя Вялікіх Маголаў|імперыі Вялікіх Маголаў]] [[Шах-Джахан]]а (пам. 1631) * [[1595]]: [[Пітэр дэ Малейн]], нідэрландскі мастак * [[1766]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1812]]: [[Аляксандр Герцэн]], расійскі грамадскі дзеяч, публіцыст, [[філосаф]] * [[1820]]: [[Надар]], знакаміты французскі фатограф * [[1826]]: [[Гюстаў Маро]], французскі мастак * [[1893]]: [[Язэп Гаўрылік]], дзеяч беларускага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (пам. 8.12.1937) * [[1904]]: [[Мікола Хведаровіч]], беларускі паэт * [[1910]]: [[Барыс Кіт]], беларускі навуковец, актыўны дзеяч беларускай эміграцыі * [[1912]]: [[Леанід Барысаглебскі]], беларускі фізік, настаўнік * [[1915]]: [[Тадэвуш Кантар]], польскі мастак, тэатральны рэжысёр * [[1929]]: [[Андрэ Прэвін]], амерыканскі кампазітар * [[1935]]: [[Аарон Разін]], ізраільскі біяхімік * [[1942]]: [[Бары Левінсан]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1949]]: [[Джанет Агрэн]], шведская актрыса * [[1951]]: [[Алег Яноўскі]], беларускі гісторык * == Памерлі == [[Выява:Niels Henrik Abel.jpg|thumb|120px|Нільс Хенрык Абель]] * [[885]]: [[Кірыл і Мяфодзій|Мяфодзій]], старэйшы брат [[Кірыл і Мяфодзій|Кірыла]], стваральнік славянскай [[Алфавіт|азбукі]] (нар. ~[[815]]) * [[1199]]: [[Рычард I|Рычард Львінае Сэрца]], кароль англійскі (нар. 8.9.1157) * [[1284]]: [[П’ер I (граф Алансона)|П'ер I, граф Алансона]] * [[1520]]: [[Рафаэль]], вялікі мастак (нар. 1483) * [[1528]]: [[Альбрэхт Дзюрэр]], нямецкі мастак, тэарэтык мастацтва (нар. 21.5.1471) * [[1656]]: [[Шыман Старавольскі]], [[Вялікае княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] гісторык і пісьменнік * [[1660]]: [[Мікеланджэла Чэрквоцы]], італьянскі мастак * [[1707]]: [[Вілем ван дэ Велдэ Малодшы]], нідэрландскі мастак * [[1829]]: [[Нільс Хенрык Абель]], вядомы нарвежскі [[матэматык]] * [[1905]]: [[Іосіф Баранецкі]], прыродазнавец, педагог (нар. 1843) * [[1948]]: [[Мікола Шыла]], беларускі нацыянальны дзеяч, [[журналіст]] * [[1961]]: [[Жуль Бардэ]], французскі [[Імуналогія|імунолаг]]. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1919). * [[1971]]: [[Ігар Стравінскі]], рускі [[кампазітар]], дырыжор і піяніст (нар. 17.6.1882) * [[1992]]: [[Айзэк Азімаў]], амерыканскі пісьменнік-фантаст (нар. 2.1.1920) * [[1992]]: [[Вахтанг Міхайлавіч Чабукіяні]], грузінскі артыст балета * [[1999]]: [[Генадзь Карпенка]], беларускі навуковец і палітык (нар. 17.9.1949) * [[2000]]: [[Хабіб Бургіба]], першы прэзідэнт [[Туніс]]а (нар. 3.8.1903) * [[2022]]: [[Уладзімір Вольфавіч Жырыноўскі]], расійскі палітык * [[2025]]: [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка]], беларускі этнограф, этнолаг, гісторык (нар. 19.5.1936) == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}}: Міжнародны дзень спорта на карысць міру і развіцця * {{ARG}}, {{GBR}}, {{CAN}}, {{USA}}: Дзень [[тартан]]а * {{BDI}}: Дзень [[Сіпрыен Нтар'ямір|Сіпрыена Нтар'яміра]] * {{CCK}}: Дзень Акта аб самавызначэнні * {{KGZ}}: Дзень работнікаў фізічнай культуры і спорту * {{THA}}: Дзень дынастыі Чакры <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|406 ]] </noinclude> [[Катэгорыя:6 красавіка| ]] a0gvnj8sv2g0qcb6bmc4ufmq5s12p0n 0 1084 5159856 5004786 2026-07-01T07:03:47Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159856 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{Каляндар на ліпень}}</noinclude> '''6 ліпеня''' — сто восемдзесят сёмы (сто восемдзесят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[913]]: [[Візантыйскі імператар]] [[Аляксандр (візантыйскі імператар)|Аляксандр]] памірае. Перад смерцю ён аб’яўляе імператарам свайго сямігадовага пляменніка [[Канстанцін VII Парфірародны|Канстанціна VII Парфірароднага]], які пакуль намінальна пануе пад рэгенцтвам [[Патрыярх Канстанцінопальскі|Патрыярха Канстанцінопальскага]]. * [[969]]: [[Фацімідскі халіфат|Фаціміды]] пачалі будаўніцтва [[Каір]]а. * [[1253]]: У дзень св. Пятра і Паўла адбылася каранацыя [[Міндоўг]]а. * [[1651]]: [[Бітва пад Лоевам (1651)|Бітва пад Лоевам]] падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Багдана Хмяльніцкага]] скончылася перамогаю вялікалітоўскага войска пад камандаваннем [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]]. * [[1701]]: Падчас [[Паўночная вайна 1700-1721|Паўночнай вайны]] стральцы і жыхары [[Архангельск|Архангельска]] адбілі атаку на горад шведскай эскадры. * [[1788]]: Руская эскадра разбіла шведскі флот пры востраве Гогланд у [[Фінскі заліў|Фінскім заліве]]. * [[1898]]: [[Сенат ЗША]] зацвердзіў анэксію [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравоў]]. * [[1907]]: Абвешчана аб утварэнні [[Вялікабрытанія|брытанскага]] пратэктарата [[Ньясаленд]] * [[1947]]: Адбыўся Першы з’езд беларусаў у Остэргофене ([[Германія]]) і выбары [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] (БНК), у які ўвайшлі [[Францішак Кушаль]], [[Аўген Калубовіч]], [[Леў Гарошка]], [[Барыс Рагуля]] і інш. * [[1989]]: Адроджана [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая епархія]] [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] [[Руская праваслаўная царква|РПЦ]]. * [[2023]]: У шэрагу рэгіёнаў свету назіралася [[Анамальная гарачыня ў свеце (2023)|анамальная гарачыня]], зафіксаваны рэкорд з сярэдняй [[тэмпература паветра|тэмпературай паветра]] на [[Зямля (планета)|Зямлі]] 17,23&nbsp;°C. == Нарадзіліся == * [[1747]]: [[Джон Пол Джонс (адмірал)|Джон Пол Джонс, адмірал]] * [[1755]]: [[Джон Флаксман]], англійскі мастак * [[1778]]: [[Жан-Батыст Бары дэ Сен-Венсан]], французскі батанік * [[1796]]: [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I, імператар расійскі]] * [[1851]]: [[Янка Лучына]], беларускі паэт (пам. 28.7.[[1897]]) * [[1878]]: [[Эйна Лейна]], фінскі пісьменнік * [[1900]]: [[Іван Сцяпанавіч Лупіновіч|Іван Лупіновіч]], беларускі вучоны ў галіне глебазнаўства і аграхіміі (пам. 9.10.[[1968]]) * [[1905]]: [[Пятро Глебка]], беларускі грамадскі дзеяч, навуковец, паэт, драматург, перакладчык (пам. [[18.12]].[[1969]]) * [[1919]]: [[Асвальда Гуаясамін]], эквадорскі мастак * [[1927]]: [[Кастусь Харашэвіч]], беларускі мастак * [[1929]]: [[Жан-П'ер Макі]], французскі рэжысёр * [[1936]]: [[Сюсаку Аракава]], японскі мастак * [[1939]]: [[Мэры Пітэрс]], брытанская і ірландская лёгкаатлетка * [[1944]]: [[Бернхард Шлінк]], нямецкі юрыст і пісьменнік * [[1946]]: [[Сільвестэр Сталоне]], амерыканскі акцёр * [[1946]]: [[Джордж Буш (малодшы)|Джордж Буш]], 43-і прэзідэнт [[ЗША]] * [[1948]]: [[Наталі Бай]], французская актрыса * [[1972]]: [[Ларан Гадэ]], французскі пісьменнік і драматург * [[1977]]: [[Макс Мірны]], беларускі тэнісіст * [[1980]]: [[Ева Грын]], французская актрыса * [[1991]]: [[Беатрыс Чэпкоеч]], кенійская лёгкаатлетка == Памерлі == * [[1189]]: [[Генрых II Плантагенет]], кароль Англіі * [[1249]]: [[Аляксандр II (кароль Шатландыі)|Аляксандр II]], кароль шатландскі * [[1415]]: [[Ян Гус]], чэшскі рэлігійны дзеяч * [[1533]]: [[Лудовіка Арыёста]], італьянскі паэт, драматург * [[1553]]: [[Эдуард VI]], кароль англійскі * [[1715]]: [[Ян Фрыдэрык Сапега]], [[вялікі канцлер літоўскі]] * [[1796]]: [[Адам Нарушэвіч]], паэт і гісторык (нар. [[20.10]].[[1733]]) * [[1835]]: [[Джон Маршал]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1893]]: [[Гі дэ Мапасан]], французскі пісьменнік * [[1916]]: [[Адзілон Рэдон]], французскі мастак * [[1946]]: [[Жанна Ланвен]], французская мастачка-мадэльер * [[1946]]: [[Ота Гейгенбергер]], нямецкі мастак * [[1952]]: [[Марыза Басцье]], французская лётчыца * [[1959]]: [[Георг Грос]], нямецкі мастак * [[1962]]: [[Уільям Фолкнер]], амерыканскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] * [[1971]]: [[Роджэр Адамс]], амерыканскі хімік * [[1973]]: [[Джо Эванс Браўн]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Чжу Дэ]], кітайскі вайсковы дзеяч * [[2002]]: [[Джон Франкенхаймер]], амерыканскі рэжысёр * [[2005]]: [[Клод Сімон]], французскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] * [[2008]]: [[Нона Мардзюкова]], руская актрыса (нар. [[25.11]].[[1925]]) * [[2009]]: [[Роберт Стрэйндж Макнамара]], 7-ы міністр абароны ЗША == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Дзень пацалунку * {{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]]: Дзень сталіцы [[Астана|Астаны]] * {{Сцяг Кайманавых астравоў}} [[Кайманавы астравы]], [[Вялікабрытанія]]: Дзень Канстытуцыі * {{Сцяг Каморскіх астравоў}} [[Каморскія астравы]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень сям’і * {{Сцяг Літвы}} [[Літва]]: Дзень дзяржаўнасці * {{Сцяг Малаві}} [[Малаві]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]]: Дзень Яна Гуса <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|706 ]] </noinclude> [[Катэгорыя:6 ліпеня| ]] 84wqdf3pt51wvgs9qng7k7vruv4kbex 0 1107 5159855 4860955 2026-07-01T06:59:22Z JerzyKundrat 174 5159855 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''7 лютага''' — трыццаць восьмы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Flag of Europe.svg|thumb|right|150px|Сцяг Еўрапейскага саюза.]] * [[457]]: [[Леў I Макела|Леў I]] стаў [[Імператар Візантыі|імператарам]] [[Усходняя Рымская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі]] і заснавальнікам [[Дынастыя Львоў|Фракійскай дынастыі]], бо сам быў [[Фракійцы|фракійцам]]. * [[1161]]: [[Папа Рымскі]] [[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандр III]] кананізаваў [[Кароль Англіі|караля Англіі]] [[Эдуард Спаведнік|Эдуарда Спаведніка]]. * [[1550]]: Пачатак пантыфіката [[Юлій III|Юлія ІІІ]], 221-га Папы Рымскага (да 1555). * [[1568]]: Іспанскі мараплаўца [[Альвара Менданья дэ Нейра]] адкрыў [[Саламонавы астравы]]. * [[1920]]: Паводле дырэктывы Іркуцкага [[бальшавік|бальшавіцкага]] ваенна-рэвалюцыйнага камітэта здзейснены [[расстрэл адмірала Калчака]]. * [[1926]]: Пачаўся [[Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд]]. * [[1962]]: Урад [[ЗША]] наклаў забарону на любы імпарт і экспарт з [[Куба|Кубы]]. * [[1974]]: [[Грэнада]] становіцца незалежнай ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[1992]]: Падпісанне [[Маастрыхцкая дамова|Маастрыхцкай дамовы]] аб [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. * [[1994]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Лаос]]ам. * [[1998]]: У японскім [[Нагана]] пачаліся XVIII зімовыя [[Алімпійскія гульні]]. * [[1999]]: Прынц [[Абдала II|Абдула]] становіцца каралём [[Іарданія|Іарданіі]] пасля смерці яго бацькі — караля [[Хусейн бен Талал|Хусейна]]. * [[2023]]: Амерыканскі [[баскетбол|баскетбаліст]] [[Леброн Джэймс]] падняўся на першае месца ў гісторыі [[НБА]] паводле колькасці ачкоў за кар’еру. == Нарадзіліся == [[Файл:Charles Dickens 1858.jpg|thumb|120px|Чарлз Дыкенс.]] * [[1478]]: [[Томас Мор]], англійскі гуманіст (пам. 6.7.1535) * [[1546]]: [[Фёдар Еўлашоўскі]], беларускі палітык і пісьменнік-мемуарыст * [[1693]]: [[Ганна Іванаўна]], расійская iмператрыца, пляменніца Пятра I * [[1741]]: [[Ёган Генрых Фюслі]], швейцарскі і англійскі мастак * [[1812]]: [[Чарлз Дыкенс]], брытанскі пісьменнік (пам. 9.6.1870) * [[1885]]: [[Сінклер Льюіс]], амерыканскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] 1930 (пам. 10.1.1951) * [[1881]]: [[Рамуальд Зямкевіч]], беларускі бібліёграф, адзін з аўтараў «[[Наша ніва (1906)|Нашай Нівы]]» * [[1890]]: [[Вальтэр Дэксель]], нямецкі мастак * [[1901]]: [[Вера Мікалаеўна Пола]], Народная артыстка Беларусі (пам. 15.10.1989) * [[1905]]: [[Ульф фон Эйлер]], шведскі фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] (пам. 1963) * [[1912]]: [[Расел Драйсдэйл]], аўстралійскі мастак * [[1926]]: [[Анатоль Сямёнавіч Фядосік|Анатоль Фядосік]], беларускі фалькларыст * [[1939]]: [[Эва Кшыжэўская]], польская актрыса * [[1954]]: [[Дзітэр Болен]], музыкант, кампазітар * [[1979]]: [[Тавакуль Карман]], еменская праваабаронца, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] 2011 * [[1990]]: [[Далайла Мухамад]], амерыканская лёгкаатлетка, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == [[Файл:Pope Pius IX.jpg|thumb|120px|Пій IX.]] * [[1317]]: [[Роберт дэ Клермон]], французскі прынц * [[1639]]: [[Арацыо Джэнтылескі]], італьянскі мастак * [[1799]]: [[Цяньлун]], кітайскі імператар * [[1878]]: [[Пій IX|Пій IX, Папа Рымскі]] (нар. 16.5.1846) * [[1891]]: [[Вінцэсь Каратынскі]], беларускі пісьменнік і журналіст * [[1920]]: [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Аляксандр Калчак]], расійскі военачальнік і палярны даследчык * [[1942]]: [[Іван Білібін]], рускі графік і тэатральны мастак (нар. 4(16).8.1876) * [[1960]]: [[Ігар Курчатаў]], савецкі фізік (нар.12.1.1903) * [[2018]]: [[Генадзь Міхайлавіч Гарбук]], беларускі акцёр * [[2019]]: [[Альберт Фіні]], англійскі акцёр == Святкуюць == * [[Файл:Flag of Grenada.svg|25px]] [[Грэнада]] — Дзень Незалежнасці * [[Файл:Flag of Japan.svg|25px]] [[Японія]] — Дзень паўночных тэрыторый {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары]] [[Катэгорыя:7 лютага| ]] gh5w8lruqzbswc2tyi6qak3ewn2u3yf 0 1129 5159772 5106632 2026-06-30T17:58:34Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159772 wikitext text/x-wiki __NOTOC__<noinclude> {{каляндар на красавік}}</noinclude> '''8 красавіка''' — дзевяноста восьмы (дзевяноста дзевяты ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Maxfire.jpg|thumb|right|Пажарная лесвіца]] * [[217]]: Рымскі імператар [[Каракала]] забіты ў паходзе супраць [[Парфянскае царства|парфян]] на загад прэфекта [[Прэтарыянская гвардыя|прэтарыянскай гвардыі]] [[Макрын]]а. * [[1525]]: Паводле дагавора, падпісанага ў [[Кракаў|Кракаве]], [[Тэўтонскі ордэн]] быў секулярызаваны і ператвараўся ў [[Герцагства Прусія|Прускае герцагства]], якое прызнала васальную залежнасць ад [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польшчы]]. * [[1766]]: У [[ЗША]] запатэнтавана першая пажарная лесвіца. * [[1783]]: Выдадзены маніфест [[Кацярына II|Екацярыны II]] аб далучэнні [[Крым]]а да [[Расійская імперыя|Расіі]]. * [[1789]]: [[Вольфганг Амадэй Моцарт]] выправіўся ў падарожжа ў Паўночную Германію. * [[1966]]: [[Генеральны сакратар ЦК КПСС|Генеральным сакратаром]] [[ЦК КПСС]] абраны [[Леанід Брэжнеў]]. * [[1971]]: У [[Лондан]]е адбыўся першы Сусветны цыганскі кангрэс. * [[1990]]: Амерыканскі тэлесерыял «[[Твін Пікс]]» упершыню выйшаў у эфір. * [[2018]]: У [[Японія|Японіі]] ўпершыню з [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] была адноўлена [[марская пяхота]] * [[2022]]: Ракетны ўдар нанесены па чыгуначным вакзале ў [[Краматорск]]у, загінулі дзясяткі людзей. * [[2025]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]] пераўзышоў рэкорд [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгулярным сезоне [[НХЛ]]. * [[2026]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. == Нарадзіліся == [[Файл:Mary Pickford portrait 2.jpg|thumb|120px|Мэры Пікфард]] * 563 да н.э.: [[Сідхартха Гаўтама]], пасля пераўвасаблення [[Буда (тытул)|Буда]] (пам. 15.2.483 да н.э.) * [[1250]]: [[Жан Трыстан Французскі]], французскі [[прынц]] * [[1320]]: [[Педру I (кароль Партугаліі)|Педру I]], кароль партугальскі * [[1793]]: [[Карл Людвіг Хенке]], нямецкі астраном * [[1831]]: [[Джэймс Мэйс]], брытанскі баксёр * [[1850]]: [[Уільям Генры Уэлч]], амерыканскі бактэрыёлаг * [[1866]]: [[Фрыц Макензен]], нямецкі мастак * [[1892]]: [[Мэры Пікфард]], актрыса [[тэатр]]а і кіно * [[1904]]: [[Джон Хікс]], [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] * [[1929]]: [[Жак Брэль]], французскі спявак, акцёр * [[1932]]: [[Ёжэф Антал]], венгерскі палітык (пам. 12.12.1993) * [[1938]]: [[Кофі Анан]], генеральны сакратар [[ААН]] (1997—2006), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] міру (2001) * [[1950]]: [[Кшыштаф Мацяшэўскі]], польскі і амерыканскі хімік * [[1951]]: [[Гейр Хордэ]], ісландскі палітык * [[1957]]: [[Сармітэ Элэртэ]], латвійскі дзяржаўны дзеяч * [[1968]]: [[Патрысія Аркет]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Файл:Pyotr L Kapitsa Russian physicist 1964.jpg|thumb|120px|Пётр Капіца]] * [[217]]: [[Каракала]], рымскі імператар * [[1196]]: [[Кнут I Эрыксан]], кароль Швецыі * [[1364]]: [[Іаан II Добры]], кароль французскі * [[1835]]: [[Вільгельм фон Гумбальт]], нямецкі філосаф і грамадскі дзеяч * [[1848]]: [[Гаэтана Даніцэці]], італьянскі [[кампазітар]] (нар. 1797) * [[1861]]: [[Эліша Оціс]], вынаходнік бяспечнага [[ліфт]]а * [[1936]]: [[Роберт Барані]], аўстрыйскі отарыналарынголаг. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1914). * [[1937]]: [[Сяргей Антонавіч Клычкоў|Сяргей Клычкоў]], рускі [[пісьменнік]] і [[паэт]] * [[1959]]: [[Леан Уладзіслаў Радзівіл]], вайсковец, мецэнат, апошні ардынат нясвіжскі (нар. 22.12.1888) * [[1968]]: [[Эрнст Вільгельм Най]], нямецкі мастак * [[1973]]: [[Пабла Пікаса]], французскі мастак (нар. 25.10.1881) * [[1981]]: [[Амар Брэдлі]], амерыканскі военачальнік * [[1984]]: [[Пётр Леанідавіч Капіца|Пётр Капіца]], расійскі [[фізік]], акадэмік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] 1978 года (нар. 8.7.1894) * [[2006]]: [[Валянцін Тэлегдзі]], амерыканскі фізік == Святкуюць == * {{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія]], Дзень султана Джахора. * {{Сцяг Сінгапура}} [[Сінгапур]], Дзень нараджэння [[Сідхартха Гаўтама|Буды]]. * {{Сцяг Японіі}} [[Японія]], Фестываль кветак, Дзень нараджэння [[Сідхартха Гаўтама|Буды]]. * {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]], Дзень астраноміі. <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|408]] </noinclude> [[Катэгорыя:8 красавіка| ]] ljkceepq64w3k0004smrv3i2a7isitb 0 1136 5159763 5091583 2026-06-30T17:49:17Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159763 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''8 студзеня''' — восьмы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1198]]: Пачатак пантыфікату [[Інакенцій III|Інакенція III]] (Латарыа, граф Сеньі), 176-га [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] (1198—1216). * [[1778]]: [[Джэймс Кук]] адкрыў Сэндвічавы (Гавайскія) астравы. * [[1815]]: Каля [[Новы Арлеан|Новага Арлеана]] адбылася апошняя бітва [[Англа-амерыканская вайна (1812—1814)|англа-амерыканскай вайны]]. * [[1919]]: [[Мінск]] быў абвешчаны сталіцай [[БССР]]. * [[1944]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі. * [[1954]]: У [[БССР|Беларусі]] былі ліквідаваны вобласці: [[Бабруйская вобласць|Бабруйская]], [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкая]], [[Палеская вобласць|Палеская]] з цэнтрам у [[Мазыр]]ы, [[Пінская вобласць|Пінская]] і [[Полацкая вобласць|Полацкая]]. * [[1959]]: [[Шарль дэ Голь]] становіцца Прэзідэнтам [[Францыя|Францыі]]. * [[1961]]: Французы на рэферэндуме прагаласавалі за прадстаўленне [[Алжыр]]у незалежнасці. * [[2020]]: Здарылася [[катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам]]. * [[2026]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. == Нарадзіліся == * [[1037]]: [[Су Шы]], кітайскі паэт, мастак * [[1589]]: [[Іван Гундуліч]], харвацкі паэт * [[1812]]: [[Сігізмунд Тальберг]], аўстрыйскі кампазітар * [[1836]]: [[Лоўрэнс Альма-Тадэма]], брытанскі мастак нідэрландскага паходжання * [[1888]]: [[Рыхард Курант]], амерыканскі матэматык * [[1894]]: [[Максімілян Кольбэ]], рэлігійны дзеяч, каталіцкі святы (пам. 14.8.1941) * [[1911]]: [[Уладзімір Дудзіцкі]], беларускі паэт, дзеяч беларускай эміграцыі * [[1924]]: [[Алесь Савіцкі]], беларускі пісьменнік * [[1935]]: [[Элвіс Прэслі]], амерыканскі спявак, кароль [[рок-н-рол]]у (пам. 16.8.1977) * [[1936]]: [[Генадзь Каханоўскі]], беларускі гісторык (пам. 15.1.1994) * [[1942]]: [[Стывен Уільям Хокінг]], англійскі фізік-тэарэтык * [[1947]]: [[Марына Мсціславаўна Няёлава]], расійская актрыса * [[1997]]: [[Андрэя Лешкі]], славенская дзюдаістка, алімпійская чэмпіёнка * [[2006]]: [[Кэці Граймс]], амерыканская плыўчыха, сярэбраная алімпійская прызёрка == Памерлі == * [[1198]]: [[Цэлесцін III|Цэлесцін III, Папа Рымскі]] (нар. каля 1106) * [[1324]]: [[Марка Пола]], італьянскі падарожнік. * [[1337]]: [[Джота]], італьянскі [[мастак]]. * [[1570]]: [[Філібер Дэлорм]], французскі [[архітэктар]] * [[1642]]: [[Галілеа Галілей]], італьянскі філосаф, [[фізік]] і [[астраном]] (нар. 15.2.1564) * [[1819]]: [[Валянцін Воднік]], славенскі паэт, дзеяч нацыянальнага адраджэння (нар. 3.2.1758) * [[1925]]: [[Джордж Уэслі Белаўз]], амерыканскі мастак * [[1948]]: [[Курт Швітэрс]], нямецкі мастак і [[пісьменнік]] (нар. 20.6.1887) * [[1962]]: [[Ражэ Дзюкрэ]], французскі фехтавальшчык * [[1967]]: [[Барбара Іванаўна Вержбаловіч]], беларуская оперная і канцэртная спявачка (мецца-сапрана) (нар. 13.12.1901) * [[1976]]: [[Чжоу Эньлай]], кітайскі дыпламат * [[1980]]: [[Канстанцін Кіслы]], беларускі музыкант, [[кампазітар]], дырыжор царкоўных і свецкіх хораў (нар. 21.5.1898) * [[1984]]: [[Эрык Кумары]], эстонскі арнітолаг * [[1996]]: [[Франсуа Мітэран]], прэзідэнт [[Францыя|Францыі]] (нар. 26.10.1916) * [[1997]]: [[Аляксандра Саковіч]], беларуская пісьменніца (нар. 27.12.1906) * [[1998]]: [[Майкл Тыпет]], брытанскі дырыжор і кампазітар * [[2005]]: [[Аксела Лутс]], эстонская актрыса, сцэнарыст * [[2017]]: [[Джэймс Мэнчэм]], першы прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|108]] [[Катэгорыя:8 студзеня| ]] qgc48yszo49f9hjjhiqp5q999e67rcc 0 1153 5159809 5097050 2026-06-30T20:43:56Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159809 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''9 лютага''' — саракавы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[981]]: [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|Імператар]] [[Атон II Руды|Атон II]] ўвайшоў у [[Рым]] і вярнуў Папу [[Бенедыкт VII (Папа Рымскі)|Бенедыкта VII]] да ўлады. * [[1507]]: Партугальскі мараплаўца Д.-Ф. Перэйра адкрыў востраў, названы ім названы Санта-Апалонія, сучасны [[Рэюньён]]. * [[1550]]: Заснаваны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі езуіцкі калегіум]], які ў 1578 г. быў прывілеем караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] быў пераўтвораны ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі універсітэт]]. * [[1621]]: Пачатак пантыфікату [[Грыгорый XV|Грыгорыя XV]], 234-га папы рымскага (1621—1623). * [[1648]]: [[Багдан Міхайлавіч Хмяльніцкі|Багдан Хмяльніцкі]] абраны гетманам Украіны. * [[1667]]: Падпісанне [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]] між [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масковіяй]] і [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]], згодна з якім апошняя страціла [[Смаленск]]ія землі і Левабярэжную [[Украіна|Украіну]]. * [[1852]]: У [[Мінск]]у ў Гарадскім тэатры адбылася прэм’ера спектакля паводле п’есы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]] «[[Сялянка (опера)|Сялянка]]». * [[1885]]: У [[Масква|Маскве]] адкрылася першая бясплатная бібліятэка-чытальня імя І. С. Тургенева. * [[1893]]: На сцэне [[Мулен Руж]] паказаны першы [[стрыптыз]]. * [[1895]]: Кіраўнік фізічнага выхавання ў Саюзе маладых хрысціян у горадзе Халіок (штат Масачусэтс) Уільям Морган вынайшаў новую гульню — [[валейбол]]. * [[1900]]: Заснаваны тэнісны турнір [[Кубак Дэвіса]]. * [[1904]]: Японская эскадра адмірала Тога атакавала рускую эскадру на ўнутраным рэйдзе [[Порт-Артур]]а, пачатак руска-японскай вайны. Бой крэйсера «Вараг» і кананерскай лодкі «Карэец» супраць японскай эскадры. * [[1913]]: Адбылася першая пастаноўка знакамітай камедыі [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]». У [[Вільня|Вільні]] сіламі [[Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні|Беларускага музычна-драматычнага гуртка]] паставіў п’есу [[Алесь Бурбіс]]. * [[1920]]: Падпісаны года [[Шпіцбергенскі трактат|міжнародны трактат]], які вызначыў прававы статус архіпелага [[Шпіцберген]]. * [[1940]]: У ноч на [[10 лютага]] здзейснены першы этап савецкай дэпартацыі насельніцтва з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], 50 тысяч чалавек адпраўлены ў [[Сібір]] і [[Казахстан]]. * [[1943]]: Пачалася [[Краснадарская наступальная аперацыя]], ад нацысцкіх захопнікаў вызвалены горад [[Белгарад]]. * [[1955]]: Адкрыты [[Рымскі метрапалітэн]]. * [[1960]]: Закладзена першая зорка на [[Галівудская алея славы|Галівудскай алеі славы]]. * [[1971]]: Экіпаж касмічнага карабля «[[Апалон-14]]» высадзіўся на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]. * [[2020]]: Кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]» упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  == Нарадзіліся == [[Выява:Krzysztof Mikołaj "the Thunderbolt" Radziwiłł.PNG|thumb|left|120px|Крыштоф Радзівіл «Пярун»]] * [[1404]]: [[Канстанцін XI]], імператар усходнерымскі * [[1441]]: [[Алішэр Наваі]], узбекскі паэт (пам. 3.1.1501) * [[1547]]: [[Крыштоф Радзівіл Пярун]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч ВКЛ (пам. 20.11.1621) * [[1783]]: [[Васіль Жукоўскі]], рускі паэт, перакладчык, адзін з заснавальнікаў рускага рамантызму * [[1830]]: [[Абдул-Азіз]], 32-і султан Асманскай імперыі * [[1844]]: [[Анатоль Фёдаравіч Коні]], расійскі юрыст, пісьменнік і грамадскі дзеяч * [[1846]]: [[Леапольд Баварскі]], германскі вайсковы дзеяч (пам. 28.9.1930) * 1846: [[Вільгельм Майбах]], нямецкі канструктар (пам. 29.12.1929) * [[1864]]: [[Мійна Хярма]], эстонскі кампазітар, харавы дырыжор * [[1867]]: [[Нацумэ Сосэкі]], японскі пісьменнік * [[1874]]: [[Усевалад Меерхольд]], савецкі рэжысёр і акцёр (пам. 2.2.1940) * [[1902]]: [[Леон Мба]], прэзідэнт Габона * [[1910]]: [[Жак Мано]], французскі біёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] [[1965]] (пам. 1976) * [[1929]]: [[Ховард Кановіц]], амерыканскі мастак * [[1930]]: [[Валянцін Яфімавіч Тарас|Валянцін Тарас]], беларускі паэт, перакладчык, публіцыст * [[1931]]: [[Ёзэф Масапуст]], чэхаславацкі футбаліст * [[1932]]: [[Герхард Рыхтэр]], нямецкі жывапісец * [[1942]]: [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]], беларускі літаратар * [[1942]]: [[Ада Лундвер]], эстонская актрыса і спявачка * [[1946]]: [[Эдуард Барысавіч Зарыцкі]], беларускі кампазітар * [[1960]]: [[Міхась Казлоўскі]], беларускі краязнавец, грамадскі дзеяч, крытык, публіцыст, выдавец * [[1973]]: [[Макота Сінкай]], японскі рэжысёр і аніматар * [[1979]]: [[Чжан Цзыі]], кітайская актрыса * [[1987]]: [[Магдалена Нойнер]], нямецкая біятланістка * [[2002]]: [[Рэган Сміт]], амерыканская плыўчыха, прызёрка алімпійскіх гульняў == Памерлі == [[Выява:Gerard_Dou_-_Self-Portrait_-_WGA06660.jpg|thumb|120px|Герард Доў]] * [[1199]]: [[Мінамота-но Ёрытома]], заснавальнік сёгуната Камакура * [[1640]]: [[Мурад IV]], 17-ы султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (нар. 16.6.1612) * [[1675]]: [[Герард Доў]], галандскі мастак, вучань [[Рэмбрант]]а (нар. 7.4.1613) * [[1675]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1767]]: [[Юбер Друэ]], французскі мастак * [[1861]]: [[Фрэнсіс Дэнбі]], ірландскі пейзажыст * [[1881]]: [[Фёдар Дастаеўскі]], рускі пісьменнік (нар. 11.11.1821) * [[1905]]: [[Адольф фон Менцэль]], нямецкі мастак * [[1905]]: [[Фрэдэрык Актавіус Пікард-Кембрыдж]], брытанскі арахнолаг * [[1938]]: [[Аксель Паўльсен]], нарвежскі фігурыст і канькабежац * [[1967]]: [[Джорджыа Б’янкі]], італьянскі рэжысёр * [[1975]]: [[Тойва Сяркя]], фінскі кінарэжысёр * [[1984]]: [[Юрый Андропаў]], генеральны сакратар ЦК КПСС * [[1991]]: [[Аркадзь Мігдал]], савецкі фізік-тэарэтык, акадэмік АН СССР (нар.11.3.1911) * [[2001]]: [[Герберт Сайман]], амерыканскі сацыёлаг і эканаміст * [[2002]]: [[Маргарэт (прынцэса Вялікабрытаніі)]] * [[2014]]: [[Габрыэль Аксель]], дацкі кінарэжысёр * [[2021]]: [[Чык Карыа]], амерыканскі джазавы піяніст == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Міжнародны дзень стаматолага. * [[Выява:Flag of Europe.svg|25px]] [[Еўрапейскі саюз]] — Дзень інтэрнэту (з 2010). * [[Выява:Flag of Lebanon.svg|25px]] [[Ліван]] — Свята Маранітаў. <noinclude> [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|209]] {{Храналагічны пералік}} </noinclude> [[Катэгорыя:9 лютага| ]] ifvkm3002ubeb5ehsoil689mep5g14v 0 9175 5159682 5043004 2026-06-30T13:22:57Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159682 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Charles-DeGaulle-TIME-1959.jpg|150px|thumb|[[Шарль дэ Голь]] — чалавек года «Time».]] * [[3 студзеня]]: [[Аляска]] прызнана 49-м штатам [[ЗША]]. * [[8 студзеня]]: [[Шарль дэ Голь]] становіцца Прэзідэнтам [[Францыя|Францыі]]. * [[11 лютага]]: У [[Мінск]]у адбылося ўрачыстае адкрыццё [[Беларускі дзяржаўны цырк|Беларускага дзяржаўнага цырку]]. * [[27 лютага]]: Прэм’ера мастацкага фільма «[[Гадзіннік спыніўся апоўначы]]», створанага на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». * [[4 сакавіка]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Піянер-4]]» наблізіўся да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. * [[10 сакавіка]]: Пачатак паўстання супраць кітайскага панавання ў [[Тыбет|Тыбеце]]. * [[4 красавіка]]: Створана Федэрацыя Малі, куды ўвайшлі [[Сенегал]] і [[Французскі Судан]]. * [[29 красавіка]]: [[Далай-лама XIV]] ў выгнанні стварыў [[Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|Цэнтральную тыбецкую адміністрацыю]]. * [[1 мая]]: Заснаваны [[Цэнтр касмічных палётаў Годарда]] ў [[ЗША]]. * [[3 ліпеня]]: У памяць баявой садружнасці партызан [[Беларуская ССР|Беларусі]], [[РСФСР|Расіі]] і [[Латвійская ССР|Латвіі]] адкрыты [[Курган Дружбы]] на мяжы трох рэспублік. * [[21 жніўня]]: [[Гаваі]] абвешчаны 50-м штатам [[ЗША]]. * [[17 кастрычніка]]: [[ПАР|Паўднёваафрыканская]] кампанія «Дэ Бірс» аб’явіла аб выпуску першых штучных [[дыямент]]аў. * [[20 лістапада]]: [[ААН]] прынята «Дэкларацыя правоў дзіцяці». * [[23 лістапада]]: ** [[Прэзідэнт Францыі]] [[Шарль дэ Голь]] дэкларуе лозунг «''Еўропа ад Атлантыкі да Урала''». ** [[Крывіцкае навуковае таварыства]] атрымала правы культурнай і навуковай установы ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. * [[4 снежня]]: У [[КНР]] вызвалены з турмы апошні кітайскі імператар [[Пу І]]. == Нарадзіліся == * [[17 красавіка]]: [[Шон Бін]], англійскі акцёр. * [[4 ліпеня]]: [[Вікторыя Абрыль]], іспанская актрыса. * [[18 жніўня]]: [[Анатоль Рэзнік]], беларускі гісторык. * [[26 кастрычніка]]: [[Зоя Белахвосцік]], беларуская актрыса. * [[2 снежня]]: [[Міхал Андрасюк]], пісьменнік, журналіст, дзеяч беларускай меншасці ў Польшчы. == Памерлі == * [[12 студзеня]]: [[Эдвард Эрыксен]], дацкі скульптар-натураліст (нар. [[10.5]].[[1876]]) * [[15 лютага]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытнаскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (нар. [[26.4]].[[1879]]) * [[14 сакавіка]]: [[Макс Лінгнер]], нямецкі мастак * [[9 красавіка]]: [[Мікола Аляхновіч]], беларускі літаратурны крытык (нар. [[21.4]].[[1903]]) * [[13 красавіка]]: [[Эдуард ван Байнум]], нідерландскі [[дырыжор]] * [[15 чэрвеня]]: [[Казімір Беін]], славуты эсперантыст, перакладчык на [[эсперанта]] (нар. [[1872]]) * [[10 жніўня]]: [[Альфрэд Кубін]], аўстрыйскі графік * [[26 верасня]]: [[Рудольф Карачыёла]], нямецкі аўтагоншчык (нар. [[30.1]].[[1901]]) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1959| ]] kfew8izvf1is58nxy1do09kppspo6g6 0 9194 5159685 5102376 2026-06-30T13:29:10Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159685 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:RIAN_archive_488322_Flag-bearers_of_states-participants_of_the_XXII_Summer_Olympic_Games.jpg|thumb|Закрыццё Алімпійскіх гульняў у Маскве.]] * [[21 студзеня]]: [[Вялікая Кітайская сцяна]] атрымала статус [[Ахоўны помнік дзяржаўнага значэння Кітая|ахоўваемага помніка Кітая]]. * [[22 студзеня]]: Затрыманы і адпраўлены ў высылку [[Андрэй Сахараў]]. * [[28 студзеня]]: У [[НАНБ|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] створаны [[Інстытут прыкладной фізікі]]. * [[22 лютага]]: На [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1980|зімовых Алімійскіх гульнях]] складзеная са студэнтаў [[зборная ЗША па хакеі]] перамагла каманду СССР. * [[13 сакавіка]]: Адкрыты малы спадарожнік [[Планета Сатурн|Сатурна]] [[Каліпса (спадарожнік)|Каліпса]]. * [[21 сакавіка]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джымі Картэр]] абвяшчае амерыканскі байкот Алімпійскіх гульняў у [[Масква|Маскве]]. * [[3 мая]]: Увайшла ў сілу [[Хельсінкская канвенцыя]] па ахове марскога асяроддзя раёна [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. * [[9 мая]]: Выйшаў у пракат амерыканскі фільм жахаў «[[Пятніца, 13-е (фільм, 1980)|Пятніца, 13-е]]». * [[20 мая]]: Адкрыты новы павільён [[Камароўскі рынак|Цэнтральнага (Камароўскага) рынка]] ў [[Мінск]]у. * [[22 мая]]: Першы выпуск аркаднай [[відэагульня|відэагульні]] «[[Pac-Man]]» адбыўся ў [[Японія|Японіі]]. * [[22 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980]] завяршыўся ў [[Італія|Італіі]], пераможцам стала зборная [[Зборная Германіі па футболе|ФРГ]]. * [[10 ліпеня]]: Адкрыты [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі]] ў [[Мінск]]у. * [[19 ліпеня]]: У [[Масква|Маскве]] стартавалі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII Летнія Алімпійскія гульні]] (працягваліся да [[3 жніўня]]). * [[30 ліпеня]]: ** Астравы [[Новыя Гебрыды]] атрымалі незалежнасць пад назвай [[Вануату|Рэспубліка Вануату]]. ** [[Іерусалім]] абвешчаны ''«вечнай і непадзельнай»'' сталіцай [[Ізраіль|Ізраіля]]. * [[17 жніўня]]: У [[Гданьск]]у прынялі 21 патрабаванне страйкоўшчыкаў. * [[31 жніўня]]: У [[ПНР|Польшчы]] створаны прафсаюз «[[Салідарнасць (прафсаюз)|Салідарнасць]]». * [[22 верасня]]: Пачатак [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]] (1980—1988). == Нарадзіліся == * [[21 лютага]]: [[Джыгмэ Кхесар Намг'ял Вангчук]], пяты кароль [[Бутан]]а * [[18 сакавіка]]: [[Аляксей Ягудзін]], расійскі фігурыст * [[17 чэрвеня]]: [[Вінус Уільямс]], амерыканская [[тэніс]]істка * [[26 жніўня]]: [[Крыс Пайн]], амерыканскі акцёр * [[26 жніўня]]: [[Макалей Калкін]], амерыканскі акцёр * [[14 кастрычніка]]: [[Бен Уіша]], брытанскі [[акцёр]] * [[12 лістапада]]: [[Раян Гослінг]], канадскі акцёр == Памерлі == * [[17 лютага]]: [[Грэхем Вівіян Сазерленд]], брытанскі [[мастак]] (нар. 24.8.1903) * [[14 красавіка]]: [[Джані Радары]], італьянскі дзіцячы [[пісьменнік]] (нар. 23.10.1920) * [[15 красавіка]]: [[Жан-Поль Сартр]], французскі [[філосаф]], пісьменнік і літаратуразнавец (нар. 21.6.1905) * [[29 красавіка]]: [[Альфрэд Хічкак]], англійскі кінарэжысёр (нар. 13.8.1899) * [[25 ліпеня]]: [[Уладзімір Высоцкі]], савецкі музыкант, акцёр, [[паэт]] (нар. 28.1.1938) * [[16 верасня]]: [[Жан Піяжэ]], швейцарскі псіхолаг (нар. 9.8.1896) * [[18 верасня]]: [[Кэтрын Эн Портэр]], амерыканскі пісьменніца (нар. 15.5.1890) * [[27 кастрычніка]]: [[Джон Хазбрук Ван Флек]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (нар. 13.3.1899) * [[22 лістапада]]: [[Мэй Уэст]], амерыканская актрыса (нар. 17.8.1893) * [[2 снежня]]: [[Рамэн Гары]], французскі пісьменнік, сцэнарыст і рэжысёр (нар. 21.5.1914). {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1980| ]] 9neeq26cdh4ooxmz88ugq9f50kadim6 0 9206 5159816 5151637 2026-06-30T20:57:58Z JerzyKundrat 174 /* Люты */ 5159816 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == === Студзень === * [[4 студзеня]]: Кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 4 студзеня 1992 года|сонечнае зацьменне]] назіралася над [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]]. * [[9 студзеня]]: [[Дэвід Рабіновіч|Дэвідам Рабіновічам]] выяўлены [[астэроід]] [[(5145) Фол]] з [[Кентаўры (астэроіды)|групы Кентаўраў]]. * [[15 студзеня]]: Незалежная [[Харватыя]] афіцыйна прызнана [[Еўрапейская супольнасць|Еўрапейскай супольнасцю]]. * [[20 студзеня]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Кітай|Кітайскай Народнай Рэспублікай]]. === Люты === [[Файл:GER_—_BY_—_Regensburg_-_Donaumarkt_1_(Museum_der_Bayerischen_Geschichte;_Vertrag_von_Maastricht)_(cropped).JPG|thumb|[[Маастрыхцкая дамова]].]] * [[4 лютага]]: [[Уга Чавес]], які ўзначаліў паўстанне вайскоўцаў у Маракаі, капітуляваў з умовай, што яму дазволяць выступіць па тэлевізіі. * [[7 лютага]]: Падпісанне [[Маастрыхцкая дамова|Маастрыхцкай дамовы]] аб [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. * [[10 лютага]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Бразілія]]й. * [[12 лютага]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Венгрыя]]й. * [[22 лютага]]: [[Сезар (прэмія, 1992)|17-я цырымонія]] прысуджэння прэміі «[[Сезар]]» адбылася ў [[Парыж]]ы. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: Адбыўся рэферэндум, удзельнікі якога выказаліся за выхад [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]] з [[СФРЮ]]. * [[2 сакавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Польшча]]ю. * [[5 сакавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Грэцыя]]й. * [[10 сакавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Бельгія]]й. * [[13 сакавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Германія]]й. * [[14 сакавіка]]: Пачатак баявых дзеянняў урадавых войск [[Малдова|Малдовы]] супраць сепаратыстаў з [[Прыднястроўе|Прыднястроўя]]. * [[29 сакавіка]]: 14-я расійская армія ўвайшла ў [[Прыднястроўе]]. === Красавік === * [[5 красавіка]]: Пачалася [[аблога Сараева]] ў час [[Баснійская вайна|Баснійскай вайны]]. * [[6 красавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Эстонія]]й. * [[7 красавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Латвія]]й. * [[13 красавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Італія]]й. * [[16 красавіка]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Куба]]ю. * [[29 красавіка]]: Здзейснены [[Ваенны пераварот у Сьера-Леонэ (1992)|ваенны пераварот]] у [[Сьера-Леонэ]]. * [[30 красавіка]]: У [[Жэнева|Жэневе]] абвешчана, што тэхналогія «[[World Wide Web]]», распрацаваная [[Цім Бернерс-Лі|Цімам Бернерсам-Лі]], будзе бясплатнай. === Май === [[Файл:Belarus-1992-Bill-1-Obverse.jpg|thumb|Беларуская банкнота ўзору 1992 года.]] * [[15 мая]]: У [[Ташкент|Ташкенце]] падпісаны Дагавор аб калектыўнай бяспецы краін [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]. * [[26 мая]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Ізраіль|Ізраілем]]. * [[29 мая]]: У [[Беларусь|Беларусі]] паралельна з [[Савецкі рубель|савецкім рублём]] уведзены ў абарачэнне [[Беларускі рубель|разліковыя білеты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]]. === Чэрвень === * [[19 чэрвеня]] Пачаўся [[Харвацка-баснійскі канфлікт|ўзброены канфлікт]] паміж [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Рэспублікай Боснія і Герцагавіна]] і самаабвешчанай [[Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна|Харвацкай рэспублікай Герцаг-Босна]], падтрыманай [[Харватыя]]й. * [[28 чэрвеня]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Расія]]й. * [[30 чэрвеня]]: Адкрыта [[Пасольства Украіны ў Беларусі]]. === Ліпень === [[Файл:Barcelona-1992-rr-800.jpg|thumb|150px|[[Барселона]] прымае Алімпійскія гульні.]] * [[17 ліпеня]]: Прынята Дэкларацыя аб незалежнасці [[Славакія|Славакіі]]. * [[25 ліпеня]]: Пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|Алімпійскія гульні ў Барселоне]]. === Жнівень === * [[9 жніўня]]: Завяршыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|Алімпійскія гульні]] ў [[Барселона|Барселоне]]. === Верасень === * [[3 верасня]]: Упершыню ўзняты [[сцяг Славакіі]]. * [[8 верасня]]: Адкрыта [[Прадстаўніцтва ААН у Рэспубліцы Беларусь]]. * [[16 верасня]]: «Чорная серада» у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] — [[Джордж Сорас]] правёў спекуляцыйную атаку на [[фунт стэрлінгаў]], знізіўшы яго кошт на 25%. === Кастрычнік === * [[21 кастрычніка]]: Здарылася [[катастрофа Міг-25РУ пад Шчучынам]], экіпаж самалёта загінуў. * [[23 кастрычніка]]: Заснаваны [[Віцебскі музей Марка Шагала]]. === Лістапад === * [[7 лістапада]]: Першы матч [[Зборная Беларусі па хакеі з шайбай|зборнай Беларусі]] па [[хакей з шайбай|хакеі з шайбай]]. * [[19 лістапада]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Малдова]]ю. * [[25 лістапада]]: [[Еўрапейская кінапрэмія 1992]] адбылася ў [[Патсдам]]е. === Снежань === * [[12 снежня]]: Абвешчана [[прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1992]]. * [[30 снежня]]: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Літва|Літоўскаю Рэспублікай]]. * [[31 снежня]]: Адбыўся роспуск [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. == Нарадзіліся == * [[19 студзеня]]: [[Логан Лерман]], амерыканскі акцёр * [[20 жніўня]]: [[Дэмі Лавата]], амерыканская актрыса і спявачка == Памерлі == * [[10 лютага]]: [[Алекс Хейлі]], амерыканскі пісьменнік * [[15 сакавіка]]: [[Уладзімір Цвірка]], дзеяч беларускай эміграцыі * [[20 сакавіка]]: [[Тамара Чабан]], беларускі літаратуразнавец * [[6 красавіка]]: [[Айзек Азімаў]], амерыканскі пісьменнік-фантаст (нар. [[2 студзеня|2.1]].[[1920]]) * [[6 мая]]: [[Марлен Дытрых]], амерыканская артыстка і спявачка (нар. [[27 снежня|27.12]].[[1901]]) * [[2 верасня]]: [[Барбара Мак-Клінтак]], амерыканскі навуковец, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1983) * [[29 кастрычніка]]: [[Кенет Макмілан]], англійскі артыст балета і балетмайстар (нар.[[11.12]].[[1929]]) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1992| ]] cq9rkbk41laezgzwdprejczl4ddwjvh 0 11342 5159894 5156826 2026-07-01T08:22:51Z Ellis Novak 30436 /* Спорт */ 5159894 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |p1 = Літбел ССР |flag_p1 = Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg |утворана = [[31 ліпеня]] [[1920]]{{Efn|Датай утварэння Беларускай ССР лічыцца 1 студзеня 1919 года, аднак тады была ўтворана [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі]], тэрыторыі якой 27 лютага 1919 года былі ўключаны ў склад [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]].}} |ліквідавана = [[19 верасня]] [[1991]] |s1 = Беларусь |flag_s1 = Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg |дэвіз = [[Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!]] |Афіцыйная мова = [[беларуская мова|беларуская]]{{Efn|Паводле арт. 22 канстытуцыі 1927 года — пераважная ў зносінах паміж дзяржаўнымі і іншымі ўстановамі і арганізацыямі. Адначасова ў арт. 21 дэкларуецца роўнасць з іншымі мовамі. Паняцце пераважнасці адсутнічае ў канстытуцыях іншых гадоў.}}, [[руская мова|руская]], [[ідыш]] і [[Польская мова|польская]]{{Efn|Паводле канстытуцый 1927 і 1937 гадоў асноўныя законы павінны былі друкавацца на беларускай, рускай, польскай і яўрэйскай мовах. Таксама ўсе чатыры мовы згадваюцца ў дэкларацыі аб абвяшчэнні незалежнасці ССРБ 31 ліпеня 1920 года. У 1938 годзе надпісы на польскай і ідыш былі выдалены з дзяржаўнага герба. У канстытуцыі 1978 года ні польская, ні ідыш не згадваюцца.}} |тытул_кіраўнікоў = Першы сакратар ЦК КПБ |кіраўнік1 = [[Аляксандр Мяснікоў]] (першы) |год_кіраўніка1 = 1918—1919 |кіраўнік2 = [[Анатоль Малафееў]] (апошні) |год_кіраўніка2 = 1990—1991 |тытул_кіраўнікоў3 = Старшыня Вярхоўнага Савета |кіраўнік3 = [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] |год_кіраўніка3 = 1991 }} {{Гісторыя Беларусі}} '''Белару́ская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка''' (скарочана '''Беларуская ССР''', '''БССР''') — фармальна незалежная дзяржава, з 30 снежня 1922 года саюзная рэспубліка [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Першы раз абвешчана як [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі (ССРБ)]] 1 студзеня 1919 года ў [[Смаленск]]у пад кантролем бальшавіцкага ўраду Расіі. 19 студзеня са складу рэспублікі былі выключаны [[Віцебская губерня|Віцебская]], [[Магілёўская губерня|Магілёўская]] і [[Смаленская губерня|Смаленская губерні]]. 31 студзеня выйшла са складу [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расіі]], стала фармальна незалежнай дзяржавай. 27 лютага 1919 года ССРБ перастала існаваць, яе тэрыторыі ўключаны ў новаўтвораную [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўска-Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (Літбел ССР)]]. Другі раз незалежная Беларуская ССР абвешчана 31 ліпеня 1920 года ў [[Мінск|Менску]]. Тэрыторыя дзяржавы ахоплівала пераважна ўсход [[Мінская губерня|Менскай губерні]]. У снежні 1922 года [[IV Усебеларускі з’езд Саветаў|IV Усебеларусі з’езд саветаў]] прызнаў своечасовым аб’яднанне савецкіх рэспублік. 30 снежня 1922 года БССР стала адной з 4-х дзяржаў-сузаснавальніц [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], увайшоўшы ў яе склад. У 1924 і 1926 гадах адбыліся два [[Узбуйненне БССР|ўзбуйненні тэрыторый БССР]], да дзяржавы з земляў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] былі далучаны этнічныя беларускія тэрыторыі са складу [[Віцебская губерня|Віцебскай]], [[Гомельская губерня|Гомельскай]] і [[Смаленская губерня|Смаленскай губерняў]]. У выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|Заходняга паходу Чырвонай Арміі 1939 года]] да БССР былі далучаны беларускія этнічныя тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], акрамя [[Віленскі край|Віленскага краю]]. У 1945 годзе тэрыторыя колішняй [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] і 3 раёны [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] былі перададзены [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]]. У 1945 годзе БССР стала адной з дзяржаў-сузаснавальніц [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. 27 ліпеня 1990 года [[Вярхоўны Савет БССР]] прыняў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], 25 жніўня 1991 года прыняты Закон аб наданні статусу канстытуцыйнага закону гэтай Дэкларацыі, БССР стала незалежнай дзяржавай. 19 верасня 1991 года БССР была перайменавана ў [[Беларусь|Рэспубліку Беларусь]]. == Гісторыя == === Утварэнне ССРБ === {{main|Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі}} Паводле рашэння [[I з’езд КП(б)Б|VI Паўночна-Заходняй канферэнцыі РКП(б)]] (30 — [[31 снежня]] [[1918]] года, [[Смаленск]]) БССР стваралася ў межах [[Віцебская губерня|Віцебскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] губерняў, беларускіх паветаў [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]] і частак [[Віленская губерня|Віленскай]] (без [[Вільня|Вільні]]), [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Сувалкаўская губерня|Сувалкаўскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губерняў. [[Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі]] ў ноч з 1 на [[2 студзеня]] [[1919]] г. абнародаваў [[Маніфест Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі|Маніфест аб абвяшчэнні ССРБ]]. [[8 студзеня]] [[1919]] года Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі і Цэнтральнае Бюро КП(б)Б пераехалі са [[Смаленск]]а ў [[Мінск]]. 16 студзеня 1919 года [[ЦК РКП(б)]] без папярэдняга абмеркавання з урадам ССРБ і [[ЦБ КП(б)Б]] пастанавіў выключыць са складу рэспублікі Віцебскую, Магілёўскую і Смаленскую губерні. 22 студзеня 1919 года спецыяльна прысланы ў Мінск эмісар ЦК РКП(б) [[Адольф Абрамавіч Іофэ|А. Іофэ]] аб’явіў рашэнне ЦК РКП(б) адносна трох беларускіх губерняў. 31 студзеня 1919 года ўрад [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расіі]] прыняў пастанову «Аб прызнанні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі» — ССРБ фармальна выйшла са складу РСФСР. Пры гэтым усходнебеларускія землі засталіся ў складзе Расіі. [[I Усебеларускі з’езд Саветаў|Першы Усебеларускі з’езд Саветаў]] (2 — [[3 лютага]] [[1919]] года, [[Мінск]]) адобрыў утварэнне незалежнай БССР, зацвердзіў [[Канстытуцыя Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыю Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі 1919 года]], выбраў [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|Цэнтральны Выканаўчы Камітэт БССР (ЦВК БССР)]], пацвердзіў адрыў ад ССРБ тэрыторый Смаленскай, Магілёўскай і Віцебскай губерняў (засталіся ў складзе [[РСФСР]]), прыняў пастанову аб аб’яднанні Беларусі і Літвы (гл. [[Літбел]]). У складаных умовах грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі ўрад БССР праводзіў работу па ўмацаванні савецкай улады, мабілізацыі сіл на барацьбу з яе праціўнікамі і іншаземнымі захопнікамі, ажыццяўленні першых сацыялістычных пераўтварэнняў. БССР у гэты перыяд знаходзілася ў цяжкім эканамічным і ваенна-палітычным становішчы, большая частка яе тэрыторыі была акупіравана нямецкімі, потым польскімі інтэрвентамі. Летам [[1920]] года на вызваленай Чырвонай Арміяй тэрыторыі Беларусі адноўлена савецкая ўлада. [[31 ліпеня]] [[1920]] года на сходзе прадстаўнікоў Кампартыі Літвы і Беларусі, савецкіх і прафсаюзных арганізацый Мінска і Мінскай губерні прынята [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь]]. === БССР у даваенны час === [[Файл:Перавока грузаў у саўгасе X-годдзе БССР. 1930-я.jpg|міні|злева|Перавозка грузаў у саўгасе «X-годдзе БССР», 1930-я]] Захопленая польскімі войскамі ў выніку [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны 1920]] заходняя частка Беларусі паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 г.]] адышла да [[Польшча|Польшчы]]. Тэрыторыя ўзноўленай БССР зменшылася да 6 паветаў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] з насельніцтвам 1544 000 чалавек. [[II Усебеларускі з’езд Саветаў]] (13 — [[17 снежня]] [[1920]] г.) прыняў дадаткі да Канстытуцыі 1919 г., дзе абвясціў найвышэйшым органам улады рэспублікі з’езд Саветаў, а паміж з’ездамі — [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]], выканаўчым органам — [[Савет Народных Камісараў БССР]] (СНК БССР). Пасля заканчэння вайны Беларусь перажыла глыбокі сацыяльна-эканамічны крызіс. Большая частка прадпрыемстваў была знішчана, астатнія з-за адсутнасці паліва і сыравіны працавалі з перабоямі. Былі разбураны сельская гаспадарка, транспарт. Усё гэта цяжка адбівалася на становішчы працоўных, выклікала іх незадаволенасць палітыкай «ваеннага камунізму». Пераход ад ажыццяўлення ў БССР новай эканамічнай палітыкі (НЭПа) прынёс станоўчыя вынікі. [[Харчразвёрстка]] была заменена [[Харчпадатак|харчпадаткам]], дапускалася дзейнасць прыватнага капіталу, праводзілася рэарганізацыя сістэмы кіравання прамысловасцю, вырашаліся пытанні аплаты працы, фінансавай палітыкі. Пераломным у развіцці прамысловасці стаў [[1923]]—[[1924]] гг. гаспадарчы год, калі пачалі хутка расці вытворчасць, колькасць адноўленых і ўведзеных у эксплуатацыю прадпрыемстваў. У [[1924]]—[[1928]] гг. аб’ём прамысловай прадукцыі вырас у 2,3 разу. Адначасова павялічылася колькасць прыватных прадпрыемстваў. Расла зарплата рабочых і служачых. У сельскай гаспадарцы праводзілася работа па землеўпарадкаванні, развіцці хутарызацыі, арэнды, кааператыўнага руху і іншае. Каля ⅓ беднякоў і батракоў, якія атрымалі зямлю, сталі сераднякамі. На пачатак кастрычніка [[1925]] г. у БССР было 1084 кааператыўныя таварыствы (аб’ядноўвалі 161 000 членаў). Важнае значэнне для ўмацавання эканамічнага патэнцыялу рэспублікі мела вяртанне ёй са складу [[РСФСР]] у [[1924]] і [[1926]] гг. значнай часткі беларускіх этнічных тэрыторый (Віцебшчына, Магілёўшчына, Гомельшчына). Але Смаленшчына, паўночная Віцебшчына і паўночныя паветы былой Чарнігаўскай губерні так і не былі вернуты. Рабіліся захады па ажыўленні Саветаў, умацаванні іх сувязяў з масамі працоўных, павелічэнні колькасці членаў [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]] (КПБ). У 1920-я гг. праводзілася палітыка [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] грамадска-палітычнага і культурнага жыцця рэспублікі. Значныя поспехі былі дасягнуты на ніве нацыянальна-культурнага адраджэння. Ліквідоўвалася непісьменнасць, была праведзена рэформа школьнай сістэмы, большасць школ пераводзілася на беларускую мову навучання, яны забяспечваліся неабходнымі кадрамі і падручнікамі. Развіваліся літаратура і мастацтва, навука. У [[1920]]—[[1922]] гг. адкрыты [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Інстытут беларускай культуры]] (у [[1928]] г. пераўтвораны ў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмію навук Беларусі]]) і іншае. У ходзе сацыялістычнай індустрыялізацыі (курс на яе абвешчаны ў [[СССР]] у снежні [[1925]] г.) на Беларусі за гады даваенных пяцігодак увайшло ў строй больш за 1000 прамысловых прадпрыемстваў, у тым ліку каля 400 буйных. У 140 прадукцыя прамысловасці ўсіх абласцей БССР перавысіла ўзровень [[1913]] г. у 23 разы. [[Файл:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР. 1940.svg|thumb|БССР у 1940 годзе]] {| class="wikitable" |- ! Тэрыторыя і насельніцтва БССР |- | [[1921]]: 52,4 тыс. км² — 1,5 млн ч.<br />[[1924]]: 110,6 тыс. км² — 4,2 млн ч.<br />[[1926]]: 126,3 тыс. км² — 4,9 млн ч.<br />[[1939]]: 223 тыс. км² — 10,2 млн ч.<br />[[1991]]: 207,6 тыс. км² — 10,3 млн ч. |} Паводле перапісу 1939 года, удзельная вага рабочага класа ў складзе насельніцтва рэспублікі дасягнула 21,9 %, інтэлігенцыі — 14,5 %. З восені 1929 года галоўным кірункам аграрнай палітыкі ў БССР стала масавая калектывізацыя. Выконваючы дырэктывы вышэйшага кіраўніцтва [[СССР]], партыйныя і савецкія органы БССР праводзілі сярод сялянства актыўную арганізацыйную і масава-палітычную работу, імкнуліся фарсіравана забяспечыць перабудову вёскі на сацыялістычнай аснове. Да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ва ўсходніх абласцях БССР было абагулена 93,4 % сялянскай гаспадарак і 96,2 % пасяўных плошчаў. Аднак калектывізацыя праводзілася паспешліва, пры адсутнасці належных сацыяльна-эканамічных умоў, з шырокім выкарыстаннем прымусовых, адміністрацыйна-камандных метадаў. Заможныя (кулацкія) і шмат серадняцкіх гаспадарак падпалі пад раскулачванне, іх маёмасць была канфіскавана. [[VIII Усебеларускі з’езд Саветаў]] (5—12 красавіка 1927) прыняў новую [[Канстытуцыя Беларускай ССР 1927|Канстытуцыю Беларускай ССР 1927 года]]. У 1930-я гады на сацыяльна-палітычнае і культурнае развіццё Беларусі, як і ўсяго СССР, негатыўны ўплыў зрабілі культ асобы, бюракратызацыя дзяржаўных структур і адміністрацыйна-камандныя метады кіравання, якія абмяжоўвалі творчую актыўнасць працоўных. Цяжкім злачынствам былі [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|палітыяныя рэпрэсіі, якія дасягнулі апагея ў 1937 годзе]]. Супрацоўнікамі НКУС БССР сфабрыкаваны шэраг спраў так званых «контррэвалюцыйных шпіёнскіх арганізацый» («[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|СВБ]]», «[[Справа Польскай агранізацыі вайсковай|ПАВ]]», «[[Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра|БНЦ]]» і іншыя). На надзвычайным [[XII Усебеларускі з'езд Саветаў|XII Усебеларускім з’ездзе Саветаў]] (20—23 лістапада 1936 і 15—19 лютага 1937) прынята [[Канстытуцыя Беларускай ССР 1937 г.|Канстытуцыя Беларускай ССР 1937 года]], найвышэйшым органам дзяржаўнай улады вызначаны [[Вярхоўны Савет БССР]], у перыяд паміж сесіямі — Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР. Пасля нападу [[Германія|Германіі]] на [[Польшча|Польшчу]] ([[1 верасня]] [[1939]] г.) Чырвоная Армія паводле рашэння ўрада [[СССР]] [[17 верасня]] [[1939]] г. перайшла граніцу Польшчы і ўзяла «пад абарону» насельніцтва Заходняй Беларусі. [[Народны Сход Заходняй Беларусі|Народны сход]] 28 — [[30 кастрычніка]] [[1939]] г., [[Беласток]], прыняў Дэкларацыю аб абвяшчэнні савецкай улады і ўз’яднанні [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] з БССР. [[12 лістапада]] [[1939]] г. сесія Вярхоўнага Савета БССР прыняла закон аб Уз’яднанні Заходняй Беларусі з БССР. Гэтым была адноўлена тэрытарыяльная цэласнасць Беларусі, створаны ўмовы для кансалідацыі беларускай нацыі. Насельніцтва БССР пасля ўз’яднання склала 11 млн чалавек. == У Вялікую Айчынную вайну == {{Асноўны артыкул|Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне}} З пачаткам 22 чэрвеня 1941 года [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] часці [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] аказалі на тэрыторыі БССР упартае супраціўленне праціўніку, але хутка адступілі са ўсёй яе тэрыторыі. На франтах змагаліся больш за 1,3 млн беларусаў і ўраджэнцаў БССР. На захопленай Нацыйскай Германіяй тэрыторыі ва ўмовах акупацыйнага рэжыму разгарнулася партызанская і падпольная барацьба, у ёй бралі 374 000 чалавек у партызанскіх атрадах і брыгадах, і больш за 70 000 чалавек у падполлі. У канцы 1943 года партызаны кантралявалі каля 60 % акупіраванай тэрыторыі БССР. Кіраўніцтва партызанскай барацьбой ажыццяўлялі [[Цэнтральны штаб партызанскага руху|Цэнтральны]] і [[Беларускі штаб партызанскага руху]]. У чэрвені — ліпені 1944 года ў ходзе [[Беларуская аперацыя (1944)|Беларускай аперацыі]] БССР цалкам вызвалена ад нямецкіх войск. Вайна нанесла БССР велізарныя страты — спалены і зруйнаваны 209 гарадоў і раённых цэнтраў, 9&nbsp;200 вёсак. Беларусь страціла больш як палову нацыянальнага багацця. Паводле савецка-польскай дамоўленасці са складу БССР да Польшчы перададзены ў верасні 1944 года [[Беластоцкая вобласць]] і некалькі раёнаў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. == БССР у пасляваенны час == {{main|Развіццё БССР у пасляваенны перыяд (1945 - 1991)}} У [[1945]] г. БССР стала адной з краін-заснавальніц [[ААН]]. У [[1946]] г. Савет Народных Камісараў БССР пераўтвораны ў [[Савет Міністраў БССР]]. Паводле Канстытуцыі БССР у [[1955]]—[[1956]] гг. былі зацверджаны дзяржаўны герб, гімн і сцяг рэспублікі. Дзякуючы самаадданай працы беларускага народа, а таксама дапамозе іншых рэспублік [[СССР]] адраджалася разбураная вайной гаспадарка. Матэрыяльная база аднаўлялася праз цэнтралізаваныя пастаўкі, рээвакуацыю абсталявання беларускіх прадпрыемстваў з савецкага тылу, шэфскую і іншую дапамогу працоўных калектываў усёй краіны. У [[1944]]—[[1945]] гг. у БССР было накіравана 38,2 тыс. адзінак тэхналагічнага абсталявання, 420 трактароў, 4 тыс. т. паліва, шмат сельгастэхнікі, будаўнічых матэрыялаў, тысячы кваліфікаваных спецыялістаў і іншае. У кароткі тэрмін узведзены аўтамабільны, трактарны, інструментальны заводы ў [[Мінск]]у і дывановы камбінат у [[Віцебск]]у, адноўлены «Гомсельмаш», станкабудаўнічыя заводы ў [[Мінск]]у, [[Гомель|Гомелі]], [[Віцебск]]у, льнокамбінат у [[Орша|Оршы]], БелДРЭС і іншае. Валавая прадукцыя прамысловасці ў [[1950]] г. перавысіла ўзровень [[1940]] г. на 15 %. З сярэдзіны 1950-х гадоў асноўнай умовай далейшага развіцця беларускай эканомікі з’яўлялася шматбаковае супрацоўніцтва БССР з іншымі рэспублікамі і краінамі. З уводам у эксплуатацыю новых і рэканструкцыяй дзеючых прадпрыемстваў, укараненнем у вытворчасць дасягненняў навукі і тэхнікі штогод нарошчваўся эканамічны патэнцыял. У 1956—1985 былі пабудаваны і ўвайшлі ў строй 511 буйных прадпрыемстваў, сфарміраваўся магутны прамысловы комплекс рэспублікі. Аб’ём прадукцыі ў 1985 у параўнанні з 1960 вырас амаль у 9 разоў і перавысіў даваенны ўзровень у 38 разоў. Хутка нарошчвалі вытворчасць прадпрыемствы машынабудавання, хімічнай і нафтахімічнай прамысловасці, паліўна-энергетычнага комплексу. З будаўніцтвам Лукомскай, Бярозаўскай і Васілевіцкай ДРЭС, Мінскай і Наваполацкай ЦЭЦ сфарміравалася адзіная Беларуская энергетычная сістэма. У той жа час не надавалася належнага значэння праблемам экалогіі, захавання чысціні навакольнага асяроддзя. Драматычнымі для Беларусі сталіся вынікі [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 г.]] У сельскай гаспадарцы першачарговай задачай было ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы, павышэнне культуры земляробства. У 1960—1985 колькасць трактароў у калгасах і саўгасах рэспублікі павялічылася амаль у 4 разы, збожжаўборачных камбайнаў — у 3,3 разу, грузавых аўтамабіляў — у 2,9 разу. Пастаўкі мінеральных угнаенняў сельскай гаспадарцы выраслі ў 7,7 разу. У 1986—1990 сярэднегадавая ўраджайнасць збожжавых ва ўсіх катэгорыях гаспадарак дасягнула 25,2 [[цэнтнер]]аў з гектара супраць 7,1 цэнтнераў у 2-й палове 1950-х гг. Вытворчасць мяса (у забойнай вазе) у 1990 г. склала 1181 тыс. тон супраць 402 тыс. тон у 1960 г. і 275 тыс. тон у 1940 г., вытворчасць малака ў параўнанні з 1960 г. вырасла больш як у 2 разы. Разам з тым у развіцці аграпрамысловым комплексу мелася шмат нявырашаных задач, у многіх гаспадарках калгасна-саўгасная вытворчасць была стратная. Няпоўнай была аддача асушаных зямель (іх плошча складала 2,5 млн га), жывёлагадоўля ў большасці гаспадарак развівалася экстэнсіўна. Не мела належнага ўзроўню развіццё перапрацоўчых галін, асабістых гаспадарак сельскіх жыхароў. Важным звяном народнагаспадарчага комплексу БССР з’яўляўся транспарт, грузаабарот якога ў 1960—1990 гг. павялічыўся ў цэлым больш як у 3 разы. Рост эканомікі забяспечыў паляпшэнне дабрабыту насельніцтва. Яго рэальныя даходы выраслі ў 1985 г. супраць 1970 г. у 1,7 разы. На пачатку 1990/1991 навучальнага года ўсімі формамі навучання ў БССР было ахоплена 3671 000 чалавек. Працавала 5429 агульнаадукацыйных школ, 147 сярэдніх спецыяльных і 33 вышэйшыя навучальныя ўстановы. У 1946—1990 ВНУ падрыхтавалі 2062 000 спецыялістаў. Значных поспехаў дасягнула навука. У 1987 г. у БССР існавала 167 навуковых устаноў, працавалі 44,5 тыс. навуковых супрацоўнікаў, у тым ліку 1085 дактароў і 14,1 тыс. кандыдатаў навук, займаліся ў аспірантуры каля 3 тыс. чалавек. Шэраг навуковых адкрыццяў вучоных БССР атрымалі сусветнае прызнанне. Пашыралі і ўдасканальвалі працу культурна-асветніцкія ўстановы. У 1960 г. у рэспубліцы было выдадзена 1,6 тыс. назваў кніг і брашур, у 1985 г. — больш за 3,4 тыс. Адмоўным у развіцці культуры і грамадскіх навук было зніжэнне ўвагі да выкарыстання беларускай мовы, слаба аналізаваліся негатыўныя з’явы ў жыцці грамадства. Эканамічнае і культурнае развіццё БССР стварала аснову для пашырэння замежных сувязяў. У канцы 1980-х гг. прадукцыя рэспублікі пастаўлялася амаль у 100 краін, асартымент экспарту ўключыў больш за тысячу найменняў. [[Канстытуцыя Беларускай ССР 1978|Канстытуцыя БССР 1978 г.]] вызначыла палітычную сістэму савецкага грамадства, элементамі якой з’яўляліся дзяржава, КПСС, грамадскія арганізацыя працоўныя калектывы. Кіраўнічай і накіравальнай сілай савецкага грамадства, ядром яго палітычнай сістэмы, дзяржаўных і грамадскіх арганізацый абвяшчалася Кампартыя савецкага Саюза. З сярэдзіны 1980-х гадоў у БССР пачаўся працэс радыкальных пераўтварэнняў усіх бакоў грамадскага жыцця. Ключавое значэнне набылі праблемы рэфармавання палітычнай сістэмы, дэмакратызацыі грамадства, дзяржаўнага будаўніцтва, пачала складвацца шматпартыйнасць. Адбыўся ўстаноўчы з’езд [[БНФ Адраджэньне|Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»]] (24 — 25 чэрвеня 1989, Вільнюс), узніклі Беларуская сацыял-дэмакратычная грамада (1991), Партыя народнай згоды (1992) і іншыя. Паводле закону Вярхоўнага Савета БССР ад 26 студзеня 1990 года «Аб мовах у Беларускай ССР» былі зроблены захады на больш шырокае выкарыстанне [[Беларуская мова|беларускай мовы]], у тым ліку ў школах, установах, сродках масавай інфармацыі. 4 сакавіка 1990 года на пашыранай дэмакратычнай аснове прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1990)|выбары народных дэпутатаў БССР]] і мясцовых Саветаў. 27 ліпеня 1990 года Вярхоўны Савет БССР прыняў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], 25 жніўня 1991 года — Закон аб наданні статусу канстытуцыйнага закону гэтай Дэкларацыі. Пасля [[Жнівеньскі путч|Жнівеньскага путчу]] ў Маскве 19 — 21 жніўня 1991 года Вярхоўны Савет БССР 25 жніўня прыпыніў дзейнасць КПБ — КПСС на тэрыторыі Беларусі. 19 верасня 1991 года 6-я нечарговая сесія Вярхоўнага Савета рэспублікі перайменавала БССР у [[Рэспубліка Беларусь|Рэспубліку Беларусь]]. == Дзяржаўны лад == Дзяржаўны лад, як і іншыя важныя аспекты жыцця краіны, рэгуляваліся [[Канстытуцыя БССР|Канстытуцыямі БССР]], якія былі прынятыя ў [[1919]], [[1927]], [[1937]] і [[1978]] гг. Да 1991 года найвышэйшым заканадаўчым органам рэспублікі быў — [[Вярхоўны Савет Беларускай ССР]] (у 1919—1938 — [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР]]), які абіраў пастаянна дзейны орган Вярхоўнага Савета БССР, падсправаздачны яму ва ўсёй сваёй дзейнасці — [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]]. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Беларускай ССР}} === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === == Насельніцтва == == Міліцыя і НКУС == Савецкая міліцыя ў БССР пачала фарміравацца ў 1919-1920 гады як орган народнай аховы парадку. Пасля стварэння [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС СССР]] быў утвораны [[НКУС БССР]], які аб’яднаў пад сваім кіраўніцтвам рэспубліканскія органы ўнутраных спраў: міліцыю, камендатуры аховы, ізалятары і папраўча-працоўныя ўстановы.<ref>{{cite book |last=Snyder |first=Timothy |title=Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin |url=https://archive.org/details/bloodlandseurope0000snyd_s7g9 |year=2010 |publisher=Basic Books |isbn=9780465002399}}</ref> У канцы 1930-х гадоў НКУС БССР ажыццяўляў аператыўна-вышуковыя і адміністрацыйныя функцыі, а таксама выконваў загады цэнтральных органаў у [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|справе масавых палітычных рэпрэсій]]. У верасні 1939 года з [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэннем Заходняй Беларусі да БССР]] у гэтым рэгіёне былі створаны павятовыя і гарадскія органы міліцыі і ўпраўленні НКУС.<ref>{{cite book|last=Applebaum|first=Anne|title=Gulag: A History|url=https://archive.org/details/gulaghistory0000appl|year=2003|publisher=Doubleday|isbn=9780767900560}}</ref> У 1941-1944 гадах частка супрацоўнікаў эвакуіравана, на акупаваных тэрыторыях дзейнічалі падпольныя структуры і сувязныя. У 1946 годзе НКУС пераўтвораны ў МУС, а функцыі дзяржаўнай бяспекі вылучаны ў асобнае МДБ.<ref>{{cite book|last=Fitzpatrick|first=Sheila|title=Everyday Stalinism|url=https://archive.org/details/everydaystalinis0000fitz|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195050011}}</ref> == Спорт == Для падтрымкі і развіцця фізічнай культуры 27 чэрвеня 1923 года створаны [[Вышэйшы савет фізічнай культуры Беларускай ССР]] (ВСФК). У 1923 годзе ў Мінску адбыліся першыя рэспубліканскія спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы і афіцыйнае [[Чэмпіянат БССР па футболе|першынство БССР па футболе]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://1prof.by/news/sport/kak-zakladyvalas-osnova-belorusskogo-sporta/|title=Как закладывалась основа белорусского спорта в 1920-е|author=Сергей Кирик|website=1prof.by|date=2023-05-20|access-date=2025-10-21|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені 1925 года Беларуская фізкультурная арганізацыя ўступіла ў склад {{Не перакладзена 5|Чырвоны спартыўны інтэрнацыянал|Чырвонага спартыўнага інтэрнацыяналу|ru|Красный спортивный интернационал}}. У 1926 годзе пры ВСФК створана Усебеларускае бюро міжнародных сувязяў, якое займалася ўзаемадзеяннем са спартыўнымі арганізацыямі іншых краін. У 1926 годзе ў Беларусь прыбыла футбольная каманда з нямецкага [[Лейпцыг]]а і правяла пяць матчаў з беларускімі калектывамі. Улетку 1927 года ў Мінску адбылася першая міжнародная сустрэча лёгкаатлетаў і валейбалістаў БССР са спартсменамі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]<ref name=":0" />. [[Файл:Навучальны комплекс Беларускага інстытута фізкультуры.png|міні|Навучальны комплекс Беларускага інстытута фізкультуры.]] Падрыхтоўка да {{Не перакладзена 5|Усесаюзная спартакіяда 1928|Усесаюзнай спартакіяды 1928 года|ru|Всесоюзная спартакиада 1928}} спрыяла актывізацыі фізкультурнага руху. У гэты перыяд былі пабудаваны новыя спартыўныя аб’екты, праведзены акруговыя і Усебеларуская спартакіяды, у якіх прынялі ўдзел каля 600 спартсменаў. У 1929 годзе ў Мінску адкрыўся тэхнікум фізічнай культуры. Да 1935 года ў рэспубліцы налічвалася ўжо каля 20 тысяч фізкультурнікаў. У 1937 годзе Мінскі тэхнікум фізічнай культуры за поспехі ў падрыхтоўцы кадраў быў узнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга]] і пераўтвораны ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|інстытут фізічнай культуры]]<ref name=":1">{{Кніга|спасылка=http://sport-history.ru/physicalculture/item/f00/s00/e0000211/index.shtml|загаловак=Энциклопедический словарь по физической культуре и спорту|адказны=гл. ред. Г. И. Кукушкин.|год=1961|частка=Белорусская ССР|месца=М.|выдавецтва=Физкультура и спорт|том=1|старонак=368}}</ref>. Напярэдадні [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў БССР дзейнічала больш за 3,2 тысячы калектываў фізічнай культуры. Да канца 1948 года рэспубліка поўнасцю аднавіла і перавысіла давоенны ўзровень развіцця спорту. У 1950 годзе [[ЦК КПБ]] паставіў задачу прыцягнуць да заняткаў фізкультурай не менш за мільён чалавек, і ўжо да канца 1951 года гэтая мэта была дасягнута<ref name=":1" />. [[Файл:Olga Korbut c1972.jpg|злева|міні|[[Вольга Валянцінаўна Корбут|Вольга Корбут]]]] На {{Не перакладзена 5|Летняя Спартакіяда народаў СССР 1956|I-й Спартакіядзе народаў СССР|ru|Летняя Спартакиада народов СССР 1956}} (1956) зборная Беларускай ССР заняла 7-е месца ў агульнакамандным заліку, а на {{Не перакладзена 5|Летняя Спартакіяда народаў СССР 1959|II-й Спартакіядзе|ru|Летняя Спартакиада народов СССР 1959}} (1959) паднялася на 6-е месца<ref name=":1" />. З 1952 года беларускія спартсмены пачалі ўдзельнічаць у [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] у складзе {{Не перакладзена 5|СССР на Алімпійскіх гульнях|зборнай СССР|ru|СССР на Олимпийских играх}}. Асаблівых поспехаў дасягнулі гімнастка [[Вольга Валянцінаўна Корбут|Вольга Корбут]] і фехтавальніца [[Алена Дзмітрыеўна Бялова|Алена Бялава]], кожная з якіх заваявала па чатыры залатыя медалі. Тры залатыя ўзнагароды заваявалі {{Не перакладзена 5|Віктар Аляксандравіч Сідзяк|Віктар Сідзяк|ru|Сидяк, Виктор Александрович}} (фехтаванне), [[Таццяна Дзмітрыеўна Самусенка|Таццяна Самусенка]] (фехтаванне), [[Аляксандр Васілевіч Мядзведзь|Аляксандр Мядзведзь]] (вольная барацьба) і [[Уладзімір Уладзіміравіч Парфяновіч|Уладзімір Парфёнавіч]] (вяславанне на байдарках і каноэ)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://olympteka.ru/olymp/country/profile/blr.html|title=Беларусь на Олимпийских Играх. Белорусская ССР на Олимпийских Играх|website=Olympteka.ru|access-date=2025-10-21}}</ref>. На [[Летнія Алімпійскія гульні 1988|Алімпійскіх гульнях 1988 года]] ў Сеуле спартсмены з Беларускай ССР, якія выступалі ў складзе зборнай СССР, заваявалі 26 медалёў, з іх 17 былі залатымі. Пры гэтым у {{Не перакладзена 5|Мужчынская зборная СССР па гандболе|гандбольнай камандзе СССР|ru|Мужская сборная СССР по гандболу}} 5 з 7 гульцоў прадстаўлялі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minsknews.by/chto-bylo-v-sovetskom-sporte-chego-net-v-sovremennom/|title=Что было в советском спорте, чего нет в современном|website=minsknews.by|date=2022-12-04|access-date=2025-10-21}}</ref>. Найбольшага поспеху ў савецкім футболе дасягнула мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», якое ў 1982 годзе стала адзінай беларускай камандай, што выйграла [[Чэмпіянат СССР па футболе|чэмпіянат СССР]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minsknews.by/minskoe-dinamo-40-let-nazad-pervyj-i-edinstvennyj-raz-v-istorii-stalo-chempionom-sssr-po-futbolu/|title=Минское «Динамо» 40 лет назад первый и единственный раз в истории стало чемпионом СССР по футболу - Минск-новости|author=Владимир Петров|website=minsknews.by|date=2022-11-20|access-date=2025-10-21}}</ref>. [[Сяргей Анатолевіч Гоцманаў|Сяргей Гоцманаў]] чатыры разы прызнаваўся [[Футбаліст года Беларусі|найлепшым футбалістам Беларусі]] паводле версіі газеты «[[Фізкультурнік Беларусі]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kick-off.by/abff/blr_bestplayer.htm|title=Лучший футболист Беларуси|website=kick-off.by|access-date=2025-10-21}}</ref> Ураджэнец Мінска [[Сяргей Яўгенавіч Алейнікаў|Сяргей Алейнікаў]] правёў 73 матчы за [[Зборная СССР па футболе|зборную СССР]], забіўшы 6 галоў, і разам з Гоцманавым стаў сярэбраным прызёрам [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|чэмпіянату Еўропы]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belarus.kp.ru/daily/27594/4945397/|title=Белорусы на футбольном Евро-88 в Германии: Ван Бастен попросил майку Алейникова, а Гоцманов заработал пенальти в финале|author=Петр Климов|website=belarus.kp.ru|date=2024-06-14}}</ref>. == Рэлігія == У савецкія часы грамадзяне, якія выхоўвалі дзяцей на грунце ўласных рэлігійных перакананняў, нярэдка пазбаўляліся бацькоўскіх правоў. == Гл. таксама == * [[Беларускае цэнтральнае бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР]] * [[Стагоддзе абвяшчэння БССР]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Рэспублікі СССР}} {{Беларусь у тэмах}} {{Гісторыя Беларусі 2}} {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)]] [[Катэгорыя:БССР| ]] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Беларусі]] azmc7vuc7woy5en29y62bb1hlyxrt1h 0 11943 5159766 5099500 2026-06-30T17:53:17Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5159766 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''15 лютага''' — сорак шосты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1145]]: [[Яўген III (Папа Рымскі)|Яўген III]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1386]]: Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] з братамі [[Карыгайла]]м, [[Свідрыгайла]]м, Вігандам і сваімі баярамі прыняў [[каталіцтва]] і атрымаў імя Уладзіслаў. * [[1563]]: Пачатак [[Аблога Полацка (1563)|аблогі Полацка]] маскоўскімі войскамі падчас [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]]. * [[1804]]: Вярхоўным правадыром [[Першае сербскае паўстанне|сербскага паўстання]] супраць асманскага валадарства быў абраны [[Карагеоргій]]. * [[1916]]: У [[Вільнюс|Вільні]] пачалося выданне газеты «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]». * [[1942]]: Брытанскія войскі капітулявалі перад японцамі ў бітве за [[Сінгапур]]. * [[1970]]: Кампанія IBM прапанавала [[гнуткі магнітны дыск]] для захоўвання інфармацыі — дыскету. * [[1989]]: Завершаны вывад савецкіх войскаў з [[Афганістан]]а. * [[2011]]: Дэманстранты выйшлі на вуліцы горада [[Бенгазі]], пачаўся [[Лівійскі крызіс]]. * [[2013]]: [[Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе|Падзенне метэарыта на Урале]], у раёне [[Чалябінск]]а. * [[2026]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. == Нарадзіліся == * [[1564]]: [[Галілеа Галілей]], італьянскі [[астраном]] і фізік (пам. 8.1.1642) * [[1566]]: [[Джамбатыста Базіле]], неапалітанскі паэт, казачнік * [[1705]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1710]]: [[Людовік XV]], кароль Францыі * [[1760]]: [[Жан-Франсуа Лесюёр]], французскі [[кампазітар]] і музыказнавец * [[1808]]: [[Карл Фрыдрых Лесінг]], нямецкі мастак * [[1808]]: [[Антон Менгэ]], нямецкі энтамолаг * [[1817]]: [[Шарль-Франсуа Дабіньі]], французскі мастак * [[1861]]: [[Шарль Эдуар Гіём]], швейцарска-французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1874]]: [[Эрнэст Генры Шэклтан|Эрнэст Шэклтан]], брытанскі даследчык [[Антарктыка|Антарктыкі]]. * [[1904]]: [[Ларыса Александроўская]], беларуская оперная спявачка * [[1909]]: [[ХАП Грысхабер]], нямецкі мастак * [[1912]]: [[Навум Перкін]], беларускі [[Літаратуразнаўства|літаратуразнавец]], крытык, празаік * [[1916]]: [[Франка Фабрыцы]], італьянскі акцёр * [[1930]]: [[Альгімантас Балтакіс]], літоўскі паэт * [[1940]]: [[Тоамас Сулінг]], эстонскі кардыяхірург * [[1946]]: [[Шарлота Рэмплінг]], брытанская актрыса * [[1959]]: [[Пятро Васючэнка]], беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменнік, драматург * [[1987]]: [[Мікалай Аляксандравіч Стасенка]], беларускі хакеіст == Памерлі == *[[706]]: [[Тыверый III]], [[візантыйскі імператар]] *[[1145]]: [[Луцый II (Папа Рымскі)|Луцый II, Папа Рымскі]] * [[1152]]: [[Конрад III Гогенштаўфен]], першы кароль Германіі з дынастыі Гогенштаўфенаў (нар. 1093) * [[1682]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1742]]: [[Георг Рафаэль Донер]], аўстрыйскі скульптар * [[1781]]: [[Готхальд Эфраім Лесінг]], нямецкі драматург, тэарэтык мастацтва, літаратурны крытык-асветнік (нар. 22.1.1729) * [[1857]]: [[Міхаіл Глінка]], рускі кампазітар, заснавальнік рускай класічнай музыкі (нар. 1.6.1804) * [[1958]]: [[Язэп Рэшаць]], дзеяч беларускай эміграцыі, каталіцкі святар (нар. 28.7.1890) * [[1959]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1975]]: [[Міхал Сапоцька]], каталіцкі святар, блаславёны (нар. 1.11.1888) * [[2023]]: [[Ракель Уэлч]], амерыканская актрыса == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] — Сусветны дзень дзяцей, хворых на рак * [[Выява:Flag of Canada.svg|25px]] [[Канада]] — Дзень сцяга * [[Выява:Flag of Russia.svg|25px]] [[Расія]] — Дзень памяці войнаў-інтэрнацыяналістаў * [[Выява:Flag of Serbia.svg|25px]] [[Сербія]] — Дзень дзяржаўнасці (Дзень першага сербскага паўстання) * Стрэценне Гасподне (праваслаўная царква) <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|215]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 лютага| ]] qwz344n099mdxjj89rth1haqd5b9e64 0 15251 5159716 5155622 2026-06-30T16:06:24Z JerzyKundrat 174 /* Клімат */ 5159716 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Пінск |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |унутранае дзяленне =Мікрараёны: Бяляўшчына, Верасы, Загорскі, Жамчужны, Заходні, Казляковічы, Калонія, Крайновічы, Красічын, Лугі, Паўночны, Саломінка, Цэнтральны, Альбрэхтава, Каралін, Лешчы, перабор, Сонечны, Стары горад |першае згадванне =1097 |ранейшыя імёны =Піньск, Пінеск |этнахаронім =пінчукі, пінчук, пінчанка }} '''Пінск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Pinsk}}) — горад абласнога падпарадкавання ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Пінскі раён|Пінскага раёна]], каля зліцця рэк [[Піна]] і [[Прыпяць]]. За 180 км на ўсход ад [[Брэст]]а. [[Пінск (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст — [[Лунінец]]. Вузел аўтадарог на [[Іванава]] ({{таблічка-by|М|10}}), [[Івацэвічы]] і [[Столін]] ({{таблічка-by|Р|6}}), [[Лунінец]] ({{таблічка-by|Р|8}}). Рачны порт. Пінск называюць сталіцай [[Палессе|Палесся]], тут знаходзяцца 44 гістарычна-культурныя помнікі, якія ахоўваюцца Рэспублікай Беларусь. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Пінска}} === У Сярэднявеччы === Назва Пінска ўтворана ад ракі [[Піна|Піны]]. У гістарычных крыніцах таксама згадваецца як ''Пиньск''<ref name="PSRL" />, ''Пинеск''<ref name="Cichamiraŭ" />. Першы згадка Пінска («''Пінеск''») у «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» датуецца 1097 годам<ref name="pinskhistory" />. Узнікненне горада ў XI стагоддзі пацвярджаюць археалагічныя звесткі. Да XII стагоддзя ён уваходзіў у склад [[Тураўскае княства|Тураўскага княства]]. У 1174 годзе Пінск стаў сталіцай [[Пінскае княства|удзельнага княства]]. У летапісах згадваюцца князі пінскія: [[Яраслаў Юр’евіч|Яраслаў]] (1183) і [[Яраполк Юр’евіч|Яраполк]] (1190). На той час горад меў гандлёвыя сувязі з [[Валынь|Валынню]], Сярэднім Падняпроўем і Паўночным Прычарнамор’ем<ref name="pinskhistory"/>. У XIII стагоддзі Пінск стаў цэнтрам [[Пінска-Тураўская епархія|Пінска-Тураўскай епархіі]]<ref name="evkl"/>. Пад 1263 годам упершыню ўпамінаецца праваслаўны храм пры манастыры ў прадмесці Лешча — рэлігійным і асветніцкім цэнтры Піншчыны. У пачатку XIV стагоддзя Пінскае княства далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Неўзабаве ў самім горадзе збудавалі замак. З 1320 года тут княжыў [[Нарымунт Гедзімінавіч]], які ў 1348 годзе загінуў у [[Бітва на Стрэве (1348)|бітве з крыжакамі на рацэ Стрэве]]. У 1396 годзе будучы князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] заснаваў у Пінску касцёл [[Францысканцы|францысканцаў]]<ref name="evkl-2"/>. Станам на 1471 год у горадзе валадарыла княгіня Марыя — удава князя [[Сямён Алелькавіч|Сямёна Алелькавіча]]. У вялікай колькасці яе дароўных грамат упершыню згадваюцца многія вёскі Піншчыны<ref name="ehb-1"/>. У 1521 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] перадаў Пінск сваёй жонцы вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боне]], якая пачала актыўна праводзіць аграрныя пераўтварэнні на [[Палессе|Палессі]]. У 1527 годзе сцены [[Пінскі замак|Пінскага замка]] спынілі апошні набег татар на Літву. З 1539 года горад стаў цэнтрам [[Пінскае староства|староства]]. У сярэдзіне XVI стагоддзя ў Пінску было 27 вуліц і 800 двароў, а таксама магутная сістэма ўмацаванняў<ref name="evkl"/>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) горад стаў сталіцай [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. <center><gallery caption="Сімволіка [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Піншчыны]]" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Fiodar Pinski, Pahonia. Фёдар Пінскі, Пагоня (1515).jpg|Пячатка князя пінскага Ф. Яраславіча, XVI ст. Выява:Pinsk. Пінск (XVII).png|Пячатка магістрата з [[Герб Пінска|гербам горада]], XVII ст. Выява:Pinsk, Pahonia. Пінск, Пагоня (1674).png|Пячатка Пінскага земскага суда Выява:Pinsk, Pahonia. Пінск, Пагоня (1733).png|Пячатка канцылярыі земскай каптуровай Пінскага павета </gallery></center> === У Рэчы Паспалітай === [[12 студзеня]] [[1581]] года [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторый]] надаў Пінску [[магдэбургскае права]] (пацвярджалася ў 1589, 1633, 1650, 1785 гадах) і герб: ''«у чырвоным полі шчыта залаты лук са стралой і нацягнутай цецівой»''<ref name="HBH"/>. Неўзабаве тут збудавалі [[Пінская ратуша|ратушу]]. Пасля заключэння [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]] (1596) утварылася [[Турава-Пінская грэка-каталіцкая епархія]]. У 1636—1675 гадах у горадзе ўзвялі мураваныя езуіцкія касцёл і калегіум<ref name="evkl-3"/>. У 1648 годзе на [[Запарожская Сеч|Запарожжы]] пачалося [[паўстанне Хмяльніцкага]], якое набыла характар рэлігійнай вайны. Хваляванні дайшлі і да Пінска, але іх удзельнікаў разам з казакамі разбіў [[Гетман польны літоўскі|гетман польны]] [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя горад быў важным цэнтрам гандлю, тут праходзіў шлях з [[Балтыя|Балтыі]] да паўднёвых гарадоў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]]. У [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну]] (1654—1667) 5 кастрычніка 1655 года маскоўскі ваявода Валконскі заняў Пінск, разрабаваў яго і спаліў разам з навакольнымі слабодамі<ref name="ehb"/>. Пазней у 1660—1664 гадах горад неаднаразова трымаў аблогу казацкіх і маскоўскіх загонаў, якія 25 чэрвеня 1660 года зноў узялі яго штурмам<ref name="evkl"/>. У 1705 годзе князь [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхал Вішнявецкі]] і яго жонка Кацярына заснавалі ў Пінску кляштар [[Цыстэрцыяны|бернардзінцаў]] (праіснаваў да 1832 года). У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] ў 1706 годзе кароль [[Швецыя|Швецыі]] [[Карл XII]] заняў горад, разрабаваў і спаліў яго. Разбурэнні спазнаў і [[Каралінскі замак|бастыённы замак]] у прадмесці [[Каралін (прадмесце)|Каралін]], збудаваны спярша для [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалка вялікага]] і перададзены пазней князям [[Вішнявецкія|Вішнявецкім]]. У 1710 годзе ў Пінску, [[Парахонск]]у, [[Плешчыцы (Пінскі раён)|Плешчыцах]], [[Марозавічы (Пінскі раён)|Марозавічах]], [[Лапаціна (Пінскі раён)|Лапаціне]], [[Калбы|Калбах]] спыняўся [[Васіль Тацішчаў]] — аўтар пяцітомнай «Гісторыі Расійскай», навуковец, дыпламат, асветнік, падарожнік, дзяржаўны дзеяч XVIII стагоддзя. Таго ж года на Піншчыне па загаду цара маскоўскага [[Пётр I|Пятра I]] ён зладзіў вытворчасць 30 гармат і 7 суднаў. У 1729—1746 гадах пры Пінскім езуіцкім калегіуме працавала друкарня. У 1750—1782 гадах на паўночна-ўсходняй ускраіне прадмесця Каралін айцы-[[камуністы]] збудавалі мураваны касцёл, вядомы цяпер пад тытулам Карла Барамея. У 1784 годзе ў Пінску спыняўся [[Кароль польскі|кароль]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], які прысутнічаў на цырымоніі закладкі [[Палац Бутрымовічаў|Палаца Бутрымовічаў]] і наведаў таксама вёскі Лапаціна, [[Горнава (Пінскі раён)|Горнава]] і [[Альбрэхтова]]. У 1787 годзе пачалося будаўніцтва мураванага касцёла пры кляштары дамініканцаў. 1 ліпеня 1791 года пачала працу [[Пінская генеральная кангрэгацыя (1791)|Пінская генеральная кангрэгацыя]], чыёю мэтай было ўтварэнне аўтакефальнай праваслаўнай царквы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Аднак другі і трэці падзелы Рэчы Паспалітай не дазволілі здзейсніцца гэтым планам<ref name="evkl-4"/>. <center><gallery caption="Старыя выявы горада" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (J. I. Krašeŭski, XIX).jpg|Панарама, каля 1860 Выява:Pinsk 1863 197.jpg|Краявід з берагу Піны, 1863 Выява:Pinsk, Stary Rynak, Katedra-Jezuicki. Пінск, Стары Рынак, Катэдра-Езуіцкі (XIX).jpg|Касцёл і калегіум езуітаў, XIX ст. Выява:Pinsk, Katedra-Jezuicki. Пінск, Катэдра-Езуіцкі (1800).jpg|Калегіум езуітаў, абмерны [[чарцёж]], 1800 Выява:Pinsk. Пінск (W. Zamarajew, XIX).jpg|Калегіум езуітаў з боку ракі, 1886 Выява:Pinsk. Пінск (1861).jpg|Крыж перад францысканскім касцёлам, 1861 Выява:Lešča. Лешча (XIX).jpg|Лешча, царква, XIX ст. Выява:Pinščyna. Піншчына (1886).jpg|Места і ваколіцы, 1886 </gallery></center> === У Расійскай Імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Пінск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе з 1795 года атрымаў статус павятовага горада [[Мінскае намесніцтва|Мінскага намесніцтва]]. У 1804 годзе на землях памешчыка Рыдзеўскага знайшлі [[Пінскі манетны скарб|вялікі манетны скарб]]. У сяряэдзіне XIX стагоддзя Пінск стаў буйным цэнтрам гандлю, тут працавалі 2 гарбарні, завод апрацоўкі медзі, піваварня, тытунёвая фабрыка, млын. У 1857 годзе ў горадзе адкрылася гімназія, пераўтвораная ў 1878 годзе ў [[Пінскае рэальнае вучылішча|рэальнае вучылішча]]. У 1865 годзе муж і жонка Фляросы заснавалі ў Пінску бальніцу. У 1882 годзе праз горад прайшла паўднёвая лінія [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]]<ref name="ehb"/>. У 1885 годзе пачалі працаваць суднарамонтны і механічны завод, у 1892 годзе — запалкавая фабрыка «Прагрэс — Вулкан». У пачатку XX стагоддзя ў Пінску было 5 бальніц, 3 аптэкі, 3 царквы, мужчынскі манастыр, 2 касцёлы, 2 сінагогі, паштова-тэлеграфная кантора, турэмны замак, 22 фабрыкі і заводы з 1100 рабочымі. Станцыя Палескай чыгункі, суднаходства па Прыпяці. Акрамя грузавой прыстані, мелася параходная пасажырская з лініямі Пінск — [[Кіеў]], Пінск — [[Любяшоў]], Пінск — [[Целяханы]]. У горадзе працавалі Азова-Данскі камерцыйны банк, рэстарацыя, тэатр, [[Пінскае рэальнае вучылішча|рэальнае вучылішча]], жаночая гімназія, 6 прыходскіх школ, 2 пачатковыя вучэльні, 2 прыватныя гімназіі, 3 прыватныя пачатковыя навучальныя ўстановы, мужчынская духоўнае вучылішча, кнігарні, фатаграфіі, крамы і розныя адміністрацыйныя ўстановы<ref name="cel"/>. У сакавіку 1904 года ў Пінску з’явілася тэлефонная сетка (станам на 1910 год яе паслугамі карысталіся 196 абанентаў). У лістападзе 1911 года ў горадзе пачаліся першыя сеансы [[кінематограф]]а. У 1912—1914 гадах тут жыў і працаваў народны паэт Беларусі [[Якуб Колас]]. <center><gallery caption="Пінск: работы [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]], 2-я пал. XIX ст." widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (N. Orda, 1868).jpg|Панарама Выява:Karalin. Каралін (N. Orda, 1868).jpg|Прадмесце Каралін Выява:Pinsk-Karalin, Napaleon Orda.jpg|Руіны замка ў Караліне Выява:Vojšałk Monastery in Lešča (Pinsk), N. Orda.jpg|Лешчанскі манастыр </gallery></center> === Найноўшы час === У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] 15 верасня 1915 года Пінск занялі нямецкія войскі. 4 сакавіка 1918 года ўрад [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] III Устаноўчай граматай ад лістапада 1917 года абвясціў горад часткай украінскай дзяржавы, адначасова з 25 сакавіка таго ж года Пінск уключаны ў склад [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тэрыторыя [[Палессе|Палесся]] была прадметам перагавораў паміж БНР і УНР<ref name="Liebiedzieva"/>. Пад канец 1918 года германскія войскі зышлі з Палесся. 1 студзеня 1919 года Пінск занялі бальшавікі, якія, у адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]], далучылі яго да [[БССР]] як цэнтр павета («падраёна») Брэсцкага раёна<ref name="at"/>. 22 студзеня 1919 года войскі [[УНР]] пакінулі Пінск. 5 сакавіка 1919 года адбылася бітва за Пінск паміж Палескай групай войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і бальшавікамі, у выніку якой палякі здабылі горад, а таксама цягнікі, ваенныя склады, калону пантонаў і ўзялі ў палон некалькі дзясяткаў салдат<ref name="Wyszczelski"/>. У жніўні 1920 года Пінск зноў занялі бальшавікі, якія ўтрымлівалі горад да 26 верасня 1920 года, але вымушаны былі адступіць. [[Файл:Old Bazar2.jpg|thumb|Рыначная плошча каля 1930 года]] Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Пінск апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў сталіцай павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У міжваенны перыяд Пінск быў адным з найзначнейшых у Польшчы цэнтраў пасялення расійскай эміграцыі (гл. [[Рускае дабрачыннае таварыства, Польшча|Рускае дабрачыннае таварыства]], [[Рускае таварыства моладзі, Польшча|Рускае таварыства моладзі]]), а таксама самы «яўрэйскі» горад на [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсах]]<ref name="Zienkiewicz"/>. 7 верасня 1921 года здарыўся вялікі пажар: агонь знішчыў практычна ўсю цэнтральную частку горада. У 1924 годзе ў Пінску заснавалі краязнаўчы музей (адкрыўся ў 1926 годзе). Увосень 1934 года Пінск і сучасны [[Пінскі раён]] з навуковай экспедыцыяй наведала сусветна вядомая амерыканская даследчыца [[Луіза Арнер Бойд]]. У 1936 годзе ў гарадскім парку «Лешча» прайшла вялікая сельскагаспадарчая выстаўка, напярэдадні якой выйшаў «Informator m. Pinska»<ref name="informator"/>. [[Файл:Вид Пинска. Иван Димич, масло. Музей Белорусского Полесья.jpg|злева|thumb|Краявід Пінска, [[Іван Дзіміч]]. [[Музей Беларускага Палесся]]]] У 1939 годзе Пінск увайшоў у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], у кастрычніку таго ж года савецкія карныя органы расстралялі ці вывезлі ў [[Катынь (сяло)|Катынь]] больш за 500 палякаў і беларусаў. [[Васіль Корж]] і яго паплечнікі з [[НКВД]] бралі ўдзел у забойстве людзей. [[4 снежня]] [[1939]] года горад стаў цэнтрам [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] (існавала да [[1 жніўня]] [[1954]]). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[4 ліпеня]] [[1941]] да [[14 ліпеня]] [[1944]] года Пінск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. [[10 жніўня]] [[1946]] года распачаўся рух на першым аўтобусным маршруце. У [[1953]] у Пінску ўсталявалі першыя чатыры [[тэлефоны-аўтаматы]]. У [[1956]] годзе пры рэканструкцыі горада быў знішчаны помнік архітэктуры барока — [[Касцёл Святога Станіслава (Пінск)|Касцёл Св. Станіслава]], Рыначная плошча з [[Гандлёвыя рады (Пінск)|гандлёвымі радамі]], а таксама рэнесансная [[Вялікая сінагога, Пінск|Вялікая сінагога]]. 30 ліпеня 1958 года ў межы горада ўвайшлі вёскі [[Альбрэхтава (Пінскі раён)|Альбрэхтава]], [[Казлякевічы (Пінскі раён)|Казлякевічы]], [[Калонія (Пінскі раён)|Калонія]] і пасёлак пяньковага завода<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Пінска рада населеных пунктаў Пінскага раёна ад 30 ліпеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 7.</ref>. У [[1960]] годзе пачалася будова аўтамабільнай трасы Пінск — Столін, у [[1965]] годзе — камбіната верхняга трыкатажу, вядомага цяпер як ААТ «Палессе». [[17 студзеня]] [[1987]] года ў Пінску адкрыўся новы будынак аўтавакзала, [[5 красавіка]] таго ж года да новага Пінскага порта прычаліла першае судна. [[7 лістапада]] [[1989]] года ў горадзе адкрыўся новы будынак Цэнтральнай [[бібліятэка|бібліятэкі]]. [[15 жніўня]] [[1992]] ода выйшла першая тэлепраграма пінскага тэлеканала «[[Вараг (тэлеканал)|Вараг]]». === Рэспубліка Беларусь === [[25 кастрычніка]] [[2010]] года на заводзе «[[Пінскдрэў]]» [[Выбух і пажар на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» (2010)|адбыліся выбух і пажар]], у выніку якіх загінула 14 чалавек. [[9 жніўня|9]] і [[10 жніўня]] [[2020]] года ў Пінску адбываліся жорсткія сутыкненні паміж супрацоўнікамі МУС і пратэстоўцамі: людзі заблакавалі будынак [[Пінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] і сталі патрабаваць сумленнага падліку галасоў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. Як кажуць сведкі тых падзей, жыхары Пінска накіраваліся да выбарчых участкаў дазнацца вынікі галасавання на прэзідэнцкіх выбарах, але іх накіроўвалі ў выканкам, маўляў, усе вынікі перадалі туды. Такім чынам людзі і пазбіраліся пад будынкам выканаўчага камітэта. На прапанову ўладаў, пяць прадстаўнікоў грамадзян пайшлі ў будынак «паразмаўляць», астатнія мірна чакалі, пляскалі ў ладкі, смяяліся, нават перакідваліся словамі з міліцыянтамі, сярод якіх было шмат знаёмых. А ў гэты час мясцовыя ўлады пільна сцягвалі дадатковыя сілы праваахоўнікаў, пасля чаго людзей узялі ў кола, а людзі спрабавалі вырвацца з гэтага ачаплення, баронячыся ад узброеных сілавікоў. У выніку супрацьстаяння ўладамі была распачата «[[Пінская справа]]». <center><gallery caption="Места на старых фатаздымках" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (XX).jpg|Набярэжная Піны і кляштар францысканцаў, 1930-я Выява:Pinsk-Rynak.jpg|Рынак, 1930-я Выява:Pinsk, Rynak, Katedra. Пінск, Рынак, Катэдра (1919-39).jpg|Касцёл Св. Станіслава, каля 1939 Выява:Pinsk, Stary Rynak. Пінск, Стары Рынак (1930).jpg|Капліца на Рынку, каля 1931 Выява:Pinsk, Daminikanski. Пінск, Дамініканскі (1919-39).jpg|Касцёл Св. Дамініка, каля 1939 Выява:Pinsk, Kamunistaŭski. Пінск, Камуністаўскі (1901-39) (2).jpg|Касцёл Св. Карла Барамея, каля 1939 Выява:Synagogue in Pinsk.jpg|Сінагога Вялікая, (год ?) Выява:Pinsk, Vialikaja-Rynak. Пінск, Вялікая-Рынак (1930-39).jpg|Галоўная вуліца, 1930-я </gallery></center> == Геаграфія == [[Файл:Пинск. Река Пина..JPG|thumb|Рака Піна]] Пінск стаіць у вусці ракі [[Піна|Піны]] ля месца яе ўпадзення ў [[Прыпяць]], якая аддзяляе горад ад прылеглых балот. У старажытнасці балоты, якія лічыліся дном міфічнага «[[Герадотава мора]]», былі адзінай прыроднай абаронай ад захопнікаў. Раней Піна і Струмень (так [[палешукі]] называюць Прыпяць у верхнім цячэнні), зліваліся насупраць [[Стары замак, Пінск|старога замка]]. Рэчышча ракі ў межах Пінска зрэзанае, шырыня складае 35—55 метраў<ref name="narod"/>. Пінск знаходзіцца ў [[часавы пояс|часавым поясе]], які пазначаецца па міжнародным стандарце як Eastern European Time ([[Усходнееўрапейскі час]]), EET ([[UTC+2]]). Улетку ў [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваецца [[усходнееўрапейскі летні час|ўсходнееўрапейскі летні час]] ([[UTC+3]]). === Прырода === Горад атачае лесапаркавая зона «Лугі». На тэрыторыі Пінска знаходзіцца некалькі паркаў (у тым ліку [[парк культуры і адпачынку, Пінск|парк культуры і адпачынку]], дзіцячы гарадок на вул. Заслонава) і сквераў. Ландшафт навакольных тэрыторый галоўным чынам антрапагенны — сельскагаспадарчыя ўгоддзі, дачныя пасёлкі, сустракаюцца асобныя лясныя масівы ([[сасна]], [[бяроза]] і г.д.). Пінск — цэнтр [[Меліярацыя Палессі|меліярацыі Палесся]] на некалькі дзесяцігоддзяў. У наш час у горадзе працягвае сваю працу РУП «Палессегіправадхаз». === Клімат === Пінск размяшчаецца ў зоне [[кантынентальны клімат|ўмерана кантынентальнага клімату]]<ref name="Prakapovič-1"/>. Праз уплыў марскіх паветраных мас тут мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. [[Цыклон]]ы, якія з’яўляюцца прычынай гэтага, перамяшчаюцца з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] з захаду на ўсход. Сярэдняя тэмпература студзеня складае −4,5&nbsp;°C, ліпеня 18,5&nbsp;°C. 29 чэрвеня 2026 года ў Пінску слупкі тэрмометраў паказалі +40,4 °C, такім чынам быў зафіксіраваны самы спякотны дзень за ўсю гісторыю метэаназіранняў у Беларусі<ref>[https://zviazda.by/news/tak-goracha-belarusi-yashche-ne-bylo-u-pinsku-slupki-termometra-pakazali-40-4-s/ zviazda.by]</ref>. Гадавая колькасць ападкаў — каля 630 мм. Колькасць дзён з тэмпературай, вышэйшай за нуль, складае 253. У сярэднім назіраецца 165 дзён з ападкамі<ref name="Prakapovič-2"/>. {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Пінска | Крыніца = {{Спасылка | url = http://www.hmn.ru/index.php?index=76&value=33019 | загаловак = Клімат Пінску | назва праекта = [http://www.hmn.ru/ Метеоновости] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru }}, [https://meteolabs.by/бел/клімат/пінск/ Пінск Надвор'е і клімат] (Абсалютны максімум, Сярэдні максімум, Сярэдні мінімум, Абсалютны мінімум) <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = −4.5 | Лют_сяр = −3 | Сак_сяр = 1.5 | Кра_сяр = 8 | Май_сяр = 14 | Чэр_сяр = 17 | Ліп_сяр = 18.5 | Жні_сяр = 17.5 | Вер_сяр = 13.5 | Кас_сяр = 8 | Ліс_сяр = 2.5 | Сне_сяр = −1.5 <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 40 | Лют_сяр_апад = 30 | Сак_сяр_апад = 30 | Кра_сяр_апад = 40 | Май_сяр_апад = 60 | Чэр_сяр_апад = 70 | Ліп_сяр_апад = 80 | Жні_сяр_апад = 75 | Вер_сяр_апад = 50 | Кас_сяр_апад = 40 | Ліс_сяр_апад = 50 | Сне_сяр_апад = 45 |Сту_а_макс = 11.2 |Лют_а_макс = 16.4 |Сак_а_макс = 21.2 |Кра_а_макс = 30.2 |Май_а_макс = 31.8 |Чэр_а_макс = 34.0 |Ліп_а_макс = 35.8 |Жні_а_макс = 35.8 |Вер_а_макс = 35.5 |Кас_а_макс = 29.5 |Ліс_а_макс = 20.3 |Сне_а_макс = 18.0 |Жыл__а_макс = 35.8 |Сту_а_мін = -30.6 |Лют_а_мін = -28.1 |Сак_а_мін = -24.2 |Кра_а_мін = -6.3 |Май_а_мін = -7.0 |Чэр_а_мін = 1.0 |Ліп_а_мін = 1.4 |Жні_а_мін = 2.9 |Вер_а_мін = -4.5 |Кас_а_мін = -8.6 |Ліс_а_мін = -18.1 |Сне_а_мін = -26.6 |Жыл__а_мін = -30.6 |Сту_сяр_макс = -1.3 |Лют_сяр_макс = 0.3 |Сак_сяр_макс = 5.8 |Кра_сяр_макс = 13.7 |Май_сяр_макс = 20.0 |Чэр_сяр_макс = 22.5 |Ліп_сяр_макс = 24.7 |Жні_сяр_макс = 24.0 |Вер_сяр_макс = 18.4 |Кас_сяр_макс = 12.0 |Ліс_сяр_макс = 5.0 |Сне_сяр_макс = 0.4 |Жыл__сяр_макс = 12.1 |Сту_сяр_мін = -6.7 |Лют_сяр_мін = -6.0 |Сак_сяр_мін = -2.3 |Кра_сяр_мін = 3.5 |Май_сяр_мін = 8.6 |Чэр_сяр_мін = 11.8 |Ліп_сяр_мін = 13.9 |Жні_сяр_мін = 12.8 |Вер_сяр_мін = 8.4 |Кас_сяр_мін = 3.6 |Ліс_сяр_мін = -0.5 |Сне_сяр_мін = -4.4 |Жыл__сяр_мін = 3.6 }} == Насельніцтва == <div style="float:right" caption="Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Пінска (XVI—ХХI стагоддзі)" > {{Graph:Chart|width=500|height=180|xAxisTitle=Год|yAxisTitle=Колькасць насельніцтва|yAxisMin=0|type=line|y=3500,5000,30000,10000,3716,4200,6800,8600,11300,18000,22967,28028,36409,23500,33500,35900,41500,77100,112600,123000,130000,130000,132600,129900,131000,130800,130355,138415,138202|x=1550,1600,1625,1650,1794,1825,1841,1860,1861,1870,1887,1897,1910,1921,1931,1939,1959,1974,1986,1993,1995,1996,2000,2006,2007,2008,2009,2016,2017}} </div> * '''XVI стагоддзе''': сяр. 1550 — каля 3,5 тыс. чал.<ref name="evkl"/>, 1600 — каля 5 тыс. чал. * '''XVII стагоддзе''': 1625 — каля 30 тыс. чал.<ref name="sg"/>, 1650 — каля 10 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагоддзе''': 1794 — 3&nbsp;716 чал. * '''XIX стагоддзе''': 1825 — 4,2 тыс. чал.; 1841 — 6,8 тыс. чал.; 1860 — 8,6 тыс. чал.<ref name="sg"/>; 1861 — 11,3 тыс. чал.; 1870 — 18 тыс. чал.<ref name="sg"/>; 1887 — 22&nbsp;967 чал. (11&nbsp;847 муж. і 11&nbsp;120 жан.), у тым ліку паводле стану: шляхты — 266 муж. і 275 жан., духоўнікаў праваслаўных — 49 муж. і 37 жан., духоўнікаў каталіцкіх — 3 чал., купцоў і ганаровых грамадзян — 208 муж. і 224 жан., мяшчан і цэхавых — 10&nbsp;806 муж., 10&nbsp;439 жан., вайскоўцаў — 325 муж., сялян — 190 муж. і 145 жан.; паводле веры: 2&nbsp;848 праваслаўных, 1&nbsp;082 каталікоў, 20 евангелістаў, 19&nbsp;017 іўдзеяў<ref name="sg"/>; 1897 — 28&nbsp;028 чал. (13&nbsp;649 муж. і 14&nbsp;379 жан.)<ref name="academic"/>; 1900 — 29,5 тыс. чал. [[Файл:Kac 1924-10-19 Pinsk jews reading mishnah colored.jpg|thumb|Пінскія яўрэі чытаюць [[Мішна|Мішну]]. Фрагмент фотаработы «Пінскія партрэты»]] * '''XX стагоддзе''': 1907 — 34&nbsp;756 чал.<ref name="DLB"/>; 1910 — 36&nbsp;409 чал., у тым ліку 26&nbsp;626 яўрэяў<ref name="Pinsk-900"/>; 1921 — 23,5 тыс. чал.; 1931 — 33,5 тыс. чал., з іх 73,5 % складалі яўрэі, да 10 % — «рускія»; палякі складалі некалькі працэнтаў і былі ў асноўным прыбылым элементам — ваенныя, ксяндзы, служачыя, настаўнікі<ref name="Zienkiewicz"/>; 1939 — 35,9 тыс. чал.; 1959 — 41,5 тыс. чал.; 1974 — 77,1 тыс. чал.<ref name="VSE"/>; 1986—112,6 тыс. чал.; 1993—123 тыс. чал.<ref name="VES"/>; 1995—130 тыс. чал.<ref name="HSB"/>; 1996—130 тыс. чал.; 1998—132,6 тыс. чал.<ref name="ehb-3"/>.; 2000—132,6 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2006—129,9 тыс. чал.; 2007—131,0 тыс. чал.; 2008—130,8 тыс. чал.; 2009—131,2 тыс. чал.<ref name="nn-dem"/>; 2009—130&nbsp;355 (перапіс), у тым ліку больш за 85 % беларусаў, каля 9 % рускіх, каля 3,5 % украінцаў, каля 1 % палякаў, каля 0,15 % яўрэяў<ref name="belstat2009"/><ref name="Prakapovič-3"/><ref name="belstat"/>; 2016—138&nbsp;415 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017—138&nbsp;202 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == [[Файл:Пинск. Спичечная фабрика..JPG|thumb|злева|Запалкавая фабрыка ЗАТ «Пінскдрэў»]] Прадпрыемствы машынабудаўнічай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай, мікрабіялагічнай прамысловасці, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Пінск — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння. Гасцініцы «Аэліта», «Прыпяць», «Спорт». У 1836—1910 гадах працаваў [[Альбрэхтаўскі стэарынавы і мылаварны купецкі завод]]. == Транспарт == [[Файл:Пинск. Автобусный парк..jpg|thumb|злева|Аўтобусны парк]] Пінск — значны [[чыгунка|чыгуначны]], аўтамабільны, рачны транспартны вузел. Працуюць два аўтапаркі (пасажырскі і грузавы), некалькі аўтамабільных баз. Эксплуатацыяй ракі [[Піна|Піны]] займаецца РУЭСП «Дняпроўска-Бугскі водны шлях». У сферы чыгуначнага транспарту працуе «Даследчы завод шляхавых машынаў». Грамадскі транспарт у Пінску прадстаўлены [[аўтобус]]амі. Аўтобусная сетка Пінска адкрылася [[10 жніўня]] [[1946]] і налічвае цяпер больш за 40 маршрутаў<ref name="pinskap-1" />. Рухомы састаў — галоўным чынам аўтобусы [[МАЗ-103]], [[МАЗ-105]] і [[МАЗ-107]]. Прыгарадныя і міжгародныя аўтобусныя рэйсы ажыццяўляюцца з аўтавакзала. Аўтобусныя маршруты злучаюць Пінск з [[Брэст]]ам, [[Гродна]], [[Мінск]]ам і іншымі гарадамі [[Беларусь|Беларусі]], а таксама з [[Варшава]]й, [[Вільня]]й, [[Масква|Масквой]], [[Чарнаўцы|Чарнаўцамі]]<ref name="pinskap-2"/>. [[Файл:Пинск. Речной вокзал..JPG|thumb|Рачны вакзал]] Чыгуначная станцыя «Пінск» адкрылася ў [[1884]] годзе. Чыгуначныя маршруты злучаюць Пінск з многімі гарадамі Беларусі, [[Украіна|Украіны]] і [[Расія|Расіі]]. Цягнікі далёкага руху ходзяць праз Пінск да Мінска, [[Смаленск]]а, [[Масква|Масквы]], [[Гомель|Гомеля]], [[Віцебск]]а, [[Кіеў|Кіева]], [[Сімферопаль|Сімферопаля]]. Праз горад праходзяць маршруты прыгарадных цягнікоў: [[Брэст]] — [[Лунінец]], [[Драгічын]] — [[Лунінец]] і іншыя. == Культура == [[Файл:Theater, Pinsk.JPG|thumb|Палескі драматычны тэатр]] У Пінску дзейнічаюць гарадскі Дом культуры, Палац культуры «Трыкатажнік», Дом культуры ЗАТ «[[Пінскдрэў]]», дзяржаўны [[Музей Беларускага Палесся]], гарадскі парк культуры і адпачынку, [[Палескі драматычны тэатр]], гарадская кінавідэасетка (кінатэатр «Перамога», відэатэка), кінавідэапракат, гарадская канцэртная зала. У горадзе працуюць [[тэатр-студыя «Дыяген»]] і [[народны моладзевы тэатр «Візаві»]]. [[Файл:Library, Pinsk.JPG|міні|Гарадская цэнтральная бібліятэка]] Дзейнічае цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, у якую ўваходзяць: цэнтральная [[бібліятэка]] для дарослых, дзіцячая бібліятэка і 7 філіялаў з агульным кніжным фондам у 600 тысяч асобнікаў. У [[1986]] адкрылася дзіцячая бібліятэка, у фондах якой больш за 100 тысяч кніг<ref name="epinsk"/>. У горадзе налічваецца больш за 100 калектываў мастацкай самадзейнасці: харавыя, харэаграфічныя, тэатральныя, інструментальныя, вакальныя, эстрадна-цыркавыя. 34 калектывы маюць званне «народны» і «ўзорны». Дзейнічае 5 навучальных устаноў, дзе навучаецца больш за 1,5 тысячы навучэнцаў, вучэльня мастацтваў, дзіцячыя музычныя школы № 1, № 2, дзіцячая харэаграфічная школа, дзіцячая школа выяўленчага мастацтва<ref name="Пінскі гарадскі партал"/>. Раз у два-тры гады ў канцы вясны — пачатку лета ў Пінску праходзіць Міжнародны фестываль фальклору «Палескі карагод». У апошні месяц зімы ў горадзе традыцыйна праходзяць творчыя сустрэчы пад агульнай назвай «Лютаўскія музычныя вечары». Раз у два гады ў красавіку праходзіць традыцыйнае свята гітарнай музыкі «Каралеўская фіеста». Таксама раз у два гады ў маі праходзіць музычнае свята «Віват, баян!» Летам ці ў пачатку восені ў наваколлях Пінска праходзіць міжнародны мотафестываль «Пінск»<ref name="інтэрфакс"/>. == Адукацыя == [[Файл:Пинск. Университет..JPG|thumb|Галоўны корпус Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]] У Пінску працуе 33 дзіцячых дашкольных устаноў; 15 сярэдніх школ; 3 [[гімназія|гімназіі]]; ПУА «Сярэдняя школа „Бейс-Агарон“»; ліцэй УА «Палескі дзяржаўны ўніверсітэт»; цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі; сацыяльна-педагагічны цэнтр; цэнтр сучасных сродкаў навучання; цэнтр тэхнічнай і мастацкай творчасці дзяцей і моладзі<ref name="edu"/>. У горадзе працуюць 2 музычныя школы, дзіцячая харэаграфічная школа, школа выяўленчага мастацтва. Атрыманне прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі забяспечваюць: * Пінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя А. Я. Кляшчова (раней — сельскагаспадарчы тэхнікум, гідрамеліярацыйны тэхнікум імя А. Я. Кляшчова) * Пінскі дзяржаўны аграрны тэхналагічны каледж (раней — тэхналагічны тэхнікум, тэхнікум мясной і малочнай прамысловасці, каледж мясной і малочнай прамысловасці) * Пінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж (раней — ПТВ № 137 машынабудавання, прафесійны ліцэй машынабудавання, прафесійна-тэхнічны каледж машынабудавання) * Пінскі дзяржаўны каледж будаўнікоў (раней — ПТВ № 88 будаўнікоў, прафесійны ліцэй будаўнікоў) * Пінскі дзяржаўны каледж мастацтваў (раней — вучылішча мастацтваў) * Пінскі дзяржаўны медыцынскі каледж (раней — фельчарска-акушэрская школа, медыцынскае вучылішча) * Пінскі дзяржаўны каледж тэхнікі і тэхналогій' (раней — ПТВ № 108 трыкатажнікаў, вышэйшае прафесійнае вучылішча лёгкай прамысловасці, прафесійна-тэхнічны каледж лёгкай прамысловасці) * Пінскі каледж УА "Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна (раней — педагагічнае вучылішча імя А. С. Пушкіна, педагагічны каледж імя А. С. Пушкіна) * Пінскі індустрыяльна-педагагічны каледж (раней — індустрыяльны тэхнікум, індустрыяльна-педагагічны тэхнікум, індустрыяльна-педагагічны каледж) Атрыманне вышэйшай адукацыі забяспечвае [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт]] і Пінскі філіял [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]]. 12 верасня 2001 года ў Пінску адбылося адкрыццё [[Міждыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя імя Святога Тамаша Аквінскага|Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі імя Святога Тамаша Аквінскага]]. == Спорт == [[Файл:Chess Club, Pinsk.JPG|thumb|Былы шахматна-шашачны клуб]] Пінск — адзін з самых спартыўных гарадоў Беларусі, у [[2009]] годзе ён заняў 2 месца ў гэтай намінацыі. У Пінску размяшчаецца Спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву ў вяслярных відах спорту, выхаванцы якой — алімпійскія чэмпіёнкі 1996 года [[Тамара Давыдзенка]], [[Яраслава Паўловіч]]. Тры чэмпіянаты Еўропы па мотаболе прымаў за апошнія паўтара дзесяцігоддзі спартыўны комплекс БЕЛАСТТ. Станам на 1 студзеня 2003 года ў Пінску было 128 спартыўных збудаванняў, у тым ліку 3 стадыёны з трыбунамі, 50 спартыўных зал, 2 басейны, 11 міні-басейнаў, 38 прыстасаваных памяшканняў. У спартыўных школах горада займалася каля 30 тысяч юных спартсменаў па 15 відах спорту. Апроч таго, у горадзе працуе шахматна-шашачны клуб. === Спарткомплекс «Хваля» === Універсальны [[спартыўны комплекс «Хваля»]], які займае плошчу 32.740 м², аб’ядноўвае ў сабе футбольны стадыён з трыбунамі, медыцынска-аднаўленчы цэнтр, лядовую арэну, басейны і ўніверсальную спартыўную залю. Адначасова наведваць яго могуць больш за 5000 чалавек. Спартыўнае збудаванне ўяўляе сабой 2-3-павярховы комплекс з аб’ёмаў розных форм і памераў. Увод у эксплуатацыю лядовай арэны «Хваля» адбыўся 29 снежня 2007 года. Унікальнасць яе ў тым, што тут упершыню ў Беларусі выкарыстоўваюцца гнута-клееныя драўляныя аркі пад дахам. Асноўныя параметры арэны адпавядаюць еўрапейскім стандартам: шырыня лядовага пакрыцця — 29 м, даўжыня — 60 м, агульная плошча — 8450 м², колькасць гледачоў — звыш 600 чалавек. Басейны прызначаюцца не толькі для студэнцкіх заняткаў, але і для ўсіх жыхароў Пінска. Пры неабходнасці спаборніцтва могуць глядзець каля 500 чалавек. Стадыён мае сучаснае інжынернае абсталяванне, яго трыбуны разлічаны на больш чым 3000 гледачоў. === ФК «Хваля-Пінск» === У Пінску ёсць уласны футбольны клуб «Хваля», заснаваны ў [[1987]] годзе, зваўся «Камунальнік» (1989—1996), «Пінск-900» (1997—2005). Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Хваля» (умяшчальнасцю 3100 месцаў). Срэбны прызёр чэмпіянату Беларусі ў першай лізе, а таксама 4-разовы бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі. За 18 сезонаў, праведзеных у чэмпіянатах і Кубках Беларусі, «Хваля» згуляла 497 матчаў: 238 перамогаў, 94 нічыі, 165 паразаў, розніца мячоў 806:597 (станам на 1 студзеня 2009). === «Аўтамабіліст» === Найбольш тытулаваны клуб [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], заснаваны ў [[1979]] годзе. 17-разовы чэмпіён [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], 6-разовы срэбны прызёр, 16 разоў здабываў кубак [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], срэбны прызёр чэмпіянату Усходне-Еўрапейскай лігі 2007 года, бронзавы прызёр 2006 года. == Медыцына == Медыцынскія паслугі насельніцтву Пінска аказвае шэраг спецыялізаваных устаноў аховы здароўя. У горадзе дзейнічае УАЗ «Пінская цэнтральная паліклініка» (1 філіял), УАЗ «Пінская цэнтральная бальніца» (1 філіял), УАЗ «Дзіцячая бальніца» (1 філіял), УАЗ «Міжраённы радзільны дом» (2 філіяла), УАЗ «Стаматалагічная паліклініка» (1 філіял). У горадзе ёсць філіялы наступных устаноў: «Міжраённы скурна-венералагічны дыспансэр», «Міжраённы псіханеўралагічны дыспансэр», «Міжраённы супрацьсухотны дыспансэр», «Міжраённы наркалагічны дыспансэр», «Станцыя пералівання крыві», «Спецыялізаваны дом дзіцяці», «Станцыя хуткай медыцынскай дапамогі» Дзяржаўны санітарны нагляд у забеспячэнні санітарна-эпідэмічнага дабрабыту насельніцтва ажыццяўляе ДУ «Пінскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі». == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Цэнтр Пінска 12.jpg|thumb|Калегіум езуітаў]] Пінск — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння<ref name="TEB"/>. У колішнім кляштары езуітаў працуе [[Музей Беларускага Палесся]]. Гатэлі: «Аэліта», «Прыпяць», «Спорт», «Хваля», «Пінскі дворык». Пінск з’яўляецца другім па колькасці захаваных помнікаў архітэктуры ў Беларусі горадам пасля [[Гродна]]. На працягу стагоддзяў у Пінску ўзводзіліся грамадзянскія і сакральныя збудаванні, у якіх не толькі захоўваліся мясцовыя традыцыі і рысы Палескага [[дойлідства]] папярэдніх эпох, але і выкарыстоўваліся дасягненні еўрапейскай архітэктуры. == Архітэктура Пінска == Архітэктурнае аблічча Пінска складвалася з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]]: у гэты час існавалі Траецкі мост, 2 брамы, 14 цэркваў, 3 праваслаўныя манастыры ([[Пінскі Ляшчынскі манастыр|Лешчанскі]], Варварынскі і Богаяўленскі) і 2 каталіцкія кляштары (францысканцаў і дамініканцаў). Цягам [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст. сфарміраваўся архітэктурны цэнтр горада: тут збудавалі мураваныя езуіцкі касцёл і калегіум, дамініканскі і кармеліцкі кляштары, [[Пінская ратуша|ратушу]], [[палац Бутрымовічаў]], кляштар бернардзінцаў, у прадмесці [[Каралін (прадмесце)|Каралін]] — [[Каралінскі замак|замак]], [[Касцёл Карла Барамея (Пінск)|касцёл Карла Барамея]]. Аснову планіроўкі Пінска склалі гарадскія вуліцы, крыніцамі назваў якіх служылі асабістыя імёны князёў і мяшчан, геаграфічныя назвы, прыродныя ўмовы мясцовасці, рамесныя заняткі часткі мяшчан, нацыянальная прыналежнасць жыхароў. Яшчэ з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] згадваюцца асобныя пінскія вуліцы: Вялікая Спаская, Замкавая, Вароўская і іншыя. Вуліцы масціліся лесам, што было асабліва важна ва ўмовах вялікай забалочанасці гарадской тэрыторыі. Брукоўка на цэнтральных вуліцах Пінска з’явіліся ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Да нашага часу ў горадзе захавалася частка яго даўняй радыяльна-паўкольцавай планіроўкі. <gallery align="center" widths="150px" perrow="5" caption="Забудова"> Image:Пинск. Новый квартал..JPG|Новая забудова ў цэнтры горада Image:Пинск. Корпус Полесского университета..JPG|Корпус Палескага ўніверсітэта Image:Пинск. Сталинка..JPG|Будынак савецкага часу пабудовы </gallery> == Славутасці == [[Файл:Пiнск,Касцёл.JPG|thumb|злева|180пкс|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі пры кляштары францысканцаў]] [[Файл:Палац Бутрымовіча 3.jpg|thumb|Палац Бутрымовічаў]] * Гарадзішча (XI—XIII стст.) — {{ГККРБ 4|113В000532}} * Гістарычная забудова (XIX—XX стст.) — {{ГККРБ 4|112Е000529}} * [[Пінскі езуіцкі калегіум|Калегіум езуітаў]] (1635—1675) — {{ГККРБ 4|112Г000536}} * Капліца (XVII ст.) * [[Свята-Варварынскі сабор (Пінск)|Касцёл (1786; цяпер царква Святой Варвары)]] і кляштар бернардзінцаў — {{ГККРБ 4|112Г000544}} * [[Касцёл Карла Барамея (Пінск)|Касцёл ордэна камуністаў (барталамітаў) Святога Карла Барамея]] (1770—1782) — {{ГККРБ 4|112Г000534}} * [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1712—1730) і кляштар францысканцаў]] (XVIII ст.) — {{ГККРБ 4|111Г000538}} * [[Палац Бутрымовічаў]] (1784—1790) — {{ГККРБ 4|112Г000539}} * Парк Лешчанскі (XVIII ст.) * [[Сінагога, Пінск|Сінагога]] (1900) — {{ГККРБ 4|113Г000736}} * Сядзіба Асмалоўскіх (XIX—XX стст.) * [[Свята-Фёдараўскі сабор (Пінск)|Свята-Фёдараўскі сабор]] === Страчаная спадчына === [[Файл:Pinsk, Nabiarežnaja-Rynak. Пінск, Набярэжная-Рынак (1920).jpg|thumb|Касцёлы Св. Дамініка і Св Станіслава, знішчаныя бальшавікамі]] * Капліца Святога Георгія (пач. XX ст.) * Касцёл Маці Божай Балеснай (1820) * Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1635) * Касцёл Святога Дамініка (1787) * Кляштар бернардзінцаў (XVIII ст.) * Кляштар кармелітаў (1734) * Кляштар марыявітак (XVIII ст.) * Манастыр і царква Яўлення Гасподняга (1596) * Сінагога Вялікая (1506) * Царква Святога Хведара (XII ст.) * Царква Святога Мікалая (1823) == Вядомыя асобы == [[Файл:Ryszard Kapuściński Birthplace.JPG|thumb|Будынак, у якім нарадзіўся [[Рышард Капусцінскі]]]] {{main|Вядомыя асобы Пінска|Ганаровыя грамадзяне Пінска}} * [[Лявон Бароўскі]] (1784—1846) — літаратуразнавец, філолаг, гісторык і тэарэтык літаратуры, педагог і публіцыст * [[Ігнацій Іздэбскі]], дзеяч каталіцкай царквы. * [[Хаім Вейцман]], яўрэйскі палітык * [[Іван Пятровіч Доўбня]] (1853—1912) — рускі [[матэматык]], доктар фізіка-матэматычных навук<ref name="БЭ6">{{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 187.</ref> * князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі]] (1861—1919), гаспадарчы і палітычны дзеяч, [[пісьменнік]] * [[Іван Уладзіслававіч Жалтоўскі]], беларускі і расійскі [[архітэктар]] * [[Рышард Капусцінскі]] (1932—2007), польскі [[журналіст]] * [[Пётр Юльянавіч Корбут]] (1908—1944), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Мікалай Лагодзіч]] (1928—2009), іншадумца, палітычны вязень у БССР * [[Голда Меір]], яўрэйскі палітык * [[Эдуард Баляслававіч Нордман]], (1922—2006), ганаровы грамадзянін Пінска, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на Палессі * [[Барыс Міронавіч Фельдман]], савецкі военачальнік * [[Яўген Сяргеевіч Шатохін|Яўген Шатохін]] (1947—2012), мастак * [[Міхаіл Сцяпанавіч Бастынец]] * [[Святлана Кудзеліч]] * [[Аляксандр Карпавіч Васільеў]] * [[Міхаіл Давыдавіч Шыла]] (1920—1998), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза == Гарады-пабрацімы == # {{сцяг Германіі}} [[Альтэна]], [[Германія]] # {{сцяг Балгарыі}} [[Добрыч]], [[Балгарыя]] # {{сцяг Польшчы}} [[Чэнстахова]], [[Польшча]] # {{сцяг Расіі}} [[Істра]], [[Расія]] # {{сцяг Расіі}} [[Балахна]], [[Расія]] === Былыя гарады-пабрацімы === # {{сцяг Украіны}} [[Ковель]], [[Украіна]] (2003—2022)<ref>{{Cite web |url=https://kowelrada.gov.ua/vidbulas-dvadczyat-persha-sesiya-miskoyi-rady/ |title=Відбулась двадцять перша сесія міської ради |accessdate=28 красавіка 2022 |archive-date=3 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503105759/https://kowelrada.gov.ua/vidbulas-dvadczyat-persha-sesiya-miskoyi-rady/ }}</ref> == Гл. таксама == * [[Мацей Бутрымовіч]] * [[Спіс вуліц Пінска]] * [[Пінская разня]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="PSRL">[[ПСРЛ]]. Т.1. — М., 1962. С. 258.</ref> <ref name="Cichamiraŭ">М. Н. Тихомиров. Список русских городов дальних и ближних // Исторические записки. Т. 40. — М., 1952.</ref> <ref name="pinskhistory">{{Спасылка |url = http://www.pinsk-history.ru/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=78:history&id=205:2010-12-11-16-29-16&Itemid=34 |загаловак = Згадкі пра Пінск у летапісе |выданне = [http://www.pinsk-history.ru/ Гісторыя Пінска] |дата = 14 кастрычніка 2011 |мова = ru |title = Архіўная копія |access-date = 11 лютага 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120119100519/http://www.pinsk-history.ru/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=78:history&id=205:2010-12-11-16-29-16&Itemid=34 |archive-date = 19 студзеня 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=432|артыкул=Пінск|аўтар=}}</ref> <ref name="evkl-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=436|артыкул=Пінскі кляштар францысканцаў|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="ehb-1">Пісцовая кніга Пінскага і Клецкага княстваў // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 508.</ref> <ref name="HBH">[http://knihi.com/hierb/pinsk.html Пінск] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="evkl-3">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=435|артыкул=Пінскі езуіцкі калегіум|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="ehb">[[Юлія Гаева]]. [[Пётр Лысенка]]. Пінск // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 495.</ref> <ref name="evkl-4">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=434|артыкул=Пінская кангрэгацыя|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="cel">Пінск // Целеш, В. Гарады Беларусі на старых паштоўках. — Мн.: Беларусь, 2001. С. 209.</ref> <ref name="Liebiedzieva">Валянціна Лебедзева. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm |date=19 лістапада 2008 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.</ref> <ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаныя Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}}</ref> <ref name="Wyszczelski">Lech Wyszczelski. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 65.</ref> <ref name="Zienkiewicz">Tadeusz Zienkiewicz. Rosyjskie zycie kulturalno-literackie w Pinsku 1918—1939 // Acta Polono-Ruthenica XII, 2007. Uniwersytet Warminsko-Mazurski w Olsztynie. ISSN 1427-549X. С.8.</ref> <ref name="informator">Informator m. Pinska. Rok 1936.</ref> <ref name="narod">{{Спасылка | url = http://fishermenfrompinsk.narod.ru/Index2-2/pina.htm | загаловак = Апісанне ракі Піна| назва праекта = [http://fishermenfrompinsk.narod.ru/ FisherMenFromPinsk] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова =ru }}</ref> <ref name="Prakapovič-1">Т. М. Прокопович, Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 14.</ref> <ref name="Prakapovič-2">Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 16.</ref> <ref name="sg">Pińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. 174.</ref> <ref name="academic">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/79788/Пинск Пинск] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> <ref name="DLB">[http://pawet.net/book/przewodnik/p.html Pińsk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120127114946/http://pawet.net/book/przewodnik/p.html |date=27 студзеня 2012 }} // {{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref> <ref name="Pinsk-900">Наш Пинск исторический. — Пинск: Пинск-900, 1997.</ref> <ref name="VSE">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/120527/Пинск Пинск] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/233970 Пинск] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="HSB">Pinsk // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі, 1998|к}} P. 172.</ref> <ref name="ehb-3">[[Юлія Гаева]]. [[Пётр Лысенка]]. Пінск // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 494.</ref> <ref name="nn-dem">[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919 У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[26 сакавіка]] [[2009]] г.</ref> <ref name="Prakapovič-3">Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — Минск: РУП «Белкартография», 2004. С. 32.</ref> <ref name="belstat">https://web.archive.org/web/20111011125310/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/regions_annual_data/1_Brest/03.pdf</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="pinskap-1">{{Cite web |url=http://pinskap.by/content/traffic/urban_transport/ |title=Расписание движения городских автобусов // ОАО «Пинский автобусный парк» |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331140810/http://pinskap.by/content/traffic/urban_transport/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="pinskap-2">{{Cite web |url=http://pinskap.by/content/traffic/pinsk.php |title=Отправления автобусов от АВ «Пинск» // ОАО «Пинский автобусный парк» |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331201815/http://pinskap.by/content/traffic/pinsk.php |url-status=dead }}</ref> <ref name="epinsk">{{Спасылка | url = http://epinsk.net/dlyachel.html | загаловак = Пинск — город для человека | назва праекта = [http://epinsk.net Epinsk.net] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | access-date = 11 лютага 2013 | archive-date = 6 студзеня 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090106235749/http://epinsk.net/dlyachel.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="Пінскі гарадскі партал">{{Спасылка | url = http://pinsk-city.info/index.php?name=Pages&op=page&pid=20 | загаловак = Пинск. Культура и искусство | назва праекта = [http://pinsk-city.info Pinsk-city.info] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 11 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130311001616/http://pinsk-city.info/index.php?name=Pages&op=page&pid=20 | archive-date = 11 сакавіка 2013 | url-status = dead }}</ref> <ref name="інтэрфакс">{{Спасылка | url = http://www.interfax.by/article/14565 | загаловак = Столица Белорусского Полесья | назва праекту = [http://%20interfax.by Interfax.by] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 11 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110427222838/http://www.interfax.by/article/14565 | archive-date = 27 красавіка 2011 | url-status = dead }}</ref> <ref name="edu">{{Cite web |url=http://goo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=2681 |title=Образовательное пространство города Пинска // Отдел образования, спорта и туризма Пинского городского исполнительного комитета |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402041838/http://goo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=2681 |archive-date=2 красавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> <ref name="TEB">Пинск // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * Pińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/167 167]—183. * Наш Пинск исторический. — Пинск: «Пинск-900», 1997. — 48 с. * ''[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]''. Падарожжа па вуліцах Пінска // Беларусь: палітыка, эканоміка, культура. Штомесячны часопіс. — Мн., № 1, 2008 == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Pinsk|Пінск}} {{OSM relation|1749248|Пінск}} * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1339&lg=8 Будынак езуіцкага каледжа] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1333&lg=8 Царква Св. Барбары ў г. Пінск] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1315&lg=8 Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі ў Пінску] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1269&lg=8 Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі ў Пінску] * [http://pinsk.by Афіцыйная старонка Пінскага гарвыканкама] * [http://pinsk-history.ru «Гісторыя Пінска»] * [http://brestobl.com/16pinsk/st1.htm Інфармацыя на старонцы BrestObl.com] * [http://pinsk-city.info Неафіцыйная старонка горада Пінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620110000/http://pinsk-city.info/ |date=20 чэрвеня 2013 }} * [http://www.mypinsk.com Неафіцыйная старонка горада Пінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180827190510/http://mypinsk.com/ |date=27 жніўня 2018 }} * [https://ldd.by/pinsk-history/ История Пинска на LDD.by. Пинск — столица Полесья — город, в котором я живу!] {{Славутасці Пінска}} {{Пінскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Пінск| ]] [[Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі]] 7hxk3woav4to9m5sw59zl673m096jyq 5159747 5159716 2026-06-30T17:04:16Z JerzyKundrat 174 /* Клімат */ 5159747 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Пінск |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |унутранае дзяленне =Мікрараёны: Бяляўшчына, Верасы, Загорскі, Жамчужны, Заходні, Казляковічы, Калонія, Крайновічы, Красічын, Лугі, Паўночны, Саломінка, Цэнтральны, Альбрэхтава, Каралін, Лешчы, перабор, Сонечны, Стары горад |першае згадванне =1097 |ранейшыя імёны =Піньск, Пінеск |этнахаронім =пінчукі, пінчук, пінчанка }} '''Пінск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Pinsk}}) — горад абласнога падпарадкавання ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Пінскі раён|Пінскага раёна]], каля зліцця рэк [[Піна]] і [[Прыпяць]]. За 180 км на ўсход ад [[Брэст]]а. [[Пінск (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст — [[Лунінец]]. Вузел аўтадарог на [[Іванава]] ({{таблічка-by|М|10}}), [[Івацэвічы]] і [[Столін]] ({{таблічка-by|Р|6}}), [[Лунінец]] ({{таблічка-by|Р|8}}). Рачны порт. Пінск называюць сталіцай [[Палессе|Палесся]], тут знаходзяцца 44 гістарычна-культурныя помнікі, якія ахоўваюцца Рэспублікай Беларусь. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Пінска}} === У Сярэднявеччы === Назва Пінска ўтворана ад ракі [[Піна|Піны]]. У гістарычных крыніцах таксама згадваецца як ''Пиньск''<ref name="PSRL" />, ''Пинеск''<ref name="Cichamiraŭ" />. Першы згадка Пінска («''Пінеск''») у «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» датуецца 1097 годам<ref name="pinskhistory" />. Узнікненне горада ў XI стагоддзі пацвярджаюць археалагічныя звесткі. Да XII стагоддзя ён уваходзіў у склад [[Тураўскае княства|Тураўскага княства]]. У 1174 годзе Пінск стаў сталіцай [[Пінскае княства|удзельнага княства]]. У летапісах згадваюцца князі пінскія: [[Яраслаў Юр’евіч|Яраслаў]] (1183) і [[Яраполк Юр’евіч|Яраполк]] (1190). На той час горад меў гандлёвыя сувязі з [[Валынь|Валынню]], Сярэднім Падняпроўем і Паўночным Прычарнамор’ем<ref name="pinskhistory"/>. У XIII стагоддзі Пінск стаў цэнтрам [[Пінска-Тураўская епархія|Пінска-Тураўскай епархіі]]<ref name="evkl"/>. Пад 1263 годам упершыню ўпамінаецца праваслаўны храм пры манастыры ў прадмесці Лешча — рэлігійным і асветніцкім цэнтры Піншчыны. У пачатку XIV стагоддзя Пінскае княства далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Неўзабаве ў самім горадзе збудавалі замак. З 1320 года тут княжыў [[Нарымунт Гедзімінавіч]], які ў 1348 годзе загінуў у [[Бітва на Стрэве (1348)|бітве з крыжакамі на рацэ Стрэве]]. У 1396 годзе будучы князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] заснаваў у Пінску касцёл [[Францысканцы|францысканцаў]]<ref name="evkl-2"/>. Станам на 1471 год у горадзе валадарыла княгіня Марыя — удава князя [[Сямён Алелькавіч|Сямёна Алелькавіча]]. У вялікай колькасці яе дароўных грамат упершыню згадваюцца многія вёскі Піншчыны<ref name="ehb-1"/>. У 1521 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] перадаў Пінск сваёй жонцы вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боне]], якая пачала актыўна праводзіць аграрныя пераўтварэнні на [[Палессе|Палессі]]. У 1527 годзе сцены [[Пінскі замак|Пінскага замка]] спынілі апошні набег татар на Літву. З 1539 года горад стаў цэнтрам [[Пінскае староства|староства]]. У сярэдзіне XVI стагоддзя ў Пінску было 27 вуліц і 800 двароў, а таксама магутная сістэма ўмацаванняў<ref name="evkl"/>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) горад стаў сталіцай [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. <center><gallery caption="Сімволіка [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Піншчыны]]" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Fiodar Pinski, Pahonia. Фёдар Пінскі, Пагоня (1515).jpg|Пячатка князя пінскага Ф. Яраславіча, XVI ст. Выява:Pinsk. Пінск (XVII).png|Пячатка магістрата з [[Герб Пінска|гербам горада]], XVII ст. Выява:Pinsk, Pahonia. Пінск, Пагоня (1674).png|Пячатка Пінскага земскага суда Выява:Pinsk, Pahonia. Пінск, Пагоня (1733).png|Пячатка канцылярыі земскай каптуровай Пінскага павета </gallery></center> === У Рэчы Паспалітай === [[12 студзеня]] [[1581]] года [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторый]] надаў Пінску [[магдэбургскае права]] (пацвярджалася ў 1589, 1633, 1650, 1785 гадах) і герб: ''«у чырвоным полі шчыта залаты лук са стралой і нацягнутай цецівой»''<ref name="HBH"/>. Неўзабаве тут збудавалі [[Пінская ратуша|ратушу]]. Пасля заключэння [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]] (1596) утварылася [[Турава-Пінская грэка-каталіцкая епархія]]. У 1636—1675 гадах у горадзе ўзвялі мураваныя езуіцкія касцёл і калегіум<ref name="evkl-3"/>. У 1648 годзе на [[Запарожская Сеч|Запарожжы]] пачалося [[паўстанне Хмяльніцкага]], якое набыла характар рэлігійнай вайны. Хваляванні дайшлі і да Пінска, але іх удзельнікаў разам з казакамі разбіў [[Гетман польны літоўскі|гетман польны]] [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя горад быў важным цэнтрам гандлю, тут праходзіў шлях з [[Балтыя|Балтыі]] да паўднёвых гарадоў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]]. У [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну]] (1654—1667) 5 кастрычніка 1655 года маскоўскі ваявода Валконскі заняў Пінск, разрабаваў яго і спаліў разам з навакольнымі слабодамі<ref name="ehb"/>. Пазней у 1660—1664 гадах горад неаднаразова трымаў аблогу казацкіх і маскоўскіх загонаў, якія 25 чэрвеня 1660 года зноў узялі яго штурмам<ref name="evkl"/>. У 1705 годзе князь [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхал Вішнявецкі]] і яго жонка Кацярына заснавалі ў Пінску кляштар [[Цыстэрцыяны|бернардзінцаў]] (праіснаваў да 1832 года). У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] ў 1706 годзе кароль [[Швецыя|Швецыі]] [[Карл XII]] заняў горад, разрабаваў і спаліў яго. Разбурэнні спазнаў і [[Каралінскі замак|бастыённы замак]] у прадмесці [[Каралін (прадмесце)|Каралін]], збудаваны спярша для [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалка вялікага]] і перададзены пазней князям [[Вішнявецкія|Вішнявецкім]]. У 1710 годзе ў Пінску, [[Парахонск]]у, [[Плешчыцы (Пінскі раён)|Плешчыцах]], [[Марозавічы (Пінскі раён)|Марозавічах]], [[Лапаціна (Пінскі раён)|Лапаціне]], [[Калбы|Калбах]] спыняўся [[Васіль Тацішчаў]] — аўтар пяцітомнай «Гісторыі Расійскай», навуковец, дыпламат, асветнік, падарожнік, дзяржаўны дзеяч XVIII стагоддзя. Таго ж года на Піншчыне па загаду цара маскоўскага [[Пётр I|Пятра I]] ён зладзіў вытворчасць 30 гармат і 7 суднаў. У 1729—1746 гадах пры Пінскім езуіцкім калегіуме працавала друкарня. У 1750—1782 гадах на паўночна-ўсходняй ускраіне прадмесця Каралін айцы-[[камуністы]] збудавалі мураваны касцёл, вядомы цяпер пад тытулам Карла Барамея. У 1784 годзе ў Пінску спыняўся [[Кароль польскі|кароль]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], які прысутнічаў на цырымоніі закладкі [[Палац Бутрымовічаў|Палаца Бутрымовічаў]] і наведаў таксама вёскі Лапаціна, [[Горнава (Пінскі раён)|Горнава]] і [[Альбрэхтова]]. У 1787 годзе пачалося будаўніцтва мураванага касцёла пры кляштары дамініканцаў. 1 ліпеня 1791 года пачала працу [[Пінская генеральная кангрэгацыя (1791)|Пінская генеральная кангрэгацыя]], чыёю мэтай было ўтварэнне аўтакефальнай праваслаўнай царквы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Аднак другі і трэці падзелы Рэчы Паспалітай не дазволілі здзейсніцца гэтым планам<ref name="evkl-4"/>. <center><gallery caption="Старыя выявы горада" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (J. I. Krašeŭski, XIX).jpg|Панарама, каля 1860 Выява:Pinsk 1863 197.jpg|Краявід з берагу Піны, 1863 Выява:Pinsk, Stary Rynak, Katedra-Jezuicki. Пінск, Стары Рынак, Катэдра-Езуіцкі (XIX).jpg|Касцёл і калегіум езуітаў, XIX ст. Выява:Pinsk, Katedra-Jezuicki. Пінск, Катэдра-Езуіцкі (1800).jpg|Калегіум езуітаў, абмерны [[чарцёж]], 1800 Выява:Pinsk. Пінск (W. Zamarajew, XIX).jpg|Калегіум езуітаў з боку ракі, 1886 Выява:Pinsk. Пінск (1861).jpg|Крыж перад францысканскім касцёлам, 1861 Выява:Lešča. Лешча (XIX).jpg|Лешча, царква, XIX ст. Выява:Pinščyna. Піншчына (1886).jpg|Места і ваколіцы, 1886 </gallery></center> === У Расійскай Імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Пінск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе з 1795 года атрымаў статус павятовага горада [[Мінскае намесніцтва|Мінскага намесніцтва]]. У 1804 годзе на землях памешчыка Рыдзеўскага знайшлі [[Пінскі манетны скарб|вялікі манетны скарб]]. У сяряэдзіне XIX стагоддзя Пінск стаў буйным цэнтрам гандлю, тут працавалі 2 гарбарні, завод апрацоўкі медзі, піваварня, тытунёвая фабрыка, млын. У 1857 годзе ў горадзе адкрылася гімназія, пераўтвораная ў 1878 годзе ў [[Пінскае рэальнае вучылішча|рэальнае вучылішча]]. У 1865 годзе муж і жонка Фляросы заснавалі ў Пінску бальніцу. У 1882 годзе праз горад прайшла паўднёвая лінія [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]]<ref name="ehb"/>. У 1885 годзе пачалі працаваць суднарамонтны і механічны завод, у 1892 годзе — запалкавая фабрыка «Прагрэс — Вулкан». У пачатку XX стагоддзя ў Пінску было 5 бальніц, 3 аптэкі, 3 царквы, мужчынскі манастыр, 2 касцёлы, 2 сінагогі, паштова-тэлеграфная кантора, турэмны замак, 22 фабрыкі і заводы з 1100 рабочымі. Станцыя Палескай чыгункі, суднаходства па Прыпяці. Акрамя грузавой прыстані, мелася параходная пасажырская з лініямі Пінск — [[Кіеў]], Пінск — [[Любяшоў]], Пінск — [[Целяханы]]. У горадзе працавалі Азова-Данскі камерцыйны банк, рэстарацыя, тэатр, [[Пінскае рэальнае вучылішча|рэальнае вучылішча]], жаночая гімназія, 6 прыходскіх школ, 2 пачатковыя вучэльні, 2 прыватныя гімназіі, 3 прыватныя пачатковыя навучальныя ўстановы, мужчынская духоўнае вучылішча, кнігарні, фатаграфіі, крамы і розныя адміністрацыйныя ўстановы<ref name="cel"/>. У сакавіку 1904 года ў Пінску з’явілася тэлефонная сетка (станам на 1910 год яе паслугамі карысталіся 196 абанентаў). У лістападзе 1911 года ў горадзе пачаліся першыя сеансы [[кінематограф]]а. У 1912—1914 гадах тут жыў і працаваў народны паэт Беларусі [[Якуб Колас]]. <center><gallery caption="Пінск: работы [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]], 2-я пал. XIX ст." widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (N. Orda, 1868).jpg|Панарама Выява:Karalin. Каралін (N. Orda, 1868).jpg|Прадмесце Каралін Выява:Pinsk-Karalin, Napaleon Orda.jpg|Руіны замка ў Караліне Выява:Vojšałk Monastery in Lešča (Pinsk), N. Orda.jpg|Лешчанскі манастыр </gallery></center> === Найноўшы час === У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] 15 верасня 1915 года Пінск занялі нямецкія войскі. 4 сакавіка 1918 года ўрад [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] III Устаноўчай граматай ад лістапада 1917 года абвясціў горад часткай украінскай дзяржавы, адначасова з 25 сакавіка таго ж года Пінск уключаны ў склад [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тэрыторыя [[Палессе|Палесся]] была прадметам перагавораў паміж БНР і УНР<ref name="Liebiedzieva"/>. Пад канец 1918 года германскія войскі зышлі з Палесся. 1 студзеня 1919 года Пінск занялі бальшавікі, якія, у адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]], далучылі яго да [[БССР]] як цэнтр павета («падраёна») Брэсцкага раёна<ref name="at"/>. 22 студзеня 1919 года войскі [[УНР]] пакінулі Пінск. 5 сакавіка 1919 года адбылася бітва за Пінск паміж Палескай групай войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і бальшавікамі, у выніку якой палякі здабылі горад, а таксама цягнікі, ваенныя склады, калону пантонаў і ўзялі ў палон некалькі дзясяткаў салдат<ref name="Wyszczelski"/>. У жніўні 1920 года Пінск зноў занялі бальшавікі, якія ўтрымлівалі горад да 26 верасня 1920 года, але вымушаны былі адступіць. [[Файл:Old Bazar2.jpg|thumb|Рыначная плошча каля 1930 года]] Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Пінск апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў сталіцай павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У міжваенны перыяд Пінск быў адным з найзначнейшых у Польшчы цэнтраў пасялення расійскай эміграцыі (гл. [[Рускае дабрачыннае таварыства, Польшча|Рускае дабрачыннае таварыства]], [[Рускае таварыства моладзі, Польшча|Рускае таварыства моладзі]]), а таксама самы «яўрэйскі» горад на [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсах]]<ref name="Zienkiewicz"/>. 7 верасня 1921 года здарыўся вялікі пажар: агонь знішчыў практычна ўсю цэнтральную частку горада. У 1924 годзе ў Пінску заснавалі краязнаўчы музей (адкрыўся ў 1926 годзе). Увосень 1934 года Пінск і сучасны [[Пінскі раён]] з навуковай экспедыцыяй наведала сусветна вядомая амерыканская даследчыца [[Луіза Арнер Бойд]]. У 1936 годзе ў гарадскім парку «Лешча» прайшла вялікая сельскагаспадарчая выстаўка, напярэдадні якой выйшаў «Informator m. Pinska»<ref name="informator"/>. [[Файл:Вид Пинска. Иван Димич, масло. Музей Белорусского Полесья.jpg|злева|thumb|Краявід Пінска, [[Іван Дзіміч]]. [[Музей Беларускага Палесся]]]] У 1939 годзе Пінск увайшоў у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], у кастрычніку таго ж года савецкія карныя органы расстралялі ці вывезлі ў [[Катынь (сяло)|Катынь]] больш за 500 палякаў і беларусаў. [[Васіль Корж]] і яго паплечнікі з [[НКВД]] бралі ўдзел у забойстве людзей. [[4 снежня]] [[1939]] года горад стаў цэнтрам [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] (існавала да [[1 жніўня]] [[1954]]). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[4 ліпеня]] [[1941]] да [[14 ліпеня]] [[1944]] года Пінск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. [[10 жніўня]] [[1946]] года распачаўся рух на першым аўтобусным маршруце. У [[1953]] у Пінску ўсталявалі першыя чатыры [[тэлефоны-аўтаматы]]. У [[1956]] годзе пры рэканструкцыі горада быў знішчаны помнік архітэктуры барока — [[Касцёл Святога Станіслава (Пінск)|Касцёл Св. Станіслава]], Рыначная плошча з [[Гандлёвыя рады (Пінск)|гандлёвымі радамі]], а таксама рэнесансная [[Вялікая сінагога, Пінск|Вялікая сінагога]]. 30 ліпеня 1958 года ў межы горада ўвайшлі вёскі [[Альбрэхтава (Пінскі раён)|Альбрэхтава]], [[Казлякевічы (Пінскі раён)|Казлякевічы]], [[Калонія (Пінскі раён)|Калонія]] і пасёлак пяньковага завода<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Пінска рада населеных пунктаў Пінскага раёна ад 30 ліпеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 7.</ref>. У [[1960]] годзе пачалася будова аўтамабільнай трасы Пінск — Столін, у [[1965]] годзе — камбіната верхняга трыкатажу, вядомага цяпер як ААТ «Палессе». [[17 студзеня]] [[1987]] года ў Пінску адкрыўся новы будынак аўтавакзала, [[5 красавіка]] таго ж года да новага Пінскага порта прычаліла першае судна. [[7 лістапада]] [[1989]] года ў горадзе адкрыўся новы будынак Цэнтральнай [[бібліятэка|бібліятэкі]]. [[15 жніўня]] [[1992]] ода выйшла першая тэлепраграма пінскага тэлеканала «[[Вараг (тэлеканал)|Вараг]]». === Рэспубліка Беларусь === [[25 кастрычніка]] [[2010]] года на заводзе «[[Пінскдрэў]]» [[Выбух і пажар на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» (2010)|адбыліся выбух і пажар]], у выніку якіх загінула 14 чалавек. [[9 жніўня|9]] і [[10 жніўня]] [[2020]] года ў Пінску адбываліся жорсткія сутыкненні паміж супрацоўнікамі МУС і пратэстоўцамі: людзі заблакавалі будынак [[Пінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] і сталі патрабаваць сумленнага падліку галасоў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. Як кажуць сведкі тых падзей, жыхары Пінска накіраваліся да выбарчых участкаў дазнацца вынікі галасавання на прэзідэнцкіх выбарах, але іх накіроўвалі ў выканкам, маўляў, усе вынікі перадалі туды. Такім чынам людзі і пазбіраліся пад будынкам выканаўчага камітэта. На прапанову ўладаў, пяць прадстаўнікоў грамадзян пайшлі ў будынак «паразмаўляць», астатнія мірна чакалі, пляскалі ў ладкі, смяяліся, нават перакідваліся словамі з міліцыянтамі, сярод якіх было шмат знаёмых. А ў гэты час мясцовыя ўлады пільна сцягвалі дадатковыя сілы праваахоўнікаў, пасля чаго людзей узялі ў кола, а людзі спрабавалі вырвацца з гэтага ачаплення, баронячыся ад узброеных сілавікоў. У выніку супрацьстаяння ўладамі была распачата «[[Пінская справа]]». <center><gallery caption="Места на старых фатаздымках" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (XX).jpg|Набярэжная Піны і кляштар францысканцаў, 1930-я Выява:Pinsk-Rynak.jpg|Рынак, 1930-я Выява:Pinsk, Rynak, Katedra. Пінск, Рынак, Катэдра (1919-39).jpg|Касцёл Св. Станіслава, каля 1939 Выява:Pinsk, Stary Rynak. Пінск, Стары Рынак (1930).jpg|Капліца на Рынку, каля 1931 Выява:Pinsk, Daminikanski. Пінск, Дамініканскі (1919-39).jpg|Касцёл Св. Дамініка, каля 1939 Выява:Pinsk, Kamunistaŭski. Пінск, Камуністаўскі (1901-39) (2).jpg|Касцёл Св. Карла Барамея, каля 1939 Выява:Synagogue in Pinsk.jpg|Сінагога Вялікая, (год ?) Выява:Pinsk, Vialikaja-Rynak. Пінск, Вялікая-Рынак (1930-39).jpg|Галоўная вуліца, 1930-я </gallery></center> == Геаграфія == [[Файл:Пинск. Река Пина..JPG|thumb|Рака Піна]] Пінск стаіць у вусці ракі [[Піна|Піны]] ля месца яе ўпадзення ў [[Прыпяць]], якая аддзяляе горад ад прылеглых балот. У старажытнасці балоты, якія лічыліся дном міфічнага «[[Герадотава мора]]», былі адзінай прыроднай абаронай ад захопнікаў. Раней Піна і Струмень (так [[палешукі]] называюць Прыпяць у верхнім цячэнні), зліваліся насупраць [[Стары замак, Пінск|старога замка]]. Рэчышча ракі ў межах Пінска зрэзанае, шырыня складае 35—55 метраў<ref name="narod"/>. Пінск знаходзіцца ў [[часавы пояс|часавым поясе]], які пазначаецца па міжнародным стандарце як Eastern European Time ([[Усходнееўрапейскі час]]), EET ([[UTC+2]]). Улетку ў [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваецца [[усходнееўрапейскі летні час|ўсходнееўрапейскі летні час]] ([[UTC+3]]). === Прырода === Горад атачае лесапаркавая зона «Лугі». На тэрыторыі Пінска знаходзіцца некалькі паркаў (у тым ліку [[парк культуры і адпачынку, Пінск|парк культуры і адпачынку]], дзіцячы гарадок на вул. Заслонава) і сквераў. Ландшафт навакольных тэрыторый галоўным чынам антрапагенны — сельскагаспадарчыя ўгоддзі, дачныя пасёлкі, сустракаюцца асобныя лясныя масівы ([[сасна]], [[бяроза]] і г.д.). Пінск — цэнтр [[Меліярацыя Палессі|меліярацыі Палесся]] на некалькі дзесяцігоддзяў. У наш час у горадзе працягвае сваю працу РУП «Палессегіправадхаз». === Клімат === Пінск размяшчаецца ў зоне [[кантынентальны клімат|ўмерана кантынентальнага клімату]]<ref name="Prakapovič-1"/>. Праз уплыў марскіх паветраных мас тут мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. [[Цыклон]]ы, якія з’яўляюцца прычынай гэтага, перамяшчаюцца з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] з захаду на ўсход. Сярэдняя [[тэмпература паветра]] ў студзені складае −4,5&nbsp;°C, у ліпені +18,5&nbsp;°C. 29 чэрвеня 2026 года ў Пінску слупкі тэрмометраў паказалі +40,4 °C, такім чынам быў зафіксіраваны самы спякотны дзень за ўсю гісторыю метэаназіранняў у Беларусі<ref>[https://zviazda.by/news/tak-goracha-belarusi-yashche-ne-bylo-u-pinsku-slupki-termometra-pakazali-40-4-s/ zviazda.by]</ref>. Гадавая колькасць ападкаў — каля 630 мм. Колькасць дзён з тэмпературай, вышэйшай за нуль, складае 253. У сярэднім назіраецца 165 дзён з ападкамі<ref name="Prakapovič-2"/>. {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Пінска | Крыніца = {{Спасылка | url = http://www.hmn.ru/index.php?index=76&value=33019 | загаловак = Клімат Пінску | назва праекта = [http://www.hmn.ru/ Метеоновости] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru }}, [https://meteolabs.by/бел/клімат/пінск/ Пінск Надвор'е і клімат] (Абсалютны максімум, Сярэдні максімум, Сярэдні мінімум, Абсалютны мінімум) <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = −4.5 | Лют_сяр = −3 | Сак_сяр = 1.5 | Кра_сяр = 8 | Май_сяр = 14 | Чэр_сяр = 17 | Ліп_сяр = 18.5 | Жні_сяр = 17.5 | Вер_сяр = 13.5 | Кас_сяр = 8 | Ліс_сяр = 2.5 | Сне_сяр = −1.5 <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 40 | Лют_сяр_апад = 30 | Сак_сяр_апад = 30 | Кра_сяр_апад = 40 | Май_сяр_апад = 60 | Чэр_сяр_апад = 70 | Ліп_сяр_апад = 80 | Жні_сяр_апад = 75 | Вер_сяр_апад = 50 | Кас_сяр_апад = 40 | Ліс_сяр_апад = 50 | Сне_сяр_апад = 45 |Сту_а_макс = 11.2 |Лют_а_макс = 16.4 |Сак_а_макс = 21.2 |Кра_а_макс = 30.2 |Май_а_макс = 31.8 |Чэр_а_макс = 34.0 |Ліп_а_макс = 35.8 |Жні_а_макс = 35.8 |Вер_а_макс = 35.5 |Кас_а_макс = 29.5 |Ліс_а_макс = 20.3 |Сне_а_макс = 18.0 |Жыл__а_макс = 35.8 |Сту_а_мін = -30.6 |Лют_а_мін = -28.1 |Сак_а_мін = -24.2 |Кра_а_мін = -6.3 |Май_а_мін = -7.0 |Чэр_а_мін = 1.0 |Ліп_а_мін = 1.4 |Жні_а_мін = 2.9 |Вер_а_мін = -4.5 |Кас_а_мін = -8.6 |Ліс_а_мін = -18.1 |Сне_а_мін = -26.6 |Жыл__а_мін = -30.6 |Сту_сяр_макс = -1.3 |Лют_сяр_макс = 0.3 |Сак_сяр_макс = 5.8 |Кра_сяр_макс = 13.7 |Май_сяр_макс = 20.0 |Чэр_сяр_макс = 22.5 |Ліп_сяр_макс = 24.7 |Жні_сяр_макс = 24.0 |Вер_сяр_макс = 18.4 |Кас_сяр_макс = 12.0 |Ліс_сяр_макс = 5.0 |Сне_сяр_макс = 0.4 |Жыл__сяр_макс = 12.1 |Сту_сяр_мін = -6.7 |Лют_сяр_мін = -6.0 |Сак_сяр_мін = -2.3 |Кра_сяр_мін = 3.5 |Май_сяр_мін = 8.6 |Чэр_сяр_мін = 11.8 |Ліп_сяр_мін = 13.9 |Жні_сяр_мін = 12.8 |Вер_сяр_мін = 8.4 |Кас_сяр_мін = 3.6 |Ліс_сяр_мін = -0.5 |Сне_сяр_мін = -4.4 |Жыл__сяр_мін = 3.6 }} == Насельніцтва == <div style="float:right" caption="Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Пінска (XVI—ХХI стагоддзі)" > {{Graph:Chart|width=500|height=180|xAxisTitle=Год|yAxisTitle=Колькасць насельніцтва|yAxisMin=0|type=line|y=3500,5000,30000,10000,3716,4200,6800,8600,11300,18000,22967,28028,36409,23500,33500,35900,41500,77100,112600,123000,130000,130000,132600,129900,131000,130800,130355,138415,138202|x=1550,1600,1625,1650,1794,1825,1841,1860,1861,1870,1887,1897,1910,1921,1931,1939,1959,1974,1986,1993,1995,1996,2000,2006,2007,2008,2009,2016,2017}} </div> * '''XVI стагоддзе''': сяр. 1550 — каля 3,5 тыс. чал.<ref name="evkl"/>, 1600 — каля 5 тыс. чал. * '''XVII стагоддзе''': 1625 — каля 30 тыс. чал.<ref name="sg"/>, 1650 — каля 10 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагоддзе''': 1794 — 3&nbsp;716 чал. * '''XIX стагоддзе''': 1825 — 4,2 тыс. чал.; 1841 — 6,8 тыс. чал.; 1860 — 8,6 тыс. чал.<ref name="sg"/>; 1861 — 11,3 тыс. чал.; 1870 — 18 тыс. чал.<ref name="sg"/>; 1887 — 22&nbsp;967 чал. (11&nbsp;847 муж. і 11&nbsp;120 жан.), у тым ліку паводле стану: шляхты — 266 муж. і 275 жан., духоўнікаў праваслаўных — 49 муж. і 37 жан., духоўнікаў каталіцкіх — 3 чал., купцоў і ганаровых грамадзян — 208 муж. і 224 жан., мяшчан і цэхавых — 10&nbsp;806 муж., 10&nbsp;439 жан., вайскоўцаў — 325 муж., сялян — 190 муж. і 145 жан.; паводле веры: 2&nbsp;848 праваслаўных, 1&nbsp;082 каталікоў, 20 евангелістаў, 19&nbsp;017 іўдзеяў<ref name="sg"/>; 1897 — 28&nbsp;028 чал. (13&nbsp;649 муж. і 14&nbsp;379 жан.)<ref name="academic"/>; 1900 — 29,5 тыс. чал. [[Файл:Kac 1924-10-19 Pinsk jews reading mishnah colored.jpg|thumb|Пінскія яўрэі чытаюць [[Мішна|Мішну]]. Фрагмент фотаработы «Пінскія партрэты»]] * '''XX стагоддзе''': 1907 — 34&nbsp;756 чал.<ref name="DLB"/>; 1910 — 36&nbsp;409 чал., у тым ліку 26&nbsp;626 яўрэяў<ref name="Pinsk-900"/>; 1921 — 23,5 тыс. чал.; 1931 — 33,5 тыс. чал., з іх 73,5 % складалі яўрэі, да 10 % — «рускія»; палякі складалі некалькі працэнтаў і былі ў асноўным прыбылым элементам — ваенныя, ксяндзы, служачыя, настаўнікі<ref name="Zienkiewicz"/>; 1939 — 35,9 тыс. чал.; 1959 — 41,5 тыс. чал.; 1974 — 77,1 тыс. чал.<ref name="VSE"/>; 1986—112,6 тыс. чал.; 1993—123 тыс. чал.<ref name="VES"/>; 1995—130 тыс. чал.<ref name="HSB"/>; 1996—130 тыс. чал.; 1998—132,6 тыс. чал.<ref name="ehb-3"/>.; 2000—132,6 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2006—129,9 тыс. чал.; 2007—131,0 тыс. чал.; 2008—130,8 тыс. чал.; 2009—131,2 тыс. чал.<ref name="nn-dem"/>; 2009—130&nbsp;355 (перапіс), у тым ліку больш за 85 % беларусаў, каля 9 % рускіх, каля 3,5 % украінцаў, каля 1 % палякаў, каля 0,15 % яўрэяў<ref name="belstat2009"/><ref name="Prakapovič-3"/><ref name="belstat"/>; 2016—138&nbsp;415 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017—138&nbsp;202 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == [[Файл:Пинск. Спичечная фабрика..JPG|thumb|злева|Запалкавая фабрыка ЗАТ «Пінскдрэў»]] Прадпрыемствы машынабудаўнічай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай, мікрабіялагічнай прамысловасці, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Пінск — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння. Гасцініцы «Аэліта», «Прыпяць», «Спорт». У 1836—1910 гадах працаваў [[Альбрэхтаўскі стэарынавы і мылаварны купецкі завод]]. == Транспарт == [[Файл:Пинск. Автобусный парк..jpg|thumb|злева|Аўтобусны парк]] Пінск — значны [[чыгунка|чыгуначны]], аўтамабільны, рачны транспартны вузел. Працуюць два аўтапаркі (пасажырскі і грузавы), некалькі аўтамабільных баз. Эксплуатацыяй ракі [[Піна|Піны]] займаецца РУЭСП «Дняпроўска-Бугскі водны шлях». У сферы чыгуначнага транспарту працуе «Даследчы завод шляхавых машынаў». Грамадскі транспарт у Пінску прадстаўлены [[аўтобус]]амі. Аўтобусная сетка Пінска адкрылася [[10 жніўня]] [[1946]] і налічвае цяпер больш за 40 маршрутаў<ref name="pinskap-1" />. Рухомы састаў — галоўным чынам аўтобусы [[МАЗ-103]], [[МАЗ-105]] і [[МАЗ-107]]. Прыгарадныя і міжгародныя аўтобусныя рэйсы ажыццяўляюцца з аўтавакзала. Аўтобусныя маршруты злучаюць Пінск з [[Брэст]]ам, [[Гродна]], [[Мінск]]ам і іншымі гарадамі [[Беларусь|Беларусі]], а таксама з [[Варшава]]й, [[Вільня]]й, [[Масква|Масквой]], [[Чарнаўцы|Чарнаўцамі]]<ref name="pinskap-2"/>. [[Файл:Пинск. Речной вокзал..JPG|thumb|Рачны вакзал]] Чыгуначная станцыя «Пінск» адкрылася ў [[1884]] годзе. Чыгуначныя маршруты злучаюць Пінск з многімі гарадамі Беларусі, [[Украіна|Украіны]] і [[Расія|Расіі]]. Цягнікі далёкага руху ходзяць праз Пінск да Мінска, [[Смаленск]]а, [[Масква|Масквы]], [[Гомель|Гомеля]], [[Віцебск]]а, [[Кіеў|Кіева]], [[Сімферопаль|Сімферопаля]]. Праз горад праходзяць маршруты прыгарадных цягнікоў: [[Брэст]] — [[Лунінец]], [[Драгічын]] — [[Лунінец]] і іншыя. == Культура == [[Файл:Theater, Pinsk.JPG|thumb|Палескі драматычны тэатр]] У Пінску дзейнічаюць гарадскі Дом культуры, Палац культуры «Трыкатажнік», Дом культуры ЗАТ «[[Пінскдрэў]]», дзяржаўны [[Музей Беларускага Палесся]], гарадскі парк культуры і адпачынку, [[Палескі драматычны тэатр]], гарадская кінавідэасетка (кінатэатр «Перамога», відэатэка), кінавідэапракат, гарадская канцэртная зала. У горадзе працуюць [[тэатр-студыя «Дыяген»]] і [[народны моладзевы тэатр «Візаві»]]. [[Файл:Library, Pinsk.JPG|міні|Гарадская цэнтральная бібліятэка]] Дзейнічае цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, у якую ўваходзяць: цэнтральная [[бібліятэка]] для дарослых, дзіцячая бібліятэка і 7 філіялаў з агульным кніжным фондам у 600 тысяч асобнікаў. У [[1986]] адкрылася дзіцячая бібліятэка, у фондах якой больш за 100 тысяч кніг<ref name="epinsk"/>. У горадзе налічваецца больш за 100 калектываў мастацкай самадзейнасці: харавыя, харэаграфічныя, тэатральныя, інструментальныя, вакальныя, эстрадна-цыркавыя. 34 калектывы маюць званне «народны» і «ўзорны». Дзейнічае 5 навучальных устаноў, дзе навучаецца больш за 1,5 тысячы навучэнцаў, вучэльня мастацтваў, дзіцячыя музычныя школы № 1, № 2, дзіцячая харэаграфічная школа, дзіцячая школа выяўленчага мастацтва<ref name="Пінскі гарадскі партал"/>. Раз у два-тры гады ў канцы вясны — пачатку лета ў Пінску праходзіць Міжнародны фестываль фальклору «Палескі карагод». У апошні месяц зімы ў горадзе традыцыйна праходзяць творчыя сустрэчы пад агульнай назвай «Лютаўскія музычныя вечары». Раз у два гады ў красавіку праходзіць традыцыйнае свята гітарнай музыкі «Каралеўская фіеста». Таксама раз у два гады ў маі праходзіць музычнае свята «Віват, баян!» Летам ці ў пачатку восені ў наваколлях Пінска праходзіць міжнародны мотафестываль «Пінск»<ref name="інтэрфакс"/>. == Адукацыя == [[Файл:Пинск. Университет..JPG|thumb|Галоўны корпус Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]] У Пінску працуе 33 дзіцячых дашкольных устаноў; 15 сярэдніх школ; 3 [[гімназія|гімназіі]]; ПУА «Сярэдняя школа „Бейс-Агарон“»; ліцэй УА «Палескі дзяржаўны ўніверсітэт»; цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі; сацыяльна-педагагічны цэнтр; цэнтр сучасных сродкаў навучання; цэнтр тэхнічнай і мастацкай творчасці дзяцей і моладзі<ref name="edu"/>. У горадзе працуюць 2 музычныя школы, дзіцячая харэаграфічная школа, школа выяўленчага мастацтва. Атрыманне прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі забяспечваюць: * Пінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя А. Я. Кляшчова (раней — сельскагаспадарчы тэхнікум, гідрамеліярацыйны тэхнікум імя А. Я. Кляшчова) * Пінскі дзяржаўны аграрны тэхналагічны каледж (раней — тэхналагічны тэхнікум, тэхнікум мясной і малочнай прамысловасці, каледж мясной і малочнай прамысловасці) * Пінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж (раней — ПТВ № 137 машынабудавання, прафесійны ліцэй машынабудавання, прафесійна-тэхнічны каледж машынабудавання) * Пінскі дзяржаўны каледж будаўнікоў (раней — ПТВ № 88 будаўнікоў, прафесійны ліцэй будаўнікоў) * Пінскі дзяржаўны каледж мастацтваў (раней — вучылішча мастацтваў) * Пінскі дзяржаўны медыцынскі каледж (раней — фельчарска-акушэрская школа, медыцынскае вучылішча) * Пінскі дзяржаўны каледж тэхнікі і тэхналогій' (раней — ПТВ № 108 трыкатажнікаў, вышэйшае прафесійнае вучылішча лёгкай прамысловасці, прафесійна-тэхнічны каледж лёгкай прамысловасці) * Пінскі каледж УА "Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна (раней — педагагічнае вучылішча імя А. С. Пушкіна, педагагічны каледж імя А. С. Пушкіна) * Пінскі індустрыяльна-педагагічны каледж (раней — індустрыяльны тэхнікум, індустрыяльна-педагагічны тэхнікум, індустрыяльна-педагагічны каледж) Атрыманне вышэйшай адукацыі забяспечвае [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт]] і Пінскі філіял [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]]. 12 верасня 2001 года ў Пінску адбылося адкрыццё [[Міждыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя імя Святога Тамаша Аквінскага|Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі імя Святога Тамаша Аквінскага]]. == Спорт == [[Файл:Chess Club, Pinsk.JPG|thumb|Былы шахматна-шашачны клуб]] Пінск — адзін з самых спартыўных гарадоў Беларусі, у [[2009]] годзе ён заняў 2 месца ў гэтай намінацыі. У Пінску размяшчаецца Спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву ў вяслярных відах спорту, выхаванцы якой — алімпійскія чэмпіёнкі 1996 года [[Тамара Давыдзенка]], [[Яраслава Паўловіч]]. Тры чэмпіянаты Еўропы па мотаболе прымаў за апошнія паўтара дзесяцігоддзі спартыўны комплекс БЕЛАСТТ. Станам на 1 студзеня 2003 года ў Пінску было 128 спартыўных збудаванняў, у тым ліку 3 стадыёны з трыбунамі, 50 спартыўных зал, 2 басейны, 11 міні-басейнаў, 38 прыстасаваных памяшканняў. У спартыўных школах горада займалася каля 30 тысяч юных спартсменаў па 15 відах спорту. Апроч таго, у горадзе працуе шахматна-шашачны клуб. === Спарткомплекс «Хваля» === Універсальны [[спартыўны комплекс «Хваля»]], які займае плошчу 32.740 м², аб’ядноўвае ў сабе футбольны стадыён з трыбунамі, медыцынска-аднаўленчы цэнтр, лядовую арэну, басейны і ўніверсальную спартыўную залю. Адначасова наведваць яго могуць больш за 5000 чалавек. Спартыўнае збудаванне ўяўляе сабой 2-3-павярховы комплекс з аб’ёмаў розных форм і памераў. Увод у эксплуатацыю лядовай арэны «Хваля» адбыўся 29 снежня 2007 года. Унікальнасць яе ў тым, што тут упершыню ў Беларусі выкарыстоўваюцца гнута-клееныя драўляныя аркі пад дахам. Асноўныя параметры арэны адпавядаюць еўрапейскім стандартам: шырыня лядовага пакрыцця — 29 м, даўжыня — 60 м, агульная плошча — 8450 м², колькасць гледачоў — звыш 600 чалавек. Басейны прызначаюцца не толькі для студэнцкіх заняткаў, але і для ўсіх жыхароў Пінска. Пры неабходнасці спаборніцтва могуць глядзець каля 500 чалавек. Стадыён мае сучаснае інжынернае абсталяванне, яго трыбуны разлічаны на больш чым 3000 гледачоў. === ФК «Хваля-Пінск» === У Пінску ёсць уласны футбольны клуб «Хваля», заснаваны ў [[1987]] годзе, зваўся «Камунальнік» (1989—1996), «Пінск-900» (1997—2005). Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Хваля» (умяшчальнасцю 3100 месцаў). Срэбны прызёр чэмпіянату Беларусі ў першай лізе, а таксама 4-разовы бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі. За 18 сезонаў, праведзеных у чэмпіянатах і Кубках Беларусі, «Хваля» згуляла 497 матчаў: 238 перамогаў, 94 нічыі, 165 паразаў, розніца мячоў 806:597 (станам на 1 студзеня 2009). === «Аўтамабіліст» === Найбольш тытулаваны клуб [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], заснаваны ў [[1979]] годзе. 17-разовы чэмпіён [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], 6-разовы срэбны прызёр, 16 разоў здабываў кубак [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], срэбны прызёр чэмпіянату Усходне-Еўрапейскай лігі 2007 года, бронзавы прызёр 2006 года. == Медыцына == Медыцынскія паслугі насельніцтву Пінска аказвае шэраг спецыялізаваных устаноў аховы здароўя. У горадзе дзейнічае УАЗ «Пінская цэнтральная паліклініка» (1 філіял), УАЗ «Пінская цэнтральная бальніца» (1 філіял), УАЗ «Дзіцячая бальніца» (1 філіял), УАЗ «Міжраённы радзільны дом» (2 філіяла), УАЗ «Стаматалагічная паліклініка» (1 філіял). У горадзе ёсць філіялы наступных устаноў: «Міжраённы скурна-венералагічны дыспансэр», «Міжраённы псіханеўралагічны дыспансэр», «Міжраённы супрацьсухотны дыспансэр», «Міжраённы наркалагічны дыспансэр», «Станцыя пералівання крыві», «Спецыялізаваны дом дзіцяці», «Станцыя хуткай медыцынскай дапамогі» Дзяржаўны санітарны нагляд у забеспячэнні санітарна-эпідэмічнага дабрабыту насельніцтва ажыццяўляе ДУ «Пінскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі». == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Цэнтр Пінска 12.jpg|thumb|Калегіум езуітаў]] Пінск — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння<ref name="TEB"/>. У колішнім кляштары езуітаў працуе [[Музей Беларускага Палесся]]. Гатэлі: «Аэліта», «Прыпяць», «Спорт», «Хваля», «Пінскі дворык». Пінск з’яўляецца другім па колькасці захаваных помнікаў архітэктуры ў Беларусі горадам пасля [[Гродна]]. На працягу стагоддзяў у Пінску ўзводзіліся грамадзянскія і сакральныя збудаванні, у якіх не толькі захоўваліся мясцовыя традыцыі і рысы Палескага [[дойлідства]] папярэдніх эпох, але і выкарыстоўваліся дасягненні еўрапейскай архітэктуры. == Архітэктура Пінска == Архітэктурнае аблічча Пінска складвалася з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]]: у гэты час існавалі Траецкі мост, 2 брамы, 14 цэркваў, 3 праваслаўныя манастыры ([[Пінскі Ляшчынскі манастыр|Лешчанскі]], Варварынскі і Богаяўленскі) і 2 каталіцкія кляштары (францысканцаў і дамініканцаў). Цягам [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст. сфарміраваўся архітэктурны цэнтр горада: тут збудавалі мураваныя езуіцкі касцёл і калегіум, дамініканскі і кармеліцкі кляштары, [[Пінская ратуша|ратушу]], [[палац Бутрымовічаў]], кляштар бернардзінцаў, у прадмесці [[Каралін (прадмесце)|Каралін]] — [[Каралінскі замак|замак]], [[Касцёл Карла Барамея (Пінск)|касцёл Карла Барамея]]. Аснову планіроўкі Пінска склалі гарадскія вуліцы, крыніцамі назваў якіх служылі асабістыя імёны князёў і мяшчан, геаграфічныя назвы, прыродныя ўмовы мясцовасці, рамесныя заняткі часткі мяшчан, нацыянальная прыналежнасць жыхароў. Яшчэ з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] згадваюцца асобныя пінскія вуліцы: Вялікая Спаская, Замкавая, Вароўская і іншыя. Вуліцы масціліся лесам, што было асабліва важна ва ўмовах вялікай забалочанасці гарадской тэрыторыі. Брукоўка на цэнтральных вуліцах Пінска з’явіліся ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Да нашага часу ў горадзе захавалася частка яго даўняй радыяльна-паўкольцавай планіроўкі. <gallery align="center" widths="150px" perrow="5" caption="Забудова"> Image:Пинск. Новый квартал..JPG|Новая забудова ў цэнтры горада Image:Пинск. Корпус Полесского университета..JPG|Корпус Палескага ўніверсітэта Image:Пинск. Сталинка..JPG|Будынак савецкага часу пабудовы </gallery> == Славутасці == [[Файл:Пiнск,Касцёл.JPG|thumb|злева|180пкс|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі пры кляштары францысканцаў]] [[Файл:Палац Бутрымовіча 3.jpg|thumb|Палац Бутрымовічаў]] * Гарадзішча (XI—XIII стст.) — {{ГККРБ 4|113В000532}} * Гістарычная забудова (XIX—XX стст.) — {{ГККРБ 4|112Е000529}} * [[Пінскі езуіцкі калегіум|Калегіум езуітаў]] (1635—1675) — {{ГККРБ 4|112Г000536}} * Капліца (XVII ст.) * [[Свята-Варварынскі сабор (Пінск)|Касцёл (1786; цяпер царква Святой Варвары)]] і кляштар бернардзінцаў — {{ГККРБ 4|112Г000544}} * [[Касцёл Карла Барамея (Пінск)|Касцёл ордэна камуністаў (барталамітаў) Святога Карла Барамея]] (1770—1782) — {{ГККРБ 4|112Г000534}} * [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1712—1730) і кляштар францысканцаў]] (XVIII ст.) — {{ГККРБ 4|111Г000538}} * [[Палац Бутрымовічаў]] (1784—1790) — {{ГККРБ 4|112Г000539}} * Парк Лешчанскі (XVIII ст.) * [[Сінагога, Пінск|Сінагога]] (1900) — {{ГККРБ 4|113Г000736}} * Сядзіба Асмалоўскіх (XIX—XX стст.) * [[Свята-Фёдараўскі сабор (Пінск)|Свята-Фёдараўскі сабор]] === Страчаная спадчына === [[Файл:Pinsk, Nabiarežnaja-Rynak. Пінск, Набярэжная-Рынак (1920).jpg|thumb|Касцёлы Св. Дамініка і Св Станіслава, знішчаныя бальшавікамі]] * Капліца Святога Георгія (пач. XX ст.) * Касцёл Маці Божай Балеснай (1820) * Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1635) * Касцёл Святога Дамініка (1787) * Кляштар бернардзінцаў (XVIII ст.) * Кляштар кармелітаў (1734) * Кляштар марыявітак (XVIII ст.) * Манастыр і царква Яўлення Гасподняга (1596) * Сінагога Вялікая (1506) * Царква Святога Хведара (XII ст.) * Царква Святога Мікалая (1823) == Вядомыя асобы == [[Файл:Ryszard Kapuściński Birthplace.JPG|thumb|Будынак, у якім нарадзіўся [[Рышард Капусцінскі]]]] {{main|Вядомыя асобы Пінска|Ганаровыя грамадзяне Пінска}} * [[Лявон Бароўскі]] (1784—1846) — літаратуразнавец, філолаг, гісторык і тэарэтык літаратуры, педагог і публіцыст * [[Ігнацій Іздэбскі]], дзеяч каталіцкай царквы. * [[Хаім Вейцман]], яўрэйскі палітык * [[Іван Пятровіч Доўбня]] (1853—1912) — рускі [[матэматык]], доктар фізіка-матэматычных навук<ref name="БЭ6">{{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 187.</ref> * князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі]] (1861—1919), гаспадарчы і палітычны дзеяч, [[пісьменнік]] * [[Іван Уладзіслававіч Жалтоўскі]], беларускі і расійскі [[архітэктар]] * [[Рышард Капусцінскі]] (1932—2007), польскі [[журналіст]] * [[Пётр Юльянавіч Корбут]] (1908—1944), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Мікалай Лагодзіч]] (1928—2009), іншадумца, палітычны вязень у БССР * [[Голда Меір]], яўрэйскі палітык * [[Эдуард Баляслававіч Нордман]], (1922—2006), ганаровы грамадзянін Пінска, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на Палессі * [[Барыс Міронавіч Фельдман]], савецкі военачальнік * [[Яўген Сяргеевіч Шатохін|Яўген Шатохін]] (1947—2012), мастак * [[Міхаіл Сцяпанавіч Бастынец]] * [[Святлана Кудзеліч]] * [[Аляксандр Карпавіч Васільеў]] * [[Міхаіл Давыдавіч Шыла]] (1920—1998), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза == Гарады-пабрацімы == # {{сцяг Германіі}} [[Альтэна]], [[Германія]] # {{сцяг Балгарыі}} [[Добрыч]], [[Балгарыя]] # {{сцяг Польшчы}} [[Чэнстахова]], [[Польшча]] # {{сцяг Расіі}} [[Істра]], [[Расія]] # {{сцяг Расіі}} [[Балахна]], [[Расія]] === Былыя гарады-пабрацімы === # {{сцяг Украіны}} [[Ковель]], [[Украіна]] (2003—2022)<ref>{{Cite web |url=https://kowelrada.gov.ua/vidbulas-dvadczyat-persha-sesiya-miskoyi-rady/ |title=Відбулась двадцять перша сесія міської ради |accessdate=28 красавіка 2022 |archive-date=3 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503105759/https://kowelrada.gov.ua/vidbulas-dvadczyat-persha-sesiya-miskoyi-rady/ }}</ref> == Гл. таксама == * [[Мацей Бутрымовіч]] * [[Спіс вуліц Пінска]] * [[Пінская разня]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="PSRL">[[ПСРЛ]]. Т.1. — М., 1962. С. 258.</ref> <ref name="Cichamiraŭ">М. Н. Тихомиров. Список русских городов дальних и ближних // Исторические записки. Т. 40. — М., 1952.</ref> <ref name="pinskhistory">{{Спасылка |url = http://www.pinsk-history.ru/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=78:history&id=205:2010-12-11-16-29-16&Itemid=34 |загаловак = Згадкі пра Пінск у летапісе |выданне = [http://www.pinsk-history.ru/ Гісторыя Пінска] |дата = 14 кастрычніка 2011 |мова = ru |title = Архіўная копія |access-date = 11 лютага 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120119100519/http://www.pinsk-history.ru/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=78:history&id=205:2010-12-11-16-29-16&Itemid=34 |archive-date = 19 студзеня 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=432|артыкул=Пінск|аўтар=}}</ref> <ref name="evkl-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=436|артыкул=Пінскі кляштар францысканцаў|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="ehb-1">Пісцовая кніга Пінскага і Клецкага княстваў // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 508.</ref> <ref name="HBH">[http://knihi.com/hierb/pinsk.html Пінск] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="evkl-3">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=435|артыкул=Пінскі езуіцкі калегіум|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="ehb">[[Юлія Гаева]]. [[Пётр Лысенка]]. Пінск // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 495.</ref> <ref name="evkl-4">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=434|артыкул=Пінская кангрэгацыя|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="cel">Пінск // Целеш, В. Гарады Беларусі на старых паштоўках. — Мн.: Беларусь, 2001. С. 209.</ref> <ref name="Liebiedzieva">Валянціна Лебедзева. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm |date=19 лістапада 2008 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.</ref> <ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаныя Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}}</ref> <ref name="Wyszczelski">Lech Wyszczelski. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 65.</ref> <ref name="Zienkiewicz">Tadeusz Zienkiewicz. Rosyjskie zycie kulturalno-literackie w Pinsku 1918—1939 // Acta Polono-Ruthenica XII, 2007. Uniwersytet Warminsko-Mazurski w Olsztynie. ISSN 1427-549X. С.8.</ref> <ref name="informator">Informator m. Pinska. Rok 1936.</ref> <ref name="narod">{{Спасылка | url = http://fishermenfrompinsk.narod.ru/Index2-2/pina.htm | загаловак = Апісанне ракі Піна| назва праекта = [http://fishermenfrompinsk.narod.ru/ FisherMenFromPinsk] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова =ru }}</ref> <ref name="Prakapovič-1">Т. М. Прокопович, Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 14.</ref> <ref name="Prakapovič-2">Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 16.</ref> <ref name="sg">Pińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. 174.</ref> <ref name="academic">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/79788/Пинск Пинск] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> <ref name="DLB">[http://pawet.net/book/przewodnik/p.html Pińsk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120127114946/http://pawet.net/book/przewodnik/p.html |date=27 студзеня 2012 }} // {{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref> <ref name="Pinsk-900">Наш Пинск исторический. — Пинск: Пинск-900, 1997.</ref> <ref name="VSE">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/120527/Пинск Пинск] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/233970 Пинск] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="HSB">Pinsk // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі, 1998|к}} P. 172.</ref> <ref name="ehb-3">[[Юлія Гаева]]. [[Пётр Лысенка]]. Пінск // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 494.</ref> <ref name="nn-dem">[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919 У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[26 сакавіка]] [[2009]] г.</ref> <ref name="Prakapovič-3">Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — Минск: РУП «Белкартография», 2004. С. 32.</ref> <ref name="belstat">https://web.archive.org/web/20111011125310/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/regions_annual_data/1_Brest/03.pdf</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="pinskap-1">{{Cite web |url=http://pinskap.by/content/traffic/urban_transport/ |title=Расписание движения городских автобусов // ОАО «Пинский автобусный парк» |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331140810/http://pinskap.by/content/traffic/urban_transport/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="pinskap-2">{{Cite web |url=http://pinskap.by/content/traffic/pinsk.php |title=Отправления автобусов от АВ «Пинск» // ОАО «Пинский автобусный парк» |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331201815/http://pinskap.by/content/traffic/pinsk.php |url-status=dead }}</ref> <ref name="epinsk">{{Спасылка | url = http://epinsk.net/dlyachel.html | загаловак = Пинск — город для человека | назва праекта = [http://epinsk.net Epinsk.net] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | access-date = 11 лютага 2013 | archive-date = 6 студзеня 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090106235749/http://epinsk.net/dlyachel.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="Пінскі гарадскі партал">{{Спасылка | url = http://pinsk-city.info/index.php?name=Pages&op=page&pid=20 | загаловак = Пинск. Культура и искусство | назва праекта = [http://pinsk-city.info Pinsk-city.info] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 11 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130311001616/http://pinsk-city.info/index.php?name=Pages&op=page&pid=20 | archive-date = 11 сакавіка 2013 | url-status = dead }}</ref> <ref name="інтэрфакс">{{Спасылка | url = http://www.interfax.by/article/14565 | загаловак = Столица Белорусского Полесья | назва праекту = [http://%20interfax.by Interfax.by] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 11 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110427222838/http://www.interfax.by/article/14565 | archive-date = 27 красавіка 2011 | url-status = dead }}</ref> <ref name="edu">{{Cite web |url=http://goo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=2681 |title=Образовательное пространство города Пинска // Отдел образования, спорта и туризма Пинского городского исполнительного комитета |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402041838/http://goo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=2681 |archive-date=2 красавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> <ref name="TEB">Пинск // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * Pińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/167 167]—183. * Наш Пинск исторический. — Пинск: «Пинск-900», 1997. — 48 с. * ''[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]''. Падарожжа па вуліцах Пінска // Беларусь: палітыка, эканоміка, культура. Штомесячны часопіс. — Мн., № 1, 2008 == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Pinsk|Пінск}} {{OSM relation|1749248|Пінск}} * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1339&lg=8 Будынак езуіцкага каледжа] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1333&lg=8 Царква Св. Барбары ў г. Пінск] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1315&lg=8 Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі ў Пінску] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1269&lg=8 Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі ў Пінску] * [http://pinsk.by Афіцыйная старонка Пінскага гарвыканкама] * [http://pinsk-history.ru «Гісторыя Пінска»] * [http://brestobl.com/16pinsk/st1.htm Інфармацыя на старонцы BrestObl.com] * [http://pinsk-city.info Неафіцыйная старонка горада Пінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620110000/http://pinsk-city.info/ |date=20 чэрвеня 2013 }} * [http://www.mypinsk.com Неафіцыйная старонка горада Пінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180827190510/http://mypinsk.com/ |date=27 жніўня 2018 }} * [https://ldd.by/pinsk-history/ История Пинска на LDD.by. Пинск — столица Полесья — город, в котором я живу!] {{Славутасці Пінска}} {{Пінскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Пінск| ]] [[Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі]] 4kkm6gtamchimvakpm09qvfo3sznf5x 0 15463 5159676 3971320 2026-06-30T13:09:42Z JerzyKundrat 174 5159676 wikitext text/x-wiki {{Электрастанцыя |Тып = ГЭС }} '''Чыгірынская ГЭС''' — [[малая гідраэлектрастанцыя]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], размешчаная на [[Друць|рацэ Друць]]. Вызначаная магутнасць 1500 кВт. Будаўніцтва пачалося ў 1953 годзе, уведзеная ў эксплуатацыю лістападзе 1959 года. Устаноўлены тры турбіны.<ref>Памяць: Гіст.-дакум. …</ref> Усталяваная магутнасць станцыі 1,5 МВт. У 2009 плануецца завершана рэканструкцыя Чыгірынскай ГЭС.<ref>Филиалу РУП «Могилевэнерго»…</ref> У ходзе яе былі ўсталяваныя 3 новыя гідрагенератары магутнасцю па 500 кВт кожны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Кіраўскага раёна. — Мн.: Выш. шк., 1997. — 445 с. С. 95-97. * Филиалу РУП «Могилевэнерго» Бобруйские электрические сети исполнилось 50 лет! // РУП «Могилевэнерго»: Новости. 2007, 1 июля. {{Беларускія ГЭС}} [[Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Электрастанцыі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Кіраўскі раён]] 48im2sx9sybtz9phnbn3iux3jvb4rk1 5159677 5159676 2026-06-30T13:10:01Z JerzyKundrat 174 5159677 wikitext text/x-wiki {{Электрастанцыя |Тып = ГЭС }} '''Чыгірынская ГЭС''' — [[малая гідраэлектрастанцыя]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], размешчаная на [[Друць|рацэ Друць]]. Вызначаная магутнасць 1500 кВт. Будаўніцтва пачалося ў 1953 годзе, уведзеная ў эксплуатацыю лістападзе 1959 года. Устаноўлены тры турбіны.<ref>Памяць: Гіст.-дакум. …</ref> Усталяваная магутнасць станцыі 1,5 МВт. У 2009 завершана рэканструкцыя Чыгірынскай ГЭС.<ref>Филиалу РУП «Могилевэнерго»…</ref> У ходзе яе былі ўсталяваныя 3 новыя гідрагенератары магутнасцю па 500 кВт кожны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Кіраўскага раёна. — Мн.: Выш. шк., 1997. — 445 с. С. 95-97. * Филиалу РУП «Могилевэнерго» Бобруйские электрические сети исполнилось 50 лет! // РУП «Могилевэнерго»: Новости. 2007, 1 июля. {{Беларускія ГЭС}} [[Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Электрастанцыі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Кіраўскі раён]] iqpp4pi62zafci8z98czbg5araf7uen 0 29511 5159925 4918697 2026-07-01T10:52:50Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: Нямеччына → Германія (2), Ўаншу → Уаншу з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159925 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гапеева}} {{пісьменнік}} '''Вольга Гапеева''' (нар. {{ДН|||1982}}, {{МН|Мінск||}}) — беларуская паэтка, [[пісьменніца]], перакладчыца, лінгвістка, [[гендар]]ная даследчыца<ref>{{cite web| author =Цыганкоў В.| date =29 верасень 2016| url =https://www.svaboda.org/a/volha-hapiejeva/28022842.html | title =Фэмінізм патрэбны Беларусі, бо ў нашым грамадзтве не хапае чульлівасьці і эмпатыі», — Вольга Гапеева |publisher =[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]| access-date = 2020-03-13}}</ref>. Сябра [[беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтр]]а і [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. == Біяграфія == Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] (2004). Атрымала * ступень магістра (лінгвістыка, 2005, МДЛУ), * ступень магістра (гендэрныя даследаванні, 2007, EHU-International, [[Вільнюс]], Літва), * ступень кандыдата навук (параўнальная лінгвістыка, 2012, МДЛУ), * навуковае званне дацэнта (2015). * стыпендыятка Літаратурнага Калёквіума Берлін (2009) * стыпендыятка Міжнароднага Дома пісьменнікаў і перакладчыкаў (Вэнтспілс, 2010 і 2012) * стыпендыятка Праграмы Artist-in-Residence у міжнародным доме пісьменнікаў г. Грац «IHAG» (Аўстрыя, 2013)[http://www.ihag.org/primcell.php?ses=6830y3175q&lang=dt&bas=iha&rel=6&id=419&main=artists&ida=9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305025053/http://www.ihag.org/primcell.php?ses=6830y3175q&lang=dt&bas=iha&rel=6&id=419&main=artists&ida=9 |date=5 сакавіка 2016 }} * стыпендыятка Праграмы Artist-in-Residence Міністэрства Адукацыі, Культуры і Мастацтва Аўстрыі сумесна з арганізацыяй «KulturKontakr Austria» (Вена, 2014) [http://www.kulturkontakt.or.at/html/D/air.asp?guid={41E62D55-37EF-4BFE-967C-019847E0D243}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304193829/http://www.kulturkontakt.or.at/html/D/air.asp?guid=%7B41E62D55-37EF-4BFE-967C-019847E0D243%7D |date=4 сакавіка 2016 }} Прадстаўляла Беларусь на круглым стале «Скрыжаванне літаратуры: Усход і Захад» у рамках 20-га міжнароднага фестывалю (Славенія, Віленіца, 2005); на міжнароднай канферэнцыі «Літаратура без межаў», прысвечанай перакладу славянскіх літаратур краін нечленаў [[ЕС]] (Чэхія, Прага, 2006); на фестывалі «Die Macht der Sprache» (Берлін, 2007) у дыскусіі, прысвечанай тэме «Muttersprache. Vaterland». == Творчасць == Піша паэзію, прозу, драматургію. Публікуецца з 1999 года ў перыёдыцы і анталогіях. Займаецца літаратурным перакладам (з англійскай, нямецкай, кітайскай, японскай, латышскай), гендарнай праблематыкай у культуры і літаратуры, даследаваннямі ў галіне кампаратыўнай лінгвістыкі, філасофіі мовы і сацыялогіі цела. Сябра беларускага ПЭН-цэнтра і Саюза беларускіх пісьменнікаў. П’еса В. Гапеевай «Калекцыянэр» была пастаўлена ў рамках фестывалю «Тры дні» (серыя прэзентацый кніг выдавецтва «Логвінаў») у Музеі гісторыі беларускай літаратуры. У кастрычніку 2006 года ў рамках ХІ міжнароднага тэатральнага фестывалю «Кonfrontacje Teatralne» ([[Люблін]], [[Польшча]]) п’еса «Калекцыянэр» была прадстаўлена ў праекце «Dramat Nieobecny» на чытаннях беларускай драматургіі. Выступала як куратарка, перакладчыца і аўтарка анталогіі «Лінія Фронту» (2003) (зборнік беларускіх і нямецкіх тэкстаў) і «Лінія Фронту — 2» (2007), «Анталогія латвійскай паэзіі» (2013), адна з перакладчыкаў зборніка нямецкай паэзіі «У танцы ліхтароў» (''Im Lichtertanz'', 2004), а таксама кнігі [[Рыгор Барадулін|Р. Барадуліна]] «Ксты» (Ksty) (пераклад на англійскую, 2006). Кніга Вольгі Гапеевай «Сумны суп» (2014) — гэта гісторыі для дарослых дзяцей. Тут слоўнікі дапамагаюць парасонам, гузікі шукаюць сэнс жыцця, а вожыкі спрабуюць знайсці адказ на пытанне, якое іх даўно хвалюе, — нашто лічыць авечак. За звычайнымі, здавалася б, размовамі і ўчынкамі герояў хаваюцца філасофскія думкі і разважанні. Кніга паэзіі «Граматыка снегу» (2017) пашырае межы ўсведамлення штодзённасці, дзе словы і значэнні ўглядаюцца адно ў адно ў надзеі пазбегнуць самоты. Гэта своеасаблівая граматыка ўзаемін чалавека з сусветам праз мову. Сімвалічнасць снегу, якая пранізвае кнігу наскрозь, выклікае бязмежнасць інтэрпрэтацый паэзіі. Творы Вольгі Гапеевай перакладаліся на англійскую, нямецкую, польскую, македонскую, чэшскую, літоўскую, латышскую, славенскую, грузінскую, галандскую, рускую мовы. Супрацоўнічае з электроннымі музыкамі (Улад Бубен, Aortha, RoomDark, Spit it Out), выступае з аўдыё-візуальнымі перформансамі. === Стаўленне да дзіцячай літаратуры === Вольга Гапеева не мае дзяцей, але, па яе словах, любіць дзіцячыя кніжкі. Яна лічыць, што дзіцячая літаратура — гэта вельмі сур’ёзная рэч і што праз дзіцячую літаратуру трэба трансляваць новыя нормы паводзінаў ці «апгрэйджаныя» каштоўнасці. На яе думку ў сучаснай беларускай дзіцячай літаратуры бракуе тэм, якія ўздымаюцца на захадзе — тэмы зменаў [[гендар]]ных мадэляў, тэмы смерці, і варта памятаць, што «''чытач можа быць дзіцём з сям’і, дзе два таты ці дзве мамы, дачкой прафесара ці дачкой працоўнага''» і трэба «''падтрымліваць разнастайнасць''»<ref>{{cite web| author =Бубіч В.| date =7 чэрвеня 2015| url =http://journalby.com/news/volga-gapeeva-dzicyachaya-litaratura-velmi-sureznaya-rech-416| title =Вольга Гапеева: «Дзіцячая літаратура – вельмі сур’ёзная рэч»| publisher =Беларусский журнал| access-date =13 сакавіка 2020| archive-url =https://web.archive.org/web/20200317215343/http://journalby.com/news/volga-gapeeva-dzicyachaya-litaratura-velmi-sureznaya-rech-416| archive-date =17 сакавіка 2020| url-status =dead}}</ref>. == Перакладчыцкая дзейнасць == В. Гапеева займаецца літаратурным перакладам, выкладае тэорыю і практыку перакладу. В.Гапеева не карыстаецца падрадкоўнікамі, заўсёды перакладаючы наўпрост з мовы арыгіналу. Аўтарка перакладаў: * (з нямецкай) — Роберт Вальзер, Ульяна Вольф, Гюнтэр Грас, Нора Гомрынгер, Фрыдэрыке Майрокер і інш. * (з англійскай) — Сара Кейн, Сільвія Плац, Дылан Томас, Трыстан Х’ю і інш. * (з кітайскай) — Дай Уаншу, Лінь Хуэйінь, Сю Чжымо, Бэй Дао, Тан Даньхон, Лань Лань. * (з японскай) — Мары Кона * (з латышскай) — Майра Асарэ * (з рускай) — Сухбат Афлатуні, Святлана Буніна, Сямён Ханін, Сяргей Цімафееў і інш. == Прэміі і ўзнагароды == * Лаўрэат прэміі [[Залаты апостраф|«Залаты апостраф»]] (2010). * Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Янкі Маўра|прэміі імя Янкі Маўра]] (2013; казачныя гісторыі «Сумны суп»)<ref>{{cite web|url= http://lit-bel.org/by/news/4175.html|title= Вызначаны пераможцы конкурсу “Экслібрыс” імя Янкі Маўра|date= 2013-09-11|publisher= [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]]|access-date= 2013-09-12|lang= be|archive-url= https://web.archive.org/web/20150419165142/http://lit-bel.org/by/news/4175.html|archive-date= 19 красавіка 2015}}</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія Цёткі|прэміі Цёткі]] ў намінацыі «Найлепшая кніга для дзяцей і падлеткаў» за кнігу «Адна шкарпэтка і іншыя гісторыі» (2021). == Бібліяграфія == * Гапеева В. Рэканструкцыя неба. — Мінск : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2003. — 142 с. * Гапеева В. Няголены ранак. — Мінск: Логвінаў, 2008. — 65 с. * Гапеева В. Метад муараваых крэсак. — Мінск : Галіяфы, 2012. * Гапеева В. Прысак і пожня. — Мінск : Логвінаў, 2013. (глядзець бук-трэйлер): [https://www.youtube.com/watch?v=QBSyj4nojO8] * Гапеева В. (в)ядомыя гісторыі. — Mінск : bybooks.eu, 2013. [http://bybooks.eu/products/v-jadomyja-historyi/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140416010913/http://bybooks.eu/products/v-jadomyja-historyi/ |date=16 красавіка 2014 }}, (глядзець бук-трэйлер): [https://www.youtube.com/watch?v=9icjO-SSvXk] * Гапеева В. Сумны суп. — Мінск : Галіяфы, 2014. * Гапеева В. Дзве авечкі. — Мінск : Логвінаў, 2014. * Гапеева В. Граматыка снегу. — Мінск : Галіяфы, 2017. — 68 с. ISBN 978-985-7140-15-2 * Гапеева В. Чорныя макі. — Мінск : Логвінаў, 2019 * Гапеева В. Кэмэл-Трэвэл. — Мінск : Логвінаў, 2019; Лондан : Skaryna Press, 2025. * Гапеева В. словы якія са мной адбыліся. — Мінск : Логвінаў, 2020 * Гапеева В. Пад асобнымі коўдрамі : вершы. — Лондан : Skaryna Press, 2024<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.co.uk/books/edition/Пад_асобнымі_коўдрамі/nLsXEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|аўтар=Гапеева, В.|загаловак=Пад асобнымі коўдрамі : вершы|год=2024|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=64|isbn=9781915601469}}</ref> === у анталогіях і зборніках === * «Labirynt. Antologia współczesnego dramatu białoruskiego» — Radzyń Podlaski, 2013.[http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/173636.html] * «European Borderlands. Sprachlandschaften der Poesie», 2009. * «Лінія Фронту — 2» Анталёгія Нямецкіх і Беларускіх Тэкстаў. — Мінск: Логвінаў, 2007. * «Лінія Фронту». Анталёгія Нямецкіх і Беларускіх Тэкстаў. — Мінск: Логвінаў, 2003. — 240 с. * «Краса і сіла». Анталёгія Беларускай паэзіі 20 ст. Складальнік М.Скобла.; Рэд. А. Пашкевіч. — Мінск: Лімарыус, 2003. — 880 с. * «Верш на Свабоду». Анталёгія паэзіі. Радыё Свабода, 2002. — 464 с. * «Анталогія маладога верша». Мінск: Ураджай, 2001. — 351 с. === у перыядычных выданнях === * «Дзеяслоў» (Беларусь), «пАРТызан» (Беларусь), * «Тэксты» (Беларусь), «ARCHE» (Беларусь), * «Маладосць» (Беларусь), «Крыніца» (Беларусь), «Першацвет» (Беларусь), * «Blesok» (Македонія), «Czas Kultury» (Польшча), * «Die Horen» (Германія), «OSTRAGEHEGE» (Германія), * «Literatur und Kritik» (Аўстрыя), «Manuskripte» (Аўстрыя). {{зноскі}} == Літаратура == * Старонка на сайце BYBOOKS — http://bybooks.eu/authors/volha-hapjejeva/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419222255/http://bybooks.eu/authors/volha-hapjejeva/ |date=19 красавіка 2014 }} * Старонка на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў — http://lit-bel.org/by/friends/34/259.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161030155230/http://lit-bel.org/by/friends/34/259.html |date=30 кастрычніка 2016 }} * «Беларускія аўтары ўсё вымушаны рабіць самі»- Інтэрв’ю для часопіса «Большой» (2014) — http://bolshoi.by/gorod/volga-gapeeva-belaruskiya-a%D1%9Etary-%D1%9Esyo-vymushany-rabic-sami/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140427194136/http://bolshoi.by/gorod/volga-gapeeva-belaruskiya-a%D1%9Etary-%D1%9Esyo-vymushany-rabic-sami/ |date=27 красавіка 2014 }} * «Лекцыя для Бога» — Інтэрв’ю для часопіса «Большой» (2011) — http://bolshoi.by/uvlecheniya/lekcyya-dlya-boga/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140427195026/http://bolshoi.by/uvlecheniya/lekcyya-dlya-boga/ |date=27 красавіка 2014 }} * Вольга Гапеева — госця радыёперадачы «Бліжэй да зорак» — http://www.tvr.by/audio/stol/1/16.mp3{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://www.hapeyeva.org афіцыйны сайт Вольгі Гапеевай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220110032932/http://hapeyeva.org/ |date=10 студзеня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гапеева Вольга}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] rowdxtlkryrocdruw87aewmgsl10p8p 0 43226 5159926 5149374 2026-07-01T10:52:57Z M.L.Bot 261 /* Кнігі */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159926 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Рыжкоў}} {{Пісьменнік}} '''Віталь Рыжкоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі паэт, перакладчык. == Творчасць == Аўтар кнігі вершаў «Дзверы, замкнёныя на ключы» (2010). Перавыдавалася ў калекцыі «Профілі» ва ўкраінскім выдавецтве «Крок» (Цярнопаль) у 2014 годзе. Вершы перакладзеныя на англійскую, украінскую, рускую, польскую, чэшскую, шведскую, нямецкую, італьянскую, літоўскую, грузінскую і грэцкую мовы. Песні на вершы і пераклады тэкстаў выконвалі [[Ганна Сяргееўна Хітрык|Ганна Хітрык]], гурты [[Глюкі (гурт)|Глюкі]], [[Nizkiz]], [[BarRokka]], [[Zatoczka]], Пані Хіда і іншыя. Мае ўласны музычны рэп-праект Angst, удзельнічае ў гурце [[Belaroots]]. == Прызнанне == * Лаўрэат прэміі «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя М. Багдановіча (2011) за найлепшую дэбютную кнігу * Лаўрэат прэміі «[[Залаты апостраф]]» часопіса «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» у 2008-м і ў 2015 гадах. * Фіналіст конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтра]] да стагоддзя газеты «Наша Ніва» (Мінск, 2007) * Фіналіст конкурсу [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|імя Карласа Шэрмана]] (Мінск, 2009) * Фіналіст конкурсу фестываля «Пластылінавы бусел» (2005) * Пераможца паэтычных слэмаў у Беларусі і Украіне. == Кнігі == * Дзверы, замкнёныя на ключы (Мінск, [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2010) ** Дзверы, замкнёныя на ключы (выпраўленае і дапоўненае) (Цярнопаль, Крок, 2014) == Пераклады == === Проза === * [[Эдгар Алан По]], «Вільям Вільсан» — апавяданне, пер. з англійскай, (зборнік «Маска Чырвонае Смерці», Мінск: Кнігазбор, 2011) * [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктар Марціновіч]], «Сфагнум»— раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2013) * [[Міхаіл Валодзін]], «Наш стары добры Вавілон», — раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2015) * Віктар Марціновіч, «Возера Радасці» — раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2016) * Віктар Марціновіч, «Рэвалюцыя» — раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2020) === Паэзія === * Тэйлар Мэлі — вершы пер. з англійскай, «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Майкл Сэлінджэр]] — вершы пер. з англійскай, Дзверы, замкнёныя на ключы" (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Уістан Х’ю Одэн]] — вершы пер. з англійскай, «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Георгій Нахуцрышвілі]] — вершы, пер. з грузінскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Рышард Крыніцкі]] — вершы пер. з польскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Рычард Бротыган]] — вершы пер. з англійскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Тэрнопаль, Крок, 2014) * [[Сяргей Віктаравіч Жадан|Сяргій Жадан]] — вершы пер. з украінскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010), Выбранае «Украінскія авіялініі» (Тэрнопаль, Крок, 2015) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімір Маякоўскі]] — паэма «Воблака ў штанах» (урывак), «Размова з фініспектарам пра паэзію» пер. з рускай (серыя «Паэты планеты», Выдавец Зміцер Колас, 2019) == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://litradio.by/fanateka/205-vital-ryzhko.html Аўдыёзапісы вершаў на «Літаратурным радыё»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190528003344/http://litradio.by/fanateka/205-vital-ryzhko.html |date=28 мая 2019 }} * [https://www.lyrikline.org/fr/poemes/dva-skrypachy-7464 Старонка на lyrikline.org] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Рыжкоў Віталь}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларуска-Расійскага ўніверсітэта]] 5anvg6jxysc8ig6g1u7mvk6fje91dme 0 43646 5159927 5022218 2026-07-01T10:53:01Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159927 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Марына Казлоўская |Фота = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Род дзейнасці = }} {{Цёзкі2|Казлоўская}} '''Марына Міхайлаўна Казлоўская''' (нар. {{ДН|||1982}}, [[Мінск]]) — беларуская [[літаратуразнавец]], [[перакладчык|перакладчыца]]. [[Кандыдат філалагічных навук]]. == Біяграфія == Скончыла ў 1999 годзе [[Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Ліцэй БДУ]], у 2004 годзе [[БДУ]], у 2007 годзе - аспірантуру пры ім. Працавала выкладчыцай беларускай мовы і літаратуры ў Ліцэі БДУ<ref name=":0">{{Cite web|url=https://penbelarus.org/kazlouskaya.html|title=Марына Казлоўская|website=Беларускі ПЭН|date=2016-11-30|access-date=2025-04-30}}</ref>. == Творчасць == Дэбютавала ў якасці перакладчыцы са зборнікам перакладаў паэзіі Тадэвуша Ружэвіча «Без» (2012, выд. З. Коласа). Яе пераклад был намінаваны на прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча (2012) і часопіса «[[ПрайдзіСвет]]» у катэгорыі «Паэзія» (2013) Перакладае паэзію [[Збігнеў Герберт|Збігнева Херберта]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Станіслаў Бараньчак|Станіслава Бараньчака]], [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]]. У 2008 годзе ў анталогіі «Галасы з-за небакраю»<ref>Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыюс 2008. — 896 с. 1000 ас.</ref> апублікаваны яе пераклады 29-га і 117-га санетаў [[У. Шэкспір]]а. 20 сакавіка 2015 года ў [[Тэатр імя Янкі Купалы|Тэатры імя Янкі Купалы]] адбылася прэм’ера спектакля па п’есе [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Паўлавіча Чэхава]] {{нп5|Чайка, п'еса|«Чайка»|ru|Чайка (пьеса)}} ў яе перакладзе.<ref>{{Cite web |url=http://kupalauski.by/teatr/news/seagull-rehearsals-started/ |title=Архіўная копія |access-date=18 сакавіка 2016 |archive-date=18 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418080606/https://kupalauski.by/teatr/news/seagull-rehearsals-started/ |url-status=dead }}</ref> Таксама пераклала п’есы «Каханне як мілітарызм» (2016) і «Ураджай» (2019) для [[Тэатр імя Янкі Купалы|Тэатра імя Янкі Купалы]]. У лістападзе 2015 года ў выдавецтве «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» выйшаў дэтэктыў «Доля Праўды» [[Зыгмунт Мілашэўскі|Зыгмунта Мілашэўскага]] ў перакладзе Марыны Казлоўскай. Акрамя таго, была адным з перакладчыкаў на беларускую мову кнігі «Знахар» Тадэвуша Далэнга-Мастовіча (2016), кнігі «На розныя галасы» (анталогія сучасная польскай драматургіі) (2019), «Пасланне Пана Когіта: выбраныя вершы і п’есы» і «Варвар у садзе: выбраная эсэістыка» Збігнева Герберта (абедзве 2020). Рэдактар перакладаў на беларускую мову кнігі Дэвіда Пэрыша «Цішоткі і Пінжакі. Дапаможнік па творчым бізнесе» (2017), Ігната Карповіча «Сонька» (2018), Міхаіла Вешыма «Англійскі сусед» (2019) і «Менскай трылогіі» Сяргея Пясецкага (2018—2019). Удзельнічала ў праекце «Рэзідэнцыя маладога літаратара» ў лістападзе 2016: ''«Я не ўпершыню патрапіла ў Вільню, але ўпершыню прысутнічала ў ёй настолькі доўга, каб, нікуды не спяшаючыся, пасмакаваць горад, дзе нараджалася літаратура, якую я вельмі люблю<ref name=":0" />.'' ''Здавалася б, дарослая цётка, хутка 35! Але я абсалютна па-дзіцячы захоплена штодня адкрывала для сябе беларускую Вільню, п’ючы каву ў доме, куды на працу хадзіў Янка Купала і жыў Францішак Аляхновіч, трапляючы ў дворык, дзе рабілася „Наша ніва“ ці выкладаў Максім Гарэцкі. Горад, які ўсё гэта памятае»''<ref name=":0" />''.'' {{зноскі}} == Спасылкі == * https://elib.bsu.by/handle/123456789/90985 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210108064344/https://elib.bsu.by/handle/123456789/90985 |date=8 студзеня 2021 }} - праца па навэле «Ладдзя роспачы» Ул. Караткевіча, сааўт. з Ганнай Бутырчык * https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/153006/1/Буты{{Недаступная спасылка}}.. - праца па рамане «Каласы пад сярпом тваім» Ул. Караткевіча, сааўт. з Ганнай Бутырчык * http://elib.bsu.by/handle/123456789/91145 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210110075944/https://elib.bsu.by/handle/123456789/91145 |date=10 студзеня 2021 }} - праца па дэтэктыўнай аповесці «Дзікае паляванне караля Стаха» Ул. Караткевіча, сааўт. з Ганнай Бутырчык === Медыярэсурсы === * ({{YouTube|id|https://youtu.be/hJpQQ57dzjg}}) — інтэрв’ю М. М. Казлоўскайдля праекта «БДУ ў тварах» (2019) — на платформе «Ютуб» * {{YouTube|id|https://youtu.be/UON6DbwotS8}}) — інтэрв’ю М. М. Казлоўскай для канала Ліцэя БДУ «Торт» (2020) * ({{YouTube|id|https://youtu.be/iUpe__gx4YY}}) — запіс дыскусіі «Што застанецца ад беларускага літаратурнага канона?» (Г. Севярынец, А. Бахарэвіч, А. Бязлепкіна-Чарнякевіч) з фестываля інтэлектуальнай кнігі «Прадмова», мадэратарка М. М. Казлоўская (2020) {{DEFAULTSORT:Казлоўская Марына Міхайлаўна}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] qgg2dp7t2d6t8xx9e9tfny937sr1q7g 3 46360 5159832 5133404 2026-07-01T04:17:47Z JerzyKundrat 174 5159832 wikitext text/x-wiki * [[/2010—2014|Архіў 2010—2014]] * [[/2015—2016|Архіў 2015—2019]] {{вітаем}}--[[Удзельнік:MaximLitvin|Максім Л.]] 09:59, 15 Жнівень 2009 (UTC) Зараз уся інфармацыя на старонке - https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%87%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9 == Беларусь у Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнах == [https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/ Спадзяюся, што прыдасца]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:50, 13 кастрычніка 2024 (+03) : Дзякуй. Што датычыцца «гітлераўцы». Усё ж гэта больш прапагандысцкі тэрмін. Як правіла, вёскі і карныя аперацыі праводзіліся рознымі інтэрнацыянальнымі падраздзяленнямі пад кіраўніцтвам немцаў. Цяжка назваць «гітлераўцам» добраахвотніка з Славакіі ці былога белагвардзейца з дывізіі СС «Русланд» Барыса Смыслоўскага; а тым больш былога зняволенага за забойства з дывізіі СС Дырлевангер--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:13, 13 кастрычніка 2024 (+03) :: Сапраўды, гэтыя падраздзяленні не былі монанацыянальнымі, але зігавалі спраўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:54, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::: Цяжка ўявіць сабе, што адмарозкі з Дырлевангера спраўна зігавалі. Ім не было калі гэтым займацца, шчыра кажучы, прачытаўшы чатыры навуковыя кнігі і артыкулы. Як дарэчы, і дывізіі СС Русланд Смыслоўскага. Таму выправім на больш-менш нейтральную фармуліроўку.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 16:10, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::: Немцы — не нейтральная фармулёўка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::: Прапануйце, калі ласка, свой акрамя «гілераўцы».--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 18:14, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::::: Гэта быў капіпаст, я не аўтарытэт у пытанні, ад сябе часамі мяняю фармулёўку на «нацысты». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:21, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::::: Можа ўжываць «нямецка-фашысцкімі падраздзяленнямі»?--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 18:23, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::::::: Так прынята ў савецкіх кнігах. Фашызм быў у Італіі, нацызм у Германіі. Звярнуў увагу, што Вялікая расійская энцыклапедыя ўжывае ў дачыненні да акупацыі паняцце «германскія войскі». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:31, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::::::: «Германскімі акупацыйнымі войскамі»? Як варыянт--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 18:42, 13 кастрычніка 2024 (+03) :::::::::: …і калабарантамі рознага пашыбу. І здэцца-такі яны зігавалі, ну напр. калі між карнымі аперацыямі ўзнагароды атрымлівалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:23, 13 кастрычніка 2024 (+03) ::::Зиговали все.достаточно вспомнить факт совместного парада коллаборантов с гитлеровцами в оккупированном Пскове 22 июня 1943г, если не ошибаюсь Закончившийся потасовками между ними со смертельным исходом.(жаль, что не всеобщим) В инете есть видео по этой теме(!) [[Удзельнік:Ussilian|Ussilian]] ([[Размовы з удзельнікам:Ussilian|размовы]]) 11:37, 15 кастрычніка 2025 (+03) == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум/2023 #Афармленне раздзелаў зносак]]. Падтрымана адмовіцца ад псеўдараздзела на карысць паўнавартаснага раздзела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:42, 2 чэрвеня 2024 (+03) : Вітаю! Дзякуй за заўвагу.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 11:36, 2 чэрвеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> ==Даследванне супольнасці== Прывітанне, Ладжу даслеванне з мэтай вывучэння магчымых кропак развіцця беларускай Вікімедыя супольнасці, як у Беларусі, так і па-за межамі. Прашу [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z прыняць удзел] у даследванні! Само даслежванне ананімнае і вынікі складаюцца на маім сэрверы. Вынікі даследвання могуць быць расшараны прыватна пры запаўненні поля кантакт, на які можна будзе даслаць гэтыя вынікі, а таксама пры ўважлівым запаўненні адказаў на прапанаваныя [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z ў анкеце пытанні]. Гэта даследванне можа адбывацца некалькімі спосабамі. # мы правядзем размову анлайн і даследчык запаўняе вашы адповяды, # ці можна запаўніць [https://next.falanster.info/index.php/apps/forms/s/pjamBY3ckbq6iQrnQJTWem2z гэту анкету] наўпрост. Запаўненне анкеты можа заняць 20-30 хвілін часу. Калі ласка, прысвяціце гэты час з максімальнай канцэнтраванасцю. Я адказны за даследванне карыстач [[User:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], таму калі зацікаўлены ў дзейнасным боку супольнасці, [https://www.facebook.com/mikhail.volczak пішыце мне]. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 20:00, 7 жніўня 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Генеральныя сакратары НАТА == :: Дзень добры! Ці можаце зрабіць навігацыю {{Ш|Генеральныя сакратары НАТА}}? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:10, 17 кастрычніка 2024 (+03) ::: [[Удзельнік:Rymchonak|Вітаю]]! {{зроблена}}. {{ш|Генеральныя сакратары НАТА}}. : Дзякуй вялікі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:58, 17 кастрычніка 2024 (+03) == Кінематограф Албаніі == @J-ka Zadzvinski, чаму Вы выдалілі мой варыянт артыкула? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 23:10, 17 кастрычніка 2024 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Пытанне == Ці можаце мне паведаміць, як з вамі звязацца па-за Вікіпедыяй? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:16, 24 чэрвеня 2025 (+03) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Дапамажы разабрацца, калі лааааска == Вітаю! Браце, дапамажы разабрацца, як тут што працуе. Я некалькі разоў намагалася паправіць артыкул пра Беларускую Раду культуры, бо ён жэстачайшэ састарэў. Мае праўкі не прыняў нейкі чалавек, маўляў, я раблю вітрыну, а не артыкул. Але я арыентавалася на артыкулы кшталту Мемарыяла і ПЭНа, не пісала "якая класная кантора, усім бы так" і гд. Мой тэкст стрыманы і па факту. Умаляю, скажы, як жыць ці хаця б як абнавіць артыкул [[Удзельнік:Belarusian Council for Culture|Belarusian Council for Culture]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarusian Council for Culture|размовы]]) 14:46, 2 кастрычніка 2025 (+03) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == Артыкул выстаўлены [[Вікіпедыя:Да выдалення|да выдалення]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 07:17, 1 ліпеня 2026 (+03) e9f2515jmfm40fx2kbhbmpbg0yob7oi 0 49318 5159888 4989257 2026-07-01T08:20:33Z Ellis Novak 30436 /* Творчасць */ 5159888 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Янкоўскі}} {{Тэатральны дзеяч | Імя = Расціслаў Янкоўскі | Імя пры нараджэнні = Расціслаў&nbsp;Іванавіч Янкоўскі | Гады актыўнасці = 1951—2016 }} '''Расціслаў Іванавіч Янкоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі {{акцёр|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}} [[тэатр]]а і [[кіно]]. Старэйшы брат [[Алег Іванавіч Янкоўскі|Алега Янкоўскага]]. == Біяграфія == === Раннія гады === Расціслаў Янкоўскі нарадзіўся 5 лютага 1930 года ў [[Адэса|Адэсе]] ў сям’і спадчыннага шляціца, пацверджанага двараніна, былога [[штабс-капітан]]а [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка]]. Род Янкоўскіх мае [[Беларусы|беларускія]] і [[Палякі|польскія]] карані. У 1930-х гадах бацька быў [[Рэпрэсіі ў СССР|рэпрэсаваны]], двойчы арыштоўваўся. Пасля яго вяртання сям’я пераехала з Адэсы ў [[Рыбінск]]. Падчас Другой сусветнай вайны жылі ў {{нп3|Горад Жэзказкан|Джэзказкане|ru|Жезказган}} ([[Казахстан]]), затым у [[Худжанд|Ленінабадзе]] ([[Бустон (горад)|Бустон]], [[Таджыкістан]]), дзе бацька працаваў на будаўніцтве. Падчас навучання ў школе Расціслаў займаўся ў гуртку мастацкай самадзейнасці, іграў камедыйныя ролі. Тады ж ён пачаў займацца боксам і стаў чэмпіёнам Таджыкістана сярод юнакоў. Па заканчэнні школы ажаніўся, працаваў дыспетчарам аўтабазы ў Ленінабадзе, працягваў удзельнічаць у самадзейнасці Палаца культуры, дзе яго заўважыў кіраўнік мясцовага тэатра [[Дзмітрый Міхайлавіч Ліхавецкі|Д. М. Ліхавецкі]] і прапанаваў працаваць у тэатры. Спачатку Расціслаў адмаўляўся, бо не было адукацыі, але яму прапанавалі вучыцца тэатральнай справе паралельна акцёрскай дзейнасці. Р. Янкоўскі згадзіўся на прапанову, вучыўся ў студыі пры тэатры і быў заняты ў спектаклях тэатра: «Макар Дубрава» {{нп3|Аляксандр Еўдакімавіч Карняйчук|А. Карнейчука|ru|Корнейчук, Александр Евдокимович}}, «[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]]. У 1951 годзе скончыў Тэатральную студыю пры {{нп3|Тэатр музычнай камедыі імя Камола Худжандзі|Ленінабадскім драматычным тэатры|uk|Театр музичної комедії імені Камолі Худжанді}}<ref name="БС">{{кніга|загаловак=Биографический справочник|год=1982|частка=Янковский Ростислав Иванович|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=718|старонак=737}}</ref>, да 1957 года працаваў у гэтым тэатры. === У Беларусі === У 1957 годзе разам з жонкай Нінай і сынам Ігарам пераехаў у [[Мінск]], быў прыняты акцёрам у Дзяржаўны рускі драматычны тэатр Беларускай ССР імя М. Горкага (цяпер [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага]])<ref name="БС"/>, дзе праслужыў да канца жыцця. З 1995 па 2010 год — старшыня [[Кінафестываль|Міжнароднага кінафестывалю]] «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]» у Мінску (у лістападзе 2010 года перадаў свае паўнамоцтвы [[Генадзь Браніслававіч Давыдзька|Генадзю Давыдзьку]])<ref>{{cite web|author = Таццяна Дарашчонак|date = 6 лістапада 2010|url = http://belapan.com/archive/2010/11/06/424522/|title = Генадзь Давыдзька стаў новым старшынёй Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад»|work = [[БелаПАН]]|access-date = 28 снежня 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20110916141421/http://belapan.com/archive/2010/11/06/424522/|archive-date = 16 верасня 2011|url-status = dead}}</ref>. Сакратар Праўлення ([[1988]]—[[1998]]), член рады і прэзідыума (з 1998 года) [[Саюз тэатральных дзеячаў Беларусі|Саюза тэатральных дзеячаў Беларусі]]. [[Дэпутат]] [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] (1985—1990). Выказваўся ў падтрымку замацавання статусу [[беларуская мова|беларускай мовы]] як дзяржаўнай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30395601.html|title=30 гадоў таму прынялі Закон аб мовах, які апярэдзіў незалежнасьць Беларусі|first=Іна|last=Студзінская|website=Радыё Свабода|date=2020-01-26|access-date=2025-02-25}}</ref>. У палітычных спрэчках 1990-х гадоў Янкоўскі ўстаў на бок [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=172619|title=Памёр артыст Расціслаў Янкоўскі|website=Наша Ніва|date=2016-06-26|access-date=2025-02-25}}</ref>. З 2000 года — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] другога склікання. Член Міжнароднай акадэміі тэатра пры Расійскім дабрачынным грамадскім фондзе садзейнічання тэатру і тэлебачанню «Маскі» (2001). Памёр 26 чэрвеня 2016 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] == Сям’я == * Сярэдні брат — [[Мікалай Іванавіч Янкоўскі|Мікалай Янкоўскі]] (26 ліпеня 1941 года<ref>[http://www.teleobektiv.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=31804:2015-05-25-10-10-54&catid=93:2011-01-02-02-00-23&Itemid=111 Умер брат Олега Янковского. Биография] {{ref-ru}}</ref> — 2015) — [[заслужаны работнік культуры РСФСР]], кіраваў моладзевым тэатрам у [[Саратаў|Саратаве]] * Малодшы брат — [[Алег Іванавіч Янкоўскі|Алег Янкоўскі]] ([[1944]]—[[2009]]), акцёр тэатра і кіно, [[народны артыст СССР]] ([[1991]]) * Жонка — Ніна Чэішвілі ** Сын — {{нп3|Ігар Расціслававіч Янкоўскі|Ігар|ru|Янковский, Игорь Ростиславович}} (1951—2025), акцёр ** Сын — [[Уладзімір Расціслававіч Янкоўскі|Уладзімір]] (нар. [[1960]]), акцёр і рэжысёр. == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] ([[1963]])<ref>[http://postkomsg.ru/node/78 Ростислав Янковский]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> * [[Народны артыст Беларускай ССР]] ([[1967]]) * [[Народны артыст СССР]] ([[1978]])<ref name="БС" /> * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры ([[1998]]) — ''за акцёрскія працы 1995—1997 гадоў'' * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] ([[1967]]) * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] ([[1971]]) * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] ([[1991]]) * [[Ордэн Францыска Скарыны]] (2000) * [[Ордэн Айчыны (Беларусь)|Ордэн Айчыны]] III ступені (2004) * [[Ордэн Айчыны (Беларусь)|Ордэн Айчыны]] II ступені (2010) * [[Медаль «У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]] ([[1970]]) * [[Медаль Францыска Скарыны]] (1995) * [[Медаль Пушкіна]] ([[Расія]], 2007)<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?939493 Указ Президента Российской Федерации от 4 декабря 2007 года № 1631 «О награждении медалью Пушкина иностранных граждан»]</ref> * [[Прэмія імя І. Буйніцкага|Прэмія ў галіне тэатральнага мастацтва імя І. Буйніцкага]] (1992) * Прыз «[[Крыштальная Паўлінка]]» (1993) * «Чалавек года» ў галіне тэатральнага мастацтва (1997) * Прэмія Маскоўскага міжнароднага тэатральна-тэлевізійнага фестывалю «Акцёр канца XX стагоддзя» (2000) * Прыз Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За гуманізм і духоўнасць у кіно» (Мінскі міжнародны кінафестываль краін СНД і Балтыі «Лістапад», 2001) * Прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «[[За духоўнае адраджэнне]]» ([[2003]]) * Залаты медаль імя [[Мікалай Дзмітрыевіч Мардвінаў|М. Д. Мардвінава]] «За выдатны ўклад у тэатральнае мастацтва» (III Міжнародны тэатральны форум «[[Залаты Віцязь]]», 2005) * Прэмія [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] ў галіне літаратуры і мастацтва (2006) * Ганаровая грамата [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (2007) * Прыз «За лепшую мужчынскую ролю» у конкурсе тэлевізійных фільмаў XV ММКФ «Лістапад» (2008) * [[Ганаровы грамадзянін Мінска]] ([[2000]]). == Творчасць == Мастацтва Р. Янкоўскага адметна актыўнасцю творчага пошуку, вострым драматызмам, сцэнічным тэмпераментам, яркасцю характарыстыкі вобразаў<ref name="БС"/>. Выканаў вядомыя ролі класічнага і савецкага рэпертуару<ref name="БС"/>. Сярод лепшых прац у [[Дзяржаўны рускі драматычны тэатр (Беларусь)|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры БССР]]: Арбенін («{{нп3|Маскарад (п’еса)|Маскарад|ru|Маскарад (пьеса)}}» [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Ю. Лермантава]]), Наркіс («{{нп3|Гарачае сэрца||ru|Горячее сердце}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]]), Якаў («[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]]), Макбет, Антоній («[[Макбет (п’еса)|Макбет]]», «{{нп3|Антоній і Клеапатра (п’еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Нагульнаў («{{нп3|Паднятая цаліна, раман|Паднятая цаліна|ru|Поднятая целина (роман)}}» па [[Міхаіл Аляксандравіч Шолахаў|М. А. Шолахаву]]), Фёдар («{{нп3|Барабаншчыца (п’еса)|Барабаншчыца|ru|Барабанщица (пьеса)}}» {{нп3|Апанас Дзмітрыевіч Салынскі|А. Д. Салынскага|ru|Салынский, Афанасий Дмитриевич}}), Фёдар Таланаў («[[Нашэсце (п’еса)|Нашэсце]]» {{нп3|Леанід Максімавііч Леонаў|Л. М. Леонава|ru|Леонов, Леонид Максимович}}), Левінсон («{{нп3|Разгром, раман|Разгром|ru|Разгром (роман)}}» паводле [[Аляксандр Аляксандравіч Фадзееў|А. А. Фадзеева]]), Віктар Байцоў («[[Іркуцкая гісторыя (п’еса)|Іркуцкая гісторыя]]» [[Аляксей Мікалаевіч Арбузаў|А. М. Арбузава]]), Віктар («[[Варшаўская мелодыя]]» [[Леанід Генрыхавіч Зорын|Л. Г. Зорына]]), Людовік («{{нп3|Жыццё спадара дэ Мальера||ru|Жизнь господина де Мольера}}» [[Міхаіл Афанасьевіч Булгакаў|М. А. Булгакава]]), Сцяпан Судакоў («Гняздо глушца» {{нп3|Віктар Сяргеевіч Розаў|В. С. Розава|ru|Розов, Виктор Сергеевич}}), Кшыштаф Максімавіч («Час пік» па {{нп3|Ежы Стэфан Ставінскі|Е. С. Ставінскага|ru|Ставинский, Ежи Стефан}}), Джэры Раян («Двое на арэлях» {{нп3|Уільям Гібсан, драматург|У. Гібсана|ru|Гибсон, Уильям (драматург)}}), Барыс («[[Пад адным небам]]» [[Аркадзь Іосіфавіч Маўзон|А. І. Маўзона]]), Крыленка («[[Галоўная стаўка (п’еса)|Галоўная стаўка]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|К. Губарэвіча]]), Альховік («[[Трывога (п’еса)|Трывога]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Л. Петрашкевіча]]), Фларыян Гайшун («[[Вяртанне ў Хатынь]]» па [[Алесь Адамовіч|А. М. Адамовічу]])<ref name="БС"/>. Здымаўся ў кіно. === Ролі ў тэатры === Сыграў больш за 160 вядучых роляў у класічным, сучасным і замежным рэпертуары, самыя значныя з якіх: {{калонкі|3|малы=так}} * «[[Вяртанне ў Хатынь]]» па [[Алесь Адамовіч|А. М. Адамовічу]] — ''Фларыян Гайшун'' * «{{нп3|Аптымістычная трагедыя||ru|Оптимистическая трагедия}}» [[Усевалад Вітальевіч Вішнеўскі|У. В. Вішнеўскага]] — ''Аляксей'' * «{{нп3|Паднятая цаліна, раман|Паднятая цаліна|ru|Поднятая целина (роман)}}» па [[Міхаіл Аляксандравіч Шолахаў|М. А. Шолахаву]] — ''Нагульнаў'' * «[[Любоў Яравая (п’еса)|Любоў Яравая]]» {{нп3|Канстанцін Андрэевіч Транёў|К. А. Транёва|ru|Тренёв, Константин Андреевич}} — ''Яравы'' * «Чалавек з боку» {{нп3|Ігнат Майсеевіч Дварэцкі|І. М. Дварэцкага|ru|Дворецкий, Игнатий Моисеевич}} — ''Чашкоў'' * «{{нп3|Маскарад (п’еса)|Маскарад|ru|Маскарад (пьеса)}}» [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Ю. Лермантава]] — ''Арбенін'' * «{{нп3|Макбет (п’еса)|Макбет|ru|Макбет (пьеса)}}» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]] — ''Макбет'' * «{{нп3|Антоній і Клеапатра (п’еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}» [[У. Шэкспір]]а — ''Антоній'' * «Перад заходам сонца» [[Герхарт Гаўптман|Г. Гаўптмана]] — ''Маціяс Клаузен'' * «[[Гамлет|Трагічная аповесць пра Гамлета, прынца дацкага]]» [[У. Шэкспір]]а — ''Клаўдзій'' * «{{нп3|Хрыстос і Антыхрыст||ru|Христос и Антихрист}}» па [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі|Д. С. Меражкоўскаму]] — ''Пётр I'' * «{{нп3|Вячэра (п’еса)|Вячэра|fr|Le Souper (théâtre)}}» {{нп3|Жан-Клод Брысвіль|Ж.-К. Брысвіля|fr|Jean-Claude Brisville}} — ''Талейран'' * «[[Разбойнікі (п’еса)|Браты Маор]]» [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылера]] — ''Максіміліян'' * «Букееў і кампанія» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Нікан Букееў'' * «[[На дне]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Барон'' * «{{нп3|Доўгі дзень сыходзіць у ноч|Доўгае падарожжа ў ноч|ru|Долгий день уходит в ночь}}» [[Юджын Гладстан О’Ніл|Ю. О’Ніла]] — ''Тайран'' * «Двое на арэлях» {{нп3|Уільям Гібсан, драматург|У. Гібсана|ru|Гибсон, Уильям (драматург)}} — ''Джэры'' * «[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» [[Ф. Шылер]]а — ''Лестэр'' * «[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Якаў'' * «{{нп3|Жыццё спадара дэ Мальера||ru|Жизнь господина де Мольера}}» [[Міхаіл Афанасьевіч Булгакаў|М. А. Булгакава]] — ''Людовік'' * «Сунічная паляна» [[Інгмар Бергман|І. Бергмана]] — ''Ісак Борк'' * «[[Галоўная стаўка (п’еса)|Галоўная стаўка]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|К. Губарэвіча]] — ''Крыленка'' * «{{нп3|Васа Жалязнова||ru|Васса Железнова}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Пяцёркін'' * «{{нп3|Мая сям’я (п’еса)|Мая сям'я|it|Mia famiglia}}» [[Эдуарда дэ Філіпа|Э. дэ Філіпа]] — ''Бепа'' * «{{нп3|Барабаншчыца (п’еса)|Барабаншчыца|ru|Барабанщица (пьеса)}}» {{нп3|Апанас Дзмітрыевіч Салынскі|А. Д. Салынскага|ru|Салынский, Афанасий Дмитриевич}} — ''Фёдар'' * «Улада» {{нп3|Анатоль Глебавіч Глебаў|А. Г. Кацельнікава (Глебава)|ru|Глебов, Анатолий Глебович}} — ''Камандзір бронецягніка'' * «Дальні шлях» {{нп3|Эган Ранет|Э. Ранета|et|Egon Rannet}} — ''Максім Самадзельны'' * «Непатрэбная перамога» [[Іосіф Пятровіч Лакштанаў|І. Лакштанава]] — ''Дэзірэ'' * «І адзін у поле воін» па {{нп3|Юрый Пятровіч Дольд-Міхайлік|Ю. П. Дольд-Міхайліку|ru|Юрий Петрович Дольд-Михайлик}} — ''Лютц'' * «[[Іркуцкая гісторыя (п’еса)|Іркуцкая гісторыя]]» [[Аляксей Мікалаевіч Арбузаў|А. М. Арбузава]] — ''Віктар'' * «Дванаццаты час» А. М. Арбузава — ''Безянчук'' * «Акіян» {{нп3|Аляксандр Пятровіч Штэйн|А. П. Штэйна|ru|Штейн, Александр Петрович}} — ''Часоўнікаў'' * «Адзін год» {{нп3|Юрый Паўлавіч Герман|Ю. П. Германа|ru|Герман, Юрий Павлович}} і [[Юлій Ісаакавіч Шапіра|Б. Рэста]] — ''Жмакін'' * «[[Пад адным небам]]» [[Аркадзь Іосіфавіч Маўзон|А. І. Маўзона]] — ''Барыс'' * «Дзень нараджэння Тэрэзы» {{нп3|Георгій Давыдавіч Мдзівані|Г. Д. Мдзівані|ru|Мдивани, Георгий Давидович}} — ''Марсэль'' * «Уладальнікі ключоў» [[Мілан Кундэра|М. Кундэры]] — ''Іржы'' * «[[Нашэсце (п’еса)|Нашэсце]]» {{нп3|Леанід Максімавіч Леонаў|Л. М. Леонава|ru|Леонов, Леонид Максимович}} — ''Фёдар'' * «{{нп3|Дзеці сонца (п’еса)|Дзеці сонца|ru|Дети солнца (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Чапурноў'' * «Фізікі і лірыкі» {{нп3|Якаў Іосіфавіч Волчак|Я. І. Волчака|ru|Волчек, Яков Иосифович}} — ''Калуанаў'' * «[[Шостага ліпеня (п’еса)|Шостага ліпеня]]» {{нп3|Міхаіл Піліпавіч Шатроў|М. П. Шатрова|ru|Шатров, Михаил Филиппович}} — ''Лацыс'' * «[[Варшаўская мелодыя]]» [[Леанід Генрыхавіч Зорын|Л. Г. Зорына]] — ''Віктар'' * «Яшчэ не вечар» [[Вера Фёдараўна Панова|В. Ф. Пановай]] — ''Алесаў'' * «Руіны страляюць ва ўпор» паводле [[Іван Рыгоравіч Новікаў|І. Р. Новікава]] — ''Шэф гестапа'' * «{{нп3|Ворагі (п’еса)|Ворагі|ru|Враги (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Якаў Бардзін'' * «З вечара да паўдня» {{нп3|Віктар Сяргеевіч Розаў|В. С. Розава|ru|Розов, Виктор Сергеевич}} — ''Кім'' * «{{нп3|Разгром, раман|Разгром|ru|Разгром (роман)}}» паводле [[Аляксандр Аляксандравіч Фадзееў|А. А. Фадзеева]] — ''Левінсон'' * «[[Білет у мяккі вагон]]» А. І. Маўзона — ''Гарачун'' * «{{нп3|Гарачае сэрца||ru|Горячее сердце}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]] — ''Наркіс'' * «Тры хвіліны Марціна Гроу» {{нп3|Генрых Авіэзеравіч Баравік|Г. А. Баравіка|ru|Боровик, Генрих Авиэзерович}} — ''Дэвіс'' * «[[Узыходжанне на Фудзіяму (п’еса)|Узыходжанне на Фудзіяму]]» [[Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў|Ч. Т. Айтматава]] і {{нп3|Калтай Мухамеджанавіч Мухамеджанаў|К. М. Мухамеджанава|ru|Мухамеджанов, Калтай Мухамеджанович}} — ''Асіпбай'' * «Апошняя інстанцыя» [[Мікалай Ягоравіч Матукоўскі|М. Я. Матукоўскага]] — ''Акуліч'' * «Час пік» {{нп3|Ежы Стэфан Ставінскі|Е. С. Ставінскага|ru|Ставинский, Ежи Стефан}} — ''Кшыштаф'' * «З жыцця дзелавой жанчыны» {{нп3|Анатоль Барысавіч Грэбнеў|А. Б. Грэбнева|ru|Гребнев, Анатолий Борисович}} — ''Барыс Цімафеевіч'' * «Падобны на ільва» [[Рустам Ібрагімавіч Ібрагімбекаў|Р. Ібрагімбекава]] — ''Раміз'' * «Муж і жонка здымуць пакой» {{нп3|Міхаіл Міхайлавіч Рошчын|М. М. Рошчына|ru|Рощин, Михаил Михайлович}} — ''Бацька Алёшы'' * «Баня» [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|У. У. Маякоўскага]] — ''Аптымістэнка'' * «[[Трывога (п’еса)|Трывога]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Л. Петрашкевіча]] — ''Альховік'' * «Гняздо глушца» В. С. Розава — ''Судакоў'' * «[[Сам-насам з усімі]]» {{нп3|Аляксандр Ісаакавіч Гельман|А. І. Гельмана|ru|Гельман, Александр Исаакович}} — ''Андрэй Голубеў'' * «Соль» А. Л. Петрашкевіча — ''Фёдар Максімавіч'' * «{{нп3|Ягор Булычоў і іншыя (п’еса)|Ягор Булычоў і іншыя|ru|Егор Булычов и другие (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Ягор Булычоў'' * «{{нп3|Усё ў садзе||ru|Everything in the Garden}}» {{нп3|Эдвард Олбі|Э. Олбі|ru|Олби, Эдвард}} — ''Рычард'' * «[[Апошні наведвальнік]]» {{нп3|Уладлен Леанідавіч Дазорцаў|У. Л. Дазорцава|ru|Дозорцев, Владлен Леонидович}} — ''Казмін'' * «[[Тры сястры (п’еса)|Тры сястры]]» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]] — ''Вяршынін'' * «Майстры» М. А. Булгакава — '' Воланд '' * «{{нп3|Метэор (п’еса)|Метэор|ru|Метеор (пьеса)}}» [[Фрыдрых Дзюрэнмат|Ф. Дзюрэнмата]] — ''Швітэр'' * «Прасцячкі з нечаканых астравоў» [[Джордж Бернард Шоу|Б. Шоу]] * «У прыцемках» [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|А. А. Дударава]] — ''Старцаў'' * «{{нп3|Ваўкі і авечкі||ru|Волки и овцы}}» А. М. Астроўскага — ''Міхаіл Барысавіч Лыняеў'' * «[[Прыбытковае месца]]» А. М. Астроўскага — ''Вышнеўскі'' * «{{нп3|Уяўны хворы||ru|Мнимый больной}}» [[Мальер]]а — ''Арган'' * «{{нп3|На Залатым возеры|||On Golden Pond (play)}}» {{нп3|Эрнэст Томпсан|Э. Томпсана||Ernest Thompson}} — ''Норман Тэер'' * «{{нп3|Праўда добра, а шчасце лепш||ru|Правда хорошо, а счастье лучше}}» А. М. Астроўскага — ''Гразноў'' * «Пане Каханку» [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|А. У. Курэйчыка]] — ''Пане Каханку'' * «{{нп3|Гора ад розуму||ru|Горе от ума}}» [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|А. С. Грыбаедава]] — ''Павел Апанасавіч Фамусаў'' {{калонкі/канец}} === Выбраная фільмаграфія === * [[1958]] — [[Чырвонае лісце]] — ''Віктар'' * [[1968]] — [[Каранцін (фільм, 1968)|Каранцін]] — ''член камісіі па расследаванні'' * [[1968]] — {{нп3|Служылі два таварыша||ru|Служили два товарища}} — ''Васільчыкаў'' * [[1969]] — [[Я, Францыск Скарына…]] — ''Іван Скарына'' * [[1969]] — {{нп3|Ватэрлоа (фільм)|Ватэрлоа|ru|Ватерлоо (фильм)}} — ''Флахау'' * [[1970]] — {{нп3|Мір халупам — вайна палацам (фільм)|Мір халупам — вайна палацам|ru|Мир хижинам — война дворцам (фильм)}} — ''{{нп3|Георгій Леанідавіч Пятакоў|Пятакоў|ru|Пятаков, Георгий Леонидович}}'' * [[1970]] — {{нп3|Мора ў агні||ru|Море в огне}} * [[1970]]—[[1972]] — [[Руіны страляюць...]] — ''камандзір партызанскага атрада'' * [[1971]] — {{нп3|Уся каралеўская раць (фільм, 1971)|Уся каралеўская раць|ru|Вся королевская рать (фильм, 1971)}} — ''Тэадор'' * [[1971]] — [[Рудабельская рэспубліка (фільм)|Рудабельская рэспубліка]] — ''эпізод'' * [[1972]] — {{нп3|Зямля, да запатрабавання (фільм)|Зямля, да запатрабавання|ru|Земля, до востребования (фильм)}} — ''Агірэ'' * [[1973]] — [[Корцік (фільм, 1973)|Корцік]] — ''дырэктар школы'' * [[1974]] — {{нп3|Полымя (фільм, 1974)|Полымя|ru|Пламя (фильм, 1974)}} — ''член Стаўкі'' * [[1975]] — [[Ваўчыная зграя (фільм)|Ваўчыная зграя]] — ''начштаба партызанскага атрада'' * [[1975]] — [[Надзейны чалавек (фільм)|Надзейны чалавек]] — ''Сяргей Сяргеевіч'' * [[1975]] — {{нп3|Вольга Сяргееўна||ru|Ольга Сергеевна}} — ''пісьменнік'' * [[1978]] — {{нп3|Сустрэча ў канцы зімы||ru|Встреча в конце зимы}} — ''Сямён Пятровіч, рэдактар'' * [[1979]] — [[Задача з трыма невядомымі]] — ''Бялоў'' * [[1980]] — {{нп3|Атланты і карыятыды (фільм)|Атланты і карыятыды|ru|Атланты и кариатиды (фильм)}} — ''Арсеній Мікалаевіч Языкевіч'' * [[1980]] — [[Буйная размова (фільм)|Буйная размова]] — ''Фёдар Паўлавіч'' * [[1982]] — [[Узяць жывым (фільм)|Узяць жывым]] — ''доктар'' * [[1982]] — {{нп3|Кафедра (фільм)|Кафедра|ru|Кафедра (фильм)}} — ''Флягін'' * [[1983]] — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] — ''гаспадар Сузор’я'' * [[1983]] — {{нп3|Апошні довад каралёў (фільм)|Апошні довад каралёў|ru|Последний довод королей (фильм)}} — ''Скот * [[1983]] — [[Паскарэнне (фільм)|Паскарэнне]] * [[1984]] — {{нп3|Час і сям’я Канвей||ru|Время и семья Конвей}} — ''Джэралд Торнтан праз дваццаць гадоў'' * [[1984]] — {{нп3|Медны анёл||ru|Медный ангел}} — ''Левен'' * [[1984]] — {{нп3|Дзяржаўная граніца. Чырвоны пясок||ru|Государственная граница. Красный песок}} — ''Лукін, палкоўнік'' * [[1984]] — {{нп3|Канкан у Англійскім парку||ru|Канкан в Английском парке}} — ''Данііл Робак (Торчынскі) * [[1984]] — [[Мяжа магчымага]] — ''Любамір Сяргеевіч Самарын'' * [[1985]] — {{нп3|Бітва за Маскву, кінаэпапея|Бітва за Маскву|ru|Битва за Москву (киноэпопея)}} — ''Смірноў, генерал-маёр'' * [[1985]] — {{нп3|Валодзя вялікі, Валодзя маленькі||ru|Володя большой, Володя маленький}} — ''Ягіч'' * [[1985]] — [[Скачок (фільм)|Скачок]] * [[1986]] — [[Гонка стагоддзя]] — ''Стэнлі Бэст'' * [[1986]] — {{нп3|Крык дэльфіна||ru|Крик дельфина}} — ''міністр'' * [[1986]] — [[Не забудзьцеся выключыць тэлевізар]] — ''Міхаіл Міхайлавіч * [[1987]] — [[Сабля без ножнаў]] * [[1990]] — [[Чалавек з чорнай «Волгі»]] — ''намеснік міністра'' * [[1990]] — {{нп3|Вечный муж (фильм, 1990)|Вечны муж|ru|Вечный муж (фильм, 1990)}} — ''Федасей Пятровіч * [[1990]] — {{нп3|Рабро Адама (фільм, 1990)|Рабро Адама|ru|Ребро Адама (фильм, 1990)}} — ''Віктар Вітальевіч, 1-ы муж Ніны Елізараўны, бацька Ліды'' * [[1991]] — [[Вар’яцкім запалам ты сама да мяне палаеш]] — ''Уладзімір Францавіч'' * [[1991]] — [[Прабач нас, мачыха Расія]] — ''Сцеблін'' * [[1991]] — {{нп3|Прывід (фільм, 1991)|Прывід|ru|Призрак (фильм, 1991)}} — ''Канстанцін Рыгоравіч'' * [[1992]] — [[Сонечны дзень у канцы лета (фільм)|Сонечны дзень у канцы лета]] — ''прафесар'' * [[1996]] — {{нп3|Любіць па-руску 2||ru|Любить по-русски 2}} — ''Ярашэвіч'' * [[1997]] — {{нп3|Прыяцель нябожчыка (фільм)|Прыяцель нябожчыка|ru|Приятель покойника (фильм)}} — ''Ігар Львовіч'' * [[1999]] — [[Пракляты ўтульны дом]] — ''Антоній Брыніцкі'' * [[1998]] — {{нп3|Любіць па-руску 3: Губернатар||ru|Любить по-русски 3: Губернатор}} — ''Ярашэвіч'' * [[1999]] — [[Дырэкторыя смерці]] (навела «Папугай») — ''сасед, пенсіянер / пажылы муж'' * [[2000]] — [[Анамалія (фільм)|Анамалія]] — ''генерал'' * [[2002]] — {{нп3|Закон, тэлесерыял|Закон|ru|Закон (телесериал)}} — ''Мікалай Скляр'' * [[2005]] — {{нп3|Стацкі саветнік (фільм)|Стацкі саветнік|ru|Статский советник (фильм)}} — ''Храпаў'' * [[2008]] — {{нп3|У чэрвені 41-га (фільм, 2008)|У чэрвені 41-га|ru|В июне 41-го (фильм, 2008)}} — ''Войцех Бельскі'' * [[2010]] — [[Помста (фільм, 2010, Расія)|Помста]] — ''Беглаў'' === Тэлеспектаклі === # [[1991]] — [[Грэх акцёрства, фільм-спектакль|Грэх акцёрства]] (фільм-спектакль) — ''Уладзімір Францавіч'' # [[2007]] — [[Перад заходам сонца, фільм-спектакль|Перад заходам сонца]] (фільм-спектакль) — ''Матціяс Клаузен'' == Прызнанне == * Акадэмік Міжнароднай Акадэміі тэатру. * Ганаровы грамадзянін [[Мінск]]а. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Орлова Т., Карелин А. Ростислав Янковский. Артист: театрально-детективная история. — Мн.6 Мастацкая літаратура, 2006. — 310 с.: ил. — (Жизнь замечательных людей Беларуси). == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Янкоўскі Расціслаў Іванавіч}} [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] qxx1317ghmgdmxll3qkffnlhi7rd480 5159889 5159888 2026-07-01T08:21:10Z Ellis Novak 30436 /* Ролі ў тэатры */ 5159889 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Янкоўскі}} {{Тэатральны дзеяч | Імя = Расціслаў Янкоўскі | Імя пры нараджэнні = Расціслаў&nbsp;Іванавіч Янкоўскі | Гады актыўнасці = 1951—2016 }} '''Расціслаў Іванавіч Янкоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі {{акцёр|СССР|Беларусі|XX стагоддзя}} [[тэатр]]а і [[кіно]]. Старэйшы брат [[Алег Іванавіч Янкоўскі|Алега Янкоўскага]]. == Біяграфія == === Раннія гады === Расціслаў Янкоўскі нарадзіўся 5 лютага 1930 года ў [[Адэса|Адэсе]] ў сям’і спадчыннага шляціца, пацверджанага двараніна, былога [[штабс-капітан]]а [[Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк|лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка]]. Род Янкоўскіх мае [[Беларусы|беларускія]] і [[Палякі|польскія]] карані. У 1930-х гадах бацька быў [[Рэпрэсіі ў СССР|рэпрэсаваны]], двойчы арыштоўваўся. Пасля яго вяртання сям’я пераехала з Адэсы ў [[Рыбінск]]. Падчас Другой сусветнай вайны жылі ў {{нп3|Горад Жэзказкан|Джэзказкане|ru|Жезказган}} ([[Казахстан]]), затым у [[Худжанд|Ленінабадзе]] ([[Бустон (горад)|Бустон]], [[Таджыкістан]]), дзе бацька працаваў на будаўніцтве. Падчас навучання ў школе Расціслаў займаўся ў гуртку мастацкай самадзейнасці, іграў камедыйныя ролі. Тады ж ён пачаў займацца боксам і стаў чэмпіёнам Таджыкістана сярод юнакоў. Па заканчэнні школы ажаніўся, працаваў дыспетчарам аўтабазы ў Ленінабадзе, працягваў удзельнічаць у самадзейнасці Палаца культуры, дзе яго заўважыў кіраўнік мясцовага тэатра [[Дзмітрый Міхайлавіч Ліхавецкі|Д. М. Ліхавецкі]] і прапанаваў працаваць у тэатры. Спачатку Расціслаў адмаўляўся, бо не было адукацыі, але яму прапанавалі вучыцца тэатральнай справе паралельна акцёрскай дзейнасці. Р. Янкоўскі згадзіўся на прапанову, вучыўся ў студыі пры тэатры і быў заняты ў спектаклях тэатра: «Макар Дубрава» {{нп3|Аляксандр Еўдакімавіч Карняйчук|А. Карнейчука|ru|Корнейчук, Александр Евдокимович}}, «[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]]. У 1951 годзе скончыў Тэатральную студыю пры {{нп3|Тэатр музычнай камедыі імя Камола Худжандзі|Ленінабадскім драматычным тэатры|uk|Театр музичної комедії імені Камолі Худжанді}}<ref name="БС">{{кніга|загаловак=Биографический справочник|год=1982|частка=Янковский Ростислав Иванович|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=718|старонак=737}}</ref>, да 1957 года працаваў у гэтым тэатры. === У Беларусі === У 1957 годзе разам з жонкай Нінай і сынам Ігарам пераехаў у [[Мінск]], быў прыняты акцёрам у Дзяржаўны рускі драматычны тэатр Беларускай ССР імя М. Горкага (цяпер [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага]])<ref name="БС"/>, дзе праслужыў да канца жыцця. З 1995 па 2010 год — старшыня [[Кінафестываль|Міжнароднага кінафестывалю]] «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]» у Мінску (у лістападзе 2010 года перадаў свае паўнамоцтвы [[Генадзь Браніслававіч Давыдзька|Генадзю Давыдзьку]])<ref>{{cite web|author = Таццяна Дарашчонак|date = 6 лістапада 2010|url = http://belapan.com/archive/2010/11/06/424522/|title = Генадзь Давыдзька стаў новым старшынёй Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад»|work = [[БелаПАН]]|access-date = 28 снежня 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20110916141421/http://belapan.com/archive/2010/11/06/424522/|archive-date = 16 верасня 2011|url-status = dead}}</ref>. Сакратар Праўлення ([[1988]]—[[1998]]), член рады і прэзідыума (з 1998 года) [[Саюз тэатральных дзеячаў Беларусі|Саюза тэатральных дзеячаў Беларусі]]. [[Дэпутат]] [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] (1985—1990). Выказваўся ў падтрымку замацавання статусу [[беларуская мова|беларускай мовы]] як дзяржаўнай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30395601.html|title=30 гадоў таму прынялі Закон аб мовах, які апярэдзіў незалежнасьць Беларусі|first=Іна|last=Студзінская|website=Радыё Свабода|date=2020-01-26|access-date=2025-02-25}}</ref>. У палітычных спрэчках 1990-х гадоў Янкоўскі ўстаў на бок [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=172619|title=Памёр артыст Расціслаў Янкоўскі|website=Наша Ніва|date=2016-06-26|access-date=2025-02-25}}</ref>. З 2000 года — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] другога склікання. Член Міжнароднай акадэміі тэатра пры Расійскім дабрачынным грамадскім фондзе садзейнічання тэатру і тэлебачанню «Маскі» (2001). Памёр 26 чэрвеня 2016 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] == Сям’я == * Сярэдні брат — [[Мікалай Іванавіч Янкоўскі|Мікалай Янкоўскі]] (26 ліпеня 1941 года<ref>[http://www.teleobektiv.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=31804:2015-05-25-10-10-54&catid=93:2011-01-02-02-00-23&Itemid=111 Умер брат Олега Янковского. Биография] {{ref-ru}}</ref> — 2015) — [[заслужаны работнік культуры РСФСР]], кіраваў моладзевым тэатрам у [[Саратаў|Саратаве]] * Малодшы брат — [[Алег Іванавіч Янкоўскі|Алег Янкоўскі]] ([[1944]]—[[2009]]), акцёр тэатра і кіно, [[народны артыст СССР]] ([[1991]]) * Жонка — Ніна Чэішвілі ** Сын — {{нп3|Ігар Расціслававіч Янкоўскі|Ігар|ru|Янковский, Игорь Ростиславович}} (1951—2025), акцёр ** Сын — [[Уладзімір Расціслававіч Янкоўскі|Уладзімір]] (нар. [[1960]]), акцёр і рэжысёр. == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] ([[1963]])<ref>[http://postkomsg.ru/node/78 Ростислав Янковский]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> * [[Народны артыст Беларускай ССР]] ([[1967]]) * [[Народны артыст СССР]] ([[1978]])<ref name="БС" /> * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры ([[1998]]) — ''за акцёрскія працы 1995—1997 гадоў'' * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] ([[1967]]) * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] ([[1971]]) * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] ([[1991]]) * [[Ордэн Францыска Скарыны]] (2000) * [[Ордэн Айчыны (Беларусь)|Ордэн Айчыны]] III ступені (2004) * [[Ордэн Айчыны (Беларусь)|Ордэн Айчыны]] II ступені (2010) * [[Медаль «У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]] ([[1970]]) * [[Медаль Францыска Скарыны]] (1995) * [[Медаль Пушкіна]] ([[Расія]], 2007)<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?939493 Указ Президента Российской Федерации от 4 декабря 2007 года № 1631 «О награждении медалью Пушкина иностранных граждан»]</ref> * [[Прэмія імя І. Буйніцкага|Прэмія ў галіне тэатральнага мастацтва імя І. Буйніцкага]] (1992) * Прыз «[[Крыштальная Паўлінка]]» (1993) * «Чалавек года» ў галіне тэатральнага мастацтва (1997) * Прэмія Маскоўскага міжнароднага тэатральна-тэлевізійнага фестывалю «Акцёр канца XX стагоддзя» (2000) * Прыз Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За гуманізм і духоўнасць у кіно» (Мінскі міжнародны кінафестываль краін СНД і Балтыі «Лістапад», 2001) * Прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «[[За духоўнае адраджэнне]]» ([[2003]]) * Залаты медаль імя [[Мікалай Дзмітрыевіч Мардвінаў|М. Д. Мардвінава]] «За выдатны ўклад у тэатральнае мастацтва» (III Міжнародны тэатральны форум «[[Залаты Віцязь]]», 2005) * Прэмія [[Саюзная дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] ў галіне літаратуры і мастацтва (2006) * Ганаровая грамата [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (2007) * Прыз «За лепшую мужчынскую ролю» у конкурсе тэлевізійных фільмаў XV ММКФ «Лістапад» (2008) * [[Ганаровы грамадзянін Мінска]] ([[2000]]). == Творчасць == Мастацтва Р. Янкоўскага адметна актыўнасцю творчага пошуку, вострым драматызмам, сцэнічным тэмпераментам, яркасцю характарыстыкі вобразаў<ref name="БС"/>. Выканаў вядомыя ролі класічнага і савецкага рэпертуару<ref name="БС"/>. Сярод лепшых прац у [[Дзяржаўны рускі драматычны тэатр (Беларусь)|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры БССР]]: Арбенін («{{нп3|Маскарад (п’еса)|Маскарад|ru|Маскарад (пьеса)}}» [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Ю. Лермантава]]), Наркіс («{{нп3|Гарачае сэрца||ru|Горячее сердце}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]]), Якаў («[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]]), Макбет, Антоній («[[Макбет (п’еса)|Макбет]]», «{{нп3|Антоній і Клеапатра (п’еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Нагульнаў («{{нп3|Паднятая цаліна, раман|Паднятая цаліна|ru|Поднятая целина (роман)}}» па [[Міхаіл Аляксандравіч Шолахаў|М. А. Шолахаву]]), Фёдар («{{нп3|Барабаншчыца (п’еса)|Барабаншчыца|ru|Барабанщица (пьеса)}}» {{нп3|Апанас Дзмітрыевіч Салынскі|А. Д. Салынскага|ru|Салынский, Афанасий Дмитриевич}}), Фёдар Таланаў («[[Нашэсце (п’еса)|Нашэсце]]» {{нп3|Леанід Максімавііч Леонаў|Л. М. Леонава|ru|Леонов, Леонид Максимович}}), Левінсон («{{нп3|Разгром, раман|Разгром|ru|Разгром (роман)}}» паводле [[Аляксандр Аляксандравіч Фадзееў|А. А. Фадзеева]]), Віктар Байцоў («[[Іркуцкая гісторыя (п’еса)|Іркуцкая гісторыя]]» [[Аляксей Мікалаевіч Арбузаў|А. М. Арбузава]]), Віктар («[[Варшаўская мелодыя]]» [[Леанід Генрыхавіч Зорын|Л. Г. Зорына]]), Людовік («{{нп3|Жыццё спадара дэ Мальера||ru|Жизнь господина де Мольера}}» [[Міхаіл Афанасьевіч Булгакаў|М. А. Булгакава]]), Сцяпан Судакоў («Гняздо глушца» {{нп3|Віктар Сяргеевіч Розаў|В. С. Розава|ru|Розов, Виктор Сергеевич}}), Кшыштаф Максімавіч («Час пік» па {{нп3|Ежы Стэфан Ставінскі|Е. С. Ставінскага|ru|Ставинский, Ежи Стефан}}), Джэры Раян («Двое на арэлях» {{нп3|Уільям Гібсан, драматург|У. Гібсана|ru|Гибсон, Уильям (драматург)}}), Барыс («[[Пад адным небам]]» [[Аркадзь Іосіфавіч Маўзон|А. І. Маўзона]]), Крыленка («[[Галоўная стаўка (п’еса)|Галоўная стаўка]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|К. Губарэвіча]]), Альховік («[[Трывога (п’еса)|Трывога]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Л. Петрашкевіча]]), Фларыян Гайшун («[[Вяртанне ў Хатынь]]» па [[Алесь Адамовіч|А. М. Адамовічу]])<ref name="БС"/>. Здымаўся ў кіно. === Ролі ў тэатры === Сыграў больш за 160 вядучых роляў у класічным, сучасным і замежным рэпертуары, самыя значныя з якіх: {{калонкі|3|малы=так}} * «[[Вяртанне ў Хатынь]]» па [[Алесь Адамовіч|А. М. Адамовічу]] — ''Фларыян Гайшун'' * «{{нп3|Аптымістычная трагедыя||ru|Оптимистическая трагедия}}» [[Усевалад Вітальевіч Вішнеўскі|У. В. Вішнеўскага]] — ''Аляксей'' * «{{нп3|Паднятая цаліна, раман|Паднятая цаліна|ru|Поднятая целина (роман)}}» па [[Міхаіл Аляксандравіч Шолахаў|М. А. Шолахаву]] — ''Нагульнаў'' * «[[Любоў Яравая (п’еса)|Любоў Яравая]]» {{нп3|Канстанцін Андрэевіч Транёў|К. А. Транёва|ru|Тренёв, Константин Андреевич}} — ''Яравы'' * «Чалавек з боку» {{нп3|Ігнат Майсеевіч Дварэцкі|І. М. Дварэцкага|ru|Дворецкий, Игнатий Моисеевич}} — ''Чашкоў'' * «{{нп3|Маскарад (п’еса)|Маскарад|ru|Маскарад (пьеса)}}» [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Ю. Лермантава]] — ''Арбенін'' * «[[Макбет (п’еса)|Макбет]]» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]] — ''Макбет'' * «{{нп3|Антоній і Клеапатра (п’еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}» [[У. Шэкспір]]а — ''Антоній'' * «Перад заходам сонца» [[Герхарт Гаўптман|Г. Гаўптмана]] — ''Маціяс Клаузен'' * «[[Гамлет|Трагічная аповесць пра Гамлета, прынца дацкага]]» [[У. Шэкспір]]а — ''Клаўдзій'' * «{{нп3|Хрыстос і Антыхрыст||ru|Христос и Антихрист}}» па [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі|Д. С. Меражкоўскаму]] — ''Пётр I'' * «{{нп3|Вячэра (п’еса)|Вячэра|fr|Le Souper (théâtre)}}» {{нп3|Жан-Клод Брысвіль|Ж.-К. Брысвіля|fr|Jean-Claude Brisville}} — ''Талейран'' * «[[Разбойнікі (п’еса)|Браты Маор]]» [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылера]] — ''Максіміліян'' * «Букееў і кампанія» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Нікан Букееў'' * «[[На дне]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Барон'' * «{{нп3|Доўгі дзень сыходзіць у ноч|Доўгае падарожжа ў ноч|ru|Долгий день уходит в ночь}}» [[Юджын Гладстан О’Ніл|Ю. О’Ніла]] — ''Тайран'' * «Двое на арэлях» {{нп3|Уільям Гібсан, драматург|У. Гібсана|ru|Гибсон, Уильям (драматург)}} — ''Джэры'' * «[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» [[Ф. Шылер]]а — ''Лестэр'' * «[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Якаў'' * «{{нп3|Жыццё спадара дэ Мальера||ru|Жизнь господина де Мольера}}» [[Міхаіл Афанасьевіч Булгакаў|М. А. Булгакава]] — ''Людовік'' * «Сунічная паляна» [[Інгмар Бергман|І. Бергмана]] — ''Ісак Борк'' * «[[Галоўная стаўка (п’еса)|Галоўная стаўка]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|К. Губарэвіча]] — ''Крыленка'' * «{{нп3|Васа Жалязнова||ru|Васса Железнова}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Пяцёркін'' * «{{нп3|Мая сям’я (п’еса)|Мая сям'я|it|Mia famiglia}}» [[Эдуарда дэ Філіпа|Э. дэ Філіпа]] — ''Бепа'' * «{{нп3|Барабаншчыца (п’еса)|Барабаншчыца|ru|Барабанщица (пьеса)}}» {{нп3|Апанас Дзмітрыевіч Салынскі|А. Д. Салынскага|ru|Салынский, Афанасий Дмитриевич}} — ''Фёдар'' * «Улада» {{нп3|Анатоль Глебавіч Глебаў|А. Г. Кацельнікава (Глебава)|ru|Глебов, Анатолий Глебович}} — ''Камандзір бронецягніка'' * «Дальні шлях» {{нп3|Эган Ранет|Э. Ранета|et|Egon Rannet}} — ''Максім Самадзельны'' * «Непатрэбная перамога» [[Іосіф Пятровіч Лакштанаў|І. Лакштанава]] — ''Дэзірэ'' * «І адзін у поле воін» па {{нп3|Юрый Пятровіч Дольд-Міхайлік|Ю. П. Дольд-Міхайліку|ru|Юрий Петрович Дольд-Михайлик}} — ''Лютц'' * «[[Іркуцкая гісторыя (п’еса)|Іркуцкая гісторыя]]» [[Аляксей Мікалаевіч Арбузаў|А. М. Арбузава]] — ''Віктар'' * «Дванаццаты час» А. М. Арбузава — ''Безянчук'' * «Акіян» {{нп3|Аляксандр Пятровіч Штэйн|А. П. Штэйна|ru|Штейн, Александр Петрович}} — ''Часоўнікаў'' * «Адзін год» {{нп3|Юрый Паўлавіч Герман|Ю. П. Германа|ru|Герман, Юрий Павлович}} і [[Юлій Ісаакавіч Шапіра|Б. Рэста]] — ''Жмакін'' * «[[Пад адным небам]]» [[Аркадзь Іосіфавіч Маўзон|А. І. Маўзона]] — ''Барыс'' * «Дзень нараджэння Тэрэзы» {{нп3|Георгій Давыдавіч Мдзівані|Г. Д. Мдзівані|ru|Мдивани, Георгий Давидович}} — ''Марсэль'' * «Уладальнікі ключоў» [[Мілан Кундэра|М. Кундэры]] — ''Іржы'' * «[[Нашэсце (п’еса)|Нашэсце]]» {{нп3|Леанід Максімавіч Леонаў|Л. М. Леонава|ru|Леонов, Леонид Максимович}} — ''Фёдар'' * «{{нп3|Дзеці сонца (п’еса)|Дзеці сонца|ru|Дети солнца (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Чапурноў'' * «Фізікі і лірыкі» {{нп3|Якаў Іосіфавіч Волчак|Я. І. Волчака|ru|Волчек, Яков Иосифович}} — ''Калуанаў'' * «[[Шостага ліпеня (п’еса)|Шостага ліпеня]]» {{нп3|Міхаіл Піліпавіч Шатроў|М. П. Шатрова|ru|Шатров, Михаил Филиппович}} — ''Лацыс'' * «[[Варшаўская мелодыя]]» [[Леанід Генрыхавіч Зорын|Л. Г. Зорына]] — ''Віктар'' * «Яшчэ не вечар» [[Вера Фёдараўна Панова|В. Ф. Пановай]] — ''Алесаў'' * «Руіны страляюць ва ўпор» паводле [[Іван Рыгоравіч Новікаў|І. Р. Новікава]] — ''Шэф гестапа'' * «{{нп3|Ворагі (п’еса)|Ворагі|ru|Враги (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Якаў Бардзін'' * «З вечара да паўдня» {{нп3|Віктар Сяргеевіч Розаў|В. С. Розава|ru|Розов, Виктор Сергеевич}} — ''Кім'' * «{{нп3|Разгром, раман|Разгром|ru|Разгром (роман)}}» паводле [[Аляксандр Аляксандравіч Фадзееў|А. А. Фадзеева]] — ''Левінсон'' * «[[Білет у мяккі вагон]]» А. І. Маўзона — ''Гарачун'' * «{{нп3|Гарачае сэрца||ru|Горячее сердце}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. М. Астроўскага]] — ''Наркіс'' * «Тры хвіліны Марціна Гроу» {{нп3|Генрых Авіэзеравіч Баравік|Г. А. Баравіка|ru|Боровик, Генрих Авиэзерович}} — ''Дэвіс'' * «[[Узыходжанне на Фудзіяму (п’еса)|Узыходжанне на Фудзіяму]]» [[Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў|Ч. Т. Айтматава]] і {{нп3|Калтай Мухамеджанавіч Мухамеджанаў|К. М. Мухамеджанава|ru|Мухамеджанов, Калтай Мухамеджанович}} — ''Асіпбай'' * «Апошняя інстанцыя» [[Мікалай Ягоравіч Матукоўскі|М. Я. Матукоўскага]] — ''Акуліч'' * «Час пік» {{нп3|Ежы Стэфан Ставінскі|Е. С. Ставінскага|ru|Ставинский, Ежи Стефан}} — ''Кшыштаф'' * «З жыцця дзелавой жанчыны» {{нп3|Анатоль Барысавіч Грэбнеў|А. Б. Грэбнева|ru|Гребнев, Анатолий Борисович}} — ''Барыс Цімафеевіч'' * «Падобны на ільва» [[Рустам Ібрагімавіч Ібрагімбекаў|Р. Ібрагімбекава]] — ''Раміз'' * «Муж і жонка здымуць пакой» {{нп3|Міхаіл Міхайлавіч Рошчын|М. М. Рошчына|ru|Рощин, Михаил Михайлович}} — ''Бацька Алёшы'' * «Баня» [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|У. У. Маякоўскага]] — ''Аптымістэнка'' * «[[Трывога (п’еса)|Трывога]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Л. Петрашкевіча]] — ''Альховік'' * «Гняздо глушца» В. С. Розава — ''Судакоў'' * «[[Сам-насам з усімі]]» {{нп3|Аляксандр Ісаакавіч Гельман|А. І. Гельмана|ru|Гельман, Александр Исаакович}} — ''Андрэй Голубеў'' * «Соль» А. Л. Петрашкевіча — ''Фёдар Максімавіч'' * «{{нп3|Ягор Булычоў і іншыя (п’еса)|Ягор Булычоў і іншыя|ru|Егор Булычов и другие (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]] — ''Ягор Булычоў'' * «{{нп3|Усё ў садзе||ru|Everything in the Garden}}» {{нп3|Эдвард Олбі|Э. Олбі|ru|Олби, Эдвард}} — ''Рычард'' * «[[Апошні наведвальнік]]» {{нп3|Уладлен Леанідавіч Дазорцаў|У. Л. Дазорцава|ru|Дозорцев, Владлен Леонидович}} — ''Казмін'' * «[[Тры сястры (п’еса)|Тры сястры]]» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]] — ''Вяршынін'' * «Майстры» М. А. Булгакава — '' Воланд '' * «{{нп3|Метэор (п’еса)|Метэор|ru|Метеор (пьеса)}}» [[Фрыдрых Дзюрэнмат|Ф. Дзюрэнмата]] — ''Швітэр'' * «Прасцячкі з нечаканых астравоў» [[Джордж Бернард Шоу|Б. Шоу]] * «У прыцемках» [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|А. А. Дударава]] — ''Старцаў'' * «{{нп3|Ваўкі і авечкі||ru|Волки и овцы}}» А. М. Астроўскага — ''Міхаіл Барысавіч Лыняеў'' * «[[Прыбытковае месца]]» А. М. Астроўскага — ''Вышнеўскі'' * «{{нп3|Уяўны хворы||ru|Мнимый больной}}» [[Мальер]]а — ''Арган'' * «{{нп3|На Залатым возеры|||On Golden Pond (play)}}» {{нп3|Эрнэст Томпсан|Э. Томпсана||Ernest Thompson}} — ''Норман Тэер'' * «{{нп3|Праўда добра, а шчасце лепш||ru|Правда хорошо, а счастье лучше}}» А. М. Астроўскага — ''Гразноў'' * «Пане Каханку» [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|А. У. Курэйчыка]] — ''Пане Каханку'' * «{{нп3|Гора ад розуму||ru|Горе от ума}}» [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|А. С. Грыбаедава]] — ''Павел Апанасавіч Фамусаў'' {{калонкі/канец}} === Выбраная фільмаграфія === * [[1958]] — [[Чырвонае лісце]] — ''Віктар'' * [[1968]] — [[Каранцін (фільм, 1968)|Каранцін]] — ''член камісіі па расследаванні'' * [[1968]] — {{нп3|Служылі два таварыша||ru|Служили два товарища}} — ''Васільчыкаў'' * [[1969]] — [[Я, Францыск Скарына…]] — ''Іван Скарына'' * [[1969]] — {{нп3|Ватэрлоа (фільм)|Ватэрлоа|ru|Ватерлоо (фильм)}} — ''Флахау'' * [[1970]] — {{нп3|Мір халупам — вайна палацам (фільм)|Мір халупам — вайна палацам|ru|Мир хижинам — война дворцам (фильм)}} — ''{{нп3|Георгій Леанідавіч Пятакоў|Пятакоў|ru|Пятаков, Георгий Леонидович}}'' * [[1970]] — {{нп3|Мора ў агні||ru|Море в огне}} * [[1970]]—[[1972]] — [[Руіны страляюць...]] — ''камандзір партызанскага атрада'' * [[1971]] — {{нп3|Уся каралеўская раць (фільм, 1971)|Уся каралеўская раць|ru|Вся королевская рать (фильм, 1971)}} — ''Тэадор'' * [[1971]] — [[Рудабельская рэспубліка (фільм)|Рудабельская рэспубліка]] — ''эпізод'' * [[1972]] — {{нп3|Зямля, да запатрабавання (фільм)|Зямля, да запатрабавання|ru|Земля, до востребования (фильм)}} — ''Агірэ'' * [[1973]] — [[Корцік (фільм, 1973)|Корцік]] — ''дырэктар школы'' * [[1974]] — {{нп3|Полымя (фільм, 1974)|Полымя|ru|Пламя (фильм, 1974)}} — ''член Стаўкі'' * [[1975]] — [[Ваўчыная зграя (фільм)|Ваўчыная зграя]] — ''начштаба партызанскага атрада'' * [[1975]] — [[Надзейны чалавек (фільм)|Надзейны чалавек]] — ''Сяргей Сяргеевіч'' * [[1975]] — {{нп3|Вольга Сяргееўна||ru|Ольга Сергеевна}} — ''пісьменнік'' * [[1978]] — {{нп3|Сустрэча ў канцы зімы||ru|Встреча в конце зимы}} — ''Сямён Пятровіч, рэдактар'' * [[1979]] — [[Задача з трыма невядомымі]] — ''Бялоў'' * [[1980]] — {{нп3|Атланты і карыятыды (фільм)|Атланты і карыятыды|ru|Атланты и кариатиды (фильм)}} — ''Арсеній Мікалаевіч Языкевіч'' * [[1980]] — [[Буйная размова (фільм)|Буйная размова]] — ''Фёдар Паўлавіч'' * [[1982]] — [[Узяць жывым (фільм)|Узяць жывым]] — ''доктар'' * [[1982]] — {{нп3|Кафедра (фільм)|Кафедра|ru|Кафедра (фильм)}} — ''Флягін'' * [[1983]] — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] — ''гаспадар Сузор’я'' * [[1983]] — {{нп3|Апошні довад каралёў (фільм)|Апошні довад каралёў|ru|Последний довод королей (фильм)}} — ''Скот * [[1983]] — [[Паскарэнне (фільм)|Паскарэнне]] * [[1984]] — {{нп3|Час і сям’я Канвей||ru|Время и семья Конвей}} — ''Джэралд Торнтан праз дваццаць гадоў'' * [[1984]] — {{нп3|Медны анёл||ru|Медный ангел}} — ''Левен'' * [[1984]] — {{нп3|Дзяржаўная граніца. Чырвоны пясок||ru|Государственная граница. Красный песок}} — ''Лукін, палкоўнік'' * [[1984]] — {{нп3|Канкан у Англійскім парку||ru|Канкан в Английском парке}} — ''Данііл Робак (Торчынскі) * [[1984]] — [[Мяжа магчымага]] — ''Любамір Сяргеевіч Самарын'' * [[1985]] — {{нп3|Бітва за Маскву, кінаэпапея|Бітва за Маскву|ru|Битва за Москву (киноэпопея)}} — ''Смірноў, генерал-маёр'' * [[1985]] — {{нп3|Валодзя вялікі, Валодзя маленькі||ru|Володя большой, Володя маленький}} — ''Ягіч'' * [[1985]] — [[Скачок (фільм)|Скачок]] * [[1986]] — [[Гонка стагоддзя]] — ''Стэнлі Бэст'' * [[1986]] — {{нп3|Крык дэльфіна||ru|Крик дельфина}} — ''міністр'' * [[1986]] — [[Не забудзьцеся выключыць тэлевізар]] — ''Міхаіл Міхайлавіч * [[1987]] — [[Сабля без ножнаў]] * [[1990]] — [[Чалавек з чорнай «Волгі»]] — ''намеснік міністра'' * [[1990]] — {{нп3|Вечный муж (фильм, 1990)|Вечны муж|ru|Вечный муж (фильм, 1990)}} — ''Федасей Пятровіч * [[1990]] — {{нп3|Рабро Адама (фільм, 1990)|Рабро Адама|ru|Ребро Адама (фильм, 1990)}} — ''Віктар Вітальевіч, 1-ы муж Ніны Елізараўны, бацька Ліды'' * [[1991]] — [[Вар’яцкім запалам ты сама да мяне палаеш]] — ''Уладзімір Францавіч'' * [[1991]] — [[Прабач нас, мачыха Расія]] — ''Сцеблін'' * [[1991]] — {{нп3|Прывід (фільм, 1991)|Прывід|ru|Призрак (фильм, 1991)}} — ''Канстанцін Рыгоравіч'' * [[1992]] — [[Сонечны дзень у канцы лета (фільм)|Сонечны дзень у канцы лета]] — ''прафесар'' * [[1996]] — {{нп3|Любіць па-руску 2||ru|Любить по-русски 2}} — ''Ярашэвіч'' * [[1997]] — {{нп3|Прыяцель нябожчыка (фільм)|Прыяцель нябожчыка|ru|Приятель покойника (фильм)}} — ''Ігар Львовіч'' * [[1999]] — [[Пракляты ўтульны дом]] — ''Антоній Брыніцкі'' * [[1998]] — {{нп3|Любіць па-руску 3: Губернатар||ru|Любить по-русски 3: Губернатор}} — ''Ярашэвіч'' * [[1999]] — [[Дырэкторыя смерці]] (навела «Папугай») — ''сасед, пенсіянер / пажылы муж'' * [[2000]] — [[Анамалія (фільм)|Анамалія]] — ''генерал'' * [[2002]] — {{нп3|Закон, тэлесерыял|Закон|ru|Закон (телесериал)}} — ''Мікалай Скляр'' * [[2005]] — {{нп3|Стацкі саветнік (фільм)|Стацкі саветнік|ru|Статский советник (фильм)}} — ''Храпаў'' * [[2008]] — {{нп3|У чэрвені 41-га (фільм, 2008)|У чэрвені 41-га|ru|В июне 41-го (фильм, 2008)}} — ''Войцех Бельскі'' * [[2010]] — [[Помста (фільм, 2010, Расія)|Помста]] — ''Беглаў'' === Тэлеспектаклі === # [[1991]] — [[Грэх акцёрства, фільм-спектакль|Грэх акцёрства]] (фільм-спектакль) — ''Уладзімір Францавіч'' # [[2007]] — [[Перад заходам сонца, фільм-спектакль|Перад заходам сонца]] (фільм-спектакль) — ''Матціяс Клаузен'' == Прызнанне == * Акадэмік Міжнароднай Акадэміі тэатру. * Ганаровы грамадзянін [[Мінск]]а. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Орлова Т., Карелин А. Ростислав Янковский. Артист: театрально-детективная история. — Мн.6 Мастацкая літаратура, 2006. — 310 с.: ил. — (Жизнь замечательных людей Беларуси). == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Янкоўскі Расціслаў Іванавіч}} [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] f11dgf4vmpoume7gqbbamnzz25vprdr 0 49342 5159719 4847897 2026-06-30T16:29:47Z JerzyKundrat 174 /* Міжнародная кар’ера */ 5159719 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст | імя = Ліянель Месі | поўнае імя = Ліянель Андрэс Месі | выява = | апісанне выявы = | мянушка = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} | рост = | вага = | пазіцыя = [[нападнік (футбол)|нападнік]] | цяперашні клуб = {{Сцяг|ЗША}} [[ФК Інтэр Маямі|Інтэр Маямі]] | нумар = | моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |1992—1995|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} Грандолі| |1995—2000|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[ФК Ньюэлс Олд Бойз|Ньюэлс Олд Бойз]]| |2000—2003|{{Сцяг Іспаніі|20px}} [[ФК Барселона|Барселона]]| }} | клубы = {{футбольная кар’ера |2003—2021|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]]|520 (474) |2003—2004|{{Фарм-клуб}} {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона C|Барселона C]]|10 (5) |2004—2005|{{Фарм-клуб}} {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона B|Барселона B]]|22 (6) |2021—2023|{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]|58 (22) |2023—|{{Сцяг|ЗША||20px}} [[ФК Інтэр Маямі|Інтэр Маямі]]| }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2004—2005|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Моладзевая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна (да 20)]]|18 (14) |2008|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Алімпійская зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна (алімп.)]]|5 (2) |2005—|{{Сцяг|Аргенціна||20px}} [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]|175 (103) }} |медалі = {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Золата|[[Летнія Алімпійскія гульні 2008|Пекін 2008]]|[[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2008, мужчыны|футбол]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па футболе 2014|Бразілія 2014]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па футболе 2022|Катар 2022]]}} {{турнір|[[Кубак Амерыкі па футболе|Кубкі Амерыкі]]}} {{медаль|Срэбра|[[Кубак Амерыкі па футболе 2007|Венесуэла 2007]]}} {{медаль|Срэбра|[[Кубак Амерыкі па футболе 2015|Чылі 2015]]}} {{медаль|Срэбра|[[Кубак Амерыкі па футболе 2016|ЗША 2016]]}} {{медаль|Бронза|[[Кубак Амерыкі па футболе 2019|Бразілія 2019]]}} {{медаль|Золата|[[Кубак Амерыкі па футболе 2021|Бразілія 2021]]}} |абнаўленне даных пра клуб = 16 ліпеня 2023 |абнаўленне даных пра зборную = 16 ліпеня 2023 }} '''Ліяне́ль Андрэ́с Ме́сі''' ({{lang-es|Lionel Andrés Messi}}; нар. {{ДН|24|6|1987}}, {{МН|Расарыа|ў Расарыа}}, [[Аргенціна]]) — аргенцінскі футбаліст, нападнік амерыканскага клуба [[ФК Інтэр Маямі|«Інтэр Маямі»]] і [[зборная Аргенціны па футболе|нацыянальнай зборнай Аргенціны]]. Чэмпіён свету [[чэмпіянат свету па футболе 2022|2022 года]], уладальнік Кубка Амерыкі [[Кубак Амерыкі па футболе 2021|2021 года]]. У 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2022 і 2023 гадах быў прызнаны найлепшым футбалістам года па версіі [[FIFA]]. == Раннія гады == Нарадзіўся 24 чэрвеня 1987 года ў [[Расарыа]], [[Аргенціна]]. Ягоны бацька Хорхе Месі працаваў на фабрыцы, а маці Селія Месі (Кучыціні) — часткова занятая прыбіральшчыца. Сям’я ягонага бацькі паходзіць з італьянскага горада [[Анкона]], адкуль ягоны прашчур Анджэла Месі эміграваў у Аргенціну ў 1883 годзе. Ліянель мае двух старэйшых братоў — Радрыга і Маціяса, а таксама сястру Марыю Соль. Месі стаў займацца футболам ва ўзросце пяці гадоў, выступаючы за мясцовы клуб «Грандолі». На першыя трэніроўкі яго прывозіла бабуля, якая была адзінай у сям’і, хто хацеў бачыць Ліянеля футбалістам<ref>[http://www.championat.ru/football/article-86658.html «Блоха»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110531231721/http://www.championat.ru/football/article-86658.html |date=31 мая 2011 }}, championat.ru {{ref-ru}}</ref>. Пасля «Грандолі» Ліянель перайшоў у [[ФК Ньюэлс Олд Бойз|«Ньюэлс Олд Бойз»]], які таксама базуецца ў Расарыа. Ва ўзросце дзесяці гадоў у Ліянеля дыягназавалі дэфіцыт [[гармон росту|гармона росту]]. [[ФК Рывер Плэйт|«Рывер Плэйт»]] праяўляў інтарэс да хлопца, але не меў дастатковых сродкаў на ягонае лячэнне. Калі Ліянелю было 13 гадоў, адзін з акцыянераў [[ФК Барселона|«Барселоны»]] даведаўся пра маладога гульца. Пасля прагляду футбаліста спартыўны дырэктар клуба [[Карлас Рэшак]] здолеў пераканаць савет дырэктароў аплаціць пераезд сям’і Месі ў [[Еўропа|Еўропу]] і ягонае лячэнне. == Клубная кар’ера == З 13 гадоў Ліянель гуляў у моладзевым складзе «Барселоны», у першым жа сваім матчы аформіўшы «покер». За асноўны склад іспанскага клуба Месі дэбютаваў 17 кастрычніка 2003 года ў таварыскай сустрэчы з партугальскім [[ФК Порту|«Порту»]]. Пасля матча газета [[El Mundo|«El Mundo»]] напісала: «У гэтага хлопца левая нага [[Дыега Марадона|Марадоны]], хуткасць [[Ёхан Кройф|Кройфа]] і пас [[Раналдынью]]». 22 снежня 2020 форвард «Барселоны» стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі футбола па галах за адзін клуб. Забіўшы свой 644-ы мяч, ён пераўзыйшоў дасягненне [[Пеле]]<ref>[https://sport.tut.by/news/football/712464.html sport.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201225090756/https://sport.tut.by/news/football/712464.html |date=25 снежня 2020 }}</ref>. 1 ліпеня 2021 года па заканчэнні кантракта з «Барселонай» стаў свабодным агентам. Планавалася, што будзе падпісана новае пагадненне, аднак 5 жніўня клуб абвясціў, што новы кантракт не можа быць заключаны з-за фінансавых абмежаванняў [[Ла Ліга|Ла Лігі]]. 10 жніўня Ліянель Месі падпісаў двухгадовае пагадненне з французскім [[ФК Пары Сен-Жэрмен|«Пары Сен-Жэрмен»]] з магчымасцю падаўжэння яшчэ на год. У новым клубе ён атрымаў кашулю з нумарам 30, пад якім выступаў у пачатку кар’еры ў «Барселоне». У чэрвені 2023 года «Пары Сен-Жэрмен» абвясціў, што Месі пакідае каманду па заканчэнні кантракта. Неўзабаве нападнік далучыўся да амерыканскага клуба [[ФК Інтэр Маямі|«Інтэр Маямі»]]. 15 ліпеня 2023 года афіцыйна падпісаў кантракт на 2,5 гады. 19 жніўня Ліянель Месі выйграў першы трафей, выступаючы за новы клуб. У фінальным матчы паўночнаамерыканскага Кубка ліг MLS+MX яго каманда атрымала перамогу. Падчас гэтага матча Месі вызначыўся, забіўшы ў першым тайме, а затым рэалізаваў пенальці ў пасляматчавай серыі. Такім чынам, аргенцінец заваяваў 44-ы трафей у прафесійнай кар'еры і стаў самым тытулаваным футбалістам у гісторыі<ref>[https://www.championat.com/football/news-5211169-lionel-messi-stal-samym-titulovannym-igrokom-v-istorii-futbola.html championat.com]</ref>. == Міжнародная кар’ера == Да свайго дэбюту ў моладзевай камандзе Аргенціны Ліянель Месі атрымаў запрашэнне выступаць за [[Зборная Іспаніі па футболе|нацыянальную зборную Іспаніі]], але адхіліў яго. У чэрвені 2004 года ён нарэшце дэбютаваў у складзе [[Зборная Аргенціны па футболе|нацыянальнай зборнай Аргенціны]] ў матчы супраць [[Зборная Парагвая па футболе|Парагвая]]. Разам са сборнай Аргенціны перамог на [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|чэмпіянаце свету 2022]] у [[Катар]]ы, упершыню выйграўшы залаты медаль на сусветным форуме. Быў прызнаны найлепшым гульцом турніра. 27 лютага 2023 года ён стаў уладальнікам узнагароды ФІФА найлепшаму футбалісту 2022 года. 15 студзеня 2024 года названы ўладальнікам узнагароды ФІФА найлепшаму футбалісту 2023 года. У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету 2026]] ў матчы са зборнай [[зборная Аўстрыі па футболе|Аўстрыі]] 22 чэрвеня ў [[ЗША]] Ліянель Месі забіў рэкордны 17-ы гол і пераўзышоў папярэдняе дасягненне [[Міраслаў Клозэ|Міраслава Клозэ]]. == Дасягненні == === Персанальныя === * Уладальнік [[Залаты мяч|Залатога мяча]]: 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2019, 2021, 2023 === Клубныя === '''Барселона:''' * [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]] (10): 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015, 2016, 2018, 2019 * Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]] (7): 2009, 2012, 2015, 2016, 2017, 2018, 2021 * Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]] (7): 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]] (4): 2006, 2009, 2011, 2015 * Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]] (3): 2009, 2011, 2015 * Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]] (3): 2009, 2011, 2015 '''«Пары Сен-Жэрмен»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]] (2): [[Ліга 1 у сезоне 2021/2022|2022]], [[Ліга 1 у сезоне 2022/2023|2023]] * Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]: 2022 '''«Інтэр Маямі»''': * Уладальнік [[Кубак ліг|Кубка ліг]]: 2023 === Міжнародныя === '''Зборная Аргенціны:''' * [[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіён свету]]: [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубка Амерыкі]]: [[Кубак Амерыкі па футболе 2021|2021]] * Пераможца [[Фіналісіма|Фіналісімы]]: [[Фіналісіма 2022|2022]] * Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянату свету]]: 2014 * Чэмпіён [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]]: [[Летнія Алімпійскія гульні 2008|2008]] * Пераможца [[Маладзёжны чэмпіянат свету па футболе|маладзёжнага чэмпіянату свету]]: 2005 * Сярэбраны прызёр [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубка Амерыкі]] (3): 2007, 2015, 2016 * Бронзавы прызёр [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубка Амерыкі]]: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Аргенціна|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Аргенціны |Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2006 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2007 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Алімпійскіх гульнях 2008 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2010 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2011 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2015 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2016 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2018 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2019 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на Кубку Амерыкі 2021 |Склад зборнай Аргенціны па футболе на чэмпіянаце свету 2022 }} {{Уладальнікі Залатога мяча}} {{Прыз найлепшаму футбалісту года ў Еўропе}} {{Уладальнікі прэміі Golden Boy}} {{DEFAULTSORT:Месі Ліянель}} [[Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона C]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона B]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэр Маямі]] [[Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аргенціны]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года]] [[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]] [[Катэгорыя:Уладальнікі трафея Пічычы]] [[Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе]] 6ltb7ngszxz7gb1eovshd2i9mrmzjox 0 49827 5159928 4918999 2026-07-01T10:53:04Z M.L.Bot 261 /* Беларускія пераклады */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159928 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крысці}} {{цёзкі2|Мілер}} {{Пісьменнік | Імя = Агата Мэры Кларыса Малоўэн | Арыгінал імя = {{lang-en|Agatha Mary Clarissa, Lady Mallowan}} | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = Agatha Mary Clarissa Miller | Псеўданімы = Mary Westmacott<br/>Agatha Christie | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = Арчыбалд Крысці (1914—1928)<br/>Мэкс Малоўэн (1930—1976) | Дзеці = | Род дзейнасці = пісьменніцца, паэтэса, драматург | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = [[дэтэктыў]], [[трылер]] | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = {{URL|agathachristie.com}} | Вікікрыніцы = }} '''Агата Мэры Кларыса Малоўэн''', ({{lang-en|Agatha Mary Clarissa, Lady Mallowan}}), пры нараджэнні '''Мілер''' ({{lang-en|Miller}}), больш вядомая паводле прозвішча мужа як '''Агата Крысці''' ({{ДН|15|9|1890}} — {{ДС|12|1|1976}}) — англійская [[пісьменніца]]. Сусветна вядомая аўтарка дэтэктыўнай прозы. == Біяграфічныя звесткі == Да шлюбу Агата працавала медсястрой у шпіталі, што наклала своеасаблівы адбітак на яе кнігі: 83 злачынствы ў дэтэктывах Крысці былі ўчынены праз атручэнні. Першы шлюб Агаты з палкоўнікам Арчыбальдам Крысці скончыўся разводам, другі муж — археолаг Макс Малоўэн — быў маладзейшы за яе на 15 гадоў; пра гэта сама місіс Малоўэн заўважыла, што для археолага жанчына мусіць быць як мага старэйшай, бо яе каштоўнасць тады значна ўзрастае. == Творчасць == Дэбютавала раманам «Таямнічая гісторыя» (1920). Шматлікія раманы (больш за 60) «Пуаро расследуе» (1924), «Таямніца камінаў» (1925), «Забойства Роджэра Экрайда» (1926), «Усходні экспрэс» (1934), «Забойства па алфавіце» (1936), «Смерць на Ніле» (1937), «Дзесяць негранят» (1939), «Н ці М?» (1941), «Труп у бібліятэцы» (1942), «Крывая хаціна» (1949), «Кот сярод галубоў» (1959) і інш., п’есы «Пастка», «Сведка абвінавачання» (абедзве 1954), «Бледны конь» (1961), «Трэцяя» (1966) і інш. напісаны ў жанры т.зв. інтуітыўнага дэтэктыва. Злачынства ў іх выкрываецца не з дапамогай фактаў і рэчавых доказаў, а дзякуючы выключнай псіхалагічнай праніклівасці і незвычайнай назіральнасці герояў — Джэйн Марпл і прафесійнага сышчыка Эркюля Пуаро. Творам Агаты Крысці ўласцівы тонкі гумар, дакладнасць дэталяў у абмалёўцы калізій і персанажаў. == Ацэнкі == За літаратурную творчасць ёй нададзены дваранскі тытул. Герой 33 раманаў і 51 апавядання Крысці Эркюль Пуаро стаў адзіным прыдуманым героем, на якога на першай старонцы «[[Нью-Ёрк Таймс]]» стаяў некралог. == Беларускія пераклады == * Нябожчыкава люстэрка // Замежны дэтэктыў. Мн., 1988. * Апавяданні // Замежны дэтэктыў. Мн., 1991. * Забойства ва «Усходнім экспрэсе». [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2024<ref>[https://bellit.info/news/zabojstva-va-uskhodnim-ekspresje-vyjshla-pa-bjelarusku.html Культавы дэтэктыў Агаты Крысці выйшаў па-беларуску]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/text/1107-ziauliennie-mistera-kina.html З’яўленне містэра Кіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210102100436/http://prajdzisvet.org/text/1107-ziauliennie-mistera-kina.html |date=2 студзеня 2021 }} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крысці Агата}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] scnrs02lmrbawp18sd6hkvbezy7hkf1 0 51037 5159914 4946614 2026-07-01T10:16:03Z Ueschar 151377 арфаграфія 5159914 wikitext text/x-wiki '''Ётунхэйм''' ({{lang-non|Jǫtunheimr}}, ''зямля ётунаў'') — у скандынаўскай міфалогіі — адзін з дзевяці міроў, зямля населеная волатамі-[[ётуны|ётунамі]]. Па легендах быў створаны асамі да ўсходу ад [[Мідгард]]у дзеля [[Бергельмір]]у і яго нашчадкаў. Ад [[Асгард]]у Ётунхэйм адлучае рака [[Івінг]]. Ётунхэймам кіруе кароль [[Трым]]. Асноўнае селішча Ётунхэйма — [[Утгард]]. Таксама згадваюцца размешчаныя там [[Жалезны лес]] і [[Каменныя горы]]. У Ётунхэйме размешчаныя [[Гастрапнір]] — хата [[Менглад]] і [[Трымхейм]] — хата [[Т'яцы]]. Часта наведваўся асамі. У сагах згадваецца неаднаразовыя вандраванні [[Тор (міфалогія)|Тора]] і [[Локі]] па Ётунхэйму, у тым ліку і ў [[Утгард]]. [[Катэгорыя:Міфалогія]] [[Катэгорыя:Сярэдневяковая міфалогія]] [[Катэгорыя:Скандынаўская міфалогія]] co7bcqgjam9b96bd2mc0h7kjtmfq9xm 0 52825 5159929 4863641 2026-07-01T10:53:09Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159929 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Уладзімір Папковіч | Арыгінал імя = Уладзімір Антонавіч Папковіч | Фота = Uladzimir_Papkovicz.jpg | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = [[паэт]], [[перакладчык]] | Гады актыўнасці = 1962—2021 | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = [http://vladimir.popkovich.blog.tut.by/ Блог "P. S."] }} '''Уладзімір Антонавіч Папковіч''' ({{ДН|25|3|1935}}, вёска [[Дварэц (Хаценчыцкі сельсавет)|Дварэц]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] — {{ДС|10|4|2021}}, {{МС|Віцебск||}}) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Дварэц (Хаценчыцкі сельсавет)|Дварэц]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У [[1953]] годзе скончыў Ільянскую сярэднюю школу Вілейскага раёна і паступіў на [[Факультэт нямецкай мовы МДЛУ|факультэт нямецкай мовы]] [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў]], які і скончыў у [[1958]] годзе. Працаваў у тым жа самым інстытуце выкладчыкам нямецкай мовы да [[1962]] года, затым інжынерам-перакладчыкам патэнтнага бюро [[Інстытут навукова-тэхнічнай інфармацыі і прапаганды|Інстытута навукова-тэхнічнай інфармацыі і прапаганды]] пры [[Савет Міністраў БССР|Савеце Міністраў БССР]] (1962—1963), старшым выкладчыкам кафедры замежных моў Мінскага вышэйшага інжынерна-радыётэхнічнага вучылішча (1963—1964), інжынерам-перакладчыкам аддзела тэхнічнай інфармацыі [[Мінскі оптыка-механічны завод|Мінскага оптыка-механічнага завода]]. У 1966—1970 гг. настаўнічаў у школе № 20 у [[Віцебск]]у, у [[Віцебскі педінстытут|Віцебскім педінстытуце]]. Зноў працаваў інжынерам-перакладчыкам. З [[1973]] г. выкладчык нямецкай і англійскай моў [[Віцебскі індустрыяльны тэхнікум|Віцебскага індустрыяльнага тэхнікума]]. З [[1982]] года — старшы выкладчык нямецкай мовы Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (цяпер — [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П.М.Машэрава]]). З [[1998]] па [[2005]] год — загадчык кафедры нямецкай мовы гэтага ўніверсітэта. Сярод яго выпускнікоў — [[Арцём Арашонак]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] з [[1981]] г. Лаўрэат прэміі «[[Сузор'е муз]]» імя [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. == Бібліяграфія == Друкавацца пачаў з [[1962]] года ў рэспубліканскіх, абласных і гарадскіх выданнях у Мінску і Віцебску: часопісах «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», альманахах «[[Дзень паэзіі]]», «[[Далягляды]]», «[[Братэрства (альманах)|Братэрства]]», «[[Дзвіна (альманах)|Дзвіна]]», «[[Ратуша (альманах)|Ратуша]]». === Зборнікі вершаў === * «На досвітку» («[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 1978); * «Зерне» («Мастацкая літаратура», 1982); * «Самы кароткі цень» («Мастацкая літаратура», 1988); * «На тым стаю» (УПП «[[Віцебская абласная друкарня]]», 2004); * «Вы будзеце смяяцца» (пад псеўданімам Ахрэм Нядбайла, «Віцебская абласная друкарня», 2008); * «Рэшта» (Мн.: «[[Медысонт]]», 2010); * «Пасля свята» (Мн.: [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2013); * «Зазімак», выбраныя вершы (Мн., «[[Кнігазбор]]», 2018); * «Пытанні застаюцца» (Мн., Друкарскі Дом «Вішнеўка», 2020). === Пераклады з нямецкай мовы на беларускую === * [[Ёханес Роберт Бехер]]. «Вяртанне да сябе». Вершы («Мастацкая літаратура», 1985); * [[Рут Крафт]]. «Востраў без маяка». Раман («Мастацкая літаратура», 1987); * Закаханы вандроўнік: паэзія нямецкага рамантызму («Мастацкая літаратура», 1989); * [[Фрыдрых Шылер]]. [[Вільгельм Тэль (п’еса)|Вільгельм Тэль]] (у кнізе: «Скарбы сусветнай літаратуры», «Мастацкая літаратура», 1993); * [[Эрых Марыя Рэмарк]]. [[Тры таварышы]]. Раман («Мастацкая літаратура», 1994). * [[Гудрун Паўзэванг]]. «Хмара». (Кніга выйшла пры падтрымцы фонду «Вяртанне», 2011); * [[Томас Ман]]. «Смерць у Венецыі». Апавяданні. Пераклад. («Noblesse oblige». Янушкевіч, 2019); * [[Вільгельм Мюлер (паэт)|Вільгельм Мюлер]]. «Выбраная лірыка». Пераклад. (З [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|В. Сёмухам]]), («Паэты планеты». Зм. Колас, 2019). === Пераклады з рускай і беларускай на нямецкую === * Давид Симанович. Витебск. Шагал. Любовь. (Witebsk. Chagall. Liebe. «Віцебская абласная друкарня», 2003) * Кастусь Вераніцын. «Тарас на Парнасе» (Taras auf dem Parnass. У кнізе: «Класіка», выдавец [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Віктар Хурсік]], 2003) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12}} == Спасылкі == * [http://vladimir.popkovich.blog.tut.by/ Блог Уладзіміра Папковіча «P. S.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100724211320/http://vladimir.popkovich.blog.tut.by/ |date=24 ліпеня 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Папковіч Уладзімір Антонавіч}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на нямецкую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі СССР]] bw96i6e7n9ea912vkconu8woav5sezf 0 54082 5159815 4602151 2026-06-30T20:55:01Z JerzyKundrat 174 5159815 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Чавес}} {{ДД}} '''У́га-Рафаэ́ль Ча́вес-Фры́яс''' ({{lang-es|Hugo Rafael Chávez Frías}}; {{ВД-Прэамбула}}) — венесуэльскі вайсковец і палітык, Прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]]. == Раннія гады == Уга Рафаэль Чавес Фрыяс нарадзіўся 28 ліпеня 1954 года ў горадзе Сабанета на захадзе краіны ў штаце Барынас. Яго бацька, Уга дэ лос Рэес Чавес. Маці, Алена Фрыяс дэ Чавес, крэолка. Родны брат — Археніс Чавес. Продак Чавеса па матчынай лініі быў актыўным удзельнікам Грамадзянскай вайны 1859—1863 гадоў. Выступаў на баку лібералаў, змагаўся пад кіраўніцтвам народнага правадыра Эсекіеля Самора. Прадзед праславіўся тым, што ў 1914 годзе падняў антыдыктатарскае паўстанне. Яно было жорстка задушана. У яго нарадзіліся дзве дачкі, адна з іх Роза, бабуля Уга Чавеса. Маці Чавеса спадзявалася, што сын стане святаром, а сам ён марыў аб кар’еры прафесійнага [[бейсбол|бейсбаліста]]. Захапленне бейсболам Чавес захаваў да канца жыцця. У дзяцінстве ён добра маляваў, і ў дванаццаць гадоў атрымаў сваю першую прэмію на рэгіянальнай выставе. У 1975 годзе ў званні [[малодшы лейтэнант|малодшага лейтэнанта]] скончыў Ваенную акадэмію Венесуэлы. Служыў у паветрана-дэсантных частках, чырвоны бярэт дэсантніка стаў неад’емнай часткай яго іміджу. У 1982 годзе (па іншых дадзеных — падчас вучобы ў акадэміі) Чавес заснаваў з калегамі падпольную арганізацыю CАMACATЭ (абрэвіятура, складзеная з першых і другіх літар у назвах сярэдніх і малодшых афіцэрскіх чыноў). Пазней CАMACATЭ была ператворана ў Рэвалюцыйны баліварыянскі рух (ісп.: Movimiento Bolivariano Revolucionario), названы ў гонар героя лацінаамерыканскай вайны за незалежнасць [[Сімон Балівар|Сімона Балівара]]. Уга Чавес узначаліў паўстанне вайскоўцаў у Маракаі 4.2.1992. Капітуляваў з умовай, што яму дазволяць выступіць па тэлевізіі. Узяў на сябе адказнасьць за паўстанне. Праседзеў два гады ў вязніцы, пакуль ня быў памілаваны прэзідэнтам Рафаэлем Кальдэрам. == На чале краіны == Уга Чавес кіраваў Венесуэлай ад 1999 года, у 2002 быў зрынуты, але вярнуўся да ўлады. [[3 снежня]] [[2006]] года на прэзідэнцкіх выбарах пераабраны на трэці тэрмін. 10 сакавіка 2007 года на Ібера-Амерыканскай сустрэчы на вышэйшым узроўні ў Сант’яга, [[Чылі]], адбыўся інцыдэнт: кароль Іспаніі [[Хуан Карлас I]] прапанаваў Уга Чавесу «[[¿Por qué no te callas?|заткнуцца]]». Вельмі хутка фраза стала [[інтэрнэт-мем]]ам. У студзені 2011 года Уга Чавэс абвясціў, што ў яго рак. Перанёс чатыры аперацыі, а таксама курсы хімія- і радыётэрапіі. У кастрычніку 2012 года ён выйграў чацвёртыя прэзідэнцкія выбары. Наступныя месяцы яго стан здароўя значна пагоршыўся. == Адносіны з Беларуссю == Уга Чавес лічыў [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнку]] сваім саюзнікам і неаднаразова наведваў Беларусь, у Венесуэле з афіцыйнымі візітамі быў і беларускі прэзідэнт. Беларусі дазволена здабыча нафты (вядзецца ў радовішчы Гуара-Эстэ), газу (у праекце), ствараюцца аграгарадкі і сельгаскааператывы па беларускім узоры. Урад Чавеса выдаваў крэдыты Беларусі. З 2010 года на тэрыторыі Венесуэлы дзейнічаюць два заводы (у тым ліку па зборцы МАЗаў). Венесуэла закупляла буйныя партыі беларускай тэхнікі. Аб чарговай падобнай закупцы — 1 тыс. адзінак — Чавес абвясціў 8 мая 2010 г. падчас выступу ў муніцыпальным тэатры Каракаса. З’явіліся напрацоўкі ў асобных навукова-тэхнічных абласцях. У кастрычніку 2010 г. прэзідэнт Венесуэлы зноў наведаў Беларусь. Падпісаны пагадненні аб супрацоўніцтве ў прамысловасці, будаўніцтве, горнай справе і сельскай гаспадарцы. Стасункі краін у час прэзідэнцтва У. Чавеса былі стабільна дружалюбныя. У сувязі са смерцю Уга Чавеса Аляксандр Лукашэнка заявіў: «У асобе Уга Чавеса мы страцілі блізкага чалавека і лепшага сябра, які горача любіў Беларусь і заўсёды працягваў нам руку дапамогі ў цяжкую хвіліну»<ref>http://www.zvyazda.minsk.by/ru/issue/article.php?id=109535{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Вось дабра]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Hugo Chávez}} * {{Twitter|chavezcandanga|Уга Чавес}} * [http://nashaniva.by/?c=ar&i=106011 Габрыэль Гарсія Маркес. Два твары Уга Чавэса] — nashaniva.by {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чавес Уга}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Хрысціянскія сацыялісты]] [[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Уацамонга]] [[Катэгорыя:Кавалеры Нацыянальнага ордэна Хасэ Марці]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Зорка Карабоба»]] [[Катэгорыя:Уга Чавес| ]] 7cjosf2y5oftyqavqtsq07ug7wsbdwx 0 54993 5159668 4717947 2026-06-30T12:30:39Z Etažy 61699 /* Глебы і расліннасць */ памылка 5159668 wikitext text/x-wiki [[Файл:Цэнтральнабярэзінская раўніна (2001).svg|thumb|Цэнтральнабярэзінская раўніна (2001)]] [[Файл:Цэнтральнабярэзінская раўніна.svg|thumb|Цэнтральнабярэзінская раўніна (1977)]] '''Цэнтральнабярэзінская раўніна''' — фізіка-геаграфічны раён Перадпалескай правінцыі; [[раўніна]], размешчаная ў цэнтры [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 28 тыс. км². Вышыня 150—180 м. == Геаграфічнае становішча == Знаходзіцца ў цэнтры Беларусі. Размешчаная ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках [[Мінская вобласць|Мінскай]], заходняй часткі [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]], на крайняй поўначы [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей Беларусі. Працягласць з поўначы на поўдзень 165 км, з захаду на ўсход ад 90 да 170 км. Мяжуе з [[Мінскае ўзвышша|Мінскім]] і [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскім]] узвышшамі на паўночным захадзе і поўначы, [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай]] і [[Чачорская раўніна|Чачорскай]] раўнінамі на паўночным усходзе і ўсходзе, Беларускім Палессем на поўдні і [[Капыльская града|Капыльскай градой]] з прылеглымі да яе раўнінамі на захадзе. == Геалогія == Цэнтральнабярэзінская раўніна прымеркавана да ўсходніх схілаў [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]] і паўднёва-заходняй часткі [[Аршанская ўпадзіна|Аршанскай упадзіны]]. У [[Платформавы чахол|платформавым чахле]] найбольш пашыраны адклады верхняга пратэразою, палеазою (пераважна [[дэвон]]у), мезазою і кайназою. Пароды антрапагену (бярэзінскага, дняпроўскага, сожскага і паазерскага зледзяненняў) складаюць покрыва магутнасцю 40—130 м. На паверхні раўніны пашыраны водна-ледавіковыя розназярністыя пяскі з [[галька]]й і дробнымі [[валун]]амі, [[Супесак|супескі]], месцамі марэнныя адклады, на ўзвышаных участках лёсападобныя пароды, у далінах рэк алювіяльныя пяскі, у забалочаных паніжэннях [[торф]] і інш. [[Карысныя выкапні]]: [[калійная соль]], [[каменная соль]], легкаплаўкія [[Гліна|гліны]], [[Пясок|пяскі]] сілікатныя і будаўнічыя, пясчана-жвіровы матэрыял, [[мел]], [[сапрапель]], [[торф]], мінеральныя воды. == Рэльеф == Рэльеф сфарміраваўся пад уплывам сожскага зледзянення. Паверхня пласкахвалістая, паніжаецца на поўдзень, дзе абсалютныя адзнакі на 20-30 м ніжэй, чым на поўначы. Пашыраны зандравыя раўніны, асабліва ў міжрэччы Друці і Бярэзіны. Развіты дзюнна-ўзгорысты рэльеф, другасныя марэнныя раўніны з плоскай паверхняй. Трапляюцца размытыя краявыя грады, найбольш выразныя каля гарадоў [[Бабруйск]], [[Любань]], [[Асіповічы]]. Пашыраны лагчыны сцёку расталых ледавіковых вод, затарфаваныя катлавіны. Шматлікія рачныя даліны маюць поймавыя і да дзвюх надпоймавых тэрас, схілы парэзаны ярамі. == Унутраныя воды == Найбольшыя рэкі [[Дняпро]] з [[Друць|Друццю]], [[Бярэзіна]] з прытокамі, [[Пціч (рака)|Пціч]], вярхоўі [[Арэса|Арэсы]] і [[Случ (прыток Прыпяці)|Случы]] (з [[Морач (рака)|Мораччу]]). Азёры невялікія ([[Судабле]], [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Сяргееўскае]]), у [[пойма]]х шмат старычных азёр. На міжрэччах [[Балота|балоты]] вярховыя і пераходныя, у [[даліна]]х рэк і паніжэннях — нізінныя. Створаны [[Чырвонаслабодскае вадасховішча]] на рацэ Морач, [[Салігорскае вадасховішча]] на рацэ Случ, [[Любанскае вадасховішча]] на рацэ Арэса, [[Чыгірынскае вадасховішча]] на рацэ Друць, [[Асіповіцкае вадасховішча]] на рацэ Свіслач. == Глебы і расліннасць == Пераважаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], у паніжэннях — [[Тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]], па далінах — [[Поймавыя глебы|алювіяльныя]]. Пад лесам 41 % тэрыторыі. Найбольш пашыраны [[Хваёвыя лясы|хваёвыя]] і шыракаліста-хваёвыя лясы. Трапляюцца [[Яловыя лясы|яловыя]], [[дуб]]овыя, [[Грабавыя лясы|грабавыя]], чорнаальховыя, [[Асінавыя лясы|асінавыя]], [[Бярозавыя лясы|бярозавыя]] лясы і рэдкія на Беларусі ліпнякі. Па далінах рэк разнатраўныя [[луг]]і. Пад ворывам больш за 30 % тэрыторыі. Маюцца значныя балотныя масівы ([[Суціна балота]] і інш.) == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральнабярэ́зінская раўні́на|Мар’іна Л. У.|169—170}} * {{крыніцы/ЭПБ|5|Цэнтральнабярэ́зінская раўні́на|Мар’іна Л. У., Неліповіч Д. П., Бусько С. Р. (расліннасць)|293—294}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Центральноберези́нская равни́на|534}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Раўніны Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] 6jrzuk4itz61kw0berdpbx6ghprlkkc 5159674 5159668 2026-06-30T12:42:15Z JerzyKundrat 174 /* Унутраныя воды */ 5159674 wikitext text/x-wiki [[Файл:Цэнтральнабярэзінская раўніна (2001).svg|thumb|Цэнтральнабярэзінская раўніна (2001)]] [[Файл:Цэнтральнабярэзінская раўніна.svg|thumb|Цэнтральнабярэзінская раўніна (1977)]] '''Цэнтральнабярэзінская раўніна''' — фізіка-геаграфічны раён Перадпалескай правінцыі; [[раўніна]], размешчаная ў цэнтры [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 28 тыс. км². Вышыня 150—180 м. == Геаграфічнае становішча == Знаходзіцца ў цэнтры Беларусі. Размешчаная ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках [[Мінская вобласць|Мінскай]], заходняй часткі [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]], на крайняй поўначы [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей Беларусі. Працягласць з поўначы на поўдзень 165 км, з захаду на ўсход ад 90 да 170 км. Мяжуе з [[Мінскае ўзвышша|Мінскім]] і [[Аршанскае ўзвышша|Аршанскім]] узвышшамі на паўночным захадзе і поўначы, [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай]] і [[Чачорская раўніна|Чачорскай]] раўнінамі на паўночным усходзе і ўсходзе, Беларускім Палессем на поўдні і [[Капыльская града|Капыльскай градой]] з прылеглымі да яе раўнінамі на захадзе. == Геалогія == Цэнтральнабярэзінская раўніна прымеркавана да ўсходніх схілаў [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]] і паўднёва-заходняй часткі [[Аршанская ўпадзіна|Аршанскай упадзіны]]. У [[Платформавы чахол|платформавым чахле]] найбольш пашыраны адклады верхняга пратэразою, палеазою (пераважна [[дэвон]]у), мезазою і кайназою. Пароды антрапагену (бярэзінскага, дняпроўскага, сожскага і паазерскага зледзяненняў) складаюць покрыва магутнасцю 40—130 м. На паверхні раўніны пашыраны водна-ледавіковыя розназярністыя пяскі з [[галька]]й і дробнымі [[валун]]амі, [[Супесак|супескі]], месцамі марэнныя адклады, на ўзвышаных участках лёсападобныя пароды, у далінах рэк алювіяльныя пяскі, у забалочаных паніжэннях [[торф]] і інш. [[Карысныя выкапні]]: [[калійная соль]], [[каменная соль]], легкаплаўкія [[Гліна|гліны]], [[Пясок|пяскі]] сілікатныя і будаўнічыя, пясчана-жвіровы матэрыял, [[мел]], [[сапрапель]], [[торф]], мінеральныя воды. == Рэльеф == Рэльеф сфарміраваўся пад уплывам сожскага зледзянення. Паверхня пласкахвалістая, паніжаецца на поўдзень, дзе абсалютныя адзнакі на 20-30 м ніжэй, чым на поўначы. Пашыраны зандравыя раўніны, асабліва ў міжрэччы Друці і Бярэзіны. Развіты дзюнна-ўзгорысты рэльеф, другасныя марэнныя раўніны з плоскай паверхняй. Трапляюцца размытыя краявыя грады, найбольш выразныя каля гарадоў [[Бабруйск]], [[Любань]], [[Асіповічы]]. Пашыраны лагчыны сцёку расталых ледавіковых вод, затарфаваныя катлавіны. Шматлікія рачныя даліны маюць поймавыя і да дзвюх надпоймавых тэрас, схілы парэзаны ярамі. == Унутраныя воды == [[Файл:Чыгірынскае вадасховішча.jpg|thumb|Чыгірынскае вадасховішча]] Найбольшыя рэкі [[Дняпро]] з [[Друць|Друццю]], [[Бярэзіна]] з прытокамі, [[Пціч (рака)|Пціч]], вярхоўі [[Арэса|Арэсы]] і [[Случ (прыток Прыпяці)|Случы]] (з [[Морач (рака)|Мораччу]]). Азёры невялікія ([[Судабле]], [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Сяргееўскае]]), у [[пойма]]х шмат старычных азёр. На міжрэччах [[Балота|балоты]] вярховыя і пераходныя, у [[даліна]]х рэк і паніжэннях — нізінныя. Створаны [[Чырвонаслабодскае вадасховішча]] на рацэ Морач, [[Салігорскае вадасховішча]] на рацэ Случ, [[Любанскае вадасховішча]] на рацэ Арэса, [[Чыгірынскае вадасховішча]] на рацэ Друць, [[Асіповіцкае вадасховішча]] на рацэ Свіслач. == Глебы і расліннасць == Пераважаюць [[дзярнова-падзолістыя глебы]], у паніжэннях — [[Тарфяна-балотныя глебы|тарфяна-балотныя]], па далінах — [[Поймавыя глебы|алювіяльныя]]. Пад лесам 41 % тэрыторыі. Найбольш пашыраны [[Хваёвыя лясы|хваёвыя]] і шыракаліста-хваёвыя лясы. Трапляюцца [[Яловыя лясы|яловыя]], [[дуб]]овыя, [[Грабавыя лясы|грабавыя]], чорнаальховыя, [[Асінавыя лясы|асінавыя]], [[Бярозавыя лясы|бярозавыя]] лясы і рэдкія на Беларусі ліпнякі. Па далінах рэк разнатраўныя [[луг]]і. Пад ворывам больш за 30 % тэрыторыі. Маюцца значныя балотныя масівы ([[Суціна балота]] і інш.) == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральнабярэ́зінская раўні́на|Мар’іна Л. У.|169—170}} * {{крыніцы/ЭПБ|5|Цэнтральнабярэ́зінская раўні́на|Мар’іна Л. У., Неліповіч Д. П., Бусько С. Р. (расліннасць)|293—294}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Центральноберези́нская равни́на|534}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Раўніны Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] dvirnuuvu4qrwi1gpkrsicpue07z57p 0 56033 5159679 4960924 2026-06-30T13:17:13Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5159679 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Юравічы}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Юравічы |арыгінальная назва = |назва ў родным склоне= |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |памер = |подпіс = [[Юравіцкі касцёл і калегіум езуітаў]] |lat=51.9334 |long=29.5334 |lat_dir =|lat_deg =51|lat_min =56|lat_sec = |lon_dir =|lon_deg =29|lon_min =32|lon_sec = |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Калінкавіцкі |сельсавет2=Юравіцкі }} '''Ю́равічы''' ({{lang-be-trans|Juravičy}}) — [[аграгарадок]] (колішняе [[мястэчка]]) у [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Юравіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага сельсавета]]. Размешчаны за 32 км ад горада [[Калінкавічы]], за 2 км на захад ад шашы {{Таблічка-by|Р|35}}. Каля вёскі — найвышэйшы пункт раёна (167,5 м над узроўнем мора)<ref name="ГВБ" />. У напрамку на захад ад аграгарадка возера [[Ліцвін (возера)|Ліцвін]]. == Гісторыя == [[Файл:Юравічы (2021) 05.jpg|міні|злева|Стаянка першабытнага чалавека, музей пад адкрытым небам у Юравічах]] Выяўленыя археолагамі [[гарадзішча]] Х—ХІ стст. (на градзе вышынёй 30 м), якое складаецца з [[Дзядзінец|дзядзінца]] (плошча каля 1 га) і [[Вакольны горад|вакольнага гораду]] (плошча каля 6 га) і курганны [[могільнік]] — складаўся з 14 насыпаў (на поўдзень ад гарадзішча), паселішчы позняга [[палеаліт]]у (у цэнтры вёскі), эпохі [[мезаліт]]у (за 1—1,5 км на паўднёвы захад ад цэнтру вёскі) і эпохі [[неаліт]]у (1 км на захад ад вёскі) сведчаць пра засяленне гэтай мясцовасці ў глыбокай старажытнасці. Паводле легенды тут (прыкладна ў 1170 годзе) існаваў [[Замак|горад]] Міжмосце, але войны і набегі татараў яго ўшчэнт зруйнавалі. Згодна з іншымі звесткамі, тут існаваў замак Відолічы, які ў 1240 годзе спалілі татары. Першы пісьмовы ўспамін пра Юравічы датуецца 1430—1432 гадамі. У 1510 годзе [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Жыгімонт Стары]] перадаў «на вечнасць» сяло Багдану Сербіну. Пад 1552 годам Юравічы згадваюцца ў інвентары [[Мазырскі замак|Мазырскага замка]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]]. [[Выява:Maci Božaja Juravickaja. Маці Божая Юравіцкая (XX).jpg|thumb|злева|200px|[[Абраз Маці Божай Юравіцкай]]]] У 2-й палове [[17 стагоддзе|XVII]] стагоддзя ў Юравічах з’явіліся прадстаўнікі каталіцкага ордэна езуітаў, з дзейнасцю якіх звязваюць з’яўленне цудоўнага абраза Маці Божай і ўзвядзенне тут сакральнага комплексу. 8 верасня 1673 года адбылося асвячэнне капліцы, у якую ўрачыста ўнеслі цудоўны абраз. У 1683 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Сабескі]] выдаў прывілей, паводле якога паселішча атрымала статус мястэчка. Паводле адных звестак, мураваны касцёл у Юравічах пачалі ўзводзіць у 1701 годзе і завяршылі да 1715 года, згодна з другімі — яго заклалі ў 1717 годзе і будавалі амаль 40 гадоў. 27 красавіка 1727 года кароль і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Аўгуст Моцны]] надаў мястэчку прывілей на штотыднёвыя таргі ў панядзелкі, а таксама [[год|рэгулярныя]] 4 кірмашы: першы на святога Юр’я рускага ўвесну, другі — на святога Юр’я ўвосень, трэці — на нараджэнне Дзевы Марыі свята рымскага, а чацверты — на Пакровы рускія. У 1742 годзе ў Познані выйшла кніга «Крыніца ласкаў духоўных Дзевы Марыі з гораў Юравіцкіх». У 1756 годзе тут адкрылася школа, пераўтвораная ў 1778 годзе ў калегіум. 5 верасня 1758 года абраз Божай Маці перанеслі з драўлянага касцёла ў мураваны. У 1778 годзе кароль і вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] наноў перавёў сяло ў шэрагі мястэчак. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Юравічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Па ліквідацыі ордэна езуітаў у 1820 годзе кляштар перайшоў да [[мазыр]]скіх бернардзінцаў. У 1836 годзе ў мястэчку збудавалі драўляную царкву Святой Багародзіцы. Па здушэнні [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] расійскія ўлады зачынілі Юравіцкі кляштар, аднак у 1841 годзе<ref>[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Аляксандр Ярашэвіч]]. [http://media.catholic.by/nv/n24/art3.htm Пакуты Юравіцкага касцёла] // «[[Наша Вера]]» № 2 (24), 2003.</ref> будынкі вярнулі каталікам. Станам на 1834 год існавалі аднайменныя мястэчка (51 двор) і сяло (66 двароў), на 1848 год — 115 двароў, на 1866 год — 134. У 1865 годзе адкрылася народнае вучылішча (у 1885 годзе — 45 навучэнцаў), у 1875 годзе — жаночая (у 1885 годзе — 28 навучэнак). Па здушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] ў 1866 годзе расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл на царкву. Цягам 1873—1876 гадоў у межах палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]] на бажніцу надбудавалі 12 [[Купал-цыбуліна|купалоў-цыбулінаў]]. Паводле вынікаў перапісу (1897) існавалі аднайменныя мястэчка (201 двор, царква, капліца, 2 малітоўныя школы, 40 крамаў, 4 майстэрні апрацоўкі скуры, 2 карчмы), сяло (108 двароў; капліца, 2 народныя вучылішча, паштова-тэлеграфная кантора, аптэка, хлебозапасны магазін, 2 вятракі, конны млын, карчма) і фальварак. У пачатку XX стагоддзя працавалі школа і аптэка, станам на 1901 год з мясцовай прыстані адправілі 501 тыс. [[пуд]]оў грузаў (лес, сельскагаспадарчыя прадукты) і разгрузілі 4 тыс. пудоў<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/120220/Юровичи Юровичи] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref>. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда [[КП(б) Беларусі]] Юравічы ўвайшлі ў склад [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1924 годзе Юравічы вярнулі [[БССР]], дзе яны сталі цэнтрам раёна (з 8 ліпеня 1931 года ў Рэчыцкім раёне). Станам на 1930 год існавалі вёскі Юравічы-1, Юравічы-2 (разам 2300 двароў) і мястэчка (114 двароў). У 1936 годзе ўтварыўся народны хор, які неўзабаве атрымаў шырокую вядомасць. 27 верасня 1938 года статус паселішча панізілі да вёскі. Вёска Юравічы была акупаваная нямецкімі войскамі з 25 жніўня 1941 года да ліпеня 1944 года. Пасля акупацыі нацысты арганізавалі [[гета ў Юравічах]]. Немцы і паліцыі забілі больш за 400 чалавек. [[Файл:Юравічы (2021) 08.jpg|міні|Выгляд мястэчка, 2021 г.]] Паводле вынікаў перапісу 1959 года ў Юравічах існавалі цагельня, швацкая і шавецкая майстэрні, лясніцтва, тэхнікум, сярэдняя школа, школа-інтэрнат, дзіцячы сад, краязнаўчы музей, клуб, бібліятэка, бальніца, аптэка, ветэрынарны ўчастак, пошта, 5 крамаў. У 1958 годзе паводле загаду мясцовага старшыні калгаса касцёл пачалі разбіраць на цэглу. У наш час вядзецца аднаўленне бажніцы як уласнасці [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]]. Станам на 2004 год у вёсцы было 333 гаспадаркі. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Juravičy, Jezuicki. Юравічы, Езуіцкі (XIX).jpg|Панарама. Невядомы мастак, [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Catholic Church and Monastery of Jesuits in Juravičy.jpg|Панарама. Літаграфія [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Juravičy, Jezuicki. Юравічы, Езуіцкі (1865).jpg|Касцёл і калегіум езуітаў, абмеры [[1865]] Выява:Juravičy, kaścioł-carkva (MP).jpg|Касцёл па перабудове на [[Мураўёўкі|царкву-мураўёўку]] </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XVI стагоддзе''': 1552 — 23 чал. * '''XIX стагоддзе''': 1897 — 1320 чал. у ''мястэчку Юравічы'' і 600 чал. у ''сяле Юравічы'' * '''XX стагоддзе''': 1930 — 1537 чал. у ''вёсках Юравічы-1'' і ''Юравічы-2'' і 463 чал. у ''мястэчку Юравічы''; 1939 — 2546 чал.; 1959 — 1861 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 743 чал.<ref name="ГВБ">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|1-1к}}</ref> == Забудова == Планіроўка Юравічаў складаецца з доўгай, дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, якая ў цэнтры перасякаецца амаль просталінейнай шыротнай вуліцай. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу. == Транспарт == Існуе транспартнае злучэнне з шашой {{Таблічка-by|Р|35}} ([[Гомель]] — [[Лунінец]]), якая праходзіць за 2 км на ўсход ад вёскі. == Славутасці == [[Файл:Юравічы (2021) 02.jpg|міні|Касцёл і кляштар у часе рэстаўрацыі, 2021 г.]] * ''Помнікі археалогіі'': [[Замак|горад]] перыяду Сярэднявечча ва ўрочышчы Гарадок, на правабярэжнай тэрасе ракі Прыпяць; [[Юравічы (археалагічныя помнікі)|стаянкі]] перыяду верхняга [[палеаліт]]у (менавіта тут 26 тыс. гадоў таму на рацэ Прыпяць размяшчалася стаянка першабытнага чалавека). Адкрыў стаянкі ў [[1929]] беларускі археолаг [[Юльян Попель]]. * [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|Касцёл і калегіум езуітаў]] (1710—1746) === Страчаная спадчына === * Капліца == Вядомыя асобы == * [[Меер Барысавіч Гардон]] (1917—1989) — савецкі [[інжынер]]. * [[Анатоль Пятровіч Несянчук]] (1931—2014) — беларускі спецыяліст у галіне прамысловай цеплаэнергетыкі. * {{нп5|Аляксандр Ханох||de|Alexander Chanoch}}. {{зноскі}} == Літаратура == * Руслан Гародка. [http://media.catholic.by/nv/n24/art2.htm Гісторыя цудадзенай іконы Маці Божай Юравіцкай] // [[Наша Вера]] 2(24)/2003 * Ліст карты M-35-11. Выданне 1989 года. стан мясцовасці на 1986 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Juravičy}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/yuravichy.html мяст. Юравічы] на [[Radzima.org]] * [http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/1067 Прагноз надвор’я ў в. Юравічы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314135720/http://pda.weather-in.by/by/gomel%27skaja/1067 |date=14 сакавіка 2016 }} {{Юравіцкі сельсавет, Калінкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Юравіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Юравічы (Калінкавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] bfhypps4vr2ov3qyos6g88yw28coqce 0 58241 5159930 4031419 2026-07-01T10:53:12Z M.L.Bot 261 /* Бібліяграфія */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159930 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Я́хім Топал''' ({{lang-cs|Jáchym Topol}}) ({{ДН|4|8|1962}} г., [[Прага]]) — сучасны [[Чэхія|чэшскі]] паэт, празаік, журналіст і [[музыка]]нт. Сын літаратара [[Ёзэф Топал|Ёзэфа Топала]] і брат музыканта і паэта [[Філіп Топал|Філіпа Топала]]. == Творчасць == Да [[1898]] года друкаваўся толькі ў [[самвыдат|самвыдаце]]. Пісаў пераважна паэзію і песенныя тэксты, якія пасля 1989 года выдаў у двух зборніках — «''Miluju tě k zbláznění''» і «''V úterý bude válka''». Супрацоўнік часопісаў «''Revolver Revue''» i «''Respekt''». За апазіцыйную дзейнасць у часы сацыялізму быў арыштаваны і змешчаны ў вар'ятню. У 1994 годзе апублікаваў першы раман — «Сястра», [[постмадэрнізм|постмадэрністычнае]] апісанне зменаў у [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] на пераломе 80-х і 90-х гадоў. == Беларускія пераклады == * Цэх д’ябла / Перакл. з чэшск. [[Сяргей Сматрычэнка]]. — Мн.: «Логвінаў», 2017. == Бібліяграфія == * «''Miluju tě k zbláznění''» ([[1991]], «Я кахаю цябе да вар’яцтва») * «''V úterý bude válka''» ([[1992]], «У аўторак будзе вайна») * «''Sestra''» ([[1994]], «Сястра») * «''Anděl''» ([[1995]], «Анёл»: беларускі пераклад — у [[2008]] годзе ў выдавецтве «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]») * «''Noční práce''» ([[2001]], «Начная праца») * «''Supermarket sovětských hrdinů''» ([[2004]], «Супермаркет савецкіх герояў») * «''Kloktat dehet''» ([[2005]]) * «''Chladnou zemí''» ([[2009]]) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://arche.bymedia.net/2003-4/topa403.html Паэзія Яхіма Топала ў часопісе ARCHE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070702133005/http://arche.bymedia.net/2003-4/topa403.html |date=2 ліпеня 2007 }} (пераклад [[Марыя Мартысевіч|Марыі Мартысевіч]]) * [http://www.imdb.com/name/nm0867703 На сайце IMDB] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Топал Яхім}} [[Катэгорыя:Паэты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Дысідэнты Чэхаславакіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе]] 8kzfohbfvya1j2e6fav9jdmxngm0dtu 0 60402 5159678 4860317 2026-06-30T13:12:17Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5159678 wikitext text/x-wiki {{Вадасховішча |Назва = Чыгірынскае вадасховішча |Нацыянальная назва = |Выява = Чыгірынскае вадасховішча.jpg |Подпіс = |Упадаюць = [[Друць]], [[Вепрынка]] |Выцякаюць = Друць |Размяшчэнне = [[Беларусь]], [[Магілёўская вобласць]] |Год напаўнення = 1960 |Плошча = 21,1 |Аб'ём = 0,0626 |Вышыня над узроўнем мора = 142,2<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=25,40|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10 000}}{{ref-ru}}</ref> |Сярэдняя глыбіня = 8,1 |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =28 |lat_sec = 36 |lon_dir =E |lon_deg = 29|lon_min =50 |lon_sec = 9 |Плошча вадазбору = |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Магілёўская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Чыгірынскае вадасховішча''' — [[вадасховішча]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Размешчана на мяжы [[Кіраўскі раён|Кіраўскага]] і [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёнаў]], на рацэ [[Друць]]. Створана ў [[1960]] годзе. Плошча паверхні вадасховішча 23,4<ref name="Спр" /> (21,1) км², найбольшая глыбіня 5<ref name="Спр" /> (8,1) м. Даўжыня складае 16<ref name="Спр">[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/FrontPage.htm Могилёвская область. Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211132/http://www.cricuwr.by/invent_vo/frontpage.htm |date=23 верасня 2015 }} {{ref-ru}}</ref> (17{{sfn|Беларусь|1995}}) км, найболшая шырыня 1,8<ref name="Спр" /> (2,4{{sfn|Беларусь|1995}}) км, даўжыня берагавой лініі 55<ref name="Спр" />{{sfn|Беларусь|1995}} км. Поўны аб’ём вады дасягае 62,6 млн м³<ref name="Спр" />. У вадасховішча ўпадаюць рэкі [[Балонаўка (рака)|Балонаўка]] і [[Вепрынка]]<ref name="atl" />. Каля вадасховішча населеныя пункты [[Балонаўка]], [[Праточнае]], [[Чыгірынка]], [[Падлужжа (Кіраўскі раён)|Падлужжа]], [[Чачэвічы]], [[Грудзічына]], [[Кароўчына (Быхаўскі раён)|Кароўчына]]<ref name="atl" />. Выкарыстоўваецца ў энергетычных мэтах ([[Чыгірынская ГЭС]]) і для стварэння ўмоў актыўнага адпачынку. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чыгірынскае вадасховішча||295}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Чыгірынскае вадасховішча|старонкі=758}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=25, 40|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10 000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://www.belarus.by/rel_image/9137 belarus.by] * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/FrontPage.htm Могилёвская область. Общая характеристика водохранилищ. // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211132/http://www.cricuwr.by/invent_vo/frontpage.htm |date=23 верасня 2015 }} {{ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/FrontPage.htm Могилёвская область. Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211132/http://www.cricuwr.by/invent_vo/frontpage.htm |date=23 верасня 2015 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вадасховішчы Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вадасховішчы Быхаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Друць]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]] r4cw7creznm4hp3hd0xf3qmw9wp1088 0 61897 5159931 5100569 2026-07-01T10:53:16Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159931 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = У чаканні Гадо | Назва-арыгінал = En attendant Godot | Выява = | Памер = | Подпіс выявы = | Жанр = трагікамедыя | Аўтар = [[Семюэл Бекет]] | Мова арыгіналу = французская | Напісаны = канец [[1940-я|1940-х]] | Публікацыя = [[1952]] | Асобнае выданне = | Выдавецтва = | Пераклад = | Электронная версія = http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=13319 | Вікікрыніцы-тэкст = }} '''У чака́нні Гадо́''' (падзагаловак: ''трагікамедыя ў 2 дзеях''; {{lang-fr|En attendant Godot}}) — п'еса [[тэатр абсурду|тэатра абсурду]], напісаная [[Семюэл Бекет|Семюэлам Бекетам]] у канцы [[1940-я|1940-х]] гадоў і ўпершыню надрукаваная ў [[1952]] годзе. У арыгінале п’еса была напісаная па-французску. Англамоўны пераклад, зроблены самім аўтарам, быў выдадзены ў [[1955]] годзе. П'еса ўпершыню была пастаўлена па-французску ў Théâtre de Babylone ў [[Парыж]]ы 5 студзеня [[1953]] года. Англамоўная прэм'ера адбылася ў жніўні [[1955]] года ў Arts Theatre у [[Лондан]]е ў пастаноўцы [[Пітэр Хол|Пітэра Хола]]. У [[1965]] годзе ў савецкім часопісе ''Иностранная литература'' быў апублікаваны першы рускі пераклад п’есы. == Пастаноўкі ў Беларусі == Беларусь стала першай савецкай рэспублікай, дзе адбылася сцэнічная пастаноўка ''«У чаканні Гадо»''. Прэм’ера адбылася ў студзені [[1968]] года ў [[Мінск]]у студыяй «Юность» пры Доме культуры чыгуначнікаў. Рэжысёрам пастаноўкі быў [[Уладзімір Матросаў]], адзін з лідараў студыйнага тэатральнага руху 1960-х гадоў. Ролю Уладзіміра выканаў [[Валерый Мікалаевіч Шушкевіч|Валерый Шушкевіч]]. Паколькі ўдзельнікі спектакля былі студэнтамі Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута і не мелі права ўдзельнічаць у неафіцыйных праектах, Шушкевіч выступаў пад псеўданімам '''Уладзімір Мандрагораў''' (паводле рэплікі героя пра мандрагору). Спектакль быў фактычна забаронены незадоўга да прэм’еры, аднак быў паказаны насуперак забароне. Пасля гэтага рэжысёр быў выкліканы на допыт у КДБ. Нягледзячы на ціск, пастаноўка з перапынкамі існавала больш за трыццаць гадоў, аднаўлялася ў [[1969]] і [[1989]] гадах. У [[1996]] годзе была створана тэлевізійная версія спектакля для нацыянальнага беларускага тэлебачання. У гэтай версіі [[Уладзімір Матросаў]] выканаў ролю Лакі. Тэлеверсія лічыцца апошнім увасабленнем пастаноўкі дадзенай трупы. У [[1996]] годзе спектакль быў паказаны на Другім фестывалі адной п’есы ў [[Кіеў|Кіеве]], дзе ўдзельнічалі калектывы з розных краін Усходняй Еўропы. == Выканаўцы пастановак «У чаканні Гадо» == === Прэм’ера 1968 года (Дом культуры чыгуначнікаў) === * Уладзімір — Валерый Шушкевіч * Эстрагон — Вячаслаў Саладзілаў * Пахно — Яўген Лявонцьеў * Лёсік — (паводле ўспамінаў згадваецца Мікалай Ціхан) * Хлопчык — (імя не ўдакладнена) У пастаноўцы таксама ўдзельнічалі Віктар Бублій, Барыс Дзянісаў і Леанід Андрэйчыкаў. === Закрыты паказ у Мінскім тэатральна-мастацкім інстытуце (1969) === У розных ролях былі задзейнічаныя студэнты курса: * Філатаў * Халадзілаў * Мароз * Валерый Шушкевіч * Леанід Андрэйчыкаў === Аднаўленне 1989 года === Спектакль быў адноўлены мінскімі ўдзельнікамі студыі і паказваўся на розных сцэнічных пляцоўках, у тым ліку на фестывалі адной п’есы ў Кіеве. Поўны склад выканаўцаў патрабуе дадатковага ўдакладнення. === Тэлеверсія спектакля (1996) === * Уладзімір — Валерый Шушкевіч * Эстрагон — Вячаслаў Саладзілаў * Лакі — Уладзімір Матросаў (першы раз у гэтай ролі) * Пахно — Яўген Лявонцьеў == Беларускі пераклад == На беларускую мову п’есу пераклаў [[Віталь Воранаў]] у [[2003]] годзе. Пераклад быў прымеркаваны да 100-годдзя з дня нараджэння Бекета (2006). У [[2005]] годзе ў выдавецтве [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] у [[Мінск]]у тыражом 200 асобнікаў была выдадзена кніжная версія п’есы «У чаканні Гадо». Рэдактарам выступіў паэт [[Андрэй Хадановіч]]. Каментары былі падрыхтаваныя перакладчыкам паводле прац [[Антоній Лібера|Антонія Ліберы]]. На вокладцы выкарыстаная праца [[Яўген Адзіночанка|Яўгена Адзіночанкі]]. == Дзейныя асобы і значэнне іх імёнаў == '''Гадо''' (Godot) — слова складаецца з асновы «God-» (па-англійску: Бог) і канчатка «-ot» (памяншальны канчатак французскай мовы). '''Эстрагон''' (Estragon) — від палыну, які ўжываецца ў якасці вострай прыправы. '''Уладзімір''' (Vladimir) — у славянскіх мовах азначае «ўладар свету». '''Лёсік''' (Lucky) — шчаслівец; адна з распаўсюджаных сабачых мянушак у англамоўных краінах. '''Пахно''' (Pozzo) — італьянскае слова, якое азначае «калодзеж»; у беларускім перакладзе выкарыстаны адпаведнік з гукавой канатацыяй. Значныя таксама мянушкі двух галоўных герояў: '''Дзідзі''' (Didi) і '''Гога''' (Gogo). == Цытаты == '''Эстрагон:''' Што рабіць?<br /> '''Уладзімір:''' Не ведаю.<br /> '''Эстрагон:''' Хадзем.<br /> '''Уладзімір:''' Нельга.<br /> '''Эстрагон:''' Чаму?<br /> '''Уладзімір:''' Мы чакаем Гадо.<br /> '''Эстрагон:''' І праўда. ---- '''Пахно:''' (раптоўна раз’юшваецца). Ці вы перастанеце ўрэшце мучыць мяне гэтым праклятым часам? Гэта немагчыма! Калі! Калі! Аднойчы, ці вам гэтага не дастаткова, аднаго разу, такога ж, як іншыя, ён анямеў, я аслеп, аднаго разу мы зробімся глухія, аднаго разу мы нарадзіліся, аднаго разу мы памрэм, у адзін дзень, у нейкую хвіліну, гэтага вам не дастаткова? (Спакайней.) Яны нараджаюць, стоячы на краі магілы, святло свеціць толькі адно імгненне, а пасля зноў ноч... == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=13319 «У чаканні Гадо» ў перакладзе Віталя Воранава] [[Катэгорыя:П'есы 1949 года]] [[Катэгорыя:П'есы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:П'есы Семюэля Бекета]] [[Катэгорыя:П'есы Ірландыі]] [[Катэгорыя:П’есы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Тэатр у Беларусі]] nmsptvsiyn4yh53swl1hf5ywv2q1rvc 0 77487 5159706 5159623 2026-06-30T15:21:22Z Sudghdjdjs 170457 5159706 wikitext text/x-wiki {{Картка футбольнага турніру |назва = Чэмпіянат Еўропы па футболе |арыгінальнае = UEFA European Football Championship |лагатып = |краіна = [[Еўропа]] ([[УЕФА]]) |кол-ць каманд = 24 (фінал)<br />55 (кваліфікацыя 2020) |заснаваны = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|1960]] |рэарганізаваны = |дзеючы чэмпіён = {{Футбол|ESP}} (4 тытул) |найбольш тытулаваны = {{Футбол|ESP}} (4 тытулы) |сайт = [https://www.uefa.com/ UEFA.com] |бягучы сезон = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028|2028]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе''' ({{lang-en|UEFA European Championship}}) — галоўнае спаборніцтва нацыянальных зборных, якое праводзяць пад эгідай [[УЕФА]]. Спаборніцтва праводзяць кожныя 4 гады, пачынаючы з 1960 года, яно праходзіць паміж [[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіянатамі свету]]. Першапачаткова турнір называўся «Нацыянальны Еўрапейскі кубак», у 1968 годзе назву змянілі на «Чэмпіянат Еўропы па футболе». Жаночы Чэмпіянат Еўропы па футболе ўпершыню адбыўся ў [[1984]] годзе, а з [[1997]] года яго праводзяць кожныя 4 гады. == Спасылкі == * [http://goal.net.ua/encyclopedia/1859.html Гісторыя чэмпіянатаў Еўропы на сайце ГОЛ!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118024809/http://goal.net.ua/encyclopedia/1859.html |date=18 студзеня 2012 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Пераможцы чэмпіянату Еўропы па футболе}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} {{Турніры УЕФА}} {{Міжнародны футбол}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе| ]] tjuamzegkulh1r5fzzdykfn3snmae48 0 78697 5159932 5092801 2026-07-01T10:53:19Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: Аб'ява → Аб’ява з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159932 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Станіслаў Ежы Лец''' ({{lang-pl|Stanisław Jerzy Lec}}; {{ДН|6|3|1909}}, [[Лемберг]], [[Аўстра-Венгрыя]] — {{ДС|7|5|1966}}, [[Варшава]], [[Польшча]]) — выдатны польскі [[паэт]], [[філосаф]], пісьменнік-сатырык і афарыст XX стагоддзя. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся [[6 сакавіка]] [[1909]] года ў [[Лемберг]]у ([[Аўстра-Венгрыя]]). У 1933 годзе скончыў [[Львоўскі ўніверсітэт]]. У 1941—43 гадах быў вязнем нацысцкага канцлагера. У 1946—50 гадах — аташэ Польскай місіі ў [[Вена|Вене]]. Памёр 7 мая 1966 года ў [[Варшава|Варшаве]]. Пахаваны ў [[Варшава|Варшаве]] на [[Павонзкаўскія могілкі|Павонзкаўскіх могілках]]. == Творчасць == Першая кніга вершаў — «Колеры» (1933). Аўтар зборнікаў рэфлексійна-лірычных вершаў «Палявы блакнот» (1946), «Іерусалімскі рукапіс» (1956), «Да Авеля і Каіна» (1961), «Паэмы, падрыхтаваныя да скоку» (1964), а таксама сатырычных твораў і фрашак (зборнікі «Заасад», 1935; «Прагулка цыніка», 1946; «Здзекуюся і пытаюся пра дарогу», 1959, і інш.). Майстар кароткага філасофскага парадоксу. У цыклах афарызмаў «Непрычасаныя думкі» (1957), «Новыя непрычасаныя думкі» (1964) пры дапамозе жарту, іроніі, сарказму, алюзіі, гульні слоў выказваў пратэст супраць дагматызму і любых форм гвалту над асобай. == Творы == * Колеры (''Barwy'') (1933) * Пахне зямлёй (''Ziemia pachnie'') (1939) * Палявы блакнот (''Notatnik polowy'') (1946) * Жыцце гэта — фрашка (''Życie jest fraszką'') (1948) * Новыя вершы (''Nowe wiersze'') (1950) * Іерусалімскі рукапіс (''Rękopis jerozolimski'') (1956) * Непрычасаныя думкі (''Myśli nieuczesane'') (1957) * Кплю і пытаю пра дарогу? (''Kpię i pytam о drogę?'') (1959) * Да Авеля і Каіна (''Do Abla i Kaina'') (1961) * Аб’ява аб вышуку (''List gończy'') (1963) * Паэмы, гатовыя да скачка (''Poema gotowe do skoku'') (1964) == Бібліяграфія == * Utwory wybrane. T 1-2. Warszawa, 1977. == Беларускія пераклады == * 3 «Непрычасаных думак» / пер. [[У. Арлоў]]. // [[Далягляды]]. Мн., 1990. * Цынік на прагулцы: выбраныя вершы і фрашкі / Станіслаў Ежы Лец. — Vilnius [Вільнюс] : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2021. — 349 с. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * [http://dziejaslou.by/liec-%E2%84%9692/ dziejaslou.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190721145623/http://dziejaslou.by/liec-%E2%84%9692/ |date=21 ліпеня 2019 }} * [https://knihi.com/Stanislau_Jezy_Lec/Z_Nieprycasanych_dumak.html knihi.com] * [http://prajdzisvet.org/texts/kits/frashkazbor.html Фрашказбор] * [https://litrazh.org/article/avelyu-i-kainu ЛітРАЖ] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лец С}} [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве]] l191cxgdqd7v0i0zp4m8boey150j19x 0 88086 5159966 5159654 2026-07-01T11:13:42Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5159966 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бергман}} {{Кінематаграфіст | Імя = Інгрыд Бергман | Арыгінал імя = Ingrid Bergman | Фота = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Шырыня = 240px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{SWE}} | Прафесія = [[актрыса]] | Гады актыўнасці = [[1934]]—[[1982]] | Кірунак = | Узнагароды = «[[Оскар]]» ([[1945]], [[1957]], [[1975]]) | imdb_id = | Сайт = [http://www.ingridbergman.com Афіцыйны сайт] }} '''Інгрыд Бергман''' ({{lang-sv|Ingrid Bergman}}, {{ДН|29|8|1915}}, {{МН|Стакгольм}}, [[Швецыя]] — {{ДС|29|8|1982}}, {{МС|Лондан}}, [[Вялікабрытанія]]) — шведская і амерыканская актрыса. У рэйтынгу Амерыканскага інстытута кінамастацтва — 100 найвялікшых зорак кіно за 100 гадоў па версіі AFI — займае 4-е месца. Тройчы лаўрэат прэмій «[[Оскар]]» і «Давід і Данатэла», чатыры разы — прэміі «[[Залаты Глобус]]», двойчы — прэміі «[[Эмі]]», першы лаўрэат прэміі «Тоні» (1947). == Біяграфія == Вучылася ў школе пры Драматычным тэатры ў [[Стакгольм]]е. У кіно пачала здымацца з [[1934]] года. Актрыса шматграннага таленту, разнастайных амплуа, пераймала ў сваёй творчасці розныя стылі і творчыя манеры, спецыфіку розных нацыянальных школ. Сусветнае прызнанне атрымала пасля здымак у стужках «[[Газавае святло (фільм, 1944)|Газавае святло]]» (1944, прэмія «Оскар»), «[[Анастасія (фільм, 1956)|Анастасія]]» (1956, прэмія «Оскар»), «Зачараваны», «Дрэнная слава» ў [[ЗША]]; «Стромбалі, зямля божая» (1950), «Еўропа-51» (1951) у [[Італія|Італіі]], «Алена і мужчыны» (1956) у [[Францыя|Францыі]], «Жоўты ролс-ройс» (1965), «Кветка кактуса» ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], а таксама ў фільмах «Сведэнх’ельмы» (1935), «Забойства ва Усходнім экспрэсе» (1975, прэмія «Оскар»), «[[Восеньская саната]]». Разам з А. Бургес аўтар кнігі «Мая гісторыя», якая выйшла ў [[1980]] годзе. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} == Спасылкі == * [http://www.ingridbergman.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090430201643/http://www.ingridbergman.com/ |date=30 красавіка 2009 }} * [http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/bergman/index1.html Інгрыд Бергман ] на сайце peoples.ru * [https://web.archive.org/web/20070423142045/http://www.tvkultura.ru/theme.html?id=8482&cid=86 Інгрыд Бергман на партале «Культура»] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{DEFAULTSORT:Бергман Інгрыд}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы Швецыі]] [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы]] oi875mcx596hvhx3hq9r49n4vc8ue2w 14 89112 5159970 1585015 2026-07-01T11:21:03Z DzBar 156353 5159970 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commonscat|Law of the United States}} [[Катэгорыя:Права паводле краін|ЗША]] [[Катэгорыя:ЗША]] 8fo65zxxvavkg4wr48z9gylf3wung9n 0 108055 5159823 3266376 2026-06-30T22:59:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Творы VI стагоддзя да н.э.]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159823 wikitext text/x-wiki {{твор мастацтва |тып = скульптура |выява = Banditaccia Sarcofago Degli Sposi.jpg |памер = 325px |назва = Саркафаг мужа і жонкі |скульптар = |год = VI стагоддзе да н. э. |матэрыял = Паліхромная тэракота |вышыня = 114 гл |месцазнаходжанне = Рым |музей = [[Віла Джулія]] }} '''Саркафаг мужа і жонкі''' ({{lang-it|Sarcofago degli Sposi}}) — знакаміты [[этрускі|этрускі]] [[саркафаг]] з [[Этрускія некропалі ў Чэрветэры|некропаляў у Чэрветэры]], які ўваходзіць у склад экспазіцыі [[нацыянальны музей этрускага мастацтва|Нацыянальнага музея этрускага мастацтва]] на [[віла Джулія|віле Юлія III]] у [[Рым]]е. Вышыня — 114 см, даўжыня — 190 см. У старажытнасці быў распісаны. Датуецца другой паловай VI ст. да н.э. Тэракотавы саркафаг складаны па пластычным дэкоры. Муж і жонка паказаны напаўляжачымі, локцямі яны абапіраюцца на падушку. Мужчына ласкава паклаў руку на плячо жанчыны, якая прытулілася да яго грудзей. Абагульнена трактаваны буйныя рысы твару, міндалепадобныя вочы, прыўзнятыя ва ўсмешцы вусны. Нягледзячы на лаканізм, стрыманасць пластыкі, анатамічныя скажэнні, скульптару ўдалося перадаць настрой спакою, пачуццё унутранай згоды паміж гэтымі людзьмі. Помнік належыць да групы саркафагаў, якія паўтараюць форму чалавечага цела. Яго ўнікальнасць у тым, што ён адлюстроўвае дзве фігуры, мужчынскую і жаночую, якія балююць у [[замагільны свет|замагільным свеце]]. Гэты сюжэт прадстаўлены таксама ў [[вазапіс Старажытнай Грэцыі|старажытнагрэчаскага вазапісу]]. На элінскі ўплыў паказваюць такія дэталі, як форма ложа, заплеценыя косы, міндалепадобная форма вачэй і усмешкі на тварах. Клапоцячыся пераважна пра аздабленне твараў і перадачу жэстаў, ніжнюю палову целаў мастак адлюстраваў схематычна. У [[Чэрветэры]] быў знойдзены яшчэ адзін саркафаг падобнай працы, меркавана рукі таго ж майстры. == Гл. таксама == * [[Саркафаг#Знакамітыя саркафагі старажытнасці|Знакамітыя саркафагі старажытнасці]] [[Катэгорыя:Мастацтва этрускаў]] [[Катэгорыя:Саркафагі]] [[Катэгорыя:Творы VI стагоддзя да н.э.]] b4cuacnaew5cs1kkf8zno5sjf91ci2g 0 108928 5159820 4887146 2026-06-30T21:58:52Z ~2026-22010-48 166459 Выпраўлена памылка друку 5159820 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Ніўхі <br /> (''нивгу'') | image = [[Выява:Nivkh People.JPG|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 4652 | popplace = [[Расія]] | langs = Ніўхская | rels = [[Праваслаўе]], [[Анімізм|анімістычныя культы]], [[шаманізм]] | related = }} '''Ніўхі''' (саманазва ''нивгу'', «людзі») — народ у [[Расія|Расіі]], карэнныя насельнікі ніжняга [[Амур]]а ([[Хабараўскі край]]) і [[Востраў Сахалін|вострава Сахалін]]. == Рассяленне == Тэрытарыяльна ніўхі падзяляюцца на кантынентальных (амурскіх) і астраўных. Кантынентальныя насяляюць ніжнюю частку [[Амур|р. Амур]], землі ўздоўж Амурскага лімана, [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]] і Татарскага праліва ([[Хабараўскі край]]). Астраўныя пражываюць на ўсёй тэрыторыі [[Востраў Сахалін|Сахаліна]], але галоўным чынам на поўначы і на ўсходзе каля р. Тым. Некаторыя прадстаўнікі ніўхаў таксама жывуць у іншых месцах [[Расія|Расіі]], асабліва ў [[Хабараўск]]у і [[Масква|Маскве]]. == Колькасць == Згодна перапісу 1897 г., у [[Расійская імперыя|Расіі]] налічвалася 4642 ніўхі — 2673 кантынентальных, 1969 астраўных. У 2010 г. расійскімі перапішчыкамі было зафіксавана 4652 чал., якія вызнавалі сябе як ніўхі. ''Агульная дынаміка колькасці ніўхаў у Расіі ў XX ст.:'' <timeline> ImageSize = width:400 height:300 PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:gray1 PlotData = bar:1926 color:gray1 width:1 from:0 till:4076 width:15 text:4076 textcolor:red fontsize:8px bar:1939 color:gray1 width:1 from:0 till:3857 width:15 text:3857 textcolor:red fontsize:8px bar:1959 color:gray1 width:1 from:0 till:3690 width:15 text:3690 textcolor:red fontsize:8px bar:1970 color:gray1 width:1 from:0 till:4356 width:15 text:4356 textcolor:red fontsize:8px bar:1979 color:gray1 width:1 from:0 till:4366 width:15 text:4366 textcolor:red fontsize:8px bar:1989 color:gray1 width:1 from:0 till:4631 width:15 text:4631 textcolor:red fontsize:8px bar:2002 color:gray1 width:1 from:0 till:5162 width:15 text:5162 textcolor:red fontsize:8px bar:2010 color:gray1 width:1 from:0 till:4652 width:15 text:4652 textcolor:red fontsize:8px </timeline> == Паходжанне == Ніўхі з’яўляюцца карэнным народам, які здаўна насяляў ніжнюю частку [[Амур|р. Амур]] і ўзбярэжжа [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]]. Некаторыя даследчыкі імкнуцца звязаць паходжанне мовы і культуры ніўхаў з палеазіяцкімі народамі, асабліва [[ітэльмены|ітэльменамі]], і нават з абарыгенным насельніцтвам [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. Аднак пакуль найбольш верагоднай версіяй з’яўляецца тая, што далёкія продкі ніўхаў мелі азіяцкае паходжанне і з’явіліся ва Усходняй [[Сібір]]ы ў [[палеаліт|палеаліце]], 30 — 20 тысяч гадоў таму. Міграцыя на [[Востраў Сахалін|Сахалін]] адбывалася пазней некалькімі хвалямі. У 3 — 4 тысячагоддзях да н. э. сфарміравалася адзіная Вазнясенаўская археалагічная культура, якая належала ніўхам. == Гісторыя == [[File:Nivkh canoe.jpg|thumb|Лодка ніўхаў]] Ніўхі здаўна мелі кантакты з іншымі тутэйшымі народамі, перш за ўсё амурскімі — [[нанайцы|нанайцамі]], [[ульчы|ульчамі]], [[орачы|орачамі]] і [[оракі|оракамі]]. Першыя кантакты сахалінскіх ніўхаў з [[Айны|айнамі]] адбыліся прыкладна ў 1 тысячагоддзі да н. э. Пісьмовыя звесткі аб насельніках Прыамур’я і Ахоцкага ўзбярэжжа з’явіліся ў сяр. 1 тысячагоддзя да н. э. Кітайскія крыніцы апавядалі, што яны нікому не падпарадкоўваліся, карысталіся лодкамі і насілі вопратку з тканіны, здабытай у моры. Відавочна, ніўхі былі ўцягнутыя ў гандлёвыя сувязі з прадстаўнікамі [[Ахоцкая археалагічная культура|Ахоцкай археалагічнай культуры]] VII—X ст. н. э., створанай меркавана прадстаўнікамі народа [[махэ]] — мігрырантаў з поўдня. Кітайская хроніка гэтага часу ўзгадвае сярод суседзяў махэ племя ''цзылемі'', якое, як лічаць, было ніўхамі. У XII — кан. XIII ст. н. э. землі ніўхаў сталі ахвярай экспансіі спачатку чжурчжэняў (кітаеў), а потым манголаў, якія згодна кітайскім пісьмовым крыніцам сустрэлі супраціўленне тубыльцаў ў Ніжнім Прыамур’і. Рэшткі чжурчжэньскіх земляных крэпасцяў былі знойдзены археолагамі на Сахаліне. У XVII — перш. пал. XIX ст. Ніжняе Прыамур’е і Сахалін фармальна належалі [[Кітай|Кітаю]]. З XVII ст. яны таксама ўваходзілі ў сферу каланіяльных інтарэсаў [[Рускія|рускіх]] і [[Японцы|японцаў]]. У 1850 г. Прыамур’е і Сахалін былі далучаны да [[Расійская імперыя|Расіі]], там з’явіліся рускія перасяленцы. Ніўхі не былі абкладзены [[ясак]]ом, але выплочвалі іншыя [[падатак|падаткі]] і абмяжоўваліся ў лове марской рыбы. Зверабойны промысел, які вялі ў прыбярэжных водах караблі розных краін, а таксама інтэнсіўная эксплуатацыя рыбных рэсурсаў на моры і на р. Амур выклікалі голад сярод ніўхаў у 1898 г. Адначасова, расійскія ўлады намагаліся прыцягваць карэннае насельніцтва да гандлю і працы на прадпрыемствах. Палітыка савецкага ўрада мела супярэчлівыя наступствы. У 1920 — 1950-ых гг. правы ніўхаў як тубыльцаў былі значна пашыраны, аднак адмоўнае ўздзеянне мелі [[калектывізацыя]] і [[Рэпрэсіі ў СССР|палітычныя рэпрэсіі]]. У 1960-ыя гг. ніўхі былі пераселены ў вёскі і гарады, што спрыяла іх хуткай русіфікацыі. Ужо ў 1989 г. 50,7 % ніўхаў жылі ў гарадах. З пач. 1980-ых гг. рабіліся пэўныя захады для адраджэння ніўхскай культуры і мовы, але доўгатэрміновых станоўчых змен не назіралася. Пасля 1991 г. пачалі адраджацца традыцыйныя абшчыны. Дзейнічаюць Саюз Ніўхаў Сахаліна, аддзелы Асацыяцыі карэнных малых народаў і іншыя арганізацыі. == Традыцыйная культура == [[Выява:V.M. Doroshevich-Sakhalin. Part II. Nivkh Yurt-1.png|thumb|Сям’я ніўхаў каля летняй хаціны, 1903]] Асноўны гаспадарчы занятак — лоў рыбы з дапамогай сетак, невадаў, гаплікаў, астрог. Асабліва важнае значэнне меў летні промысел ласосевых, якіх вялілі і нарыхтоўвалі да наступнай пуціны. Рыбу ўжывалі таксама варанай, сырой, пячонай, замарожанай. З рыбных скур шылі вопратку, з вантробы вытаплівалі [[тлушч]]. Паляванне на марскіх звяроў, у першую чаргу на [[Ластаногія|ластаногіх]], забяспечвала мясам і скурай, якая ішла на абутак, адзежу і рамяні. Ніўхі трымалі шмат [[Сабака свойскі|сабак]], у тым ліку на мяса. Збіралі ядомыя травы, карэнні, ракавіны і [[малюскі|малюскаў]]. З XIX ст. развіваецца агародніцтва. На далёкія дыстанцыі перамяшчаліся з дапамогай лыж, сабачых запрэжак, дашчаных лодак-пласкадонак, на р. Тым — лодак, выдзеўбаных у ствале таполі. Паселішчы ніўхаў звычайна месціліся ля вусцяў нераставых рэк ці на марскім узбярэжжы і складаліся з 2 — 3 зімовых жытлаў — чатырохвугольных паўзямлянак са сферычным дахам. Уздоўж трох сценак рабілі абаграваемыя нары. Вялікі драўляны комін знаходзіўся звонку. Улетку ля месцаў промыслу будавалі летнія хаціны, сферычныя і з двумя пахіламі, на драўляных палях або пнях. Мужчыны і жанчыны апраналіся ў штаны і халаты накшталт [[кімано]], вырабленыя са скур рыбы, марскіх жывёл ці сабак. У халодную пару апраналі адразу некалькі халатаў, якія сашчэплівалі рамянём. Узімку таксама насілі сабачае або ласінае футра без капелюша. Асновай сацыяльнага ладу быў род, які аб’ядноўваў мужчын — кроўных родзічаў, меўшых адзіную родавую назву. Жанчыны пасля шлюбу пераходзілі ў род мужа, але фармальна заставаліся ў складзе свайго. Шлюб унутры аднаго роду быў забаронены. Класічная форма шлюбу — жаніцьба на дачцэ брата маці. Роды складаліся з пашыраных і нуклеарных [[сям'я|сем’яў]]. Ніўхі захавалі багаты фальклор — казкі, паданні, лірычныя спевы, прыказкі і г. д. Сярод свят гадавога цыклу асобнае месца займала свята [[Буры мядзведзь|мядзведзя]], калі вырашчанага ў няволі звера забівалі ў рытуальных мэтах. Свята суправаджалася песнямі, музычнымі і спартыўнымі спаборніцтвамі. Да сёй пары развітыа разьбярства па дрэве, косці, выраб скульптур і арнаментальных кампазіцый. На [[Востраў Сахалін|Сахаліне]] дзейнічае некалькі фальклорных калектываў, разьбярская майстэрня, цэнтр традыцыйных культур і нацыянальны музей (г. Паранайск). == Мова == Гавораць на ніўхскай мове, пашырана таксама [[руская мова]]. Ніўхская мова ізаляваная, адносіцца да так званых палеазіяцкіх моў. Яна падзяляецца на 3 асноўныя [[дыялект]]ы (амурскі, паўночнасахалінскі, усходнесахалінскі). У [[1932]] г. для амурскага дыялекта была створана [[пісьмо]]васць на аснове [[Лацінскі алфавіт|лацінкі]]. На ёй друкаваліся кнігі, выдавалася газета. У [[1937]] г. адбыўся пераход пісьмовасці да [[кірыліца|кірыліцы]], аднак выкладанне новага правапісу і друк на ім пачаліся толькі ў [[1953]] г. У [[1979]] г. была распрацавана пісьмовасць для ўсходнесахалінскага дыялекта на аснове кірыліцы. На ёй (фактычна на рускай і ніўхскай) з [[1996]] г. выдаецца малатыражная газета «Нивх диф» («Ніўхскае слова»). Выдадзены буквары на амурскім і ўсходнесахалінскім дыялектах, кнігі для чытання, слоўнікі. Ніўхская літаратура развіваецца пераважна на [[Руская мова|рускай мове]]. == Рэлігія == У кан. XIX ст. ніўхі былі ахрышчаныя ў [[праваслаўе]], але да сёй пары прытрымліваюцца [[анімізм|анімістычных культаў]] і памятаюць святыя для іх мясціны. == Літаратура == * Grant B. M. Memory and forgetting among the Nivkhi of Sakhalin Island. — Rice University, 1993. * Mattissen J. Dependent-Head Synthesis in Nivkh: A Contribution to a Typology of Polysynthesis. — John Benjamins, 2004. * Народы России: Энциклопедия. / Главный редактор В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1994 * Народы и религии мира: Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. * История и культура нивхов: Историко-этнографический очерки. — СПб: Наука, 2008. == Спасылкі == * [http://www.philology.ru/linguistics4/gruzdeva-97.htm Ніўхская мова] * [http://www.kykhkykh.org Сайт ніўхскай арганізацыі «Кыхкых»] * [http://kins07-oremif-nikol.narod.ru Школьны праект вывучэння ніўхаў і іншых карэнных народаў у Хабараўскім крае] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Расіі]] 63oxr2uyz174d1qvw4jyq00tl2uohwb 5159835 5159820 2026-07-01T05:32:29Z M.L.Bot 261 трошку стыль 5159835 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Ніўхі <br /> (''нивгу'') | image = [[Выява:Nivkh People.JPG|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 4652 | popplace = [[Расія]] | langs = Ніўхская | rels = [[Праваслаўе]], [[Анімізм|анімістычныя культы]], [[шаманізм]] | related = }} '''Ніўхі''' (саманазва ''нивгу'', «людзі») — народ у [[Расія|Расіі]], карэнныя насельнікі ніжняга [[Амур]]а ([[Хабараўскі край]]) і вострава [[Сахалін]]. == Рассяленне == Тэрытарыяльна ніўхі падзяляюцца на кантынентальных (амурскіх) і астраўных. Кантынентальныя насяляюць ніжняе цячэнне [[Амур]]а, землі ўздоўж Амурскага лімана, [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]] і Татарскага праліва ([[Хабараўскі край]]). Астраўныя жывуць на ўсёй тэрыторыі [[Востраў Сахалін|Сахаліна]], але галоўным чынам на поўначы і на ўсходзе каля ракі Тым. Некаторыя ніўхі таксама жывуць у іншых месцах [[Расія|Расіі]], асабліва ў [[Хабараўск]]у і [[Масква|Маскве]]. == Колькасць == Паводле перапісу 1897 года, у [[Расійская імперыя|Расіі]] жыло 4642 ніўхі — 2673 кантынентальныя, 1969 астраўных. У 2010 годзе расійскімі перапішчыкамі зафіксавана 4652 чалавек, якія вызнавалі сябе як ніўхі. ''Агульная дынаміка колькасці ніўхаў у Расіі ў XX ст.:'' <timeline> ImageSize = width:400 height:300 PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:gray1 PlotData = bar:1926 color:gray1 width:1 from:0 till:4076 width:15 text:4076 textcolor:red fontsize:8px bar:1939 color:gray1 width:1 from:0 till:3857 width:15 text:3857 textcolor:red fontsize:8px bar:1959 color:gray1 width:1 from:0 till:3690 width:15 text:3690 textcolor:red fontsize:8px bar:1970 color:gray1 width:1 from:0 till:4356 width:15 text:4356 textcolor:red fontsize:8px bar:1979 color:gray1 width:1 from:0 till:4366 width:15 text:4366 textcolor:red fontsize:8px bar:1989 color:gray1 width:1 from:0 till:4631 width:15 text:4631 textcolor:red fontsize:8px bar:2002 color:gray1 width:1 from:0 till:5162 width:15 text:5162 textcolor:red fontsize:8px bar:2010 color:gray1 width:1 from:0 till:4652 width:15 text:4652 textcolor:red fontsize:8px </timeline> == Паходжанне == Ніўхі з’яўляюцца карэнным народам, які здаўна насяляў ніжнюю частку [[Амур|р. Амур]] і ўзбярэжжа [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]]. Некаторыя даследчыкі імкнуцца звязаць паходжанне мовы і культуры ніўхаў з палеазіяцкімі народамі, асабліва [[ітэльмены|ітэльменамі]], і нават з абарыгенным насельніцтвам [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. Аднак пакуль найбольш верагоднай версіяй з’яўляецца тая, што далёкія продкі ніўхаў мелі азіяцкае паходжанне і з’явіліся ва Усходняй [[Сібір]]ы ў [[палеаліт|палеаліце]], 30 — 20 тысяч гадоў таму. Міграцыя на [[Востраў Сахалін|Сахалін]] адбывалася пазней некалькімі хвалямі. У 3 — 4 тысячагоддзях да н. э. сфарміравалася адзіная Вазнясенаўская археалагічная культура, якая належала ніўхам. == Гісторыя == [[Файл:Nivkh canoe.jpg|thumb|Лодка ніўхаў]] Ніўхі здаўна мелі кантакты з іншымі тутэйшымі народамі, перш за ўсё амурскімі — [[нанайцы|нанайцамі]], [[ульчы|ульчамі]], [[орачы|орачамі]] і [[оракі|оракамі]]. Першыя кантакты сахалінскіх ніўхаў з [[Айны|айнамі]] адбыліся прыкладна ў 1 тысячагоддзі да н. э. Пісьмовыя звесткі аб насельніках Прыамур’я і Ахоцкага ўзбярэжжа з’явіліся ў сяр. 1 тысячагоддзя да н. э. Кітайскія крыніцы апавядалі, што яны нікому не падпарадкоўваліся, карысталіся лодкамі і насілі вопратку з тканіны, здабытай у моры. Відавочна, ніўхі былі ўцягнутыя ў гандлёвыя сувязі з прадстаўнікамі [[Ахоцкая археалагічная культура|Ахоцкай археалагічнай культуры]] VII—X ст. н. э., створанай меркавана прадстаўнікамі народа [[махэ]] — мігрырантаў з поўдня. Кітайская хроніка гэтага часу ўзгадвае сярод суседзяў махэ племя ''цзылемі'', якое, як лічаць, было ніўхамі. У XII — кан. XIII ст. н. э. землі ніўхаў сталі ахвярай экспансіі спачатку чжурчжэняў (кітаеў), а потым манголаў, якія згодна кітайскім пісьмовым крыніцам сустрэлі супраціўленне тубыльцаў ў Ніжнім Прыамур’і. Рэшткі чжурчжэньскіх земляных крэпасцяў былі знойдзены археолагамі на Сахаліне. У XVII — перш. пал. XIX ст. Ніжняе Прыамур’е і Сахалін фармальна належалі [[Кітай|Кітаю]]. З XVII ст. яны таксама ўваходзілі ў сферу каланіяльных інтарэсаў [[Рускія|рускіх]] і [[Японцы|японцаў]]. У 1850 г. Прыамур’е і Сахалін былі далучаны да [[Расійская імперыя|Расіі]], там з’явіліся рускія перасяленцы. Ніўхі не былі абкладзены [[ясак]]ом, але выплочвалі іншыя [[падатак|падаткі]] і абмяжоўваліся ў лове марской рыбы. Зверабойны промысел, які вялі ў прыбярэжных водах караблі розных краін, а таксама інтэнсіўная эксплуатацыя рыбных рэсурсаў на моры і на р. Амур выклікалі голад сярод ніўхаў у 1898 г. Адначасова, расійскія ўлады намагаліся прыцягваць карэннае насельніцтва да гандлю і працы на прадпрыемствах. Палітыка савецкага ўрада мела супярэчлівыя наступствы. У 1920 — 1950-ых гг. правы ніўхаў як тубыльцаў былі значна пашыраны, аднак адмоўнае ўздзеянне мелі [[калектывізацыя]] і [[Рэпрэсіі ў СССР|палітычныя рэпрэсіі]]. У 1960-ыя гг. ніўхі былі пераселены ў вёскі і гарады, што спрыяла іх хуткай русіфікацыі. Ужо ў 1989 г. 50,7 % ніўхаў жылі ў гарадах. З пач. 1980-ых гг. рабіліся пэўныя захады для адраджэння ніўхскай культуры і мовы, але доўгатэрміновых станоўчых змен не назіралася. Пасля 1991 г. пачалі адраджацца традыцыйныя абшчыны. Дзейнічаюць Саюз Ніўхаў Сахаліна, аддзелы Асацыяцыі карэнных малых народаў і іншыя арганізацыі. == Традыцыйная культура == [[Файл:V.M. Doroshevich-Sakhalin. Part II. Nivkh Yurt-1.png|thumb|Сям’я ніўхаў каля летняй хаціны, 1903]] Асноўны гаспадарчы занятак — лоў рыбы з дапамогай сетак, невадаў, гаплікаў, астрог. Асабліва важнае значэнне меў летні промысел ласосевых, якіх вялілі і нарыхтоўвалі да наступнай пуціны. Рыбу ўжывалі таксама варанай, сырой, пячонай, замарожанай. З рыбных скур шылі вопратку, з вантробы вытаплівалі [[тлушч]]. Паляванне на марскіх звяроў, у першую чаргу на [[Ластаногія|ластаногіх]], забяспечвала мясам і скурай, якая ішла на абутак, адзежу і рамяні. Ніўхі трымалі шмат [[Сабака свойскі|сабак]], у тым ліку на мяса. Збіралі ядомыя травы, карэнні, ракавіны і [[малюскі|малюскаў]]. З XIX ст. развіваецца агародніцтва. На далёкія дыстанцыі перамяшчаліся з дапамогай лыж, сабачых запрэжак, дашчаных лодак-пласкадонак, на р. Тым — лодак, выдзеўбаных у ствале таполі. Паселішчы ніўхаў звычайна месціліся ля вусцяў нераставых рэк ці на марскім узбярэжжы і складаліся з 2 — 3 зімовых жытлаў — чатырохвугольных паўзямлянак са сферычным дахам. Уздоўж трох сценак рабілі абаграваемыя нары. Вялікі драўляны комін знаходзіўся звонку. Улетку ля месцаў промыслу будавалі летнія хаціны, сферычныя і з двумя пахіламі, на драўляных палях або пнях. Мужчыны і жанчыны апраналіся ў штаны і халаты накшталт [[кімано]], вырабленыя са скур рыбы, марскіх жывёл ці сабак. У халодную пару апраналі адразу некалькі халатаў, якія сашчэплівалі рамянём. Узімку таксама насілі сабачае або ласінае футра без капелюша. Асновай сацыяльнага ладу быў род, які аб’ядноўваў мужчын — кроўных родзічаў, меўшых адзіную родавую назву. Жанчыны пасля шлюбу пераходзілі ў род мужа, але фармальна заставаліся ў складзе свайго. Шлюб унутры аднаго роду быў забаронены. Класічная форма шлюбу — жаніцьба на дачцэ брата маці. Роды складаліся з пашыраных і нуклеарных [[сям'я|сем’яў]]. Ніўхі захавалі багаты фальклор — казкі, паданні, лірычныя спевы, прыказкі і г. д. Сярод свят гадавога цыклу асобнае месца займала свята [[Буры мядзведзь|мядзведзя]], калі вырашчанага ў няволі звера забівалі ў рытуальных мэтах. Свята суправаджалася песнямі, музычнымі і спартыўнымі спаборніцтвамі. Да сёй пары развітыа разьбярства па дрэве, косці, выраб скульптур і арнаментальных кампазіцый. На [[Востраў Сахалін|Сахаліне]] дзейнічае некалькі фальклорных калектываў, разьбярская майстэрня, цэнтр традыцыйных культур і нацыянальны музей (г. Паранайск). == Мова == Гавораць на ніўхскай мове, пашырана таксама [[руская мова]]. Ніўхская мова ізаляваная, адносіцца да так званых палеазіяцкіх моў. Яна падзяляецца на 3 асноўныя [[дыялект]]ы (амурскі, паўночнасахалінскі, усходнесахалінскі). У [[1932]] г. для амурскага дыялекта была створана [[пісьмо]]васць на аснове [[Лацінскі алфавіт|лацінкі]]. На ёй друкаваліся кнігі, выдавалася газета. У [[1937]] г. адбыўся пераход пісьмовасці да [[кірыліца|кірыліцы]], аднак выкладанне новага правапісу і друк на ім пачаліся толькі ў [[1953]] г. У [[1979]] г. была распрацавана пісьмовасць для ўсходнесахалінскага дыялекта на аснове кірыліцы. На ёй (фактычна на рускай і ніўхскай) з [[1996]] г. выдаецца малатыражная газета «Нивх диф» («Ніўхскае слова»). Выдадзены буквары на амурскім і ўсходнесахалінскім дыялектах, кнігі для чытання, слоўнікі. Ніўхская літаратура развіваецца пераважна на [[Руская мова|рускай мове]]. == Рэлігія == У кан. XIX ст. ніўхі былі ахрышчаныя ў [[праваслаўе]], але да сёй пары прытрымліваюцца [[анімізм|анімістычных культаў]] і памятаюць святыя для іх мясціны. == Літаратура == * Grant B. M. Memory and forgetting among the Nivkhi of Sakhalin Island. — Rice University, 1993. * Mattissen J. Dependent-Head Synthesis in Nivkh: A Contribution to a Typology of Polysynthesis. — John Benjamins, 2004. * Народы России: Энциклопедия. / Главный редактор В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1994 * Народы и религии мира: Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. * История и культура нивхов: Историко-этнографический очерки. — СПб: Наука, 2008. == Спасылкі == * [http://www.philology.ru/linguistics4/gruzdeva-97.htm Ніўхская мова] * [http://www.kykhkykh.org Сайт ніўхскай арганізацыі «Кыхкых»] * [http://kins07-oremif-nikol.narod.ru Школьны праект вывучэння ніўхаў і іншых карэнных народаў у Хабараўскім крае] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Расіі]] 568pkonuechnf3ddph959ju4h2wxjx4 5159836 5159835 2026-07-01T05:35:14Z M.L.Bot 261 /* Мова */ яшчэ трошку стылю 5159836 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Ніўхі <br /> (''нивгу'') | image = [[Выява:Nivkh People.JPG|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 4652 | popplace = [[Расія]] | langs = Ніўхская | rels = [[Праваслаўе]], [[Анімізм|анімістычныя культы]], [[шаманізм]] | related = }} '''Ніўхі''' (саманазва ''нивгу'', «людзі») — народ у [[Расія|Расіі]], карэнныя насельнікі ніжняга [[Амур]]а ([[Хабараўскі край]]) і вострава [[Сахалін]]. == Рассяленне == Тэрытарыяльна ніўхі падзяляюцца на кантынентальных (амурскіх) і астраўных. Кантынентальныя насяляюць ніжняе цячэнне [[Амур]]а, землі ўздоўж Амурскага лімана, [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]] і Татарскага праліва ([[Хабараўскі край]]). Астраўныя жывуць на ўсёй тэрыторыі [[Востраў Сахалін|Сахаліна]], але галоўным чынам на поўначы і на ўсходзе каля ракі Тым. Некаторыя ніўхі таксама жывуць у іншых месцах [[Расія|Расіі]], асабліва ў [[Хабараўск]]у і [[Масква|Маскве]]. == Колькасць == Паводле перапісу 1897 года, у [[Расійская імперыя|Расіі]] жыло 4642 ніўхі — 2673 кантынентальныя, 1969 астраўных. У 2010 годзе расійскімі перапішчыкамі зафіксавана 4652 чалавек, якія вызнавалі сябе як ніўхі. ''Агульная дынаміка колькасці ніўхаў у Расіі ў XX ст.:'' <timeline> ImageSize = width:400 height:300 PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:6000 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:gray1 PlotData = bar:1926 color:gray1 width:1 from:0 till:4076 width:15 text:4076 textcolor:red fontsize:8px bar:1939 color:gray1 width:1 from:0 till:3857 width:15 text:3857 textcolor:red fontsize:8px bar:1959 color:gray1 width:1 from:0 till:3690 width:15 text:3690 textcolor:red fontsize:8px bar:1970 color:gray1 width:1 from:0 till:4356 width:15 text:4356 textcolor:red fontsize:8px bar:1979 color:gray1 width:1 from:0 till:4366 width:15 text:4366 textcolor:red fontsize:8px bar:1989 color:gray1 width:1 from:0 till:4631 width:15 text:4631 textcolor:red fontsize:8px bar:2002 color:gray1 width:1 from:0 till:5162 width:15 text:5162 textcolor:red fontsize:8px bar:2010 color:gray1 width:1 from:0 till:4652 width:15 text:4652 textcolor:red fontsize:8px </timeline> == Паходжанне == Ніўхі з’яўляюцца карэнным народам, які здаўна насяляў ніжнюю частку [[Амур|р. Амур]] і ўзбярэжжа [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]]. Некаторыя даследчыкі імкнуцца звязаць паходжанне мовы і культуры ніўхаў з палеазіяцкімі народамі, асабліва [[ітэльмены|ітэльменамі]], і нават з абарыгенным насельніцтвам [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. Аднак пакуль найбольш верагоднай версіяй з’яўляецца тая, што далёкія продкі ніўхаў мелі азіяцкае паходжанне і з’явіліся ва Усходняй [[Сібір]]ы ў [[палеаліт|палеаліце]], 30 — 20 тысяч гадоў таму. Міграцыя на [[Востраў Сахалін|Сахалін]] адбывалася пазней некалькімі хвалямі. У 3 — 4 тысячагоддзях да н. э. сфарміравалася адзіная Вазнясенаўская археалагічная культура, якая належала ніўхам. == Гісторыя == [[Файл:Nivkh canoe.jpg|thumb|Лодка ніўхаў]] Ніўхі здаўна мелі кантакты з іншымі тутэйшымі народамі, перш за ўсё амурскімі — [[нанайцы|нанайцамі]], [[ульчы|ульчамі]], [[орачы|орачамі]] і [[оракі|оракамі]]. Першыя кантакты сахалінскіх ніўхаў з [[Айны|айнамі]] адбыліся прыкладна ў 1 тысячагоддзі да н. э. Пісьмовыя звесткі аб насельніках Прыамур’я і Ахоцкага ўзбярэжжа з’явіліся ў сяр. 1 тысячагоддзя да н. э. Кітайскія крыніцы апавядалі, што яны нікому не падпарадкоўваліся, карысталіся лодкамі і насілі вопратку з тканіны, здабытай у моры. Відавочна, ніўхі былі ўцягнутыя ў гандлёвыя сувязі з прадстаўнікамі [[Ахоцкая археалагічная культура|Ахоцкай археалагічнай культуры]] VII—X ст. н. э., створанай меркавана прадстаўнікамі народа [[махэ]] — мігрырантаў з поўдня. Кітайская хроніка гэтага часу ўзгадвае сярод суседзяў махэ племя ''цзылемі'', якое, як лічаць, было ніўхамі. У XII — кан. XIII ст. н. э. землі ніўхаў сталі ахвярай экспансіі спачатку чжурчжэняў (кітаеў), а потым манголаў, якія згодна кітайскім пісьмовым крыніцам сустрэлі супраціўленне тубыльцаў ў Ніжнім Прыамур’і. Рэшткі чжурчжэньскіх земляных крэпасцяў былі знойдзены археолагамі на Сахаліне. У XVII — перш. пал. XIX ст. Ніжняе Прыамур’е і Сахалін фармальна належалі [[Кітай|Кітаю]]. З XVII ст. яны таксама ўваходзілі ў сферу каланіяльных інтарэсаў [[Рускія|рускіх]] і [[Японцы|японцаў]]. У 1850 г. Прыамур’е і Сахалін былі далучаны да [[Расійская імперыя|Расіі]], там з’явіліся рускія перасяленцы. Ніўхі не былі абкладзены [[ясак]]ом, але выплочвалі іншыя [[падатак|падаткі]] і абмяжоўваліся ў лове марской рыбы. Зверабойны промысел, які вялі ў прыбярэжных водах караблі розных краін, а таксама інтэнсіўная эксплуатацыя рыбных рэсурсаў на моры і на р. Амур выклікалі голад сярод ніўхаў у 1898 г. Адначасова, расійскія ўлады намагаліся прыцягваць карэннае насельніцтва да гандлю і працы на прадпрыемствах. Палітыка савецкага ўрада мела супярэчлівыя наступствы. У 1920 — 1950-ых гг. правы ніўхаў як тубыльцаў былі значна пашыраны, аднак адмоўнае ўздзеянне мелі [[калектывізацыя]] і [[Рэпрэсіі ў СССР|палітычныя рэпрэсіі]]. У 1960-ыя гг. ніўхі былі пераселены ў вёскі і гарады, што спрыяла іх хуткай русіфікацыі. Ужо ў 1989 г. 50,7 % ніўхаў жылі ў гарадах. З пач. 1980-ых гг. рабіліся пэўныя захады для адраджэння ніўхскай культуры і мовы, але доўгатэрміновых станоўчых змен не назіралася. Пасля 1991 г. пачалі адраджацца традыцыйныя абшчыны. Дзейнічаюць Саюз Ніўхаў Сахаліна, аддзелы Асацыяцыі карэнных малых народаў і іншыя арганізацыі. == Традыцыйная культура == [[Файл:V.M. Doroshevich-Sakhalin. Part II. Nivkh Yurt-1.png|thumb|Сям’я ніўхаў каля летняй хаціны, 1903]] Асноўны гаспадарчы занятак — лоў рыбы з дапамогай сетак, невадаў, гаплікаў, астрог. Асабліва важнае значэнне меў летні промысел ласосевых, якіх вялілі і нарыхтоўвалі да наступнай пуціны. Рыбу ўжывалі таксама варанай, сырой, пячонай, замарожанай. З рыбных скур шылі вопратку, з вантробы вытаплівалі [[тлушч]]. Паляванне на марскіх звяроў, у першую чаргу на [[Ластаногія|ластаногіх]], забяспечвала мясам і скурай, якая ішла на абутак, адзежу і рамяні. Ніўхі трымалі шмат [[Сабака свойскі|сабак]], у тым ліку на мяса. Збіралі ядомыя травы, карэнні, ракавіны і [[малюскі|малюскаў]]. З XIX ст. развіваецца агародніцтва. На далёкія дыстанцыі перамяшчаліся з дапамогай лыж, сабачых запрэжак, дашчаных лодак-пласкадонак, на р. Тым — лодак, выдзеўбаных у ствале таполі. Паселішчы ніўхаў звычайна месціліся ля вусцяў нераставых рэк ці на марскім узбярэжжы і складаліся з 2 — 3 зімовых жытлаў — чатырохвугольных паўзямлянак са сферычным дахам. Уздоўж трох сценак рабілі абаграваемыя нары. Вялікі драўляны комін знаходзіўся звонку. Улетку ля месцаў промыслу будавалі летнія хаціны, сферычныя і з двумя пахіламі, на драўляных палях або пнях. Мужчыны і жанчыны апраналіся ў штаны і халаты накшталт [[кімано]], вырабленыя са скур рыбы, марскіх жывёл ці сабак. У халодную пару апраналі адразу некалькі халатаў, якія сашчэплівалі рамянём. Узімку таксама насілі сабачае або ласінае футра без капелюша. Асновай сацыяльнага ладу быў род, які аб’ядноўваў мужчын — кроўных родзічаў, меўшых адзіную родавую назву. Жанчыны пасля шлюбу пераходзілі ў род мужа, але фармальна заставаліся ў складзе свайго. Шлюб унутры аднаго роду быў забаронены. Класічная форма шлюбу — жаніцьба на дачцэ брата маці. Роды складаліся з пашыраных і нуклеарных [[сям'я|сем’яў]]. Ніўхі захавалі багаты фальклор — казкі, паданні, лірычныя спевы, прыказкі і г. д. Сярод свят гадавога цыклу асобнае месца займала свята [[Буры мядзведзь|мядзведзя]], калі вырашчанага ў няволі звера забівалі ў рытуальных мэтах. Свята суправаджалася песнямі, музычнымі і спартыўнымі спаборніцтвамі. Да сёй пары развітыа разьбярства па дрэве, косці, выраб скульптур і арнаментальных кампазіцый. На [[Востраў Сахалін|Сахаліне]] дзейнічае некалькі фальклорных калектываў, разьбярская майстэрня, цэнтр традыцыйных культур і нацыянальны музей (г. Паранайск). == Мова == Гавораць на ніўхскай мове, пашырана таксама [[руская мова]]. Ніўхская мова ізаляваная, адносіцца да так званых палеазіяцкіх моў. Яна падзяляецца на 3 асноўныя [[дыялект]]ы (амурскі, паўночнасахалінскі, усходнесахалінскі). У 1932 годзе для амурскага дыялекта была створана [[пісьмо]]васць на аснове [[Лацінскі алфавіт|лацінкі]]. На ёй друкаваліся кнігі, выдавалася газета. У 1937 годзе пісьмовасць пераведзена на [[кірыліца|кірыліцу]], аднак выкладанне новага правапісу і друк на ім пачаліся толькі ў 1953 годзе. У 1979 годзе распрацавана пісьмовасць для ўсходнесахалінскага дыялекта на аснове кірыліцы. На ёй (фактычна на рускай і ніўхскай) з 1996 года выдаецца малатыражная газета «Нивх диф» («Ніўхскае слова»). Выдадзены буквары на амурскім і ўсходнесахалінскім дыялектах, кнігі для чытання, слоўнікі. Ніўхская літаратура развіваецца пераважна на [[Руская мова|рускай мове]]. == Рэлігія == У канцы XIX ст. ніўхі ахрышчаны ў [[праваслаўе]], але і ў XXI ст. трымаюцца [[анімізм|анімістычных культаў]] і памятаюць святыя для іх мясціны. == Літаратура == * Grant B. M. Memory and forgetting among the Nivkhi of Sakhalin Island. — Rice University, 1993. * Mattissen J. Dependent-Head Synthesis in Nivkh: A Contribution to a Typology of Polysynthesis. — John Benjamins, 2004. * Народы России: Энциклопедия. / Главный редактор В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1994 * Народы и религии мира: Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. * История и культура нивхов: Историко-этнографический очерки. — СПб: Наука, 2008. == Спасылкі == * [http://www.philology.ru/linguistics4/gruzdeva-97.htm Ніўхская мова] * [http://www.kykhkykh.org Сайт ніўхскай арганізацыі «Кыхкых»] * [http://kins07-oremif-nikol.narod.ru Школьны праект вывучэння ніўхаў і іншых карэнных народаў у Хабараўскім крае] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Расіі]] 5wve6n34yg9via2xhfiloibtmc2cp3j 0 110765 5159788 5158930 2026-06-30T19:40:23Z Emilia Noah 155537 5159788 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Іваноў|Сяргей}} {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Сяргей Барысавіч Іваноў |тытул = [[Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] |перыядпачатак = [[22 снежня]] [[2011]] |перыядканец = [[12 жніўня]] [[2016]] |прэзідэнт = [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў]] |сцяг = Flag of Russia.svg |папярэднік = [[Сяргей Яўгенавіч Нарышкін]] |пераемнік= [[Антон Эдуардавіч Вайно]] |жонка = Ірына Сяргееўна Іванова |дзеці = Сыны: Аляксандр і Сяргей |тытул_2 = [[Намеснік Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі]] |перыядпачатак_2 = [[12 мая]] [[2008]] |перыядканец_2 = [[22 снежня]] [[2011]] |прэзідэнт_2 = [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў]] |прэм'ер_2 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] |сцяг_2 = Flag of Russia.svg |тытул_3 = [[Першы намеснік Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі]] |перыядпачатак_3 = [[14 лістапада]] [[2005]] |перыядканец_3 = [[12 мая]] [[2008]] |прэм'ер_3 = [[Міхаіл Яфімавіч Фрадкоў]] <br /> [[Віктар Аляксеевіч Зубкоў]] | прэзідэнт_3 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] |сцяг_3 = Flag of Russia.svg |тытул_4 = [[Міністэрства абароны Расіі|Міністр абароны Расійскай Федэрацыі]] |перыядпачатак_4 = [[28 сакавіка]] [[2001]] |перыядканец_4 = [[15 лютага]] [[2007]] |папярэднік_4 = [[Ігар Дзмітрыевіч Сяргееў]] |пераемнік_4 = [[Анатоль Эдуардавіч Сердзюкоў]] |парадак_4 = 4 |сцяг_4 = Flag of the Ministry of Defence of the Russian Federation.svg | прэзідэнт_4 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] |тытул_5 = [[Савет Бяспекі Расійскай Федэрацыі|Сакратар Савета Бяспекі Расійскай Федэрацыі]] | парадак_5 = 9 | сцяг_5 = Emblem Security Council of Russia.svg|30px | перыядпачатак_5 = [[15 лістапада]] [[1999]] | перыядканец_5 = [[7 мая]] [[2000]] <br /> [[27 мая]] [[2000]] — [[28 сакавіка]] [[2001]] | папярэднік_5 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] | пераемнік_5 = [[Уладзімір Барысавіч Рушайла]] | прэзідэнт_5 = [[Барыс Мікалаевіч Ельцын]] <br />[[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]] |адукацыя= 1. [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт]] <br />2. Вышэйшыя курсы [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ СССР]] у [[Мінск]]у <br />3. [[Чырванасцяжны інстытут КДБ СССР]] | гады службы = [[1975]]—[[2000]] | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} {{Сцягафікацыя|Расія}} | род войскаў = [[КДБ СССР]], [[СЗР Расіі]], [[ФСБ Расіі]] | званне = {{УС РФ, Генерал-палкоўнік}} у запасе }} '''Сяргей Барысавіч Іваноў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008), Намеснік Старшыні Урада Расіі (2005—2007, 2008—2011), Міністр абароны Расіі (2001—2007), кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расіі (2011—2016), генерал-палкоўнік [[ФСБ Расіі]] ў запасе. == Біяграфія == Нарадзіўся 31 студзеня 1953 года ў [[Ленінград]]зе. Скончыў перакладчыцкае аддзяленне філалагічнага факультэта [[Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] і ваенную кафедру пры ім (1975), [[вышэйшыя курсы КДБ СССР у Мінску]] (1976), Чырванасцяжны інстытут КДБ СССР (1981). У 1974 годзе адпраўлены вывучаць англійскую мову ў Ілінгскі тэхнічны каледж ([[Вялікабрытанія]]). У 1975 годзе быў прыняты на службу ў [[КДБ СССР]]. У 1976—1977 гадах — супрацоўнік 1-га (кадравага) аддзела Упраўлення КДБ па Ленінградзе і Ленінградскай вобласці, дзе працаваў у адным падраздзяленні разам з будучым [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі]] [[Уладзімір Пуцін|Уладзімірам Пуціным]]. Працаваў да 1985 года ў рэзідэнтуры ў Фінляндыі, затым — у Кеніі. У 1991—1998 гадах працягнуў працаваць у Службе знешняй разведкі Расіі. Службу ў разведцы скончыў першым намеснікам дырэктара Еўрапейскага дэпартамента СВР Расіі. 12 мая 2008 года ва ўрадзе У. У. Пуціна заняў пасаду Намесніка Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі. Курыраваў пытанні ваеннай прамысловасці. З 22 снежня 2011 года да 12 жніўня 2016 года — кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі. З 12 жніўня 2016 года да 4 лютага 2026 года - спецыяльны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па пытаннях аховы навакольнага асяроддзя, экалогіі і транспарту. Памёр 26 чэрвеня 2026 года. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{start box}} {{succession box|before=[[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін]]|after=[[Уладзімір Барысавіч Рушайла]]|years=[[1999]]—[[2001]]|title=[[Савет бяспекі РФ|Сакратар Савета Бяспекі Расіі]]}} {{succession box|before=[[Ігар Дзмітрыевіч Сяргееў|Маршал Расійскай Федэрацыі <br />Ігар Дзмітрыевіч Сяргеяў]]|title=[[Міністэрства абароны РФ|Міністр абароны Расіі]]<br /> [[Выява:Defense_minister_gonfalon_n7223.png|70 px]]|after=[[Анатоль Эдуардавіч Сердзюкоў]]|years=[[2001]]—[[2007]]}} {{end box}} {{Кіраўнікі АП РФ}} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Сакратары СБ РФ}} {{Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноў Сяргей Барысавіч}} [[Катэгорыя:Міністры абароны Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі]] [[Катэгорыя:Сакратары Савета бяспекі Расіі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ СССР]] [[Катэгорыя:Постаці спецслужбаў Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чырванасцяжнага інстытута КДБ]] [[Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа]] meskwgrvvzva5786sg1cqc9vck36g80 0 111719 5159824 5149999 2026-06-30T23:00:59Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Творы IV стагоддзя да н.э.]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159824 wikitext text/x-wiki {{твор мастацтва |тып = скульптура |выява = Dama d'Elx (ampliació).jpg |памер = 300px |назва = Дама з Эльчэ |скульптар = |год = IV стагоддзе да н.э. |матэрыял = Камень |вышыня = |месцазнаходжанне = Мадрыд |музей = [[Нацыянальны археалагічны музей (Мадрыд)|Нацыянальны археалагічны музей]] }} '''Дáма з Э́льчэ''' ({{lang-es|Dama de Elche}}, {{lang-ca|Dama d'Elx}}) — самы значны помнік [[іберы]]йскага (старажытнаіспанскага) мастацтва, быў выяўлены [[4 жніўня]] [[1897]] года ў прыватных уладаннях каля [[Эльчэ]] (горад у іспанскай правінцыі [[Алікантэ (правінцыя)|Алікантэ]]). У лічаныя тыдні скульптура была прададзена французскаму калекцыянеру і вывезена ў [[Парыж]], дзе яе дэманстрацыя ў [[Луўр]]ы стварыла грандыёзную сенсацыю і адкрыла для вучоных дагэтуль невядомую старонку [[антычнае мастацтва|антычнага мастацтва]]. У [[1941]] годзе [[рэжым Вішы]] ў якасці жэсту добрай волі перадаў экспанат іспанскаму дыктатару [[Франсіска Франка|Франка]], які загадаў змясціць яго ў мадрыдскім музеі [[Прада]]. У наш час скульптура, нароўні са скульптурай [[Дама з Басы|Дамы з Басы]] ([[:en:Lady of Baza|en]]), экспануецца ў [[Нацыянальны археалагічны музей (Мадрыд)|Нацыянальным археалагічным музеі]] ў [[Мадрыд]]зе. У [[Валенсія|Валенсіі]] дзейнічае фонд, які выступае за яе вяртанне ў Эльчэ. Статуя, датаваная IV стагоддзем да н.э., уяўляе сабою каменны паліхромны бюст жанчыны (хоць апошняе спрэчна) у багатым уборы і з незвычайна складанай прычоскай. Адтуліна, якая знаходзіцца ззаду, сведчыць, што аб’ект мог выкарыстоўвацца ў якасці пахавальнай [[урна|урны]]. Даволі тонкае разуменне канонаў эліністычнай скульптуры дазволіла некаторым даследчыкам выказаць здагадку, што скульптар прайшоў навучанне ў адной з грэчаскіх калоній Заходняга Міжземнамор’я. Паводле іншага пункта гледжання, у помніку знайшлі адлюстраванне прынцыпы [[Карфаген|пунічнага]] мастацтва, а намаляваная жанчына — не хто іншая як фінікійская багіня [[Астарта]]. У 1995 годзе высунута гіпотэза, паводле якой Дама з Эльчэ — падробка, вырабленая пад уплывам [[мадэрн]]у каля таго часу, калі яна была выяўлена<ref>{{Cite web |url=http://www.upf.com/book.asp?id=MOFFIS95 |title=Рэцэнзія на працу, якая даказвае падробленасць статуі |access-date=26 сакавіка 2012 |archive-date=15 чэрвеня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615210754/http://www.upf.com/book.asp?id=MOFFIS95 |url-status=dead }}</ref>. Аднак гэта тэорыя не заваявала агульнага прызнання. Праведзены ў 2005 годзе тэхнічны аналіз пакрыцця, каменя і рэштак пігмента статуі паказаў старажытную дату і адпаведнасць іншым вядомым помнікам іберыйскай скульптуры<ref>M. P. Luxán, J. L. Prada, F. Dorrego, 2005, «Dama de Elche: pigments, surface coating and stone of the sculpture», ''Materials and structures'', 38(277), pp. 419—424. [https://www.rilem.net/boutique/fiche.php?cat=journal&reference=1645]{{Недаступная спасылка}} Гл. таксама [http://www.springerlink.com/content/g3867m6578u5v27p/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Дама з Аксера]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category}} * {{кніга |аўтар = Монгайт А. Л. |загаловак = Археология Западной Европы |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |старонкі = 305 |старонак = |спасылка = http://www.archeologia.ru/Library/Book/4328c83fbe60/page305 |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071025041439/http://www.archeologia.ru/Library/Book/4328c83fbe60/page305 |archivedate = 25 кастрычніка 2007 }} [[Катэгорыя:Антычнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Скульптуры Іспаніі]] [[Катэгорыя:Іберы]] [[Катэгорыя:Эльчэ]] [[Катэгорыя:Нацыянальны археалагічны музей, Мадрыд]] [[Катэгорыя:Творы IV стагоддзя да н.э.]] mui10b31czcy8jreftvd0b14n9fr9hl 5159825 5159824 2026-06-30T23:01:49Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Творы IV стагоддзя да н.э.]]; дададзена [[Катэгорыя:Скульптуры IV стагоддзя да н.э.]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159825 wikitext text/x-wiki {{твор мастацтва |тып = скульптура |выява = Dama d'Elx (ampliació).jpg |памер = 300px |назва = Дама з Эльчэ |скульптар = |год = IV стагоддзе да н.э. |матэрыял = Камень |вышыня = |месцазнаходжанне = Мадрыд |музей = [[Нацыянальны археалагічны музей (Мадрыд)|Нацыянальны археалагічны музей]] }} '''Дáма з Э́льчэ''' ({{lang-es|Dama de Elche}}, {{lang-ca|Dama d'Elx}}) — самы значны помнік [[іберы]]йскага (старажытнаіспанскага) мастацтва, быў выяўлены [[4 жніўня]] [[1897]] года ў прыватных уладаннях каля [[Эльчэ]] (горад у іспанскай правінцыі [[Алікантэ (правінцыя)|Алікантэ]]). У лічаныя тыдні скульптура была прададзена французскаму калекцыянеру і вывезена ў [[Парыж]], дзе яе дэманстрацыя ў [[Луўр]]ы стварыла грандыёзную сенсацыю і адкрыла для вучоных дагэтуль невядомую старонку [[антычнае мастацтва|антычнага мастацтва]]. У [[1941]] годзе [[рэжым Вішы]] ў якасці жэсту добрай волі перадаў экспанат іспанскаму дыктатару [[Франсіска Франка|Франка]], які загадаў змясціць яго ў мадрыдскім музеі [[Прада]]. У наш час скульптура, нароўні са скульптурай [[Дама з Басы|Дамы з Басы]] ([[:en:Lady of Baza|en]]), экспануецца ў [[Нацыянальны археалагічны музей (Мадрыд)|Нацыянальным археалагічным музеі]] ў [[Мадрыд]]зе. У [[Валенсія|Валенсіі]] дзейнічае фонд, які выступае за яе вяртанне ў Эльчэ. Статуя, датаваная IV стагоддзем да н.э., уяўляе сабою каменны паліхромны бюст жанчыны (хоць апошняе спрэчна) у багатым уборы і з незвычайна складанай прычоскай. Адтуліна, якая знаходзіцца ззаду, сведчыць, што аб’ект мог выкарыстоўвацца ў якасці пахавальнай [[урна|урны]]. Даволі тонкае разуменне канонаў эліністычнай скульптуры дазволіла некаторым даследчыкам выказаць здагадку, што скульптар прайшоў навучанне ў адной з грэчаскіх калоній Заходняга Міжземнамор’я. Паводле іншага пункта гледжання, у помніку знайшлі адлюстраванне прынцыпы [[Карфаген|пунічнага]] мастацтва, а намаляваная жанчына — не хто іншая як фінікійская багіня [[Астарта]]. У 1995 годзе высунута гіпотэза, паводле якой Дама з Эльчэ — падробка, вырабленая пад уплывам [[мадэрн]]у каля таго часу, калі яна была выяўлена<ref>{{Cite web |url=http://www.upf.com/book.asp?id=MOFFIS95 |title=Рэцэнзія на працу, якая даказвае падробленасць статуі |access-date=26 сакавіка 2012 |archive-date=15 чэрвеня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615210754/http://www.upf.com/book.asp?id=MOFFIS95 |url-status=dead }}</ref>. Аднак гэта тэорыя не заваявала агульнага прызнання. Праведзены ў 2005 годзе тэхнічны аналіз пакрыцця, каменя і рэштак пігмента статуі паказаў старажытную дату і адпаведнасць іншым вядомым помнікам іберыйскай скульптуры<ref>M. P. Luxán, J. L. Prada, F. Dorrego, 2005, «Dama de Elche: pigments, surface coating and stone of the sculpture», ''Materials and structures'', 38(277), pp. 419—424. [https://www.rilem.net/boutique/fiche.php?cat=journal&reference=1645]{{Недаступная спасылка}} Гл. таксама [http://www.springerlink.com/content/g3867m6578u5v27p/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Дама з Аксера]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category}} * {{кніга |аўтар = Монгайт А. Л. |загаловак = Археология Западной Европы |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |старонкі = 305 |старонак = |спасылка = http://www.archeologia.ru/Library/Book/4328c83fbe60/page305 |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071025041439/http://www.archeologia.ru/Library/Book/4328c83fbe60/page305 |archivedate = 25 кастрычніка 2007 }} [[Катэгорыя:Антычнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Скульптуры Іспаніі]] [[Катэгорыя:Іберы]] [[Катэгорыя:Эльчэ]] [[Катэгорыя:Нацыянальны археалагічны музей, Мадрыд]] [[Катэгорыя:Скульптуры IV стагоддзя да н.э.]] t819vovigqamkgjz7ejakquj8amgjb2 4 112840 5159780 5132550 2026-06-30T18:25:25Z MakEditor 165254 5159780 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:АВС}} Тут прыведзены спіс заявак на '''аднаўленне''' ўжо сцёртых старонак. Калі старонка толькі прапануецца да выдалення, вядзіце дыскусію ў адпаведным [[Вікіпедыя:Да выдалення|раздзеле адмысловай старонкі]]. Падаць заяўку і прыняць удзел у абмеркаванні мэтазгоднасці аднаўлення можа любы ўдзельнік Вікіпедыі. Абмеркаванне заяўкі звычайна доўжыцца тыдзень, пасля чаго адзін з адміністратараў, грунтуючыся на прадстаўленых аргументах, падводзіць вынік па заяўцы і, у выпадку станоўчага рашэння, аднаўляе артыкул. У складаных дыскусіях або ў выпадку малой актыўнасці абмеркавання тэрмін разгляду заяўкі падаўжаецца. = Запыты на аднаўленне = = [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] = Прашу аднавіць дадзеную старонку, бо, на маю думку, яна мае дастатковую значнасць. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 21:24, 30 чэрвеня 2026 (+03) = Архіў = Радкі закрытых тэм перамяшчаюцца ў [[Вікіпедыя:Аднаўленне выдаленых старонак/Архіў|'''архіў''']]. idxbfwp85jepak8232lm0hyf4prc3d4 5159783 5159780 2026-06-30T19:05:58Z MakEditor 165254 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5159783 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:АВС}} Тут прыведзены спіс заявак на '''аднаўленне''' ўжо сцёртых старонак. Калі старонка толькі прапануецца да выдалення, вядзіце дыскусію ў адпаведным [[Вікіпедыя:Да выдалення|раздзеле адмысловай старонкі]]. Падаць заяўку і прыняць удзел у абмеркаванні мэтазгоднасці аднаўлення можа любы ўдзельнік Вікіпедыі. Абмеркаванне заяўкі звычайна доўжыцца тыдзень, пасля чаго адзін з адміністратараў, грунтуючыся на прадстаўленых аргументах, падводзіць вынік па заяўцы і, у выпадку станоўчага рашэння, аднаўляе артыкул. У складаных дыскусіях або ў выпадку малой актыўнасці абмеркавання тэрмін разгляду заяўкі падаўжаецца. = Запыты на аднаўленне = = [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] = Прашу аднавіць дадзеную старонку, бо, на маю думку, яна мае дастатковую значнасць. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 21:24, 30 чэрвеня 2026 (+03) :Раней гэта старонка была выдалена з-за "недастатковасці крыніц", але мяркуючы па правілах (на якія іншыя спасылаліся) наяўнасць некалькіх крыніц пажадана, але не абавязкова: Пажадана наяўнасць некалькіх незалежных крыніц[7]. (з [[Вікіпедыя:Значнасць|ВП:КЗ]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 22:05, 30 чэрвеня 2026 (+03) = Архіў = Радкі закрытых тэм перамяшчаюцца ў [[Вікіпедыя:Аднаўленне выдаленых старонак/Архіў|'''архіў''']]. 6fuurrbhky3diar28imldq8wp6mvgvs 5159838 5159783 2026-07-01T05:50:40Z M.L.Bot 261 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5159838 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:АВС}} Тут прыведзены спіс заявак на '''аднаўленне''' ўжо сцёртых старонак. Калі старонка толькі прапануецца да выдалення, вядзіце дыскусію ў адпаведным [[Вікіпедыя:Да выдалення|раздзеле адмысловай старонкі]]. Падаць заяўку і прыняць удзел у абмеркаванні мэтазгоднасці аднаўлення можа любы ўдзельнік Вікіпедыі. Абмеркаванне заяўкі звычайна доўжыцца тыдзень, пасля чаго адзін з адміністратараў, грунтуючыся на прадстаўленых аргументах, падводзіць вынік па заяўцы і, у выпадку станоўчага рашэння, аднаўляе артыкул. У складаных дыскусіях або ў выпадку малой актыўнасці абмеркавання тэрмін разгляду заяўкі падаўжаецца. = Запыты на аднаўленне = = [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] = Прашу аднавіць дадзеную старонку, бо, на маю думку, яна мае дастатковую значнасць. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 21:24, 30 чэрвеня 2026 (+03) :Раней гэта старонка была выдалена з-за "недастатковасці крыніц", але мяркуючы па правілах (на якія іншыя спасылаліся) наяўнасць некалькіх крыніц пажадана, але не абавязкова: Пажадана наяўнасць некалькіх незалежных крыніц[7]. (з [[Вікіпедыя:Значнасць|ВП:КЗ]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 22:05, 30 чэрвеня 2026 (+03) ::Ці знайшліся яшчэ нейкія крыніцы, апроч тых, што названы ў абмеркаванні выдалення? Значнасць, на праўдзе вызначаецца не колькасцю крыніц, можа быць пацверджана і адной. Але трэба каб там была "паўната" (калі, хто, куды, адкуль і чаму) апісання і было ясна, чаму гэты аб'ект варты артыкула ў энцыклапедыі -- проста факт існавання аб'екта не важны. Як гэтае нешта ацэньваецца спецыялістамі ў галіне, у чым яго вылучнасць, увага галіновых медыя працяглы час. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:50, 1 ліпеня 2026 (+03) = Архіў = Радкі закрытых тэм перамяшчаюцца ў [[Вікіпедыя:Аднаўленне выдаленых старонак/Архіў|'''архіў''']]. fv6vxeze1ba9gz6trjpdwqzjakoucdu 0 118587 5159839 5159656 2026-07-01T05:57:41Z M.L.Bot 261 5159839 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе | Назва = {{Сцягафікацыя|Эквадор}} | Лагатып = | Шырыня = | Мянушкі = ''Трыкалор'' ({{lang-es|La Tri}}) | Канфедэрацыя = [[КАНМЕБОЛ]] ([[Паўднёвая Амерыка]]) | Федэрацыя = [[Эквадорская федэрацыя футбола]] | Трэнер = | Капітан = | Найбольшая кол-ць гульняў = [[Іван Уртада]] (168) | Лепшы бамбардзір = [[Энер Валенсія]] (40) | Хатні стадыён = [[Эстадыа Алімпіка Атаўальпа]] | Код ФІФА = ECU <!-- Форма --> | pattern_la1 = _ecu23h | pattern_b1 = _ecu23h | pattern_ra1 = _ecu23h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFC00 | body1 = FFFC00 | rightarm1 = FFFC00 | shorts1 = 253167 | socks1 = 253167 | pattern_la2 = _ecu23a | pattern_b2 = _ecu23a | pattern_ra2 = _ecu23a | pattern_sh2 = _ecu23h1 | pattern_so2 = _socks | leftarm2 = 0A2C5A | body2 = 0A2C5A | rightarm2 = 0A2C5A | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF <!-- Форма --> | Найвышэйшы рэйтынг = 10 <small>(ліпень 2012)</small> | Найніжэйшы рэйтынг = 63 <small>(май 1998)</small> | Першая гульня = {{Футбол|BOL}} 1:1 {{Футбол|ECU||R}}<br />([[Багата]], [[Калумбія]]; [[8 жніўня]] [[1938]]) | Перамога = {{Футбол|ECU}} 6:0 {{Футбол|PER||R}}<br />([[Кіта]], [[Эквадор]]; [[22 чэрвеня]] [[1975]]) | Паражэнне = {{Футбол|ARG||||||1812}} 12:0 {{Футбол|ECU||R}}<br />([[Мантэвідэа]], [[Уругвай]]; [[22 студзеня]] [[1942]]) | Гульняў ЧС = 4 | Першы ЧС = 2002 | Дасягненні ЧС = 1/8 фіналу ([[Чэмпіянат свету па футболе 2006|2006]]) | Чэмпіянат рэг = [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубак Амерыкі]] | Гульняў рэг = 29 | Першы рэг = [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|1939]] | Дасягненні рэг = 4 месца ([[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1959 (Эквадор)|1959]], [[Кубак Амерыкі па футболе 1993|1993]]) | Чэмпіянат рэг2 = [[Залаты кубак КАНКАКАФ]] | Гульняў рэг2 = 1 | Першы рэг2 = [[Залаты кубак КАНКАКАФ 2002|2002]] | Дасягненні рэг2 = групавы этап ([[Залаты кубак КАНКАКАФ 2002|2002]]) }} '''Зборная Эквадора па футболе''' прадстаўляе [[Эквадор]] на міжнародных турнірах па [[футбол]]е. Кантралюецца Федэрацыяй футбола Эквадора. Да нядаўняга часу, зборная Эквадора разам са [[Зборная Венесуэлы па футболе|зборнай Венесуэлы]] лічылася самай няўдалай камандай у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]. Аднак, у апошнія гады каманда пачала прагрэсаваць і здолела ўпершыню прайсці кваліфікацыю на чэмпіянат свету 2002 года. І другі раз запар на [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|чэмпіянат свету ў Германіі]], дзе ўвайшла ў лік 16 лепшых, прайграўшы [[Зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]]. Станам на верасень 2016 года зборная Эквадора займае 19-е месца ў рэйтынгу [[ФІФА]]. Крытыкі каманды часам прыпісваюць яе поспехі складанасці ў акліматызацыі для іншых каманд пры гульні ў [[Кіта]] (на вышыні 2600 метраў над узроўнем мора). == Гісторыя == Хоць у апошні час у гульні зборнай назіраецца прыкметны прагрэс, у XX стагоддзі камандзе не ўдалося нічога дамагчыся на міжнароднай арэне. Упершыню Эквадор прымаў удзел у кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па футболе 1962|чэмпіянату свету 1962]], але не змог прайсці [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціну]], пацярпеўшы паражэнне ў двух сустрэчах. Каманда была блізкая да траплення на [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|чэмпіянат 1966 года]], аднак ёй ізноў не пашанцавала ў апошніх матчах. У адборачным турніры да [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|чэмпіянату свету 2002]] Эквадор сенсацыйна заняў другое месца, саступіўшы толькі Аргенціне і абышоўшы [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілію]] на 1 ачко. [[Агусцін Дэльгада]] з 9 галамі заняў у спісе бамбардзіраў 2 месца, саступіўшы толькі аргенцінцу [[Эрнан Крэспа]]. У той камандзе лідарамі былі [[Алекс Агінага]], [[Іван Каўедэс]], [[Іван Уртада]] і [[Улісес дэ ла Крус]], а трэніраваў яе калумбіец [[Эрна Дарыа Гомес]]. Хоць каманда і не змагла на чэмпіянаце пераадолець групавую стадыю, ёй атрымалася абыграць 1:0 дастаткова моцную [[зборная Харватыі па футболе|зборную Харватыі]], якая заняла 3-е месца на папярэднім чэмпіянаце свету. Няўдалая гульня на [[Кубак Амерыкі па футболе 2004|Кубку Амерыкі 2004]] у Перу прывяла да адстаўкі Гомеса, якога змяніў іншы калумбіец, [[Луіс Фернанда Суарэс|Луіс Суарэс]]. Ён прывёў каманду да трэцяга месца ў кваліфікацыйным раундзе да [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|чэмпіянату свету 2006]]. У Германіі Эквадор выйшаў з групы, абыграўшы [[Зборная Польшчы па футболе|Польшчу]] і [[Зборная Коста-Рыкі па футболе|Коста-Рыку]], а ў 1/8 фіналу саступіў [[Зборная Англіі па футболе|Англіі]] з лікам 1:0. У 2007 годзе маладзёжная зборная Эквадора ўпершыню ў сваёй гісторыі выйграла Панамерыканскія гульні. У тым жа годзе галоўны трэнер гэтай каманды [[Сікста Вісуэтэ]] замяніў Суарэса ў якасці кіраўніка нацыянальнай зборнай. Вісуэтэ пакінуў пасаду ў 2010 годзе, пасля таго як Эквадор не здолеў прабіцца на [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|чэмпіянат свету 2010]]. З 2010 па 2014 год зборную ўзначальваў [[Рэйнальда Руэда]], які вывеў каманду на [[Чэмпіянат свету па футболе 2014|чэмпіянат свету 2014]] у Бразіліі, дзе Эквадор заняў трэцяе месца ў групе, прайграўшы [[Зборная Швейцарыі па футболе|Швейцарыі]] (1:2), перайграўшы [[Зборная Гандураса па футболе|Гандурас]] (2:1) і згуляўшы ўнічыю з [[Зборная Францыі па футболе|Францыяй]] (1:1). Пасля чэмпіянату свету 2014 галоўным трэнерам зноў стаў Вісуэтэ, якога ў 2015 годзе замяніў [[Густава Кінтэрас]]. Найлепшым вынікам зборнай на Кубку Амерыкі было 4 месца ў 1993 годзе. == Выступы на чэмпіянатах свету == * 1930—1998 — ''не кваліфікавалася'' * 2002 — групавы этап * 2006 — 1/8 фіналу * 2010 — ''не кваліфікавалася'' * 2014 — групавы этап * 2018 — ''не кваліфікавалася'' * 2022 — групавы этап == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.ecuafutbol.org/ Футбольная Асацыяцыя Эквадора] {{ref-es}} * [http://www.fifa.com/associations/association=ecu/index.html Зборная Эквадора на сайце ФІФА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130706011027/http://www.fifa.com/associations/association=ecu/index.html |date=6 ліпеня 2013 }} {{ref-en}} {{ВС}} {{Навігацыйны блок2 |state = collapsed |загаловак = Міжнародныя турніры зборнай Эквадора |Склад зборнай Эквадора па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Эквадора па футболе на Кубку Амерыкі 2015 |Склад зборнай Эквадора па футболе на Кубку Амерыкі 2016 }} {{Паўднёваамерыканскія футбольныя зборныя}} [[Катэгорыя:Зборная Эквадора па футболе| ]] sxpp6yv9gn0n52l2mh0kgkizyupk8ls 0 119260 5159721 5120127 2026-06-30T16:33:05Z DenisBorum 139498 абнаўленне звестак 5159721 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|46|14|0|N|6|3|0|E|type:landmark}} {{За межамі Стандартнай мадэлі}} [[Выява:LHC.svg|300px|thumb|'''Дэтэктары і прадпаскаральнікі ВАК'''<br />Траекторыя пратонаў p (і цяжкіх іонаў свінцу Pb) пачынаецца ў лінейных паскаральніках (у пунктах p і Pb, адпаведна). Затым часціцы трапляюць у [[бустар]] пратоннага сінхратрона (PS), праз яго — у пратонны суперсінхратрон ([[Супер-пратонны сінхратрон|SPS]]) і, нарэшце, непасрэдна ў тунэль ВАК.<br /><small>Дэтэктары [[TOTEM]] і [[LHCf]], адсутныя на схеме, знаходзяцца побач з дэтэктарамі [[Кампактны мюённы саленоід|CMS]] і [[Эксперымент ATLAS|ATLAS]], адпаведна.</small>]] [[Выява:Location Large Hadron Collider.PNG|300px|thumb|Карта з нанесеным на яе размяшчэннем Калайдара]] '''Вялі́кі адро́нны кала́йдар, ВАК''' (таксама ''Вялікі адронны паскаральнік''; {{мова-en|Large Hadron Collider}}) — самы вялікі ў свеце паскаральнік зараджаных [[Элементарная часціца|часціц]] ([[пратон]]аў, цяжкіх [[іон]]аў), а таксама створаны для вывучэння вынікаў іх сутыкненняў. Знаходзіцца ў [[Еўрапейскі Савет Ядзерных Даследаванняў|Еўрапейскім Савеце Ядзерных Даследаванняў]] каля [[Жэнева|Жэневы]]. ВАК размяшчаецца на тэрыторыі [[Францыя|Францыі]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Вялікі адронны калайдар з’яўляецца самай вялікай штучнай машынай ў свеце. Яго структурныя элементы знаходзяцца ў тунэлі ў форме круга даўжынёй {{nowrap|26 659 м}},<ref name="lhc_facts">[http://public.web.cern.ch/public/en/LHC/Facts-en.html LHC: Facts and figures] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090716140645/http://public.web.cern.ch/public/en/LHC/Facts-en.html |date=16 ліпеня 2009 }}, ''[[CERN]]'' {{ref-en}}</ref> на глыбіні ад 50 да 175 метраў пад зямлёй.<ref name="lhc_data">[http://www.astronoo.com/articles/LHC-en.html The Large Hadron Collider (LHC)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120810022349/http://www.astronoo.com/articles/LHC-en.html |date=10 жніўня 2012 }} {{ref-en}}</ref> [[Сінхратрон]] прызначаны разганяць пратоны з энергіяй 7 ТэВ (7×10¹² [[электронвольт]]) на часціцу.<ref name="lhc_latimes">Khan, Amina. [http://articles.latimes.com/2010/mar/31/science/la-sci-hadron31-2010mar31 Large Hadron Collider rewards scientists watching at Caltech], ''[[Los Angeles Times]]'' {{ref-en}}</ref> Вынікі вымяраюцца двума вялікімі дэтэктарамі элементарных часціц: [[ATLAS]] і [[CMS (дэтэктар элементарных часціц)|CMS]], двума меншымі [[ALICE]] і [[LHCb]], і малымі [[TOTEM]], [[CASTOR]] і [[LHCf]]. Для кіравання [[пратон]]ных пучкоў выкарыстоўваюцца 1624 ''звышправодзячых [[магніт]]а''<ref>[https://inner.su/articles/sverkhprovodyashchie-promyshlennye-magnity-do-20-tesla-levitatsiya-mrt-separatsiya/ Сверхпроводящие промышленные магниты]{{ref-ru}}</ref>. Апошні з магнітаў быў усталяваны [[27 лістапада]] [[2006]] года. Магніты працуюць пры тэмпературы 1,9К (-271&nbsp;°C), і для іх ахалоджання выкарыстоўваецца ''вадкі [[гелій]]''. == Гісторыя == Першыя прапановы пабудоваць адронны калайдар з’явіліся ў [[1984]] годзе і былі афіцыйна ўхвалены праз 10 гадоў. Яго папярэднікам быў [[вялікі электронна-пазітронны калайдар]], які афіцыйна пачаў працаваць [[13 лістапада]] [[1989]] года, але ў выніку будовы ВАК праз 11 гадоў, [[2 лістапада]] [[2000]] года электронна-пазітронны калайдар быў зачынены. [[10 верасня]] [[2008]] года пачаў сваю працу паскаральнік ВАК, ён знаходзіцца ў тым жа тунэлі, дзе раней знаходзіўся вялікі электронна-пазітронны калайдар. Першыя выпрабаванні працы паскаральніка адбыліся [[11 жніўня|11]] і [[24 жніўня]] [[2008]] года.<ref name="nn_lhc">[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=19757 Вялікі Выбух адкладзены да 21 кастрычніка], ''Наша Ніва''</ref> [[19 верасня]] [[2008]] года высветлілася, што адбылася аварыя трансфарматара, які абслугоўваў ахалоджанне паскаральніка. Праз некалькі дзён адбылася аварыя аднаго з магнітаў і ўцечка гелію. Рамонт працягнуўся больш года, паскаральнік у сярэдзіне лістапада быў наладжаны і ўвечары [[23 лістапада]] сутыкнуліся першыя пратоны<ref name="twitter_collisions">[http://twitter.com/CERN/status/5985336175 CERN on Twitter]</ref>. Пасля серыі рамонтаў [[20 лістапада]] [[2009]] года паскаральнік зноў быў запушчаны. Чакалася, што да [[Студзень|студзеня]] — [[Люты|лютага]] [[2010]] года энергія пучкоў пратонаў, якія рухаюцца па танэлю паскральніка, дасягне 7 тэраэлектронвольт (ТэВ) ці 3,5 ТэВ на пучок, што ў некалькі разоў болей за ранейшыя вынікі<ref>http://www.charter97.org/be/news/2009/11/24/23942/ Хартыя’97</ref>. [[14 лютага]] [[2013]] года калайдар быў спынены для мадэрнізацыі да канца [[2014]] года. Трэцяя фаза працы БАК завяршылася летам 2026 года. За чатыры наступныя гады комплекс пройдзе праз радыкальнае абнаўленне, каб ператварыць яго у цалкам новую навуковую ўстаноўку — High-Luminosity LHC (HL-LHC). Галоўная задача праекта – кардынальнае павелічэнне свяцільнасці (інтэнсіўнасці сутыкнення часціц). Новы калайдар зможа вырабляць у 5-10 разоў больш сутыкненняў, чым базавая версія БАК<ref>[https://virtualbrest.ru/news185883.php Большой адронный коллайдер (БАК) полностью остановлен. Что случилось?]{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Large Hadron Collider}} * [http://lhc.web.cern.ch/lhc/ LHC Homepage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101103045324/http://lhc.web.cern.ch/lhc/ |date=3 лістапада 2010 }}{{ref-en}} * [http://lhcathome.cern.ch/ LHC@home]{{ref-en}} — добраахвотная праграма, якая выкарыстоўвае час прастою камп’ютара любога карыстальніка для мадэлявання паводзін часціц у LHC * [http://cdsweb.cern.ch/record/1092437/files/CERN-Brochure-2008-001-Eng.pdf The ultimate guide to the LHC]{{ref-en}} — афіцыйны [[FAQ]] па LHC, падрыхтаваны [[CERN]] * [http://cdsweb.cern.ch/collection/CERN%20PhotoLab?ln=ru CERN Document Server: CERN PhotoLab] — калекцыя фатаграфій CERN, у тым ліку Вака * [http://it-multimedia.web.cern.ch/it-multimedia/webcast/ CERN webcast service] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120621012734/http://it-multimedia.web.cern.ch/it-multimedia/webcast/ |date=21 чэрвеня 2012 }} — вэб-трансляцыі CERN {{CERN}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паскаральнікі часціц]] [[Катэгорыя:CERN]] [[Катэгорыя:Фізіка за межамі Стандартнай мадэлі]] f3whittofkrtkfu7p8ybo8iy3j7i2ck 0 131203 5159933 4729136 2026-07-01T10:53:23Z M.L.Bot 261 /* Бібліяграфія */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159933 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Мінкін}} {{Пісьменнік}} '''Алег Гаўрылавіч Мінкін''' ([[31 сакавіка]] [[1952]], в. [[Чарняўка (Хоцімскі раён)|Чарняўка]] [[Хоцімскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Навучаўся ў Хоцімскай 8-гадовай школе-інтэрнаце. Скончыў [[Бабруйск]]ую школу-інтэрнат № 1 у 1969 годзе. Паступіў у [[Маскоўскі энергетычны інстытут]], праз два гады перавёўся ў [[Маскоўскі інстытут інжынераў сельскагаспадарчай вытворчасці]], які скончыў у [[1975]] годзе. Працаваў майстрам на будаўніцтве электрападстанцыі ў [[Бурація|Бураціі]] (г. [[Улан-Удэ]]), інжынерам-электрыкам на нафтаперапомпавых станцыях нафтаправоду «Дружба» (г. [[Наваполацк]]), інжынерам-наладчыкам у сістэме «Галоўтранснафта» (г. [[Гомель]]), інжынерам тэхнагляду на нафтаправодах поўначы Цюменскай вобласці (г. [[Наябрск]]). Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з [[1988]] года. Жыве ў [[Вільнюс]]е. Выдаваў газету «[[Рунь (газета)|Рунь]]». З 1991 года сябра Саюза пісьменнікаў Літвы<ref>{{cite web|url = http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mogreglib/62.htm|title = Алег Гаўрылавіч Мінкін|author = |authorlink = |date = |publisher = catalog.library.mogilev.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190410221746/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mogreglib/62.htm|archivedate = 11-4-2019|accessdate = 11-4-2019}} </ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у [[1980]] годзе з вершамі ў газетах «[[Гомельская праўда]]», «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Сурма» (1985), «Расколіна», прозы «Праўдзівая гісторыя Краіны Хлудаў» (1994), а таксама дзіцячых кніг. Пераклаў вершы [[Цыпрыян Каміль Норвід|Цыпрыяна Норвіда]], [[Баляслаў Лесьмян|Баляслава Лесьмяна]], [[Леапольд Стаф|Леапольда Стафа]], [[Мікола Канстанцінавіч Зэраў|Міколы Зэрава]], [[Павел Арсенавіч Грабоўскі|Паўла Грабоўскага]]. == Узнагароды == * [[2007]] — літаратурная прэмія Таварыства вольных літаратараў «[[Гліняны Вялес]]» за кнігу вершаў «Пенаты»<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=15241 Алег Мінкін: Неабавязкова збірацца тысячай, каб спяваць «Мы выйдзем шчыльнымі радамі»] [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] [[21 лютага]] [[2008]]</ref>. * [[2018]] — [[прэмія імя Міхася Стральцова]] за сукупнасць паэтычнай творчасці. == Бібліяграфія == * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Сурма|арыгінал=|спасылка=http://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Minkin_Aleh.Surma.djvu|адказны=рэд. [[Леанід Дранько-Майсюк]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]|год=1985|том=|старонкі=|старонак=47|серыя=Першая кніга паэта|isbn=|тыраж=2200}} * {{Кніга|аўтар=Алег Мінкін.|частка=Як Лыска ваўком быў|загаловак=Крынічка|арыгінал=|спасылка=|адказны=склад. [[Ніна Загорская]], [[Ала Селязнёва]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Рэспубліканскі навукова-метадычны цэнтр народнай творчасці|год=1991|том=|старонкі=|старонак=125|серыя=|isbn=|тыраж=3000}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Расколіна|арыгінал=|спасылка=http://natbookcat.org.by/isgbi/marcview.do?id=431749&position=2&dir=asc&sort=year|адказны=|выданне=|месца=Менск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=1991|том=|старонкі=|старонак=76|серыя=|isbn=5-340-00653-0|тыраж=1400}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Праўдзівая гісторыя краіны хлудаў|арыгінал=|спасылка=http://kamunikat.org/download.php?item=13418-1.pdf|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=1994|том=|старонкі=|старонак=141|серыя=|isbn=985-02-0007-3|тыраж=2000}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=За месяцам месяц|арыгінал=|спасылка=|адказны=маст. [[Тамара Мельянец]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]]|год=1994|том=|старонкі=|старонак=63|серыя=|isbn=5-7880-0561-2|тыраж=40 000}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Пенаты|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]|год=2007|том=|старонкі=|старонак=144|серыя=Галерэя «Б»|isbn=978-985-6800-62-0|тыраж=500}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://vershy.ru/category/aleg-minkin Нацыянальны паэтычны партал] * [https://www.youtube.com/watch?v=dhOjgul418k Алег Мінкін. Сурма (зборнік вершаў) (аўдыё)] * {{bis.nlb.by|135413|Мінкін Алег Гаўрылавіч}} {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мінкін Алег Гаўрылавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі]] lck05aqrfay2sh70lc8z62z2326d17m 0 135768 5159893 4754243 2026-07-01T08:22:07Z M.L.Bot 261 5159893 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{футбаліст | імя = Ігар Логвінаў | поўнае імя = Ігар Аляксандравіч Логвінаў | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Расія}} [[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ]] | нумар = | пасада = трэнер брамнікаў | пазіцыя = [[брамнік (футбол)|брамнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2001—2003| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-СКА (Мінск)]]|0 (0) |2003| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дарыда|Дарыда (Ждановічы)]]|7 (-9) |2004| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|11 (-16) |2004—2006| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]|53 (-34) |2006—2007| {{Сцяг|Украіна||20px}} [[ФК Ільічовец Марыупаль|Ільічовец (Марыупаль)]]|0 (0) |2007—2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|32 (-44) |2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт (Мікашэвічы)]]|13 (-19) |2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|26 (-28) |2011| {{Сцяг|Арменія||20px}} [[ФК Шырак Гюмры|Шырак (Гюмры)]]|22 (-34) |2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|12 (-12) |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|1 (-1) |2013—2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|29 (-38) |2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыя (Мар’іна Горка)]]|22 (-30)}} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2001|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|1 (-1) |2004—2005|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|7 (-11)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2014—2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|{{Comment|брамнікі|трэнер брамнікаў}} |2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|{{Comment|брамнікі|трэнер брамнікаў}} |2017—| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ (Пяцігорск)]]|{{Comment|брамнікі|трэнер брамнікаў}} |2020| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ (Пяцігорск)]]|{{в.а.}} |2021| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ (Пяцігорск)]]|{{в.а.}} |2022| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ (Пяцігорск)]]|{{в.а.}} }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 3 мая 2024 }} '''Ігар Логвінаў''' (нар. {{ДН|23|8|1983}}, {{МН|Мінск}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[брамнік (футбол)|брамнік]]) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў расійскага клуба «[[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ]]». == Клубная кар’ера == Выхаванец футбольных школ «Змена» і «Працоўныя рэзервы», пачаў кар’еру ў мінскім «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-МАЗ]]», пасля гуляў за розныя клубы. У 2005 годзе быў асноўным брамнікам салігорскага «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёра]]», які стаў чэмпіёнам Беларусі. У гэтым сезоне быў прызнаны найлепшым брамнікам чэмпіянату. Сезон 2011 правёў у Арменіі ў складзе «[[ФК Шырак Гюмры|Шырака]]». У студзені 2012 года перайшоў у «[[ФК Мінск|Мінск]]», а ў снежні 2012 года стаў іграком «[[ФК Гомель|Гомеля]]»<ref>{{cite web|date = 2012-12-20|url = https://football.by/news/40251 |title = Игорь Логвинов перейдет в "Гомель" |website = football.by|access-date = 2024-05-03|language = ru}}</ref>. У матчы першага тура супраць «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпра]]» атрымаў траўму і пазней перастаў трапляць у асноўны склад, у выніку ў ліпені 2013 года скасаваў кантракт з гомельскім клубам<ref>{{cite web|date = 2013-07-04|url = https://football.by/news/46466 |title = «Гомель» расторг контракт с Логвиновым |website = football.by|access-date = 2024-05-03|language = ru}}</ref>. У жніўні 2013 года перайшоў у «[[ФК Іслач|Іслач]]»<ref>{{cite web|date = 2013-08-20|url = https://football.by/news/48129 |title = Игорь Логвинов перешел в "Ислочь" |website = football.by|access-date = 2024-05-03|language = ru}}</ref> і хутка замацаваўся ў аснове. Быў асноўным брамнікам да верасня 2014 года, калі перайшоў на трэнерскую працу<ref>{{cite web|date = 2014-09-14|url = https://football.by/news/61650 |title = Виталий Жуковский: "Игорь Логвинов переходит на тренерскую стезю" |website = football.by|access-date = 2024-05-03|language = ru}}</ref>, пасля чаго ў асноўным заставаўся на лаўцы запасных. Па заканчэнні сезона 2014 канчаткова завяршыў выступленні<ref>{{cite web|date = 2015-02-24|url = https://football.by/news/67083 |title = Виталий Жуковский: "На 80 процентов "Ислочь" укомплектована" |website = football.by|access-date = 2024-05-03|language = ru}}</ref>. Рыхтаваў брамнікаў «Іслачы» да сезона 2015, але яшчэ да пачатку чэмпіянату пакінуў «Іслач»<ref>{{cite web|url = http://www.pressball.by/articles/football/belarus/90340 |title = 1-я лига. Выжить любой ценой |website = pressball.by |language = ru |url-status = dead}}</ref>. У выніку, далучыўся да складу дэбютанта Другой лігі «[[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыі]]» з [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]]. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборную да 21 года]], у тым ліку на [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе да 21, 2004|чэмпіянаце Еўропы ў Германіі]] ўлетку 2004 года. == Трэнерская кар’ера == У студзені 2016 года стаў трэнерам брамнікаў дэбютанта беларускай Вышэйшай лігі — клуба «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]]»<ref>{{cite web|date = |url = https://by.tribuna.com/football/1036699976.html |title = Логвинов вошел в тренерский штаб «Крумкачоў» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>. У жніўні 2016 года пакінуў трэнерскі штаб «Крумкачоў» і далучыўся да расійскага клуба «[[ФК Машук-КМВ|Машук-КМВ]]»<ref>{{cite web|date = |url = https://by.tribuna.com/football/1042540865.html |title = Логвинов покинул пост тренера вратарей «Крумкачоў» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>, дзе на наступны год стаў трэнерам брамнікаў. З кастрычніка па лістапад 2020 года выконваў абавязкі галоўнага трэнера «Машука-КМВ», а з лютага 2021 года стаў галоўным трэнерам пяцігорскага філіяла акадэміі маскоўскага «[[ФК Спартак Масква|Спартака]]»<ref>{{cite web|date = 2021-05-19|url = https://football.by/news/151706 |title = Кривой Рог, Ереван, Пятигорск, Уфа. Где работают белорусские тренеры |website = football.by|access-date = 2024-05-03|language = ru}}</ref>. У маі — чэрвені 2021 года і ў верасні 2022 года зноў выконваў абавязкі галоўнага трэнера клуба. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Найлепшы брамнік [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2005 == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад моладзевай зборнай Беларусі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2004}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Футбольныя варатары]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шырак]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Машук-КМВ]] 14qyjznitbq70ttvqyptz436by8r28y 0 142686 5159934 2631150 2026-07-01T10:53:49Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159934 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Гана Андранікава''' ({{lang-cs|Hana Andronikova}}) ({{ДН|9|9|1967}} —) — [[Чэхія|чэшская]] пісьменніца. Пасля заканчэння гімназіі ў Зьліне і філасофскага факультэта [[Карлаў універсітэт|Карлавага ўніверсітэта]] ([[англістыка]] — [[багемістыка]]) працавала ў чэшскіх і замежных фірмах. З [[1999]] года займаецца літаратурнай дзейнасцю. == Узнагароды == За дэбютны раман «Гук сонечнага гадзінніка» (''Zvuk slunečních hodin'') у [[2001]] годзе атрымала Літаратурную прэмію чэшскага «Кніжнага клуба», а ў [[2002]] годзе — прэмію ''Magnesia Litera''. == Бібліяграфія == * ''Zvuk slunečních hodin'', 2001 («Гук сонечнага гадзінніка»: беларускі пераклад — у [[2005]] годзе ў выдавецтве «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]») * ''Srdce na udici'' («Сэрца на вудзе», 2002) * ''Nebe nemá dno'' («Неба не мае дна», 2010) {{зноскі}} == Літаратура == * MENCLOVÁ, Věra; VANĚK, Václav, a kol. Slovník českých spisovatelů. 2. vyd. Praha : Libri, 2005. 832 s. ISBN 80-7277-179-5. == Спасылкі == {{Commons|Category:Hana Andronikova}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андранікава Гана}} [[Катэгорыя:Чэшскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі|Андранікава, Гана]] haq2wv5gekdftrdvzbtinmd4oxofy4t 0 142690 5159935 5129081 2026-07-01T10:53:54Z M.L.Bot 261 /* Пераклады на беларускую мову */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159935 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Багуміл Грабал | Арыгінал імя = Bohumil Hrabal | Жанчына = | Фота = Bohumil Hrabal 1988 český spisovatel foto Hana Hamplová.jpg|thumb|Bohumil Hrabal 1988 foto Hana Hamplová | Памер = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{Сцяг Чэхаславакіі}} [[Чэхаславакія]] | Род дзейнасці = [[празаік]], [[паэт]] | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Значныя творы = | Прэміі = «[[Оскар]]» за сцэнарый да фільму «[[Цягнік пад уважлівым наглядам, фільм|Цягнік пад уважлівым наглядам]]» ([[1967]]),<br />намінант на [[Нобелеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобелеўскую прэмію ў галіне літаратуры]] ([[1994]]) | Палічка = http://knihi.com/Bahumil_Hrabal/ | Сайт = }} '''Багуміл Гра́бал''' ({{lang-cs|Bohumil Hrabal}}; {{ДН|28|3|1914}}, Жыдэніцы каля [[Брно|Брна]] — {{ДС|3|2|1997}}, {{МС|Прага|у Празе|}}) — чэшскі [[пісьменнік]], намінант на [[Нобелеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобелеўскую прэмію ў галіне літаратуры]] за [[1994]] год і лаўрэат кінапрэміі «[[Оскар]]» за сцэнарый да фільму «[[Цягнік пад уважлівым наглядам, фільм|Цягнік пад уважлівым наглядам]]» ([[1967]]). [[Юрыст]] па адукацыі. Друкавацца пачаў у 1956 годзе<ref name="bel">{{Крыніцы/БелЭн|18-1|Грабал Багумір|Шаблоўская І. В.|372}}</ref>. У маладосці Грабал пісаў вершы, але знакамітым зрабіўся толькі ў саракагадовым узросце дзякуючы прозе. Многія значныя творы, напрыклад, раман «Я абслугоўваў англійскага караля» ({{lang-cs|Obsluhoval jsem anglického krále}}) выйшлі яшчэ пазней. Памёр Грабал у лякарні, спрабуючы пакарміць галубоў і выпаўшы з пятага паверху. Існуюць версіі, паводле якіх ён скончыў жыццё самагубствам. == Творы == * Зборнікі апавяданняў «Людскія гаворкі» (1956), «Гаваруны» (1964), * «Я абслугоўваў англійскага караля» (1971), * «Занадта гулкая адзінота» (1976), * «Пастрыжэнне» (1976), * «Пяшчотны варвар» (1987) і інш. == Пераклады на беларускую мову == * «Пабітэлі»; «Ярмілка» (апавяданні) // Крыніца, 1/1998 — пер. [[Сяргей Сматрычэнка]] * «Боскім замілаваны» (вершы) ARCHE 1-1999 // Пер. [[Макс Шчур|Максім Шчур]] з удзелам [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]] * «[http://knihi.com/Bahumil_Hrabal/Tancavalnyja_hadziny_dla_starejsych_i_spraktykavanych.html Танцавальныя гадзіны для старэйшых і спрактыкаваных]» — пер. [[Ян Максімюк]], Мінск, «Корзун», 2007. — 120 с. * «Я абслугоўваў англійскага караля» — пер. [[Марыя Мартысевіч]], Менск, «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]», 2013. * [https://litrazh.org/article/stalovaya-svet Сталовая «Сьвет»] — пер. [[Макс Шчур]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|Грабал Багумір|Шаблоўская І. В.|372}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Bohumil Hrabal}} * [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13014/1/ВЫРАЗНІК%20ЧЭШСКАЙ%20МЕНТАЛЬНАСЦІ%20БАГУМІР%20ГРАБАЛ.pdf ''Востыкава А. У.'' Выразнік чэшскай ментальнасці Багумір Грабал]{{Недаступная спасылка}} <!--* [http://hrabal.go.pl Польскі сайт, прысвечаны Багумілу Грабалу] {{ref-pl}}--> * {{imdb name|id=0398518|name=Bohumil Hrabal}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грабал, Багуміл}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Чэшскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Грынцанэ Кавур]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За заслугі», Чэхія]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Ахвяры нясчасных выпадкаў]] 335s5x17qo3be81k5cszikwnmbvevf2 0 144594 5159936 5157716 2026-07-01T10:54:15Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: выгнаньня → выгнання з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159936 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Чарнякевіч}} {{навуковец}} '''Ціхан Валер’евіч Чарнякевіч''' (нар. {{ДН|22|01|1986}}, {{МН|Пінск||Горад Пінск}}) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[Літаратурная крытыка|літаратурны крытык]], [[пераклад]]чык і [[Паэзія|паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 студзеня 1986 года ў [[Пінск]]у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобрасці]]. Скончыў [[факультэт беларускай філалогіі і культуры БДПУ|факультэт беларускай філалогіі і культуры]] [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Журналістыка» (2008), магістратуру (2009) і аспірантуру пры ім (2012). У 2003—2005 гадах быў навучэнцам [[Беларускі калегіюм|Беларускага калегіюма]] па спецыяльнасці «Філасофія. Літаратура» (курс [[Валянцін Акудовіч|Валянціна Акудовіча]]). У 2008—2011 гадах − супрацоўнік газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (з 2010 года — рэдактар аддзела крытыкі і бібліяграфіі). У 2011—2015 гадах працаваў рэдактарам аддзела крытыкі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]»<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/czarniakievicz-cichan| title =Ціхан Чарнякевіч|publisher =Kamunikat.org| accessdate = 2025-02-13 }}</ref>. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (з 2014 года). Калумніст [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Беларускай службы Радыё «Свабода»]] з 2015 года. У 2015—2021 гадах − прэс-сакратар [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 2016 года − сябра СБП). Каардынатар Школы маладога пісьменніка (з 2018 года). З 2023 года − прэс-сакратар [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў]] і галоўны рэдактар праекта bellit.info<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/about| title = Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|publisher =Белліт| accessdate = 2025-02-04 }}</ref>. == Прафесійная дзейнасць == Укладальнік бібліяграфічнага даведніка «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў [[Крыніца (часопіс)|часопісе „Крыніца“]] (1988—2003)» (Мінск, 2010)<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/peraklady-tvoraw-zamezhnay-litaratury-w-chasopise-krynitsa-1988-2003-charnyakevich-tsikhan| title =Бібліяграфічны даведнік «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў часопісе „Крыніца“ (1988—2003)» (Мінск, 2010|publisher =Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate = 2025-02-13}}</ref> і аўтар крытыка-біяграфічнага нарыса «Вандроўнік: кніга пра паэта [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]]» (Мінск, 2016)<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/vandrownik-charnyakevich-tsikhan| title = Крытыка-біяграфічны нарыс «Вандроўнік: кніга пра паэта Уладзіміра Някляева» (Мінск, 2016)|publisher = Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate = 2025-02-04}}</ref>. Укладальнік і каментатар кніг «[[Максім Багдановіч]]: вядомы і невядомы» (Мінск, 2011) і «[[Лявон Савёнак]] „Творы“» (Мінск, 2012). Аўтар даследавання «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://zbsb.org/upload/iblock/9ea/9eae8febcf6664e605437bd40ee016e6.pdf| title = Даследаванне «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)|publisher =ЗБС «Бацькаўшчына»| accessdate = 2025-02-04}}</ref>. Укладальнік і аўтар прадмовы выдання «Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі» ([[Беласток]], 2025)<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/roznaje/vyjshla-antalohija-litouskaj-paezii-prezjentacyja-13-ljutaha.html| title = «Выходзіць анталогія літоўскай паэзіі — прэзентацыя 13.02»|publisher = Bellit.info| accessdate = 2025-02-13}}</ref>. З 2007 года выступае як крытык і [[эсэ]]іст. Літаратурныя агляды і рэцэнзіі друкаваліся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[ARCHE Пачатак]]», «Маладосць», газетах «Літаратура і мастацтва», «Літаратурная Беларусь», парталах «[[Будзьма беларусамі!]]», Радыё «Свабода» і іншых. Эсэістыка перакладалася на англійскую, нямецкую, польскую, славацкую, чэшскую мовы. Перакладае з украінскай, літоўскай, польскай і англійскай моў. Перакладчык (разам з [[Валер Стралко|Валерыем Стралко]]) на беларускую мову кнігі [[Святлана Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]] «Час second-hand: (канец чырвонага чалавека)» (Мінск, 2013). Перакладчык (разам з [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыяй Мартысевіч]] і [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэем Хадановічам]]) на беларускую мову вершаў літоўскіх паэтаў для зборніка «<nowiki>Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі</nowiki>» (Беласток, 2025). Сярод перакладзеных аўтараў — Грэта Амбразайце, Давіле Багдонайце, Мантас Балакаўскас, Ліна Буйвідавічуце, Марус Бурокас, Даналдас Каёкас, Карнэліюс Плацяліс, Вітаўтас Станкус, Альвідас Шляпікас, Антанас Шымкус, Аўсьцея Якас, Антанас А. Янінас і Юргіта Яспаніце<ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/gorad-na-gary-charnyakevich-tsikhan-ukladanne-i-pradmova| title =«Горад на гары» (Беласток, 2025)|publisher =Kamunikat.org| accessdate = 2025-02-13}}</ref>. == Бібліяграфія == ; Кнігі * Чарнякевіч, Ц. Вандроўнік : кніга пра паэта Уладзіміра Някляева / Ціхан Чарнякевіч. Мінск : Лімарыус, 2016. 206 с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-54-2 ; Пераклады * Алексіевіч, С. Час second-hand : (канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч; [пераклад з рускай мовы В. Стралко і Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2013. 383 с. ISBN 978-985-562-096-0 * Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток: Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2 ; Укладанне і каментаванне * Віцьбіч, Ю. Лшоно Габоо Бійрушалайм : даваенная проза / [[Юрка Віцьбіч]]; [укладанне і прадмова [[Лявон Навумавіч Юрэвіч|Лявона Юрэвіча]]; каментары Ціхана Чарнякевіча] ; Міжнароднае грамадскае аб’яднанне «[[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртаванне беларусаў свету „Бацькаўшчына“]]». Мінск : [[Кнігазбор]], 2011. 229, [1] с. : партр. ISBN 978-985-7007-17-2 * Максім Багдановіч: вядомы і невядомы : крытыка-архіўны зборнік / [укладанне і каментарыі Ц. В. Чарнякевіча; прадмова [[Юрась Пацюпа|Ю. В. Пацюпы]]]. Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2011. 388, [3] с. ISBN 978985-6994-74-9 * Савёнак, Л. Творы / [[Лявон Савёнак]] [укладанне: Ц. Чарнякевіч, Л. Юрэвіч; уступнае слова: Л. Юрэвіч, [[Вітаўт Кіпель|В. Кіпель]]; каментарыі Ц. Чарнякевіча]. Мінск : Лімарыус, 2012. 350, [1] с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-26-9 * [[Запісы БІНіМ|Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва]]. Навукова-папулярны альманах аб беларускай эміграцыі. ZAPISY 35; [Editors of the issue: Tsikhan Charniakevich, Natalla Hardzijenka]. Belarusan Institute of Arts and Sciences: New York − Mіnsk, 2012. 544 c. * Кіпель, Я. Эпізоды / [[Яўхім Яўсеевіч Кіпель|Яўхім Кіпель]]; [навуковае рэдагаванне Н. Гардзіенкі і Л. Юрэвіча; прадмовы: [[Зміцер Саўка|З. Саўка]], І. Урбановіч-Саўка, В. Кіпель; каментарыі: Ц. Чарнякевіч, [[Наталля Сяргееўна Гардзіенка|Н. Гардзіенка]], А. Гардзіенка]. Выд. 2-е, дапрацаванае. Мінск : Лімарыус, 2013. 386 с., [6] л. іл. ISBN 978985-6968-34-4 * Канчэўскі, І. Адвечным шляхам : эсэ, вершы / [[Ігнат Уладзіміравіч Канчэўскі|Ігнат Канчэўскі]]; [укладанне Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2021. 84, [3] с. ISBN 978985-23-0143-5 * Ільяшэвіч, X. Выбранае / [[Хведар Ільяшэвіч]] [укладанне Наталлі Гардзіенкі, Ціхана Чарнякевіча, Лявона Юрэвіча; агульнае рэдагаванне, каментары, паказнік Наталлі Гардзіенкі]. Мінск : Кнігазбор, 2021. 260 с. : [8] c. іл. ISBN 978-985-883-024-3 * <nowiki>Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі</nowiki> / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2 * Вершы на волю. Паэзія турмы і выгнаньня / Уклад. Ц. Чарнякевіча. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 312 с. ISBN 978-83-67471-33-6 == Прызнанне і ўзнагароды == * Лаўрэат Кубку моладзевай паэзіі падчас [[Дні культуры Швецыі ў Беларусі|Дзён культуры Швецыі ў Беларусі]] (Пінск, 2003). * Лаўрэат літаратурнага конкурсу Беларускага ПЭН-цэнтра да 75-годдзя з дня нараджэння [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Мінск, 2005). * Падзяка [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] за даследаванні культурнай спадчыны беларускай эміграцыі (Нью-Ёрк, ЗША, 2019). == Удзел у журы літаратурных конкурсаў == * Запрошаны эксперт [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця]] (2013). * Сябра журы [[Дэбют (літаратурная прэмія)|літаратурнай прэміі «Дэбют»]] за лепшы кніжны дэбют (2017). * Сябра журы [[Прэмія імя Арсенневай|літаратурнай прэміі імя Наталлі Арсенневай]] за найлепшы зборнік паэзіі (2017). * Сябра журы [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] за лепшы пераклад (2019). * Сябра журы [[Прэмія Цёткі|літаратурнай прэміі імя Цёткі]] за лепшую дзіцячую кнігу (2021, 2022). * Сябра журы літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця за найлепшую кнігу прозы (2014, 2015, 2017, 2018, 2020, 2022, 2023). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://litradio.link/texts/carniakievic-mizh/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце Litradio] * [https://dziejaslou.by/carniak125/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце часопіса «Дзеяслоў»] * [http://prajdzisvet.org/critics/13-charniakievich-tsikhan.html Ціхан Чарнякевіч на сайце часопіса «Прайдзісвет»] * [http://nn.by/?c=ar&i=37109 Ціхан Чарнякевіч: «1990-я застаюцца не асэнсаванымі ў літаратуры»] * [https://www.svaboda.org/a/32689495.html Ціхан Чарнякевіч: «Знаходжу апірышча ў беларускай мове, а найбольш камфортна пачуваюся ў спазнаньні літоўскай літаратуры і культуры»] * [https://www.youtube.com/watch?v=OrDmmgEJsRU Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Каля літаратуры»: «Знайшоў Марціновіча з аўтографам, але не купіў»] * [https://open.spotify.com/episode/07cZpoCuAvQPwZMwLr0g3R Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Васьміног»: «Надзея Шнаркевіч — беларуская асветніца і рэдактарка»] * [https://www.youtube.com/watch?v=Oj4WSKqj4t8&t=2504s Лекцыя Ціхана Чарнякевіча «Трэнды сучаснай літаратуры: чаму беларускай кнізе складана прабіцца на заходні рынак» на канале Culture Makes] * [https://www.youtube.com/watch?v=FspK95ugUQg Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 1. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»] * [https://www.youtube.com/watch?v=KyXF5TBHGfs Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 2. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»] * [https://media-polesye.com/news/litaratar-z-pinsku-czihan-charnyakevich-emigravala-bolshaya-chastka-kreatyўnaga-klasa/ Літаратар з Пінску Ціхан Чарнякевіч: «Эмігравала большая частка крэатыўнага класа»] * [https://budzma.org/news/tsikhan-charnyakevich-zakhavats-toe-nevyalikae-shto-mozhna.html Ціхан Чарнякевіч: «Што да мэтаў збірання, асноўная з іх — захаваць тое невялікае, што можна яшчэ захаваць. Знішчана і так многае»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарнякеві Ціхан Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] h3wini5ev6wyza43swbqflkxewryvsj 0 146128 5159937 5106407 2026-07-01T10:54:20Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159937 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казлова}} {{пісьменнік}} '''Анка Упала''', сапраўднае імя '''Алена Уладзіміраўна Казлова''' (нар. {{ДН|14|3|1981}}, {{МН|Магілёў}}) — беларуская [[Пісьменнік|пісьменніца]], [[Перакладчык|перакладчыца]] з [[Англійская мова|англійскай]], [[Фінская мова|фінскай]] і [[Шведская мова|шведскай]] моў. == Біяграфія == Скончыла факультэт замежных моў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 2013—2018 гадах каардынатарка Школы маладога пісьменніка пры [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзе беларускіх пісьменнікаў]]. З 2019 года з’яўляецца галоўнай рэдактаркай выдавецтва «[[Пфляўмбаўм (выдавецтва)|Пфляўмбаўм]]». == Творчасць == Аўтарка кнігі кароткай прозы і вершаў «''Дрэва энталіпт''» (2012, выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]»)<ref>[https://lit-bel.org/friends/k/Kazlova-Alena-Uladzmrana-Anka-Upala-Anka-Upala-2813/ СБП, Анка Упала, Anka Upala] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226072435/https://lit-bel.org/friends/k/Kazlova-Alena-Uladzmrana-Anka-Upala-Anka-Upala-2813/ |date=26 лютага 2021 }}</ref><ref>[https://lit-bel.org/library/elektronnyya-knigi/Anka-Upala-Dreva-entalpt-2875/ Анка Упала. Дрэва энталіпт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210123180732/https://lit-bel.org/library/elektronnyya-knigi/Anka-Upala-Dreva-entalpt-2875/ |date=23 студзеня 2021 }}</ref>, першай у серыі дэбютных кніг Саюза беларускіх пісьменнікаў «Пункт адліку», і аўтабіяграфічнага рамана «''На заснежаны востраў''» (2017, 2018, выдавецтва «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]») пра час, пражыты ў [[Швецыя|Швецыі]]<ref>{{Cite web |title=На заснежаны востраў |url=https://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/na_zasnezhany_vostrau/ |accessdate=12 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122021040/https://kniharnia.by/catalog/suchasnaya_proza/na_zasnezhany_vostrau/ |archivedate=22 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Як публіцыстка пісала ў асноўным на тэмы [[гендар]]у, мовы і жаночых праў, выступала з серыяй тэкстаў на [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]], асобнымі артыкуламі ў часопісе [[ПрайдзіСвет]] і на сайце budzma.by. Апавяданні, вершы і пераклады публікаваліся ў анталогіі «''Святая праўда і іншыя казкі''» (2009), магілёўскім перыядычным друку, літаратурных часопісах «Тэксты», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «Тэрмапілы», «[[ARCHE Пачатак|Arche]]», газеце «Літаратурная Беларусь», шведскай анталогіі перакладаў сучаснай беларускай літаратуры «''Беларусь — літаратурнае падарожжа''» (Стакгольм, 2011). Пасля публікацыі папяровага выдання рамана «На заснежаны востраў» на кнігу выйшла рэцэнзія [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інгі-Ліны Ліндквіст]] у найбуйнейшай газеце Скандынавіі «Афтонбладэт»<ref>[https://www.aftonbladet.se/kultur/a/gPRJ61/sverige-far-nytt-liv--pa-belarusiska Sverige får nytt liv — på belarusiska]</ref>. У рэцэнзіі гаворыцца:<blockquote>«Усё робіцца свежым, быццам паніклыя цюльпаны ў ледзяной вадзе. Прыгарады, электрычкі, пешаходныя вуліцы апісаныя з інтэнсіўнасцю і меланхоліяй беларускай мовы, якой рэдка выпадае магчымасць выявіць усю сваю магутнасць». «Анка Упала закранае тэмы, якія прыцягваюць маладых чытачоў: міграцыя, выклікі глабальнага свету, фемінізм і пошук ідэнтычнасці ў іншай краіне».</blockquote> == Кнігі == * «Раз на дваццаць пяць тысяч гадоў» ''аповесць'', 2025, выдавецтва «Alena Kazlova»; 2024 * «На заснежаны востраў» ''аўтабіяграфічны раман'', 2018, выдавецтва «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]»; 2017, kniharnia.by * «Дрэва энталіпт» ''зборнік кароткай прозы і вершаў'', 2012, выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» == Пераклады == * Лінэ Нагель Ільвісокер «Мой свет растае. Жыццё з кліматычным зменамі на Шпіцбергене», «Пфляўмбаўм», 2023, п''ераклад з нованарвежскай'' * [[Астрыд Ліндгрэн]] «Піпі Доўгая Панчоха ў Ціхім акіяне», «Папуры», 2021, п''ераклад са шведскай'' * [[Астрыд Ліндгрэн]] «Піпі Доўгая Панчоха падымаецца на борт», «Папуры», 2020, ''пераклад са шведскай'' * [[Астрыд Ліндгрэн]] «Піпі Доўгая Панчоха», «Папуры», 2020, ''пераклад са шведскай'' * [[Сціна Джэксан]], «Срэбная дарога», «Янушкевіч», 2020, ''пераклад са шведскай'' * [[Ціма Парвела]], «Эла і сябры 2», «Мастацкая літаратура», 2019, ''пераклад з фінскай'' * [[Ціма Парвела]], «Эла і сябры», «Мастацкая літаратура», 2017, ''пераклад з фінскай'' * [[Артур Конан Дойл]], апавяданні «Срэбны месяц», «Глорыя Скот» для кнігі «Нататкі пра Шэрлака Холмса», «Кнігазбор», 2015, п''ераклад з англійскай'' * [[Артур Конан Дойл]], апавяданні «Саюз рудых», «Чалавек з выкручанай губой» для кнігі «Прыгоды Шэрлака Холмса», «Кнігазбор», 2014, ''пераклад з англійскай'' * [[Сакі (пісьменнік)|Сакі]], «Адчыненае акно», апавяданне, для зборніка містычнага апавядання «Вусцішны пакой», «Кнігазбор», 2013, ''пераклад з англійскай'' Са [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] пераклала на трасянку<ref>[http://prajdzisvet.org/texts/prose/rech-mjaleshk%D1%96-kashtaljana-smalenskaga-na-zasjadan%D1%96%D1%96-prav%D1%96tselstva-u-varshave-u-1589-gadu.html Рэч Мялешкі, кашталяна Смаленскага, на засяданіі правіцельства ў Варшаве ў 1589 гаду]</ref> «[[Прамова Мялешкі|Прамову Мялешкі]]». == Узнагароды == * Пераможца літаратурнага Конкурсу імя Данііла Хармса (Санкт-Пецярбург, 2007), * Фіналістка [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|конкурсу маладых літаратараў імя Карласа Шэрмана]] (Мінск, 2009), * Дыпламантка (шорт-ліст) прэміі «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя Максіма Багдановіча ў намінацыі «Проза» (2011) за часопісную публікацыю і (2018) у намінацыі «Пераклад» за пераклад з фінскай мовы кнігі для дзяцей [[Ціма Парвела|Цімы Парвелы]] «Эла і сябры» (2017, выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]»). * Раман «На заснежаны востраў» увайшоў у шорт-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэміі Гедройця]] (2018). * У пісьменніцкім галасаванні «Кніга году» (2018) кніга заняла трэцяе месца. * Стыпендыятка фонду культуры Artica Svalbard (Шпіцберген), 2019, намінавана як пісьменніца нарвежскім ПЭН-цэнтрам<ref>[https://articasvalbard.no/resident/alena-kazlova/ articasvalbard.no] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200112111211/https://articasvalbard.no/resident/alena-kazlova/ |date=12 студзеня 2020 }}</ref>. * Аповесць «Раз на дваццаць пяць тысяч гадоў» увайшла ў шорт-ліст прэміі Гедройця ў 2024 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.info/roznaje/hranichnaja-shchyrasci-i-bjesstaronni-realizm-maryja-lapo-pra-apovjesc-anki-upaly.html Гранічная шчырасць і бесстаронні рэалізм — Марыя Лапо пра аповесць Анкі Упалы] * [https://nashaniva.com/362740 «Цяпер такія кнігі чытаеш з пэўным здзіўленнем». Беларускі аўтафікшн у скандынаўскіх дэкарацыях] * [https://novychas.online/kultura/raz-na-dvaccac-pjac-tysjaczau-hadou «Раз на дваццаць пяць тысячаў гадоў»] * [https://www.youtube.com/watch?v=TDMkOkbi2wA Анка Упала на Еўрарадыё — эфір з фіналісткай прэміі Гедройця] * [https://www.svaboda.org/a/29334755.html Бязьвіз для адзіноты. Наста Грышчук пра кнігу Анкі Ўпалы «На засьнежаны востраў»] * [http://zviazda.by/be/news/20181216/1544990593-my-use-adno-vozera?fbclid=IwAR2dcJOdOpPhnF8TUSbrcBINaIxJ_phKH3_C5_Kn9MBUYv5T3ZqT-6s2KTI Мы ўсе — адно возера] * [https://www.svaboda.org/a/29273310.html Чытачка Ўпала: У культурным жыцьці вецер магутна дзьме аўтару ў сьпіну і аўтарцы ў твар] * [http://budzma.by/news/anka-upala-i-wcyoki-na-zasnyezhany-vostraw.html Анка Упала і ўцёкі на заснежаны востраў] * [https://nn.by/?c=ar&i=205747&lang=ru «На заснежаны востраў»: кніга як танга] * [http://journalby.com/news/na-zasnezhany-vostrau-puteshestvie-v-mir-drugih-i-samoy-sebya-1140 «На заснежаны востраў». Путешествие в мир других и самой себя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181023053626/http://journalby.com/news/na-zasnezhany-vostrau-puteshestvie-v-mir-drugih-i-samoy-sebya-1140 |date=23 кастрычніка 2018 }} * [https://nn.by/?c=ar&i=209368 «На заснежаны востраў»: нічога лішняга, нічога фальшывага, нічога надрыўнага, нічога велічнага да разрыву аорты] * [https://soundcloud.com/litara_au/anka-upala-dyyalog-pra-kulturu-20190311 Анка Упала ў перадачы «Дыялогі пра культуру», вядучая: Наталля Сіротка] [https://soundcloud.com/litara_au/anka-upala-dyyalog-pra-kulturu-z-syargeem-pukstam-kanal-kultura-belaruskaga-radyyo-20092018 Анка Упала «Дыялогі] <time datetime="2019-03-13T14:02:26.000Z" class="relativeTime" title="Posted on 13 March 2019"><span aria-hidden="true"></span></time>[https://soundcloud.com/litara_au/anka-upala-dyyalog-pra-kulturu-z-syargeem-pukstam-kanal-kultura-belaruskaga-radyyo-20092018 пра культуру» з Сяргеем Пукстам. Канал «Культура» Беларускага радыё] * [http://litradio.by/179-anka-upala.html/ Старонка на Літаратурным радыё] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714225527/http://litradio.by/179-anka-upala.html/ |date=14 ліпеня 2014 }} * [https://www.aftonbladet.se/kultur/a/gPRJ61/sverige-far-nytt-liv--pa-belarusiska Sverige får nytt liv — på belarusiska] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Упала Анка}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на англійскую мову]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі]] 0bmdy2ipsal8dig87rxzclpvg1soiuf 0 146386 5159884 1424042 2026-07-01T08:17:39Z M.L.Bot 261 Выдалена перасылка на [[Ігар Аляксандравіч Логвінаў]] 5159884 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Вядомыя асобы ==</noinclude> * [[Ігар Аляксандравіч Логвінаў]] (нар. 1983) — беларускі футбаліст і трэнер. * [[Ігар Пятровіч Логвінаў]] (нар. 1967) — беларускі выдавец і культурны дзеяч. <noinclude>{{Спіс цёзак-цёзак}}</noinclude> 0czirbra5pygalk31extv3fgrws5c8l 0 148146 5159905 5012501 2026-07-01T08:41:28Z Ellis Novak 30436 /* 2020-я */ 5159905 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Прэмія Вольфа''' ў галіне медыцыны прысуджаецца адзін раз у год Фондам Вольфа ({{lang-en|Wolf Foundation}}) у [[Ізраіль|Ізраілі]]. Гэта адна з шасці [[прэмія Вольфа|прэмій Вольфа]], створаных Фондам, якая ўручаецца з [[1978]] года. Прэміі Вольфа лічыцца трэцяй самай прэстыжнай ўзнагародай ў галіне медыцыны пасля [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] і [[прэмія Ласкера|прэміі Ласкера]]. == Спіс лаўрэатаў<ref>[http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&page=winners&name=&prize=3016&year=&field=3006 Wolf Prize Recipients in Medicine]</ref> == === 1970-я === {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccc" ! style="width:7%" |Год ! style="width:20%" | Імя ! style="width:18%" | Краіна ! Абгрунтаванне |- |rowspan=3| 1978 | [[Джордж Снел]] | {{USA}} | для адкрыццё [[Антыгены|антыгенаў]] Н-2, якія кадуюць асноўныя антыгены трансплантацыі і пачатак імуннага адказу {{oq||for discovery of H-2 antigens, which codes for major transplantation antigens and the onset of the immune response.}} |- | [[Жан Дасэ]] | {{FRA}} | за адкрыццё сістэмы HL-A, галоўнага комплексу [[гістасумяшчальнасць|гістасумяшчальнасці]] ў чалавека і яе першапачатковай ролі ў [[Трансплантацыя|трансплантацыі]] органаў {{oq||for discovering the HL-A system, the major histocompatibility complex in man and its primordial role in organ transplantation.}} |- | [[Ён ван Руд]] | {{NED}} | за ўклад у разуменне складанасці сістэмы HL-A у чалавека і яе наступстваў у [[Трансплантацыя|трансплантацыі]] і ў хваробах {{oq||for his contribution to the understanding of the complexity of the HL-A system in man and its implications in transplantation and in disease.}} |- |rowspan=3| 1979 | [[Роджэр Сперы]] | {{USA}} | за яго даследаванні па функцыянальнай дыферэнцыяцыі правага і левага паўшар’яў [[Галаўны мозг|галаўнога мозгу]] {{oq||for his studies on the functional differentiation of the right and left hemispheres of the brain.}} |- | [[Арвід Карлсан]] | {{SWE}} | за яго працы, якія ўсталявалі ролю [[дафамін]]а ў якасці [[нейрамедыятар]]а {{oq||for his work which established the role of dopamine as a neurotransmitter.}} |- | [[Алег Гарнікевіч]] | {{AUT}} | за адкрыццё новага падыходу ў барацьбе з [[Хвароба Паркінсона|хваробай Паркінсана]] з дапамогай левадопы {{oq||for opening a new approach in the control of Parkinson’s disease by L-Dopa.}} |- | 1980 | [[Сезар Мільштэйн]] <br /> [[Леа Закс]] <br /> [[Джэймс Лірмант Гованс|Джэймс Гованс]] | {{ARG}} / {{GBR}}; <br /> {{ISR}}; <br /> {{GBR}} | за іх уклад у веданне функцый і дысфункцый клетак арганізма шляхам даследаванняў імуналагічнай ролі [[лімфацыты|лімфацытаў]], выпрацоўкі спецыфічных [[антыцела]]ў і высвятлення механізмаў кантролю і дыферэнцыяцыі нармальных і ракавых клетак {{oq||for their contributions to knowledge of the function and dysfunction of the body cells through their studies on the immunological role of the lymphocytes, the development of specific antibodies and the elucidation of mechanisms governing the control and differentiation of normal and cancer cells.}} |} === 1980-я === {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccc" ! style="width:7%" |Год ! style="width:20%" | Імя ! style="width:18%" | Краіна ! Абгрунтаванне |- | rowspan=2| 1981 | [[Барбара Мак-Клінтак]] | {{USA}} | за вобразны і важны ўнёсак у наша разуменне паводзін і функцый структуры [[храмасома|храмасом]], а таксама за ідэнтыфікацыю і апісанне транспазіруемых генетычных (мабільных) элементаў.{{oq||for her imaginative and important contributions to our understanding of chromosome structure behaviour and function, and for her identification and description of transposable genetic (mobile) elements.}} |- | [[Стэнлі Норман Коэн]] | {{USA}} | за яго канцэпцыі, якія ляжаць у аснове [[генная інжынерыя|геннай інжынерыі]]; за пабудову біялагічна функцыянальнай гібрыднай [[плазміды]] і за дасягненне фактычнай экспрэсіі чужароднага гена, імплантаванага ў ''[[Кішачная палачка|E. coli]]'' метадам рэкамбінантнай ДНК. {{oq||for his concepts underlying genetic engineering; for constructing a biologically functional hybrid plasmid, and for achieving actual expression of a foreign gene implanted in E. coli by the recombinant DNA method.}} |- | rowspan=3| 1982 | [[Жан-П’ер Шанжэ]] | {{FRA}} | за вылучэнне, ачыстку і характарыстыку рэцэптараў {{нп3|Ацэтылхалін|ацэтылхаліну|ru|Ацетилхолин}}. {{oq||for the isolation, purification and characterization of the acetylcholine receptor.}} |- | [[Саламон Снайдэр]] | {{USA}} | за распрацоўку спосабаў пазначэння рэцэптараў [[нейрамедыятар]]аў, якія забяспечваюць інструменты для апісання іх уласцівасцяў. {{oq||for the development of the ways to label neurotransmitter receptors which provide tools to describe their properties.}} |- | [[Джэймс Уайт Блэк]] | {{GBR}} | за распрацоўку агентаў, якія блакуюць бэта-[[адрэнарэцэптары]] і [[гістамін]]авыя рэцэптары {{oq||for developing agents which block beta adrenergic and histamine receptors.}} |- | 1983/4 || ''Не прысуджалася'' || || |- | 1984/5 | [[Дональд Штайнер]] | {{USA}} | за адкрыцці ў галіне [[біясінтэз]]у і перапрацоўкі [[інсулін]]у, якія мелі глыбокае значэнне для базавай біялогіі і клінічнай медыцыны. {{oq||for his discoveries concerning the bio-synthesis and processing of insulin which have had profound implications for basic biology and clinical medicine.}} |- | 1986 | [[Асаму Хаяісі]] | {{JPN}} | за адкрыццё [[фермент]]аў [[оксігеназы]] і высвятленне іх структуры і біялагічнага значэння. {{oq||for his discovery of the oxygenase enzymes and elucidation of their structure and biological importance.}} |- | 1987 | [[Педра Куатрэкасас]] <br /> [[Меір Вільчэк]] | {{USA}} <br /> {{ISR}} | за вынаходніцтва і развіццё {{нп3|Афінная храматаграфія|афіннай храматаграфіі|ru|Аффинная хроматография}} і яе выкарыстанне ў біямедыцынскіх навуках. {{oq||for the invention and development of affinity chromatography and its applications to biomedical sciences.}} |- | 1988 | [[Генры Хэрс]] <br /> [[Элізабет Нойфельд]] | {{BEL}} <br /> {{USA}} | за біяхімічнае высвятленне {{нп3|Лізасомныя захворванні назапашвання|лізасомных захворванняў назапашвання|ru|Лизосомные болезни накопления}} і выніковага ўкладу ў [[біялогія|біялогію]], [[паталогія|паталогію]], {{нп3|Прэнатальная дыягностыка|прэнатальную дыягностыку|ru|Пренатальная диагностика}} і [[тэрапія|тэрапію]]. {{oq||for the biochemical elucidation of lysosomal storage diseases and the resulting contributions to biology, pathology, prenatal diagnosis and therapeutics.}} |- | rowspan=2| 1989 | [[Джон Гёрдан]] | {{GBR}} | за ўвядзенне яйкаклеткі ксенопуса ў [[малекулярная біялогія|малекулярную біялогію]] і дэманстрацыю таго, што ядро дыферэнцыраванай клеткі і яйкаклеткі адрозніваюцца па экспрэсіі, але не па змесце генетычнага матэрыялу. {{oq||for his introduction of the xenopus oocyte into molecular biology and his demonstration that the nucleus of a differentiated cell and of the egg differ in expression but not in the content of genetic material.}} |- | [[Эдвард Льюіс]] | {{USA}} | за дэманстрацыю і даследаванне генетычнага кантролю развіцця сегментаў цела {{нп3|Гамеазісныя гены|гамеазіснымі генамі|ru|Гомеозисные гены}}. {{oq||for his demonstration and exploration of the genetic control of the development of body segments by homeotic genes.}} |- | 1990 | [[Маклін Мак-Карці]] | {{USA}} | за ўдзел у дэманстрацыі таго, што трансфармацыйны фактар у бактэрый абумоўлены [[Дэзоксірыбануклеінавая кіслата|дэзоксірыбануклеінавай кіслатой]] (ДНК) і адкрыццём таго, што генетычны матэрыял складаецца з ДНК. {{oq||for his part in the demonstration that the transforming factor in bacteria is due to deoxyribonucleic acid (DNA) and the concomitant discovery that the genetic material is composed of DNA.}} |} === 1990-я === {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccc" ! style="width:7%" |Год ! style="width:20%" | Імя ! style="width:18%" | Краіна ! Абгрунтаванне |- | 1991 | [[Сеймур Бензер]] | {{USA}} | за стварэнне новай вобласці малекулярнай {{нп3|нейрагенетыка|нейрагенетыкі|en|Neurogenetics}} сваімі піянерскімі даследаваннямі па выкрыццю [[нервовая сістэма|нервовай сістэмы]] і паводзін з дапамогай генных [[мутацыя|мутацый]]. {{oq||for having generated a new field of molecular neurogenetics by his pioneering research on the dissection of the nervous system and behavior by gene mutations.}} |- | 1992 | [[Джуда Фолкман]] | {{USA}} | за яго адкрыцці, якія паклалі пачатак канцэпцыі і развілі сферу даследаванняў {{нп3|Ангіягенез|ангіягенезу|ru|Ангиогенез}}. {{oq||for his discoveries which originated the concept and developed the field of angiogenesis research.}} |- | 1993 || ''Не прысуджалася'' || || |- | 1994/5 | [[Майкл Берыдж]] <br /> [[Ясутомі Нісідзука]] | {{GBR}} <br /> {{JPN}} | за іх адкрыцці, якія тычацца трансмембраннай {{нп3|Перадача сігнала (біялогія)|перадачы сігналаў|ru|Передача сигнала (биология)}} з удзелам {{нп3|Фасфаліпіды|фасфаліпідаў|ru|Фосфолипиды}} і [[кальцый|кальцыя]]. {{oq||for their discoveries concerning cellular transmembrane signalling involving phospholipids and calcium.}} |- | 1995/6 | [[Стэнлі Бен Прузінер]] | {{USA}} | за адкрыццё [[прыёны|прыёнаў]], новага класа [[патаген]]аў, якія выклікаюць важнае [[Нейрадэгенератыўныя захворванні|нейрадэгенератыўнае захворванне]], выклікаючы змены ў структуры [[бялкі|бялку]]. {{oq||for discovering prions, a new class of pathogens that cause important neurodegenerative disease by inducing changes in protein structure.}} |- | 1997 | [[Мэры Фрэнсіс Лаян]] | {{GBR}} | за яе гіпотэзу адносна выпадковай {{нп3|Інактывацыя X-храмасомы|інактывацыі|ru|Инактивация X-хромосомы}} [[X-храмасома|Х-храмасом]] у [[Млекакормячыя|млекакормячых]]. {{oq||for her hypothesis concerning the random inactivation of X-chromosomes in mammals.}} |- | 1998 | [[Міхаэль Села]] <br /> [[Рут Арнан]] | {{ISR}} <br /> {{ISR}} | за іх асноўныя адкрыцці ў галіне [[імуналогія|імуналогіі]]. {{oq||for their major discoveries in the field of immunology.}} |- | 1999 | [[Эрык Кэндэл]] | {{USA}} | для высвятлення арганізмавых, клеткавых і малекулярных механізмаў, дзякуючы якім {{нп3|кароткачасовая памяць||ru|Кратковременная память}} ператвараецца ў доўгатэрміновую форму. {{oq||for the elucidation of the organismic, cellular and molecular mechanisms whereby short-term memory is converted to a long-term form.}} |- | 2000 || ''Не прысуджалася'' || || |} === 2000-я === {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccc" ! style="width:7%" |Год ! style="width:20%" | Імя ! style="width:18%" | Краіна ! Абгрунтаванне |- | 2001 | [[Аўрам Гершко]] <br /> [[Аляксандр Якаўлевіч Варшаўскі|Аляксандр Варшаўскі]] | {{ISR}}; <br /> {{RUS}} / {{USA}} | за адкрыццё {{нп3|убіквітын|ўбіквітынавай|ru|Убиквитин}} сістэмы ўнутрыклеткавай дэградацыі бялку і найважнейшых функцый гэтай сістэмы ў клеткавай рэгуляцыі. {{oq||for the discovery of the ubiquitin system of intracellular protein degradation and the crucial functions of this system in cellular regulation.}} |- | rowspan=2| 2002/3 | [[Ральф Брынстэр]] | {{USA}} | за распрацоўку працэдур для маніпулявання яйкаклеткамі і эмбрыёнамі мышэй, што зрабіў магчымым {{нп3|Дастаўка генаў|трансгенез|ru|Доставка генов}} і яго прымяненне ў мышэй. {{oq||for the development of procedures to manipulate mouse ova and embryos, which has enabled transgenesis and its applications in mice.}} |- | [[Марыа Капекі]] <br /> [[Олівер Сміціс]] | {{ITA}} / {{USA}}; <br /> {{GBR}} / {{USA}} | за ўклад у распрацоўку метада {{нп3|нацэльванне на гены|нацэльвання на гены|en|Gene targeting}}, што дазваляе высветліць функцыі генаў у мышэй. {{oq||for their contribution to the development of gene-targeting, enabling elucidation of gene function in mice.}} |- | rowspan=2| 2004 | [[Роберт Вайнберг]] | {{USA}} | за яго адкрыццё, што {{нп3|злаякасныя клеткі|ракавыя клеткі|en|Cancer cell}}, уключаючы пухлінавыя клеткі чалавека, нясуць саматычна мутаваныя гены-{{нп3|Анкаген|анкагены|ru|Онкоген}}, якія дзейнічаюць, каб стымуляваць іх злаякасную праліферацыі. {{oq||for his discovery that cancer cells including human tumor cells, carry somatically mutated genes-oncogenes that operate to drive their malignant proliferation.}} |- | [[Роджэр Цьсен]] | {{USA}} | за яго асноўны ўклад у распрацоўку і біялагічнае прымяненне новых [[флуарэсцэнцыя|флуарэсцэнтных]] і фоталабільных малекул для аналізу і парушэння перадачы сігналу клеткі. {{oq||for his seminal contribution to the design and biological application of novel fluorescent and photolabile molecules to analyze and perturb cell signal transduction.}} |- | rowspan=3| 2005 | [[Аляксандр Лявіцкі]] | {{ISR}} | за наватарскую тэрапію {{нп3|Перадача сігнала (біялогія)|сігнальнай трансдукцыі|ru|Передача сигнала (биология)}} і за распрацоўку {{нп3|Інгібітар тыразінкіназы|інгібітараў тыразінкіназы|en|Tyrosine kinase inhibitor}} ў якасці эфектыўных агентаў супраць [[Злаякасная пухліна|злаякасных пухлін]] і шэрагу іншых захворванняў. {{oq||for pioneering signal transduction therapy and for developing tyrosine kinase inhibitors as effective agents against cancer and a range of other diseases.}} |- | [[Энтані Хантэр]] | {{GBR}} / {{USA}} | за адкрыццё {{нп3|Пратэінкіназы|пратэінкіназ|ru|Протеинкиназы}}, фасфаралюючыя тыразінавыя рэшткі ў [[бялкі|бялках]], крытычна важных для рэгуляцыі шырокага спектру клеткавых падзей, уключаючы злаякасную трансфармацыю. {{oq||for the discovery of protein kinases that phosphorylate tyrosine residues in proteins, critical for the regulation of a wide variety of cellular events, including malignant transformation.}} |- | [[Энтані Джэймс Поўсан]] | {{GBR}} / {{CAN}} | за яго адкрыццё бялковых даменаў, неабходных для пасярэдніцтва бялковых узаемадзеянняў у клеткавых сігнальных шляхах, а таксама за тое, што гэтае даследаванне дало ўяўленне аб раку. {{oq||for his discovery of protein domains essential for mediating protein-protein interactions in cellular signaling pathways, and the insights this research has provided into cancer.}} |- | 2006/7 || ''Не прысуджалася'' || || |- | 2008 | [[Хаім Сідар]] <br /> [[Аарон Разін]] | {{USA}} <br /> {{ISR}} | за іх фундаментальны ўклад у наша разуменне ролі {{нп3|меціліраванне ДНК|меціліравання ДНК|ru|Метилирование ДНК}} у кантролі {{нп3|Экспрэсія генаў|экспрэсіі генаў|ru|Экспрессия генов}}. {{oq||for their fundamental contributions to our understanding of the role of DNA methylation in the control of gene expression.}} |- | 2009 || ''Не прысуджалася'' || || |- | 2010 | [[Аксель Ульрых]] | {{GER}} | за наватарскія даследаванні [[злаякасная пухліна|рака]], якія прывялі да распрацоўкі новых лекаў. {{oq||for groundbreaking cancer research that has led to development of new drugs.}} |} === 2010-я === {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccc" ! style="width:7%" |Год ! style="width:20%" | Імя ! style="width:18%" | Краіна ! Абгрунтаванне |- | 2011 | [[Сін’я Яманака]] <br /> [[Рудольф Еніш]] | {{JAP}}; <br /> {{GER}} / {{USA}} | за стварэнне індукаваных плюрыпатэнтных [[ствалавыя клеткі|ствалавых клетак]] (iPS-клетак) з клетак скуры (SY) і дэманстрацыі таго, што клеткі iPS могуць быць выкарыстаны для лячэння [[генетычныя захворванні|генетычных захворванняў]] у [[млекакормячыя|млекакормячых]], усталёўваючы такім чынам іх тэрапеўтычны патэнцыял (RJ). {{oq||for the generation of induced pluripotent stem cells (iPS cells) from skin cells (SY) and demonstration that iPS cells can be used to cure genetic disease in a mammal, thus establishing their therapeutic potential (RJ).}} |- | 2012 | [[Рональд Марк Эванс]] | {{USA}} | за адкрыццё звышсямейства генаў, якія кадуюць {{нп3|ядзерныя рэцэптары||ru|Ядерные рецепторы}} і высвятляюць механізм дзеяння гэтага класа рэцэптараў. {{oq||for his discovery of the gene super-family encoding nuclear receptors and elucidating the mechanism of action of this class of receptors.}} |- | 2013 || ''Не прысуджалася'' || || |- | rowspan=2| 2014 | [[Нахум Зоненберг]] | {{ISR}} / {{CAN}} | за адкрыццё [[бялкі|бялкоў]], якія кантралююць механізм экспрэсіі бялкоў і іх працу. {{oq||for his discovery of the proteins that control the protein expression mechanism and their operation.}} |- | [[Гэры Раўкан]] <br /> [[Віктар Эмбрас]] | {{USA}}; <br /> {{USA}} | за адкрыццё малекул {{нп3|мікраРНК||ru|МикроРНК}}, якія граюць ключавую ролю ў кантролі [[экспрэсія генаў|экспрэсіі генаў]] у натуральных працэсах і развіцці захворванняў. {{oq||for the discovery of the micro-RNA molecules that play a key role in controlling gene expression in natural processes and disease development.}} |- |rowspan=2| 2015 | [[Джон Каплер]]<br /> [[Філіпа Марак]] | {{USA}}; <br /> {{USA}} | rowspan=2| за вялікі ўклад у разуменне ключавых [[антыгены|антыген]]-спецыфічных малекул, {{нп3|Т-клеткавы рэцэптар|рэцэптараў Т-клетак|ru|Т-клеточный рецептор}} для [[антыген]]аў і [[антыцелы|антыцелаў]] і таго, як гэтыя малекулы ўдзельнічаюць у імунным распазнанні і эфекторнай функцыі. {{oq||for major contributions to the understanding of the key antigen-specific molecules, the T cell receptor for antigen and antibodies and how these molecules participate in immune recognition and effector function.}} |- | [[Джэфры Раветч]] | {{USA}} |- | rowspan=2| 2016 | [[Карл Рональд Кан]] | {{USA}} | за наватарскія даследаванні па вызначэнні сігналаў [[інсулін]]у і яго зменаў пры захворванні. {{oq||for pioneering studies defining insulin signaling and its alterations in disease.}} |- | [[Льюіс Кэнтлі]] | {{USA}} | за адкрыццё {{нп3|Фосфаіназітыд-3-кіназа|фосфаіназітыд-3-кіназы|ru|Фосфоинозитид-3-киназа}} і яе ролі ў [[фізіялогія|фізіялогіі]] і захворваннях. {{oq||for discovery of phosphoinositide- 3 kinases and their roles in physiology and disease.}} |- | 2017 | [[Джэймс Элісан]] | {{USA}} | за рэвалюцыю ў лячэнні [[злаякасная пухліна|рака]] дзякуючы адкрыццю бар’ера імуннага кантролю. {{oq||for a revolution in cancer treatment due to the discovery of the immune control barrier.}} |- | 2018 || ''Не прысуджалася'' || || |- | 2019 | [[Джэфры Фрыдман]] | {{USA}} | за адкрыццё {{нп3|Лептын|лептыну|ru|Лептин}} і цалкам новай эндакрыннай сістэмы, якая кантралюе масу цела (і многія іншыя працэсы).<ref>[http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&page=winners&cs=967&langpage=eng&highlight=friedman Wolf Prize 2019 - Medicine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190330143354/http://www.wolffund.org.il/index.php?dir=site&page=winners&cs=967&langpage=eng&highlight=friedman |date=30 сакавіка 2019 }}</ref> {{oq||for the discovery of Leptin and the entirely new endocrine system controlling body weight (and many other processes).}} |- | rowspan=2| 2020 | [[Эманюэль Шарпанцье]] | {{FRA}} | за расшыфроўку і перапрафілявання бактэрыяльнай імуннай сістэмы CRISPR/{{нп3|Cas9||ru|Cas9}} для рэдагавання [[геном]]у. {{oq||for deciphering and repurposing the bacterial CRISPR/Cas9 immune system for genome editing.}} |- | [[Джэніфер Даўдна]] | {{USA}} | за выяўленне рэвалюцыйнага механізму бактэрыяльнага імунітэту з дапамогай РНК-кіраванага рэдагавання [[геном]]у.<ref>[https://wolffund.org.il/the-wolf-prize/#Laureates Wolf Prize 2020 - Medicine]</ref> {{oq||for revealing the medicine-revolutionizing mechanism of bacterial immunity via RNA-guided genome editing.}} |} === 2020-я === {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccc" ! style="width:7%" |Год ! style="width:20%" | Імя ! style="width:18%" | Краіна ! Абгрунтаванне |- | rowspan="3" |2021 |[[Джаан Стэйц]] |{{USA}} |за яе шматлікія фундаментальныя ўклады ў галіне біялогіі [[РНК]].<ref>{{Cite web|title=Wolf Prize in medicine goes to RNA researchers whose work enabled development of COVID-19 vaccines|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-wolf-prize-in-medicine-goes-to-rna-researchers-who-paved-way-for-covid-19-vaccines-1.9524743|access-date=2021-02-09|website=Haaretz.com|language=en}}</ref> {{oq||for her many fundamental contributions to the field of RNA biology.}} |- |[[Лін Макуат]] |{{USA}} |за адкрыццё механізму, які знішчае мутантную {{нп3|Матрычная РНК|матрычную РНК|ru|Матричная РНК}} у клетках, [[Нонсэнс-апасродкаваны распад|нонсэнс-апасродкаваны распад мРНК]].<ref>{{Cite web|title=Wolf Prize in medicine goes to RNA researchers whose work enabled development of COVID-19 vaccines|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-wolf-prize-in-medicine-goes-to-rna-researchers-who-paved-way-for-covid-19-vaccines-1.9524743|access-date=2021-02-09|website=Haaretz.com|language=en}}</ref> {{oq||for discovering a mechanism that destroys mutant messenger RNA in cells, nonsense-mediated mRNA decay.}} |- |[[Адрыян Крайнер]] |{{URU}} / {{USA}} |за яго фундаментальныя механістычныя адкрыцці ў галіне {{нп3|Сплайсінг|сплайсінга РНК|ru|Сплайсинг}}, якія прывялі да першага ў свеце лячэння {{нп3|спінальная мышачная атрафія|спінальнай мышачнай атрафіі|ru|Спинальная мышечная атрофия}} (СМА).<ref>{{Cite web|title=Wolf Prize in medicine goes to RNA researchers whose work enabled development of COVID-19 vaccines|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-wolf-prize-in-medicine-goes-to-rna-researchers-who-paved-way-for-covid-19-vaccines-1.9524743|access-date=2021-02-09|website=Haaretz.com|language=en}}</ref> {{oq||for his fundamental mechanistic discoveries on RNA splicing leading to a world’s first treatment for spinal muscular atrophy (SMA).}} |- | 2022 || ''Не прысуджалася'' || || |- | 2023 |[[Дэніел Дракер|Дэніел Дж. Дракер]] |{{CAN}} |за наватарскую працу па высвятленні механізмаў і тэрапеўтычнага патэнцыялу энтэраэндакрынных гармонаў.<ref>{{Cite web |url=https://wolffund.org.il/2023/02/07/daniel-joshua-drucker/ |title=Wolf Prize 2023 |access-date=17 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207155330/https://wolffund.org.il/2023/02/07/daniel-joshua-drucker/ |archivedate=7 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>{{oq||for pioneering work in elucidating the mechanisms and therapeutic potential of enteroendocrine hormones.}} |- | 2024 |[[Батонд Роска]]<br /> [[Жазэ-Ален Сахель]] |{{HUN}} / {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}}<br />{{FRA}} / {{USA}} |за захаванне і аднаўленне [[зрок]]у сляпым людзям з выкарыстаннем [[оптагенетыка|оптагенетыкі]].<ref>[https://wolffund.org.il/the-wolf-prize/#Laureates Laureates 2024]</ref>{{oq||for sight-saving and vision restoration to blind people using optogenetics.}} |- |2025 |[[Памела Б’ёркман]] |{{USA}} |за распрацоўку інавацыйных стратэгій пераадолення [[вірус]]най абароны з дапамогай новых падыходаў, арыентаваных на [[антыцелы]].<ref>[https://wolffund.org.il/pamela-j-bjorkman/ Laureate 2025]</ref>{{oq||for pioneering innovative strategies to overcome viral defenses through novel antibody-focused approaches.}} |} {{зноскі}} {{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}} [[Катэгорыя:Прэмія Вольфа]] [[Катэгорыя:Прэміі па медыцыне]] 1g4nmgm5p725b2vqdfp3wmgcoeldxqd 0 148960 5159938 5062294 2026-07-01T10:54:27Z M.L.Bot 261 /* Кнігі */ clean up, перанесена: [[Логвінаў| → [[Логвінаў (выдавецтва)| з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159938 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Дзяні́с Васі́левіч Лісе́йчыкаў''' ({{ВД-П}}) — беларускі [[гісторык]] і [[Архіў|архівіст]]. [[Кандыдат навук|Кандыдат гістарычных навук]] (2009). == Біяграфія == Скончыў сярэднюю школу № 7 [[Баранавічы|Баранавіч]] у 1996 годзе, у 2001 годзе — [[гістарычны факультэт БДУ]], у 2002 годзе — магістратуру БДУ са ступенню магістра гуманітарных навук, у 2006 годзе — аспірантуру пры [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]]. У 2009 годзе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі абараніў дысертацыю на ступень кандыдата гістарычных навук<ref>Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святарства беларуска-літоўскіх зямель (1720—1839 гг.): дысертацыя на суісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук / Лісейчыкаў Дзяніс Васілевіч; ІГ НАНБ. — Мн.: [б. в.], 2008. — 283 с.</ref> (навуковы кіраўнік — кандыдат гістарычных навук [[Валянціна Васільеўна Яноўская|Валянціна Васілеўна Яноўская]]) па спецыяльнасці 07.00.02 «Айчынная гісторыя» (абаронена 15 красавіка 2009 года, зацверджана 4 лістапада 2009 года). З 2002 да красавіка 2022 года працаваў у [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі]], з 2009 — загадчык аддзела навуковага выкарыстання дакументаў і інфармацыі, у 2012—2022<ref name=":0">«Третий раздел — это источник эпохи русско-польской войны, хранящийся в НИАБ. В него входят как документы публичной власти (например, гетманские универсалы), так и частно-правовые акты, по большей части — судебные жалобы, дающие широкую картину ущерба, который терпели шляхетские маетности от военных действий. ''Раздел подготовлен […] под редакцией заместителя директора архива (до апреля 2022 г.) Д. В. Лисейчикова''»: Россия и белорусские земли в XVII — первой половине XVIII в.: сборник документов. — Т. II: 1654—1667 гг. / сост.: О. А. Курбатов, П. И. Прудовский, П. Л. Демьян; под ред. А. Н. Артизова, В. А. Аракчеева, О. Л. Воинова, В. И. Кураша, М. Д. Макарова, Ю. М. Эскина, А. В. Юрасова, М.: Древлехранилище, 2025. — С. 10.</ref> — намеснік дырэктара. З мая 2022 года навуковы супрацоўнік<ref>{{Cite web|url=https://aniv.fund/en/news/%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B0-%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_9049|title=В Минске состоялась выставка омофора первого Минского архиепископа Виктора (Садковского)|website=aniv.fund|access-date=2025-10-03}}</ref> ерэванскага офіса [[Фонд развіцця і падтрымкі армяназнаўчых даследаванняў «Аніў»|Фонду развіцця і падтрымкі армяназнаўчых даследаванняў «Аніў»]].<ref>{{Cite web|url=https://aniv.fund/en/search?q=%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%87%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2|title=FOUNDATION FOR DEVELOPMENT AND SUPPORT OF ARMENIAN STUDIES {{!}} ANIV|website=aniv.fund|access-date=2025-10-03}}</ref> == Навуковая дзейнасць == Кірункі даследаванняў: гісторыя ўніяцкай царквы XVI—XIX стагоддзяў, штодзённае жыццё парафіяльнага святарства, канфесійныя архівы Вялікага Княства Літоўскага, [[генеалогія]]. Сябра рэдакцыйнай калегіі зборніка «[[Архіварыус]]» (Мінск, 2012—2022), часопіса «Lehahayer»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://journals.akademicka.pl/lehahayer|title=Lehahayer|website=journals.akademicka.pl|access-date=2025-10-11}}</ref> (Кракаў, з 2024), навуковы рэдактар альманаха «Epitaphium: пахавальная культура народаў Вялікага Княства Літоўскага». З 2022 года бліжэй даследуе гісторыю армян на абшарах Вялікага Княства Літоўскага і агулам Рэчы Паспалітай. Вынікам гэтай працы ў прыватнасці была манаграфія «Маджарские. Армянский род в истории Беларуси» (разам з [[Яўген Станіслававіч Глінскі|Яўгенам Глінскім]], 2023), шэраг тэматычных публікацый і выстаў. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі|прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]] (2013, 2017, 2023), узнагароджаны [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|медалём Францішка Багушэвіча]] (2015){{sfn|Марозаў|2022}}, нагрудным знакам «[[Ганаровы архівіст Беларусі]]» (2016). == Бібліяграфія == === Кнігі === * [http://pawet.net/files/wizity.pdf Візіты ўніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.]: зборнік дакументаў / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: [[Логвінаў (выдавецтва)|І. П. Логвінаў]], 2009. — 270 с. * Витебская губерния: государственные, религиозные и общественные учреждения (1802—1917) — Мн.: [[Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы|БелНИИДАД]], 2009. — 524 с. (у суаўтарстве). * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=20881 Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг.] / Дзяніс Лісейчыкаў; [[Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Дэпартамент па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]], Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мн.: Медысонт, 2011. — 195 с. * Завещания униатских иерархов киевской митрополии XVII и XVIII вв. как пример религиозной культуры общества Речи Посполитой. — [[Люблін|Люблин]]: [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Издательство Люблинского католического университета Иоанна Павла II]], 2013. — 126 с. (у суаўтарстве). * {{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu:443/29468151/|аўтар=|загаловак=Святар у беларускім соцыуме: прасапаграфія ўніяцкага духавенства 1596–1839 гг.|год=2015|месца=Мінск|выдавецтва=Беларусь|старонак=719|isbn=978-985-01-1138-8}} * «Для лепшое твердости…»: пергаментныя дакументы перыяду Вялікага Княства Літоўскага з фондаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі (1391—1566 гг.) / уклад.: Я. С. Глінскі, А. А. Жлутка, Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: Беларусь, 2018. * Księga magistratu miasta Połocka z 1676 roku. Oprac. M. Makarau, D. Liseichykau, A. Latushkin. Red. T. Kempa. — Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2020. * Уніяцкія цэрквы Вялікага Княства Літоўскага XVII ст.: матэрыялы генеральных візітацый / уклад. Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: НГАБ, 2021. — 320 с. — (Святыні Вялікага Княства Літоўскага). * {{Кніга|аўтар=Лисейчиков Д. В., Глинский Е. С.|загаловак=Маджарские. Армянский род в истории Беларуси|адказны=Ред. Армен Чэхаян|год=2023|месца=Минск|выдавецтва=НИАБ — Фонд «АНИВ»|старонак=487|серыя=Серия «Армения — Беларусь»|isbn=978-985-90566-5-9}} === Удзел у калектыўных працах === * Гербоўнік беларускай шляхты. — Т. 2—8. — Мн.: 2007—2022. * Epitaphium: пахавальная культура народаў Вялікага Княства Літоўскага: зборнік артыкулаў / склад.: С. У. Грунтоў, Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: НГАБ, 2022. — 160 с. : іл. * Святий Йосафат Кунцевич: документы і дослідження (до 400-ліття мученицькоі смерті) / упоряд. Іван Альмес, Олег Дух. — Львів: Вид-во УКУ, 2024. — 528 с. (розділ 5 «Після Кунцевича: Актові документи Вітебського земського суду (1625—1636)»). * Россия и белорусские земли в XVII — первой половине XVIII в.: сборник документов. — Т. II: 1654—1667 гг. / сост.: О. А. Курбатов, П. И. Прудовский, П. Л. Демьян; под ред. А. Н. Артизова, В. А. Аракчеева, О. Л. Воинова, В. И. Кураша, М. Д. Макарова, Ю. М. Эскина, А. В. Юрасова. — М.: Древлехранилище, 2025. — 492 с. (Дзяніс Лісейчыкаў браў удзел у рэдагаванні 3-га раздзела<ref name=":0" />). * Стопка К., Земба А. Армяне в Польше; пер. с польск. А. Кожинова; науч. ред. Д. Лисейчиков, С. Захаркевич. — Ереван: Фонд «АНИВ», 2025. — 416 с. — (Спюрк, 1). === Выбраныя артыкулы === * Другія Саветы: Асаблівасці палітычнага жыцця Ляхавіччыны // Terra Historica. — Мн., 2002. — № 1. — С. 64—77. * Беларускамоўныя дакументы ў справаводстве ўніяцкай царквы першай трэці XIX ст. // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. — Вып. 3. — Мн.: НГАБ, 2005. — С. 66—73. * Візіты і інвентары ўніяцкіх храмаў Беларусі як крыніца па гісторыі штодзённасці (паводле матэрыялаў НГАБ) // [[Беларускі археаграфічны штогоднік]]. — Вып. 6. — Мн.: [[Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы|БелНДІДАС]], 2005. — С. 94—101. * Плябанская гаспадарка ўніяцкага святара ў Беларусі ў XVIII ст. // [[Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Весці Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі]]. Серыя гуманітарных навук. — № 5. — Ч. 2. — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]], 2005. — С. 44—46. * Бенефіцыяльныя сваяцкія кланы ўніяцкай царквы на Беларусі ў XVIII — першай трэці XIX стст. // Історія релігій в Україні. Науковий щорічник. — Львів: Логос, 2006. — С. 365—373. * Схаваныя ўніяцкія прыходы Пінскага павета канца XVIII — першай трэці XIX стст. // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. — Вып. 4 — Мн.: НГАБ, 2006. — С. 117—129. * Культ цудатворных абразоў і змаганне з рэшткамі народных вераванняў ва ўніяцкіх парафіях Беларусі XVIII — пач. XIX стст. // Історія релігій в Україні. Науковий щорічник. — [[Львоў|Львів]]: Логос, 2007. — С. 565—572. * Мінская гімназія і дзейнасць парафіяльнай школы ў мястэчку Божына Ігуменскага павета // Знакамітыя мінчане: матэрыялы беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 17 лістапада 2007 г.; materiały Białorusko-Polsiej konf. nauk., Mińsk, 17 listopada 2007 / рэдкал. [[Анатоль Фёдаравіч Вялікі|А. Ф. Вялікі]] [і інш.]; навук. рэд. А. Ф. Вялікі і З. Вініцкі. — Мн.: Выд. В. Хурсік, 2007. — С. 199—206. * Пратаколы генеральнай візітацыі ўніяцкіх цэркваў Кіеўска-Віленскай епархіі 1680—1682 гг. у фондах НГАБ // Rocznik Instytuty Europy Środkowo-Wschodniej; red. J. Kłoczowski, A. Gil. — Rok (5) 2007. — Lublin. — S. 123—138. * Фарміраванне кнігазбораў пры ўніяцкіх цэрквах Беларусі ў XVIII ст. // Научные труды Республиканского института высшей школы. Исторические и психолого-педагогические науки: сб. науч. ст. — Вып 4 (9). — Мн.: РИВШ, 2007. — С. 81—85. * Фрагмент асабістага архіва прафесара Полацкай духоўнай семінарыі Адама Тамковіда // Беларускі археаграфічны штогоднік. — Вып. 7. — Мн.: БелНДІДАС, 2007. — С. 140—150. * Метрычныя кнігі ўніяцкіх цэркваў Беларусі XVIII ст.: асаблівасці складання і захаванасці // Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі: гісторыя і сучаснасць. Матэрыялы юбілейнай навукова-практычнай канферэнцыі, прысвечанай 70-годдзю Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі. (Мінск, 8 ліпеня 2008 г.) — Мн.: НАРБ, 2008. — С. 94—101. * Фарміраванне сваяцкіх саюзаў сярод уніяцкага святарства беларуска-літоўскіх земляў у XVI—XIX ст. // Studia i materiały do dziejów chrześcijaństwa wschodniego w Rzeczypospolitej. — T. 5. — Studia z dziejów i tradycji metropolii kijowskiej XII—XIX wieku. — Red. A. Gil. — Lublin, 2009. — S. 121—136. * Мітрапаліт Іосіф Вельямін-Руцкі і яго тастамент // Асоба і час: Беларускі біяграфічны альманах / Укладальнік [[Аляксандр Іосіфавіч Фядута|А. І. Фядута]]. — Вып. 2. — Мн.: Лімарыус, 2010. — С. 33—49. * Фарміраванне сеткі ўніяцкіх парафій на тэрыторыі «Тураўскай епархіі» ў 1596—1795 гг. // Kościoł unicki w Rzeczypospolitej / Red. W. Walczak. — Białystok, 2010. — S. 93—112. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛІСЕЙЧЫКАЎ Дзяніс Васільевіч}} * ''Акуловіч, Г. Я.'' Лісейчыкаў Дзяніс Васільевіч / Г. Я. Акуловіч // Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі — скарбніца дакументальнай спадчыны, 1938—2008 / А. К. Галубовіч [і інш.]; навук. рэд. [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. М. Бохан]]; Дэпартамент па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мн.: НАРБ, 2008. — 267 с. — С. 154. — ISBN 978-985-6372-55-4. == Спасылкі == {{Вікіцытатнік|Дзяніс Васілевіч Лісейчыкаў|Дзяніса Васілевіча Лісейчыкава}} * [http://bsu.academia.edu/LiseichykauDzianis Дзяніс Лісейчыкаў]: профіль даследчыка на [http://bsu.academia.edu bsu.academia.edu] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/lis/%D0%9B%D1%96%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D0%94%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%81.html Дзяніс Лісейчыкаў]: старонка на сайце [[pawet.net]] * [http://www.arche.by/by/page/author/?name=%D0%94%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%81%20%D0%9B%D1%96%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%9E Дзяніс Лісейчыкаў] на мультымедыйным партале [[ARCHE Пачатак|Arche.by]] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020025411/http://www.arche.by/by/page/author/?name=%D0%94%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%81%20%D0%9B%D1%96%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%9E |date=20 кастрычніка 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=OIo6REUwlvY «IB\HW» Дзяніс Лісейчыкаў і Сяргей Грунтоў]. Лекцыя «EPITAPHIUM: пахавальная культура народаў ВКЛ» * [https://www.youtube.com/watch?v=sLFbL4c04VI Госць праграмы «Дыялогі пра культуру»] з Навумам Гальпяровічам — намеснік дырэктара Нацыянальнага гістарычнага архіва Дзяніс Лісейчыкаў. Як знайсці сваіх продкаў? * [https://www.youtube.com/watch?v=s7L3duYK34U Дзяніс Лісейчыкаў — «Дзве мужчынскія фігуры»]: які сюжэт адлюстраваны на гербе Жыровічаў? * [https://www.youtube.com/watch?v=6fBasDE_8Ew Культурная раніца]. Дзяніс Лісейчыкаў з кнігай «Маджарскія: армянскі род у гісторыі Беларусі» {{Лаўрэаты прэміі імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лісейчыкаў Дзяніс Васілевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] qt7kx4595z8efn9t75s0g6iktl936z5 0 151238 5159794 4918523 2026-06-30T20:22:03Z Rotondus 11765 вычытка 5159794 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=прозвішча|Станкевіч}} {{Пісьменнік | Імя = Юрый Станкевіч | Імя пры нараджэнні = Георгій Харытановіч | Псеўданімы = Юрый Станкевіч | Гады актыўнасці = [[1988]] — [[2021]] }} '''Юрый Станкевіч''' або '''Юры Станкевіч''', сапраўднае '''Георгій Васільевіч Харытановіч'''<ref>{{Спасылка| аўтар = Сяргей Макарэвіч| год = 3 ліпеня 2011| url = http://nn.by/index.php?c=ar&i=56693| загаловак = Культавы ўльтраправы аўтар з Барысава Юрый Станкевіч| выдавецтва = [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]| дата = 3 ліпеня 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref> (нар. {{ДН|21|01|1945}}<ref>{{cite web |url= http://nn.by/?c=ar&i=142710&lang=ru|title= Писатель Юрий Станкевич отмечает 70-летие|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=10.09.2016 |lang=ru}}</ref>, {{МН|Барысаў||}} — [[22 кастрычніка]] [[2021]]) — беларускі [[празаік]], [[драматург]], [[сцэнарыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Барысаў|Барысаве]]. Бацька пісьменніка ў 1946 годзе быў рэпрэсаваны па 58-м артыкуле ў Карагандзінскі папраўча-працоўны лагер. Юрый рана кінуў школу і пачаў працаваць. Скончыў факультэт журналістыкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], працаваў у барысаўскай аб’яднанай газеце. Неўзабаве пераехаў у [[Мінск]]. Быў літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела часопіса «Маладосць», загадчыкам аддзела часопіса «[[Крыніца (часопіс)|Крыніца]]». З 1990 года — член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. Пачаў літаратурную дзейнасць у 1988 годзе. Напісаў некалькі раманаў, шмат аповесцей і апавяданняў, а таксама каля дзясятка п’ес і кінасцэнарыяў. Памёр 22 кастрычніка 2021 года ў сябе дома. Як паведаміў Леанід Галубовіч, пісьменнік заразіўся [[COVID-19]], яго разам з жонкай забірала хуткая ў бальніцу, але ён адмовіўся ехаць у шпіталь<ref>[https://www.facebook.com/liavongal/posts/1836210319893552 Памёр Юрый Станкевіч]</ref>. == Творчасць == Важнейшымі кнігамі Ю. Станкевіча з’яўляюцца «Любіць ноч — права пацукоў» (2000), «Апладненне ёлупа» (2005), «Мільярд удараў» (2008), «[[П'яўка, раман|П’яўка]]» (2010). Творы перакладзены на некалькі моў. У большасці сваіх твораў выяўляе апакаліптычную карціну рэчаіснасці, што чакае чалавецтва ў недалёкай будучыні<ref>{{Спасылка | год = 25 жніўня 2008| url = http://ales-insight.blogspot.com/2010/12/blog-post_21.html| загаловак = Юрый Станкевіч: "Літаратура павінна зазірнуць у космас"| выдавецтва = Неаполіс| дата = 7 сакавіка 2011 }}</ref>. У сваёй творчасці таксама закранае нацыянальную тэматыку. Літаратурны крытык Ірына Шаўлякова адзначае: <blockquote> Трагічнае светаадчуванне, уласцівае мастацтву [[fin de siècle]], для беларускага літаратара ўзмацняецца стратаю нацыянальнай самасці. Сітуацыя «нацыянальнага чакання» (знікнення, заняпаду, распаду і г.д.), якая абмяркоўваецца ўжо бяз колішняга імпэту, у значнай ступені спрыяе пашырэнню амаль [[Франц Кафка|кафкіянскай]] мадэлі мастацкага асэнсавання рэчаіснасці. Найбольш поўнае і паслядоўнае ўвасабленне гэтая мадэль набывае ў творчасці Юрыя Станкевіча. </blockquote> Паводле сюжэту рамана «Любіць ноч — права пацукоў» у правінцыйным мястэчку Янаўску, заселеным пераважна расійскамоўнымі вайскоўцамі і ваеннымі пенсіянерамі, раптоўна з’яўляюцца ўцекачы з Усходу. Яны селяцца на ўскрайку, наладжваюць гандаль наркотыкамі і гвалцяць мясцовых дзяўчат. Напужаныя жыхары мястэчка баяцца ўмешвацца. І толькі настаўніца Люба, побач з хатай якой размясціліся бежанцы, спрабуе неяк абараніць сябе і свайго маленькага сына, які нарадзіўся з [[хвароба Даўна|хваробай Даўна]]. == Прызнанне == Двойчы намінаваны на літаратурную прэмію «[[Гліняны Вялес]]» за раман «Мільярд удараў»<ref>{{Спасылка| аўтар = Валянціна Аксак| год = 16 снежня 2008| url = http://news.tut.by/culture/124310.html| загаловак = Названая пяцёрка намінантаў на літпрэмію “Гліняны Вялес”| выдавецтва = [[TUT.BY]]| дата = 8 сакавіка 2011| title = Архіўная копія| access-date = 12 лютага 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20160305015554/http://news.tut.by/culture/124310.html| archive-date = 5 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref> (2008) і раман «[[П'яўка (раман)|П'яўка]]»<ref>{{Спасылка | год = 01 сакавіка 2011| url = http://prajdzisvet.org/events/549-laureat-hlinianaha-vialiesa-za-2010-hod-uladzimir-niakliajeu.html| загаловак = Лаўрэат “Глінянага Вялеса” за 2010 год – Уладзімір Някляеў| выдавецтва = [[ПрайдзіСвет]]| дата = 8 сакавіка 2011 }}</ref> (2010). У 2013 годзе раман «Шал» увайшоў у шорт-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэміі імя Гедройца]]. Пасмяротна ўзнагароджаны прэміяй «Гліняны Вялес»-2023 за агульны ўклад у літаратуру<ref>[https://racyja.com/by/kultura/novy-lauret-hlinjanaha-vjalesa-jury-stankevic/ Новы лаўрэат «Глінянага Вялеса» — Юры Станкевіч]. 6.4.2024</ref>. == Выбраная бібліяграфія == * Любіць ноч — права пацукоў: Раман, аповесці, апавяданні. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2000. ISBN 985-02-0342-0 == Зноскі == {{крыніцы}} == Крыніцы == * {{артыкул|аўтар=Сяргей Грышкевіч.|загаловак=Несуцяшальны дыягназ, альбо У пошуках страчанай радзімы. Штрыхі да партрэту Юры Станкевіча|спасылка=http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/hrysh28?OpenDocument|выданне=[[Дзеяслоў]]|месца=Мінск|год=2007|нумар=28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619065838/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/hrysh28?OpenDocument|archive-date=19 чэрвеня 2013}} * {{артыкул|загаловак=«Мільярд удараў». Размова пра кнігу Юрыя Станкевіча|спасылка=http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/blic36?OpenDocument|выданне=[[Дзеяслоў]]|месца=Мінск|год=2008|нумар=36|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620090220/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/blic36?OpenDocument|archive-date=20 чэрвеня 2013}} == Спасылкі == * [http://www.stankevichjury.narod.ru/tvor.html Афіцыйны сайт пісьменніка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110509190222/http://www.stankevichjury.narod.ru/tvor.html |date=9 мая 2011 }} * [http://knihi.com/Jury_Stankievic/ Юрый Станкевіч] на [[Беларуская Палічка|Беларускай Палічцы]] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Юрый}} [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] 09s2wgj6d5w9egqk2msdi9b40k0z5e5 0 158484 5159917 5039235 2026-07-01T10:25:03Z DzBar 156353 афармленне 5159917 wikitext text/x-wiki {{Дагавор}} Натхнёная палажэннямі [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі]], Савет Еўропы прыняла '''Канвенцыю аб абароне Правоў Чалавека і асноўных свабод (ЕКПЧ)'''. Гэты дакумент быў адкрыты для падпісання ў 1950 годзе. Тры асноўныя рысы надаюць Канвенцыі асаблівае значэнне: * правы і свабоды кожнага чалавека гарантаваныя ўсімі дзяржавамі-падпісантамі, або, як яны называюцца на міжнародна-прававой мове, "Дагаворнымі Бакамі"; * ўпершыню ў рамках міжнароднага дагавора аб абароне правоў чалавека быў створаны канкрэтны механізм іх абароны; * парламенты і судовыя органы атрымалі трывалую падставу для прыняцця і тлумачэння законаў у галіне правоў чалавека. ЕКПЧ і яе пратаколы гарантуюць: * Права на: #   жыццё, свабоду і недатыкальнасць асобы; #   справядлівае судовае разбіральніцтва па грамадзянскіх і крымінальных справах; #   удзел і вылучэнне сваёй кандыдатуры на выбарах; #   свабоду думкі, сумлення і рэлігіі; #   свабоду выказвання думкі (уключаючы свабоду [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]]); #   маёмасць і свабоду распараджацца ўласнасцю; #   свабоду сходаў і аб'яднанняў. * Забараняюцца: # катаванні і бесчалавечнае і зневажальнае абыходжанне; #   смяротнае пакаранне; #   рабства і прымусовая праца; #   дыскрымінацыя ў рэалізацыі гарантаваных канвенцыяй правоў; #   выправаджванне з краіны ўласных грамадзян або адмова ім ва ўездзе ў краіну; #   калектыўнае выправаджванне замежнікаў. Апроч таго, што ЕКПЧ — якая ўступіла ў сілу 3 верасня 1953 г. — абвясціла асноўныя [[правы чалавека]], яна стварыла і адмысловы механізм іх абароны. Першапачаткова гэты механізм уключаў тры арганізацыі, якія неслі адказнасць за забеспячэнне выканання абавязацельстваў, прынятых на сябе дзяржавамі — удзельнікамі Канвенцыі: Еўрапейскую Камісію па правах чалавека, [[Еўрапейскі суд|Еўрапейскі Суд]] па правах чалавека і Камітэт міністраў Савета Еўропы. Ад 1 лістапада 1998 г., па ўступленні ў сілу Пратакола № 11, першыя два з гэтых органаў былі заменены адзіным, пастаянна дзеючым [[Еўрапейскі суд па правах чалавека|Еўрапейскім Судом па правах чалавека]]. Яго месцазнаходжанне — Палац правоў чалавека ў Страсбургу (Францыя), дзе знаходзіцца і сам [[Савет Еўропы]]. == Спасылкі == * [http://www.echr.coe.int/ECHR/EN/Header/Basic+Texts/The+Convention+and+additional+protocols/The+European+Convention+on+Human+Rights/ European Convention on Human Rights]{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Савет Еўропы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя канвенцыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы]] 6pcz36d76h5bghzxiu0g9rhl7vbh9e6 5159918 5159917 2026-07-01T10:26:04Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XX стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159918 wikitext text/x-wiki {{Дагавор}} Натхнёная палажэннямі [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі]], Савет Еўропы прыняла '''Канвенцыю аб абароне Правоў Чалавека і асноўных свабод (ЕКПЧ)'''. Гэты дакумент быў адкрыты для падпісання ў 1950 годзе. Тры асноўныя рысы надаюць Канвенцыі асаблівае значэнне: * правы і свабоды кожнага чалавека гарантаваныя ўсімі дзяржавамі-падпісантамі, або, як яны называюцца на міжнародна-прававой мове, "Дагаворнымі Бакамі"; * ўпершыню ў рамках міжнароднага дагавора аб абароне правоў чалавека быў створаны канкрэтны механізм іх абароны; * парламенты і судовыя органы атрымалі трывалую падставу для прыняцця і тлумачэння законаў у галіне правоў чалавека. ЕКПЧ і яе пратаколы гарантуюць: * Права на: #   жыццё, свабоду і недатыкальнасць асобы; #   справядлівае судовае разбіральніцтва па грамадзянскіх і крымінальных справах; #   удзел і вылучэнне сваёй кандыдатуры на выбарах; #   свабоду думкі, сумлення і рэлігіі; #   свабоду выказвання думкі (уключаючы свабоду [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]]); #   маёмасць і свабоду распараджацца ўласнасцю; #   свабоду сходаў і аб'яднанняў. * Забараняюцца: # катаванні і бесчалавечнае і зневажальнае абыходжанне; #   смяротнае пакаранне; #   рабства і прымусовая праца; #   дыскрымінацыя ў рэалізацыі гарантаваных канвенцыяй правоў; #   выправаджванне з краіны ўласных грамадзян або адмова ім ва ўездзе ў краіну; #   калектыўнае выправаджванне замежнікаў. Апроч таго, што ЕКПЧ — якая ўступіла ў сілу 3 верасня 1953 г. — абвясціла асноўныя [[правы чалавека]], яна стварыла і адмысловы механізм іх абароны. Першапачаткова гэты механізм уключаў тры арганізацыі, якія неслі адказнасць за забеспячэнне выканання абавязацельстваў, прынятых на сябе дзяржавамі — удзельнікамі Канвенцыі: Еўрапейскую Камісію па правах чалавека, [[Еўрапейскі суд|Еўрапейскі Суд]] па правах чалавека і Камітэт міністраў Савета Еўропы. Ад 1 лістапада 1998 г., па ўступленні ў сілу Пратакола № 11, першыя два з гэтых органаў былі заменены адзіным, пастаянна дзеючым [[Еўрапейскі суд па правах чалавека|Еўрапейскім Судом па правах чалавека]]. Яго месцазнаходжанне — Палац правоў чалавека ў Страсбургу (Францыя), дзе знаходзіцца і сам [[Савет Еўропы]]. == Спасылкі == * [http://www.echr.coe.int/ECHR/EN/Header/Basic+Texts/The+Convention+and+additional+protocols/The+European+Convention+on+Human+Rights/ European Convention on Human Rights]{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Савет Еўропы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя канвенцыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XX стагоддзя]] 8gou88gaclnxtggltuohxv5zedwau7d 0 161208 5159821 4838275 2026-06-30T22:22:21Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Нерэгулярныя спадарожнікі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159821 wikitext text/x-wiki {{Спадарожнік | Спадарожнік чаго = [[Сатурн (планета)|Сатурна]] }} '''S/2004 S 12''' — [[нерэгулярныя спадарожнікі|нерэгулярны]] [[спадарожнікі Сатурна|спадарожнік планеты Сатурн]] са зваротным арбітальным абарачэннем. == Гісторыя адкрыцця == S/2004 S 12 быў адкрыты ў серыі назіранняў, пачынаючы з [[12 снежня]] [[2004]] года. Паведамленне пра адкрыццё зроблена [[4 мая]] [[2005]] года. == Крыніцы == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Спадарожнікі Сатурна}} [[Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Нерэгулярныя спадарожнікі]] s7octz7lvcncckvh4tk5k6qnx453ki1 0 166931 5159673 5145540 2026-06-30T12:41:07Z Lavon 1118 /* */ 5159673 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Леанід Лявонцьевіч Ла́ўрэш''' (нар. {{ДН|1|3|1963}}, {{МН|Ліда}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[краязнавец]], [[перакладчык]] і незалежны даследчык, экскурсавод. == Біяграфія == Скончыў [[электратэхнічны факультэт БНТУ|электратэхнічны факультэт]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1985)<ref name="МарозСН23">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23.</ref>. Па адукацыі інжынер<ref>''Шчарбачэвіч Ніна''. Леанід Лаўрэш:… С. 7.</ref>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 2017 года. Жыве ў Лідзе. Мае жонку, сына, нявестку і ўнука. == Дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў Леаніда Лаўрэша — краязнаўства і гісторыя прыродазнаўчых навук на Беларусі. Навуковая зацікаўленасць гісторыяй Лідчыны тычыцца шырокага часавага дыяпазону — ад першабытнасці да часоў Заходняй Беларусі (1921—1939). Асобна цікавіцца еўрапейскімі падзеямі канца XIV — пачатку XV стагоддзяў, якія закранулі Лідчыну. Быў удзельнікам творчага калектыву [[ГрДУ|ГрДУ імя Я. Купалы]], які па заданні [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАНБ]] выконваў навукова-даследчую работу па канфесійнай гісторыі Беларусі XIX ст.<ref name="МарозСН23"/> Публікуецца з 2000 года. Першыя артыкулы былі вынікам вандровак па Лідчыне, падчас якіх у в. [[Ішчална]] быў знойдзены дзейны сонечны гадзіннік (мусіць адзіны ў Беларусі), а ў в. Бабры — раней неапісаны камень-следавік.<ref name="МарозСН23"/> Выказаў уласную гіпотэзу пра месца заключэння [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] (1392). Распрацоўваў тэму удзелу англійскіх арыстакратаў, персанажаў [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] — [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генры Ланкастэра]], Генры Персі Хотспура, Джона Бафорта і іншых, у [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ|вайне Тэўтонскага ордэна супраць Вялікага княства Літоўскага]]. Пісаў пра адбітак войнаў і паўстанняў у XIX ст. — [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], паўстанняў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1830—1831]] і [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|1863—1864]] гадоў, у гісторыі Лідчыны. Звяртаецца і да пытанняў эканамічнай гісторыі Ліды і Лідчыны. Рэканструяваў раней невядомыя моманты з гісторыі многіх паселішч Лідчыны. Частка артыкулаў Леаніда Лаўрэша прысвечана і архітэктурным помнікам, архітэктуры готыкі і рамантызму на Лідчыне.<ref name="МарозСН23"/> Распрацоўвае канфесійную гісторыю Лідчыны, аўтар артыкулаў пра асобныя прыходы, храмы і капліцы. Зрабіў уклад у царкоўнае краязнаўства. Пры гэтым, мабыць першым у Беларусі, заняўся царкоўным краязнаўствам уніяцкай (грэка-каталіцкай) царквы. У кнізе «Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне» (2012) паказаў у кантэксце аналагічных усходнееўрапейскіх працэсаў царкоўна-рэлігійныя працэсы на Лідчыне ў XVI—XX ст., апісаў адбітак стварэння, дзейнасці і ліквідацыі ўніяцкай царквы ў Беларусі на гісторыі Лідчыны. Кніга заснавана на багатым факталагічным матэрыяле, з апублікаваннем дакументаў у Дадатках. Прэзентацыя кнігі выклікала пэўны рэзананс<ref name="МарозСН23"/>. Даследуе гісторыю прыродазнаўчых навук у Беларусі. Асобная сфера даследаванняў Леаніда Лаўрэша ў гэтай галіне — астраномія, ёй прысвечаны шэраг артыкулаў і кніга нарысаў «І зорнае неба над галавой…» (2013)<ref name="МарозСН23"/>. Прафесар [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] лічыць, што кніга Лаўрэша «Маламажэйкаўская царква» — не звыклы краязнаўчы нарыс: «Чым далей чытаеш, тым больш разумееш веліч і трагізм нашай мінуўшчыны… Пасля адкрыццяў, якія зрабіў аўтар кнігі, пра Мураванку можна складаць вершы і пісаць ледзь не дэтэктыўныя раманы. … Старонка за старонкай мы гартаем кнігу гісторыі Маламажэйкаўскай царквы даўжынёй у 500 год. Мы знаёмімся з падзеямі і людзьмі: уладальнікамі Мажэйкава, „калятарамі“ царквы (дабрадзеямі і самадурамі), са шматлікімі прэтэндэнтамі на сам храм і яго маёмасць, рэліквіі, землі. З дзяржаўнымі мужамі і мясцовымі чыноўнікамі, ад якіх залежаў лёс храма. Перад намі праходзіць цэлы шэраг прадстаўнікоў духоўнага саслоўя: ад вышэйшых царкоўных іерархаў да шараговых святароў. Дарэчы, Лаўрэш аднавіў імёны ўсіх настаяцеляў храма, пачынаючы з сярэдзіны XVII ст.»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=185226 «Пасля адкрыццяў, якія зрабіў Лаўрэш, пра Мураванку можна складаць вершы»] // nashaniva.by, 10.02.2017, 22:52</ref> У 2017 годзе выйшла кніга «Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.». Прафесар [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначыў, што кніга «ў пэўным сэнсе ўнікальная. Гэта свайго роду хроніка мінулага Ліды, складзеная карэспандэнтамі шматлікіх газет і часопісаў, у якой адлюстравалася жыццё горада і наваколляў у першае саракагоддзе XX ст … [Кніга] дазваляе зазірнуць у малавядомыя старонкі гісторыі горада і наваколляў у апошнія гады існавання Расійскай Імперыі, у часы ваенных выпрабаванняў, якія працягваліся для Лідчыны доўгія 7 гадоў — з 1914 да 1921 года. Шмат месца ў кнізе займае хроніка горада міжваеннага перыяду, калі Ліда знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі. Гэтыя старонкі прыцягваюць асаблівую ўвагу ў сувязі з тым, што ў ранейшыя часы гэты перыяд гісторыі звычайна адпраўлялі ў забыццё. Кніга заканчваецца падзеямі, у якіх адчувальны подых Другой сусветнай вайны…»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=203558 Гісторыя Лідчыны на старонках старых газет — выйшла даследаванне Лявона Лаўрэша] // nashaniva.by, 27.01.2018, 11:52</ref>. У 2021 годзе ў Варшаве ў выдавецтве Poligraf выйшаў пераклад «Шэпта …» на польскую мову. У польскім выданні гісторыя Ліды распавядаецца з 1921 да 1939 года і замест храналагічнага выкладання гісторыі горада, як у беларускай версіі, польская версія перапрацавана па тэматычным прынцыпе<ref>[https://www.bn.org.pl/download/document/1634544770.pdf Urzędowy Wykaz Druków Wydanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodnik Bibliograficzny. Biblioteka Narodowa. Warszawa, 9—15 sierpnia 2021 r. Nr 32. S. 100.]</ref>. 100-годдзю БНР прысвечана біяграфія генерала ад інфантэрыі і міністра абароны БНР [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]]. Хабілітаваны доктар з універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні [[Дарота Міхалюк]] у прадмове да кнігі, сярод іншага напісала: «На стагоддзе абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі ў рукі чытача патрапляе біяграфія генерала Кіпрыяна Кандратовіча … Вяртанне на старонкі гісторыі гэтай постаці адбылося дзякуючы пісьменніку і гісторыку Леаніду Лаўрэшу, які ўжо каля дваццаці гадоў даследуе лёс генерала і публікуе працы пра яго жыццё. Ягонай заслугай з’яўляецца адшуканне магілы генерала, пахаванага каля царквы ў Воранаве. … Праца мае высокую навуковую каштоўнасць, бо падмацавана дакументамі і добра напісана. … Аўтар не толькі з захапленнем праводзіць нас праз жыццё генерала Кіпрыяна Кандратовіча, але таксама дзеліцца з чытачом этапамі сваіх пошукаў і даследаванняў і паказвае, якой надзвычай захапляльнай можа быць праца гісторыка»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=210268 Кіпрыян Кандратовіч: генерал Расійскай імперыі, які падтрымаў БНР] // nashaniva.by, 28.05.2018, 15:21</ref>. [[Файл:Лаўрэш Леанід, сакавік 2023..jpg|злева|міні]] У 2020 г. выйшла кніга «Шпацыры па старой Лідзе». Доктар гістарычных навук [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Аляксандр Краўцэвіч]] лічыць, што кніга гэта плён шматгадовай працы лідскага пісьменніка і краязнаўца Леаніда Лаўрэша, «працы архіўнай, гістарыяграфічнай, але таксама і даследчыцка-палявой, менавіта, апытання сталых жыхароў горада пра падзеі XX ст. Строга падыходзячы да справы, тут не зусім пасуе слова „краязнаўства“ як да кнігі, так і да яе аўтара, бо яно асацыіруецца з аматарствам. Больш дакладным будзе акрэсленне „рэгіянальная гісторыя“, бо мы маем выкладзенае ў папулярнай форме навуковае даследаванне. Кніга Лаўрэша — як вяршыня айсберга, менавіта яго частка, найбольш відочная і даступная для людскога ўспрымання. Па-за полем зроку застаецца „падводная“ частка — нашмат большая як па працягласці, так і па аб’ёму праробленай працы. Каштоўнасць кнігі менавіта ў тым, што яна ўяўляе сабой прадукт гістарычнага даследавання, даведзены да канцавой мэты — масавага чытача. Але яна — не прадукт масавай культуры. Напісаная добрай выразнай мовай ў апоры на грунтоўным крыніцазнаўчым і гістарыяграфічным падмурку — кніга прэзентуе культуру прафесійную»<ref>[http://pawet.net/ns/2020/08/%E2%84%96_08_(1471).html Аляксандар Краўцэвіч. "Шпацыры па старой Лідзе" Леаніда Лаўрэша // Наша слова № 8 (1471), 19 лютага 2020.]</ref>. Адзін з найстарэйшых беларускіх архітэктараў, кандыдат архітэктуры, дацэнт БНТУ, [[Юрый Нікадзімавіч Кішык| Кішык Ю. Н.]] які раней і сам працаваў архітэтарам горада Ліда, пісаў у сваёй рэцэнзіі на кнігу «Шпацыры па старой Лідзе»: "Кнігу Леаніда Лаўрэша трэба чытаць некалькі разоў. Правільней сказаць - трэба не чытаць, а ўважліва вывучаць і асэнсоўваць цікавыя эпізоды горадабудаўнічай гісторыі Ліды. Я рабіў гэта з аднолькава вялікай цікавасцю, задавальненнем і ... прыкрасцю. Справа ў тым, што некалькі дзесяцігоддзяў таму я як выпускнік менскага палітэха працаваў у Лідзе архітэктарам горада, але тады належнай цікавасці да гісторыі горада не праявіў. А былі гэта 1960-я гады, і я мог быць больш актыўным сведкам, удзельнікам і нават летапісцам шматлікіх гістарычных працэсаў, якія разгортваліся ў краіне. Аднак менавіта такім пісьменнікам стаў Л. Лаўрэш. ... кніга надзвычай змястоўная, "шматслойная" і ўспрымаецца як шэраг партрэтаў аднаго і таго ж, здавалася б, знаёмага чалавека. Л. Лаўрэш дабіўся цікавасці чытачоў да кнігі краязнаўчага характару, выкарыстоўваючы спалучэнне рацыянальных спосабаў і вынаходлівых прыёмаў. Бо, усё ў канчатковым выніку зводзіцца да таго, што Л. Лаўрэш прыводзіць велізарны аб'ём "здабытага" ім жа багатага факталагічнага матэрыялу, малавядомага і зусім невядомага, прадстаўленага аднолькава цікава і ў кароткім тэксце, і ў змястоўных ілюстрацыях. Аднак вельмі важна, як адбіраюцца і як падаюцца падзеі і з'явы з гісторыі горада. Лепшыя фрагменты кнігі - тыя, у якіх чытачу як прыемнаму суразмоўцу не проста паведамляецца нейкі цікавы факт, а "давяраецца" яркі, нават у нейкай ступені таямнічы эпізод, ініцыяваны шпацырам па старой Лідзе. Наколькі ж цікавей становіцца аповед, калі адчуваеш асабістыя, эмацыйна афарбаваныя адносіны да эпізоду з боку аўтара, ды яшчэ і прыцягнутага для гэтай мэты знаёмага яму чалавека, які дзеліцца з намі сваімі непаўторнымі ўражаннямі і характэрнымі ўспамінамі! І тады не толькі раскрываюцца старонкі гісторыі старажытнай Ліды, але лёгка запамінаюцца яе персанажы, імёны, даты, нумары будынкаў, іх стылявыя асаблівасці і г. д."<ref>[https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Кішык Ю. Н. Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе" // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026.]</ref>. У 2020 годзе Леанід Лаўрэш быў узнагароджаны граматай-падзякай ад Інстытута гісторыі НАН Беларусі «… за арганізацыю навукова-пошукавай работы і плённую працу на ніве краязнаўства». У 2023 годзе ўзнагароджаны граматай-падзякай Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі «… за плённую літаратурную і краязнаўчую працу…». У 2023 годзе выйшла кніга Леаніда Лаўрэша «Інстынкт пазнання». Аўтар прадмовы да гэтай кнігі, кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Лугаўцова, заўважыла: «Палітыка ў галіне адукацыі той ці іншай дзяржавы з’яўляецца ключавым фактарам, які вызначае яе дынаміку: прагрэсіўны рух або стагнацыю. Разам з тым пытанням развіцця адукацыі ў беларускай гістарыяграфіі традыцыйна надавалася менш увагі, чым аналізу палітычных і эканамічных праблем. Новая праца Леаніда Лаўрэша „Інстынкт пазнання“ ў значнай меры закрывае гэтую лакуну. У ёй паслядоўна разглядаецца гісторыя адукацыі ў Лідзе з сярэдзіны XVIII стагоддзя да канца 30-х гадоў ХХ стагоддзя»<ref>[https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Лідскі летапісец. 2023. № 2(102). С. 34.]</ref>. Шэраг публікацый Л. Лаўрэша прысвечана рэчавым, вусным, пісьмовым і выяўленчым крыніцам рэгіянальнай гісторыі, у т.л. каменным магілам, камяням-следавікам, паданням, малюнкам, паштоўкам і фотаздымкам.<ref name="МарозСН23"/> Таксама ён даследуе біяграфіі і дзейнасць вядомых ураджэнцаў Лідчыны, у т.л. звяртае ўвагу на забытыя і малавядомыя імёны. Апублікаваў шэраг біяграм і біяграфічных даследаванняў, у т.л. [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыяна Кандратовіча]], [[Яўген фон Гротэ дэ Буко|Яўгена фон Гротэ дэ Буко]], [[Дзіянісій Хлявінскі|Дзіянісія Хлявінскага]], [[Антоні Гарэцкі|Антонія Гарэцкага]], [[Францішак Нарвойш|Францішка Нарвойша]], [[Аляксандра Нарбут|Аляксандры Нарбут]], [[Цэзарый Каменскі|Цэзарыя Каменскага]], [[Віктар Басяцкі|Віктара Басяцкага]], [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобут-Адляніцкага]], [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]], [[Вітольд Карлавіч Цэраскі|Вітольда Цэраскага]], [[Гаўрыла Адрыянавіч Ціхаў|Гаўрылы Ціхава]] і іншых.<ref name="МарозСН23"/> Аўтар 21 кнігі (гл. спіс ніжэй) і каля 400 артыкулаў. Сталы аўтар газеты «Наша слова», часопіса «Лідскі летапісец», «Маладосць», «Гістарычны альманах» і розных навуковых зборнікаў. Удзельнік многіх навуковых гістарычных канферэнцый і круглых сталоў, дзе выступае па лідскай тэматыцы<ref>''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 23—24.</ref>. == Ацэнкі == Як заўважыла доктар гістарычных навук [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]], краязнаўчымі даследаваннямі Л. Лаўрэш робіць значны ўклад у пашырэнне ведаў пра гісторыю Лідчыны, пазнанню яе месца і значнасці ў еўрапейскім гістарычным кантэксце<ref name="МарозСН24">''Марозава С. В.'' Сфера навуковых… С. 24.</ref>. У артыкуле пра Маламажэйкаўскую царкву на сайце «Сінадальнага аддзела рэлігійнай адукацыі і катэхізацыі БПЦ», Леанід Лаўрэш характарызаваны як «…даследчык і пісьменнік, знакаміты краязнаўца Лідчыны і аўтар кнігі пра Маламажэйкаўскую царкву-крэпасць»<ref>{{Cite web|url=https://oroik.by/xram-rastva-prasvyatoj-bagarodzicy-z-gistoryi-starazhytnaj-muravanki/|title=Храм Раства Прасвятой Багародзіцы: з гісторыі старажытнай “Мураванкі”| access-date=2024-03-29}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == Паводле<ref>Спіс важнейшых публікацый… С. 24—26.</ref>: === Кнігі === * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/167252305/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%B7_%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_%D0%A0%D0%90_%D0%93%D1%80%D1%8D%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0_%D0%AF%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D1%83_2026_744_%D1%81 Там дзе з Богам гавораць... Гісторыя цэркваў на Лідчыне;] пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2026. — 744 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/164650303/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%91%D0%BB_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_76_%D1%81 Фарны касцёл у Лідзе.] Издательские решения, 2026. — 76 с. * Лаўрэш Л. Л. [https://independent.academia.edu/LLauresh Лідскі замак : Кароткая гісторыя.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/122186957/Leanid_Lauresh_Spacery_po_starej_Lidzie_Warszawa_Sowa_2023_340_s Spacery po starej Lidzie]. Warszawa: Sowa, — 2025. — 340 s. * Лаўрэш Л. Л. [https://www.academia.edu/143403929/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%AE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%AF%D0%B3%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_100_%D1%81 Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла.] Издательские решения, 2025. — 100 с. * Lauresh L., Lauresh H. [https://www.academia.edu/143185397/Lauresh_L_Lauresh_H_Tam_gdzie_zatrzyma%C5%82_czas_si%C4%99_Historyczne_lidzkie_nekropolie_Warszawa_Sowa_2025_198_s Tam, gdzie zatrzymał czas się... Historyczne lidzkie nekropolie.] Warszawa: Sowa, 2025. — 198 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/143318905/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%92%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_60_%D1%81 Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды.] Издательские решения, 2025. — 60 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128183633/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D1%85_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B4_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1_%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA_2025_326_%D1%81 Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях : Жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі;] пад рэд. С. В. Марозавай. — Полацк, 2025. — 326 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/128829000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%B0_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_172_%D1%81 Тэадор Нарбут : Навуковая і літаратурная дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго час.] Издательские решения, 2025. — 172 с. * Лаўрэш Л., Лаўрэш Г. [https://www.academia.edu/124479815/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%A2%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%9E%D1%81%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93_%D0%86_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_222_%D1%81 Там, дзе спыніўся час… . Лідскія гістарычныя некропалі.] ГроКарДрук, — 2024. — 222 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/121536228/%D0%AF%D0%BA_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D1%83_XX%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D1%87%D1%8B%D0%B3%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%94%D1%80%D1%83%D0%BA_2024_150_%D1%81 Як горад Ліда ўвайшоў у ХХ стагоддзе. Пошта, чыгунка, кіно, электрычнасць і першыя аўтамабілі.] ГроКарДрук, — 2024. — 150 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/100869582/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_192_%D1%81 Інстынкт пазнання. Нарысы з гісторыі адукацыі ў горадзе Ліда.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2023. — 192 с. * Lauresh L. [https://www.academia.edu/108954944/Leanid_Lauresh_Szept_po%C5%BC%C3%B3%C5%82k%C5%82ych_stron_Ziemia_Lidzka_w_zwierciadle_prasy_lat_1922_1939_Warszawa_Wydawnictwo_Poligraf_2021_338_s Szept pożółkłych stron. Ziemia Lidzka w zwierciadle prasy lat 1922—1939.] Warszawa: Wydawnictwo Poligraf, — 2021. — 338 s. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/78138036/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5 Шпацыры па старой Лідзе.] Гродна: ЮрСаПрынт, — 2020. — 342 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/39182685/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%8F%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BE%D1%9E_%D0%B4%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2018_154_%D1%81 Генерал, які дайшоў да Беларусі.] Жыццяпіс Кіпрыяна Кандратовіча. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2018. — 154 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/36101118/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_2017_%D0%A8%D1%8D%D0%BF%D1%82_%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%BE%D1%9E%D0%BA%D0%BB%D1%8B%D1%85_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%9E_%D0%BB%D1%8E%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BA%D1%83_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%8B_1900_1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_432_%D1%81 Шэпт пажоўклых старонак. Лідчына ў люстэрку прэсы. 1900—1939 гг.] Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2017. — 432 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/34790331/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2017_114_%D1%81_%D1%96%D0%BB Маламажэйкаўская царква: гістарычны нарыс] / пад рэд. С. В. Марозавай. Гродна: ЮрСаПрынт, — 2017. — 114 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862000/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85_1812_1831_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2016_244_%D1%81_%D1%96%D0%BB Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне.] Гродна: Юрсапрынт, — 2016. — 244 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/28862139/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D1%96_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%86%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82_2014_63_1_%D1%81_100_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_ Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца.] Мінск: Харвест, — 2014. — 63 с. (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/13120984/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B_%D0%9B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D1%9E%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%85_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8F_2013_152_%D1%81 Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах.] Ліда: Лідская друкарня, — 2013. — 152 с. * Лаўрэш Л. [https://www.academia.edu/3552888/_I_%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B7_%D0%B3i%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8Bi_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BCii_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BDi%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_%D0%9B%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%83%D1%81_2013_266_%D1%81_%D1%96%D0%BB «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі.] Мінск: Лімарыус, — 2013. — 266 с. * Лаўрэш Л. Грэка-каталіцкая (уніяцкая) Царква на Лідчыне; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк: Грэка-каталіцкая парафія Святамучаніка Язафата ў г. Полацку, — 2012. — 128 с. * Лаўрэш Л. Генерал Кіпрыян Кандратовіч (Дзеячы Беларускай Народнай Рэспублікі). Ліда, — 2007. — 43 с. * Лаўрэш Л., Круцікаў У. Ліда на старых малюнках, паштоўках, фотаздымках. Ліда, — 2001. — 108 с. ==== Укладанне і пераклад ==== * [https://www.academia.edu/117827014/%D0%9BI%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%95_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_6_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2015_%D0%A1_68_165 АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 6.] Укладальнікі: Леанід Лаўрэш, Аляксандр Фядута. Мінск, — 2015. — 365 с. * ''[[Міхал Шымялевіч|Шымялевіч Міхал.]]'' [https://www.academia.edu/122743668/%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB_%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%9E_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%90%D0%90_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2019_326_%D1%81 Збор твораў] / укл. Леанід Лаўрэш. Гродна: ТАА «ЮрСаПрынт», — 2019. — 326 с. * [https://www.academia.edu/122743731/_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%B9_%D0%B7%D1%8F%D0%B7%D1%8E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%9E_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_1905_1912_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B0%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_2021_108_%D1%81 Закуй, закуй, зязюленька, рана… Анталогія беларускіх народных песень] / укл. Леанід Лаўрэш. Ліда. — 2021. — 108 с. * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Этнаграфічны зборнік] / укл. Леанід Лаўрэш, Станіслаў Суднік. Ліда, — 2023. — 72 с. * [https://www.academia.edu/125238447/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%AE%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%A6%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8E%D1%81%D0%B0_%D0%B7_%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%BA%D1%96_%D1%83%D0%BA%D0%BB_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_Ridero_2024_68_%D1%81 Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 74 с. * Віленскія ўспаміны доктара Юльяна Цітыюса з дадаткам Уладзіслава Талочкі] / пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения. — 2024. — 68 с. * ''[[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|Корвін-Мілеўскі Гіпаліт]]''. [https://www.academia.edu/127672566/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%96%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_1855_1925_Ridero_2025_276_%D1%81 Успаміны пра семдзесят гадоў (1855–1925)]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, Издательские решения, — 2025. — 276 с. * ''[[Юзаф Мацкевіч|Мацкевіч Юзаф]].'' [https://flibusta.is/b/857840 «Тут заўсёды было сэрца Вялікага Княства…»: Выбраныя артыкулы 1930-х гг.], 2025. — 136 с. * ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]] ''[https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны]. пер. з польскае мовы, і камент. Леанід Лаўрэш. Издательские решения, — 2025. — 90 с. * ''[[Станіслаў Мараўскі|Станіслаў Мараўскі.]]'' [https://www.academia.edu/144740309/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%86%D1%96_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_1818_1825_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_332_%D1%81_ISBN_978_5_0068_4005_8 Некалькі гадоў маёй маладосці ў Вільні (1818—1825)] / Станіслаў Мараўскі. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2025. — 332 с. — ISBN 978-5-0068-4005-8 * ''[[Станіслаў Лорэнц|Лорэнц Станіслаў.]]'' [https://www.academia.edu/150128870/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%86_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_2026_138_%D1%81 Віленскі альбом : Скарочаны пераклад. (пер. Леанід Лаўрэш)]. 2026. — 138 с. * ''[[Ежы Хопен|Хопен Ежы.]]'' [https://www.academia.edu/161244111/%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%95%D0%B6%D1%8B_%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E_1930_%D1%85_%D0%B3%D0%B3_2026_48_%D1%81 Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг. (пер. Леанід Лаўрэш)] 2026. — 48 с. * ''Пузыня Габрыэля.'' [https://www.academia.edu/166177166/%D0%9F%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%8D%D0%BB%D1%8F_%D0%A3_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85_%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_1815_1843_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_%D0%93%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%8D%D0%BB%D1%8F_%D0%9F%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D1%80%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B1_%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2026_284_%D1%81 У Вільні і літоўскіх дварах, успаміны 1815–1843 гадоў] / Габрыэля Пузыня. Пераклад і каментары Леанід Лаўрэш, рэд. Станіслаў Суднік, стыль-рэд. Максім Клімковіч. — [б. м.] Издательские решения, 2026. — 284 с. — ISBN 978-5-0069-9687-8 * [https://www.academia.edu/167595137/%D0%97%D1%8F%D0%BC%D0%BB%D1%8F_%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D1%83%D0%B6%D0%BE_%D0%BD%D0%B5_%D1%9E%D0%B1%D0%B0%D1%87%D1%8B%D1%88_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0_XVIII_XIX_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D1%9E_%D0%B2%D0%B0_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_2026_368_%D1%81 Зямля, якой ужо не ўбачыш : Лідчына XVIII — XIX стагоддзяў ва ўспамінах] / сост. Леанід Лаўрэш. — [б. м.] : [б. и.], 2026. — 368 с. === Артыкулы === ;2026 * [https://www.academia.edu/167154657/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9D%D0%B0%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_13_%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2026 Наш халаднік] // Наша слова.pdf. 13 траўня 2026. * [https://www.academia.edu/166113881/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_8_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_15_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_22_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026_29_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Маёнтак Гародна] // Наша слова.pdf. 1 красавіка 2026; 8 красавіка 2026; 15 красавіка 2026; 22 красавіка 2026; 29 красавіка 2026. * [https://www.academia.edu/165306841/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_221_25_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2026 Лідзянка Каміла Юрэвіч з Нарбутаў – наша першая феміністка] // Наша слова.pdf. 25 сакавіка 2026. * Фарны касцёл у Лідзе // Наша слова.pdf. 21 студзеня 2026; 28 студзеня 2026; 4 лютага 2026. ;2025 * [https://www.academia.edu/145726608/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_1941_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_53_209_31_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2025 Гісторыя аднаго фотаздымка з ліпеня 1941 года] // Наша слова.pdf. 31 снежня 2025. * [https://www.academia.edu/144641750/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2025_14_%D0%A1_198_213 Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі] // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213. * Кароткая гісторыя Лідскага замка // Наша слова.pdf. 16 ліпеня 2025; 23 ліпеня 2025; 30 ліпеня 2025; 13 жніўня 2025; 20 жніўня 2025; 27 жніўня 2025; 3 верасня 2025. * Лідскія Нарбуты // Ад лідскіх муроў. 2025. № 11. Кн. 2. C. 348–412. * [https://www.academia.edu/143785027/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%B7_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_35_191_27_%D0%B6%D0%BD%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8F_2025 Лідская пісьменніца Каміла Юрэвіч з Нарбутаў] // Наша слова.pdf. 27 жніўня 2025. * [https://www.academia.edu/130141549/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_26_182_25_%D1%87%D1%8D%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2025 Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі] // Наша слова.pdf. 25 чэрвеня 2025. * [https://www.academia.edu/128945425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_17_173_21_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 З жыцця Мікалая Сапегі] // Наша слова.pdf. 21 красавіка 2025. * [https://www.academia.edu/128343834/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%90%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_1920_30_%D1%8F_%D0%B3%D0%B3_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_12_168_19_%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA%D0%B0_2025 Архітэктары Лідскіх будынкаў у 1920–30-я гг.] // Наша слова.pdf . 19 сакавіка 2025. ;2024 * [https://www.academia.edu/165499904/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8D%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_3_107_%D0%A1_68_80_2024_4_108_%D0%A1_76_80 Лісты Тэадора Нарбута да Аніцэта Рэніера] // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 68–80; Лідскі Летапісец. 2024. № 4. С. 76–80. * Маёнтак Хацяновічы // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 16–24. * Легенды Лідскага замка // Лідскі Летапісец. 2024. № 3. С. 8–15. * Страчаная цывілізацыя: Бальценікі // Новы замак. 2024. № 13. С. 189–208. * [https://www.academia.edu/165499854/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A9%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_120_124_2024_3_107_%D0%A1_63_67_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_4_108_%D0%A1_63_82 Яўстах Шалевіч і яго мемуары] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2(105–16). С. 120–124; 2024. № 3(107). С. 63–67; Лідскі Летапісец. 2024. № 4(108). С. 63–82. * [https://www.academia.edu/124839625/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D1%8D%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%B7_%D0%BF%D1%80%D1%8D%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%94%D0%B0_240_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%B7_%D0%B4%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%96_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_16_%D0%A1_31_74 Тэадор Нарбут: жыццяпіс без прэтэнзіі на паўнату. Да 240-годдзя з дня смерці гісторыка] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 31–74. * [https://www.academia.edu/116989141/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_83_88 Першыя аўтамабілі і матацыклы на Лідчыне] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 83–88. * [https://www.academia.edu/124839869/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BA%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2024_1_2_105_106_%D0%A1_75_82 Лідскія цэрквы горада да пачатку XIX ст.] // Лідскі Летапісец. 2024. № 1–2. С. 75–82. * Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf. 2024. 9 кастрычніка. * Біскупы, датычныя горада Ліды // Наша слова.pdf. 2024. 24 ліпеня. * [https://www.academia.edu/121873427/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%86%D1%8C_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0_%D1%96%D0%BC%D1%8F_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%9E_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E_%D0%93%D0%BE%D0%B4_III_%D0%A1%D1%88%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BA_3_Vilnius_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA_2023_%D0%A1_41_50 Зразумець Адольфа Сегеня] // Запісы Інстытута імя братоў Луцкевічаў. Год III. Сшытак 3. Vilnius — Менск. 2023. С. 41-50. * [https://www.academia.edu/121778067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_27_131_4_%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2024 Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі] // Наша слова.pdf. 2024. 4 ліпеня. * Уладзіслаў Абакановіч — лідскі краязнавец з першай генерацыі // Наша слова.pdf. 2024. 5 чэрвеня. * [https://www.academia.edu/105950417/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D1%8F_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%86%D1%8E%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_76_85 Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 76-85. * [https://www.academia.edu/118875334/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9A%D0%9F%D0%97%D0%91_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_4_104_C_18_59 КПЗБ у Лідзе] // Лідскі летапісец. 2023. № 4(104). C. 18-59. * Легенды Лідскага замка // Наша слова.pdf. 2024. 2 траўня 2024; 2024. 8 траўня 2024. * Першыя аўтамабілі на Лідчыне // Наша слова.pdf, 3 красавіка 2024. * [https://www.academia.edu/114392021/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%AE%D0%B7%D0%B0%D1%84_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9F%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%83_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_1938_%D0%B3_%D1%96_%D1%8F%D1%88%D1%87%D1%8D_%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%8E_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%96%D0%B7%D1%8B_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_42_46 Пісьменнік Юзаф Мацкевіч пра магілу Алаізы Пашкевіч у газеце «Слова», 1938 г. і яшчэ трошкі пра сям’ю Алаізы] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 42-46. * Цэрквы горада Ліды да пачатку XIX ст. // Наша слова.pdf. 2024. 28 лютага; 2024. 6 сакавіка. ;2023 * [https://www.academia.edu/108269067/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%94%D0%B7%D0%B5_%D1%96_%D1%88%D1%82%D0%BE_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D1%83_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_3_103_%D0%A1_36_41 Дзе і што археолагам шукаць у Лідзе] // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 36-41. * Астрынская, Глыбоцкая і Дэмбраўская цэрквы Лідскага павета, але Гарадзенскага дэканата // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 56-70. * [https://pawet.net/library/history/city_district/towns/razanka/%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Мястэчка Ражанка і касцёл у ім // Лідскі Летапісец. 2023. № 3(103). С. 47-55.] * [https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 Страчаная цывілізацыя: маёнткі Стрэліца і Касцянёва з Паперняй на Лідчыне. Гістарычныя хронікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240420053938/https://www.academia.edu/111926931/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D1%8B%D0%B2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%82%D0%BA%D1%96_%D0%A1%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8F%D0%BD%D1%91%D0%B2%D0%B0_%D0%B7_%D0%9F%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D0%B9_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA_2023_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_12_%D0%A1_172_192 |date=20 красавіка 2024 }} // Новы замак. 2023. Выпуск. 12. С. 172—192. * Лідчына ў XV ст. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 36-49. * [https://www.academia.edu/104927634/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_2_102_%D0%A1_30_35 Лакалізацыя «Ліды Нарбута», першаснага паселішча на тэрыторыі нашага горада] // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 30-35. * Лідскі ветраны млын // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 55-58. * Святары Лідчыны розных канфесій у 1920-30-я гг. // Лідскі Летапісец. 2023. № 2(102). С. 50-54. * [https://www.academia.edu/111250992/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%AF%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85_%D0%A2%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_49_101_6_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023_50_102_13_%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F_2023 Яўстах Тышкевіч, яго калекцыя і яго музей] // Наша слова.pdf. 2023. 6 снежня; 13 снежня. * Юстын Нарбут // Наша слова.pdf. 2023. 25 кастрычніка. * Ліда раскрывае таямніцы неахвотна: дзе і што шукаць у Лідзе // Наша слова.pdf . 2023. 18 кастрычніка. * Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf. 2023. 16 жніўня. * Маёнтак Падварышкі і суседнія Гайцюнішкі // Наша слова.pdf. 2023. 9 жніўня; 16 жніўня 23 жніўня. * Яшчэ раз пра «Ліду Тэадора Нарбута» // Наша слова.pdf. 2023. 25 ліпеня. * [https://www.academia.edu/104507114/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8C_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%9E_%D0%9B%D1%96%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%9E_1931_%D0%B3 Знаходка пахавання вялікага князя ВКЛ і караля Аляксандра і вялікіх княгінь і каралеў Лізаветы і Барбары ў 1931 г.] // Наша слова.pdf. 2023. 12 ліпеня. * Пра лідскія ветраныя млыны // Наша слова.pdf. 2023. 7 сакавіка. * Крэскі да біяграфіі акадэміка Аркадзя Мігдала // Наша слова.pdf. 2023. 5 красавіка. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Наша слова.pdf. 2023. 15 лютага. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 43-60. * Помнік па Алаізе Пашкевіч // Наша слова.pdf. 2023. 19 красавіка. * Ражанка // Наша слова.pdf. 2023. 14 чэрвеня. * Гісторыя двух, амаль што аднатыпных будынкаў у Лідзе // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 61-65. * 260 гадоў бульбе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 21-23. * Гарадское самакіраванне Ліды ў другой палове XIX ст.// Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 44-52. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 42. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4(99-100). С. 61-69. ;2022 * Уніяцка-праваслаўныя дыспуты ў п’есах школьных езуіцкіх тэатраў (першая палова XVII ст.) // Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў : зборнік навуковых артыкулаў. Мінск. 2022. Вып. 3. С. 175—178. * Спіс былых сяброў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў // Нясвіжскія каеты. 2022. № 9. С. 18-23. * Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206—228. * Лідскія пісьменніцы XVIII—XIX ст. // Ад лідскіх муроў. 2022. № 10. С. 478—490. * Гісторыя маёнтка Востраў // Гісторыка-культурная спадчына Лідчыны. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2022. С. 39-45. * Новае пра генерала Яўгена фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 28-29. * Жалудок і палац Чацвярцінскіх // Лідскі Летапісец. 2022. № 1-2. С. 32-38. * Лідскія Хрулі герба «Праўдзіч» // Герольд Litherland. 2022. № 23. С. 145—150. * 260 гадоў беларускай бульбе // Наша слова.pdf. 2022. 9 лістапада. * Лідскія камуністы ў данясеннях канфідэнта Чорнага (1932—1937) // Homo Historicus 2022. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. Мінск, 2022. С. 200—218. * Падымны рэестр шляхты Лідскага павета, 1728 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 43-60. * Шымка Мацкавіч, яго нашчадкі і перадумовы будаўніцтва Маламажэйкаўскай царквы // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 61-69. * Лідскія прывілеі ў архіве Лідскага магістрата, 1785 г. // Лідскі Летапісец. 2022. № 3-4. С. 42. ;2021 * Шчучыншчына // Наша Слова. 2021. 27 студзеня. * Адукацыя ў Лідзе, 1920-1930-я гады // Маладосць. 2021. № 2. С. 92-109. * Кароткі ўспамін пра Ларысу Канчэўскую // Наша Слова. 2021. 24 сакавіка. * Ганна Патоцкая, пісьменніца, мемуарыстка, мастак // Наша Слова. 2021. 14 красавіка. * Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 18-28. * Бальтазар Калясінскі, Аніцэт Рэніер і Каятан Дарашкеіч // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 37-44. * Новае пра лепшага лідскага гісторыка XX ст. Міхала Шымялевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 1. С. 15-17. * Палац у Жалудку // Наша Слова. 2021. 15 ліпеня; 22 ліпеня. * Дом інжынера Мінейкі ў Дзікушках // Наша Слова. 2021. 12 жніўня. * Сяклюцкія і маёнтак Стрэліца на Лідчыне // Наша Слова. 2021. 9 верасня; 16 верасня. * Архівы і зборы маёнткаў Ішчална і Вялікае Мажэйкава // XVI Гарадзенскія навуковыя чытанні «Скарбы гарадзенскіх калекцый». Гродна, 2021. С. 46-54. * Маёнткі Касцянёва і Паперня // Наша Слова. 2021. 30 верасня; 7 кастрычніка; 14 кастрычніка; 21 кастрычніка. * Фундатар Маламажэйкаўскай царквы Шымка Мацкавіч і яго нашчадкі // Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зб. навук. арт. / ГрДУ імя Янкі Купалы. Гродна: ГрДУ, 2021. С. 299—305. * Пошта на Лідчыне // Маладосць. 2021. № 6. С. 97-104. * Прыход у Мыто // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 19-29. * Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 30-54. * Новае пра лідскі фарны касцёл, замак і абразы пэндзля Смуглевіча // Лідскі Летапісец. 2021. № 2. С. 55-58. * Прыход у Ракавічах // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 32-41. * Стары дом паміж сучасным Ліцэем № 1 і Еўраоптам // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 74. * Новае пра цэрквы Лідчыны ў другой палове XIX — першай палове XX стст. // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 42-51. * Новае пра Тэадора Нарбута і яго сям’ю // Лідскі Летапісец. 2021. № 3-4. С. 52-59. * Страчаная цывілізацыя. Гістарычныя хронікі: Маёнтак Ішчална // Новы замак. 2021. Вып. 10. С. 179—200. ;2020 * Надзеі і расчараванні протаіерэя Антона Сасноўскага // Наша Слова. 2020. 23 снежня; 30 снежня. * «На жаль, у нас не водзяцца гэтыя звяркі…» Якая армія прынесла ў Беларусь тараканаў? // Наша Гісторыя. 2020. № 5. С. 89-91. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Да 130-тых угодкаў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 19-20. * Паўстанцы і маёнткі // Маладосць. 2020. № 9. С. 94-100. * Зноў пра святароў і царкву ў Малым Мажэйкаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 1. С. 21-31. * Ксёндз Юзаф Бародзіч і яго успаміны, датычныя Ліды // Лідскі Летапісец, 2020. 1. С. 76-80. * Успаміны ўніятаў-пакутнікаў // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 246—248. * Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 9. Уклад.: Д. Кандакоў, А. Фядута. Мінск. 2020. С. 57-59. * Маршалкі Лідскага павета // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 13-19. * Бердаўка // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 20-30. * Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2. С. 31-45. * Новае пра лідскі фарны касцёл і замак // Наша Слова. 2020. 3 чэрвеня. * Лідчына ў XIV стагоддзі // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 14-32. * Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3. С. 33-43. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 20-21. * Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 72-79. * Графіня Сафія Шуазёль-Гуф’е // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 18-19. * Прыходы ў Ганчарах і Дакудаве // Лідскі Летапісец. 2020. № 4. С. 44-71. * Краязнаўства ў Лідзе // Маладосць. 2020. № 4. С. 76-77. ;2019 * Эміграцыя ў Амерыку // Маладосць. 2019. № 1. С. 17-18. * Адкуль у нас з’явіліся прусакі? // Наша Слова. 2019. 23 студзеня. * Да 135-тых угодкаў нараджэння Антона Луцкевіча // Наша Слова. 2019. 6 лютага. * Тэадор Нарбут у падзеях 1812 года // Наша Слова. 2019. 3 красавіка. * Іван Дрозд — грамадскі дзеяч і навуковец // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 23. * Пра Валеек з Галавічполя і газету «Свабода» // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 20-22. * «Невядомая вайна» XVII ст. на Лідчыне і вакол яе // Лідскі Летапісец. 2019. № 1. С. 24-37. * Амброзі Кастравіцкі // Наша Слова. 2019. 22 траўня. * Гісторыя з пахаваннем паўстанцаў аддзела Людвіка Нарбута // Наша Слова. 2019. 29 траўня. * Бальтазар Калясінскі, лідскі паўстанец і сябар Тараса Шаўчэнкі // Наша Слова. 2019. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Юлія Шышкова з лідскіх Нарбутаў // Маладосць. 2019. № 6. С. 114—122. * Ваколіца Ліды Вісманты // Наша Слова. 2019. 4 ліпеня. * Апошні беларускі базыльянін XIX ст. // Наша Слова. 2019. 10 ліпеня. * Яшчэ раз пра Летаўта // Наша Слова. 2019. 24 ліпеня. * Алена Іваноўская // Маладосць. 2019. № 8. С. 20-33. * Зноў пра апошняга беларускага базыльяніна а. Кірыла Летаўта // Наша Слова. 2019. 28 жніўня. * Грэка-каталіцкі епіскап Галаўня // Наша Слова. 2019. 16 кастрычніка. * Новае з гісторыі ўніяцкай царквы на Лідчыне: царква ў Дзікушках і прыватнаўласніцкія капліцы ў Вялікім Мажэйкаве і Красулях // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 37-40. * Прыход у Радзівонішках // Лідскі летапісец. 2019. № 2. С. 41-53. * Астраномія ў Лукішскай турме // Наша Слова. 2019. 27 лістапада. * Лідчына да XIV стагоддзя // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 16-34. * Касцёл на крыві // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 8. * Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі // Слонімскі край. 2019. № 10. С. 14-15; № 11. С. 12-14. * Неаунія ў Дзікушскай царкве Лідскага павета ў 1925 г. // Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Варшава, 2019. № 5. С. 78-90. * Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. № 3. С. 49-52. * Пра Фелікса Стацкевіча. Да 140-годдзя з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 11-15. * Сайту «Павет» — 20 гадоў // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 7. * LIDA einst und jetzt // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 43-61. * Сабакінцы // Лідскі Летапісец. 2019. 4. С. 22-42. ;2018 * Генералы БНР // Наша Слова. 2018. 31 студзеня. * Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша Слова. 2018. 2 траўня. * Трошкі пра Кастуся Езавітава // Наша Слова. 2018. 16 траўня. * Кастусь Езавітаў і Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да біяграфій // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 13-15. * Лідская адукацыя на пачатку XX стагоддзя // Маладосць. 2018. № 10. С. 117—125. * Дыспуты паміж уніятамі і праваслаўнымі ў школьных тэатрах першай паловы XVII ст. // Наша Слова. 2018. 14 лістапада. * Яшчэ раз пра караля Андоры // Лідскі Летапісец. 2018. № 1. С. 37-50. * Новае пра лідскую чыгунку // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 32-38. * Прыход у Турэйску // Лідскі Летапісец. 2018. № 2. С. 20-28. * Гісторык у высылцы: да біяграфіі Міхала Шымялевіча // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 136—139. * Рок плывёт над Лидой (Воспоминания Владимира Крушевского) // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 8. Уклад.: А. Фядута. Мінск, 2018. С. 254—256. * Фелікс Стацкевіч // Наша Слова. 2018. 22 жніўня; 29 жніўня. * Лідская чыгунка. Дакументальная аповесць // Маладосць. 2018. № 7. С. 120—139; № 9. С. 116—122. * Іваноўскія і Валейкі // Наша Слова. 2018. 26 верасня. * Лідскі дэкан — філамат, ксёндз Дзіянісі Хлявінскі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 7-10. * Філамат Ануфры Петрашкевіч // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 11-16. * Іншыя лідскія філаматы // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 16-17. * Горад Ліда ў лёсе ксяндза Віктара Шутовіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 49-51. * Новае пра Лідскія гарадскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2018. № 3. С. 34-41. * Гротэ дэ Буко ва ўспамінах Станіслава Іваноўскага // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 10-12. * Пахаванне паўстанцаў 1863 г. каля былога фальварка Стрэліца на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 14-15. * Прыходы ў Голдаве і Бабрах // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 22-40. * Лідская павятовая 5-ці класная вучэльня ва ўспамінах Яўстаха Шалевіча // Лідскі Летапісец. 2018. № 4. С. 54-60. * Новая інфармацыя пра крыж на магіле паўстанцаў 1863 г. каля Стрэліцы і іншыя народныя мемарыялы 1863 г. на Лідчыне // Наша Слова. 2018. 5 снежня. ;2017 * Савецкая, 27, 32, 34. Функцыяналізм // Лідская газета. 2017. 5 студзеня * Вуліца Савецкая (Віленская, Сувальская) далей на поўнач // Лідская газета. 2017. 18 студзеня. * Па старонках нашай гісторыі. Вуліца Савецкая каля перакрыжавання з чыгункай // Лідская газета. 2017. 1 сакавіка. * Славойкі // Наша Слова. 2017. 12 красавіка. * Лідская Тарбут-школа // Наша Слова. 2017. 10 траўня. * Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 38. * Ліда да 1914 г. // Лідскі летапісец. 2017. № 1. С. 46-70. * Лідскі замак у 1891—1939 гг. // Лідская газета. 2017. 11 мая. * Новае з гісторыі лідскай архітэктуры // Наша Слова. 2017. 14 чэрвеня. * Паліцыя ў Лідзе // Лідская газета. 2017. 28 чэрвеня. * 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // Наша Слова. 2017. 12 ліпеня. * Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 28-39. * Вузкакалейныя чыгуначныя лініі вакол Ліды // Лідскі Летапісец. 2017. № 2. С. 40-45. * З жыцця вуліцы Школьнай — сучаснай Кірава // Лідская газета. 2017. 19 ліпеня. * Лідская павятовая вучэльня // Маладосць. 2017. № 7. С. 125—132. * Выган — раён горада // Лідская газета. 2017. 6 ліпеня. * Генерал К. А. Кандратовіч ў 1916—1917 гг. // Наша лова. 2017. 3 жніўня. * Ксёндз Віктар Шутовіч і горад Ліда // Наша Слова. 2017. 30 жніўня. * Будынак Лідскай пошты — шэдэўр стылю функцыяналізму // Лідская газета. 2017. 6 верасня. * «Абрусіцелі» і дзяцінства генерала Кіпрыяна Кандратовіча // Наша Слова. 2017. 6 верасня. * Алена Скінадар з Іваноўскіх // Наша Слова. 2017. 20 верасня. * Лідскія кінатэатры // Маладосць. 2017. № 11. С. 95-104. * Генерал Кандратовіч і БНР // Наша Слова. 2017. 11 кастрычніка; 18 кастрычніка. * Грамадскі дзеяч і навуковец Іван Дрозд // Наша Слова. 2017. 25 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч у Парыжы // Наша Слова. 2017. 1 лістапада. * Лідскія друкарні // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 14-16. * Школа № 1 // Лідская газета. 2017. 15 лістапада. * Браніслаў Друцкі-Падбярэскі // Наша Слова. 2017. 20 снежня. * Кнігі цэркваў Лідчыны ў XVIII ст. // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 17-19. * Прыход ў Зблянах // Лідскі Летапісец. 2017. № 3. С. 30-48. * Славойкі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 39-40. * Тарбут-школа ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 41-42. * Прыход у Орлі. // Лідскі Летапісец. 2017. № 4. С. 22-38. ;2016 * Загадкі Тарноўскага палаца // Лідская газета. 2016. 13 студзеня. * Кароль Андоры // Лідская газета. 2016. 20 студзеня. * Старыя дамы на карце нашага горада // Лідская газета. 2016. 3 лютага. * Мінская электрастанцыя // Маладосць. 2016. № 1. С. 108—113. * Яшчэ раз пра генерала фон Гротэ дэ Буко // Наша Слова. 2016. 23 сакавіка. * Яўрэі Ліды // Маладосць 2016. № 4. С. 141—154. * Старыя дамы на карце нашага горада. На поўнач ад замка — вучылішча // Лідская газета. 2016. 27 красавіка. * 700-годдзе Літоўска-Наваградскай мітраполіі // Наша Слова. 2016. 4 траўня. * Пошта ў стылі канструктывізму // Звязда. 2016. 7 чэрвеня. * На поўнач ад замка — аўтавакзалы Ліды // Лідская газета. 2016. 15 чэрвеня. * Падарожжа па старых вуліцах // Лідская газета. 2016. 20 ліпеня. * Лідская гарадская электроўня, 1916—1939 // Маладосць. 2016. № 7. С. 131—139. * Кінематограф у Лідзе. Кінатэатр «Эдысан» // Лідская газета. 2016. 3 жніўня. * Дом Віленская, 19 і далей на поўнач // Лідская газета. 2016. 24 жніўня. * Цікавы лёс дома № 16 па вуліцы Савецкай // Лідская газета. 2016. 14 верасня. * Прыход у Дзікушках // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 15-29. * Насупраць сённяшняй Савецкай, 16 // Лідская газета. 2016. 21 верасня. * Купецкая гімназія. Якой яна была? // Лідская газета. 2016. 5 лістапада. * Міхал Шымялевіч. Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // Лідскі летапісец. 2016. № 1. С. 45-58. * Дом па вуліцы Савецкай, 26 і вакол яго // Лідская газета. 2016. 16 лістапада. * Лідскі піярскі калегіум // Маладосць. 2016. № 11. С. 120—130. * Хто і для якіх мэтаў будаваў дом № 23 па вуліцы Савецкай і «дом з калонамі» // Лідская газета. 2016. 30 лістапада. * 13 траўня 1901 г. нарадзіўся Вітольд Пілецкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 15-19. * Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец. 2016. № 2. С. 38-60. * 100 гадоў Лідскай гарадской электрастанцыі // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 10-12. * Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 26-40. * Ян Карловіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3&nbsp;°C. 11-13. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 15-16. * Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец. 2016. № 3. С. 20-25. * Горад Яго Каралеўскай Мосці Ліда ў другой палове XVII і ў XVIII стагоддзях // Лідскі Летапісец. 2016. № 4. С. 28-51. ;2015 * Лідчына ў 1924—1929 гг. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2015. № 1. С. 51-67; № 2. С. 26-65. * Прыгоды Сяргея Пясецкага на Лідчыне // Маладосць. 2015. № 2. С. 148—153. * Лідскія могілкі // Наша Слова. 2015. 13 траўня. * Людвік Нарбут // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 74-105. * Уніяцкі святар Адам Плаўскі // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 125—132. * Пра Міхала Шымялевіча: Крэскі да біяграфіі найлепшага гісторыка горада Ліды // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. Уклад.: Л. Лаўрэш, А. Фядута. Мінск, 2015. С. 133—165. * Пра што гавораць помнікі каля Ходараўцаў // Лідская газета. 2015. 24 чэрвеня. * Больш за 130 гадоў таму праз Ліду прайшоў першы цягнік // Лідская газета 2015. 12 жніўня. * Па справе першай беларускай школы… // Звязда. 2015. 25 жніўня. * Пачаткі беларускамоўнай адукацыі на Лідчыне // Наша Слова. 2015. 26 жніўня. * Штодзённае жыццё павятовага горада Ліда ў 1915—1918 гадах. Паводле віленскай беларускай газеты «Гоман» // Маладосць. 2015. № 8. С. 132—140. * 110 гадоў таму, выйшла першая кніга па гісторыі нашага горада // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 12. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1930—1935 гг. // Лідскі летапісец. 2015. № 3. С. 45-84. * Будынак вясковай школкі будавалі самі сяляне // Лідская газета. 2015. 2 верасня. * Лёсы родных Алаізы Пашкевіч // Наша Слова. 2015. 14 кастрычніка. * Другі Вацлаў Ластоўскі // Наша Слова. 2015. 11 лістапада. * Народная паэзія Багушэвіча // Звязда. 2015. 22 снежня. * 100 гадоў першай беларускай школе на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 7-9. * Распаўсюд вершаў Багушэвіча на Лідчыне пры канцы XIX-га ст. // Лідскі Летапісец. 2015. № 4. С. 20-21. * Рэнерты ў Лідзе // Лідскі Летапісец 2015. № 4. С. 22. * Выбітныя манахі-базіліяне часоў ліквідацыі ўніі // Biuletyn Historii Pogranicza. 2015. № 15. С. 65-89. ;2014 * Ліда на старых выявах. Вуліцы Крывая і Замкавая // Лідская газета. 2014. 25 студзеня. * Генерал Яўген фон Гротэ дэ Буко // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 59-64. * Лідчына да 1914 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 1. С. 30-58. * Датаванне пабудовы царквы ў Малым Мажэйкаве // Białoruskie Zeszyty Historyczne. № 40. Białystok,, 2013. № 40. С. 226—232. * Маламажэйкаўскі святар айцец Леў Савіцкі // Маладосць. 2014. № 1. С. 120—129. * Генерал Кандратовіч: два імгненні вечнасці // Наша Слова. 2014. 19 сакавіка. * Ліда на старых выявах. На Выгане вырасла Вялікая Ліда // Лідская газета. 2014. 12 красавіка. * Стыль функцыяналізму ў Лідзе да 1939 г. // Наша Слова. 2014. 7 траўня; 14 траўня; 21 траўня. * Багушэвіч на Лідчыне пры канцы 19-га ст. // Наша Слова. 2014. 4 чэрвеня. * Першая Сусветная і Ліда // Маладосць. 2014. № 7. С. 92-98. * Ліда перад паўстаннем 1863 года // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 3. Рыга, 2014. С. 63-85. * Адукацыя ў Лідзе ў першай палове XX стагоддзя // Лідская газета. 2014. 15 ліпеня. * Водгук ваенных падзей у Лідзе // Лідская газета. 2014. 29 ліпеня. * Горад на старых выявах. Установы горада // Лідская газета. 2014. 9 верасня. * Горад на старых выявах. Фарны касцёл // Лідская газета. 2014. 16 верасня. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Наша Слова. 2014. 24 верасня. * Ліда ў 1936—1939 гг. // Лідскі Летапісец. 2014. № 2. С. 25-94. * Прафесар Баброўскі і скасаванне ўніяцкай царквы // Наша Слова. 2014. 9 ліпеня. * Уладзіслаў Абрамовіч // Наша Слова. 2014. 1 кастрычніка. * «Народ, які абуджаецца, не патрабуе нянек» // Звязда. 2014. 4 лістапада. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 года // Arche. 2014. № 7-8. С. 318—333. * Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць. 2014. № 10. С. 114—125. * Ліда ад пачатку Першай сусветнай вайны да нямецкай акупацыі // Лідская газета. 2014. 22 лістапада. * Жыццё дала… чыгунка // Звязда. 2014. 30 снежня. * Лідчына ў люстэрку прэсы, 1913—1923 // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 37-81. * 20-ці годдзе аднаўлення дзейнасці грэка-каталіцкай царквы ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 9-10. * Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец. 2014. № 3. С. 22-25. * Тодар Нарбут — папулярызатар найноўшых дасягненняў прыродазнаўства // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 12-13. * «Лідская рэвалюцыя» 1936 г. у люстэрку прэсы // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 47-62. * Лідскія цэрквы да 1939 г. // Лідскі Летапісец. 2014. № 4. С. 63-79. * Жыццё святара Адама Плаўскага // Актуальныя праблемы гістарычнай навукі і адукацыі: зб. навук. арт. Гродна, 2014. С. 54-64. ;2013 * Паўстанне 1863 года на Лідчыне. Перад паўстаннем // Лідскі Летапісец. 2013. № 1. С. 40-58. * Ліда на старых выявах. Замак у 1915—1918 гг. // Лідская газета. 2013. 5 студзеня; 12 сакавіка. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік у XVIII стагоддзі // Через гендерное равенство — к участию в общественной и политической жизни общества: материалы II Республиканской научн.-практ. конф. 15 июня 2012 г. / Мозырь, 2012. С. 177—179. * Каменныя магілы і камяні-следавікі Лідчыны. // Запісы таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. Вып. 1. Мінск, 2013. С. 34-41. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Перад паўстаннем // Наша Слова. 2013. 23 студзеня; 30 студзеня; 6 лютага; 13 лютага; 20 лютага. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Наша Слова. 2013. 13 сакавіка; 20 сакавіка; 27 сакавіка; 3 красавіка; 10 красавіка * Яўген фон Гротэ дэ Буко — першы кіраўнік беларускага руху ў Лідзе // Наша Слова. 2013. 20 сакавіка * Гайцюнішкі // Маладосць 2013. № 2. С. 114—118. * Фарны касцёл у Лідзе: да 690-годдзя заснавання Ліды // Наша вера. 2013. № 4. С. 12-15. * Пасля паўстання // Паўстанне 1863 г. на Беларусі і Кастусь Каліноўскі. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (Менск, 23 сакавіка 2013 г.). Мінск, 2013. С. 5-12. * Горад на старых выявах. Замак у 1920—1930 гадах // Лідская газета. 2013. 18 красавіка * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. Заканчэнне, вынікі і наступствы // Наша Слова. 2013. 12 чэрвеня; 19 чэрвеня. * Ліда на старых выявах. Рыначная плошча // Лідская газета. 2013. 8 чэрвеня; 5 ліпеня. * Вайна 1812 г. на Лідчыне // Мірскі замак у кантэксце падзелаў Рэчы Паспалітай і вайны 1812 г. Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі (г.п. Мір, 16 чэрвеня 2012 г.). Мінск, 2013. С. 127—141. * Ліда на старых выявах. Вуліца Віленская (зараз — Савецкая) // Лідская газета. 2013 20 ліпеня; 8 жніўня. * Жыццё павятовага горада Ліда ў 1906—1912 гг.: па матэрыялах віленскіх газет «Kurier Litewski» і «Kurier Wilenski» // Другі Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Т. 2. Kaunas, 2013. С. 95-97. * Калантаі і Зельзін // Маладосць. 2013. № 7. С. 124—131. * Віктар Басяцкі // Наша Слова. 2013. 21 жніўня. * Паўстанне 1863 г. на Лідчыне. За нашу і вашу свабоду // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 48-73. * Калонія дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Лідскі Летапісец. 2013. № 2. С. 74-78. * Сябар ТБШ Міхал Шымялевіч // Наша Слова. 2013. 18 верасня. * Ліда на старых выявах. Вуліца Каменская (зараз — Ленінская): якой яна была? // Лідская газета. 2013. 3 кастрычніка; 12 лістапада. * Царква ў Мураванцы // Лідскі Летапісец. 2013. № 3. С. 75-103. * Пра галоўнага лідскага боўдзілу XX ст. // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 73-74. * Лідскія касцёлы. Фарны касцёл, касцёл Піяраў, Кармеліцкі касцёл // Лідскі Летапісец. 2013. № 4. С. 36-54. * Род Путкамераў // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 5. 2013. С. 302—313. ;2012 * Размова са старым шляхціцам // Наша Слова. 2012. 18 студзеня; 25 студзеня; 1 лютага; 8 лютага; 15 лютага. * Праўду ў яміну не закапаеш, або шукайце і знойдзеце // Маладосць. 2012. № 2. С. 96-100. * Касцёл у Начы // Наша Слова. 2012. 4 красавіка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 1. С. 30-39. * Размова са старым шляхціцам // Лідскі Летапісец. 2012. № 2. С. 51-61. * Сляды герояў Шэкспіра ў Беларусі і на Лідчыне // Лідская газета. 2012. 10 красавіка * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 10 траўня; 16 траўня. * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Наша Слова. 2012. 13 чэрвеня; 20 чэрвеня; 27 чэрвеня; 4 ліпеня 2012. * Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. № 6. С. 97-100. * Вітольд Карлавіч Цэраскі // Гістарычны альманах. Т. 17. 2011. С. 101—124. * Пагадненне 1392 г. у Востраве пад Лідай // Лідская газета. 2012. 11 верасня. * След старадаўняга палаца ў Дайнаве // Лідская газета. 2012. 6 кастрычніка. * Гісторыя чыгункі на Лідчыне // Сучасны стан беларускага краязнаўства і валанцёрскі рух. Матэрыялы Рэспубліканская навукова-практычнай канферэнцыі 16 красавіка 2012 г. Мінск, 2012. С. 173—186. * Ліда на старых выявах // Лідская газета. 2012. 1 лістапада. * Аляксандра Нарбут: жанчына-акадэмік // Лідская газета. 2012. 13 лістапада * Вайна 1812 г. у Літве і на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2012. № 3. С. 29-48. * Цэзары Каменскі // Наша Слова. 2012. 14 лістапада; 2012. 21 лістапада. * Ліда на старых выявах. Замак на пачатку XX ст. // Лідская газета. 2012. 15 снежня. * Пачатак будаўніцтва гімназіі імя гетмана Караля Хадкевіча ў Лідзе // Лідскі Летапісец. 2012. № 4. С. 32-36. ;2011 * Антоні Гарэцкі: забыты паэт // Наша Слова. 2011 2 лютага. * Funkcjonalizm w lidzkiej architekturze // Ziemia Lidzka. 2011. № 2. * Паўстанне 1830—1831 гг. // Наша Слова. 2011. 11 траўня; 18 траўня; 25 траўня; 1 чэрвеня; 8 чэрвеня. * Селішчы і гарадзішчы гістарычнай Лідчыны // Наша Слова. 2011. 6 ліпеня. * Архітэктура нацыянальнага рамантызму на Лідчыне // Наша слова. 2011. 14 верасня; 21 верасня. * «Жыў аднойчы рыцар…», або сляды герояў Шэкспіра ў старажытнай Беларусі // Маладосць. 2011. № 9. С. 121—126. * След вялікай каметы 1811 г. у сусветнай культуры // Роднае слова. 2011. № 10. С. 88-92. * Антоні Гарэцкі — забыты паэт // Ад Лідскіх муроў. № 7. 2011. С. 194—200. * Нагародавічы // Наша Слова. 2011. 7 снежня. * Аляксандра Нарбут — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // АСОБА і ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 4. 2011. Мінск. С. 6-16. * Крыніцы для вывучэння гісторыі калоніі дзяржаўных дамоў у Лідзе (1920-я — 1930-я гг.) // Гістарычная ўрбаністыка: асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база: зб. навук. арт. Гродна, 2011. С. 362—366. * Дайноўскі і Радуньскі замкі гістарычнай Лідчыны. Нататкі краязнаўцы // Румлёўскія старонкі: Помнікі гісторыі, прыроды і культуры паміж турыстычнай прывабнасцю і навуковай цікавасцю: матэрыялы IV адкрытай рэгіян. навук.-практ. канф. па праблемах рэгіяналістыкі і краязнаўства «Румлёўскія чытанні» (Гродна, 18 лют. 2011 г.). Гродна, 2011. С. 39-45. * Паўстанне 1830—1831 гг. Да 180-х угодкаў // Лідскі летапісец. 2011. № 4. С. 18-28. ;2010 * Лідская Дайнова // Наша Слова. 2010. 2 чэрвеня. * Ксёндз Дзіянісій Хлявінскі, філамат // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы). 2010. С. 172—175. * Радуньскі замак // Наша Слова. 2010. 23 чэрвеня. * Каменныя магілы Лідчыны // Наша Слова. 2010. 15 ліпеня. * Камяні-следавікі Лідчыны // Наша Слова. 2010. 1 верасня; 8 верасня. * Капліца на Лідскім чыгуначным вакзале // Наша Слова. 2010. 13 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч: крэскі да жыцця // Асоба і час. Беларускі біяграфічны альманах. Вып. 2. 2010. С. 81-105. * Літоўскія прыгоды шэксьпіраўскіх пэрсанажаў // ARCHE. 2010. № 10. С. 145—156. * Прамысловасць горада Ліда ў 1920-30-я гг. // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. Гродна, 2010. С. 181—188. ;2009 * Марцін Пачобут-Адляніцкі // Наша Слова. 2009. 4 сакавіка; 11 сакавіка. * Занатоўкі да біяграфіі міністра БНР генерала Кандратовіча // Наша Слова. 2009. 1 красавіка. * Скасаванне уніі на Лідчыне // Царква. 2009. № 1. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч. 150 гадоў з дня нараджэння // Лідскі Летапісец. 2009. № 1-2. С. 24-27. * Ян Снядэцкі // Наша Слова. 2009. 20 траўня; 2009. 27 траўня; 3 чэрвеня. * Вітольд Карлавіч Цэраскі. Да 160-тых угодкаў з дня нараджэння // Наша Слова. 2009. 22 ліпеня; 29 ліпеня; 5 жніўня; 12 жніўня; 19 жніўня. * Ціхаў Гаўрыіл Андрыянавіч // Наша Слова. 2009. 25 лістапада; 2 снежня; 9 снежня; 16 снежня; 23 снежня. * Гараджанін эпохі Асветніцтва (Францішак Нарвойш) // Гістарыяграфія і крыніцы па гісторыі гарадоў і працэсаў урбанізацыі ў Беларусі. Зборнік навуковых артыкулаў. Гродна, 2009. С. 208—214. * Ліквідацыя грэка-каталіцкай царквы на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 1. Гродна: ГрДУ, 2009. С. 333—339. * Царква ў Дзікушках на Лідчыне // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа. Ч. 2. Гродна : ГрДУ, 2009. С. 311—316. * Ян Снядэцкі (1756—1830) — навуковец і асветнік гістарычнай Літвы // Гістарычны альманах. Т. 15. 2009. С. 75-88. * Аляксандра Нарбут з Ліды — акадэмік Берлінскай акадэміі навук // 3-я Нефёдаўскія чытанні. Беларускае мастацтва: гісторыя і сучаснасць. ВКЛ у гісторыі Беларусі. Т. III. Мінск. 2009. С. 120—124. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзе заснавання горада: матэрыялы рэспубліканскай навукова-практычнай канферэнцыі (Ліда, 3 кастрычніка 2008 г.). Ліда, 2009. С. 44-48. ;2008 * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Граф Дэрбі // Наша Слова. 2008. 30 ліпеня; 6 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Генры Персі Хотспур // Наша Слова. 2008. 27 жніўня. * Персанажы Шэкспіра — ў Літве. Джон Бафорт // Наша Слова. 2008. 15 кастрычніка. * У пошуках знакамітага Вострава //Лідская газета. 2008. 11 лістапада. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Пачатак // Наша слова. 2007. 2 траўня. * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. Заканчэнне // Наша слова. 2007. 13 чэрвеня. * Крэскі да біяграфіі генерала К. Кандратовіча // Наша слова. 2007. 10 кастрычніка. * Астранамічная абсерваторыя ў Гародні // Наша Слова. 2008. 16 студзеня. * Астраномія ў Віленскім універсітэце // Наша Слова. 2008. 27 лютага. * Аляксандра Нарбутоўна, лідзянка — акадэмік Берлінскай акадэміі // Наша Слова. 2008. 9 красавіка * Месца заключэння Востраўскага пагаднення 1392 г. // Гістарычны альманах. 2007. Т. 13. С. 109—118. ;2000—2007 * Miejsce zawarcia ugody ostrowskiej 1392 r. // Ziemia Lidzka. 2007. № 2. * Каталіцкае Свята Божага нараджэння ў Лідзе // Наша слова. 2006. 27 снежня. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Лідскі летапісец. 2005. № 4. С. 12-26. * Паданні вёскі Бабры // Наша Слова. 2005. 17 жніўня. * Гісторыя парафіі ў Ішчалне. 490 гадоў Ішчалнянскай парафіі // Наша Слова. 2005. 15 чэрвеня. * Гайцюнішкі // Наша Слова. 2005. 19 кастрычніка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч на службе БНР // Наша Слова. 2004. 17 сакавіка. * Грэка-каталіцкая (уніяцкая) царква у Лідзе і Лідскім павеце // Наша слова. 2003. 26 лістапада. * Міністр БНР, генерал Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч // Наша слова. 2002. 10 сакавіка; 17 сакавіка. * Генерал Кіпрыян Кандратовіч // Спадчына. 2002. № 1. С. 161—166. * Лідзяне XX стагоддзя // Лідскі летапісец. 2002. № 2. С. 9-11. * Lidzianie XX wieku // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Kościół greko-katolicki w Lidzie i Ziemi Lidzkiej // Ziemia Lidzka. 2001. № 1. * Мажэйкаўскія сядзібна-паркавыя комплексы // Спадчына. 2001. № 1-2. С. 206—212. * Архітэктура Лідчыны. Готыка // Лідскі Летапісец. 2000. № 3. С. 32-34. * Камень-следавік ў в. Бабры // Лідскі Летапісец. 2000. № 1. С. 24. * Сонечны гадзіньнік у в. Ішчална // Спадчына. 2000. № 2. С. 139—141. * Сонечны гадзіньнік у вёсцы Ішчална // Лідскі Летапісец. 1999. № 4. С. 21. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * «Павет» Леаніда Лаўрэша // Лідскі летапісец. — 2001. — № 3. — С. 1. * Лявон Лаўрэш, рэдактар аднаго з найбольш грунтоўных краязнаўчых сайтаў «Pawet» // Наша слова. — 2008. — 27 лютага. * ''Суднік С.'' Лідскія беларускамоўныя сайты // Наша слова. — 2008. — 10 снежня. * Леаніду Лаўрэшу — 50 // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 1 * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Марозава С. В.]]'' [http://pawet.net/ns/2013/09/%E2%84%96_09_%281108%29.html#_Toc349758332 Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша] // Наша слова. — 2013. — 27 лютага. — С. 7. * ''Марозава С. В.'' Мае адкрыцці Леаніда Лаўрэша // Лідская газета. — 2013. — 28 лютага. — С. 4. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Сфера навуковых зацікаўленняў лідскага краязнаўца Леаніда Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 23—24. * [https://www.academia.edu/100996534/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2013_1_61_ Спіс важнейшых публікацый Л. Л. Лаўрэша] // Лідскі летапісец. — 2013. — № 1 (61). — С. 24—26. * ''Чэмер М.'' [http://nastgaz.by/?p=3487 Астраномія — навука светапоглядная] // Настаўніцкая газета. — 2013. — 20 мая. * ''Шчарбачэвіч Ніна.'' [http://zviazda.by/wp-content/uploads/2014/09/30ver-15.indd_.pdf Леанід Лаўрэш: «Кожная знаходка — нагода для радасці»] // Звязда № 185 (27795) 30 верасня 2014 г. * [https://www.livelib.ru/review/815259-vandalin-shukevich-belaruski-arheolag-i-krayaznatsa-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. «Вандалін Шукевіч: беларускі археолаг і краязнаўца» — рецензия elefant] // livelib.ru — 2017. — 29 мая. * {{Cite web|url=http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|title=Он не представляет своей жизни без истории и литературы — Лидское телерадиообъединение|website=web.archive.org|date=2018-06-10|access-date=2024-04-26|archive-date=10 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610031555/http://tv-lida.by/2018/03/05/on-ne-predstavlyaet-svoej-zhizni-bez-istorii-i-literatury/|url-status=bot: unknown}} // Ліда-ТБ * ''Ціхаміраў Андрэй''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D1%80%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83__%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%BF%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html Абуджэнне рэгіянальнай гісторыі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226145603/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/006/%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83:_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88._%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8B_%D0%B4%D1%83%D1%85._1812,_1831,_1863_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B5.html |date=26 лютага 2020 }}. Рэцэнзія на кнігу «Паўстанчы дух. 1812, 1831, 1863 гады на Лідчыне». — 2018. — 3 красавіка. * ''Сяргей Чыгрын''. [https://czasopis.pl/ljeanid-lauresz-haczu-realizavac-raniej-zadumanaje/ Леанід Лаўрэш: «Хачу рэалізаваць раней задуманае…»] // Czasopis. — 2019. — № 9(327). — С. 16—18. * ''Сяргей Чыгрын''. Гісторыка-краязнаўчы сайт «Павет» працуе 20 гадоў {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406171039/https://www.racyja.com/kultura/gistoryka-krayaznauchy-sajt-pavet-p/ |date=6 красавіка 2023 }} * Героі Шэксьпіра ў Лідзкім замку. 9 будынкаў аднаго з найстарэйшых гарадоў Беларусі * Краўцэвіч Аляксандр. «Шпацыры па старой Лідзе»: выдатны дапаможнік для турыстаў і даследчыкаў! * ''Комягина Ольга'' Небанальная история Лиды. Как связаны Петр I и тараканы, «непатрэбныя» туалеты и министр {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200526073143/https://news.tut.by/culture/674768.html |date=26 мая 2020 }} // TUT.BY * ''Трефилов Сергей'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/0077/%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2_%D0%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B5.html Секреты улицы Советской в Лиде: Своя «Американка», Фарный костел с соломенной крышей и казино] // Комсомольская Правда * [http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze Шпацыры па старой Лідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200306091737/http://zviazda.by/be/news/20200304/1583301603-shpacyry-pa-staroy-lidze |date=6 сакавіка 2020 }} // Маладосць * Что пишут лидские авторы и где их почитать: Леонид Лавреш // Принёманские вести. — 2022. — 3 марта. — С. 4. * [https://www.livelib.ru/review/2997811-shpatsyry-pa-staroj-lidze-leanid-laresh Леанід Лаўрэш. Шпацыры па старой Лідзе — рецензия Osman_Pasha] // livelib.ru — 2022. — 1 кастрычніка. * ''Марозава С. В.'' [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5/%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D1%83_-_60_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E.html Леаніду Лаўрэшу — 60 гадоў // Наша слова.pdf № 9 (61), 1 сакавіка 2023.] * ''Чыгрын Сяргей''. Плён працы Леаніда Лаўрэша // Краязнаўчая газета. 2023. 3 сакавіка. * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/98903404/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%A1_%D0%92_%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D0%A1%D0%B0%D0%9F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%82_2023_64_%D1%81 Людзі культуры Гродзеншчыны: Леанід Лаўрэш.] — Гродна : ЮрСаПрынт, 2023. * ''Чыгрын Сяргей''. Кніга, прысвечаная лідскаму краязнаўцу // Краязнаўчая газета. № 25(942), ліпень 2023. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАЎРЭШ Леанід Лявонцьевіч|146—147}} * ''Марозава С. В.'' [https://www.academia.edu/104730167/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B5%D1%86_2023_1_101_ Пра Леаніда Лаўрэша. 60 гадоў з дня нараджэння] // Лідскі Летапісец. 2023. № 1(101). С. 27-43. * [https://www.academia.edu/127871351/%D0%9E%D1%82_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B4%D0%BE_%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B8%D0%B9_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B0_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8_2024_17_1304_25_%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%A1_1_4 От солнечных часов до многочисленных открытий в истории нашего города: путь лидского исследователя Леонида Лавреша] // Принемансие вести. — 2024. — 25 апреля. — С. 1; 4. * ''Суднік Станіслаў''. Вынік шматгадовай працы // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024. * ''Грынкевіч Яраслаў''. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/lauresh/5_3c/%D1%81%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5.html Сустрэча з пісьменнікам у роднай школе] // Наша слова.pdf № 48 (152), 27 лістапада 2024. * ''Зенюкевіч Тамара''. [https://www.academia.edu/145813034/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%8E%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0_%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_1_210_6_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 'Чарговая гісторыя, сабраная па дробках'. Сустрэча з лідскім пісьменнікам] // Наша слова.pdf № 1 (210), 6 студзеня 2026. * ''Штых Ала''. [https://www.academia.edu/146240043/%D0%A8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%90%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D1%87%D0%B0_%D0%B7_%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D1%80%D0%BD%D1%96_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_pdf_3_212_21_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F_2026 Сустрэча з пісьменнікам у лідскай кавярні 'Моманты'] // Наша слова.pdf № 3 (212), 21 студзеня 2026. * ''Кішык Ю. Н.'' [https://www.academia.edu/162473826/%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%8B%D0%BA_%D0%AE_%D0%9D_%D0%A0%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%83_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88%D0%B0_%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%80%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5_ Рэцэнзія на кнігу Леаніда Лаўрэша "Шпацыры па старой Лідзе"] // Наша слова.pdf № 5 (214), 4 лютага 2026. *[https://www.radiomaria.by/news/2650-shto-pachytats-farny-kastsjol-u-lidze Радыё Марыя. Што пачытаць? "Фарны касцёл у Лідзе"] == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэш Леанід Лявонцьевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] bs0ov09er7krif14bh7bkuliodb6cmw 0 168835 5159890 3027039 2026-07-01T08:21:25Z Ueschar 151377 Выдалена перасылка на [[Камп’ютарная гульня]] 5159890 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Камп’ютарная гульня}} '''Відэагульня́''' — [[электронная гульня]], у якой гульнявы працэс адлюстроўваецца на экране або іншай візуальнай прыладзе, а гулец уплывае на яго праз [[Клавіятура|клавіятуру]], [[Камп'ютарная мыш|мыш]], [[геймпад]], [[сэнсарны экран]], [[джойсцік]] ці іншы сродак уводу. Відэагульні выпускаюцца для [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]], [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп'ютараў]], [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]], [[Смартфон|смартфонаў]], [[Планшэтны камп’ютар|планшэтаў]], партатыўных кансоляў, гарнітур [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]] і воблачных сэрвісаў.<ref name="britannica">{{Cite web|language=en|url=https://www.britannica.com/topic/electronic-game|title=Electronic game|first=Henry E.|last=Lowood|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> == Асаблівасці == [[Файл:Nintendo-Switch-Console-Docked-wJoyConRB.jpg|міні|[[Nintendo Switch]] — прыклад гібрыднай гульнявой прыстаўкі]] Галоўная прыкмета відэагульні — інтэрактыўнасць. Гулець не толькі назірае за падзеямі, але і змяняе стан гульні сваімі дзеяннямі: перамяшчае персанажа, выбірае рэплікі, будуе аб'екты, кіруе транспартным сродкам, вырашае задачы або ўзаемадзейнічае з іншымі гульцамі. Гульнявая праграма апрацоўвае ўвод, абнаўляе ўнутраны стан і паказвае вынік у выглядзе выявы, гуку, рахунку, змены ўзроўню, перамогі або паразы.<ref name="britannica" /> Спосаб кіравання залежыць ад платформы і жанру. У [[Шутар|шутарах]] або [[Стратэгія (відэагульні)|стратэгіях]] важная дакладнасць навядзення, таму часта выкарыстоўваюцца мыш і клавіятура; у кансольных гульнях асноўнай прыладай застаецца геймпад; у мабільных гульнях кіраванне перанесена на сэнсарны экран. Для асобных тыпаў гульняў ствараюцца спецыялізаваныя кантролеры: рулі і педалі для [[Аўтасімулятар|аўтасімулятараў]], танцавальныя дыванкі, музычныя кантролеры або гарнітуры віртуальнай рэальнасці. == Платформы і распаўсюджанне == [[Файл:Playing_with_smartphone.jpg|міні|Гульня на смартфоне]] Першыя камерцыйныя відэагульні з’явіліся разам з [[Аркадны аўтамат|аркаднымі аўтаматамі]]. Такія аўтаматы ўсталёўваліся ў грамадскіх месцах, а кожная гульнявая сесія аплачвалася асобна. З развіццём хатніх прыставак гульнявы працэс перамясціўся ў дамы: прыстаўка падключалася да тэлевізара, а гульні распаўсюджваліся на [[Картрыдж|картрыджах]], дысках або праз лічбавыя крамы. Асобны спосаб доступу да гульняў — [[Воблачны гейміг|воблачныя сэрвісы]]. У такім выпадку гульня запускаецца на аддаленым серверы, а карыстальнік бачыць відэатрансляцыю. Такім парадкам цяжкія гульні можна запускаць на слабейшых прыладах, але якасць гульнявога працэсу становіцца залежнай ад хуткасці і стабільнасці злучэння. == Гісторыя == [[Файл:Atari_Pong_arcade_game_cabinet.jpg|міні|Аркадны аўтамат ''Pong'']] Пытанне пра першую відэагульню не мае аднаго агульнапрынятага адказу, бо раннія гульні ствараліся на розных тыпах прылад. Адной з першых вядомых гульняў з вывадам на экран была ''[[OXO]]'', створаная ў 1952 годзе А. С. Дугласам для камп'ютара [[EDSAC]] у [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]]. Яна імітавала гульню ў «[[крыжыкі-нулікі]]» і выкарыстоўвала экран з [[Электронна-прамянёвая трубка|электронна-прамянёвай трубкай]].<ref name="chm-oxo">{{Cite web|language=en|url=https://www.computerhistory.org/timeline/1952/|title=1952: Alexander Douglas creates OXO|website=Computer History Museum|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> У 1958 годзе фізік [[Уільям Хігінботам]] у [[Брукхэйвенская нацыянальная лабараторыя|Брукхэйвенскай нацыянальнай лабараторыі]] стварыў ''[[Tennis for Two]]'' — электронную гульню ў тэніс для двух чалавек. Яна працавала на аналагавым камп'ютары Donner Model 30 і выкарыстоўвала [[асцылограф]] як экран.<ref name="bnl-tennis">{{Cite web|language=en|url=https://www.bnl.gov/about/history/firstvideo.php|title=The First Video Game?|website=Brookhaven National Laboratory|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> У 1962 годзе ў [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкім тэхналагічным інстытуце]] была створана ''[[Spacewar!]]''. Гульня працавала на [[PDP-1]]. Першую версію напісаў [[Стыў Расэл]]; пазней істотныя паляпшэнні ўнеслі Пітэр Самсан, Дэн Эдвардс і Марцін Грэц.<ref name="chm-spacewar">{{Cite web|language=en|url=https://www.computerhistory.org/pdp-1/spacewar/|title=Spacewar!|website=Computer History Museum|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Magnavox-Odyssey-Console-Set.png|міні|[[Magnavox Odyssey]] — першая хатняя гульнявая прыстаўка]] У 1972 годзе кампанія [[Magnavox]] выпусціла [[Magnavox Odyssey]] — першую хатнюю гульнявую прыстаўку. Яна была створана на аснове распрацовак [[Ральф Баер|Ральфа Баера]] і падключалася да тэлевізара.<ref name="smithsonian-odyssey">{{Cite web|language=en|url=https://americanhistory.si.edu/collections/nmah_1302004|title=Magnavox Odyssey Video Game Unit, 1972|website=National Museum of American History|publisher=Smithsonian Institution|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> У тым жа годзе [[Atari]] выпусціла аркадны ''[[Pong]]'', які стаў адным з першых камерцыйна паспяховых сімвалаў відэагульнявай індустрыі. У 2000—2010-я гады асабліва хутка вырас сегмент мабільных гульняў. Паводле [[Newzoo]], у 2025 годзе сусветны рынак гульняў дасягнуў 201,6 млрд долараў ЗША; мабільныя гульні былі найбуйнейшым сегментам і прынеслі 113,3 млрд долараў, кансольныя — 44,7 млрд, а ПК-гульні — 43,6 млрд долараў.<ref name="newzoo2026">{{Cite web|language=en|url=https://newzoo.com/resources/blog/global-games-market-q2-2026|title=Global games revenue cracked $200 billion in 2025|website=Newzoo|date=18 чэрвеня 2026|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> == Гл. таксама == * [[Геймплэй]] * [[Гульнявая прыстаўка]] * [[Кіберспорт]] * [[Гульнявы рухавік]] * [[Камп'ютарная гульня]] * [[Спіс відэагульняў з беларускай лакалізацыяй]] == Зноскі == <references /> {{Commonscat|Video games}} eocvio8s3ygb7c9uzw4ew4170yezpwc 5159892 5159890 2026-07-01T08:21:49Z Ueschar 151377 5159892 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Камп’ютарная гульня}} '''Відэагульня́''' — [[электронная гульня]], у якой гульнявы працэс адлюстроўваецца на экране або іншай візуальнай прыладзе, а гулец уплывае на яго праз [[Клавіятура|клавіятуру]], [[Камп'ютарная мыш|мыш]], [[геймпад]], [[сэнсарны экран]], [[джойсцік]] ці іншы сродак уводу. Відэагульні выпускаюцца для [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]], [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп'ютараў]], [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]], [[Смартфон|смартфонаў]], [[Планшэтны камп’ютар|планшэтаў]], партатыўных кансоляў, гарнітур [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]] і воблачных сэрвісаў.<ref name="britannica">{{Cite web|language=en|url=https://www.britannica.com/topic/electronic-game|title=Electronic game|first=Henry E.|last=Lowood|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> == Асаблівасці == [[Файл:Nintendo-Switch-Console-Docked-wJoyConRB.jpg|міні|[[Nintendo Switch]] — прыклад гібрыднай гульнявой прыстаўкі]] Галоўная прыкмета відэагульні — інтэрактыўнасць. Гулець не толькі назірае за падзеямі, але і змяняе стан гульні сваімі дзеяннямі: перамяшчае персанажа, выбірае рэплікі, будуе аб'екты, кіруе транспартным сродкам, вырашае задачы або ўзаемадзейнічае з іншымі гульцамі. Гульнявая праграма апрацоўвае ўвод, абнаўляе ўнутраны стан і паказвае вынік у выглядзе выявы, гуку, рахунку, змены ўзроўню, перамогі або паразы.<ref name="britannica" /> Спосаб кіравання залежыць ад платформы і жанру. У [[Шутар|шутарах]] або [[Стратэгія (відэагульні)|стратэгіях]] важная дакладнасць навядзення, таму часта выкарыстоўваюцца мыш і клавіятура; у кансольных гульнях асноўнай прыладай застаецца геймпад; у мабільных гульнях кіраванне перанесена на сэнсарны экран. Для асобных тыпаў гульняў ствараюцца спецыялізаваныя кантролеры: рулі і педалі для [[Аўтасімулятар|аўтасімулятараў]], танцавальныя дыванкі, музычныя кантролеры або гарнітуры віртуальнай рэальнасці. == Платформы і распаўсюджанне == [[Файл:Playing_with_smartphone.jpg|міні|Гульня на смартфоне]] Першыя камерцыйныя відэагульні з’явіліся разам з [[Аркадны аўтамат|аркаднымі аўтаматамі]]. Такія аўтаматы ўсталёўваліся ў грамадскіх месцах, а кожная гульнявая сесія аплачвалася асобна. З развіццём хатніх прыставак гульнявы працэс перамясціўся ў дамы: прыстаўка падключалася да тэлевізара, а гульні распаўсюджваліся на [[Картрыдж|картрыджах]], дысках або праз лічбавыя крамы. Асобны спосаб доступу да гульняў — [[Воблачны гейміг|воблачныя сэрвісы]]. У такім выпадку гульня запускаецца на аддаленым серверы, а карыстальнік бачыць відэатрансляцыю. Такім парадкам цяжкія гульні можна запускаць на слабейшых прыладах, але якасць гульнявога працэсу становіцца залежнай ад хуткасці і стабільнасці злучэння. == Гісторыя == [[Файл:Atari_Pong_arcade_game_cabinet.jpg|міні|Аркадны аўтамат ''Pong'']] Пытанне пра першую відэагульню не мае аднаго агульнапрынятага адказу, бо раннія гульні ствараліся на розных тыпах прылад. Адной з першых вядомых гульняў з вывадам на экран была ''[[OXO]]'', створаная ў 1952 годзе А. С. Дугласам для камп'ютара [[EDSAC]] у [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]]. Яна імітавала гульню ў «[[крыжыкі-нулікі]]» і выкарыстоўвала экран з [[Электронна-прамянёвая трубка|электронна-прамянёвай трубкай]].<ref name="chm-oxo">{{Cite web|language=en|url=https://www.computerhistory.org/timeline/1952/|title=1952: Alexander Douglas creates OXO|website=Computer History Museum|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> У 1958 годзе фізік [[Уільям Хігінботам]] у [[Брукхэйвенская нацыянальная лабараторыя|Брукхэйвенскай нацыянальнай лабараторыі]] стварыў ''[[Tennis for Two]]'' — электронную гульню ў тэніс для двух чалавек. Яна працавала на аналагавым камп'ютары Donner Model 30 і выкарыстоўвала [[асцылограф]] як экран.<ref name="bnl-tennis">{{Cite web|language=en|url=https://www.bnl.gov/about/history/firstvideo.php|title=The First Video Game?|website=Brookhaven National Laboratory|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> У 1962 годзе ў [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкім тэхналагічным інстытуце]] была створана ''[[Spacewar!]]''. Гульня працавала на [[PDP-1]]. Першую версію напісаў [[Стыў Расэл]]; пазней істотныя паляпшэнні ўнеслі Пітэр Самсан, Дэн Эдвардс і Марцін Грэц.<ref name="chm-spacewar">{{Cite web|language=en|url=https://www.computerhistory.org/pdp-1/spacewar/|title=Spacewar!|website=Computer History Museum|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> [[Файл:Magnavox-Odyssey-Console-Set.png|міні|[[Magnavox Odyssey]] — першая хатняя гульнявая прыстаўка]] У 1972 годзе кампанія [[Magnavox]] выпусціла [[Magnavox Odyssey]] — першую хатнюю гульнявую прыстаўку. Яна была створана на аснове распрацовак [[Ральф Баер|Ральфа Баера]] і падключалася да тэлевізара.<ref name="smithsonian-odyssey">{{Cite web|language=en|url=https://americanhistory.si.edu/collections/nmah_1302004|title=Magnavox Odyssey Video Game Unit, 1972|website=National Museum of American History|publisher=Smithsonian Institution|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> У тым жа годзе [[Atari]] выпусціла аркадны ''[[Pong]]'', які стаў адным з першых камерцыйна паспяховых сімвалаў відэагульнявай індустрыі. У 2000—2010-я гады асабліва хутка вырас сегмент мабільных гульняў. Паводле [[Newzoo]], у 2025 годзе сусветны рынак гульняў дасягнуў 201,6 млрд долараў ЗША; мабільныя гульні былі найбуйнейшым сегментам і прынеслі 113,3 млрд долараў, кансольныя — 44,7 млрд, а ПК-гульні — 43,6 млрд долараў.<ref name="newzoo2026">{{Cite web|language=en|url=https://newzoo.com/resources/blog/global-games-market-q2-2026|title=Global games revenue cracked $200 billion in 2025|website=Newzoo|date=18 чэрвеня 2026|access-date=1 ліпеня 2026}}</ref> == Гл. таксама == * [[Геймплэй]] * [[Гульнявая прыстаўка]] * [[Кіберспорт]] * [[Гульнявы рухавік]] * [[Камп'ютарная гульня]] * [[Спіс відэагульняў з беларускай лакалізацыяй]] == Зноскі == <references /> {{Commonscat|Video games}} __FORCETOC__ bys699xu3xovmha0xssk67rd4lbhtrl 10 175189 5159722 5158283 2026-06-30T16:35:19Z JerzyKundrat 174 5159722 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * [[Тэмпература паветра]] ў '''[[Пінск]]у''' дасягнула +40,4&nbsp;°C, зафіксіраваны самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. <small>''(29&nbsp;чэрвеня)''</small> * [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя '''[[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]'''. <small>''(24&nbsp;чэрвеня)''</small> * У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] '''[[Ліянель Месі]]''' забіў рэкордны 17-ы гол. <small>''(22&nbsp;чэрвеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> nxeuwc2iuvm4lb5khafoe9zu91ftiip 0 191208 5159887 4656427 2026-07-01T08:19:41Z Ellis Novak 30436 /* Ролі */ 5159887 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шацько}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Рыгор Іванавіч Шацько''' ({{ДН|16|4|1959}}, {{МН|Ракаў||Ракаў}}, {{МН|Валожынскі раён|у Валожынскім раёне|}} — {{ДС|7|1|2023}}) — беларускі [[акцёр]]. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (1999). Прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «[[За духоўнае адраджэнне]]» — за міжнародную культурную дзейнасць (2002). == Біяграфія == Скончыўшы Ракаўскую дзесяцігодку, паступіў на [[філалагічны факультэт БДУ]]. У школе і ў час службы ў арміі ўдзельнічаў у самадзейнасці, захапляўся тэатральным мастацтвам. Пасля службы паступіў у [[Мінскі тэатральны інстытут]] на акцёрскі факультэт. Пасля заканчэння вучобы ў 1984 годзе размеркаваны ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа]] ў Віцебску. Спачатку працаваў акцёрам, з лістапада 1997 года па 2012 год — дырэктарам тэатра. == Ролі == Каробкін («[[Рэвізор (камедыя)|Рэвізор]]» [[М. Гогаль|М. Гогаля]]), Пятрук («[[Залёты]]» [[В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]]), Ніл («{{нп5|Мяшчане (п’еса)|Мяшчане|ru|Мещане (пьеса)}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]]), Журдэн («{{нп5|Вар’яцкі Журдэн|Здурнелы Журдэн|ru|Полоумный Журден}}» [[М. Булгакаў|М. Булгакава]]), Кароль Французскі, герцаг Бургундскі («[[Кароль Лір]]» [[У. Шэкспір]]а), Грэгар («{{нп5|Рэцэпт Макропуласа|Рэцэпт Макропуласа|ru|Средство Макропулоса}}» [[К. Чапек]]а), Астраў («[[Дзядзька Ваня]]» [[А. Чэхаў|А. Чэхава]]), Высокая шапка («Час быка» [[Казіс Сая|К. Саі]]), Элхонен-Гурмізах («[[Тайбэлэ і яе дэман]]» [[Ісаак Башэвіс Зінгер|І. Б. Зінгера]], [[Іў Фрыдман|І. Фрыдмана]]), Яешня («{{нп5|Жаніцьба (п’еса)|Жаніцьба|ru|Женитьба (пьеса)}}» [[М. Гогаль|М. Гогаля]]), Уілфрэд Бонд («{{нп5|Квартэт (п’еса)|Квартэт|en|Quartet (1999 play)}}» [[Р. Харвуд]]а), Бургамістр («{{нп5|Візіт старой дамы|Візіт дамы|ru|Визит старой дамы}}» [[Ф. Дзюрэнмат]]а), Стары («[[Макбет (п’еса)|Макбет]]» [[У. Шэкспір]]а), Лотр, кардынал («[[Хрыстос прызямліўся ў Гародні]]» [[Ул. Караткевіч]]а). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Шацько Рыгор Іванавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] ehqyj6ter7jrnvzx6cndwt4d8ajlxf6 0 200406 5159939 5085522 2026-07-01T10:54:54Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: бяз → без , Імпэратар → Імператар з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159939 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пятровіч}} {{Пісьменнік}} '''Але́на Уладзіміраўна Пятро́віч''', у шлюбе '''Лянкевіч'''<!--ёсць інфа, што не змяняла прозвішча, але профіль ГуглСколар супярэчыць гэтаму, як і часткова каталогі бібліятэк, таму, пакуль яснасці няма, «Алена Пятровіч» разглядаем як псеўданім, бо так падпісаны апошнія выданні перакладчыцы--> (нар. {{ДН|||1985}}, [[Віцебск]]) — беларуская [[Перакладчык|перакладчыца]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] <ref>{{cite web| url =https://audio.penbelarus.org/authors/alena-piatrovic | title =Алена Пятровіч |publisher =audio.penbelarus.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref>. == Біяграфія == Скончыла [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2008 годзе, магістратуру ў 2009 і аспірантуру ў 2013 годзе пры БДУ. З 2006 года наведвала [[Беларускі Калегіюм|Беларускі Калегіум]] і Перакладніцкую майстэрню. Да 2020 года жыла ў [[Мінск]]у. У шлюбе з паэтам [[Уладзімір Лянкевіч|Уладзем Лянкевічам]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/ascyarozhna-mahchymae-arexapadzenne.html|title=«Будзьма беларусамі!» Асцярожна, магчымае «Арэхападзенне»|website=budzma.org|access-date=2025-01-31|archive-date=12 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112084820/https://budzma.org/news/ascyarozhna-mahchymae-arexapadzenne.html|url-status=dead}}</ref>. == Творчасць == Перакладае з [[польская мова|польскай]], [[украінская мова|украінскай]], [[англійская мова|англійскай]] і [[чэшская мова|чэшскай моў]]. Пераклады друкаваліся ў часопісах «Паміж», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[ARCHE Пачатак|ARCHE]]» і анлайн-часопісе «[[ПрайдзіСвет]]» <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/translators/9-piatrovich-aliena.html | title = Алена Пятровіч на сайце «Прайдзісвет» |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref>. == Узнагароды == Лаўрэатка арганізаваных беларускім [[Беларускі ПЭН-цэнтр|ПЭН-цэнтрам]] літаратурных конкурсаў імя [[Літаратурная прэмія імя Уладзіміра Караткевіча|Уладзіміра Караткевіча]] (2005) і [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|Карласа Шэрмана]] (2009). У апошнім з іх перамагла як перакладчыца казкі «Акадэмія доктара Клякса» («Akademia pana Kleksa») [[Ян Бжэхва|Яна Бжэхвы]]. Пераможца [[прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] 2021 года ў намінацыі «пераклад дзіцячай кнігі» за кнігу «[[Гары Потэр і Таемная зала]]» («Harry Potter and the Chamber of Secrets») [[Джаан Роўлінг]] <ref>{{cite web|url = https://penbelarus.org/2021/10/28/abveshchany-peramozhczy-premii-shermana.html|title = Абвешчаны пераможцы прэміі Шэрмана|author = |authorlink = |date = 28-10-2021|publisher = penbelarus.org|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. == Кнігі == * Пятровіч, А. Сіні дом. Мая гісторыя Віцебска / А. Пятровіч. Варшава: Мяне Няма, 2026. 208 c. ISBN 978-83-976595-6-8 == Пераклады == {{калонкі|2|малы=так}} * [[Багдан-Ігар Антоныч]] ** І неба падае на хаты... (Вершы) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/kit/31-i-nieba-padaje-na-khaty.html | title =І неба падае на хаты… (Вершы) / Багдан-Ігар Антоныч; пераклад з украінскай А.У. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> ** Аўтабіяграфія (Вершы) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/kit/10-autabijahrafija.html | title =І неба падае на хаты… / Багдан-Ігар Антоныч; пераклад з украінскай А. Пятровіч, К. Маціеўская, М. Мартысевіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> ** Элегія пра персцень песні (Вершы) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/405-eliehija-pra-pierstsien-piesni.html | title =Элегія пра персцень песні / Багдан-Ігар Антоныч; пераклад з украінскай А.У. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Станіслаў Ігнацы Віткевіч]] ** Шаўцы (П’еса) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/262-shautsy.html | title = Шаўцы / Станіслаў Ігнацы Віткевіч; пераклад з польскай А. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * Міхаіл Кузьмін ** Роздумы і неўразуменні Пятра Пустэльніка (Эсэ) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/148-rozdumy-i-nieurazumienni-piatra-pustelnika.html | title = Роздумы і неўразуменні Пятра Пустэльніка / Міхаіл Кузьмін; пераклад з рускай А. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Адам Міцкевіч]] ** Даследаванні славянскіх старажытнасцей * [[Джым Морысан|Джэймс Дуглас Морысан]] ** Голас Змея (Вершы) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/kit/49-holas-zmieja.html | title = Голас Змея / Джэймс Дуглас Морысан; пераклад з англ. А. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> ** Аўтаінтэрв’ю <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/402-autainterviu.html | title = Аўтаінтэрв’ю / Джэймс Дуглас Морысан; пераклад з англ. А. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * (Гектар Х’ю Манро) Сакі ** Яны ніколі не робяць пакупак (Апавяданне) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/645-jany-nikoli-nie-robiats-pakupak.html | title =Яны ніколі не робяць пакупак / Сакі; пераклад з англ. А. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Анджэй Тшабіньскі|Анджэй Тшэбіньскі]] ** Каб падняць ружу... (П'еса) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/410-kab-padniats-ruzhu.html | title =Каб падняць ружу… / Анджэй Тшабіньскі; пераклад з польскай А. Пятровіч |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Сара Тысдэйл]] ** Мая любоў — без міру... (Вершы) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/kit/51-maja-liubou-biez-miru.html | title = Мая любоў — бяз міру… / Сара Тысдэйл; пераклад з англ. А. Пятровіч, А. Арцёмаў, А. Стэфановіч, Г. Янкута |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Оскар Уайльд]] ** Сфінкс без загадкі (Апавяданне) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/646-sfinks-biez-zahadki.html | title = Сфінкс без загадкі / Оскар Уайльд; пераклад з англ. А. Пятровіч|publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Данііл Хармс]] ** Па-першае і па-другое (Апавяданні для дзяцей) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/kit/23-pa-piershaje-i-pa-druhoje.html | title = Па-першае і па-другое / Данііл Хармс; пераклад з англ. А. Пятровіч|publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> ** Адам і Ева (Вадэвіль) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/text/234-adam-i-jeva.html | title = Адам і Ева/ Данііл Хармс; пераклад з англ. А. Пятровіч|publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Рыгор Пятровіч Чубай|Грыцько Чубай]] ** Я — трава (Вершы) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/kit/7-ja-trava.html | title = Я — трава / Грыцько Чубай; пераклад з украінскай А. Пятровіч|publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> * [[Рышард Капусцінскі]] ** Імпэратар. Падарожжы з Герадотам / Рышард Капусцінскі; пераклад з польскай А.У. Пятровіч. Мінск: [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2009. 392 c. ISBN 978-836-1617-88-4 * [[Артур Конан Дойл]] ** Прыгоды Шэрлака Холмса: [апавяданні] / Артур Конан Дойл; пераклад з англ. А.У. Казлова, [[Кацярына Сяргееўна Маціеўская|К.С. Маціеўская]], А.У. Пятровіч, [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|М.А. Мартысевіч]], [[Ганна Валер’еўна Янкута|Г.В. Янкута]], [[Сярж Мядзведзеў|С. Мядзведзеў]]. Мінск: [[Кнігазбор]], 2014. 342, [1] с. ISBN 978-985-7119-99-8 * Малгажата Шэйнэрт ** Насыпаць горы: палескія гісторыі / Малгажата Шэйнэрт; пераклад з польскай М. Пушкіна, А.У. Пятровіч. Мінск: Логвінаў, 2016. 490, [1], 23 с. ISBN 978-609-8147-80-3 * [[Фларыян Чарнышэвіч]] ** Надбярэзінцы: раман у 3 ч., заснаваны на рэальных падзеях / Фларыян Чарнышэвіч; пераклад з польскай К.С. Маціеўская, А.У. Пятровіч, [[Марына Юльянаўна Шода|М.Ю. Шода]], Г.В. Янкута, М.А. Мартысевіч, [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|А.В. Пашкевіч]]. Мінск: [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|А.М. Янушкевіч]], 2017. 661, [2] с. ISBN 978-985-7165-14-8 * [[Джаан Роўлінг]] ** [[Гары Потэр і філасофскі камень]]: [раман: для сярэдняга школьнага ўзросту] / Дж.К. Роўлінг; пераклад з англ. А.У. Пятровіч. Мінск: А.М. Янушкевіч, 2019. 327, [4] с. ISBN 978-985-7210-35-0 ** [[Гары Потэр і Таемная зала]]: [раман: для сярэдняга школьнага ўзросту] / Дж.К. Роўлінг; пераклад з англ. А.У. Пятровіч. Мінск: А.М. Янушкевіч, 2020. 354, [4] с. ISBN 978-985-7210-59-6 ** [[Гары Потэр і вязень Азкабана]]: [раман: для сярэдняга школьнага ўзросту] / Дж. К. Роўлінг; пераклад з англ. А.У. Пятровіч. Мінск: А.М. Янушкевіч, 2021. 448, [4] с. ISBN 978-985-7210-87-9 ** [[Гары Потэр і Келіх агню]] / Дж. К. Роўлінг; пераклад з англ. А.У. Пятровіч. Варшава: А.М. Янушкевіч, 2025. 712 с. ISBN 978-836-8202-25-0 * Дамініка Словік ** Зімоўка: [раман] / Дамініка Словік; перакдлад з польскай У. Лянкевіч, А.У. Пятровіч. Мінск: А.М. Янушкевіч, 2021. 569, [2] с. ISBN 978-985-7283-02-6 * Яраслаў Гжэндовіч ** Гаспадар Ледзянога Саду: Том I / Яраслаў Гжэндовіч; пераклад з польскай М. Пушкіна, А. Пятровіч. Мінск: А.М. Янушкевіч, 2019. 436 с. ** Гаспадар Ледзянога Саду: Том II / Яраслаў Гжэндовіч; пераклад з польскай М. Пушкіна, А. Пятровіч. Мінск: А.М. Янушкевіч, 2020. 510 с. *[[Ян Бжэхва]] ** Акадэмія доктара Клякса: [казка: для сярэдняга школьнага ўзросту] / Ян Бжэхва; пераклад з польскай А.У. Пятровіч. Мінск: Папуры, 2023. 274, [5] с. ISBN 978-985-15-5427-6 * [[Фрэнсіс Эліза Бёрнет|Фрэнсіс Эліза Ходжсан]] ** Таямнічы сад: для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту / Фрэнсіс Эліза Ходжсан Бёрнэт; пераклад з англ. У. Лянкевіч, А.У. Пятровіч. Мінск: Папуры, 2025. 381, [2] с. ISBN 978-985-15-5866-3 {{калонкі/канец}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://budzma.org/news/alena-pyatrovich-manipulyatsyya.html|title=Алена Пятровіч: «Тое, што мастак павінен быць галодны, — гэта брыдкая маніпуляцыя»|website=budzma.org|access-date=2025-10-17}} * {{Cite web|url=https://czasopis.pl/ja-chalavek-e-ropy|title=«Я – чалавек Еўропы». Размова з Аленай Пятровіч, беларускай літаратурнай перакладчыцай з Варшавы»|website=czasopis.pl|access-date=2025-10-17}} * {{Cite web|url=https://hrodna.life/articles/belaruskamounyi-garyi-poter/|title=«Беларускамоўны Гары Потэр не есць дранікі і бабку». Гродзенцам расказалі, чаго чакаць ад перакладу і калі будзе працяг|website=hrodna.life|access-date=2025-10-17}} * {{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30003251.html/|title=Гары Потэр ня будзе есьці дранікі і бабку — перакладчыца пра беларускае выданьне знакамітай кнігі|website=svaboda.org|access-date=2025-10-17}} * {{Cite web|url=https://prajdzisvet.org/translators/9-piatrovich-aliena.html|title=Старонка Алены Пятровіч на Prajdzisvet|website=prajdzisvet.org|access-date=2025-05-01}} * {{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/1624126.html|title=У «Доме літаратара» Іван Пташнікаў, Марыя Мартысевіч, Алена Пятровіч|first=|last=|website=svaboda.org|access-date=2025-05-01}} * {{Cite web|lang=be|url=https://mnnm.store/piatrovich_talk|title=Алена Пятровіч: «Люблю Віцебск. І таму магу пісаць пра яго "без належнай пашаны"»|first=|last=|website=mnnm.store|access-date=2026-01-20}} * {{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/pjerakladchyca-aljena-pjatrovich-napisala-knihu-pra-vicjebsk.html|title=Перакладчыца Алена Пятровіч напісала кнігу пра Віцебск|first=|last=|website=bellit.info|access-date=2026-01-20}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятровіч Алена}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з чэшскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] c4hz4kuldtq46bv492aiolvtbmlxx8v 0 202672 5159899 4759151 2026-07-01T08:29:13Z Ellis Novak 30436 /* Творчасць */ 5159899 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = | Арыгінал імя = | Выява = Siarhiej Kraŭčanka.jpg | Шырыня = | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Грамадзянства = | Гады актыўнасці = | Псеўданімы = | Амплуа = | Тэатр = | Ролі = | Спектаклі = | Узнагароды = | Сайт = | imdb_id = }} {{Цёзкі2|Краўчанка}} '''Сярге́й Усе́валадавіч Кра́ўчанка''' ({{ДН|13|5|1949}}, [[Мінск]] — {{ДС|30|6|2014}}, [[Мінск]]) — беларускі {{акцёр|Беларусі|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (2001). Акцёр [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 мая 1949 года ў Мінску. У 1971 годзе скончыў тэатральны факультэт [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута]] па спецыяльнасці «Акцёр драмы і кіно» (курс [[У. А. Маланкін]]а). Працаваў у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]] з 1971 па 2014 год<ref>{{cite web|url = http://kupalauski.by/troupe/krauchanka/|title = Краўчанка Сяргей Усеваладавіч|publisher = kupalauski.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20131113143353/http://kupalauski.by/troupe/krauchanka/|archive-date = 13 лістапада 2013|postscript = архіваваная версія}}</ref>. Член [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]] з 1973 года. Памёр 30 чэрвеня 2014 года ў Мінску. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>{{cite web|url = http://www.svaboda.mobi/a/25441512.html|title = Сяргея Краўчанку пахаваюць 2 ліпеня на Усходніх могілках Мінску|date = 1 ліпеня 2014|publisher = [[Радыё Свабода]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160111160006/http://www.svaboda.mobi/a/25441512.html|archive-date = 11 студзеня 2016|access-date = 11 студзеня 2016}}</ref>. == Творчасць == Сярод найлепшых роляў Краўчанкі: Федзя («Стары Новы Год» [[Міхаіл Рошчын|М. Рошчына]]), Пецька («Характары» [[Васіль Шукшын|В. Шукшына]]), Данілка («[[Раскіданае гняздо (спектакль, Нацыянальны тэатр імя Янкі Купалы)|Раскіданае гняздо]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Драгун («Парог» [[Аляксей Дудараў|А. Дударава]]), Арнольд («Шрамы» [[Яўген Шабан|Я. Шабана]]), Люнгстран («Жанчына з мора» [[Генрык Ібсен|Г. Ібсена]]), Машу («Месье Амількар, альбо Чалавек, які плаціць» І.Жаміяка), Бачана («Закон вечнасці» [[Нодар Думбадзэ|Н. Думбадзэ]]), Гайдук («[[Ідылія (опера)|Ідылія]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]]), Захар («[[Апошні шанц]]» [[Васіль Быкаў|В. Быкава]]), Мядзведзенка («{{нп5|Чайка (п’еса Чэхава)|Чайка|ru|Чайка (пьеса Чехова)}}» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]]), Карыцын («Жыццё Карыцына» [[Алена Папова|А. Паповай]]), Парадаксаліст («З нагоды мокрага снегу» [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]]), Нешчасліўцаў («{{нп5|Лес (п'еса)|Лес|ru|Лес (пьеса)}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Дамаш («[[Князь Вітаўт]]» [[А. Дудараў|А. Дударава]]), Тэзей («Сон у чарадзейную ноч пасярэдзіне лета» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Растанёў («Вечны Фама» [[Уладзімір Бутрамееў|У. Бутрамеева]] паводле [[Ф. Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]]), Монс / Нільс Юленшэрн («{{нп5|Эрык XIV (п’еса)|Эрык XIV|sv|Erik XIV (pjäs)}}» [[Аўгуст Стрындберг|А. Стрындберга]]), Дункан («[[Макбет (п’еса)|Макбет]]» [[У. Шэкспір]]а), Панталоне дэі Бізаньёзі («Слуга двух гаспадароў» [[Карла Гальдоні|К. Гальдоні]]), Бацька («Прыгоды Заранкі і Янкі» [[Вольга Бялова|В. Бяловай]]). {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|url = http://www.svaboda.org/content/transcript/25440571.html|title = Вянок памяці: Сяргей Краўчанка|author = Валянціна Аксак|date = 30 чэрвеня 2014|publisher = [[Радыё Свабода]]|archive-url = https://archive.today/20160111160225/http://www.svaboda.org/content/transcript/25440571.html|archive-date = 11 студзеня 2016|access-date = 11 студзеня 2016|url-status = live}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Краўчанка Сяргей Усеваладавіч}} 0gizvw6ydqng0lbnfc39fejy03qds3f 0 205262 5159703 4995848 2026-06-30T14:20:02Z Fippe 44046 5159703 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Баер 04 Леверкузен | Лагатып = | ПоўнаяНазва = {{lang-de|Bayer 04 Leverkusen Fußball GmbH}} | Мянушкі = {{lang-de|Die Löwen}} (Ільвы) | Горад = [[Леверкузен]], [[Германія]] | Заснаваны = 1 ліпеня [[1904]] | Стадыён = [[Бай-Арэна]], [[Леверкузен]] | Умяшчальнасць = 30 210 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Футбольная Бундэсліга Германіі|Бундэсліга]] | Сезон = [[Футбольная Бундэсліга Германіі 20232/2024|2023/24]] | Месца = 1 месца | Сайт = http://www.bayer04.de/ | pattern_la1 = _bayer2324h | pattern_b1 = _bayer2324h | pattern_ra1 = _bayer2324h | pattern_sh1 = _bayer2324h | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _bayer2324a | pattern_b2 = _bayer2324a | pattern_ra2 = _bayer2324a | pattern_sh2 = _bayer2324a | pattern_so2 = _bayer2324al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _bayer2324t | pattern_b3 = _bayer2324t | pattern_ra3 = _bayer2324t | pattern_sh3 = _bayer2324t | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Баер 04»''' ({{lang-de|Bayer 04 Leverkusen Fußball GmbH}}) — [[Германія|нямецкі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Леверкузен]], [[Паўночны Рэйн-Вестфалія]]. Заснаваны [[1 ліпеня]] [[1904]] года як спартыўны праект хіміка-фармацэўтычнага гіганта [[Bayer]]. У цяперашні час выступае ў [[Футбольная Бундэсліга Германіі|Бундэслізе]]. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «[[Бай-Арэна]]», які змяшчае 30 210 гледачоў. У сезоне 2023/24 «Баер 04» ўпершыню стаў чэмпіёнам Бундэслігі. Рэкордная серыя леверкузенцаў без паражэнняў цягам сезона склала 51 гульню і абарвалася толькі 22 мая ў фінале [[Ліга Еўропы УЕФА 2023/2024|Лігі Еўропы]], дзе каманда саступіла італьянскай «[[ФК Аталанта|Аталанце]]». == Дасягненні == === Германія === * '''[[Чэмпіянат Германіі па футболе|Чэмпіянат Германіі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] 1-е месца '''(1)''': '''2023/24''' ** [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] 2-е месца '''(6)''': '''1996/97, 1998/99, 1999/00, 2001/02, 2010/11, 2024/25''' * '''[[Кубак Германіі па футболе|Кубак Германіі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца (2)''': '''1992/93, 2023/24''' ** [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст '''(3)''': '''2001/02, 2008/09, 2019/20''' * '''[[Суперкубак Германіі па футболе|Суперкубак Германіі]]:''' ** [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст '''(1)''': '''1993''' === Еўракубкі === * '''[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў]]:''' ** [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст '''(1)''': '''2001/02''' * '''[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]:''' ** [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст '''(1)''': '''2023/24''' * '''[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца (1)''': '''1987/88''' == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Фінляндыя}}|Бр|[[Лукаш Градэцкі]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1989}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Ёсіп Станішыч]]||2000}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Эквадор}}|Аб|[[П’еро Інкап’е]]||2002}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Германія}}|Аб|[[Ёнатан Та]]||1996}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|[[Адылон Касуну]]||2001}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Ёнас Гофман]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Роберт Андрых]]||1994}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Іспанія}}|Нап|[[Борха Іглесіяс]]||1994}} <!--{{Ігрок|9|{{Сцяг|Іран}}|Нап|[[Сердар Азмун]]||1995}}--> {{Ігрок|10|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Флорыян Вірц]]||2003}} {{Ігрок|12|{{Сцяг|Буркіна-Фасо}}|Аб|[[Эдманд Тапсоба]]||1999}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Артур (футбаліст, 2003)|Артур]]||2003}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Чэхія}}|Нап|[[Патрык Шык]]||1996}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Чэхія}}|Бр|[[Мацей Коварж]]||2000}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Бельгія}}|Аб|[[Наа Мбамба]]||2005}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Нігерыя}}|ПА|[[Нейтан Тэла]]||1999}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Іспанія}}|Аб|[[Алекс Грымальда]]||1995}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Марока}}|Нап|[[Амін Адлі]]||2000}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|[[Віктар Баніфасэ]]||2000}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Чэхія}}|ПА|[[Адам Гложак]]||2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Нідэрланды}}|Аб|[[Цімаці Фасу-Менса]]||1998}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Аргенціна}}|ПА|[[Эксекіель Паласіяс]]||1998}} <!--{{Ігрок|28|{{Сцяг|Аўстрыя}}|Бр|[[Патрык Пенц]]||1997}}--> <!--{{Ігрок|28|{{Сцяг|Іспанія}}|Нап|[[Ікер Брава]]||2005}}--> {{Ігрок|30|{{Сцяг|Нідэрланды}}|Аб|[[Джэрэмі Фрымпонг]]||2000}} {{Ігрок|32|{{Сцяг|Калумбія}}|ПА|[[Густава Пуэрта]]||2003}} {{Ігрок|34|{{Сцяг|Швейцарыя||15px}}|ПА|[[Граніт Джака]]||1992}} {{Ігрок|36|{{Сцяг|Германія}}|Бр|[[Ніклас Ломб]]||1993}} {{Ігрок|47|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Айман Аўрыр]]||2004}} <!--{{Ігрок||{{Сцяг|Тога}}|Аб|[[Садык Фафана]]||2003}}--> {{Канец складу}} == Спасылкі == * [http://bayer04.de/ Афіцыйны сайт] {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Баер 04}} {{Бундэсліга}} {{Пераможцы Лігі Еўропы УЕФА}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Германіі|Баер 04 Леверкузен]] [[Катэгорыя:ФК Баер 04| ]] 97tdju4zuun7vistq82qnyvlv3ilqyy 0 223338 5159715 5058361 2026-06-30T16:04:29Z JerzyKundrat 174 /* Цеплавы рэжым */ 5159715 wikitext text/x-wiki [[Image:Satellite image of Belarus in December 2002.jpg|thumb|Спадарожнікавы здымак. Беларусь, снежань 2002.]] [[Клімат]] [[Беларусь|Беларусі]] ўмераны пераходны ад марскога да кантынентальнага. == Асноўныя рысы == Асноўнымі фактарамі, якія ўплываюць на фарміраванне клімату, з’яўляюцца геаграфічнае становішча і рэльеф. Асаблівасці клімату Беларусі абумоўлены: * размяшчэннем тэрыторыі ва ўмераных шыротах; * перавагай раўніннага рэльефу; * блізкасцю [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]; * адсутнасцю гор у межах краіны і ў суседніх рэгіёнах. Асноўныя рысы клімату Беларусі — мяккасць, невялікія амплітуды тэмператур, дастатковая колькасць ападкаў, няўстойлівы характар надвор’я. Нягледзячы на невялікую плошчу Беларусі, кліматычныя паказчыкі ў розных рэгіёнах рэспублікі адрозніваюцца. == Сонечная радыяцыя == Колькасць паступаючай [[сонечная радыяцыя|сонечнай радыяцыі]] абумоўлена вуглом падзення сонечных прамянёў і працягласцю дня. Вугал падзення сонечных прамянёў на поўначы Беларусі больш востры, чым на поўдні, на працягу ўсяго года. Працягласць дня летам на поўначы краіны большая, чым на поўдні, на 1 гадзіну 10 хвілін, а зімой дзень на паўгадзіны даўжэйшы, чым на поўдні. Таму колькасць паступаючай сонечнай радыяцыі летам амаль аднолькавая на ўсёй тэрыторыі Беларусі, зімой жа паўднёвыя раёны атрымліваюць яе значна больш. Сумарная сонечная радыяцыя павялічваецца ў напрамку з поўначы на поўдзень. Гадавая сумарная радыяцыя ў паўночных раёнах складае каля 3600 МДж/м². Паўднёвыя раёны атрымліваюць больш за 4000 МДж/м². Паступленне сонечнай радыяцыі значна змяняецца на працягу года. У чэрвені паступае амаль у 15 разоў больш сонечнай радыяцыі, чым у снежні. Летам пераважае прамая сонечная радыяцыя (50—55 % ад сумарнай). Зімой і восенню 70—80 % складае доля рассеянай сонечнай радыяцыі. Велічыня радыяцыйнага балансу на тэрыторыі Беларусі павялічваецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад 1500 да 1900 МДж/м². Зімой зямная паверхня атрымлівае мала сонечнай радыяцыі, таму радыяцыйны баланс адмоўны. == Атмасферная цыркуляцыя == Ва ўмераных шыротах пераважае заходні перанос паветраных мас, таму для Беларусі найбольш характэрны заходнія вятры. У сувязі са змяненнем атмасфернага ціску зімой і летам напрамак вятроў крыху змяняецца. Зімой пераважаюць паўднёва-заходнія вятры, а летам — паўночна-заходнія. Такая атмасферная цыркуляцыя абумовіла перавагу на працягу года атлантычнага паветра ўмераных шырот. З ім звязаны пахмурнае надвор’е і дажджы летам, снег і адліга — зімой. Адсутнасць гор прыводзіць да пранікнення на тэрыторыю краіны кантынентальных паветраных мас з усходу. Яны звычайна прыносяць сухое надвор’е зімой і летам. Перыядычна на тэрыторыю Беларусі паступаюць арктычныя паветраныя масы, якія прыводзяць да рэзкага пахаладання, а летам можа пранікаць [[трапічнае паветра]]. Характэрнай рысай атмасфернай цыркуляцыі з’яўляецца частая змена цыклонаў і антыцыклонаў, якая прыводзіць да няўстойлівасці надвор’я, асабліва восенню і вясной. == Цеплавы рэжым == [[Файл:Belarus - average temperature (January).png|right|thumb|Сярэдняя тэмпература ў студзені<ref name=be.41>Клімат // Беларуская энцыклапедыя. — Т. 18, ч. 2: Беларусь. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2004. — С. 41.</ref>.]] [[Файл:Belarus - average temperature (July).png|right|thumb|Сярэдняя тэмпература паветра ў ліпені<ref name=be.41 />.]] Клімат Беларусі характарызуецца дадатнымі сярэднегадавымі тэмпературамі паветра. Яны паступова павялічваюцца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад +6,0 да +8,2 °С. Самы халодны месяц — студзень. У студзені сярэдняя тэмпература паветра паніжаецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход ад –2,6 да –5,3 °С. З-за ўплыву атмасфернай цыркуляцыі ізатэрмы студзеня маюць блізкі да мерыдыянальнага ход. Атлантычнае паветра ў большай ступені ацяпляе паўднёва-заходнія раёны краіны. Нярэдка зімой тэмпературы паніжаюцца да –20…–30 °С, а абсалютныя мінімальныя тэмпературы, якія фіксаваліся ў Беларусі, складаюць –36…–42 °С. Летам размеркаванне тэмператур галоўным чынам залежыць ад прытоку сонечнай радыяцыі. Таму тэмпературы самага цёплага месяца (ліпеня) павялічваюцца з поўначы на поўдзень. Розніца тэмператур значна меншая, чым зімой. У паўночных раёнах тэмпература паветра ў ліпені каля +17 °С, у паўднёвых — каля +19 °С. Абсалютныя максімальныя тэмпературы паветра складаюць +35…+38 °С. 29 чэрвеня 2026 года ў Беларусі зафіксіраваны самы спякотны дзень за ўсю гісторыю метэаназіранняў, у [[Пінск]]у слупкі тэрмометраў паказалі +40,4 °С<ref>[https://zviazda.by/news/tak-goracha-belarusi-yashche-ne-bylo-u-pinsku-slupki-termometra-pakazali-40-4-s/ zviazda.by]</ref>. == Вільготнасць паветра, воблачнасць, ападкі == Для Беларусі характэрна павышаная [[вільготнасць]] паветра на працягу года. Абумоўлена гэта перавагай вільготнага атлантычнага паветра. У асенне-зімовы перыяд на ўсёй тэрыторыі Беларусі адносная вільготнасць паветра перавышае 80 %. Вясной і летам з-за больш высокіх тэмператур яна паніжаецца да 50—60 %, а ў асобныя дні нават да 30 %. Высокая вільготнасць паветра з’яўляецца прычынай частых [[туман]]аў. Часцей за ўсё туманы ўзнікаюць у замкнутых катлавінах на ўзвышшах. Больш за 70 % дзён з туманамі прыпадае на перыяд з кастрычніка па сакавік. З высокай вільготнасцю паветра звязана і значная воблачнасць над тэрыторыяй Беларусі. У халодную палову года на працягу 85 % дзён назіраецца пахмурнае надвор’е, летам — на працягу 50 %. Беларусь адносіцца да зоны дастатковага ўвільгатнення. Колькасць ападкаў паступова памяншаецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Ападкі моцна залежаць ад рэльефу. Таму цэнтральная частка Беларусі, дзе пераважаюць узвышшы, атрымлівае 650—700 мм ападкаў. Самым увільготненым месцам рэспублікі з’яўляецца [[Навагрудскае ўзвышша]], дзе выпадае больш за 750 мм ападкаў у год. На нізінах паўночных і паўднёвых раёнаў краіны колькасць ападкаў паніжаецца да 550—600 мм. Назіраюцца значныя ваганні ападкаў па гадах. У засушлівыя гады можа выпадаць усяго каля 300 мм, а ў найбольш вільготныя — звыш 1100 мм. {{Клімат горада |Горад_род=Мінска |Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate/26850.htm Надвор'е і клімат] | Сту_сяр=-4.5 | Сту_сяр_апад=45 | Лют_сяр=-4.4 | Лют_сяр_апад=38 | Сак_сяр=0.0 | Сак_сяр_апад=44 | Кра_сяр=7.2 | Кра_сяр_апад=42 | Май_сяр=13.3 | Май_сяр_апад=65 | Чэр_сяр=16.4 | Чэр_сяр_апад=89 | Ліп_сяр=18.5 | Ліп_сяр_апад=89 | Жні_сяр=17.5 | Жні_сяр_апад=68 | Вер_сяр=12.1 | Вер_сяр_апад=60 | Кас_сяр=6.6 | Кас_сяр_апад=53 | Ліс_сяр=0.6 | Ліс_сяр_апад=48 | Сне_сяр=-3.4 | Сне_сяр_апад=49 | Год_сяр=6.7 | Год_сяр_апад=690 | Сту_сяр_мін=-6.7 | Сту_сяр_макс=-2.1 | Лют_сяр_мін=-7.0 | Лют_сяр_макс=-1.4 | Сак_сяр_мін=-3.3 | Сак_сяр_макс=3.8 | Кра_сяр_мін=2.6 | Кра_сяр_макс=12.2 | Май_сяр_мін=8.1 | Май_сяр_макс=18.7 | Чэр_сяр_мін=11.7 | Чэр_сяр_макс=21.5 | Ліп_сяр_мін=13.8 | Ліп_сяр_макс=23.6 | Жні_сяр_мін=12.8 | Жні_сяр_макс=22.8 | Вер_сяр_мін=8.2 | Вер_сяр_макс=16.7 | Кас_сяр_мін=3.6 | Кас_сяр_макс=10.2 | Ліс_сяр_мін=-1.3 | Ліс_сяр_макс=2.9 | Сне_сяр_мін=-5.5 | Сне_сяр_макс=-1.2 | Год_сяр_мін=3.1 | Год_сяр_макс=10.6 | Сту_а_макс=10.3 | Сту_а_мін=-39.1 | Лют_а_макс=13.6 | Лют_а_мін=-35.1 | Сак_а_макс=18.9 | Сак_а_мін=-30.5 | Кра_а_макс=26.0 | Кра_а_мін=-18.4 | Май_а_макс=30.9 | Май_а_мін=-5.0 | Чэр_а_макс=32.5 | Чэр_а_мін=0 | Ліп_а_макс=33.9 | Ліп_а_мін=3.8 | Жні_а_макс=34.6 | Жні_а_мін=1.7 | Вер_а_макс=30.3 | Вер_а_мін=-4.7 | Кас_а_макс=24.7 | Кас_а_мін=-12.9 | Ліс_а_макс=16.0 | Ліс_а_мін=-20.4 | Сне_а_макс=10.3 | Сне_а_мін=-30.6 | Год_а_макс=34.6 | Год_а_мін=-39.1 |}} На цёплую палову года (красавік — верасень) даводзіцца 70 % гадавой сумы ападкаў. Больш за ўсё ападкаў выпадае ў ліпені, менш за ўсё — у лютым, сакавіку і студзені. У сярэднім за год колькасць сутак з ападкамі на ўзвышшах складае 180—190, а на нізінах — 160—170. Часцей за ўсё ападкі выпадаюць зімой і восенню (лістапад — студзень). Летам ападкі выпадаюць радзей, але іх інтэнсіўнасць большая. Даволі часта яны суправаджаюцца [[навальніца]]мі, а часам выпадаюць у выглядзе [[град]]у. Зімой ападкі выпадаюць у выглядзе [[снег]]у і ўтвараюць снежнае покрыва. Максімальная вышыня снежнага покрыва звычайна назіраецца ў канцы зімы. Яна павялічваецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход з 15 да 35 см. Працягласць перыяду са снежным покрывам павялічваецца ў тым жа напрамку ад 70 да 130 сутак. Часта на паўднёвым захадзе Беларусі ўстойлівае снежнае покрыва не ўтвараецца. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:Belarus - average precipitation (January).png|center|250px]] |width="25%"|[[Файл:Belarus - average precipitation (July).png|center|250px]] |- |Сярэдняя колькасць ападкаў у Беларусі ў студзені (у міліметрах)<ref name=be.43>Клімат // Беларуская энцыклапедыя. — Т. 18, ч. 2: Беларусь. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2004. — С. 43.</ref> |Сярэдняя колькасць ападкаў у Беларусі ў ліпені (у міліметрах)<ref name=be.43 /> |} == Гл. таксама == * [[Ураган у Беларусі (13—14 ліпеня 2024)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Брылеўскі, М. М. Геаграфія Беларусі: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / М. М. Брылеўскі, Г. С. Смалякоў; пер. з рус. мовы Н. М. Брылеўскай, В. Л. Смаляковай. — 3-е выд., перапрац. — Мінск: Нар. асвета, 2012. — 303 с. ISBN 978-985-03-1787-2. * Каўрыга, П.А. Характарыстыка клімату Беларусі. — Мн.: Белдзяржуніверсітэт, 1996. * Фізічная геаграфія Беларусі: вучэб. дап. для студ. геагр. фак. / пад рэд. Б. М. Гурскага, К. К. Кудло. — Мн., 1995. 192 с. == Спасылкі == * [https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=1289 Беларусь — Клімат] — belarusenc.by {{Геаграфія Беларусі}} [[Катэгорыя:Клімат Беларусі| ]] 9p6lrlarg71p9o6rh8t8p832eig644h 0 233693 5159872 4233706 2026-07-01T07:54:46Z Rave 1572 5159872 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гарбачы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарбачы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 59|lat_sec = 17 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 37|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |сельсавет = Верхнякрывінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243041240 }} '''Гарбачы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Harbačy}}, {{lang-ru|Горбачи}}) — [[вёска]] ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Верхнякрывінскі сельсавет|Верхнякрывінскага сельсавета]]. Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Рубежскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)|Рубежскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Сцяпанавіч Баранок]] (1942 — 2014) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Верхнякрывінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Верхнякрывінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна]] e5zu9ozd2yrg2oa2l3tx7kni6ho9q48 0 247811 5159829 4907917 2026-07-01T01:23:51Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159829 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асінаўка}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Асінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Асі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asinaŭka}}, {{lang-ru|Осиновка}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 47 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 108 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Заснаваны ў пачатку 20 стагоддзя як хутар, пазней ператвораны ў пасёлак. У 1931 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 12 пасялкоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1959]] год — 72 жыхары. * [[2004]] год — 10 жыхароў, 7 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] ran9a0z4xyt7ih6yq1lapmll4yab1fd 0 247815 5159828 4907921 2026-07-01T01:18:13Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159828 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ёўня, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Ёўня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042316 }} '''Ёўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Joŭnia}}, {{lang-ru|Ёвня}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 44 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 105 км ад Гомеля, на рацы [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Пасёлак заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1959]] год — 55 жыхароў. * [[2004]] год — 17 жыхароў, 10 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] kd9jnlgrbwisl9li59yiu1fqv4gbvel 0 247816 5159827 4907922 2026-07-01T01:11:28Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5159827 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Жавіннік |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 10|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 33|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243042317 }} {{Значэнні|Жавіннік (значэнні)}} '''Жаві́ннік'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žavinnik}}, {{lang-ru|Жевинник}}) — [[пасёлак]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Пасёлак знаходзіцца за 39 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 101 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Пасёлак заснаваны ў пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе пасялкоўцы ўступілі ў калгас. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты спалілі пасёлак і забілі 4 жыхароў, 13 пасялкоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1940]] год — 160 жыхароў, 24 двары. * [[1959]] год — 131 жыхар. * [[2004]] год — 15 жыхароў, 9 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] qk96ylhh7yw0geug1e6u7ggklatl217 0 248048 5159807 4908135 2026-06-30T20:42:03Z Siliyiw 169172 5159807 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Якімаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Якімаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рэчыцкі |сельсавет2 = Баршчоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = }} '''Які́маўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jakimaŭka}}, {{lang-ru|Якимовка}}) — [[вёска]] ў [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Баршчоўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)|Баршчоўскага сельсавета]]. У 1926—1927 гадах цэнтр [[Якімаўскі сельсавет|Якімаўскага сельсавета]]. Да 26 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Борхаўскі сельсавет|Борхаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Славутасць == * Мемарыяльная дошка ў гонар [[Анатоль Якаўлевіч Каваленка|Анатоля Каваленкі]]. * Памятны знак Герою Савецкага Саюза [[Анатоль Якаўлевіч Каваленка|Анатолю Каваленку]] (2026). == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Якаўлевіч Каваленка]] ([[1919]]—[[2008]]) — ваенны лётчык, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1945]])<ref name="БЭ7">{{Крыніцы/БелЭн|7|Каваленка Анатоль Якаўлевіч}} — С. 390.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Баршчоўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Баршчоўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёна]] ncygtwkwbp7ihmlbz57cbcbqawdjmrg 0 267831 5159728 4922615 2026-06-30T16:43:49Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5159728 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва на Соме |частка = [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны]] |выява = Map of the Battle of the Somme, 1916.svg |подпіс = Бітва на Соме 1 ліпеня — 18 лістапада 1916 |дата = [[1 ліпеня]] — [[18 лістапада]] 1916 |месца = [[Сома (рака)|Рака Сома]], паўночная і цэнтральная частка дэпартамента [[Сома (дэпартамент)|Сома]], паўднёва-ўсходняя частка дэпартамента [[Па-дэ-Кале (дэпартамент)|Па-дэ-Кале]] |прычына = |вынік = Войскам Антанты не ўдалося развіць першапачатковы поспех |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Брытанская імперыя}} [[Брытанская імперыя]] * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{Сцягафікацыя|Бермудскія астравы}} * {{Сцягафікацыя|Канада|1868}} * {{сцягафікацыя|Брытанская Індыя}} * {{сцяг|Дамініён Ньюфаўндленд}} [[Дамініён Ньюфаўндленд|Ньюфаўндленд]] * {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}} * {{Сцягафікацыя|Паўднёва-Афрыканскі Саюз|1912}} * {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Радэзія|1890}} * {{Сцягафікацыя|Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі}} {{Сцяг|Трэцяя французская рэспубліка}} [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыя]] |праціўнік2 = {{Сцяг|Германская імперыя}} [[Германская імперыя|Германія]] |камандзір1 = {{Сцяг|Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі}} [[Дуглас Хейг]]<br />{{Сцяг|Трэцяя французская рэспубліка}} [[Фердынанд Фош]]<br />{{Сцяг|Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі}} [[Генры Сеймур Роўлінсан|Генры Роўлінсан]]<br />{{Сцяг|Трэцяя французская рэспубліка}} [[Эміль-Мары Фаёль|Эміль Фаёль]]<br />{{Сцяг|Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі}} [[Х'юберт Гоф]]<br />{{Сцяг|Трэцяя французская рэспубліка}} Жазеф-Альфрэд Мішле |камандзір2 = {{Сцяг|Германская імперыя}} [[Рупрэхт Баварскі]]<br />{{Сцяг|Германская імперыя}} [[Макс фон Гальвіц]]<br />{{Сцяг|Германская імперыя}} [[Фрыц фон Белаў]] |сілы1 = 13 брытанскіх і 11 французскіх дывізій (1 ліпеня)<br />51 брытанская і 48 французскіх дывізій (ліпень — лістапад) |сілы2 = 10½ дывізій (1 ліпеня)<br />50 дывізій (ліпень — лістапад) |страты1 = Французы — {{колькасць|204253|чалавек}}, брытанцы — {{колькасць|419654|чалавека}}, усяго {{колькасць|623907|чалавек}}, з іх забітымі і без весткі зніклымі — {{колькасць|146431|чалавек}} |страты2 = Больш за {{колькасць|465000|чалавек}}, з іх забітымі і зніклымі без весткі — {{колькасць|164055|чалавек}} }} {{Coord|50|1|N|2|41|E|type:event_region:FR|display=title}} {{Заходні фронт Першай сусветнай вайны}} {{Бітва на Соме}} '''Бітва на Соме''' ([[1 ліпеня]] — [[19 лістапада]] [[1916]]) — найбуйнейшая бітва [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], пад час якой загінула каля мільёна чалавек. Бітва адбывалася між [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|брытанскімі]] і нямецкімі сіламі ў Паўночнай [[Францыя|Францыі]] ([[Пікардыя]]) на рацэ [[Сома (рака)|Сома]]. == Падрыхтоўка == На канферэнцыі ў {{нп3|Шантыі (горад)|Шантыі|ru|Шантийи (город)}} ў снежні [[1915]] камандаванне краін [[Антанта|Антанты]] дамовілася з новага года аб каардынацыі ваенных аперацый. Наступы як на Заходнім, так і на Усходнім франтах мусілі распачынацца адначасова. Расійская армія і італьянская павінны былі атакаваць [[15 чэрвеня]] [[1916]]. На Заходнім фронце на рацэ Сома брытанцы і французы ішлі ў наступ [[1 ліпеня]]. План быў зацверджаны [[10 лютага]] [[1916]]. Аперацыя на Соме павінна была праводзіцца трыма французскімі і двума англійскімі арміямі (64 дывізіі). Але шматлікія страты французаў у [[Бітва пад Вердэнам|бітве пад Вердэнам]] прывялі да таго, што цяжар наступу прыпаў на боытанскія войскі. Фронт прарыву скараціўся з 70 да 40 км. Брытанскі камандуючы [[Дуглас Хейг]] збіраўся атакаваць 2 нямецкую армію (ген. [[Фрыц фон Белаў]]) сіламі 4 брытанскай арміі (ген. [[Генры Сеймур Роўлінсан]]), што мела 16 дывізій, і часткай 3 брытанскай арміі (ген. [[Эдмунд Аленбі]]) — 2 дывізіі. Дапаможны ўдар наносіла французская 6 армія генерала Фаёля. Усёй аперацыяй кіраваў генерал [[Фердынанд Фош|Фош]]. Брытанцы планавалі распачаць працяглае артылерыйскае бамбардзіраванне нямецкіх умацаванняў, якія пазней, як меркавалася, пяхота зойме без усялякіх намаганняў: «артылерыя спусташае — пяхота займае». Падрыхтоўка да аперацыі вялася 5 месяцаў, была разгорнута інфраструктура, назапашаны снарады ад 1700 да 3000 на гармату ў залежнасці ад калібру. На ўчастку прарыву знаходзілася да 3500 ствалоў артылерыі, больш за 300 самалётаў. Немцы заўважылі падрыхтоўку да наступу, але лічылі, што пасля бітвы пад [[Вердэн]]ам французы знясілены, а англічане не могуць адны весці маштабныя дзеянні. На ўчастку прарыву немцы мелі тры пазіцыі абароны, якія дасягалі 7-8 км у глыбіню. Умацаванні будаваліся два гады, меліся бетонныя бліндажы да 10 метраў у глыбіню, сістэма апорных пунктаў, кожная пазіцыя мела загароджу з калючага дроту на 30-40 метраў. == Ход бітвы == [[Файл:Battle of the Somme 1916 map.png|thumb|200px|злева|Карта бітвы на Соме]] З-за цяжкага становішча саюзнікаў аперацыя пачалася раней. [[24 чэрвеня]] распачаўся артабстрэл нямецкіх пазіцый і працягваўся 7 дзён. Было ўжыта 1,5 млн снарадаў. Аднак гэтая [[артпадрыхтоўка]] не прынесла жаданага выніку. Фартыфікацыі немцаў былі мацнейшыя і лепей замаскаваныя, чым лічылі брытанцы. Хаця першая лінія абароны была значна пашкоджана і 50 % нямецкіх батарэй былі разбіты, немцы за час артабстрэлу паспелі сцягнуць дадаткова тры дывізіі і 30 батарэй цяжкой артылерыі. [[1 ліпеня]] па нямецкай 1-й лініі было выпушчана колькі мін, а пасля артылерыя перанесла абстрэл у глыб нямецкай абароны. Нямецкія салдаты ў гэты час пакінулі бліндажы і занялі баявое становішча. Брытанская пяхота была спынена кулямётным агнём. У першы дзень брытанцы страцілі каля 60 тысяч салдат (21 тысяча забітымі і зніклымі без весткі і больш за 35 тысяч параненымі) — збольшага добраахвотнікаў, што ішлі ў войска на хвалі энтузіязму. Асабліва пацярпелі афіцэры, колер формы якіх адрозніваўся ад шараговых салдат. Больш паспяховымі былі вынікі атакі ў французаў, якія здолелі заняць дзве пазіцыі нямецкіх умацаванняў. Быў захоплены {{нп3|Барлё||en|Barleux}}, але такі імклівы наступ не прадугледжваўся графікам агульнай аперацыі, і войска было адведзена назад. 5 ліпеня атакі аднавіліся, але немцы здолелі аднавіць умацаванні і прывесці новыя часткі. На працягу ліпеня-кастрычніка 1916 французы зацята спрабавалі ўзяць Барлё, але больш не здолелі гэтага зрабіць. Наступныя месяцы прынеслі шэраг цяжкіх бітваў, якія далі невялікія тэрытарыяльныя здабыткі. Немцы вымушаны былі правесці перагрупаванне сваіх сіл і зняць частку дывізій з-пад Вердэна. У гэты час расійская армія распачала [[13 чэрвеня]] няўдалую [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя|Скробава-Гарадзішчанскую аперацыю]] пад [[Баранавічы|Баранавічамі]]. Брусілаўскі прарыў на [[Аўстра-Венгрыя|аўстра-венгерскім]] фронце прымусіў Германію прыйсці на дапамогу саюзніку і даслаць частку войска на Усходні фронт. У жніўні нямецкі рэзерв на Заходнім фронце складаўся з адной дывізіі. Сітуацыя пачала выпраўляцца ў верасні. [[3 верасня]] распачаўся новы наступ. Пасля артпадрыхтоўкі, у якой удзельнічала 1900 цяжкіх гармат, дзве брытанскія і дзве французскія арміі пайшлі ў атаку. Войска Антанты здолела заглыбіцца на 3-4 км. === Удзел танкаў === [[Файл:British Mark V (male) tank.jpg|thumb|250px|Брытанскі танк Mark V, 1916]] [[15 верасня]] ўпершыню ў вайне быў ужыты [[танк]] (з брытанскага боку). Хаця ў атацы здолела прыняць удзел толькі 18 танкаў з 50, і наступалі яны асобна на фронце 10 км, іх псіхічны ўплыў на нямецкую п/хоту быў велічэзны. У выніку англічане здолелі прасунуцца на 5 км за 5 гадзін бою, у той час як раней прасоўванне на некалькі сот метраў цягнула за сабою шматлікія страты. У той самы час перамога пачала хіліцца на бок брытанцаў. Немцы былі знясілены моцнай брытанскай [[артпадрыхтоўка]]й і выкарыстаннем танкаў. Але наступныя атакі танкаў не прынеслі такога самага выніку — нямецкія салдаты хутка навучыліся змагацца з танкамі. [[25 верасня]] — [[27 верасня]] англа-французскае войска заняло вышыні над рэкамі Сома і Анкр. Пагаршэнне надвор’я прымусіла генерала Хейга стрымаць наступ. == Вынікі == [[Файл:German dead Guillemont September 1916.jpg|thumb|200px|Забітыя нямецкія салдаты, верасень 1916]] Бітва скончылася [[18 лістапада]] [[1916]]. Пасля чатырох месцаў баёў войскі Антанты прасунуліся на 12 км на адрэзку 40 км. Страты з абодвух бакоў былі вялізарныя: брытанцы — 419 654, французы — 204 253, разам 623 907 чалавек, з іх забітымі і зніклымі без весткі — 146 431 чалавек. Немцы — больш за 465 тысяч, з іх забітымі і зніклымі без весткі — 164 055 чалавек. Мэта аперацыі — скрываўленне нямецкай арміі і паляпшэнне ўмоў для саюзнікаў — была часткова выканана, але коштам вялікіх страт. == Спасылкі == {{Commons|Category:Battle of the Somme}} {{Асноўныя падзеі Першай сусветнай вайны}} {{Першая сусветная вайна}} [[Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны|Сома]] [[Катэгорыя:Бітвы Германіі|Сома]] [[Катэгорыя:Бітвы Францыі|Сома]] [[Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1916 года]] [[Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне]] 5qva154yr6k076zgebq4479p7nvrg8m 0 293883 5159752 5159210 2026-06-30T17:25:23Z Цімох 101134 прывёў назвы раздзелаў да адзінага фармату 5159752 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віня-Пых (значэнні)}} {{Літаратурны персанаж |імя = Віня-Пых |арыгінальнае імя = {{lang-en|Winnie-the-Pooh}} |выява = Winnie-the-Pooh 094-2.png |памер = 250px |апісанне = Віня-Пых, ілюстрацыя Эрнэста Шэпарда да першага выдання кнігі «Віня-Пых» (1926) |пісьменнік = [[Алан Аляксандр Мілн]] |творы = Віня-Пых (1926), Хатка ў Пыхавым закутку (1928), Калі мы былі зусім маленькімі (1924), Цяпер нам ужо шэсць (1927) }} '''Ві́ня-Пых, Ві́ні-Пух''' ({{lang-en|Winnie-the-Pooh}}) — {{нп3|плюшавы мішка|плюшавы мішка|en|Teddy bear}}, персанаж [[аповесць|аповесцей]] і [[верш]]аў [[Алан Аляксандр Мілн|Алана Аляксандра Мілна]] (цыкл не мае агульнай назвы і звычайна таксама называецца «Віня-Пых», паводле першай кнігі). Адзін з самых вядомых герояў дзіцячай літаратуры XX стагоддзя. == Паходжанне персанажа == Як і многія іншыя персанажы кнігі Мілна, медзведзяня Віні атрымала імя ад адной з рэальных цацак {{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафера Робіна|en|Christopher Robin Milne}} (бел. Крыштусь Родзька; 1920—1996), сына пісьменніка. У сваю чаргу, плюшавы мішка Віня-Пых названы ў гонар {{нп3|Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіцы па мянушцы Вініпег|en|Winnipeg (bear)}} (Вініфрэд, коратка Віня), якая жыла ў 1920-х гадах у [[Лонданскі заапарк|Лонданскім заапарку]]. Мядзведзіца Вініпег ([[Барыбал|амерыканскі чорны мядзведзь]]) трапіла ў Вялікабрытанію як жывы [[талісман]] ({{нп3|Персанаж-талісман|маскот|ru|Персонаж-талисман}}) Канадскага армейскага ветэрынарнага корпуса з [[Канада|Канады]], а менавіта з ваколіц [[Вініпег|горада Вініпега]]. Яна апынулася ў кавалерыйскім палку «Форт Гары Хорс» [[24 жніўня]] [[1914]] года, яшчэ будучы медзведзянём (яе купіў у канадскага паляўнічага-{{нп3|Трапер|трапера|ru|Траппер}} за дваццаць долараў 27-гадовы палкавы ветэрынар лейтэнант Гары Колбарн, які клапаціўся пра яе і ў далейшым). Ужо ў кастрычніку таго ж года медзведзяня было прывезена разам з войскамі ў Брытанію, а так як полк павінен быў быць у ходзе Першай сусветнай вайны перапраўлены ў Францыю, то ў снежні было прынята рашэнне пакінуць звера да канца вайны ў Лонданскім заапарку. Мядзведзіца палюбілася лонданцам, і вайскоўцы не сталі пярэчыць супраць таго, каб не забіраць яе з заапарка і пасля вайны<ref>[http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10193 «Winnie».] ''Historica Minutes'', The Historica Foundation of Canada.</ref>. Да канца дзён (яна памерла 12 мая 1934 года) мядзведзіца знаходзілася на забеспячэнні ветэрынарнага корпуса, пра што ў 1919 годзе на яе клетцы зрабілі адпаведны надпіс. У 1924 годзе Алан Мілн упершыню прыйшоў у заапарк з чатырохгадовым сынам Крыстаферам Робінам, які па-сапраўднаму пасябраваў з Віні. За тры гады да гэтага Мілн купіў ва ўнівермагу {{нп3|Harrods|Harrods|en|Harrods}} і падарыў сыну на яго першы дзень нараджэння плюшавага мядзведзя фірмы «Альфа Фарнэл». Пасля знаёмства гаспадара з Віні гэты мядзведзь атрымаў імя ў яе гонар. Але ва ўступе да кнігі хлопчык тлумачыць змену імені і ўсе звязаныя з ім складанасці. У далейшым мядзведзь быў «неразлучным спадарожнікам» Крыстафера: «у кожнага дзіцяці ёсць любімая цацка, і асабліва яна патрэбна кожнаму дзіцяці, якое адно ў сям’і»<ref name="CR">Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976</ref>. [[Файл:Winnie-the-Pooh Zoo Winnipeg.JPG|thumb|Скульптура медзведзяня Віні ў парку Асінібойн ([[Вініпег]]).]] == Цыкл Мілна == === Кнігі і ілюстрацыі === Віня-Пых — галоўны персанаж дзвюх паэтычных кніг Мілна: * ''Winnie-the-Pooh'' (першы раздзел апублікаваны ў газеце «London Evening News» перад Калядамі, 24 снежня 1925 года, шосты — у жнівеньскім нумары «Royal Magazine» за 1926 год; першае асобнае выданне выйшла 14 кастрычніка 1926 года ў лонданскім выдавецтве «Methuen & Co»); * ''The House at Pooh Corner'' (Хатка ў Пыхавым закутку, 1928 год). Абедзве празаічныя кнігі прысвечаны «Ёй» — жонцы Мілна і маці Крыстафера Робіна Дафне Селенкур; гэтыя прысвячэнні напісаны ў вершах. Акрамя таго, у двух зборніках дзіцячых вершаў Мілна, ''When We Were Very Young'' (Калі мы былі зусім маленькімі, 1924) і ''Now We Are Six'' (Цяпер нам ужо шэсць, 1927) ёсць некалькі вершаў пра Віня-Пыха, хоць у першай з іх ён яшчэ не носіць гэтага імя. Першую з гэтых кніг, якая выйшла раней празаічнай кнігі ''Winnie-the-Pooh'', Мілн у прадмове да яе называе «іншай кнігай пра Крыстафера Робіна»<ref name="Poltoracki">А. И. Полторацкий. Комментарии // A. A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., Радуга, 1983, с. 391—446</ref>. Усе гэтыя чатыры кнігі ілюстраваны {{нп3|Эрнэст Шэпард|Э. Х. Шэпардам|en|E. H. Shepard}}, карыкатурыстам {{нп3|Панч, часопіс|часопіса «Панч»|en|Punch (magazine)}}, дзе ён працаваў разам з Мілнам, і баявым таварышам Мілна па [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. Графічныя ілюстрацыі Шэпарда цесна звязаныя з унутранай логікай апавядання і шмат у чым дапаўняюць тэкст, у якім, да прыкладу, не паведамляецца, што Мамантук (Heffalump) падобны на слана<ref name="Poltoracki"/>; Шэпарда нярэдка называюць «сааўтарам» Мілна<ref name="Smolarova"/>. Часам ілюстрацыі Шэпарда адпавядаюць значнаму размяшчэнню тэксту на старонцы<ref name="Smolarova"/>. Хлопчык быў змаляваны непасрэдна з Крыстафера Робіна, і вобраз хлопчыка, створаны мастаком, — у свабодным каптане і кароткіх штоніках, як Крыстафэр і апранаўся ў рэчаіснасці<ref name="Poltoracki"/>, — увайшоў у моду<ref name="Urnov"/>. На хвалі ашаламляльнага поспеху кніг пра Пыха з’явілася цэлая бібліятэчка кніг — «Гісторыі пра Крыстафера Робіна», «Кніга для чытання пра Крыстафера Робіна», «Гісторыі да дня нараджэння Крыстафера Робіна», «Буквар Крыстафера Робіна» і шэраг кніжак-малюнкаў, аднак новых тэкстаў гэтыя зборнікі не ўтрымлівалі, а ўключалі толькі перадрук з папярэдніх<ref name="Lungina"/>. === Спіс апавяданняў/раздзелаў === «Віня-Пых» уяўляе сабой дылогію, але кожная з дзвюх кніг Мілна распадаецца на 10 апавяданняў (stories) з уласным сюжэтам, якія могуць чытацца, экранізавацца і г. д. незалежна адзін ад аднаго. У некаторых перакладах дзяленне на дзве часткі не захавана, у іншых не перакладзеная другая («Хатка ў Пыхавым закутку»). Часам першая і другая кнігі выкананы рознымі перакладчыкамі. Такі незвычайны лёс нямецкага Віня-Пыха: першая кніга выйшла ў нямецкім перакладзе ў 1928 годзе, а другая толькі ў 1954; паміж гэтымі датамі — шэраг трагічных падзей германскай гісторыі. Далей у дужках даецца назву адпаведнай раздзелу ў перакладзе Барыса Захадэра (па «поўнай» версіі, гл. ніжэй у раздзеле аб рускіх перакладах). * Першая кніга — ''Віня-Пых (Winnie-the-Pooh)'': *# ''ЧАСТКА ПЕРШАЯ, у якой мы знаёмімся зь Віня-Пыхам і грамадкай Пчолаў, і тут акурат пачынаюцца ўсе прыгоды'' *# ''ЧАСТКА ДРУГАЯ, у якой Пых ідзе ў госці і захрасае ў дзірцы'' *# ''ЧАСТКА ТРЭЦЯЯ, у якой Пых і Парсючок пайшлі на паляванне і ледзь не злавілі Лыску'' *# ''ЧАСТКА ЧАЦЬВЁРТАЯ, у якой Вослік Іа губляе хвост, а Пых ягоны хвост знаходзіць'' *# ''ЧАСТКА ПЯТАЯ, у якой Парсючок сустракае Мамантука'' *# ''ЧАСТКА ШОСТАЯ, у якой Іа святкуе свой Дзень Нараджэння і атрымлівае два падарункі'' *# ''ЧАСТКА СЁМАЯ, у якой Кенга і Малеча Ру з’яўляюцца ў Лесе, а Парсючку даюць лазню'' *# ''ЧАСТКА ВОСЬМАЯ, у якой Крыштусь Родзька вядзе палярную Ікспыдыцыю на Паўночнае Канцавоссе'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕВЯТАЯ, у якой Парсючок цалкам акружаны вадою'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕСЯТАЯ, у якой Крыштусь Родзька ладзіць імпрэзу ў гонар Пыха, а пасля мы ўсе развітваемся'' * Другая кніга — ''Хатка ў Пыхавым закутку (The House at Pooh Corner)'': *# ''ЧАСТКА ПЕРШАЯ, у якой у Пыхавым закутку будуюць хатку для Іа'' *# ''ЧАСТКА ДРУГАЯ, у якой у лес прыбывае Тыгрык і снедае'' *# ''ЧАСТКА ТРЭЦЯЯ, у якой ладзяцца пошукі, а Парсючок ізноў ледзь не сустракае Мамантука'' *# ''ЧАСТКА ЧАЦЬВЁРТАЯ, у якой выяўляецца, што Тыгрыкі ня надта лазяць па дрэвах'' *# ''ЧАСТКА ПЯТАЯ, у якой Трус мае вельмі заняты дзень і мы даведваемся, чым звычайна займаецца Крыштусь Родзька «па раніцах»'' *# ''ЧАСТКА ШОСТАЯ, у якой Пых вынаходзіць новую гульню, а Іа далучаецца'' *# ''ЧАСТКА СЁМАЯ, у якой Тыгрыка адскокваюць'' *# ''ЧАСТКА ВОСЬМАЯ, у якой Парсючок здзяйсняе нешта выдатнае'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕВЯТАЯ, у якой Вослік Іа знаходзіць Сядзібу, і Сава перасяляецца туды'' *# ''ЧАСТКА ДЗЕСЯТАЯ, у якой Крыштусь Родзька і Пых трапляюць у зачараванае месца, і мы пакідаем іх там'' == Беларускі пераклад == Першы поўны пераклад кнігі з’явіўся ў 2007 годзе<ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/?pubid=11339 |title=Архіўная копія |access-date=29 кастрычніка 2022 |archive-date=30 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130041301/https://kamunikat.org/?pubid=11339 |url-status=dead }}</ref>, у выдавецтве «Белы крумкач» у Познані. У беларускім перакладзе, выдадзеным з захаваннем аўтарскіх правоў, галоўнага героя завуць «Віня-Пых» («Віня», ад жаночага імя «Вініфрэд» — імя мядзведзіцы), і «Пых» ад англійскага вокліча «Пу» — асацыятыўны рад са словамі пыха (Віня-Пых вельмі ганарлівы мядзведзік), пыхкаць (сапець ад нейкай працы ці іншых няўклюдных дзеянняў), а таксама перагукаецца з героем беларускай народнай казкі «Пых». Імёны астатніх герояў: Крыштусь Родзька, Парсючок, Вослік Іа, Трус, Кенга, Ру, Мамантук, Лыска і Лысіца і інш. Прэзентацыі кнігі прайшлі ў наступных гарадах: Прага (27.12.2007), Беласток (5.1.2008), Варшава (28.02.2008), Гродна (29.02.2008), Познань (5.3.2008) з удзелам Станіслава Шушкевіча, Масква (4.4.2008), Вільня (10.4.2008 і 11.4.2008), Кракаў (9.5.2008), Лондан (17.5.2008) з удзелам Айца Надсана, Торунь (29.5.2008), Гарадок на Падляшшы (19.7.2008) у межах рок-фестывалю Басовішча, Бяроза (20.7.2008) (з ваколіц Бярозы паходзіць беларускі плюшавы мядзведзік, які змешчаны на фотаздымку ў кнізе), Маладзечна (24.7.2008) з удзелам Уладзіміра Арлова, Глыбокае (27.8.2008), Гомель (29.7.2008), Мінск (30.7.2008) у брытанскай амбасадзе з удзелам амбасадара Вялікабрытаніі — Найджэла Гоўлд-Дэйвіса, Кіеў (14.8.2008), Орша (22.7.2009), Беласток (27.12.2011 і 24.1.2012), Старыя Ранчыцы (17.6.2012). Вялікая колькасць прэзентацый прайшла ў Глыбоцкім краі, у такіх мясцовасцях як Глыбокае<ref>https://nashaniva.com/?c=ar&i=18952</ref>, Падвсілле, Шунеўцы і Удзела<ref>http://cbs.okglub.by/news/428-sustrechy-chytacho-z-pismennikam-vitalem-voranavym</ref>. Дакладны дзённік<ref>[https://vinia-pych.livejournal.com/]</ref> з цэлага турнэ прэзентацый вёўся аўтарам перакладу ў папулярным у той час сярод беларускіх літаратараў livejournal. Да гэтага ніводная кніжка на беларускай мове не мела такога вялікага геаграфічнага ахопу і такой колькасці прэзентацый у замежжы. Публікацыя перакладу выклікала шырокі розгалас у СМІ. Пра кнігу напісаў інтэрнэт партал РИА Новости<ref>[https://www.delfi.lt/ru/archive/vinni-puh-v-belorussii-prevratilsya-v-vinya-pyha.d?id=15649823]</ref>, што прывяло да сапраўднага ажыятажу і актыўнага абмеркавання ў інтэрнэце. Навіна пра першы беларускі пераклад трапіла ў top30 на Яндэксе (6.1-2008). Інфармацыю падавалі многія польскія, украінскія і расійскія СМІ, напрыклад украінскія 1+1<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NqAmEhKSKLg]</ref> і 5 канал. Пераклад быў у цэнтры абмеркавання ў межах навуковых канферэнцый, у Торуні (Białoruś i jej współczesne konteksty historyczno-kulturowe) і прадметам ліставання з Расійскай акадэміяй навук (Інстытутам рускай мовы). Піваварня 13 Litar выпусціла цёмны портэр «Віня-Пых»<ref>[https://pivo.by/news/13-litar-vinia-pych]</ref>. Аўдыёкніга з беларускім перакладам выйшла ў 2022 годзе<ref>[https://audiobooks.by/books/vinia-pykh]</ref>, у выдавецтве «[[Кніжны воз|Кніжны Воз]]». Ролі агучылі Андрэй Дробыш (Трус), Алег Гарбуз (Віня-Пых, Сава), [[Крысціна Дробыш]] (Крыштусь Родзька, Кенга, Малеча Ру), Андрэй Мілюхін (апавядальнік, Парсючок, Іа). == Аўдыяверсія і тэатральныя пастаноўкі == У 2022 годзе на беларускай аўдыякніжнай платформе «Кніжны воз» выйшла першая поўная аўдыяверсія перакладу ''Віня-Пыха''. Праект стаў першай кнігай платформы, цалкам рэалізаванай пры падтрымцы слухачоў і сяброў праекта. Кнігу агучылі беларускія акцёры Андрэй Мілюхін, Андрэй Дробыш, Алег Гарбуз і Крысціна Дробыш. Аўдыякніга даступная праз сайт і мабільную праграму «Кніжнага возу». Паводле прадстаўнікоў платформы, яе мэтай было зрабіць так, каб беларускамоўную версію ''Віня-Пыха'' маглі слухаць дзеці і дарослыя ў любой кропцы свету. У 2026 годзе ў Беластоку адбылася прэм’ера дзіцячага спектакля ''Прыгоды Віня-Пыха і яго сяброў'', пастаўленага рэжысёрам Бернардам Мацеем Баням. Спектакль быў падрыхтаваны дзецьмі і стаў адной з першых сцэнічных інтэрпрэтацый беларускага перакладу твора. == Сусвет твору == Дзеянне кніг пра Пыха адбываецца ў 500-акравым лесе Эшдаўн блізу набытай Мілнамі ў 1925 годзе фермы Кочфард у графстве {{нп3|Усходні Сасекс|Усходні Сасекс|ru|Восточный Суссекс}}, Англія, прадстаўленым у кнізе як Стоакравы лес ({{lang-en|The Hundred Acre Wood}}, у перакладзе Воранава — Стосоткавы лес). Рэальнымі з’яўляюцца таксама Шэсць соснаў і ручаёк, ля якога быў знойдзены Паўночны Полюс, а таксама згадваная ў тэксце расліннасць, у тым ліку калючы {{нп3|Улекс|улекс|ru|Улекс}} (gorse-bush, дзядоўнік у Воранава), у які падае Пых<ref name="CR"/>. Маленькі Крыстафер Робін любіў залазіць у дуплы дрэў і гуляць там з Пыхам, таму шматлікія персанажы кніг жывуць у дуплах, і значная частка дзеянні адбываецца ў такіх дамах або на галінах дрэў<ref name="CR"/>. [[Файл:Карта стосоткавага лесу.gif|міні|348x348пкс|Карта Стосоткавага лесу з беларускага перакладу кнігі.]] Дзеянне «Віня-Пыха» разгортваецца адначасова ў трох планах — гэта свет цацак у дзіцячым, свет звяроў «на сваёй тэрыторыі» у Стосоткавым лесе і свет персанажаў у апавяданнях бацькі сыну (гэта найбольш выразна паказана ў самым пачатку)<ref name="Smolarova"/>. У далейшым апавядальнік знікае з апавядання, і казачны свет пачынае ўласнае існаванне, разрастаючыся ад раздзела да раздзела<ref name="Lungina"/>. Адзначалася падабенства прасторы і свету персанажаў «Віня-Пыха» з класічным антычным і сярэднявечным [[эпас]]ам<ref name="Lungina"/>. Шматабяцаючыя эпічныя пачынанні персанажаў (падарожжы, подзвігі, паляванні, гульні) аказваюцца камічна нязначнымі, у той час як сапраўдныя падзеі адбываюцца ва ўнутраным свеце герояў (дапамога ў бядзе, гасціннасць, сяброўства)<ref name="Lungina"/>. Кнігі Мілна выраслі з вусных апавяданняў і гульняў з Крыстаферам Робінам; вуснае паходжанне характэрна і для многіх іншых знакамітых літаратурных казак<ref name="Lungina">Л. З. Лунгина. Братья по сказке // Р. Киплинг. Маугли. А. Линдгрен. Карлсон, который живёт на крыше. А. А. Милн. Винни-Пух и все-все-все. М., «Правда», 1985, с. 3-14.</ref>. «Я, уласна, нічога не прыдумляў, мне заставалася толькі апісваць», як казаў пасля Мілн<ref name="Urnov"/>. Рэальнымі цацкамі Крыстафера Робіна былі таксама Парсючок (падарунак суседзяў), Іа без хваста (ранні падарунак бацькоў), Кенга з Малечай Ру ў сумцы і Тыгрык (набытыя бацькамі пазней адмыслова для развіцця сюжэту вячэрніх апавяданняў сыну). У апавяданнях яны з’яўляюцца менавіта ў такім парадку<ref name="CR"/>. Саву і Труса Мілн прыдумаў сам; на ілюстрацыях Шэпарда яны выглядаюць не як цацкі, а як сапраўдныя жывёлы, Трус кажа Саве: «Толькі ў мяне і цябе ёсць мазгі. У астатніх — пілавінне». У працэсе гульні ўсе гэтыя персанажы атрымалі індывідуальныя звычкі, звычкі і манеру размовы<ref name="Lungina"/>. На створаны Мілнам свет жывёл паўплывала аповесць {{нп3|Кенет Грэм|Кенета Грэма|ru|Грэм, Кеннет}} «{{нп3|Вецер у вербах|Вецер у вербах|be-x-old|Вецер у вербах}}», якой ён захапляўся і якую раней ілюстраваў Шэпард<ref name="Urnov"/>, магчымая таксама прыхаваная палеміка з «{{нп3|Кніга джунгляў|Кнігай джунгляў|ru|Книга джунглей}}» [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Кіплінга]]<ref name="Urnov"/>. У кнізе прысутнічае атмасфера ўсеагульнай любові і клопату<ref name="Lungina"/>, «нармальнага», абароненага дзяцінства, без прэтэнзій на рашэнне дарослых праблем<ref name="Urnov"/>, што шмат у чым спрыяла пазнейшай папулярнасці гэтай кнігі ў СССР<ref name="Smolarova"/>, у тым ліку паўплывала на рашэнне Барыса Захадэра перакласці гэтую кнігу<ref name="2_Zahoder"/>. У «Віня-Пыху» адлюстраваны сямейны побыт брытанскага {{нп3|Сярэдні клас|сярэдняга класа|ru|Средний класс}} 1920-х гадоў, пасля ўваскрэшаны Крыстаферам Робінам у сваіх успамінах для разумення кантэксту, у якім узнікла казка<ref name="CR"/>. === Прыёмы === Кнігі Мілна прасякнуты шматлікімі [[каламбур]]амі і іншымі відамі {{нп3|моўная гульня|моўнай гульні|ru|Языковая игра}}, для іх тыпова абыгрыванне і скажэнне «дарослых» слоў (відавочна паказанае ў сцэне дыялогу Савы з Пыхам), выразаў, запазычаных з рэкламы, навучальных тэкстаў і г. д. (шматлікія канкрэтныя прыклады сабраны у каментары А. І. Паўтарацкага)<ref name="Poltoracki"/>. Выдасканаленае абыгрыванне фразеалогіі, моўнай неадназначнасці (часам больш чым двух значэнняў слова) не заўсёды даступнае дзіцячай аўдыторыі, затое высока цэніцца дарослымі<ref name="Smolarova"/>. Да ліку тыповых прыёмаў дылогіі Мілна ставіцца прыём «значнай пустаты» і гульні з рознымі фікцыя: у «Супярэчнасці» (прадмова да другой часткі) сцвярджаецца, што маючыя адбыцца падзеі прысніліся чытачу; Пыху прыходзяць на розум «вялікія думкі ні пра што», Трус адказвае яму, што дома няма «зусім нікога», Парсючок апісвае Мамантука — «вялікая штука, як велізарнае нішто». Падобныя гульні разлічаны ў тым ліку і на дарослую аўдыторыю<ref name="Smolarova"/>. Абедзве кнігі насычаны вершамі, укладзенымі ў вусны Пыху; гэтыя вершы напісаны ў англійскай традыцыі дзіцячых абсурдных вершаў — [[нонсэнс]]у, працягваючы вопыт [[Эдвард Лір|Эдварда Ліра]] і [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]]<ref name="Smolarova"/>. [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|С. Я. Маршак]] (першы перакладчык дзіцячых вершаў Мілна) у лісце да Г. І. Зінчанкі ад 11 ліпеня 1962 г называў Мілна «апошнім <…> прамым спадчыннікам Эдварда Ліра»<ref>Маршак С. Я. Стихи и поэмы. М.: Советский писатель, 1973. С. 849</ref>. З пункту гледжання Ліліяны Лунгіной, «Віня-Пых» спалучае рысы дзіцячай казкі, {{нп3|Раман выхавання|рамана выхавання|be-x-old|Раман выхаваньня}}, народнага гераічнага [[эпас]]у і паэтычнай прозы<ref name="Lungina"/>. === Месца ў творчасці Мілна === Цыкл пра Віня-Пыха зацямніў усю досыць разнастайную і папулярную ў свой час дарослую творчасць Мілна: «зваротны шлях у „дарослую“ літаратуру ён сабе адрэзаў. Усе яго спробы вырвацца з лап цацачнага мядзведзя апынуліся беспаспяховымі»<ref name="Urnov">Урнов Д. М. Мир плюшевого медведя // Alan A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., «Радуга», 1983, с. 9-22.</ref>. Сам Мілн цяжка перажываў такі збег абставін, не лічыў сябе дзіцячым пісьменнікам і сцвярджаў, што для дзяцей піша з такой жа адказнасцю, як і для дарослых<ref name="Smolarova"/>. == Персанаж == === Характар === Віня-Пых, ён жа С. П. (Сябар Парсючка), П. Т. (Прыяцель Труса), А. П. (Адкрывальнік Полюса), С. І.-І. (Суцяшальнік Іа) і З. Х. (Той, хто знайшоў Хвост) — гэта наіўны, лагодны і сціплы «Мядзведзь з Маленькімі Мазгамі» ({{lang-en|Bear of Very Little Brain}}); у перакладзе Захадэра Віні неаднаразова кажа пра тое, што ў яго галаве пілавінне, хоць у арыгінале толькі адзін раз гаворыцца пра мякіну (''pulp''). Любімыя заняткі Пыха — складаць вершы і есці [[мёд]]. Пыха «палохаюць доўгія словы», ён забыўлівы, але нярэдка ў яго галаву прыходзяць бліскучыя ідэі. Характар ​​Пыха, які пакутуе ад «адсутнасці розуму», але ў той жа час «вялікага наіўнага мудраца», шэраг даследчыкаў адносіць да [[архетып]]аў сусветнай літаратуры, так, Барыс Захадэр збліжае яго з вобразамі [[Дон Кіхот]]а, [[Гамлет]]а і Швейка<ref name="2_Zahoder"/>. Л. З. Лунгіна лічыць, што Пых нагадвае [[Чарльз Дыкенс|дыкенсаўскага]] містэра Піквіка (любоў да ежы, цікавасць да надвор’я, парасон, «бескарыслівы запал да вандраванняў»). Яна ж бачыць у ім «дзіця, якое нічога не ведае, але хоча ведаць усё»<ref name="Lungina"/>. У англамоўнай дзіцячай літаратуры да яго блізкі Страшыла Мудры у аповесці «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]]» [[Лаймэн Фрэнк Баўм|Л. Ф. Баўма]]<ref name="Smolarova"/>. У Пыху сумешчана адразу некалькі вобразаў — плюшавы мішка, жывое медзведзяня і грозны Мядзведзь, якім ён хоча здавацца<ref name="Smolarova"/>. Характар ​​Пыха самастойны і ў той жа час залежыць ад характару Крыстафера Робіна, Пых такі, якім яго хоча бачыць маленькі гаспадар<ref name="Urnov"/>. Вобраз Пыха знаходзіцца ў цэнтры ўсіх дваццаці апавяданняў. У шэрагу пачатковых гісторый, такіх, як гісторыя з нарой, пошукі Лыскі, злоў Мамантука, Пых трапляе ў тое ці іншае «Безвыходнае становішча» і часта выходзіць з яго толькі з дапамогай Крыстафера Робіна. У далейшым камічныя рысы ў вобразе Пыха адступаюць на другі план перад «гераічнымі». Вельмі часта сюжэтны паварот у аповедзе — гэта тое ці іншае нечаканае рашэнне Пыха. Кульмінацыя ладу Пыха-героя прыпадае на 9 раздзел першай кнігі, калі Пых, прапанаваўшы выкарыстоўваць парасон Крыстафера Робіна як транспартны сродак («Мы паплывём на тваім парасоніку»), ратуе ад немінучай гібелі Парсючка; вялікаму балю ў гонар Пыха прысвечаны ўвксь дзясяты раздзел. У другой кнізе подзвігу Пыха кампазіцыйна адпавядае Вялікі Подзвіг Парсючка, які ратуе герояў, замкнёных у абваленым дрэве, дзе жыла Сава. Акрамя таго, Пых — творца, галоўны [[паэт]] Стосоткавага лесу, ён увесь час складае вершы з шуму, які гучыць у яго ў галаве<ref name="Lungina"/>. Пра сваё натхненні ён кажа: «Бо Паэзія, Крычалкі — гэта не такія рэчы, якія вы знаходзіце, калі хочаце, гэта рэчы, якія знаходзяць вас». Дзякуючы вобразу Пыха ў казку ўваходзіць яшчэ адна дзеючая асоба — Паэзія, і тэкст набывае новае вымярэнне<ref name="Lungina"/>. === Імя === Імя Winnie (яго насіла [[Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіца Вініпег]], у гонар якой быў названы Пых) на англійскі слых успрымаецца як характэрна жаночае, памяншальнае ад жаночага імя Уініфрыд (Winifred)<ref name="Poltoracki"/><ref name=Eliferova>[http://magazines.russ.ru/voplit/2009/2/eli12.html М. Елифёрова. «Багира сказала…» Гендер сказочных и мифологических персонажей англоязычной литературы в русских переводах] // «Вопросы литературы», 2009, № 2</ref>; «А я думаў, што гэта дзяўчынка», — кажа ў пралогу бацька Крыстаферу Робіну. У англійскай традыцыі плюшавыя мішкі могуць успрымацца і як «хлопчыкі», і як «дзяўчынкі», у залежнасці ад выбару гаспадара. Мілн часцей называе Пыха займеньнікам мужчынскага роду (he), але часам і пакідае яго пол нявызначаным (it). Імем Пых (Pooh, выклічнік накшталт «ух!» ці «фу!», звязаны з гукам, калі дзьмуць<ref name="Poltoracki"/>) клікалі [[Лебедзі|лебедзя]], які жыў у знаёмых Мілна (ён фігуруе ў зборніку «Калі мы былі зусім маленькімі»). У англійскай мове «h» у імя Pooh не вымаўляецца, гэтае імя рыфмуецца пастаянна з who або do. У канцы першай часткі кнігі, пасля Пыхавага палявання на мёд, апавядальнік дае такое тлумачэнне: «Але з той прычыны, што Пых вельмі доўга трымаўся за матузок ад шарыка, ягоныя лапы зранцвелі і засталіся ўзнятымі ўверх яшчэ на працягу тыдня. Мух ён цяперака не зганяў з носа, з здзмухваў, а каб пазбавіцца іншых надакучлівых кузурак, ён і пыхаў і чмыхаў, і пырхаў, і пыхкаў. Падаецца, хоць я і не ўпэўнены, што ўсё ж менавіта таму яго клікалі „Пых“.» Па-англійску паміж імем Віня і мянушкай Пых ідзе артыкль the (''Winnie-the-Pooh''), як гэта звычайна з мянушкамі і эпітэтамі (пар. імёны манархаў Alfred the Great — [[Альфрэд Вялікі]], Charles the Bald — [[Карл Лысы]], або літаратурна-гістарычных персанажаў John the Baptist — [[Ян Хрысціцель]], Tevye the Milkman — Цяўе-малочнік). Камізм імя Winnie-the-Pooh у цэлым заключаецца не толькі ў змене гендара, але і ў неадпаведнасці эпічнай формы зместу<ref name=Eliferova/>. У Віня-Пыха ёсць і іншае імя — ''Edward'' (Эдуард), памяншальных ад якога (разам з Тэадор) з’яўляецца традыцыйная англійская назва плюшавых мішак — Тэдзі<ref name="Poltoracki"/>. У якасці «прозвішчы» Пыха заўсёды выкарыстоўваецца Bear (Мядзведзь)<ref name="Poltoracki"/>, у Воранава — Міхневіч. Пасля пасвячэння яго Крыштусем Родзькам у [[рыцар]]ы Пых атрымлівае тытул Sir Pooh de Bear (сэр Пых дэ Мядзведзь); спалучэнне нарманскага старафранцузскага прыназоўніка de з спрадвечна англійскім словам робіць камічны эфект<ref name="Poltoracki"/>. У першым выданні кнігі Барыса Захадэр пра Віня-Пыха (1960 г.) імя галоўнага персанажа было Мішка-Плюх. === Перадача імя на іншых мовах === [[Файл:Ulica Kubusia Puchatka.JPG|thumb|220px|Вуліца Віня-Пыха (Kubusia Puchatka) у Варшаве.]] У пераважнай большасці перакладаў «жаночая» семантыка імя Winnie ніяк не перадаецца. У перакладзе Монікі Адамчык-Гарбоўскай на [[польская мова|польскую мову]] (1986) галоўны персанаж носіць жаночае імя ''Fredzia Phi-Phi'' (пры гэтым ён усё ж мужчынскага роду). Але гэты пераклад не заваяваў усеагульнага прызнання<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/society/20060821/52923500.html|title=Кто такой Винни-Пух и откуда он взялся|date=21.08.2006|publisher=РИА Новости|access-date=2015-03-11}}</ref>; у Польшчы лічыцца класічным даваенны пераклад Ірэны Тувіма (сястры паэта [[Юліян Тувім|Юліяна Тувіма]]), дзе імя мядзведзя ''Kubuś Puchatek'' адназначна мужчынскае — Kubuś з’яўляецца памяншальных ад Jakub<ref>{{cite web|url=http://kobieta.dlastudenta.pl/artykul/Kubus_Puchatek_czy_Fredzia_Phi_Phi,83792.html|title=Kubuś Puchatek czy Fredzia Phi-Phi?|author=Nona Stopka|date=2012-07-25|publisher=dlastudenta.pl|access-date=2013-09-16}}</ref>. У рускім перакладзе Руднева і Міхайлавай Winnie выкарыстоўваецца ў арыгінальным напісанні; паводле задумы перакладчыкаў, гэта павінна нагадваць пра гендэрную неадназначнасць гэтага імя. Гэтак жа, як англійскае імя (з артыклем пасярэдзіне), уладкаваныя, напрыклад, {{lang-nl|Winnie de Poeh}}, {{lang-eo|Winnie la Pu}}<ref name="Tonkin">{{кніга|аўтар=Humphrey Tonkin |частка=chapter 10. The semantics of invention Translation into Esperanto|загаловак=The Translator as Mediator of Cultures|месца=Amsterdam / Philadelphia|выдавецтва=John Benjamins Publishing Company|серыя=Studies in World Language Problems|старонкі=169-190|isbn=978-90-272-2834-5}}</ref> і ідыш {{lang-yi|װיני-דער-פּו}} (''Віні-дэр-Пу''), амаль гэтак жа — {{lang-la|Winnie ille Pu}} (дзе ille — займеннік «ён», «той», ад якога паходзіць артыкль у раманскіх мовах)<ref name="Tonkin"/>. На многіх мовах персанажа клічуць нейкім адным з гэтых двух імёнаў: «Мядзведзем Пухам» ({{lang-de|Pu der Bär}}, {{lang-cs|Medvídek Pú}}, {{lang-bg|Мечо Пух}}, {{lang-he|פו הדוב}} (Пу а-Доў)) або «Медзведзянём Віні» ({{lang-fr|Winnie l’ourson}}); да гэтай жа катэгорыі адносіцца згаданая польская назва ''Kubuś Puchatek''. Сустракаюцца таксама імёны, дзе няма ні Віні, ні Пуха, напрыклад, {{lang-hu|Micimackó}}, {{lang-da|Peter Plys}}, {{lang-no|Ole Brumm}} або Мишка-Плюх у першапачатковай рэдакцыі перакладу Захадэра (1958). На нямецкай, чэшскай, латыні і [[эсперанта]] імя Pooh перадаецца як Pu, у адпаведнасці з англійскім вымаўленнем. Тым не менш, дзякуючы Захадэру ў рускую (а затым і ўкраінскую, {{lang-uk|Вінні-Пух}}) традыцыю вельмі ўдала ўвайшло імя Пух, якое натуральна гучыць (абыгрываннем славянскіх слоў ''пух'', ''пухлы'' відавочна і ў польскай назве ''Puchatek''). У беларускім перакладзе Віталя Воранава — {{lang-be|Віня-Пых}}, другая частка імя перакладзеная як «Пых», што сугучна з беларускімі словамі ''пыха'' (пыха і гонар) і ''запыхацца'', а таксама перагукаецца з іменем іншага героя беларускай народнай казкі «Пых». У перакладзе Захадэра і ў тытрах савецкіх мультфільмаў імя Пыха пішацца, як і ў арыгінале Мілна, праз {{нп3|злучок|злучок|ru|Дефис}}: ''Віня-Пых''. У 1990-я гады, магчыма, пад уплывам дыснэеўскіх мультфільмаў, дзе ''Winnie the Pooh'' без злучка, распаўсюджванне атрымаў арфаграфічны варыянт {{lang-ru|Винни Пух}} (так, напрыклад, у працах Руднева і Міхайлавай; у адных выданнях перакладу Вебера злучок ёсць, у іншых — няма). У Рускім арфаграфічных слоўніку РАН пад рэдакцыяй В. В. Лапаціна імя пішацца праз злучок. У граматычных слоўніку рускай мовы А. А. Залізняка, выданне 2003 г., таксама дадзена {{lang-ru|Винни-Пух}}. У адпаведнасці з тэкстамі, праз якія гэтае імя ўвайшло ў рускую культуру, у гэтым артыкуле прынята традыцыйнае напісанне — праз злучок. === Іншае === Днём нараджэння Пыха лічыцца: * або 21 жніўня 1921 года, гэта значыць дзень, калі Крыстаферу Робіну Мілну споўніўся год. У гэты дзень Мілн падарыў сыну плюшавага мядзведзя (які, праўда, атрымаў імя Пыха толькі праз чатыры гады). У апошнім раздзеле «Пыхавага закутка» Крыстафер Робін кажа, што, калі яму будзе сто гадоў, Пыху будзе дзевяноста дзевяць; * або 14 кастрычніка 1926 года, калі выйшла ў свет першая кніга пра Віня-Пыха (хоць асобныя яе фрагменты з’яўляліся ў друку і раней)<ref>[http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 An Enchanted Page: FAQ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100831115025/http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 |date=31 жніўня 2010 }}</ref>. [[Файл:The original Winnie the Pooh toys.jpg|thumb|350px|Сапраўдныя цацкі Крыштуся Родзькі: (ад нізу па гадзіннікавай стрэлцы) Тыгрык, Кенга, Пых, Іа і Парсючок. Нью-Ёркская публічная бібліятэка.]] Плюшавы мядзведзь Віня-Пых, які належаў Крыстаферу Робіну, зараз знаходзіцца ў дзіцячым пакоі Нью-Йоркскай бібліятэкі<ref>[http://www.nypl.org/locations/schwarzman/childrens-center-42nd-street Children’s Center at 42nd Street]</ref>. Ён не вельмі падобны на мядзведзя, якога мы бачым на ілюстрацыях Шэпарда. Мадэллю ілюстратару паслужыў «Growler» (буркун), плюшавы мішка яго ўласнага сына. На жаль, ён не захаваўся, стаўшы ахвярай сабакі, якая жыла ў сям’і мастака. Першыя ілюстрацыі і эскізы былі зробленыя вядомым карыкатурыстам Эрнэстам Шэпардам. 10 ліпеня 2013 года аўкцыённы дом Sotheby’s пусціў з малатка восем ілюстрацый<ref>[http://topgorod.com/news/world/kultura-i-iskusstvo/13480-pervye-illyustratsii-k-vinni-pukhu-pustyat-s-molotka.html Первые иллюстрации к «Винни-Пуху» пустят с молотка]</ref>. Найлепшы сябар Пыха — парася [[Пятачок]] (Piglet). Іншыя персанажы: * Крыштусь Родзька ({{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафер Робін|ru|Милн, Кристофер Робин}}) (Christopher Robin) * Вослік Іа (Eeyore) * Кенга (Kanga) * Малеча Ру (Little Roo) * {{нп3|Сава, Віні-Пух|Сава|ru|Сова (Винни-Пух)}} (Owl), у арыгінале мужчынскага полу<ref name=Eliferova/>; гэты вобраз асацыюецца ў англамоўнага чытача з мудрасцю і кемлівасцю<ref name=Poltoracki/>. * {{нп3|Трус, Віні-Пух|Трус|ru|Кролик (Винни-Пух)}} (Rabbit) * {{нп3|Тыгрык|Тыгрык|ru|Тыгрык}} (Tigger) * {{нп3|Лыска і Ласка|Лыска|ru|Лыска і Ласка}} (Woozle) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. * Мамантук (Heffalump) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. == Працяг Дэвіда Бенядзіктуса == {{Асноўны артыкул|Вяртанне ў зачараваны лес}} У 2009 годзе ў Вялікабрытаніі выйшла працяг кніг пра Віня-Пыха {{нп3|Вяртанне ў зачараваны лес|«Вяртанне ў зачараваны лес»|ru|Возвращение в зачарованный лес}}, ухвалены арганізацыяй ''Pooh Properties Trust''. Аўтарам кнігі стаў Дэвід Бенядзіктус, які імкнецца блізка пераймаць стылістыцы і кампазіцыі мілнаўскай прозы. Ілюстрацыі да кнігі таксама арыентаваны на захаванне стылю Шэпарда. «Вяртанне ў зачараваны лес» перакладзена на некалькі моў<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/entertainment/2009/10/091005_pooh_sequel.shtml Винни-Пух вернулся к британцам в сиквеле книги]</ref>. == Дыснэеўскія экранізацыі і фільмы-працягі == У [[1929]] годзе Мілн прадаў правы на камерцыйную эксплуатацыю вобраза Віня-Пыха ({{lang-en|merchandising right}}) амерыканскаму прадзюсару Стывена Шлезінгеру (памёр у [[1953]] годзе). У гэты перыяд былі выпушчаныя, у прыватнасці, некалькі пласцінак-спектакляў па кнігах Мілна, вельмі папулярныя ў ЗША. У [[1961]] годзе права на персанаж былі набытыя ва ўдавы Шлезінгера студыяй [[The Walt Disney Company|Дыснея]]. Паводле сюжэта некаторых раздзелаў першай кнігі студыя выпусціла кароткаметражныя мультфільмы (''Віня-Пых і мядовае дрэва'', ''Віня-Пых і дзень клопатаў'', ''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!'' і ''Віня-Пых і свята для Іа''). У дыснэеўскіх фільмах і выданнях імя персанажа, у адрозненне ад кніг Мілна, пішацца без дэфісаў (''Winnie the Pooh''), што можа адлюстроўваць амерыканскую пунктуацыю, у адрозненне ад брытанскай. Пачынаючы з 1970-х гадоў студыя Дыснея выпускае мультфільмы на зноў прыдуманыя сюжэты, ужо не звязаныя з кнігамі Мілна. Многія аматары твораў Мілна лічаць, што сюжэты і стыль дыснэеўскіх фільмаў маюць мала агульнага з духам кніг пра Віню. Рэзка адмоўна аб прадукцыі Дыснея адклікалася сям’я Мілна (у прыватнасці, Крыстафер Робін Мілн, які памёр у 1996 годзе)<ref name=Smolarova/>. Амерыканская даследчыца творчасці Мілна Паола Коналі сцвярджае: «раскручаныя, парадыруемыя і перайначаныя ў камерцыйнай прадукцыі, персанажы казкі сталі культурным міфам, але міфам, вельмі далёкім ад аўтара. Асабліва гэты працэс адчужэння узмацніўся пасля смерці Мілна»<ref>Paola Connolly. Winnie-The-Pooh And The House At Pooh Corner: Recovering Arcadia. P. 10; цит. по ст. Смоляровой «Детский „недетский“ Винни-Пух»</ref>. Знешнасць персанажаў мультфільмаў, увогуле, узыходзіць да ілюстрацый Шэпарда, але малюнак спрошчаны, а некаторыя запамінальныя рысы перабольшаныя. Віня-Пых Шэпарда носіць кароткую чырвоную кофтачку толькі ўзімку (пошукі Лыскі), у той час як дыснэеўскі ходзіць у ёй круглы год. Другі мультфільм пра Віня-Пыха пад назвай ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'' заваяваў прэмію «[[Оскар]]» у 1968 годзе за лепшы кароткаметражны мультфільм<ref>[http://theoscarsite.com/1968.htm The Oscar Site]</ref>. Кампанія Дыснею набыла аўтарскія правы і на малюнкі Шэпарда: адпаведны вобраз называецца «Класічны Пых». У 1960-я кампанія The Walt Disney Company выпусціла 4 кароткаметражныя фільмы пра Віня-Пыха: («''Віня-Пых і мядовае дрэва''», «''Віня-Пых і дзень клопатаў''», «''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!''» і «''Віня-Пых і свята для Іа''»). Далей было тэлевізійнае лялечнае шоў («''Сардэчна запрашаем на Пыхавы ўзлесак''»). Самай яркай рысай амерыканізацыі сюжэту стала з’яўленне ў паўнаметражным фільме ''The Many Adventures of Winnie The Pooh'' (''Мноства прыгод Віня-Пыха'') (1977; уключае нароўні з новымі сцэнамі тры кароткія мультфільмы, якія раней выйшлі, новага персанажа па імі Gopher (у рускіх перакладах мультфільмаў Дыснея ён называецца Суслік). Справа ў тым, што звярок {{нп3|Гоферавыя|гофер|ru|Гоферовые}} водзіцца толькі ў Паўночнай Амерыцы. З’яўленне суслік стала праграмным — ён усклікае: «Вядома, мяне няма ў кнізе!» У 1988 годзе Суслік з’яўляецца ў мультсерыяле «''Новыя прыгоды Віня-Пыха''» (''The New Adventures of Winnie the Pooh''), які налічвае чатыры сезоны (1988—1991). Мультсерыял здабыў велізарную папулярнасць як у свеце, так і на тэрыторыі былога СССР. У 1997 годзе быў зняты мультфільм «''Вялікае падарожжа Пыха: У пошуках Крыстафера Робіна''»/''Pooh’s Grand Adventure: The Search for Christopher Robin''. У 1999 годзе кампанія выпускае «''Віня Пых — Час рабіць падарункі''»/''Winnie the Pooh Seasons of Giving''. У 2000 годзе з’яўляецца «''Прыгоды Тыгры''»/''The Tigger Movie''. У 2001 годзе выдаецца «''Кніга Пыха: Гісторыі ад усяго сэрца''»/''The Book of Pooh: The Stories From the Heart'', а таксама новы мультсерыял, які здымаўся тры гады, аж да 2003 года. У 2002 годзе выходзіць у свет «''Калядны Пых''»/''Winnie the Pooh: A Very Merry Pooh Year''. У 2003 годзе — «''Вялікае Кіно Парсючка''»/''Piglet’s Big Movie'' У 2004 годзе Студыя Дыснея выпускае «''Віня Пых: Вясновыя дзянькі з малым Ру''»/''Winnie the Pooh: Springtime with Roo'' У 2005 годзе выйшаў поўнаметражны мультфільм «''Віня і Мамантук''»/''Pooh’s Heffalump Movie'' У 2005 годзе таксама выходзіць «''Віня і Мамантук на Хэлоўін''»/''Pooh’s Heffalump Halloween Movie''. У 2011 годзе выходзіць 51-ы мультфільм карпарацыі «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Аўтарскія правы на вобраз Віня-Пыха і яго сяброў — адны з самых даходных ў свеце, ва ўсякім выпадку, што тычыцца менавіта літаратурных персанажаў. Цяпер кампанія Дыснею зарабляе на продажы відэа- і іншай прадукцыі, звязанай з Пыхам, 1 мільярд долараў у год — столькі ж, колькі на створаных уласна Дыснеем знакамітых вобразах [[Мікі Маўс]]а, {{нп3|Міні Маўс|Міні Маўс|ru|Минни Маус}}, {{нп3|Дональд Дак|Дональда Дака|ru|Дональд Дак}}, {{нп3|Гуфі|Гуфі|ru|Гуфи}} і {{нп3|Плута|Плута|ru|Плуто}}, разам узятых. Паводле вынікаў апытання насельніцтва Ганконга ў 2004 годзе Віня апынуўся ўлюбёным персанажам дыснэеўскіх мультфільмаў усіх часоў. У 2005 годзе аналагічныя сацыялагічныя вынікі былі атрыманы і на Філіпінах. 11 красавіка 2006 года на Алеі славы ў Галівудзе была адкрыта зорка Віня-Пыха<ref name="1a_hollywood">[https://web.archive.org/web/20060513092216/http://www.gazeta.ru/style/2006/04/n_585560.shtml Газета. Ру: Винни-Пух удостоен звезды на аллее славы в Голливуде]</ref>. У 2007 годзе выйшаў новы дыснэеўскі мультсерыял пра Пыха «''Мае сябры Тыгра і Пых''». У ім дададзены новы персанаж — 6-гадовая рудая дзяўчынка Дарбі, аднак, насуперак першапачатковым паведамленняя, яна не замяніла Крыстафера Робіна, які таксама фігуравала ў серыяле. Трансляцыя серыяла працягваецца па гэты дзень. У 2009 годзе паводле яго матываў выйшлі тры поўнаметражныя дыснэеўскія фільмы пра Пыха, уключаючы «''Мае сябры Тыгра і Віня: Мюзікл чароўнага лесу''» (''Tigger and Pooh and a Musical Too''). У 2011 годзе выйшаў новы поўнаметражны фільм пра Пыха і кампанію: «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Акрамя таго, насельнікі стаакравага лесу з’яўляюцца ў спецыяльных выпусках, якія трансляваліся толькі каналам ABC; пасля выпушчаных на DVD: # Віня-Пых і Каляды таксама! (выйшаў 14 снежня 1991 года) # Буу! Табе таксама! Віня-Пых (выйшаў 25 кастрычніка 1996 года; трансляваўся толькі па канале [[CBS]]) # Віня-Пых і Дзень Падзякі (выйшаў 26 лістапада 1998 года) # Віня-Пых, табе валянцінка (выйшаў 13 лютага 1999 года) а таксама ў мультфільмы «''Мышыны дом''» і «''Чароўныя Каляды ў Мікі. Занесеныя снягамі ў мышынай Доме''». == Барацьба за аўтарскія правы == У 1991 годзе ўдава Шлезінгера, Шырлі Ласуэл, падала пазоў супраць Дыснея, сцвярджаючы, што за трыццаць гадоў да таго пры продажы Дыснея аўтарскіх правоў яна была ашукана. Хоць сп. Слезінгер да таго часу ўжо зарабіла на Пуху 66 мільёнаў долараў, яна патрабавала звыш таго 200 мільёнаў. Справа скончылася толькі праз 13 гадоў, у сакавіку 2004 года, перамогай Дыснея. У ходзе гэтай барацьбы Дысней распачаў зваротны крок, аб’яднаўшыся (на фінансавай глебе) з нашчадкамі Мілна, нягледзячы на ​​іх непрыманне дыснэеўскіх мультфільмаў. У 1998 годзе, пасля прыняцця амерыканскага закона аб заканчэнні аўтарскіх правоў, Клара Мілн, дачка Крыстафера Робіна, зрабіла спробу наогул спыніць аўтарскія правы кампаніі Шлезінгера на стварэнні свайго дзеда, падаўшы аб гэтым сумесны пазоў з кампаніяй Дыснея. Але на гэты раз суд падтрымаў Шлезінгера, гэта рашэнне пацвердзіў Апеляцыйны суд ЗША дзявятай акругі<ref>http://www.seattlepi.com/national/1154AP_Scotus_Pooh.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. У панядзелак 26 чэрвеня 2006 года [[Вярхоўны суд ЗША]] адмовіўся разглядаць гэтую справу, тым самым падтрымаўшы рашэнне Апеляцыйнага суду<ref>[http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060629012931/http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html|date=29 чэрвеня 2006}}</ref>. У краінах, дзе тэрмін аўтарскага права не пераўзыходзяць патрабаваныя {{нп3|Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў|Бернскай канвенцыяй|ru|Бернская конвенция об охране литературных и художественных произведений}}, усякае аўтарскае права на тэксты Мілна спынілася ў канцы 2006 года, гэта значыць па сканчэнні паўвекавога тэрміну (50-годдзе смерці Мілна — 31 студзеня 2006 года) плюс час да заканчэння каляндарнага года. (Аўтарскія правы на ілюстрацыі Шэпарда захаваюцца даўжэй на дваццаць гадоў, так як ён памёр у 1976 годзе). == У СССР == У часопісе {{нп3|Мурзілка|«Мурзілка»|ru|Мурзилка}} за 1939 год былі апублікаваныя два першыя раздзелы казкі Мілна — «Аб мядзведзі Віні-Пу і пчолах» (№ 1) і «Пра тое, як Віні-Пу пайшоў у госці і трапіў у бяду» (№ 9) у перакладзе А. Калтынінай і О. Галанінай. Імя аўтара паказана не было, стаяў падзагаловак «Англійская казка». У гэтым перакладзе выкарыстоўваюцца імёны Віні-Пу, Піглет і Хрыстафор Робін<ref>[https://shkolazhizni.ru/archive/0/n-62913/ Сергей Курий. Как Уинни-Фу превратился в Винни-Пуха]</ref>. Першы поўны пераклад «Віні-Пуха» ў СССР выйшаў ў 1958 годзе ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літве]] ({{lang-lt|Mikė Pūkuotukas}}), яго выканаў 20-гадовы літоўскі пісьменнік Віргіліюс Чэпайтыс, які карыстаўся польскім перакладам Ірэны Тувім<ref>[http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html Lietuviškajam «Mikei Pūkuotukui» — 40 metų! «Lietuvos žinios» 1998 gruodžio 31 d.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208135946/http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html |date=8 лютага 2009 }}{{ref-lt}}</ref>. Пазней Чэпайтыс, пазнаёміўшыся з англійскім арыгіналам, істотна перапрацаваў свой пераклад, які перавыдаваўся ў Літве неаднаразова. У 1960—1970-я гады, дзякуючы пераводу {{нп3|Барыс Уладзіміравіч Захадэр|Барыса Захадэра|ru|Заходер, Борис Владимирович}} «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе», а затым і фільмам студыі «{{нп3|Саюзмультфільм|Саюзмультфільм|ru|Союзмультфильм}}», дзе мішку агучваў [[Яўген Паўлавіч Лявонаў|Яўген Лявонаў]], Віня-Пых стаў вельмі папулярны і ў Савецкім Саюзе. === Пераклад (пераказ) Барыса Захадэра === У тым жа 1958 годзе з кнігай пазнаёміўся [[Барыс Уладзіміравіч Захадэр]]. Знаёмства пачалося з энцыклапедычнага артыкула. Вось як распавядаў ён сам пра гэта<ref name="2_Zahoder">[http://magazines.russ.ru/voplit/2002/5/zah-pr.html ''Заходер Б.'' Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225]</ref>: {{пачатак цытаты}} Наша сустрэча адбылася ў бібліятэцы, дзе я перачытваў англійскую дзіцячую энцыклапедыю. Гэта было каханне з першага погляду: я ўбачыў малюнак сімпатычнага медзведзяня, прачытаў некалькі вершаваных цытат — і кінуўся шукаць кніжку. Так наступіў адзін з найшчасных момантаў майго жыцця: дні працы над «Пухам». {{канец цытаты}} У № 8 часопіса «Мурзілкі» за 1958 года з’явілася публікацыя аднаго з раздзелаў у пераказванні Захадэра: «Як Мішка-Плюх пайшоў у госці і трапіў у бязвыхаднае становішча». У гэтым тэксце галоўнага героя яшчэ клікалі Мішка-Плюх (у загалоўку з злучком, у тэксце без злучка). «Дзятгвыд» адхіліў рукапіс кнігі (кур’ёзныя чынам яе палічылі «амерыканскай»). У 1960 годзе (падпісана да друку 13 ліпеня) яе атрымалася выдаць у толькі што заснаваным выдавецтве Мінкультуры РСФСР «Дзіцячы свет» тыражом у 215 тысяч асобнікаў з ілюстрацыямі Алісы Іванаўны Парэт. Першае выданне выйшла пад назвай «Віні-Пух і ўсе астатнія», пазней зацвердзілася назва «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе». У 1965 годзе кніга, якая ўжо стала вельмі папулярнай, выйшла і ў Дзятгвыдзе. У выходных дадзеных першых некалькіх выданняў аўтарам кнігі быў памылкова паказаны «Артур Мілн» (хоць адна кніга Алана Аляксандра Мілна да «Віні-Пуха» па-руску ўжо выходзіла — гэта п’еса «Містэр Пім праходзіць міма», якая выйшла ў выдавецтве «Мастацтва» праз усяго год пасля смерці аўтара, у 1957 годзе, — а акрамя таго, пры жыцці аўтара друкаваліся яго дзіцячыя вершы ў перакладзе С. Я. Маршака). Ужо ў 1967 годзе рускі Віні-Пух быў выдадзены ў амерыканскім выдавецтве «Датан», дзе выпускалася большасць кніг пра Пуха і ў будынку якога ў той час захоўваліся цацкі Крыстафера Робіна<ref name="2_Zahoder"/>. Кампазіцыя і склад арыгінала ў тэксце Захадэра выкананы не цалкам. У рэдакцыі, якая з’явілася ў 1960 годзе, маецца толькі 18 раздзелаў; два з арыгінальных раздзелаў Мілна — дзясятая з першай кнігі і трэцяя з другой — прапушчаны (дакладней, дзясяты раздздел скарочаны да некалькіх абзацаў і «прышпілены» у канцы дзявятага). Адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні да абедзвюх кніг, як і само аўтарскі падзел на дзве кнігі; фрагменты прадмовы да першай часткі выкарыстаны ў тэксце першага раздзела. У 1990 годзе, да 30-годдзя рускага Віні-Пуха, Захадэр перавёў абодва прапушчаныя раздзелы. Трэці раздзел другой кнігі друкавалася асобна ў часопісе «Трамвай», у лютаўскім выпуску 1990 года<ref>[http://kvaclub.ru/tram02.html Борис Заходер. Новая история, в которой огрызуются поиски, а Пяточок (sic) опять чуть-чуть не встретил Слонопотама // Трамвай, 1990, № 2]</ref>. Абодва раздзелы ўвайшлі ў канчатковую рэдакцыю захадэраўскага перакладу ў складзе зборніка «Віні-Пух і многае іншае», які выйшаў у тым жа 1990 годзе і ў далейшым перавыдавалася неаднаразова. У гэтай рэдакцыі, як і ў першай, адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні, хоць дзяленне на дзве кнігі («Віні-Пух» і «Дом на Пухавым узлеску») адноўлена, а скразная нумарацыя раздзелаў замененая на асобную для кожнай кнігі. Фрагмент у канцы дзявятага раздзела пра свята ў гонар Віні-Пуха, цяпер фактычна дублюючы тэкст дзясятага раздзела, у поўным тэксце захаваны. Захадэр заўсёды (пачынаючы з першай часопіснай публікацыі 1958 года) падкрэсліваў, што яго кніга — не пераклад, а пераказ, плод сатворчасці і «перастварэння» Мілна па-руску, і настойваў на сваіх (са)аўтарскіх правах на яе. Сапраўды, яго тэкст не заўсёды літаральна ідзе за арыгіналам. Шэраг знаходак, якія адсутнічаюць у Мілна (напрыклад, разнастайныя назвы песень Пуха — Шумелкі, Крычалкі, Лямантоўкі, Сапелкі, Пыхцелкі, — ці знакамітае пытанне Пятачка: «Ці любіць Сланапатам парасят? І як ён іх любіць?»), удала ўпісваецца ў кантэкст твору<ref name="Smolarova"/><ref name=Boris>Александра Борисенко. [http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»] // «Иностранная литература», 2002, № 4</ref>. Не мае поўнай паралелі ў Мілна і шырокае ўжыванне вялікіх літар (Невядома Хто, Родныя і Знаёмыя Труса), частае увасабленне неадушаўлёных прадметаў (Пух падыходзіць да «знаёмай лужыны»), большая колькасць «казачнай» лексікі, не кажучы ўжо пра нешматлікія схаваныя спасылкі да савецкай рэчаіснасці<ref name="Smolarova"/>. Неадназначна ўспрыняў стыль захадэраўскага «Пуха» [[Карней Чукоўскі]]: «Яго пераклад Віні Пуха будзе мець поспех, хоць стыль перакладу расхістаны (у англійскай казцы бацюшкі, пятачок і г. д.)»<ref>К. И. Чуковский. Дневник: в 3 т. Т. 3: 1936—1969. М., ПРОЗАиК, 2011, с. 307.</ref>. (У рэдакцыі 1965 года Захадэр замяніў слова «бацюшкі» на слова «караул»). У той жа час шэраг даследнікаў, уключаючы Я. Р. Эткінда, адносяць гэты твор усё ж да перакладаў<ref name="Smolarova"/>. Тэкст Захадэра таксама захоўвае моўную гульню і гумар арыгінала, «інтанацыю і дух арыгінала»<ref name="Boris"/> і «з ювелірнай дакладнасцю» перадае шматлікія важныя дэталі<ref name="Smolarova"/>. Да вартасцей перакладу ставіцца таксама адсутнасць залішняй русіфікацыі свету казкі, захаванне парадаксальнай англійскай ментальнасці<ref name="Smolarova"/>. Кніга ў пераказванні Захадэра з 1960-1970-х гадоў была выключна папулярная не толькі як дзіцячае чытанне, але і сярод дарослых, у тым ліку навуковай інтэлігенцыі<ref name=Smolarova>Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }}</ref>. У постсавецкі перыяд працягваецца традыцыя прысутнасці захадэраўскага «Віні-Пуха» ва ўстойлівым крузе сямейнага чытання<ref name="Smolarova"/>. З першай, скарочанай рэдакцыі пераказвання Захадэра, а не з англійскага арыгіналу, выкананы некаторыя пераклады «Віні-Пуха» на мовы народаў СССР: грузінскую (1988){{efn|У грузінскім перакладзе, выкананым з першага выдання 1960 года, захаваны першапачатковая назва «Віні-Пух і ўсе астатнія» і нават памылка ў імя аўтара «Артур Мілн».}}, армянскую (1981), адна з украінскіх версій (А. Касцецкага{{efn|Першы ўкраінскі пераклад, зроблены Л. Саланьком у 1963 годзе, рабіўся з англійскай мовы і уключаў цалкам усе 20 раздзделаў, аднак у ім улічваўся і тэкст Захадэра, асабліва ў перакладзе вершаў.}}). === Ілюстрацыі === У савецкі час атрымалі вядомасць некалькі серый ілюстрацый да «Віня-Пыха». Ілюстратарам першай публікацыі ў «Мурзілкі» ў 1939 годзе (№ 1) быў вядомы графік Аляксей Лапцеў, які выступаў як ілюстратар «Нязнайкі» і іншых кніг; раздздел у № 9 за 1939 год ілюстраваў Міхаіл Храпкоўскі. [[Аліса Парэт]], ленінградская мастачка, вучаніца [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|Пятрова-Водкіна]] і [[Павел Мікалаевіч Філонаў|Філонава]], ілюстравала<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations2/ Иллюстрации Алисы Порет]</ref> самае першае асобнае выданне пераказвання Захадэра (1960) і шэраг наступных (выдавецтва «Малыш», М., 1970). Нароўні з невялікімі чорна-белымі малюнкамі Парэт стварыла і каляровыя шматфігурныя кампазіцыі («Выратаванне Малечы Ру», «Савешнік» інш.), а таксама першую карту Стаакравага лесу на рускай мове. Эдуард Назараў — адзін з мастакоў-аніматараў, якія ўдзельнічалі ў стварэнні мультфільмаў Хітрука. Яму належаць графічныя чорна-белыя ілюстрацыі<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations/ Иллюстрации Эдуарда Назарова]</ref>, якія вельмі блізкія да вобразаў мультфільма і таксама атрымалі вялікую папулярнасць (1985). На некаторых з іх фігуруюць Тыгра, Малечв Ру, сваякі і знаёмыя Труса, якіх няма ў мультфільмах. Іншае выданне кнігі пра Віня-Пыха ілюстраваў ў колеры Віктар Чыжыкаў. Больш за 200 каляровых ілюстрацый, заставак і маляваных загалоўкаў да «Віня-Пыха» належыць Барысу Дыядораву<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations4/ Иллюстации Бориса Диодорова]</ref>. Б. Дыядораў і Г. Каліноўскі з’яўляюцца аўтарамі чорна-белых ілюстрацый і каляровых ўкладак у выданні «Дзіцячай літаратуры» 1969 г.; цыкл каляровых дыядораўскіх ілюстрацый створаны ў 1986—1989 г. і з’яўляўся ў некалькіх выданнях. Украінскі пераклад Леаніда Саланько (першае выданне — Вінні-Пух та його друзі, К.: Дитвидав УРСР, 1963) ілюстраваў Валянцін Чарнуха. === Мультфільмы Фёдара Хітрука === {{main|Віні-Пух (мультфільм)}} У студыі «[[Саюзмультфільм]]» пад кіраўніцтвам Фёдара Хітрука былі створаны тры мультфільмы: * [[Віні-Пух (мультфільм)|Віні-Пух]] ([[1969]]) — заснаваны на першым раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух ідзе ў госці]] ([[1971]]) — заснаваны на другім раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух і дзень клопатаў]] ([[1972]]) — заснаваны на чацвёртым (аб страчаным хвасце) і шостым (пра дзень нараджэння) раздзелах кнігі. Сцэнарый напісаў Хітрук у суаўтарстве з Захадэрам; праца суаўтараў не заўсёды ішла гладка, што стала ў канчатковым рахунку прычынай спынення выпуску мультфільмаў (першапачаткова планавалася выпусціць серыял па ўсёй кнізе<ref name="2_Zahoder"/>). Некаторыя эпізоды, фразы і песні (перш за ўсё знакамітая «Куды ідзём мы з Пятачком…») адсутнічаюць у кнізе і складзеныя спецыяльна для мультфільмаў; пазней гэтыя песні Захадэр у некалькі іншай рэдакцыі публікаваў асобным выданнем (кніжка-кардонка для малых «Песенькі Віня-Пыха», К., «Веселка», 1987) і уключаў як прыкладанне ў зборнік «Віня-Пых і многае іншае». З іншага боку, з сюжэту мультфільма выключаны (насуперак волі Захадэра) Крыстафер Робін; у першым мультфільме яго сюжэтная ролю перададзена Пятачку, у другім — Трусу. Для агучвання серыяла былі прыцягнутыя акцёры першай велічыні. Віня-Пыха агучваў [[Яўген Лявонаў]], Парсючка — [[Ія Савіна]], Іа — [[Эраст Паўлавіч Гарын|Эраст Гарын]]. Цыкл мультфільмаў атрымаў велізарную папулярнасць. Цытаты з яго сталі агульным здабыткам савецкіх дзяцей і дарослых і паслужылі асновай для стварэння ладу Віня-Пыха ў савецкім гумарыстычным фальклоры. Усяго ў гутарковую гаворку гараджан ўвайшла 21 цытата з фільма, палова якіх прыпадае на фільм «Віня-Пых і дзень клопатаў»<ref name="Arkhipova"/>. За гэты цыкл у ліку іншых работ Хітрук атрымаў у [[1976]] годзе [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўную прэмію СССР]]. Падчас працы над фільмам рэжысёр не ведаў пра існаванне мультфільмаў студыі Дыснея пра Віня-Пыха. Пазней, паводле слоў Фёдара Хітрука, яго версія спадабалася дыснэеўскаму рэжысёру Вольфгангу Райтэрману<ref name="Faber">{{кніга |аўтар = Liz Faber, Helen Walters |частка = Fedor Khitruk |загаловак = Animation unlimited: innovative short films since 1940 |спасылка = http://books.google.com/books?id=p6zs-4Db-WUC&pg=RA3-PA1964 |месца = London |выдавецтва = Laurence King Publishing |год = 2004 |pages = 154 |allpages = 192 |isbn = 1856693465 |мова = en }} </ref><ref name="Михайлин">{{артыкул | аўтар = Юрий Михайлин, Фёдор Хитрук | загаловак = О зарождении идеи фильма. Интервью | спасылка = http://www.kinozapiski.ru/article/422/ | выданне = Киноведческие записки | тып = журнал | месца = М. | год = 21.04.2006 | нумар = 73 }} </ref>. У той жа час тое, што савецкія мультфільмы былі створаны без уліку выключных правоў на экранізацыю, якія належаць студыі Дыснея, зрабіла немагчымым іх паказ за мяжой і ўдзел у міжнародных кінафестывалях<ref name="Капков">{{cite web |url = http://www.animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |author = Сергей Капков |title = Фёдор Хитрук и Фильмы, фильмы, фильмы... |publisher = Аниматор.ру |access-date = 2009-07-18 |description = авторская версия статьи в журнал «Time out Москва» |archive-url = https://web.archive.org/web/20111101045725/http://animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |archive-date = 1 лістапада 2011 |url-status = dead }}</ref>. === Анекдоты === Віня-Пых і Парсючок сталі персанажамі цыклу савецкіх і постсавецкіх анекдотаў, якія звычайна адносяць да «дзіцячых анекдотаў»<ref name="Arkhipova">[http://www.ruthenia.ru/folklore/arhipova5.htm А. С. Архипова. Ролевые структуры детских анекдотов]</ref>. Гэты цыкл з’яўляецца таксама і сведчаннем папулярнасці мультфільмаў сярод дарослых, бо анекдоты выходзяць далёка за межы «дзіцячага гумару», а шматлікія і падкрэслена «недзіцячыя». «Папулярнасць Віня-Пыха і кампаніі падтрымлівалася яшчэ й іх функцыянаваннем ў кніжным асяроддзі, хоць, вядома, асноўную ролю ва ўтварэнні анекдотаў згулялі ўсё-такі мультфільмы: па-першае, у анекдотах парадыруюцца фразы і сюжэты з мультфільмаў, а па-другое, многія дзеці, якія распавядаюць анекдоты, дадзеных кніг яшчэ не чыталі (або ім не чыталі), затое глядзелі мультфільмы»<ref name="Arkhipova"/>. У іх на першы план выходзіць відавочная ўжо ў фільме Хітрука некаторая брутальнасць і просталінейнасць вобразу Пыха. Як адзначае даследчык, «Ф. Хітруку прыйшлося зрабіць самога Віня-Пыха больш дарослым і агрэсіўным, пераадолеўшы цяжар інфантылізму цалкам на Пятачка»<ref name=Eliferova/>. У анекдотах мядзведзю таксама прыпісваюцца «дарослыя» рысы — у дадатак да «аматара пажраць», Пых становіцца аматарам выпіць і адпусціць вастрыню з сексуальным падтэкстам. Аб’ектам пародыі паўстае сяброўства Пыха і Парсючка, якое ператвараецца ў саперніцтва: «вялікі і моцны» Пых праяўляе агрэсію да безабароннага і несамастойнага Парсючка<ref name="Arkhipova"/>. Нярэдка ў анекдотах ў духу «дзіцячай жорсткасці»<ref name="Arkhipova"/> і {{нп3|чорны гумар|чорнага гумару|ru|Чёрный юмор}} абгульваюцца «гастранамічныя» якасці Парсючка. Камічны эфект часта ўзнікае з-за неадпаведнасці камунікатыўнай сітуацыі Пыха («дарослай» і цынічнай) і Парсючка (інфантыльнай і наіўнай)<ref name="Arkhipova"/>. Нарэшце, анекдоты пра Пыха і Парсючка, як і цыкл аб {{нп3|Штырліц|Штырліцы|ru|Штирлиц}}, утрымліваюць элементы моўнай гульні (у прыватнасці, [[каламбур]]). === Сеткавы гумар === Віня-Пых выклікаў да жыцця вялікі пласт сеткавага гумару. Гэта не толькі анекдоты, але і аповесці розных аўтараў. Найбольш папулярная тэма — Віня-Пых як [[хакер]] і [[сісоп]]<ref>[http://disktrouble.narod.ru/vinny.html Сетевые пародии о Винни-Пухе]</ref>. === Публікацыя арыгінала === У 1983 годзе пад рэдакцыяй і з нататкамі філолага-англиста А. І. Паўтарацкага ў Маскве ў выдавецтве «Вясёлка» былі выдадзены ў адным томе ўсе чатыры празаічныя і вершаваныя кнігі пра Пыха (Milne A. ''Winnie-the-Pooh; The House at Pooh Corner; When we were very young; Now we are six''. M., 1983) і, у дадатку да іх, шэсць эсэ Мілна; так савецкі чытач, які валодаў англійскай мовай, змог пазнаёміцца ​​і з арыгінальным тэкстам. Прадмову да кнігі напісаў савецкі літаратуразнаўца Д. М. Урноў: гэтая праца ўтрымоўвала адзін з першых «дарослых» разбораў тэксту мілнаўскага цыклу ў СССР. Цікавасць Паўтарацкага (ініцыятара выдання) да Віня-Пыха абудзілі студэнты Аддзялення структурнай і прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], якія прапанавалі разбіраць англійскі тэкст «Віня-Пыха» падчас заняткаў на спецкурсе<ref>[http://ormer-fidler.livejournal.com/17329.html Винни-Пух и я]</ref>. == У літаратуры і філасофіі == «Віня-Пых» на працягу XX стагоддзя стаў прадметам для розных філасофскіх, псіхааналітычных і сатырычных варыяцый. Бенджамін Хофэ ў сваіх кнігах ''The Tao of Pooh'' («''[[Даа]] Пыха''») і ''The Te of Piglet'' («''{{нп3|Дэ||ru|Дэ}} Парсючка''») пры дапамозе герояў Мілна папулярна тлумачыць філасофію [[даасізм]]у. Тэкст Мілна пры гэтым перайначаны<ref>Руднев, с. 7</ref>. Дж. Т. Уільямс выкарыстаў вобраз мядзведзя для [[Сатыра|сатыры]] на філасофію (''Pooh and the Philosophers'', «''Пых і філосафы''»), а Фрэдэрык Крус — на [[літаратуразнаўства]] (''The Pooh Perplex'', «''Пыхава блытаніна''» і ''Postmodern Pooh'', «''Постмадэрнісцкі Пых''»). У «''Пыхавай блытаніне''» зроблены жартоўны аналіз «Віня-Пыха» з пункту гледжання фрэйдызму, фармалізму і т. п. Усе гэтыя англамоўныя працы паўплывалі на кнігу семіётыка і філосафа В. П. Руднева «Віня Пых і філасофія штодзённай мовы» (імя героя — без злучка, 1996). Тэкст Мілна прэпаруецца ў гэтай кнізе пры дапамозе {{нп3|Структуралізм|структуралізму|be-x-old|Структуралізм}}, ідэй [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Бахціна]], філасофіі [[Людвіг Вітгенштэйн|Людвіга Вітгенштэйна]] і шэрагу іншых ідэй 1920-х, у тым ліку псіхааналізу. Паводле думкі Руднева, «эстэтычныя і філасофскія ідэі заўсёды носяцца ў паветры… ВП з’явіўся ў перыяд самага магутнага росквіту прозы XX стагоддзя, што не магло не паўплываць на структуру гэтага твора, не магло, так бы мовіць, не адкінуць на яго сваіх прамянёў»<ref>Руднев, с. 9</ref>. Гэтая кніга змяшчае таксама поўны пераклад абедзвюх кніг Мілна пра Пыха. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|Winnie The Pooh}} * [http://winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html Заходер Б. Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060109162331/http://www.winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html |date=9 студзеня 2006 }} * ''Руднев В. П. '' Винни Пух и философия обыденного языка. — М., 1994, 1996, 2000, 2002. * Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }} * {{кніга|аўтар=Matthew O Grenby, Kimberley Reynolds|частка=5 Research and Theory → Case Study: The International Reception of Winnie-the-Pooh|загаловак=Children's Literature Studies: A Research Handbook|спасылка=https://books.google.ru/books?id=bKEcBQAAQBAJ|выдавецтва=Palgrave Macmillan|год=2011|старонкі=248|старонак=248|isbn=9780230343801|ref=Grenby and Reynolds}} * {{кніга|аўтар=Shirley Harrison|загаловак=Life and Times of the Real Winnie-the-Pooh, The: The Teddy Bear Who Inspired A. A. Milne|выдавецтва=Pelican Publishing|год=September 27, 2011|allpages=192 |isbn=978-1455614820}} * Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976 * {{артыкул|аўтар=Сергей Курий|загаловак=Как попасть в Зачарованное Место (Винни-Пух и всё-всё-всё)|спасылка=http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|выданне=Твоё время|месца=Киев|год=2003|нумар=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archive-date=2 кастрычніка 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archivedate=2 кастрычніка 2015}} * {{артыкул|аўтар=Александра Борисенко|загаловак=Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»|спасылка=http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html|выданне=«Иностранная литература»|год=2002|нумар=4}} == Спасылкі == * [http://ru.winniepooh.wikia.com/ Винни Пух Вики] — Вики на Викии, полностью посвященная миру Винни Пуха * [http://disney.go.com/pooh/index.html Официальный сайт Винни Пуха] * [http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 Медведица Винни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928022825/http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 |date=28 верасня 2007 }}: фотоальбом из канадских архивов. * [https://web.archive.org/web/20041211182139/http://www.cbc.ca/winnie/ Медведь по имени Винни] — игровой фильм о судьбе медведицы Виннипег. * [http://goofy.narod.ru/pooh/ Русский сайт о Винни-Пухе: оригинальный текст, перевод Заходера, собрание иллюстраций, библиотека литературы о Винни-Пухе, фрагменты фильмов и аудиозаписей] * [http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 О судебном деле относительно авторских прав на Пуха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041012191206/http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 |date=12 кастрычніка 2004 }} * [http://www.lavasurfer.com/100akerpathology.pdf «Патология в Стоакровом лесу»: медицинское исследование «Винни-Пуха»](pdf) * [http://disney.go.com/disneyvideos/animatedfilms/pooh/ Официальный сайт последнего диснеевского фильма о Пухе «Пухов Слонопотам»] * [http://animator.ru/db/?p=show_film&fid=6758 Винни-Пух и все-все-все] на сайте «Аниматор.ру» * [http://animator.ru/index.phtml?p=photo_gallery&gid=11 Фоторепортаж с открытия выставки «Винни-Пух и всё-всё-всё», Москва,19 октября 2005 г.] * [http://bibliogid.ru/muzej-knigi/lyubimye-geroi/367-vinni-pukh Ирина Линкова. «Герой нашего времени»] * [http://inosmi.ru/social/20120520/191954522.html Пух Райтермана и Пух Хитрука: сравнительная характеристика персонажей] [http://colorfulanimationexpressions.blogspot.com/2011/08/pooh-vs-pukh-character-analysis.html оригинал] * [http://www.unmonument.ru/mon151.html Памятник Винни-Пуху в Москве] * [http://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/4401/thesis.pdf?sequence=2 Winnie the Pooh In the Classroom], Elisabeth M. Knudsen, Master’s Thesis in English and Education Faculty of Humanities, Social Sciences and Education University of Tromsø. Spring 2012 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выдуманыя мядзведзі]] l5wcfsvd32te1mqla63ca3d4773kd6v 0 309333 5159842 5114647 2026-07-01T06:34:41Z 5159842 wikitext text/x-wiki {{Выдавецтва |назва = |лагатып = Янушкевіч (лагатып).png |шырыня = 200пкс |дырэктар = [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэй Янушкевіч]] |адрас = ul. Podleśna, 8/10, m. 28<br/> 05-091 [[Зомбкі|Ząbki]] |заснавана = 2014 |isbn = |вэб-сайт = [https://knihauka.com/ knihauka.com] }} '''Выдавецтва «Янушкевіч»''' — беларускае [[выдавецтва]]. Заснавана ў сакавіку 2014 года гісторыкам [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэем Янушкевічам]] і яго аднадумцамі<ref name="Св">{{cite web| author =[[Міхась Скобла|Скобла М.]]| date =19 снежня 2014| url =https://www.svaboda.org/a/26752783.html | title =Андрэй Янушкевіч: Мой дэвіз — набліжаць гісторыю да людзей |publisher =[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]| accessdate = 2020-02-01| lang =}}</ref>. Выдавецтва спецыялізуецца пераважна на [[Беларуская мова|беларускамоўнай]] літаратуры, сярод якой выданні беларускай, замежнай перакладной і гістарычнай літаратуры. З 2022 года дзейнічае ў [[Польшча|Польшчы]]. == Гісторыя == [[Файл:YanuskevicXXVII.jpg|thumb|right|220px|Стэнд выдавецтва «Янушкевіч» на XXVII [[Мінская міжнародная кніжная выстаўка-кірмаш|Мінскім міжнародным кніжным кірмашы]], 2020 год.]] Выдавецтва зарэгістравана [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]] ў сакавіку 2014 года. Першая кніга, якая выйшла ў выдавецтве — «Бітва пад Воршай 1514 года» польскага гісторыка [[Пётр Друдж|Пятра Друджа]]. Пасля яе выйшла кніга [[Анатоль Трафімчык|Анатоля Трафімчыка]] «1939 год і Беларусь. Забытая вайна»<ref name="Св" />. У снежні 2016 года адкрыўся сайт інтэрнэт-кнігарні, які таксама ёсць візітнай старонкай выдавецтва<ref>{{cite web| author =| date =29 снежня 2018| url =https://nashaniva.com/182962 | title =Запрацавала інтэрнэт-кнігарня незалежнага выдавецтва «Янушкевіч» |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate = 2020-02-10}}</ref>. === Пасля палітычнага крызісу 2020 года === 15 верасня 2020 года на беларускай мытні быў затрыманы наклад кнігі беларускага перакладу «[[Гары Потэр і Таемная зала]]», надрукаваны ў [[Літва|Літве]]. Мытнікі запатрабавалі ад выдавецтва дакумент, які пацвярджае, што ў кнізе няма «''заклікаў да звяржэння дзеючай улады Рэспублікі Беларусь''». Выдавецтвам была падрыхтаваная пісьмовая даведка, неўзабаве перададзеная ў мытныя органы. Пазней наклад кнігі быў прапушчаны ў Беларусь<ref name="Hary Poter"/>. У студзені 2021 года Дэпартамент фінансавых расследаванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю]] забраў тэхніку і заблакаваў рахунак выдавецтва, але ў чэрвені выдавецтва атрымала паведамленне пра магчымасць ізноў карыстацца банкаўскім рахункам<ref>{{cite web|url = https://t.me/januskevicbooks/790|title = З сённяшняга дня...|author = |date = 2021-06-08|work = Telegram-канал Выдавецтва Янушкевіч|language = |accessdate =2021-12-18}}</ref>. У красавіку 2021 года Мінская рэгіянальная мытня адабрала ў выдавецтва «Янушкевіч» на экспертызу наклад кнігі «[[Сабакі Эўропы (раман)|СабакіЕўропы]]» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]]. Эксперты Мінскай абласной экспертнай камісіі па ацэнцы інфармацыйнай прадукцыі месяц вывучалі раман на прадмет экстрэмізму, пасля чаго працягнулі вывучэнне на 20 дзён «''з прычыны складанасці даследавання''». Па заканчэнні ўсіх тэрмінаў ацэнка не была аб’яўленая<ref name="Hary Poter"/>. У сакавіку 2022 года арэндадаўца офіса па [[Вуліца Мар’еўская (Мінск)|вуліцы Мар’еўскай]] папрасіў выдавецтва пакінуць офіс на працягу трох дзён нібыта ў сувязі з «''вострай неабходнасцю''»<ref>{{cite web|url = https://reform.news/304311-u-suvjazi-z-vostraj-neabhodnascju-arjendada-ca-vysjaljae-z-ofisa-vydavectva-janushkevich|title = «У сувязі з вострай неабходнасцю»: арэндадаўца высяляе з офіса выдавецтва «Янушкевіч»|author = |authorlink = |date = 22-3-2022|publisher = [[Reform.news]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Перад высяленнем выдавецтва зладзіла распродаж, сабраўшы вялікія чэргі пакупнікоў<ref>{{cite web|url = https://novychas.online/hramadstva/jak-nablizic-dlja-belarusi-dzen-voli|title = Як наблізіць наш Дзень Волі?|author = Сяргей Будкін|authorlink = Сяргей Будкін|date = 25-3-2022|publisher = [[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. ==== Адкрыццё і пагром кнігарні ==== 16 траўня 2022 года выдавецтва «Янушкевіч» адкрыла ўласную кнігарню «Кнігаўка» ў Мінску па [[Вуліца Змітрака Бядулі (Мінск)|вуліцы Змітрака Бядулі]], 6. У гэты ж дзень у кнігарню прыйшлі прапагандысты рэжыму Лукашэнкі [[Рыгор Азаронак]] і [[Людміла Леанідаўна Гладкая|Людміла Гладкая]], якія спрабавалі правакаваць [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэя Янушкевіча]] абсурднымі пытаннямі пра змест кніг, а таксама скардзіліся на пераважную беларускамоўнасць асартыменту<ref>{{cite web|url = https://budzma.org/news/u-knigaucy-peratrus.html|title = У першы ж дзень працы «Кнігаўкі» ў Мінску прыйшлі прапагандысты і сілавікі|date = 17-5-2022|publisher = [[Будзьма беларусамі!]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220517063016/https://budzma.org/news/u-knigaucy-peratrus.html|archivedate = 17 мая 2022|url-status = dead}}</ref>. Сярод іншых правакацый, Азаронак назваў савецкага і літоўскага генерал-лейтэнанта [[Вінцас Віткаўскас|Вінцаса Віткаўскаса]], выяўленага ў адной з кніг выдавецтва, ветэранам [[СС]]<ref>{{cite web|url = https://mediazonaby.com/article/2022/05/16/books|title = «Вы еще не читали эту книгу, а уже делаете оценки». Перед обыском в книжном магазине туда пришли Азаренок и Гладкая|author = Михаил Полозняков|authorlink = |date = 16-5-2022|publisher = mediazona.by|language = ru}}</ref>. Увечары таго ж дня ў кнігарню прыйшлі з ператрусам сілавікі рэжыму Лукашэнкі, былі затрыманыя дырэктар Андрэй Янушкевіч і супрацоўніца кнігарні, кніжная блогерка [[Настасся Карнацкая]]<ref name="Hary Poter">{{cite web|url = https://mediazonaby.com/article/2022/05/17/no-books|title = Гарри Поттер и «фашистская клоака». Как власти ищут экстремизм на книжных полках|author = Анна Колмач|authorlink = |date = 17-5-2022|publisher = mediazona.by|language = ru}}</ref>. 17 траўня стала вядома, што сілавікамі былі канфіскаваныя 200 кніг, 15 выданняў нібыта «''будуць аддадзеныя на экспертызу''»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290050|title = Пасля ператрусу сілавікі затрымалі выдаўца Янушкевіча і супрацоўніцу кнігарні «Кнігаўка», забралі 200 кніг|author = |authorlink = |date = 17-5-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Андрэй Янушкевіч быў асуджаны на 10 сутак адміністрацыйнага арышту<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290187|title = Выдаўцу Андрэю Янушкевічу далі 10 сутак|author = |authorlink = |date = 17-5-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>, Настасся Карнацкая была асуджаная на 13 сутак за нібыта «''дробнае хуліганства''»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290469|title = Прадавачку кнігарні «Кнігаўка» асудзілі за «дробнае хуліганства»|author = |authorlink = |date = 18-5-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Пазней стала вядома, што 17 траўня, адразу пасля пагрому кнігарні, раман «[[Сабакі Эўропы (раман)|СабакіЕўропы]]» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]], другое выданне якога было выдадзенае выдавецтвам «Янушкевіч», быў унесены ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў паводле рашэння суда Мінскага раёна<ref>{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/14787.html|title = Роман Бахаревича «Собаки Европы» внесли в список экстремистских материалов|author = |authorlink = |date = 23-5-2022|publisher = [[Zerkalo.io]]|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref><ref name="tut">{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/14797.html?tg&fbclid=IwAR0SpDoaxY5x2UFy2q7JNqYstjI2fTxQc7QVMo01hu-LAGKcjv5HL4AFsmE|title = Художественную книгу белорусского писателя впервые назвали экстремистской. Рассказываем, о чем она и где ее купить|author = |authorlink = |date = 24-5-2022|publisher = [[Zerkalo.io]]|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 18 траўня ў СМІ з’явілася інфармацыя пра дзяржаўны загад аб зняцці з продажу ўсіх варыянтаў раману «[[1984 (раман)|1984]]» [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]], беларускае перавыданне якога было зробленае ў выдавецтве «Янушкевіч»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290474|title = У Беларусі забаронены продаж рамана Оруэла «1984»|author = |authorlink = |date = 18 траўня 2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Выданне «Наша Ніва» выказала здагадку, што забарона «1984» Джорджа Оруэла звязаная з тым, што затрыманая Наста Карнацкая калекцыянавала гэты раман на розных мовах, праз што сілавыя структуры палічылі яго небяспечным<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290973|title = Чаму ў Беларусі забаранілі антыўтопію «1984»? Вы не паверыце ў самую імаверную версію|author = |authorlink = |date = 19 траўня 2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. З 25 траўня ў тэлеграм-канале выдавецтва і ўласным тэлеграм-канале Насты Карнацкай «Белліт» пачалі з’яўляцца матэрыялы прапагандысцкіх каналаў рэжыму Лукашэнкі<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=292256|title = Тэлеграм-каналы выдавецтва «Янушкевіч» і Насты Карнацкай захопленыя староннімі асобамі|author = |authorlink = |date = 25 траўня 2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па заканчэнні сваіх адміністрацыйных тэрмінаў Андрэй Янушкевіч і Настасся Карнацкая не выйшлі з ізалятара на [[Акрэсціна]], і былі ізноў затрыманыя ды асуджаныя на новыя адміністрацыйныя тэрміны<ref>{{cite web|url = https://budzma.org/news/supratsounitsa-knigauki-ne-vyyshla-na-volyu.html|title = Супрацоўніца «Кнігаўкі» Наста Карнацкая не выйшла на волю пасля 13 сутак арышту|author = |authorlink = |date = 30 траўня 2022|publisher = [[Будзьма беларусамі!]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. 30 траўня стала вядома, што кнігі выдавецтва «Янушкевіч» былі прыбраныя з паліц буйной дзяржаўнай мінскай кнігарні «Акадэмкніга»<ref>{{cite web|url = https://www.instagram.com/p/CeMGw3NIyHJ/|title = Нашы чытачы паведамляюць, што з паліц мінскай «Акадэмкнігі» прыбралі выданні «Янушкевіча»|author = |authorlink = |date = 30 траўня 2022|publisher = [[Беларуская Рада Культуры|Беларуская Рада культуры]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }} </ref>. Па заканчэнні другога 10-дзённага адміністрацыйнага арышту Андрэй Янушкевіч быў ізноў затрыманы, асуджаны на 8 сутак<ref>{{cite web|url = https://t.me/by_culture/4891|title = Беларуская Рада Культуры|author = |authorlink = |date = 6-6-2022|publisher = [[Беларуская Рада Культуры]]. Telegram|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 7 чэрвеня юрысты праваабарончага цэнтра «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]» сумесна з [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускім ПЭН-цэнтрам]] накіравалі зварот да Адмысловых дакладчыкаў і ў Працоўныя групы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] у сувязі з пераследам выдаўца<ref>{{cite web|url = https://spring96.org/be/news/107980|title = Спецдакладчыкаў ААН праінфармавалі пра адвольнае затрыманне выдаўца Янушкевіча|author = |authorlink = |date = 7-6-2022|publisher = [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па заканчэнні 8-суткавага арышту Андрэй Янушкевіч быў адпушчаны і з’ехаў у [[Польшча|Польшчу]]. === Пасля пагрому === У кастрычніку 2022 года ўлады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ўнеслі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў кнігу «''Аграрная палітыка нацыстаў у Заходняй Беларусі: Планаванне. Забеспячэнне. Ажыццяўленне'''''»''', выдадзеную Янушкевічам, якая ёсць навуковай манаграфіяй гісторыка [[Святлана Казлова|Святланы Казловай]]<ref>{{cite web|url = https://budzma.org/news/u-spis-knigu-pra-agrarnuyu-palityku.html|title = У спіс экстрэмісцкай літаратуры дадалі гістарычную кнігу пра аграрную палітыку нацыстаў у Заходняй Беларусі|author = |authorlink = |date = 17-10-2022|publisher = [[Будзьма беларусамі!]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }} </ref>. У тым жа месяцы да спісу экстрэмісцкіх матэрыялаў была дададзеная кніга [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфа Бродскага]] «''Балада пра маленькі буксір''»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/301792|title = У Беларусі прызналі «экстрэмісцкімі» дзіцячую кнігу Іосіфа Бродскага і выданне «Айчына. Маляўнічая гісторыя»|author = |authorlink = |date = 25-10-2022|publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Выдавец Андрэй Янушкевіч мяркуе, што прызнанне «''Балады пра маленькі буксір''» экстрэмісцкай звязанае з выявай буксіра бела-аранжавага колеру, які нагадаў спецслужбам Лукашэнкі беларускі нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]], які сістэматычна пераследуецца рэжымам<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/301799|title = Выдавец Бродскага патлумачыў, чаму «Баладу пра маленькі буксір» прызналі экстрэмісцкай|author = |authorlink = |date = 30-10-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 5 лістапада 2022 года быў затрыманы [[Сяргей Макарэвіч]], супрацоўнік дабрачыннага фонду «Вяртанне» і выдавецтва «Янушкевіч» да яго пагрому<ref>{{cite web|url = https://novychas.online/hramadstva/zatrymany-supracounik-dabraczynnaha-fondu-vjartan|title = Затрыманы супрацоўнік дабрачыннага фонду «Вяртанне» Сяргей Макарэвіч|author = |authorlink = |date = 5-11-2022|publisher = [[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. === Эміграцыя === Пасля ад’езду Андрэя Янушкевіча ў [[Польшча|Польшчу]], выдавецкая дзейнасць адноўлена там. У 2022 годзе ў Польшчы выдавецтвам выдадзена 7 кніг. 4 студзеня 2023 года выдавецтва «Янушкевіч» пазбаўлена ліцэнзіі ў Беларусі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32217377.html|title = Выдавецтва «Янушкевіч» пазбавілі ліцэнзіі ў Беларусі|author = |authorlink = |date = 10-1-2023|publisher = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-tarask|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У 2024 годзе, як раней у Мінску, у Варшаве адкрыта кнігарня «Кнігаўка». У сакавіку 2026 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] аб’явіў [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]] кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы «Янушкевіч»<ref>{{cite web|url=https://reform.news/kgb-priznal-jekstremistskim-formirovaniem-koaliciju-pechatnyh-izdatelstv|title=КГБ признал «экстремистским формированием» коалицию печатных издательств|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == * 2020 год — Дыплом за найлепшыя продажы кнігі «[[Гары Потэр і філасофскі камень]]» у сетцы кнігарняў «[[Белкніга]]». На беларускую мову пераклад твора зрабіла [[Алена Пятровіч]]. У рэйтынгу ТОП-10 самых папулярных і найбольш прадаваных кніг ў сетцы «Белкніга» ў 2019-м годзе беларускі пераклад «Гары Потэр і філасофскі камень» заняў другое месца<ref>{{cite web| author =[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.]]| date =9 лютага 2020| url =https://novychas.by/kultura/hary-poter-pa-belarusku-atrymau-dyplom-za-najlep | title =«Гары Потэр» па-беларуску атрымаў дыплом за найлепшыя продажы |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 2020-02-10}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://knihauka.com/ Сайт выдавецтва] * [https://web.archive.org/web/20220513185851/https://januskevic.by/ Былы сайт] {{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы]] 71rhcdkxnrlq1s9fesa91fbyzlplilj 5159843 5159842 2026-07-01T06:36:03Z 5159843 wikitext text/x-wiki {{Выдавецтва |назва = |лагатып = Янушкевіч (лагатып).png |шырыня = 200пкс |дырэктар = [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэй Янушкевіч]] |адрас = ul. Podleśna, 8/10, m. 28<br/> 05-091 [[Зомбкі|Ząbki]] |заснавана = 2014 |isbn = |вэб-сайт = [https://knihauka.com/ knihauka.com] }} '''Выдавецтва «Янушкевіч»''' — беларускае [[выдавецтва]]. Заснавана ў сакавіку 2014 года гісторыкам [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэем Янушкевічам]] і яго аднадумцамі<ref name="Св">{{cite web| author =[[Міхась Скобла|Скобла М.]]| date =19 снежня 2014| url =https://www.svaboda.org/a/26752783.html | title =Андрэй Янушкевіч: Мой дэвіз — набліжаць гісторыю да людзей |publisher =[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]| accessdate = 2020-02-01| lang =}}</ref>. Выдавецтва спецыялізуецца пераважна на [[Беларуская мова|беларускамоўнай]] літаратуры, сярод якой выданні беларускай, замежнай перакладной і гістарычнай літаратуры. З 2022 года дзейнічае ў [[Польшча|Польшчы]]. == Гісторыя == === Пачатак дзейнасці === [[Файл:YanuskevicXXVII.jpg|thumb|right|220px|Стэнд выдавецтва «Янушкевіч» на XXVII [[Мінская міжнародная кніжная выстаўка-кірмаш|Мінскім міжнародным кніжным кірмашы]], 2020 год.]] Выдавецтва зарэгістравана [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]] ў сакавіку 2014 года. Першая кніга, якая выйшла ў выдавецтве — «Бітва пад Воршай 1514 года» польскага гісторыка [[Пётр Друдж|Пятра Друджа]]. Пасля яе выйшла кніга [[Анатоль Трафімчык|Анатоля Трафімчыка]] «1939 год і Беларусь. Забытая вайна»<ref name="Св" />. У снежні 2016 года адкрыўся сайт інтэрнэт-кнігарні, які таксама ёсць візітнай старонкай выдавецтва<ref>{{cite web| author =| date =29 снежня 2018| url =https://nashaniva.com/182962 | title =Запрацавала інтэрнэт-кнігарня незалежнага выдавецтва «Янушкевіч» |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate = 2020-02-10}}</ref>. === Пасля палітычнага крызісу 2020 года === 15 верасня 2020 года на беларускай мытні быў затрыманы наклад кнігі беларускага перакладу «[[Гары Потэр і Таемная зала]]», надрукаваны ў [[Літва|Літве]]. Мытнікі запатрабавалі ад выдавецтва дакумент, які пацвярджае, што ў кнізе няма «''заклікаў да звяржэння дзеючай улады Рэспублікі Беларусь''». Выдавецтвам была падрыхтаваная пісьмовая даведка, неўзабаве перададзеная ў мытныя органы. Пазней наклад кнігі быў прапушчаны ў Беларусь<ref name="Hary Poter"/>. У студзені 2021 года Дэпартамент фінансавых расследаванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю]] забраў тэхніку і заблакаваў рахунак выдавецтва, але ў чэрвені выдавецтва атрымала паведамленне пра магчымасць ізноў карыстацца банкаўскім рахункам<ref>{{cite web|url = https://t.me/januskevicbooks/790|title = З сённяшняга дня...|author = |date = 2021-06-08|work = Telegram-канал Выдавецтва Янушкевіч|language = |accessdate =2021-12-18}}</ref>. У красавіку 2021 года Мінская рэгіянальная мытня адабрала ў выдавецтва «Янушкевіч» на экспертызу наклад кнігі «[[Сабакі Эўропы (раман)|СабакіЕўропы]]» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]]. Эксперты Мінскай абласной экспертнай камісіі па ацэнцы інфармацыйнай прадукцыі месяц вывучалі раман на прадмет экстрэмізму, пасля чаго працягнулі вывучэнне на 20 дзён «''з прычыны складанасці даследавання''». Па заканчэнні ўсіх тэрмінаў ацэнка не была аб’яўленая<ref name="Hary Poter"/>. У сакавіку 2022 года арэндадаўца офіса па [[Вуліца Мар’еўская (Мінск)|вуліцы Мар’еўскай]] папрасіў выдавецтва пакінуць офіс на працягу трох дзён нібыта ў сувязі з «''вострай неабходнасцю''»<ref>{{cite web|url = https://reform.news/304311-u-suvjazi-z-vostraj-neabhodnascju-arjendada-ca-vysjaljae-z-ofisa-vydavectva-janushkevich|title = «У сувязі з вострай неабходнасцю»: арэндадаўца высяляе з офіса выдавецтва «Янушкевіч»|author = |authorlink = |date = 22-3-2022|publisher = [[Reform.news]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Перад высяленнем выдавецтва зладзіла распродаж, сабраўшы вялікія чэргі пакупнікоў<ref>{{cite web|url = https://novychas.online/hramadstva/jak-nablizic-dlja-belarusi-dzen-voli|title = Як наблізіць наш Дзень Волі?|author = Сяргей Будкін|authorlink = Сяргей Будкін|date = 25-3-2022|publisher = [[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. ==== Адкрыццё і пагром кнігарні ==== 16 траўня 2022 года выдавецтва «Янушкевіч» адкрыла ўласную кнігарню «Кнігаўка» ў Мінску па [[Вуліца Змітрака Бядулі (Мінск)|вуліцы Змітрака Бядулі]], 6. У гэты ж дзень у кнігарню прыйшлі прапагандысты рэжыму Лукашэнкі [[Рыгор Азаронак]] і [[Людміла Леанідаўна Гладкая|Людміла Гладкая]], якія спрабавалі правакаваць [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэя Янушкевіча]] абсурднымі пытаннямі пра змест кніг, а таксама скардзіліся на пераважную беларускамоўнасць асартыменту<ref>{{cite web|url = https://budzma.org/news/u-knigaucy-peratrus.html|title = У першы ж дзень працы «Кнігаўкі» ў Мінску прыйшлі прапагандысты і сілавікі|date = 17-5-2022|publisher = [[Будзьма беларусамі!]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220517063016/https://budzma.org/news/u-knigaucy-peratrus.html|archivedate = 17 мая 2022|url-status = dead}}</ref>. Сярод іншых правакацый, Азаронак назваў савецкага і літоўскага генерал-лейтэнанта [[Вінцас Віткаўскас|Вінцаса Віткаўскаса]], выяўленага ў адной з кніг выдавецтва, ветэранам [[СС]]<ref>{{cite web|url = https://mediazonaby.com/article/2022/05/16/books|title = «Вы еще не читали эту книгу, а уже делаете оценки». Перед обыском в книжном магазине туда пришли Азаренок и Гладкая|author = Михаил Полозняков|authorlink = |date = 16-5-2022|publisher = mediazona.by|language = ru}}</ref>. Увечары таго ж дня ў кнігарню прыйшлі з ператрусам сілавікі рэжыму Лукашэнкі, былі затрыманыя дырэктар Андрэй Янушкевіч і супрацоўніца кнігарні, кніжная блогерка [[Настасся Карнацкая]]<ref name="Hary Poter">{{cite web|url = https://mediazonaby.com/article/2022/05/17/no-books|title = Гарри Поттер и «фашистская клоака». Как власти ищут экстремизм на книжных полках|author = Анна Колмач|authorlink = |date = 17-5-2022|publisher = mediazona.by|language = ru}}</ref>. 17 траўня стала вядома, што сілавікамі былі канфіскаваныя 200 кніг, 15 выданняў нібыта «''будуць аддадзеныя на экспертызу''»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290050|title = Пасля ператрусу сілавікі затрымалі выдаўца Янушкевіча і супрацоўніцу кнігарні «Кнігаўка», забралі 200 кніг|author = |authorlink = |date = 17-5-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Андрэй Янушкевіч быў асуджаны на 10 сутак адміністрацыйнага арышту<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290187|title = Выдаўцу Андрэю Янушкевічу далі 10 сутак|author = |authorlink = |date = 17-5-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>, Настасся Карнацкая была асуджаная на 13 сутак за нібыта «''дробнае хуліганства''»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290469|title = Прадавачку кнігарні «Кнігаўка» асудзілі за «дробнае хуліганства»|author = |authorlink = |date = 18-5-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Пазней стала вядома, што 17 траўня, адразу пасля пагрому кнігарні, раман «[[Сабакі Эўропы (раман)|СабакіЕўропы]]» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]], другое выданне якога было выдадзенае выдавецтвам «Янушкевіч», быў унесены ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў паводле рашэння суда Мінскага раёна<ref>{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/14787.html|title = Роман Бахаревича «Собаки Европы» внесли в список экстремистских материалов|author = |authorlink = |date = 23-5-2022|publisher = [[Zerkalo.io]]|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref><ref name="tut">{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/14797.html?tg&fbclid=IwAR0SpDoaxY5x2UFy2q7JNqYstjI2fTxQc7QVMo01hu-LAGKcjv5HL4AFsmE|title = Художественную книгу белорусского писателя впервые назвали экстремистской. Рассказываем, о чем она и где ее купить|author = |authorlink = |date = 24-5-2022|publisher = [[Zerkalo.io]]|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 18 траўня ў СМІ з’явілася інфармацыя пра дзяржаўны загад аб зняцці з продажу ўсіх варыянтаў раману «[[1984 (раман)|1984]]» [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]], беларускае перавыданне якога было зробленае ў выдавецтве «Янушкевіч»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290474|title = У Беларусі забаронены продаж рамана Оруэла «1984»|author = |authorlink = |date = 18 траўня 2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Выданне «Наша Ніва» выказала здагадку, што забарона «1984» Джорджа Оруэла звязаная з тым, што затрыманая Наста Карнацкая калекцыянавала гэты раман на розных мовах, праз што сілавыя структуры палічылі яго небяспечным<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/290973|title = Чаму ў Беларусі забаранілі антыўтопію «1984»? Вы не паверыце ў самую імаверную версію|author = |authorlink = |date = 19 траўня 2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. З 25 траўня ў тэлеграм-канале выдавецтва і ўласным тэлеграм-канале Насты Карнацкай «Белліт» пачалі з’яўляцца матэрыялы прапагандысцкіх каналаў рэжыму Лукашэнкі<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=292256|title = Тэлеграм-каналы выдавецтва «Янушкевіч» і Насты Карнацкай захопленыя староннімі асобамі|author = |authorlink = |date = 25 траўня 2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па заканчэнні сваіх адміністрацыйных тэрмінаў Андрэй Янушкевіч і Настасся Карнацкая не выйшлі з ізалятара на [[Акрэсціна]], і былі ізноў затрыманыя ды асуджаныя на новыя адміністрацыйныя тэрміны<ref>{{cite web|url = https://budzma.org/news/supratsounitsa-knigauki-ne-vyyshla-na-volyu.html|title = Супрацоўніца «Кнігаўкі» Наста Карнацкая не выйшла на волю пасля 13 сутак арышту|author = |authorlink = |date = 30 траўня 2022|publisher = [[Будзьма беларусамі!]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. 30 траўня стала вядома, што кнігі выдавецтва «Янушкевіч» былі прыбраныя з паліц буйной дзяржаўнай мінскай кнігарні «Акадэмкніга»<ref>{{cite web|url = https://www.instagram.com/p/CeMGw3NIyHJ/|title = Нашы чытачы паведамляюць, што з паліц мінскай «Акадэмкнігі» прыбралі выданні «Янушкевіча»|author = |authorlink = |date = 30 траўня 2022|publisher = [[Беларуская Рада Культуры|Беларуская Рада культуры]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }} </ref>. Па заканчэнні другога 10-дзённага адміністрацыйнага арышту Андрэй Янушкевіч быў ізноў затрыманы, асуджаны на 8 сутак<ref>{{cite web|url = https://t.me/by_culture/4891|title = Беларуская Рада Культуры|author = |authorlink = |date = 6-6-2022|publisher = [[Беларуская Рада Культуры]]. Telegram|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 7 чэрвеня юрысты праваабарончага цэнтра «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]» сумесна з [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускім ПЭН-цэнтрам]] накіравалі зварот да Адмысловых дакладчыкаў і ў Працоўныя групы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] у сувязі з пераследам выдаўца<ref>{{cite web|url = https://spring96.org/be/news/107980|title = Спецдакладчыкаў ААН праінфармавалі пра адвольнае затрыманне выдаўца Янушкевіча|author = |authorlink = |date = 7-6-2022|publisher = [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па заканчэнні 8-суткавага арышту Андрэй Янушкевіч быў адпушчаны і з’ехаў у [[Польшча|Польшчу]]. === Пасля пагрому === У кастрычніку 2022 года ўлады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ўнеслі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў кнігу «''Аграрная палітыка нацыстаў у Заходняй Беларусі: Планаванне. Забеспячэнне. Ажыццяўленне'''''»''', выдадзеную Янушкевічам, якая ёсць навуковай манаграфіяй гісторыка [[Святлана Казлова|Святланы Казловай]]<ref>{{cite web|url = https://budzma.org/news/u-spis-knigu-pra-agrarnuyu-palityku.html|title = У спіс экстрэмісцкай літаратуры дадалі гістарычную кнігу пра аграрную палітыку нацыстаў у Заходняй Беларусі|author = |authorlink = |date = 17-10-2022|publisher = [[Будзьма беларусамі!]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }} </ref>. У тым жа месяцы да спісу экстрэмісцкіх матэрыялаў была дададзеная кніга [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфа Бродскага]] «''Балада пра маленькі буксір''»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/301792|title = У Беларусі прызналі «экстрэмісцкімі» дзіцячую кнігу Іосіфа Бродскага і выданне «Айчына. Маляўнічая гісторыя»|author = |authorlink = |date = 25-10-2022|publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Выдавец Андрэй Янушкевіч мяркуе, што прызнанне «''Балады пра маленькі буксір''» экстрэмісцкай звязанае з выявай буксіра бела-аранжавага колеру, які нагадаў спецслужбам Лукашэнкі беларускі нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]], які сістэматычна пераследуецца рэжымам<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/301799|title = Выдавец Бродскага патлумачыў, чаму «Баладу пра маленькі буксір» прызналі экстрэмісцкай|author = |authorlink = |date = 30-10-2022|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 5 лістапада 2022 года быў затрыманы [[Сяргей Макарэвіч]], супрацоўнік дабрачыннага фонду «Вяртанне» і выдавецтва «Янушкевіч» да яго пагрому<ref>{{cite web|url = https://novychas.online/hramadstva/zatrymany-supracounik-dabraczynnaha-fondu-vjartan|title = Затрыманы супрацоўнік дабрачыннага фонду «Вяртанне» Сяргей Макарэвіч|author = |authorlink = |date = 5-11-2022|publisher = [[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. === Эміграцыя === Пасля ад’езду Андрэя Янушкевіча ў [[Польшча|Польшчу]], выдавецкая дзейнасць адноўлена там. У 2022 годзе ў Польшчы выдавецтвам выдадзена 7 кніг. 4 студзеня 2023 года выдавецтва «Янушкевіч» пазбаўлена ліцэнзіі ў Беларусі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32217377.html|title = Выдавецтва «Янушкевіч» пазбавілі ліцэнзіі ў Беларусі|author = |authorlink = |date = 10-1-2023|publisher = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-tarask|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. У 2024 годзе, як раней у Мінску, у Варшаве адкрыта кнігарня «Кнігаўка». У сакавіку 2026 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] аб’явіў [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]] кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы «Янушкевіч»<ref>{{cite web|url=https://reform.news/kgb-priznal-jekstremistskim-formirovaniem-koaliciju-pechatnyh-izdatelstv|title=КГБ признал «экстремистским формированием» коалицию печатных издательств|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Узнагароды == * 2020 год — Дыплом за найлепшыя продажы кнігі «[[Гары Потэр і філасофскі камень]]» у сетцы кнігарняў «[[Белкніга]]». На беларускую мову пераклад твора зрабіла [[Алена Пятровіч]]. У рэйтынгу ТОП-10 самых папулярных і найбольш прадаваных кніг ў сетцы «Белкніга» ў 2019-м годзе беларускі пераклад «Гары Потэр і філасофскі камень» заняў другое месца<ref>{{cite web| author =[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.]]| date =9 лютага 2020| url =https://novychas.by/kultura/hary-poter-pa-belarusku-atrymau-dyplom-za-najlep | title =«Гары Потэр» па-беларуску атрымаў дыплом за найлепшыя продажы |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 2020-02-10}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://knihauka.com/ Сайт выдавецтва] * [https://web.archive.org/web/20220513185851/https://januskevic.by/ Былы сайт] {{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы]] 028ekfeqvuhfn4aiczp8jf5pkks5mvq 0 309688 5159940 4919095 2026-07-01T10:54:58Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159940 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Каваль з Вялікага Вутана |Назва-арыгінал = Smith of Wootton Major |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = [[Фэнтэзі]]йная [[навела]] |Аўтар = [[Джон Рональд Руэл Толкін]] |Мова арыгіналу = англійская |Напісаны = |Публікацыя = [[23 лістапада]] [[1967]] |Асобнае выданне = |Выдавецтва = [[Allen & Unwin]] |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = [[Паўліна Бейнс]] |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Кава́ль з Вялі́кага Ву́тана»''' ({{lang-en|Smith of Wootton Major}}) — апавяданне [[Дж. Р. Р. Толкін]]а, упершыню апублікаванае ў калядным выданні часопіса «Redbook» [[1967]] года без ілюстрацый. У гэтай казцы апавядаецца пра тое, як да сына аднаго каваля трапляе чароўная зорка, якая цалкам мяняе яго жыццё. З дапамогай зоркі хлопчык падарожнічае па Чароўнай краіне. Апавяданне не мае сувязі з [[Міжзем’е]]м, за выняткам матыву чарадзейскага падарожніка, які накіроўваецца ў краіну, што знаходзіцца па-за рэальным светам, недасяжным смяротным. Асобным выданнем казка выйшла разам з [[навела]]й «[[Фермер Джайлс з Хэма]]», абедзве з ілюстрацыямі [[Паўліна Бэйнс|Паўліны Бэйнс]]. == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Джон Рональд Руэл Толкін]]. |частка = |загаловак = Каваль зь Вялікага Вутану |арыгінал = Smith of Wootton Major |спасылка = |адказны = Пераклад з англійскай [[Антон Францішак Брыль]]; малюнкі Н. Краўчук |выданне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = 28 |серыя = |isbn = 978-985-6901-54-9 |тыраж = }} == Спасылкі == * [http://www.tolkien-online.com/smith-of-wootten-major.html Tolkien online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130706161116/http://www.tolkien-online.com/smith-of-wootten-major.html |date=6 ліпеня 2013 }} {{ref-en}} * [http://lotr.wikia.com/wiki/Smith_of_Wootton_Major LOTR-вікі] {{ref-en}} [[Катэгорыя:Кнігі 1967 года]] [[Катэгорыя:Дзіцячая літаратура]] [[Катэгорыя:Навелы]] [[Катэгорыя:Кнігі Дж. Р. Р. Толкіна]] 2oxf8cfg08qr9if62ewzcym5nxxrp90 10 333122 5159700 4280860 2026-06-30T14:08:34Z Fippe 44046 5159700 wikitext text/x-wiki {{Склад зборнай | від_спорту = футбол |{{ #ifeq: {{{1|}}} | child | child | parent }} | назва = Склад зборнай Германіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016 | колер = Германія | краіна = Германіі | сцяг = Германіі | турнір = Чэмпіянат Еўропы 2016 — 3-4 месца | турнір_спасылка = Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016 |і1 = [[Мануэль Ноер|Ноер]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small> |і2 = [[Шкодран Мустафі|Мустафі]] |і3 = [[Ёнас Гектар|Гектар]] |і4 = [[Бенедыкт Хёведэс|Хёведэс]] |і5 = [[Матс Хумельс|Хумельс]] |і6 = [[Самі Хедзіра|Хедзіра]] |і7 = [[Басціян Швайнштайгер|Швайнштайгер]] |і8 = [[Месут Озіль|Озіль]] |і9 = [[Андрэ Шурле|Шурле]] |і10 = [[Лукаш Падольскі|Падольскі]] |і11 = [[Юліян Дракслер|Дракслер]] |і12 = [[Бернд Лена|Лена]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small> |і13 = [[Томас Мюлер|Мюлер]] |і14 = [[Эмрэ Джан|Джан]] |і15 = [[Юліян Вайгль|Вайгль]] |і16 = [[Ёнатан Та|Та]] |і17 = [[Жэром Баатэнг|Баатэнг]] |і18 = [[Тоні Кроас|Кроас]] |і19 = [[Марыа Гёцэ|Гёцэ]] |і20 = [[Лерой Санэ|Санэ]] |і21 = [[Ёзуа Кіміх|Кіміх]] |і22 = [[Марк-Андрэ тэр Штэген|тэр&nbsp;Штэген]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small> |і23 = [[Марыа Гомес|Гомес]] |трэнер = [[Ёахім Лёў|Ёахім&nbsp;Лёў]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Склады зборных на чэмпіянаце Еўропы па футболе 2016|Германія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Склады зборнай Германіі па футболе|Е 2016]] </noinclude> 3auke98u8dvmc2463tr9muzq7of77k1 0 333195 5159941 4761484 2026-07-01T10:55:05Z M.L.Bot 261 /* Бібліяграфія */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: ангельскай → англійскай з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159941 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Анхела Эспіноса Руіс |Арыгінал імя = Ángela Espinosa Ruiz |Фота = Анхела Эспіноса.jpg |Шырыня = |Подпіс = Анхела Эспіноса Руіс у 2015 годзе |Імя пры нараджэнні = |Месца смерці = |Род дзейнасці = [[паэтэса]] |Гады актыўнасці = |Кірунак = |Жанр = |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Сайт = }} '''Анхела Эспіноса Руіс''' ({{lang-es|Ángela Espinosa Ruiz}}; нар. {{ДН|6|2|1993}}, [[Малага]], [[Іспанія]]) — беларуская [[паэтэса]] іспанскага паходжання<ref>{{cite web| author =[[Марына Міхайлаўна Весялуха|Весялуха М.]]| date =24 мая 2018| url =https://news.tut.by/culture/594086.html| title =Зал славы белорусской литературы. Кто решает, как туда попасть, а кому вход запрещен?| publisher =[[TUT.BY]]| accessdate =26 мая 2018| lang =ru| archiveurl =https://web.archive.org/web/20201203205858/https://news.tut.by/culture/594086.html| archivedate =3 снежня 2020| url-status =dead}}</ref>, даследчыца-славістка. == Біяграфія == Скончыла ў 2011 г. школу з гуманітарным профілем (з лацінскай і старагрэчаскай мовамі) і музычную школу. Скончыла Славянскую Філалогію ў [[Гранадскі ўніверсітэт|Гранадскім універсітэце]] ў 2015 годзе. У 2017 атрымала ступень магістра на кафедры Беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Скончыла аспірантуру на філалагічным факультэце Універсітэта Камплутэнсе ў Мадрыдзе. Лаўрэат журналісцкай прэміі «Беларусь у фокусе» (2011), фіналістка паэтычнага конкурсу «Экслібрыс» імя Рыгора Барадуліна 2015 года. У тым самым годзе апублікавала зборнік вершаў «Раяль ля мора» ў Мінску і электронны зборнік «Памяць пра будучыню». У сакавіку 2016 года паэтэса стала ганаровым членам [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref>https://lit-bel.org/friends/a/Ruz-Anhela-espnosa-8331/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190702195129/https://lit-bel.org/friends/a/Ruz-Anhela-espnosa-8331/ |date=2 ліпеня 2019 }}</ref>. Вершы друкаваліся ў часопісах «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», газеце «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». У 2017 годзе зрабіла пераклад на іспанскую мову вершаў [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]<ref>{{cite web| author =| date =14 чэрвеня 2017| url =https://sputnik.by/culture/20170614/1029294961/poehziyu-bogdanovicha-na-ispanskom-v-madride-prezentovali-makej-i-latushko.html | title =Поэзию Богдановича на испанском в Мадриде презентовали Макей и Латушко |publisher =Sputnik.by| accessdate =26 мая 2018| lang =ru}}</ref>. У гэтым жа годзе быў выдадзены [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзам беларускіх пісьменнікаў]] яе трэці зборнік вершаў, «Pomme de ciel». 4 верасня 2019 года ў Мадрыдзе на філалагічным факультэце [[Мадрыдскі ўніверсітэт Камплутэнсэ|Універсітэта Камплутэнсэ]] паспяховая абараніла доктарскую дысертацыю «Сімвалізм народнага паходжання ў прозе Яна Баршчэўскага і Густава Адольфа Бэкера»<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=236739 nashaniva.by]</ref>. == Прэміі і ўзнагароды == * 2011 год — журналісцкая прэмія «Беларусь у фокусе»<ref>http://budzma.by/news/belarus-u-fokuse-svetu.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717023558/http://budzma.by/news/belarus-u-fokuse-svetu.html |date=17 ліпеня 2017 }}</ref>. *2015 год — дыплом фіналіста Прэміі [[Экслібрыс (прэмія)|«Экслібрыс»]] імя [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгора Барадуліна]]<ref>https://novychas.by/kultura/abvieshcanyja_pieramozcy_konku</ref>. *2016 год — дыплом фіналіста Прэміі «Дэбют» імя [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіма Багдановіча]]<ref>https://pen-centre.by/2016/03/24/abveshchanyya-vynk-prem-debyut.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191025230014/https://pen-centre.by/2016/03/24/abveshchanyya-vynk-prem-debyut.html |date=25 кастрычніка 2019 }}</ref>. *2017 год — дыплом лаўрэата Конкурса сучаснай паэзіі фонда Роберта Боша. *2019 год — дыплом лаўрэата Міжнароднага літаратурнага конкурса «Першацвет»<ref>https://www.sb.by/articles/na-xxvi-minskoy-mezhdunarodnoy-knizhnoy-vystavke-yarmarke-nagradili-laureatov-konkursa-pershatsvet.html</ref>. * 2019 год — [[Прэмія імя Міхася Стральцова]], «За пачуццёвае і метафарычнае багацце паэтычнай мовы і адважнае імкненне асэнсаваць таемнасць беларускага быцця». Арганізатыры прэміі: ГА «[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]» і ГА «[[Беларускі ПЭН-цэнтр]]»<ref>{{cite web| author =[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.]]| date =15 лютага 2019| url = https://novychas.by/kultura/paetka-z-ispanii-atrymala-premiju-imja-mihasja-str| title =Паэтка з Іспаніі атрымала Прэмію імя Міхася Стральцова |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 16 лютага 2019}}</ref>. == Бібліяграфія == * «Раяль ля мора» (выд. «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]», 2015 г.) — зборнік прозы і паэзіі. *«Памяць пра будучыню» (электронны самвыдат, 2015 г.) — зборнік паэзіі<ref>http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=34875</ref>. * «Ecos de mi tierra» ({{lang-be|«Згукі маёй Бацькаўшчыны»}}, выд. «Ediciones Irreverentes», Іспанія, 2017 г.) — зборнік абраных вершаў Максіма Багдановіча на беларускай і іспанскай мовах, у перакладзе Анхелы Эспіноса Руіс. У зборнік ўвайшло 30 вершаў розных гадоў, гістарычныя матэрыялы пра жыццё і творчасць паэта. * «Pomme de ciel» (выд. «[[Кнігазбор]]», 2017 г.) — зборнік паэзіі. * «Колер крылаў. Паэзія і проза» (выд. «[[Кнігазбор]]», 2019 г.) — у кнігу ўвайшлі паэтычныя творы (як новыя, так і выбраныя з ранейшых кніг), а таксама апавяданні, калумністыка. Асобным раздзелам прадстаўлены пераклады з бенгальскай, англійскай, іспанскай, польскай, рускай, чэшскай і японскай моў. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web| author =[[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Грушэцкі А.]]| date =22 снежня 2018| url =https://novychas.by/hramadstva/belaruskamouny-jubilej-ispanskaja-krou-i-belaru | title =«Беларускамоўны» юбілей. Іспанская кроў і беларускае сэрца |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 2018-10-10| lang =}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Руіс Анхела Эспіноса}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на іспанскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] jwt46j6ab7gxgueirc4vqo5kugfe3rp 0 334363 5159693 4917269 2026-06-30T13:53:00Z Fippe 44046 Fippe перанёс старонку [[Джонатан Та]] у [[Ёнатан Та]] 4917269 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Джонатан Та |поўнае імя = Джонатан Глаа Та |выява = |шырыня = 200px |апісанне выявы = |месца нараджэння = {{МН|Гамбург}}, [[Германія]] |грамадзянства = {{GER}}<br/>{{CIV}} |рост = 192 см |вага = |пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг Германіі}} [[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04]] |нумар = 4 |моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |2000—2009|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Альтона 93|Альтона 93]]| |2009|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Канкордыя фон 1907|Канкордыя фон 1907]]| |2009—2013|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Гамбург|Гамбург]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2013—2015|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Гамбург|Гамбург]]|16 (0) |2013—2014|{{фарм-клуб}} {{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Гамбург II|Гамбург II]]|8 (0) |2014—2015|{{арэнда}} {{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Фартуна Дзюсельдорф|Фартуна (Дзюсельдорф)]]|23 (0) |2015—|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04]]|45 (0)}} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2011—2012|{{Сцяг Германіі|20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе, да 17 гадоў|Германія (да 16)]]|5 (1) |2012—2013|{{Сцяг Германіі|20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе, да 17 гадоў|Германія (да 17)]]|13 (0) |2016—|{{Сцяг Германіі|20px}} [[Зборная Германіі па футболе|Германія]]|1 (0)}} |медалі = {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|Францыя 2016]]}} |абнаўленне даных пра клуб = 23 красавіка 2016 |абнаўленне даных пра зборную = 26 сакавіка 2016 }} '''Джонатан Глаа Та''' ({{lang-de|Jonathan Glao Tah}}; нар. {{ДН|11|2|1996}}, [[Гамбург]], [[Германія]]) — [[Германія|нямецкі]] [[футбол|футбаліст]] [[Кот-д’Івуар|івуарыйскага паходжання]], [[абаронца (футбол)|абаронца]] клуба [[ФК Баер 04 Леверкузен|«Баер 04»]] і [[Зборная Германіі па футболе|нацыянальнай зборнай Германіі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{transfermarkt|jonathan-tah|196357}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2013-14/hamburger-sv-12/70592/spieler_tah-jonathan.html Профіль на Kicker] {{de icon}} {{Склад ФК Баер 04}} {{Склад зборнай Германіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}} {{DEFAULTSORT:Та Джонатан}} [[Катэгорыя:Футбалісты Германіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фартуна Дзюсельдорф]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург II]] 7nedeabibnazoa75515k5wj5kgrdqrj 5159746 5159693 2026-06-30T16:59:22Z Fippe 44046 5159746 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Ёнатан Та |поўнае імя = Ёнатан Глаа Та |выява = |шырыня = 200px |апісанне выявы = |месца нараджэння = {{МН|Гамбург}}, [[Германія]] |грамадзянства = {{GER}}<br/>{{CIV}} |рост = 192 см |вага = |пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг Германіі}} [[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04]] |нумар = 4 |моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |2000—2009|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Альтона 93|Альтона 93]]| |2009|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Канкордыя фон 1907|Канкордыя фон 1907]]| |2009—2013|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Гамбург|Гамбург]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2013—2015|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Гамбург|Гамбург]]|16 (0) |2013—2014|{{фарм-клуб}} {{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Гамбург II|Гамбург II]]|8 (0) |2014—2015|{{арэнда}} {{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Фартуна Дзюсельдорф|Фартуна (Дзюсельдорф)]]|23 (0) |2015—|{{Сцяг Германіі|20px}} [[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04]]|45 (0)}} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2011—2012|{{Сцяг Германіі|20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе, да 17 гадоў|Германія (да 16)]]|5 (1) |2012—2013|{{Сцяг Германіі|20px}} [[Юнацкая зборная Германіі па футболе, да 17 гадоў|Германія (да 17)]]|13 (0) |2016—|{{Сцяг Германіі|20px}} [[Зборная Германіі па футболе|Германія]]|1 (0)}} |медалі = {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|Францыя 2016]]}} |абнаўленне даных пра клуб = 23 красавіка 2016 |абнаўленне даных пра зборную = 26 сакавіка 2016 }} '''Ёнатан Глаа Та''' ({{lang-de|Jonathan Glao Tah}}; нар. {{ДН|11|2|1996}}, [[Гамбург]], [[Германія]]) — [[Германія|нямецкі]] [[футбол|футбаліст]] [[Кот-д’Івуар|івуарыйскага паходжання]], [[абаронца (футбол)|абаронца]] клуба [[ФК Баер 04 Леверкузен|«Баер 04»]] і [[Зборная Германіі па футболе|нацыянальнай зборнай Германіі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{transfermarkt|jonathan-tah|196357}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2013-14/hamburger-sv-12/70592/spieler_tah-jonathan.html Профіль на Kicker] {{de icon}} {{Склад ФК Баер 04}} {{Склад зборнай Германіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016}} {{DEFAULTSORT:Та Ёнатан}} [[Катэгорыя:Футбалісты Германіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фартуна Дзюсельдорф]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург II]] hhe0dlp6nhry9t3yb6wczzepqte3c7y 4 337353 5159723 5158284 2026-06-30T16:35:41Z JerzyKundrat 174 5159723 wikitext text/x-wiki * Баскетбалісты '''«[[Нью-Ёрк Нікс]]»''' сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. <small>''(14&nbsp;чэрвеня)''</small> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма '''[[Саграда Фамілія]]'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> * Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — '''«[[The Boys of Dungeon Lane]]»'''. <small>''(29&nbsp;мая)''</small> * Памерла '''[[Раіса Баравікова]]''', беларуская пісьменніца, перакладчыца. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] '''«[[Magnifica humanitas]]»''', прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * Завяршыўся '''[[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]]''', [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. <small>''(23&nbsp;мая)''</small> * У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся '''[[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]'''. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * Нанесены '''[[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|ўдар БПЛА]]''' па [[Старабельск]]у. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены '''[[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|тэрарыстычны акт]]'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> * Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана '''[[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]'''. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны '''[[Петэр Мадзьяр]]'''. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> * [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з '''[[АПЕК]]'''. <small>''(1&nbsp;мая)''</small> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Падчас '''[[Напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]]''' у [[Малі]] загінуў міністр абароны '''[[Садзіё Камара]]'''. <small>''(25&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] rsmyy0affbe8mzlycnsfew4kl9eon3v 10 344428 5159699 4679612 2026-06-30T14:08:09Z Fippe 44046 5159699 wikitext text/x-wiki {{Склад спартыўнай каманды |назва = Склад ФК Баер 04 |колер фону = #FF0000 |колер тэксту = #FFFFFF |колер рамкі = #000000 |клуб_спасылка = ФК Баер 04 Леверкузен |клуб = Баер 04 |спіс = {{ССК-ігрок|1|[[Лукаш Градэцкі|Градэцкі]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small>&nbsp;<small>([[Капітан (футбол)|к]])</small>}} {{ССК-ігрок|2|[[Ёсіп Станішыч|Станішыч]]}} {{ССК-ігрок|3|[[П’еро Інкап’е|Інкап’е]]}} {{ССК-ігрок|4|[[Ёнатан Та|Та]]}} {{ССК-ігрок|6|[[Адылон Касуну|Касуну]]}} {{ССК-ігрок|7|[[Ёнас Гофман|Гофман]]}} {{ССК-ігрок|8|[[Роберт Андрых|Андрых]]}} {{ССК-ігрок|9|[[Борха Іглесіяс|Іглесіяс]]}} <!--{{ССК-ігрок|9|[[Сердар Азмун|Азмун]]}}--> {{ССК-ігрок|10|[[Флорыян Вірц|Вірц]]}} {{ССК-ігрок|12|[[Эдманд Тапсоба|Тапсоба]]}} {{ССК-ігрок|13|[[Артур (футбаліст, 2003)|Артур]]}} {{ССК-ігрок|14|[[Патрык Шык|Шык]]}} {{ССК-ігрок|17|[[Мацей Коварж|Коварж]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small>}} {{ССК-ігрок|18|[[Наа Мбамба|Мбамба]]}} {{ССК-ігрок|19|[[Нейтан Тэла|Тэла]]}} {{ССК-ігрок|20|[[Алекс Грымальда|Грымальда]]}} {{ССК-ігрок|21|[[Амін Адлі|Адлі]]}} {{ССК-ігрок|22|[[Віктар Баніфасэ|Баніфасэ]]}} {{ССК-ігрок|23|[[Адам Гложак|Гложак]]}} {{ССК-ігрок|24|[[Цімаці Фасу-Менса|Фасу-Менса]]}} {{ССК-ігрок|25|[[Эксекіель Паласіяс|Паласіяс]]}} <!--{{ССК-ігрок|28|[[Патрык Пенц|Пенц]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small>}}--> <!--{{ССК-ігрок|28|[[Ікер Брава|Брава]]}}--> {{ССК-ігрок|30|[[Джэрэмі Фрымпонг|Фрымпонг]]}} {{ССК-ігрок|32|[[Густава Пуэрта|Пуэрта]]}} {{ССК-ігрок|34|[[Граніт Джака|Джака]]}} {{ССК-ігрок|36|[[Ніклас Ломб|Ломб]]&nbsp;<small>([[Брамнік (футбол)|б]])</small>}} {{ССК-ігрок|47|[[Айман Аўрыр|Аўрыр]]}} <!--{{ССК-ігрок||[[Садык Фафана|Фафана]]}}--> |трэнер = [[Хабі Алонса]]}}<noinclude> Звесткі на люты 2024 года [[Катэгорыя:Шаблоны:Склады футбольных клубаў Германіі|Баер 04]]</noinclude> tffxv7lkmbhjy97uf50ipeti1oghtf9 0 346907 5159830 4449662 2026-07-01T01:28:35Z IshaBarnes 124956 вычытка 5159830 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Гусараў}} {{Ваенны дзеяч |імя = Рыгор Андрэевіч Гусараў |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1941]]—[[1945]] |званне = {{СССР, Сяржант}} |род войскаў = [[пяхота]] |пасада = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Рыгор Андрэевіч Гусараў''' ([[1906]]—[[1943]]) — [[сяржант]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1944]]). == Біяграфія == Рыгор Гусараў нарадзіўся [[6 лютага]] [[1906]] года ў вёсцы [[Старая Алешня]] (цяпер — [[Рагачоўскі раён]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]) у сям’і селяніна. Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у [[калгас]]е, жыў у вёсцы Холма Назараўскага раёна [[Краснаярскі край|Краснаярскага края]]. У жніўні [[1941]] года Гусараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З верасня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у баях на [[Смаленск]]ім накірунку, [[Палтаўска-Крэмянчугская аперацыя|Палтаўска-Крэмянчугскай аперацыі]]. У баях чатыры разы быў паранены. Да верасня [[1943]] года гвардыі сяржант Рыгор Гусараў камандаваў аддзяленнем 184-га гвардзейскага стралковага палка 62-й гвардзейскай стралковай дывізіі [[37-я армія, СССР|37-й арміі]] [[Стэпавы фронт|Стэпавага фронту]]. Вызначыўся падчас [[Бітва за Дняпро|Бітвы за Дняпро]]<ref name="wh">{{Warheroes|id=14278}}</ref>. [[28 верасня]] [[1943]] года Гусараў адным з першых пераправіўся праз [[Дняпро]] ў раёне вёскі Мішурын Рог Верхнядняпроўскага раёна [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], захапіў плацдарм і адбіваў шматлікія варожыя кантратакі разам са сваім аддзяленнем. [[4 верасня]], калі выбыў са строю камандзір узвода, Гусараў замяніў яго сабой і разам з узводам заняў больш выгодны рубеж, што спрыяла паспяховай пераправе астатніх палкавых падраздзяленняў. Потым удзельнічаў у [[Пяціхатская аперацыя|Пяціхатскай]] і [[Знаменская наступальная аперацыя|Знаменскай]] аперацыях. [[23 снежня]] [[1943]] года Гусараў загінуў падчас аднаго з баёў у Смелянскім раёне [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] Украінскай ССР. Быў пахаваны ў [[брацкая магіла|брацкай магіле]] у лесе каля вышыні 100,0 у Смелянскім раёне, пазней перапахаваны ў вёсцы Белазор’е [[Чаркаскі раён|Чаркаскага раёна]]<ref name="wh"/>. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[22 лютага]] [[1944]] года за «мужнасць і гераізм, выяўленыя падчас фарсіравання Дняпра і ў баях на захопленым плацдарме» гвардыі сяржант Рыгор Гусараў пасмяротна быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Быў таксама ўзнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] і шэрагам медаляў<ref name="wh"/><ref>[https://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_013.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 22 февраля 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 5 марта (№ 13 (273)). — С. 1</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * Достоин звания героя. — Красноярск: Красноярское кн. изд., 1975. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гусараў Рыгор Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Чаркаскай вобласці]] 4ueb9m5fv23d20w9648wg6un1icmmvf 5159831 5159830 2026-07-01T01:33:44Z IshaBarnes 124956 вычытка 5159831 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Гусараў}} {{Ваенны дзеяч |імя = Рыгор Андрэевіч Гусараў |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1941]]—[[1945]] |званне = {{СССР, Сяржант}} |род войскаў = [[пяхота]] |пасада = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Рыгор Андрэевіч Гусараў''' ({{ДН|6|2|1906}}—{{ДС|23|12|1943}}) — [[сяржант]] [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1944]]). == Біяграфія == Рыгор Гусараў нарадзіўся [[6 лютага]] [[1906]] года ў вёсцы [[Старая Алешня]] (цяпер — [[Рагачоўскі раён]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]) у сям’і селяніна. Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у [[калгас]]е, жыў у вёсцы Холма Назараўскага раёна [[Краснаярскі край|Краснаярскага края]]. У жніўні [[1941]] года Гусараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З верасня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у баях на [[Смаленск]]ім накірунку, [[Палтаўска-Крэмянчугская аперацыя|Палтаўска-Крэмянчугскай аперацыі]]. У баях чатыры разы быў паранены. Да верасня [[1943]] года гвардыі сяржант Рыгор Гусараў камандаваў аддзяленнем 184-га гвардзейскага стралковага палка 62-й гвардзейскай стралковай дывізіі [[37-я армія, СССР|37-й арміі]] [[Стэпавы фронт|Стэпавага фронту]]. Вызначыўся падчас [[Бітва за Дняпро|Бітвы за Дняпро]]<ref name="wh">{{Warheroes|id=14278}}</ref>. [[28 верасня]] [[1943]] года Гусараў адным з першых пераправіўся праз [[Дняпро]] ў раёне вёскі [[Мышурын Рыг|Мішурын Рог]] [[Вэрхнёдніпроўскі раён|Верхнядняпроўскага раёна]] [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], захапіў плацдарм і адбіваў шматлікія варожыя кантратакі разам са сваім аддзяленнем. [[4 верасня]], калі выбыў са строю камандзір узвода, Гусараў замяніў яго сабой і разам з узводам заняў больш выгодны рубеж, што спрыяла паспяховай пераправе астатніх палкавых падраздзяленняў. Потым удзельнічаў у [[Пяціхатская аперацыя|Пяціхатскай]] і [[Знаменская наступальная аперацыя|Знаменскай]] аперацыях. [[23 снежня]] [[1943]] года Гусараў загінуў падчас аднаго з баёў у Смелянскім раёне [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] Украінскай ССР. Быў пахаваны ў [[брацкая магіла|брацкай магіле]] у лесе каля вышыні 100,0 у Смелянскім раёне, пазней перапахаваны ў вёсцы Белазор’е [[Чаркаскі раён|Чаркаскага раёна]]<ref name="wh"/>. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[22 лютага]] [[1944]] года за «мужнасць і гераізм, выяўленыя падчас фарсіравання Дняпра і ў баях на захопленым плацдарме» гвардыі сяржант Рыгор Гусараў пасмяротна быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. Быў таксама ўзнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] і шэрагам медаляў<ref name="wh"/><ref>[https://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_013.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 22 февраля 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 5 марта (№ 13 (273)). — С. 1</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * Достоин звания героя. — Красноярск: Красноярское кн. изд., 1975. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гусараў Рыгор Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Чаркаскай вобласці]] 5umn41i6jgjdzahdmf0y511k5t7zdf9 0 349201 5159806 5137899 2026-06-30T20:40:51Z Siliyiw 169172 5159806 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Анатоль Якаўлевіч Каваленка |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1939]]—[[1946]] |званне = {{ВПС СССР, Капітан}} |род войскаў = [[авіяцыя]] |пасада = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style=Background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} {{Цёзкі2|Каваленка}} '''Анатоль Якаўлевіч Каваленка''' ([[1919]]—[[2008]]) — [[капітан]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1945]]). == Біяграфія == Анатоль Каваленка нарадзіўся [[23 студзеня]] [[1919]] года ў вёсцы [[Якімаўка (вёска, Рэчыцкі раён)|Якімаўка]] (цяпер [[Рэчыцкі раён]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]). Пасля заканчэння сямігадовай школы і аўтамабільнага тэхнікума працаваў аўтамеханікам на аўтабазе ў пасёлку [[Таліца (горад)|Таліца]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. У жніўні [[1939]] года Каваленка быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|рабоча-сялянскую Чырвоную Армію]]. У [[1940]] годзе скончыў Харкаўскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча. З чэрвеня [[1941]] года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на [[Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёвым]], [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], [[Закаўказскі фронт|Закаўказскім]], [[Ленінградскі фронт|Ленінградскім]], [[3-ці Прыбалтыйскі фронт|3-м Прыбалтыйскім]], [[2-і Прыбалтыйскі фронт|2-м Прыбалтыйскім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. [[19 лістапада]] [[1942]] года быў падбіты і зрабіў вымушаную пасадку, пры гэтым загінулі ўсе члены экіпажа, акрамя Каваленкі<ref name="wh">{{Warheroes|id=12422}}</ref>. Да лістапада [[1944]] года [[старшы лейтэнант]] Анатоль Каваленка быў старэйшым лётчыкам-назіральнікам 742-га асобнага авіяпалка {{нп3|14-я паветраная армія (СССР)|14-й паветранай арміі|ru|14-я воздушная армия (СССР)}}. Да гэтага часу ён здзейсніў 160 баявых вылетаў на разведку і бамбардзіроўку скапленняў вялікай колькасці баявой тэхнікі і жывой сілы ворага, нанёсшы яму вялікія страты<ref name="wh"/>. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[23 студзеня]] [[1945]] года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Анатоль Каваленка быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка»|медаля «Залатая Зорка»]] за нумарам 7387<ref name="wh"/>. Усяго ж за час свайго ўдзелу ў баях Каваленка здзейсніў 173 баявыя вылеты, быў збіты ўвогуле 7 разоў, 2 разы быў паранены. У [[1946]] годзе ў званні капітана ён быў звольнены ў запас. Жыў і працаваў у [[Херсон]]е. У [[1951]] годзе Каваленка скончыў Адэскі педагагічны інстытут. Памёр [[8 лютага]] [[2008]] года, пахаваны ў Херсоне<ref name="wh"/>. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырвонага Сцяга]] і [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] I ступені, двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], шэрагам медалёў<ref name="wh"/>. == Памяць == * На галоўным корпусе Паўднёваўкраінскага нацыянальнага педагагічнага ўніверсітэта імя К. Д. Ушынскага (былога Педагагічнага тэхнікума), у якім вучыўся А. Я. Каваленка, усталявана мемарыяльная дошка ў памяць аб ім і яшчэ двух выпускніках-Героях Савецкага Саюза — В. П. Мусіне і У. С. Маргуненка. * Мемарыяльная дошка ў гонар Анатоля Каваленкі ў вёсцы [[Якімаўка (вёска, Рэчыцкі раён)|Якімаўка]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/4329-d-yakimovka-memorialnaya-doska-geroyu-sovetskogo-soyuza-kovalenko-a-ya/|title=Мемориальная доска Герою Советского Союза Коваленко А. Я., д. Якимовка, Речицкий район, Гомельская область}}</ref>. * Памятны знак Герою Савецкага Саюза Анатолю Каваленку ў вёсцы [[Якімаўка (вёска, Рэчыцкі раён)|Якімаўка]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/society/2026/06/29/51492|title=В деревне Якимовка Речицкого района открыли памятный знак Герою Советского Союза Анатолию Коваленко|website=Дняпровец}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * Герои твои, Херсонщина. — Симферополь, 1980. * Коваленко Анатолий Яковлевич // Ю. А. Работин. Золотое кольцо победы. — Одесса: Печатный дом, Друк пивдень, 2012. — С. 67-69. — ISBN 978-966-389-320-4 * {{Крыніцы/БелЭн|7|||390}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каваленка, Анатоль Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Херсоне]] pescn3sljq2uq7objwckpvp93xmewgi 5159837 5159806 2026-07-01T05:39:34Z M.L.Bot 261 афармленне 5159837 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Каваленка}} {{Ваенны дзеяч |імя = Анатоль Якаўлевіч Каваленка |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1939]]—[[1946]] |званне = {{ВПС СССР, Капітан}} |род войскаў = [[авіяцыя]] |пасада = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Анатоль Якаўлевіч Каваленка''' ({{ВДП}}) — [[капітан]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1945]]). == Біяграфія == Анатоль Каваленка нарадзіўся [[23 студзеня]] [[1919]] года ў вёсцы [[Якімаўка (вёска, Рэчыцкі раён)|Якімаўка]] (цяпер [[Рэчыцкі раён]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]). Пасля заканчэння сямігадовай школы і аўтамабільнага тэхнікума працаваў аўтамеханікам на аўтабазе ў пасёлку [[Таліца (горад)|Таліца]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. У жніўні [[1939]] года Каваленка быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|рабоча-сялянскую Чырвоную Армію]]. У [[1940]] годзе скончыў Харкаўскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча. З чэрвеня [[1941]] года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на [[Паўднёвы фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёвым]], [[Паўночна-Каўказскі фронт|Паўночна-Каўказскім]], [[Закаўказскі фронт|Закаўказскім]], [[Ленінградскі фронт|Ленінградскім]], [[3-ці Прыбалтыйскі фронт|3-м Прыбалтыйскім]], [[2-і Прыбалтыйскі фронт|2-м Прыбалтыйскім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. [[19 лістапада]] [[1942]] года быў падбіты і зрабіў вымушаную пасадку, пры гэтым загінулі ўсе члены экіпажа, акрамя Каваленкі<ref name="wh">{{Warheroes|id=12422}}</ref>. Да лістапада [[1944]] года [[старшы лейтэнант]] Анатоль Каваленка быў старэйшым лётчыкам-назіральнікам 742-га асобнага авіяпалка {{нп3|14-я паветраная армія (СССР)|14-й паветранай арміі|ru|14-я воздушная армия (СССР)}}. Да гэтага часу ён здзейсніў 160 баявых вылетаў на разведку і бамбардзіроўку скапленняў вялікай колькасці баявой тэхнікі і жывой сілы ворага, нанёсшы яму вялікія страты<ref name="wh"/>. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[23 студзеня]] [[1945]] года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Анатоль Каваленка быў удастоены высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка»|медаля «Залатая Зорка»]] за нумарам 7387<ref name="wh"/>. Усяго ж за час свайго ўдзелу ў баях Каваленка здзейсніў 173 баявыя вылеты, быў збіты ўвогуле 7 разоў, 2 разы быў паранены. У [[1946]] годзе ў званні капітана ён быў звольнены ў запас. Жыў і працаваў у [[Херсон]]е. У [[1951]] годзе Каваленка скончыў Адэскі педагагічны інстытут. Памёр [[8 лютага]] [[2008]] года, пахаваны ў Херсоне<ref name="wh"/>. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырвонага Сцяга]] і [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] I ступені, двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], шэрагам медалёў<ref name="wh"/>. == Памяць == * На галоўным корпусе Паўднёваўкраінскага нацыянальнага педагагічнага ўніверсітэта імя К. Д. Ушынскага (былога Педагагічнага тэхнікума), у якім вучыўся А. Я. Каваленка, усталявана мемарыяльная дошка ў памяць аб ім і яшчэ двух выпускніках-Героях Савецкага Саюза — В. П. Мусіне і У. С. Маргуненка. * Мемарыяльная дошка ў гонар Анатоля Каваленкі ў вёсцы [[Якімаўка (вёска, Рэчыцкі раён)|Якімаўка]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/4329-d-yakimovka-memorialnaya-doska-geroyu-sovetskogo-soyuza-kovalenko-a-ya/|title=Мемориальная доска Герою Советского Союза Коваленко А. Я., д. Якимовка, Речицкий район, Гомельская область}}</ref>. * Памятны знак Герою Савецкага Саюза Анатолю Каваленку ў вёсцы [[Якімаўка (вёска, Рэчыцкі раён)|Якімаўка]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/society/2026/06/29/51492|title=В деревне Якимовка Речицкого района открыли памятный знак Герою Советского Союза Анатолию Коваленко|website=Дняпровец}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * Герои твои, Херсонщина. — Симферополь, 1980. * Коваленко Анатолий Яковлевич // Ю. А. Работин. Золотое кольцо победы. — Одесса: Печатный дом, Друк пивдень, 2012. — С. 67-69. — ISBN 978-966-389-320-4 * {{Крыніцы/БелЭн|7|||390}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каваленка, Анатоль Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Херсоне]] dqyzigfm9ms82j9hwye9m8jc20rzftu 0 358093 5159841 5159508 2026-07-01T06:32:04Z 5159841 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Янушкевіч}} {{Навуковец |Імя = Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[гісторыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|1|гістарычных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||2}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч''' (нар. {{ДН|29|04|1976}}, г.п. {{МН|Вялікая Бераставіца|у Вялікай Бераставіцы}}, [[Гродзенская вобласць]]) — беларускі [[гісторык]], [[Выдавецкая справа|выдавец]], дырэктар выдавецтва «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]». Спецыяліст па гісторыі ВКЛ часоў Лівонскай вайны 1558—1583 г. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2002){{sfn|Марозаў|2022}}. == Біяграфія == У 1993 годзе скончыў [[Абухава (Гродзенскі раён)|Абухаўскую]] сярэднюю школу ([[Гродзенскі раён]]). У 1998 годзе скончыў [[Факультэт гісторыі і сацыялогіі ГрДУ імя Янкі Купалы|факультэт гісторыі і сацыялогіі]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я. Купалы]]. У 2002 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Першая Інфлянцкая вайна (1558—1570 гг.) і яе ўплыў на развіццё сацыяльна-палітычных працэсаў у Вялікім Княстве Літоўскім»{{sfn|Марозаў|2022}}. З 2001 да 2003 года працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стст. [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі НАН Беларусі]]. У 2007 годзе выйшла яго манаграфія «Вялікае княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг.». У 2004—2012 гадах працаваў начальнікам аддзела навукі і міжнародных сувязяў, дацэнтам кафедры філасофіі і паліталогіі [[БІП — Універсітэт права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій|БІП — Інстытута правазнаўства]]{{sfn|Марозаў|2022}}. У 2009—2011 гадах менеджар [[allegro.by]]. У 2011—2012 гадах адказны сакратар часопіса «[[Сацыяльна-эканамічныя і палітычныя даследаванні]]». У 2012—2013 гадах намеснік дырэктара [[Замкавы комплекс «Мір»|Замкавага комплексу «Мір»]]{{sfn|Марозаў|2022}}. У 2014 годзе заснаваў [[Янушкевіч (выдавецтва)|выдавецтва «Янушкевіч»]]. З 2015 года дырэктар kniharnia.by{{sfn|Марозаў|2022}}. З пачаткам [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу 2020 года]] ў Беларусі, пачаўся пераслед беларускай культуры рэжымам Лукашэнкі, пад які [[Янушкевіч (выдавецтва)#Пасля палітычнага крызісу 2020 года|патрапіла таксама і выдавецтва «Янушкевіч»]]. 16 траўня 2022 года выдавецтва «Янушкевіч» адкрыла ўласную кнігарню «Кнігаўка» ў Мінску па [[Вуліца Змітрака Бядулі (Мінск)|вуліцы Змітрака Бядулі]], 6. У гэты ж дзень у кнігарню прыйшлі прапагандысты рэжыму Лукашэнкі [[Рыгор Юр’евіч Азаронак|Рыгор Азаронак]] і [[Людміла Леанідаўна Гладкая|Людміла Гладкая]], якія спрабавалі правакаваць Андрэя Янушкевіча абсурднымі пытаннямі пра змест кніг, а таксама скардзіліся на пераважную беларускамоўнасць асартыменту<ref>{{cite web|url=https://budzma.org/news/u-knigaucy-peratrus.html|title=У першы ж дзень працы «Кнігаўкі» ў Мінску прыйшлі прапагандысты і сілавікі|date=17-5-2022|publisher=budzma.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220517063016/https://budzma.org/news/u-knigaucy-peratrus.html|archivedate=17 мая 2022|url-status=dead}}</ref>. Сярод іншых правакацый, Азаронак назваў савецкага і літоўскага генерал-лейтэнанта [[Вінцас Віткаўскас|Вінцаса Віткаўскаса]], выяўленага ў адной з кніг выдавецтва, ветэранам [[СС]]<ref>{{cite web|url=https://mediazona.by/article/2022/05/16/books|title=«Вы еще не читали эту книгу, а уже делаете оценки». Перед обыском в книжном магазине туда пришли Азаренок и Гладкая|author=Михаил Полозняков|authorlink=|date=16-5-2022|publisher=mediazona.by|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521160013/https://mediazona.by/article/2022/05/16/books/|archivedate=21 мая 2022|accessdate=|url-status=dead}}</ref>. Увечары таго ж дня ў кнігарню прыйшлі з ператрусам сілавікі рэжыму Лукашэнкі, былі затрыманыя дырэктар Андрэй Янушкевіч і супрацоўніца кнігарні, кніжная блогерка [[Настасся Карнацкая]]<ref name="Hary Poter">{{cite web|url=https://mediazona.by/article/2022/05/17/no-books|title=Гарри Поттер и «фашистская клоака». Как власти ищут экстремизм на книжных полках|author=Анна Колмач|authorlink=|date=17-5-2022|publisher=mediazona.by|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240226000425/https://mediazona.by/article/2022/05/17/no-books|archivedate=26 лютага 2024|accessdate=|url-status=dead}}</ref>. 17 траўня стала вядома, што сілавікамі былі канфіскаваныя 200 кніг, 15 выданняў нібыта «''будуць аддадзеныя на экспертызу''»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/290050|title=Пасля ператрусу сілавікі затрымалі выдаўца Янушкевіча і супрацоўніцу кнігарні «Кнігаўка», забралі 200 кніг|author=|authorlink=|date=17-5-2022|publisher=nashaniva.com|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref>. Андрэй Янушкевіч быў асуджаны на 10 сутак адміністрацыйнага арышту<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/290187|title=Выдаўцу Андрэю Янушкевічу далі 10 сутак|author=|authorlink=|date=17-5-2022|publisher=nashaniva.com|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=}}</ref>. Па заканчэнні тэрміна не выйшаў з ізалятара [[Акрэсціна]] і быў ізноў затрыманы<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2966954,%d0%92%d1%8b%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b5%d1%86-%d0%90%d0%bd%d0%b4%d1%80%d1%8d%d0%b9-%d0%af%d0%bd%d1%83%d1%88%d0%ba%d0%b5%d0%b2%d1%96%d1%87-%d0%bd%d0%b5-%d0%b2%d1%8b%d0%b9%d1%88%d0%b0%d1%9e-%d0%b7-%d1%96%d0%b7%d0%b0%d0%bb%d1%8f%d1%82%d0%b0%d1%80%d0%b0-%d0%bd%d0%b0-%d0%90%d0%ba%d1%80%d1%8d%d1%81%d1%86%d1%96%d0%bd%d0%b0|title = Выдавец Андрэй Янушкевіч не выйшаў з ізалятара на Акрэсціна|author = |authorlink = |date = 27 траўня 2022|publisher = polskieradio.pl|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }} </ref>, ізноў асуджаны на 10 сутак. Пасля заканчэння другога адміністрацыйнага тэрміна быў перазатрыманы, асуджаны на 8 сутак<ref>{{cite web|url = https://t.me/by_culture/4891|title = Беларуская Рада Культуры|author = |authorlink = |date = 6-6-2022|publisher = [[Беларуская Рада Культуры]]. Telegram|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. 7 чэрвеня юрысты праваабарончага цэнтра «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]» сумесна з [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускім ПЭН-цэнтрам]] накіравалі зварот да Адмысловых дакладчыкаў і ў Працоўныя групы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] у сувязі з пераследам выдаўца<ref>{{cite web|url = https://spring96.org/be/news/107980|title = Спецдакладчыкаў ААН праінфармавалі пра адвольнае затрыманне выдаўца Янушкевіча|author = |authorlink = |date = 7-6-2022|publisher = spring96.org|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Па 8-суткавым арышце адпушчаны. З’ехаў у [[Польшча|Польшчу]], дзе аднавіў выдавецкую дзейнасць<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/nasledniki-skoriny-kak-rabotaut-belorusskie-izdatelstva-za-rubezom/a-64905838|title=Кто издает белорусские книги за рубежом?|website=dw.com|access-date=2026-07-01}}</ref>. У 2022 годзе ў Польшчы [[выдавецтва «Янушкевіч»]] выдала 7 кніг. У 2024 годзе, як раней у Мінску, адкрыў у [[Варшава|Варшаве]] кнігарню «Кнігаўка»<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://knihauka.com/|title=Knihauka. Беларускія кнігі|website=Knihauka. Беларускія кнігі|access-date=2026-06-29}}</ref>. == Навуковыя інтарэсы == У сферы навуковых інтарэсаў — ваенная і сацыяльна-палітычная гісторыя [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] сярэдзіны XVI ст{{sfn|Марозаў|2022}}. == Узнагароды == Узнагароджаны медалём «[[Гонар і Годнасць]]» (21 люты 2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32829229.html|title=АПК узнагародзіў Вячорку, Някляева, Смулкову, Сурвілу, Шупу і іншых за ўнёсак у захаваньне і папулярызацыю беларускай мовы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-02-21|access-date=2025-01-12}}</ref>. == Творы == === Кнігі === * Вялікае Княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг.: манаграфія / А. М. Янушкевіч. — Мн.: Медисонт, 2007. — 353 с. — ISBN 978-985-6530-49-7. * Ливонская война. Вильно против Москвы, 1558—1570 / А. Н. Янушкевич. — М.: Квадрига — Русская панорама, 2013. — 381, [2] с. — (Забытые войны России). — ISBN 978-5-91791-110-6 (в пер.). — ISBN 978-5-93165-332-7. * Ливонская война. Вильно против Москвы, 1558—1570 / А. Н. Янушкевич. — М.: Квадрига, 2015. — 381, [2] с. — (Забытые войны России). — ISBN 978-5-91791-177-9. * Ливонская война 1558—1570 гг. и Великое княжество Литовское / Андрей Янушкевич. — Мн.: Медисонт, 2013. — 361 с. — ISBN 978-985-7085-04-0. * Ула: Гістарычны нарыс / Андрэй Янушкевіч; [прадмова У. Арлова]. — Мн.: А. М. Вараксін, 2015. — 55 с. — (Серыя «Славутыя бітвы»). — ISBN 978-985-7128-29-7. === Артыкулы === * Да праблемы нефармальных кантактаў магнатаў Вялікага княства Літоўскага ў дыпламатычных зносінах з Маскоўскай дзяржавай у другой палове XVI ст. / Андрэй Янушкевіч // Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.): зборнік навуковых прац / [пад рэд. А. М. Янушкевіча]. — Мн.: Медысонт, 2014. — 441 с. — С. 181—196. — ISBN 978-985-7085-26-2. * Пачатак пералому: Віленскі вальны сойм 1563 г. на фоне Інфлянцкай вайны і ўнутраных рэформаў у Вялікім княстве Літоўскім / Андрэй Янушкевіч // Парламенцкія структуры ўлады ў сістэме дзяржаўнага кіравання Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у XV—XVIII стагоддзях = The parliamentary structures of authority in the state administration system of the Grand Duchy of Lithuania and Polish-Lithuanian Commonwelth in the fifteenth — eighteenth centuries: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі (Мінск ― Наваградак, 23 — 24 лістапада 2007 г.). — Мн.: БІП-С Плюс, 2008. — 356, [16] с. — ISBN 978-985-6836-81-0 * [https://www.academia.edu/121805259 Шляхта Новагародскага павета ў паспалітым рушэнні ВКЛ 1567 года] / [[Андрэй Аляксандравіч Радаман|Андрэй Радаман]], Андрэй Янушкевіч // Studia z dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego (XVI—XVIII w.) / Instytut historii PAN, Polskie towarzystwo heraldyczne; red. S.Górzyński, M.Nagielski. — Warszawa: DiG, 2014. — S. 337—381. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЯНУШКЕВІЧ Андрэй Мікалаевіч}} * Институт истории НАН Беларуси в лицах, 1929—2008: биобиблиографический справочник / [Г. В. Корзенко и др.]; НАН Беларуси, Ин-т истории; ред. совет: А. А. Коваленя (председатель) и др.]. — Мн.: Белорусская наука, 2008. — 421, [2] с. — С. 365. — ISBN 978-985-08-0855-4. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Янушкевіч Андрэй Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Гонар і Годнасць»]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] kl7q7nd8ijupzdxlifxejdde00phy8k 0 469660 5159782 4458562 2026-06-30T19:03:44Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5159782 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Стары храм|Тып=Студыйны альбом|Аўтар=[[Мроя (гурт)|Мроя]]|Вокладка=|Выдадзены=[[1986 год у гісторыі музыкі|1986]]|Запісаны=[[1983 год у гісторыі музыкі|1983]]-[[1986 год у гісторыі музыкі|1986]]|Стыль=[[Рок]]|Працягласць=29:53|Мова=[[Беларуская мова|Беларуская]]|Лэйбл=|Прадзюсар=|Храналогія=|Рэцэнзіі=|Папярэдні альбом=|Гэты альбом='''''Стары храм''''' <br /> ([[1986 год у гісторыі музыкі|1986]])|Наступны альбом=''[[Зрок]]''<br />([[1987 год у гісторыі музыкі|1987]])|Іншае=}} '''Стары храм''' — альбом беларускага рок-гурта [[Мроя (гурт)|Мроя]]. Запісаны ў [[1983 год у гісторыі музыкі|1983]]—[[1986 год у гісторыі музыкі|1986]] гадах на студыі гурта [[Бонда (гурт)|Бонда]]. == Змест == # Не згубі # Белы сьцяг # Чужаніца # Вяне рута # Гаспадар жыцьця # Замежны дэтэктыў # Мая мяжа # Кола # Стары храм == Удзельнікі == * [[Алег Дземідовіч]]: [[ударная ўстаноўка]], дадатковы спеў * [[Юрась Ляўкоў]]: [[бас-гітара]], дадатковы спеў * [[Лявон Вольскі]]: [[спеў]], [[Клавішнік|клавішы]] * [[Уладзімір Давыдоўскі]]: [[гітара]], дадатковы спеў == Спасылкі == * [https://soundcloud.com/maxim-umetsky/sets/1986-1 Альбом на SoundCloud] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 1986 года]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Альбомы «Мроі»]] tk523qtuncr6r5p5ypkai8jmoqic9cx 0 472717 5159965 5113454 2026-07-01T11:12:40Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5159965 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джордж Д’юі К’юкар''' ці Джордж Цукор ({{lang-en|George Dewey Cukor}}; [[7 ліпеня]] [[1899]] — [[24 студзеня]] [[1983]]) — [[ЗША|амерыканскі]] [[кінарэжысёр]] і [[сцэнарыст]], многія з фільмаў якога — «Абед у восем», «Філадэльфійская гісторыя», «Газавае святло», «Рабро Адама» «[[Мая цудоўная лэдзі (фільм, 1964)|Мая цудоўная лэдзі]]» (1964, [[Оскар (кінапрэмія)|«Оскар»]] за найлепшую рэжысуру) — увайшлі ў залаты фонд [[Галівуд]]у. == Фільмаграфія == * [[1944 год у гісторыі кіно|1944]] — «[[Газавае святло (фільм, 1944)|Газавае святло]]» * [[1964 год у гісторыі кіно|1964]] — «[[Мая цудоўная лэдзі (фільм, 1964)|Мая цудоўная лэдзі]]» / ''My Fair Lady'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу}} {{DEFAULTSORT:К’юкар Джордж}} olxvgtg39qhnpe0nvc7ppz4fhh4tws0 10 485362 5159848 4159151 2026-07-01T06:48:33Z JerzyKundrat 174 5159848 wikitext text/x-wiki '''[[10 верасня]]''' :{{Сцяг ААН}} Сусветны дзень прадухілення самагубстваў. * 587 да н.э.: Паводле загаду вавілонскага цара [[Навухаданосар II|Навухаданосара]] спалены [[храм]] і [[палац]] [[Іерусалім]]а. * [[1607]]: [[Ілжэдзмітрый II]] пачаў паход на [[Масква|Маскву]]. * [[1894]]: Упершыню вадзіцель аштрафаваны за кіраванне [[аўтамабіль|аўтамабілем]] у нецвярозым стане (у [[Лондан]]е). * [[1932]]: Адкрыты 29 станцый [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1990]]: Папа рымскі [[Ян Павел II]] асвяціў храм [[Нотр-Дам-дэ-ла-Пэ]] — самую вялікую царкву ў свеце. * 1990: Пачалася ўстаноўчая канферэнцыя [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»]]. * [[2019]]: Удмурцкі навуковец [[Альберт Аляксеевіч Разін|Альберт Разін]] здзейсніў акт самаспалення ў абарону [[Удмурцкая мова|ўдмурцкай мовы]]. * [[2023]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] выйграў [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат ЗША]], здабыўшы дваццаць чацвёрты тытул [[Вялікі шлем|Вялікага шлема]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|910]] aqmkj9nnvvkhyfz337irchf5odzb01l 0 518938 5159942 4770395 2026-07-01T10:55:08Z M.L.Bot 261 /* Бібліяграфія */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159942 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Свечнікаў}} '''Рома Свечнікаў''' — [[Беларусь|беларускі]] падарожнік, блогер і пісьменнік. Найбольш вядомы кругасветным падарожжам у [[2012]]—[[2014]] гг. пры падтрымцы [[34mag|часопіса «34mag»]], якое апісаў у дзвюх частках кнігі «Рома едзе»<ref>[http://romaedet.com/ Книга «Рома едет»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180711140326/http://romaedet.com/ |date=11 ліпеня 2018 }} — romaedet.com (на рускай мове)</ref>. Дзеля выканання гэтай задумы Рома, якому было на той час дваццаць гадоў, кінуў навучанне ў [[БДУІР]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у, пражывае ў [[Кіеў|Кіеве]]<ref>[https://www.facebook.com/tozhemne Роман Свечников] — старонка на [[Facebook]]</ref>. == Прызнанне == На фестывалі рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014» гід для падарожнікаў «{{lang-be|Рома едзе}}» Ромы Свечнікава і 34mag.net быў адзначаны першым прызам і гран-пры ў намінацыі інтэграваных медыяпраектаў<ref>{{Cite web|url=http://marketing.by/novosti-rynka/peramozhtsy-ad-nak-medyyapraekty-btl-pr-proma-event-dm-praekty-parmozhtsy-vorkshopa-konkursa/|title=Пераможцы AD.NAK!: медыяпраекты, BTL, PR, прома-, event- і DM-праекты, парможцы воркшопаў і конкурсаў|date=2014-06-24|publisher=[[Marketing.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003064825/http://marketing.by/novosti-rynka/peramozhtsy-ad-nak-medyyapraekty-btl-pr-proma-event-dm-praekty-parmozhtsy-vorkshopa-konkursa/|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=live}}</ref>. Першая частка кнігі «Рома едзе» трапіла ў шорт-ліст прэміі [[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]] ([[2015]])<ref>[https://novychas.by/kultura/urucennie_premii_debiut_24_sa Уручэнне прэміі «Дэбют» — 24 сакавіка] — novychas.by</ref>, другая — у лонг-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэміі Ежы Гедройца]] ([[2016]])<ref>[http://gedroyc.by/svechnikau2016.html «Рома едзе. Кніга 2»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170910171416/http://gedroyc.by/svechnikau2016.html |date=10 верасня 2017 }} — gedroyc.by</ref>. == Бібліяграфія == * Рома едзе. Кніга 1 ([[Вільнюс]]: [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2014) * Рома едзе. Кніга 2 ([[Вільнюс]]: [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2015) * Рома едет. Вокруг света без гроша в кармане ([[Масква]]: Corpus, 2016) {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Свечнікаў Рома}} [[Катэгорыя:Падарожнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы]] svqoqa6oapno0crhmbo567d9xa4p8bi 100 540543 5159724 5155848 2026-06-30T16:36:35Z JerzyKundrat 174 у архіў 5159724 wikitext text/x-wiki __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} encgo9r1niwx6juqtj46r84gfz6ieyb 0 541544 5159822 3906313 2026-06-30T22:52:34Z Wizardist 2822 зменшыў дуплікацыю 5159822 wikitext text/x-wiki [[Выява:Usa_counties_large.svg|350px|thumb|Карта Злучаных Штатаў Амерыкі, якая паказвае размяшчэнне акруг]] {{няма крыніц|дата=2017-10-24}} {{не блытаць|Вашынгтон|Акруга Калумбія}} '''Акруга''' або '''Графства''' ({{lang-en|county, parish ([[Луізіяна]]), borough ([[Аляска]])}}) — [[адміністрацыйны падзел ЗША|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] [[ЗША]], меншая за [[штат]], і большая за горад, за выключэннем пяці акруг ([[бора]]) у складзе горада [[Нью-Ёрк]]а. Усяго паводле даных [[Бюро перапісу насельніцтва ЗША]] у краіне налічваецца 3 140 акруг і графстваў. Найменшая колькасць іх у штаце [[Дэлавэр]] (3), найбольшае — у штаце [[Тэхас]] (254). Паўнамоцтвы адміністрацыі акругі і ўзаемаадносіны з муніцыпальнымі ўладамі размешчаных на іх тэрыторыі населеных пунктаў значна адрозніваюцца ад штата да штата. == Гл. таксама == * [[Акруговы цэнтр (ЗША)|Акруговы цэнтр]] * [[Акруга]] * [[Бора]] * [[Прыход (адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка)|Прыход]] {{Акругі ЗША}} [[Катэгорыя:Акругі ЗША| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі]] fvh30dbk9u9iqohwbgamuo61yx2fc4g 10 555105 5159778 5129970 2026-06-30T18:03:11Z JerzyKundrat 174 5159778 wikitext text/x-wiki '''[[26 красавіка]]''' : {{Сцяг ААН}} [[Міжнародны дзень памяці пра Чарнобыльскую катастрофу]] ([[1986]]) * [[1607]]: Заснаваны [[Джэймстаўн, Вірджынія|Джэймстаўн]] — першае англійскае паселішча на тэрыторыі сучасных [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. * [[1795]]: [[Расійская імперыя]] далучыла [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]]. * [[1828]]: Пачатак [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў]]. * [[1937]]: [[Бамбардзіроўка Гернікі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. * [[1964]]: Танганьіка, Занзібар і Пемба абвясцілі аб стварэнні [[Танзанія|Аб’яднанай Рэспублікі Танганьікі і Занзібара]]. * [[1966]]: Землетрасенне ў [[Ташкент|Ташкенце]] з эпіцэнтрам у цэнтры горада. * [[1996]]: «[[Чарнобыльскі шлях]]», прымеркаваны да 10-годдзя катастрофы, стаўся найбольш напружаным пунктам «[[Мінская вясна|Мінскай вясны — 96]]». * [[2026]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны на афіцыйных спаборніцтвах.<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|426]] </noinclude> 1qdjj3bf6ku9ii55pat6jq3pw8q9chs 5159779 5159778 2026-06-30T18:03:46Z JerzyKundrat 174 5159779 wikitext text/x-wiki '''[[26 красавіка]]''' : {{Сцяг ААН}} [[Міжнародны дзень памяці пра Чарнобыльскую катастрофу]] ([[1986]]) * [[1607]]: Заснаваны [[Джэймстаўн, Вірджынія|Джэймстаўн]] — першае англійскае паселішча на тэрыторыі сучасных [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. * [[1795]]: [[Расійская імперыя]] далучыла [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]]. * [[1828]]: Пачатак [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў]]. * [[1937]]: [[Бамбардзіроўка Гернікі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. * [[1964]]: Танганьіка, Занзібар і Пемба абвясцілі аб стварэнні [[Танзанія|Аб’яднанай Рэспублікі Танганьікі і Занзібара]]. * [[1966]]: Здарылася землетрасенне ў [[Ташкент|Ташкенце]] з эпіцэнтрам у цэнтры горада. * [[1996]]: «[[Чарнобыльскі шлях]]», прымеркаваны да 10-годдзя катастрофы, стаўся найбольш напружаным пунктам «[[Мінская вясна|Мінскай вясны — 96]]». * [[2026]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны на афіцыйных спаборніцтвах.<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|426]] </noinclude> 73c6zuvfn6bl9ampismrp7l3csnu87k 10 555127 5159833 4567374 2026-07-01T04:20:14Z JerzyKundrat 174 5159833 wikitext text/x-wiki '''[[1 ліпеня]]''' : {{Сцяг Канады}} Дзень Канады ([[1867]]) * [[251]]: Рымскі імператар [[Дэцый Траян]] загінуў у [[бітва пры Абрытусе|бітве пры Абрытусе]], яго пераемнікам стаў [[Трэбаніян Гал]]. * [[1569]]: Заключана [[Люблінская унія]] паміж [[Польшча|Каралеўствам Польскім]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]]. * [[1643]]: У [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]] [[Лондан]]а склікана асамблея, якая рэфармавала [[Царква Англіі|англіканскую царкву]]. * [[1858]]: Упершыню агучаная тэорыя [[Эвалюцыя|эвалюцыі]] [[Чарльз Дарвін|Чарльза Дарвіна]]. * [[1916]]: Пачалася [[бітва на Соме]] ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1921]]: Зацверджаны статут [[Таварыства беларускай школы]], створанага ў [[Вільнюс|Вільні]]. * [[1962]]: Абвешчана незалежнасць [[Руанда|Руанды]] і [[Бурундзі]]. * [[1974]]: [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнт]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] [[Рычард Ніксан]] наведаў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусь]]. * [[2004]]: Аўтаматычны касмічны апарат «[[Касіні-Гюйгенс]]» дасягнуў сістэмы [[Сатурн (планета)|Сатурна]]. * [[2013]]: [[Харватыя]] ўступіла ў [[Еўрапейскі Саюз]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|701]] </noinclude> qhff2san18eocvohwwxubyvwfrslh6b 0 564687 5159895 5114646 2026-07-01T08:24:10Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перайменаваў старонку [[Логвінаў]] у [[Логвінаў (выдавецтва)]] па-над перасылкай і не пакінуўшы перасылкі 5114646 wikitext text/x-wiki {{выдавецтва |назва=Логвінаў |краіна={{BLR}} |заснавана=2000 }} '''Літаратурны дом «Логвінаў»''' — [[Беларусь|беларускае]] выдавецтва і кнігарня, знаходзіцца ў [[Мінск]]у па адрасе пр. Незалежнасці, 37А. Заснаванае ў 2000 годзе як невялікае выдавецтва, якое спецыялізавалася на выданні альтэрнатыўнай літаратуры<ref>[https://lohvinau.by/%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D1%81/ Пра нас — Кнігарня «Логвінаў»]</ref>, яно стала важнай часткай [[беларуская мова|беларускамоўнай]] культурнай прасторы. У «Логвінаве» былі выдадзеныя і прадаюцца кнігі [[Сяргей Пясецкі|Сяргея Пясецкага]], [[Адам Глобус|Адама Глобуса]], [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]], [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]], [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]], [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзіміра Арлова]], [[Франц Сіўко|Франца Сіўко]] і іншых вядомых беларускіх аўтараў. == Дзейнасць == На базе памяшканняў «Логвінава» рэгулярна праходзяць прэзентацыі беларускіх і замежных кніг, фестывалі і іншыя культурныя мерапрыемствы. У кнігарне на праспекце Незалежнасці праходзяць выступы літаратараў з Германіі, Польшчы, Чэхіі, Швецыі, Украіны, Літвы, Ізраіля, Швейцарыі, Японіі і іншых краін. За выпуск альбома «Прэс-фота Беларусі — 2011», які суд прызнаў экстрэмісцкім, было пазбаўлена выдавецкай ліцэнзіі. У 2014 годзе аднавіла працу ў Вільні пад назвай «Літаратурны дом «Логвінаў»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/128465|title=«Байцоўскі клуб» Паланіка і «Жыццё ў праўдзе» Гавала: выдавецтва «Логвінаў» аднавіла працу|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=16.05.2014}}</ref>. У сакавіку 2026 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] аб’явіў [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]] кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы «Логвінаў»<ref>{{cite web|url=https://reform.news/kgb-priznal-jekstremistskim-formirovaniem-koaliciju-pechatnyh-izdatelstv|title=КГБ признал «экстремистским формированием» коалицию печатных издательств|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Цікавыя факты == * Кнігарня выдавецтва — адна з нешматлікіх устаноў Мінска, дзе персанал размаўляе з кліентамі пераважна па-беларуску. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:2000 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кнігарні]] c28c0nk93wzgcp2eeaho0me7apu3vg6 0 564690 5159922 3166459 2026-07-01T10:39:24Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Логвінаў]] на [[Логвінаў (выдавецтва)]] 5159922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Логвінаў (выдавецтва)]] pwq4ria1nt45sayvyzd5lwg3thypksg 0 564830 5159943 4875073 2026-07-01T10:55:11Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159943 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя =34mag |лагатып =[[File:34mag.png|34mag.net|250пкс]] |url =[https://34mag.net 34mag.net] |скрыншот = |подпіс = |камерцыйны =не |тып =[[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] |рэгістрацыя = |мовы =[[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]], [[англійская мова|англійская]] |наведвальнасць = |размяшчэнне =[[Беларусь]] |уладальнік = |аўтар =Ірына Віданава |адкрыты =[[2009]] |закрыты = |цяперашні стан =Працуе |абарот = |чысты прыбытак = }} '''34mag''' — [[Беларусь|беларускі]] маладзёжны [[інтэрнэт]]-[[часопіс]], які выдаецца на дзвюх мовах: [[беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай]], — некаторыя матэрыялы таксама перакладаюцца на [[англійская мова|англійскую]]. Большасць публікацый прысвечана мастацтву, культуры і падарожжам. Рэдакцыя часопіса знаходзіцца ў [[Мінск]]у,<ref>{{Cite web|url=https://34mag.net/static/about_us|title=34mag.net - Пра нас|publisher=34mag|language=be|access-date=2019-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010103955/https://34mag.net/static/about_us|archive-date=2018-10-10|url-status=live}}</ref> галоўны рэдактар — Аляксандр Карняйчук.<ref>{{Cite web|url=http://marketing.by/novosti-rynka/u-zhurnala-34mag-novyy-glavnyy-redaktor/|title=У журнала 34mag - новый главный редактор|language=ru|date=2018-04-03|publisher=Marketing.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128100355/http://marketing.by/novosti-rynka/u-zhurnala-34mag-novyy-glavnyy-redaktor/|archive-date=2018-11-28|url-status=live|access-date=2019-01-11}}</ref> Таксама пад эгідай [[Вэб-партал|парталу]] дзейнічае [[Лэйбл гуказапісу|лэйбл]] лічбавай дыстрыбуцыі «Пяршак». == Гісторыя == Часопіс «34mag» быў заснаваны беларускай журналісткай Ірынай Віданавай пасля закрыцця беларускімі ўладамі яе папярэдняга праекта «[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Студэнцкая думка]]» ў [[2005|2005 годзе]].<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/основатель-34-multimedia-magazine-многое-было-сделано-вопреки/a-15955171|title=Основатель 34 Multimedia Magazine: "Многое было сделано вопреки"|last=Капустина|first=Ольга|date=2012-05-17|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328112208/http://www.dw.com/ru/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-34-multimedia-magazine-%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B5-%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE-%D1%81%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8/a-15955171|archive-date=28 сакавіка 2017|access-date=2019-01-11|url-status=live}}</ref> Першы нумар новага выдання выйшаў у [[2006|2006 годзе]] на [[CD|кампакт-дысках]], а ў [[2009]] у праекта з'''’'''явіўся і сайт. == Дасягненні == У [[2012|2012 годзе]] часопіс атрымаў прэмію «{{нп3|Free Media Pioneer Award|Free Media Pioneer Award|en|International_Press_Institute#IPI_Free_Media_Pioneer_Award}}» {{нп3|Міжнароднага інстытута прэсы|Міжнароднага інстытута прэсы|ru|Международный институт прессы}}.<ref>{{Cite web|language=be|url=https://charter97.org/be/news/2012/5/17/52318/|title=34mag.net атрымаў прэмію Міжнароднага інстытута прэсы|date=2012-05-17|publisher=[[Хартыя'97]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111170608/https://charter97.org/be/news/2012/5/17/52318/|archive-date=2019-01-11|url-status=live|access-date=2019-01-11}}</ref> На фестывалі рэкламы і камунікацыі “AD.NAK-2014” гід для падарожнікаў “{{lang-be|Рома едзе}}” [[Раман Сяргеевіч Свечнікаў|Ромы Свечнікава]] і 34mag быў адзначаны першым прызам і гран-пры ў намінацыі інтэграваных медыяпраектаў<ref>{{Cite web|url=http://marketing.by/novosti-rynka/peramozhtsy-ad-nak-medyyapraekty-btl-pr-proma-event-dm-praekty-parmozhtsy-vorkshopa-konkursa/|title=Пераможцы AD.NAK!: медыяпраекты, BTL, PR, прома-, event- і DM-праекты, парможцы воркшопаў і конкурсаў|date=2014-06-24|publisher=[[Marketing.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003064825/http://marketing.by/novosti-rynka/peramozhtsy-ad-nak-medyyapraekty-btl-pr-proma-event-dm-praekty-parmozhtsy-vorkshopa-konkursa/|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=live}}</ref>, “Limited Edition” часопіса заняў 3 месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў, а за каталог “Books from Belarus” і кнігу “Рома едзе” 34mag узяў яшчэ 2 другіх месца ў катэгорыі шматстаронкавых выданняў<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|title=Пераможцы фестывалю беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі AD.NAK!|date=2014-06-26|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003074416/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] *[[Раман Сяргеевіч Свечнікаў|Рома Свечнікаў]] ==Зноскі== {{Reflist}} {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце]] 5sfnykae7zt2yegx0uo5nwyk6wq8was 0 577048 5159808 5089663 2026-06-30T20:42:25Z JerzyKundrat 174 /* Студзень */ 5159808 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2020''' — [[высакосны год]], пачаўся ў [[Серада|сераду]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Opening Ceremony YOG 2020 (Martin Rulsch) 23.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020|III Зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў]].]] * [[3 студзеня]]: Нанесены [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|авіяўдар ВПС ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада]]. * [[5 студзеня]]: [[Луіс Пара]] заняў пасаду спікера парламента [[Венесуэла|Венесуэлы]]. * [[7 студзеня]]: [[Себасцьян Курц]] паўторна заняў пасаду Федэральнага канцлера [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[8 студзеня]]: ** У рамках [[Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»|аперацыі «Пакутнік Сулеймані»]] [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] [[Іран]]а здзейсніў ракетныя атакі амерыканскіх баз на тэрыторыі [[Ірак]]а. У [[Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам|катастрофе Boeing 737]] пад [[Тэгеран]]ам загінулі 176 чалавек. ** У [[Пекін]]е адкрыты помнік [[Янка Купала|Янку Купалу]] працы скульптара [[У Вэйшань|У Вэйшаня]]. * [[9 студзеня]]: У [[Лазана|Лазане]] адбылася цырымонія адкрыцця [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020|III Зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў]]<ref>[https://www.olympic.org/news/lausanne-2020-kicks-off-with-unforgettable-opening-ceremony Lausanne 2020 kicks off with unforgettable Opening Ceremony!]</ref>. * [[11 студзеня]]: У сувязі са смерцю султана [[Кабус бен Саід|Кабуса]] новым манархам [[Аман]]а абвешчаны яго стрыечны брат [[Хайтэм бен Тарык Аль Саід]]. * [[15 студзеня]]: [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урад Расіі]] на чале з [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыем Мядзведзевым]] падаў у адстаўку. * [[19 студзеня]]: [[Саміт па Лівіі ў Берліне|Міжнародная канферэнцыя]] для мірнага ўрэгулявання [[Лівійскі крызіс|лівійскага канфлікту]] склікана ў [[Берлін]]е. * [[20 студзеня]]: Прызначаныя новыя [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|міністр абароны]], [[Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч|начальнік Генштаба]] і [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|дзяржсакратар Савета бяспекі]] Беларусі. * [[22 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Грэцыя|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына [[Катэрына Сакеларапулу]]. * [[28 студзеня]]: Апублікаваны [[План ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні]]. * [[31 студзеня]]: [[Вялікабрытанія]] афіцыйна і канчаткова [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|выйшла з Еўрапейскага Саюза]]. === Люты === [[Файл:PC2193crash.jpg|thumb|Катастрофа Boeing 737 у Стамбуле.]] * [[2 лютага]]: Серб [[Новак Джокавіч]] у восьмы раз выйграў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]]. * [[5 лютага]]: Здарылася [[катастрофа Boeing 737 у Стамбуле]]. * [[6 лютага]]: Завяршыўся [[Імпічмент Дональда Трампа|працэс імпічмэнту]] [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]: ён быў апраўданы па ўсіх абвінавачваннях падчас галасавання ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]]. * [[8 лютага]]: ** Падчас [[Стральба ў Накханратчасіме|стральбы ў Накханратчасіме]] ([[Тайланд]]) загінулі 26 чалавек. ** Партыя [[Шын Фейн]] перамагла на парламенцкіх выбарах у [[Ірландыя|Ірландыі]]. * [[9 лютага]]: у [[Лос-Анджэлес]]е ўручылі кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]». Упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  * [[18 лютага]]: Пераможцам прэзідэнцкіх выбараў, якія адбыліся ў [[Афганістан]]е ў канцы верасня 2019 года, афіцыйна аб’яўлены [[Ашраф Гані]]. * [[19 лютага]]: У нямецкім горадзе [[Ганау]] ў двух кальянных кафэ [[Масавае забойства ў Ганау (2020)|былі расстраляныя]] 9 чалавек. * [[22 лютага]]: «[[Мова Фэст]]» у [[Мінск]]у прымеркаваны да [[міжнародны дзень роднай мовы|Міжнароднага дня роднай мовы]]. * [[23 лютага]]: На чэмпіянаце свету па [[біятлон]]е ў [[Антхольц]]ы ([[Італія]]) нарвежка [[Мартэ Олсбю-Ройселан]] стала 5-разовай чэмпіёнкай. * [[25 лютага]]: [[Смітсанаўскі інстытут]] ([[ЗША]]) перадаў звыш двух мільёнаў выяў прадметаў з музейных калекцый у [[грамадскі набытак]]. * [[29 лютага]]: ** ЗША і афганскі рух «[[Талібан]]» у [[Доха|Досе]] ([[Катар]]) падпісалі мірнае пагадненне, якое прадугледжвала вывад замежных войскаў з [[Афганістан]]а і заключэнне перамір’я. ** [[Грамадскі транспарт]] у [[Люксембург]]у стаў бясплатным. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Турцыя]] афіцыйна абвясціла пра пачатак [[Аперацыя «Вясновы шчыт»|аперацыі «Вясновы шчыт»]] на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]]. * [[4 красавіка]]: [[Вярхоўная Рада Украіны]] адправіла ў адстаўку прэм’ер-міністра [[Аляксей Валер’евіч Ганчарук|Аляксея Ганчарука]] і яго ўрад. * [[9 сакавіка]]: У [[Нідэрланды|Нідэрландах]] пачаўся суд па справе аб [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|катастрофе Boeing-777]] Малайзійскіх авіяліній у 2014 годзе. * [[11 сакавіка]]: Амерыканскага кінапрадзюсара [[Харві Вайнштэйн]]а прысудзілі да 23 гадоў турмы па абвінавачванні ў сексуальным гвалце. * [[13 сакавіка]]: Завяршыўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі, арганізатарамі якога выступілі [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі фонд культуры]]. * [[24 сакавіка]]: [[Летнія Алімпійскія гульні 2020]] у [[Токіа]] былі перанесены на [[2021]] год. * [[25 сакавіка]]: Беларускі пісьменнік з [[Польшча|Польшчы]] [[Міхал Андрасюк]] абвешчаны лаўрэатам літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]». * [[27 сакавіка]]: [[Паўночная Македонія]] ўступіла ў [[НАТА]]. === Красавік === * [[4 красавіка]]: У [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|Чарнобыльскай зоне адчужэння]] пачаліся [[Лясныя пажары ў Чарнобыльскай зоне адчужэння (2020)|буйныя лясныя пажары]]. * [[7 красавіка]]: Ад палу сухой травы згарэла большая частка вёскі [[Нарчы]] ([[Шчучынскі раён]]). * [[18 красавіка]]: У [[Новая Шатландыя|Новай Шатландыі]] пачаўся [[Забойства ў Новай Шатландыі|шэраг забойстваў і нападаў]], падчас якіх загінулі па меншай меры 23 чалавекі. * [[24 красавіка]]: Вярхоўны суд [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] прыняў рашэнне адмяніць пакаранне [[бізун]]амі, якое прадугледжвала заканадаўства. * [[26 красавіка]]: Затушаны лясныя пажары ў [[Бебжанскі нацыянальны парк|Бебжанскім нацыянальным парку]] ([[Польшча]]), што трывалі амаль тыдзень. * [[27 красавіка]]: На фоне двоеўладдзя і [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (з 2014)|грамадзянскай вайны]] фельдмаршал [[Халіфа Хафтар]] абвясціў аб пераходзе ўлады ў [[Лівія|Лівіі]] ад [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў]] да [[Узброеныя сілы Лівіі|арміі]]. * [[29 красавіка]]: Набліжэнне [[астэроід]]а [[(52768) 1998 OR2]] да [[Зямля (планета)|Зямлі]]. === Май === [[Файл:Protest_against_police_violence_-_Justice_for_George_Floyd,_May_26,_2020_11.jpg|thumb|Акцыя пратэсту ў Мінеапалісе, ЗША, 26 мая.]] * [[2 мая]]: Указам Прэзідэнта [[Казахстан]]а [[Касым-Жамарт Такаеў|Касым-Жамарта Такаева]] спынены паўнамоцтвы спікера Сената [[Дарыга Нурсултанаўна Назарбаева|Дарыгі Назарбаевай]]. * [[3 мая]]: Супрацоўнікі [[ЗША|амерыканскай]] прыватнай ваеннай кампаніі ажыцявілі [[Уварванне ў Венесуэлу|няўдалую спробу захопа ўлады]] ў [[Венесуэла|Венесуэле]]. * [[5 мая]]: Сутычка на мяжы справакавала [[Інда-кітайскі памежны канфлікт (2020)|інда-кітайскі памежны канфлікт]]. * [[7 мая]]: Былы прэзідэнт [[Грузія|Грузіі]] [[Міхаіл Саакашвілі]] стаў кіраўніком Выканаўчага камітэта рэформ ва [[Украіна|Украіне]]. * [[15 мая]]: [[Славенія]] стала першай краінай у [[Еўропа|Еўропе]], якая аб’явіла аб афіцыйным спыненні [[Пандэмія COVID-19|эпідэміі COVID-19]] на сваёй тэрыторыі. * [[16 мая]]: У [[Францыя|Францыі]] арыштаваны [[Фелісьен Кабуга]], адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]]. * [[22 мая]]: 97 чалавек загінулі ў [[Катастрофа Airbus A320 пад Карачы|авіяцыйнай катастрофе]] самалёта Airbus A320 пад [[Карачы]] ([[Пакістан]]). * [[24 мая]]: Фінальны матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020]] адбыўся ў [[Мінск]]у на [[Дынама (стадыён, Мінск)|стадыёне «Дынама»]]. [[ФК БАТЭ]] атрымаў перамогу над [[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]. * [[25 мая]]: [[Смерць Джорджа Флойда|Забойства паліцэйскім афраамерыканца]] ў штаце [[Мінесота]] справакавала [[Пратэсты ў ЗША (2020)|масавыя пагромы і беспарадкі]]. * [[29 мая]]: [[Уцечка дызельнага паліва ў Нарыльску]] прывяла да забруджвання наваколля. * [[30 мая]]: Кампанія [[SpaceX]] у супрацоўніцтве з [[NASA]] адправіла на [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнародную касмічную станцыю]] двух амерыканскіх астранаўтаў. === Чэрвень === [[Файл:Solar_eclipse_of_21_June_2020_in_Taiwan_(cropped).jpg|thumb|Кольцападобнае зацьменне на [[Тайвань|Тайвані]] 21 чэрвеня 2020 года]] * [[4 чэрвеня]]: [[Прэм’ер-міністр Беларусі|Прэм’ер-міністрам Беларусі]] прызначаны [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]], напярэдадні ўрад на чале з [[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргеем Румасам]] адпраўлены ў адстаўку. * [[8 чэрвеня]]: [[Пратэсты ў ЗША (2020)|пратэстоўцы]] амерыканскага [[Сіэтл]]а захапілі частку горада і абвясцілі аб стварэнні [[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка|аўтаномнай зоны]]. * [[12 чэрвеня]]: У [[Атланта|Атланце]] ([[ЗША]]) пры аказанні супраціву паліцыі [[Забойства Рэйшарда Брукса|забіты Рэйшард Брукс]]. * [[15 чэрвеня]]: Праўленнем [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] без ведама акцыянераў прызначана новае кіраўніцтва «[[Белгазпрамбанк]]а» на чале з [[Надзея Андрэеўна Ермакова|Надзеяй Ермаковай]]. * [[20 чэрвеня]]: У в. [[Боркі (Кіраўскі раён)]] адкрыты [[Мемарыяльны комплекс памяці спаленых вёсак (Боркі)|мемарыяльны комплекс]] памяці спаленых вёсак [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. * [[21 чэрвеня]]: Кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 21 чэрвеня 2020 года|сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]. * [[23 чэрвеня]]: Былога прэзідэнта [[Кыргызстан]]а [[Алмазбек Атамбаеў|Алмазбека Атамбаева]] прысудзілі да 11 гадоў і 2 месяцаў пазбаўлення волі за [[Карупцыя|карупцыю]]. * [[24 чэрвеня]]: Здарыўся [[Крызіс у сістэме водазабеспячэння Мінска (2020)|крызіс у сістэме водазабеспячэння]] [[Мінск]]а. * [[25 чэрвеня]]: пачалося [[Агульнарасійскае галасаванне па папраўкам да Канстытуцыі Расіі]]. * [[30 чэрвеня]]: Пад [[Ржэў|Ржэвам]] урачыста адкрыты [[Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату|мемарыял Савецкаму салдату]]. === Ліпень === [[Файл:2020-07-13_02-3x-xx-smx_30x30s_300mm_f4_2048px.jpg|міні|Камета C/2020 F3 (NEOWISE) бачная 13 ліпеня 2020]] [[Файл:Rally in support of Tsikhanouskaya in Minsk (30 July 2020) - 41.jpg|міні|Мітынг у падтрымку [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]], кандыдата на [[Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)|прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі]], [[Мінск]], 30 ліпеня]] * [[3 ліпеня]]: ** Камета [[C/2020 F3 (NEOWISE)]] прайшла свой [[перыгелій]], яна была адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле ў Паўночным паўшар’і Зямлі ў ліпені 2020 года. ** [[Жан Кастэкс]] прызначаны новым прэм’ер-міністрам [[Францыя|Францыі]]. * [[12 ліпеня]]: ** Другі тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] у [[Польшча|Польшчы]]: дзеючы лідар дзяржавы [[Анджэй Дуда]] перамог. ** На мяжы [[Арменія|Арменіі]] і [[Азербайджан]]а адбылося [[Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)|ўзброенае сутыкненне]]. * [[15 ліпеня]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|былі ўзламаныя шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. * [[19 ліпеня]]: ** [[ААЭ]] адправілі свой міжпланетны зонд «[[Аль-Амаль]]» да [[Марс]]а. ** У [[Сірыя|Сірыі]] прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Сірыі (2020)|парламенцкія выбары]]. * [[21 ліпеня]]: тэрарыст здзейсніў [[захоп закладнікаў у Луцку]]. * [[23 ліпеня]]: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Цяньвэнь-1]]» запушчана да [[планета Марс|Марса]]. * [[27 ліпеня]]: [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь]] прысудзіў былога кіраўніка Службы бяспекі Прэзідэнта [[Андрэй Аляксандравіч Уцюрын|Андрэя Уцюрына]] да 12 гадоў пазбаўлення волі за [[хабар]]. === Жнівень === [[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 16 August p0029.jpg|thumb|Мітынг ля стэлы «Мінск — горад-герой» 16 жніўня 2020]] * [[2 жніўня]]: ** Будынак [[Дом губернатара (Мінск)|Дома губернатара]] ў [[Мінск]]у адкрыўся пасля рэстаўрацыі. ** [[Махамед Ірфаан Алі]] заступіў на пасаду прэзідэнта [[Гаяна|Гаяны]]. * [[4 жніўня]]: [[Выбухі ў порце Бейрута|Два моцныя выбухі]] адбыліся ў порце [[Бейрут]]а ([[Ліван]]). * [[7 жніўня]]: Крушэнне самалёта [[Boeing 737]]-8NG авіакампаніі [[Air India]] пры пасадцы ў індыйскім горадзе [[Кажыкодэ]]. Загінулі 20 чалавек. * [[8 жніўня]]: Раскалоўся апошні некрануты [[Канада|канадскі]] [[шэльфавы ледавік]] Мілн, страціўшы 43 % свайго аб’ёму (каля 80 км²). * [[9 жніўня]]: У Беларусі адбыліся [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкія выбары]], пасля абвяшчэння перамогі на іх [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] пачынаюцца [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавыя пратэсты]]. * [[16 жніўня]]: ** Самы масавы пратэст у [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] «[[Марш за свабоду]]» на якім было каля 300 000 чалавек. ** [[Роні О’Саліван]] стаў шасціразовым чэмпіёнам свету па [[снукер]]ы. * [[19 жніўня]]: На фоне [[Пратэсты ў Малі (2020)|пратэстаў]] і [[Мяцеж у Малі (2020)|ўзброенага паўстання]] прэзідэнт [[Малі]] [[Ібрагім Бубакар Кейта]] сышоў у адстаўку. * [[20 жніўня]]: [[Аляксей Навальны|Аляксея Навальнага]], расійскага апазіцыйнага лідара, шпіталізавалі з атручваннем у [[Омск]]ую бальніцу. * [[28 жніўня]]: [[Сіндза Абэ]], прэм’ер-міністр Японіі, абвясціў пра адстаўку з прычыны кепскага здароўя. * [[29 жніўня]]: У Мінску адбыўся «Жаночы марш свабоды». * [[31 жніўня]]: ** На пасаду прэм’ер-міністра [[Ліван]]а прызначаны [[Мустафа Адзіб]]. ** У сталіцы [[ААЭ]] [[Абу-Дабі]] адбыўся выбух у кавярні, загінулі 2 чалавекі. ** [[Краіны Балтыі]] ўвялі санкцыі супраць прадстаўнікоў беларускіх уладаў, у тым ліку [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. === Верасень === [[Файл:Suga First Press Conference as PM.jpg|thumb|150px|Прэм’ер-міністр Японіі [[Ёсіхідэ Суга]] дае першую прэс-канферэнцыю, 16 верасня.]] * [[3 верасня]]: У [[Судан]]е адбылася [[Паводкі ў Судане (2020)|найбуйнейшая паводка]] ў гісторыі краіны. * [[4 верасня]]: ** [[Святлана Ціханоўская]] выступіла перад [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]]. ** [[Прэзідэнт Сербіі]] [[Аляксандр Вучыч]] наведаў [[ЗША]], дзе пры пасярэдніцтве [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] заключыў пагадненне аб эканамічным супрацоўніцтве з [[Рэспубліка Косава|Рэспублікай Косава]]. * [[6 верасня]]: «[[Цмокі-Мінск]]» сталі чэмпіёнамі Беларусі па [[баскетбол]]е ў дванаццаты раз. * [[7 верасня]]: Зняволена член [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] [[Марыя Калеснікава]], наступнай раніцай яе няўдала спрабавалі вывезці з Беларусі. * [[13 верасня]]: [[Адзіны дзень галасавання 13 верасня 2020 года (Расія)|Адзіны дзень галасавання]] ў Расіі. * [[15 верасня]]: ** Былі заключаны [[Ізраільска-эмірацкі мірны дагавор|ізраільска-эмірацкі]] і [[Бахрэйнска-ізраільскі мірны дагавор|бахрэйнска-ізраільскі]] мірныя дагаворы. ** Адбываюцца пажары у [[ЗША]]. * [[16 верасня]]: У сувязі з адстаўкай [[Сіндза Абэ]] пост [[Прэм’ер-міністр Японіі|прэм’ер-міністра Японіі]] заняў [[Ёсіхідэ Суга]]. * [[21 верасня]]: Прызначаны новыя рэктары [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Беларусі]], [[Сяргей Пятровіч Рубніковіч|БДМУ]], [[Ігар Алегавіч Стома|ГДМУ]], [[Алена Мікалаеўна Краткова|ГрДМУ]]. * [[23 верасня]]: [[Інаўгурацыя Аляксандра Лукашэнкі (2020)|Інаўгурацыя]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адзначыла пачатак яго новага тэрміну на пасадзе кіраўніка краіны. * [[25 верасня]]: [[Авіакатастрофа Ан-26 пад Чугуівам|Крушэнне]] самалёта [[Ан-26]] [[ВПС Украіны]] пад горадам [[Чугуіў|Чугуівам]], загінула 26 чалавек. * [[26 верасня]]: Прэм’ер-міністр [[Ліван]]а [[Мустафа Адзіб]] сышоў у адстаўку. * [[27 верасня]]: Пачаліся [[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|ўзброеныя сутыкненні]] ў [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорным Карабаху]]. * [[30 верасня]]: ** Ва Украіне была забітая Санвер Нікаэло, супрацоўніца пасольства ЗША ў Кіеве. ** Паміж [[Дональд Трамп|Трампам]] і [[Джозеф Рабінет Байдэн|Байдэнам]] прайшлі перадвыбарчыя дэбаты. === Кастрычнік === [[Файл:02020 0691 Protest against abortion restriction in Kraków, October 2020.jpg|thumb|Пратэст супраць забароны абортаў у Польшчы, [[Кракаў]], 25&nbsp;кастрычніка.]] * [[1 кастрычніка]]: ** Самы папулярны беларускі партал навінаў [[TUT.BY]] быў пазбаўлены акрэдытацыі. ** [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] пачынае судовы працэс супраць Вялікабрытаніі, абвінавачваючы яе ў парушэнні міжнароднага права шляхам адмены раздзелаў пагаднення аб выхадзе з [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|Brexit]]. * [[2 кастрычніка]]: У [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]] журналістка [[Ірына Вячаславаўна Славіна|Ірына Славіна]] падпаліла сябе каля будынка МУС РФ. * [[3 кастрычніка]]: У [[Германія|Германіі]] 30-годдзе [[Аб’яднанне Германіі (1990)|ўз’яднання]]. * [[4 кастрычніка]]: ** [[Рэферэндум аб незалежнасці Новай Каледоніі (2020)|Рэферэндум аб незалежнасці Новай Каледоніі]]. ** У Кыргызстане прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Кыргызстане (2020)|парламенцкія выбары]]. * [[6 кастрычніка]]: У [[Кыргызстан]]е ЦВК адмяніў вынікі парламенцкіх выбараў пасля масавых пратэстаў. * [[10 кастрычніка]]: [[Арменія]] і [[Азербайджан]] ўзгаднілі спыненне [[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|канфлікту]] ў [[Нагорны Карабах|Нагорным Карабаху]]. * [[11 кастрычніка]]: ** Іспанец [[Рафаэль Надаль]] выйграў 13-ы тытул [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Францыі]] па [[тэніс]]е. ** Прэзідэнт [[Таджыкістан]]а [[Эмамалі Рахмон]], які кіруе краінай з 1992 года, пераабраны на пяты тэрмін. ** «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс]]» сталі чэмпіёнамі [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] [[НБА ў сезоне 2019-20|ў сезоне 2019—2020]]. У фінале яны перамаглі «[[Маямі Хіт]]». * [[13 кастрычніка]]: У ходзе прэзентацыі кампанія [[Apple]] прадставіла смартфоны серыі [[iPhone|iPhone 12]] * [[15 кастрычніка]]: ** Прэзідэнт [[Кыргызстан]]а [[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Сааранбай Жээнбекаў]] абвясціў аб адстаўцы. ** Галоўны прыз [[Прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца]] атрымаў [[Сяргей Дубавец]] за кнігу «Тантамарэскі». * [[18 кастрычніка]]: ** На прэзідэнцкіх выбарах у [[Балівія|Балівіі]] перамагае [[Луіс Арсе]], які атрымаў 52,4 % галасоў. ** Скончаны тэрмін дзеяння зброевае эмбарга [[ААН]] на пастаўку ўзбраенняў [[Іран]]у<ref>[https://ria.ru/20201017/iran-1580316965.html МИД Ирана сообщил о снятии оружейного эмбарго со страны]</ref>. * [[20 кастрычніка]]: Суд Цэнтральнага раёна [[Мінск]]а прызнаў інфармацыйны канал NEXTA-Live і лагатып [[NEXTA]] экстрэмісцкімі матэрыяламі. * [[21 кастрычніка]]: [[Папства|Папа Рымскі]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] стаў першым пантыфікам, які падтрымаў [[ЛГБТ|аднаполыя саюзы]]. Гэтую заяву ён зрабіў газеце Il Corriere della Sera. * [[22 кастрычніка]]: ** [[Прэмія імя Сахарава|Прэмію імя Сахарава]] за 2020 год атрымала [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]]. ** Канстытуцыйны суд [[Польшча|Польшчы]] ўвёў [[Правы чалавека|забарону]] на [[аборт]]ы. Забаронена перарываць [[Цяжарнасць чалавека|цяжарнасць]] нават па медыцынскіх паказчыках. Пачаліся [[Пратэсты ў Польшчы (2020)|пратэсты]]. * [[25 кастрычніка]]: [[Мясцовыя выбары ва Украіне (2020)|Мясцовыя выбары]] ва [[Украіна|Украіне]]. * [[23 кастрычніка]]: ** Бакі [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|лівійскага канфлікту]] дасягнулі мірнага ўрэгулявання. ** Прэм’ера амерыканскага тэлесерыяла «[[Ход каралевы (міні-серыял)|Ход каралевы]]» пра шлях дзяўчынкі-сіраты да шахматнай славы. * [[26 кастрычніка]]: З-за заканчэння тэрміну выканання «[[Пратэсты ў Беларусі (2020)|Народнага ўльтыматуму]]» ў розных частках Беларусі пачаліся [[страйк]]і на [[прадпрыемства]]х і [[Універсітэт|ўніверсітэтах]]. * [[27 кастрычніка]]: Нанесены [[Ракетныя ўдары па Бардзе (2020)|ракетны ўдар]] па [[Барда (Азербайджан)|Бардзе]] ([[Азербайджан]]). * [[29 кастрычніка]]: У [[Ніца|Ніцы]] здзейснены [[Тэракт у Ніцы (2020)|тэракт]] у рымска-каталіцкім саборы Нотр-Дам-дэ-Ніца. * [[30 кастрычніка]]: На захадзе [[Турцыя|Турцыі]] адбылася землетрасенне магнітудай ад 6,6 да 6,9 балаў. Эпіцэнтр знаходзіўся ў [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]] за 17 км ад раёна Сэферіхісар у [[Ізмір]]ы. * [[31 кастрычніка]]: [[Прэзідэнцкія выбары ў Кот-д’Івуары (2020)|Прэзідэнцкія выбары ў Кот-д’Івуары]], на якіх дзеючых кіраўнік дзяржавы [[Аласан Уатара]] набраў 100 % галасоў. [[BBC News Africa]] паведамляе што, на выбарчых участках знаходзіліся ваенныя якія ўжывалі стрэльбы для ціску на людзей. === Лістапад === [[Файл:Царква Уваскрасення Хрыстова. Развітанне з Раманам Бандарэнкам.jpg|міні|[[Царква Уваскрасення Хрыстова (Мінск)]]. Развітанне з [[Раман Бандарэнка|Раманам Бандарэнкам]], 20 лістапада.]] * [[1 лістапада]]: Першы тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] у [[Малдова|Малдове]]. * [[2 лістапада]]: Падчас [[Напад на сінагогу ў Вене|тэракта ў сінагозе]] ў [[Вена|Вене]] ([[Аўстрыя]]) гінуць 6 чалавек. * [[3 лістапада]]: ** [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|Прэзідэнцкія выбары ў ЗША]], прамогу атрымаў [[Джо Байдэн]]. ** Першы энергаблок [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]] уключаны ў энергасістэму краіны. ** Прах [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]] перапахавалі на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] [[Мінск]]а. * [[5 лістапада]]: ** [[Міністэрства культуры Беларусі]] адмяніла [[27-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»]]. ** Прэзідэнт [[Рэспубліка Косава|Косава]] [[Хашым Тачы]] сышоў у адстаўку на фоне абвінавачанняў у ваенных злачынствах. Яго затрымалі ў [[Гаага|Гаазе]]. ** Пачынаецца [[Тыграйскі канфлікт]] у [[Эфіопія|Эфіопіі]]. * [[6 лістапада]]: У Мінску ўрачыста адкрыліся першыя 4 станцыі [[Зеленалужская лінія|трэцяй лініі]] [[Мінскі метрапалітэн|метро]]. * [[8 лістапада]]: Скончаны падлік галасоў на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|выбарах у ЗША]]. Прэзідэнтам стаў [[Джо Байдэн]] ад [[Дэмакратычная партыя ЗША|партыі дэмакратаў]]<ref>{{Cite web|title=Biden defeats Trump in an election he made about character of the nation and the President|url=https://www.cnn.com/2020/11/07/politics/joe-biden-wins-us-presidential-election/index.html/website=CNN/accessdate=2020-11-08/first=Stephen Collinson and Maeve Reston|last=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|title=US election results: Biden has won election. What happens now?|url=https://www.bbc.com/news/election-us-2020-54845063|work=BBC News|date=2020-11-07|accessdate=2020-11-08|language=en-gb}}</ref>. * [[10 лістапада]]: [[Арменія]] і [[Азербайджан]], пры пасрэдніцтве [[Расія|Расіі]], падпісалі [[Пагадненне аб спыненні агню ў Нагорным Карабаху (2020)|пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў у Нагорным Карабаху]]. * [[12 лістапада]]: У [[Мінск]]у памёр збіты, верагодна супрацоўнікамі беларускіх дзяржаўных структур, [[Раман Бандарэнка]] з [[Плошча Перамен|плошчы Перамен]]. * [[14 лістапада]]: Паведамлена аб выяўленні на тэрыторыі [[Сакара|Сакары]] ў [[Егіпет|Егіпце]] шматлікіх старажытных саркафагаў з [[мумія]]мі і пазалочаных статуй. * [[15 лістапада]]: Адбыўся другі тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Малдове]]. Перамогу атрымала [[Мая Санду]] з 57 % галасоў. * [[18 лістапада]]: [[Pfizer]] і [[BioNTech]] завяршаюць выпрабаванні сваёй вакцыны ад COVID-19 агульнай эфектыўнасцю 95 % без пабочных эфектаў. * [[22 лістапада]]: [[Біскупы пінскія|Біскуп Пінскі]] [[Антоній Дзям’янка]] асвяціў адбудаваны [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Воўчын)|касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ў [[Воўчын]]е. * [[23 лістапада]]: Вакцына AZD1222 кампаніі [[AstraZeneca]], распрацаваная ў супрацоўніцтве з [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэтам]], даказала сваю эфектыўнасць у абароне ад COVID-19 на 70 %. * [[24 лістапада]]: ** Шэсць краін далучыліся да другога пакету санкцый [[Еўрасаюз]]а супраць беларускіх чыноўнікаў, сярод якіх [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]]. ** [[Кітай]] запусціў на месяц зонд «[[Чан’э-5]]». * [[25 лістапада]]: Пасля трох месяцаў улады разблакавалі сайт «[[Наша Ніва (1991)|Нашай нівы]]», першы з сотні забароненых рэсурсаў. * [[27 лістапада]]: Паблізу [[Тэгеран]]а забіты вядучы іранскі навуковец-ядзершчык [[Махсен Фахрызадэ]]. * [[29 лістапада]]: [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне — 2020|Дзіцячае Еўрабачанне — 2020]] у [[Польшча|Польшчы]]. === Снежань === [[Файл:Inauguration of President Maia Sandu, Moldova, December 24, 2020 (00h06m30s) - honoring national anthem.jpg|thumb|Інаўгурацыя Прэзідэнта Малдовы [[Мая Санду|Маі Санду]].]] * [[1 снежня]]: У [[Швейцарыя|Швейцарыі]] легалізаваныя [[аднаполы шлюб|аднаполыя шлюбы]], тым самым стаўшы 30 краінай у свеце, дзе яны складаюцца. * [[2 снежня]]: Вялікабрытанія сцвярджае вакцыну [[Pfizer]] [[BNT162b2]], стаўшы першай краінай у свеце, якая зрабіла гэта. * [[7 снежня]]: [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] часова забараніў для ўсіх членаў выканаўчага камітэта [[НАК Беларусі]] на чале з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] удзел у сваіх мерапрыемствах. * [[10 снежня]]: ** Абраны [[прэзідэнт ЗША]] [[Джозеф Байдэн]] і яго напарніца па перадвыбарнай гонцы [[Камала Харыс]] названы ўладальнікамі звання «Чалавек года» па версіі часопіса «[[Time]]». ** Лаўрэаткай прэміі «Людзі Свабоды — 2020» стала [[Ніна Багінская]]. ** [[10 снежня]]-[[22 снежня]]: Чэмпіянат свету па спартыўнай барацьбе ў [[Сербія|Сербіі]]. * [[12 снежня]]: Аабылася [[Еўрапейская кінапрэмія 2020|33-я цырымонія]] прысуджэння [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]]. [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшым еўрапейскім фільмам]] прызнана карціна [[Томас Вінтэрберг|Томаса Вінтэрберга]] «[[Запой (фільм)|Запой]]». * [[14 снежня]]: [[Сонечнае зацьменне 14 снежня 2020 года|Поўнае сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Чылі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. * [[16 снежня]]: Курс [[Bitcoin]] упершыню перавысіў 20&nbsp;000 [[долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. * [[17 снежня]]: Найлепшым футбалістам года па версіі [[ФІФА]] названы [[Роберт Левандоўскі]]. * [[21 снежня]]: [[Вялікае злучэнне|Злучэнне]] на небе [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[22 снежня]]: Форвард «[[ФК Барселона|Барселоны]]» [[Ліянель Месі]] стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі [[футбол]]а па галах за адзін клуб. * [[24 снежня]]: [[Мая Санду]] заступіла на пасаду [[Прэзідэнт Малдовы|Прэзідэнта Малдовы]]. * [[24 снежня]]: Мітрапаліт [[Тадэвуш Кандрусевіч]] пасля трох месяцаў выгнання вяртаецца ў Беларусь. * [[29 снежня]]: [[Землятрасенне ў Пятрыне|землятрасенне]] ў [[Пятрыне]] ([[Харватыя]]). * [[30 снежня]]: У аэрапорце [[Адэн]]а тэрарысты [[Тэракт у Адэне (2020)|ажыццявілі няўдалую атаку]] на членаў кабінета міністраў [[Емен]]а. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2020 годзе}} == Памерлі == {{Main|Спіс памерлых у 2020 годзе}} * [[3 студзеня]]: [[Касем Сулеймані]], камандуючы атрадам «[[Кодс]]» [[іран]]скага [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]]. * [[10 студзеня]]: [[Кабус бен Саід]], султан [[Аман]]а. * [[25 лютага]]: [[Хосні Мубарак]], егіпецкі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Егіпта (1981—2011). * [[31 сакавіка]]: [[Віктар Мікалаевіч Дашкевіч]], беларускі акцёр. * [[10 жніўня]]: [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі]], удзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]]. * [[15 кастрычніка]]: [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерый Іваноў]], беларускі кампазітар, педагог, народны артыст Рэспублікі Беларусь * [[20 лістапада]]: [[Алег Залётнеў]], беларускі кампазітар. * [[20 лістапада]]: [[Віктар Сцяфанавіч Цітоў]], беларускі этнограф. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2020| ]] opelkp6ej5lfdofbkrnl4f2tn67lo9b 5159810 5159808 2026-06-30T20:45:29Z JerzyKundrat 174 /* Верасень */ 5159810 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2020''' — [[высакосны год]], пачаўся ў [[Серада|сераду]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Opening Ceremony YOG 2020 (Martin Rulsch) 23.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020|III Зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў]].]] * [[3 студзеня]]: Нанесены [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|авіяўдар ВПС ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада]]. * [[5 студзеня]]: [[Луіс Пара]] заняў пасаду спікера парламента [[Венесуэла|Венесуэлы]]. * [[7 студзеня]]: [[Себасцьян Курц]] паўторна заняў пасаду Федэральнага канцлера [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[8 студзеня]]: ** У рамках [[Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»|аперацыі «Пакутнік Сулеймані»]] [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] [[Іран]]а здзейсніў ракетныя атакі амерыканскіх баз на тэрыторыі [[Ірак]]а. У [[Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам|катастрофе Boeing 737]] пад [[Тэгеран]]ам загінулі 176 чалавек. ** У [[Пекін]]е адкрыты помнік [[Янка Купала|Янку Купалу]] працы скульптара [[У Вэйшань|У Вэйшаня]]. * [[9 студзеня]]: У [[Лазана|Лазане]] адбылася цырымонія адкрыцця [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020|III Зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў]]<ref>[https://www.olympic.org/news/lausanne-2020-kicks-off-with-unforgettable-opening-ceremony Lausanne 2020 kicks off with unforgettable Opening Ceremony!]</ref>. * [[11 студзеня]]: У сувязі са смерцю султана [[Кабус бен Саід|Кабуса]] новым манархам [[Аман]]а абвешчаны яго стрыечны брат [[Хайтэм бен Тарык Аль Саід]]. * [[15 студзеня]]: [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урад Расіі]] на чале з [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыем Мядзведзевым]] падаў у адстаўку. * [[19 студзеня]]: [[Саміт па Лівіі ў Берліне|Міжнародная канферэнцыя]] для мірнага ўрэгулявання [[Лівійскі крызіс|лівійскага канфлікту]] склікана ў [[Берлін]]е. * [[20 студзеня]]: Прызначаныя новыя [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|міністр абароны]], [[Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч|начальнік Генштаба]] і [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|дзяржсакратар Савета бяспекі]] Беларусі. * [[22 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Грэцыя|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына [[Катэрына Сакеларапулу]]. * [[28 студзеня]]: Апублікаваны [[План ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні]]. * [[31 студзеня]]: [[Вялікабрытанія]] афіцыйна і канчаткова [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|выйшла з Еўрапейскага Саюза]]. === Люты === [[Файл:PC2193crash.jpg|thumb|Катастрофа Boeing 737 у Стамбуле.]] * [[2 лютага]]: Серб [[Новак Джокавіч]] у восьмы раз выйграў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]]. * [[5 лютага]]: Здарылася [[катастрофа Boeing 737 у Стамбуле]]. * [[6 лютага]]: Завяршыўся [[Імпічмент Дональда Трампа|працэс імпічмэнту]] [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]: ён быў апраўданы па ўсіх абвінавачваннях падчас галасавання ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]]. * [[8 лютага]]: ** Падчас [[Стральба ў Накханратчасіме|стральбы ў Накханратчасіме]] ([[Тайланд]]) загінулі 26 чалавек. ** Партыя [[Шын Фейн]] перамагла на парламенцкіх выбарах у [[Ірландыя|Ірландыі]]. * [[9 лютага]]: у [[Лос-Анджэлес]]е ўручылі кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]». Упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  * [[18 лютага]]: Пераможцам прэзідэнцкіх выбараў, якія адбыліся ў [[Афганістан]]е ў канцы верасня 2019 года, афіцыйна аб’яўлены [[Ашраф Гані]]. * [[19 лютага]]: У нямецкім горадзе [[Ганау]] ў двух кальянных кафэ [[Масавае забойства ў Ганау (2020)|былі расстраляныя]] 9 чалавек. * [[22 лютага]]: «[[Мова Фэст]]» у [[Мінск]]у прымеркаваны да [[міжнародны дзень роднай мовы|Міжнароднага дня роднай мовы]]. * [[23 лютага]]: На чэмпіянаце свету па [[біятлон]]е ў [[Антхольц]]ы ([[Італія]]) нарвежка [[Мартэ Олсбю-Ройселан]] стала 5-разовай чэмпіёнкай. * [[25 лютага]]: [[Смітсанаўскі інстытут]] ([[ЗША]]) перадаў звыш двух мільёнаў выяў прадметаў з музейных калекцый у [[грамадскі набытак]]. * [[29 лютага]]: ** ЗША і афганскі рух «[[Талібан]]» у [[Доха|Досе]] ([[Катар]]) падпісалі мірнае пагадненне, якое прадугледжвала вывад замежных войскаў з [[Афганістан]]а і заключэнне перамір’я. ** [[Грамадскі транспарт]] у [[Люксембург]]у стаў бясплатным. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Турцыя]] афіцыйна абвясціла пра пачатак [[Аперацыя «Вясновы шчыт»|аперацыі «Вясновы шчыт»]] на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]]. * [[4 красавіка]]: [[Вярхоўная Рада Украіны]] адправіла ў адстаўку прэм’ер-міністра [[Аляксей Валер’евіч Ганчарук|Аляксея Ганчарука]] і яго ўрад. * [[9 сакавіка]]: У [[Нідэрланды|Нідэрландах]] пачаўся суд па справе аб [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|катастрофе Boeing-777]] Малайзійскіх авіяліній у 2014 годзе. * [[11 сакавіка]]: Амерыканскага кінапрадзюсара [[Харві Вайнштэйн]]а прысудзілі да 23 гадоў турмы па абвінавачванні ў сексуальным гвалце. * [[13 сакавіка]]: Завяршыўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі, арганізатарамі якога выступілі [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі фонд культуры]]. * [[24 сакавіка]]: [[Летнія Алімпійскія гульні 2020]] у [[Токіа]] былі перанесены на [[2021]] год. * [[25 сакавіка]]: Беларускі пісьменнік з [[Польшча|Польшчы]] [[Міхал Андрасюк]] абвешчаны лаўрэатам літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]». * [[27 сакавіка]]: [[Паўночная Македонія]] ўступіла ў [[НАТА]]. === Красавік === * [[4 красавіка]]: У [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|Чарнобыльскай зоне адчужэння]] пачаліся [[Лясныя пажары ў Чарнобыльскай зоне адчужэння (2020)|буйныя лясныя пажары]]. * [[7 красавіка]]: Ад палу сухой травы згарэла большая частка вёскі [[Нарчы]] ([[Шчучынскі раён]]). * [[18 красавіка]]: У [[Новая Шатландыя|Новай Шатландыі]] пачаўся [[Забойства ў Новай Шатландыі|шэраг забойстваў і нападаў]], падчас якіх загінулі па меншай меры 23 чалавекі. * [[24 красавіка]]: Вярхоўны суд [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] прыняў рашэнне адмяніць пакаранне [[бізун]]амі, якое прадугледжвала заканадаўства. * [[26 красавіка]]: Затушаны лясныя пажары ў [[Бебжанскі нацыянальны парк|Бебжанскім нацыянальным парку]] ([[Польшча]]), што трывалі амаль тыдзень. * [[27 красавіка]]: На фоне двоеўладдзя і [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (з 2014)|грамадзянскай вайны]] фельдмаршал [[Халіфа Хафтар]] абвясціў аб пераходзе ўлады ў [[Лівія|Лівіі]] ад [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў]] да [[Узброеныя сілы Лівіі|арміі]]. * [[29 красавіка]]: Набліжэнне [[астэроід]]а [[(52768) 1998 OR2]] да [[Зямля (планета)|Зямлі]]. === Май === [[Файл:Protest_against_police_violence_-_Justice_for_George_Floyd,_May_26,_2020_11.jpg|thumb|Акцыя пратэсту ў Мінеапалісе, ЗША, 26 мая.]] * [[2 мая]]: Указам Прэзідэнта [[Казахстан]]а [[Касым-Жамарт Такаеў|Касым-Жамарта Такаева]] спынены паўнамоцтвы спікера Сената [[Дарыга Нурсултанаўна Назарбаева|Дарыгі Назарбаевай]]. * [[3 мая]]: Супрацоўнікі [[ЗША|амерыканскай]] прыватнай ваеннай кампаніі ажыцявілі [[Уварванне ў Венесуэлу|няўдалую спробу захопа ўлады]] ў [[Венесуэла|Венесуэле]]. * [[5 мая]]: Сутычка на мяжы справакавала [[Інда-кітайскі памежны канфлікт (2020)|інда-кітайскі памежны канфлікт]]. * [[7 мая]]: Былы прэзідэнт [[Грузія|Грузіі]] [[Міхаіл Саакашвілі]] стаў кіраўніком Выканаўчага камітэта рэформ ва [[Украіна|Украіне]]. * [[15 мая]]: [[Славенія]] стала першай краінай у [[Еўропа|Еўропе]], якая аб’явіла аб афіцыйным спыненні [[Пандэмія COVID-19|эпідэміі COVID-19]] на сваёй тэрыторыі. * [[16 мая]]: У [[Францыя|Францыі]] арыштаваны [[Фелісьен Кабуга]], адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]]. * [[22 мая]]: 97 чалавек загінулі ў [[Катастрофа Airbus A320 пад Карачы|авіяцыйнай катастрофе]] самалёта Airbus A320 пад [[Карачы]] ([[Пакістан]]). * [[24 мая]]: Фінальны матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020]] адбыўся ў [[Мінск]]у на [[Дынама (стадыён, Мінск)|стадыёне «Дынама»]]. [[ФК БАТЭ]] атрымаў перамогу над [[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]. * [[25 мая]]: [[Смерць Джорджа Флойда|Забойства паліцэйскім афраамерыканца]] ў штаце [[Мінесота]] справакавала [[Пратэсты ў ЗША (2020)|масавыя пагромы і беспарадкі]]. * [[29 мая]]: [[Уцечка дызельнага паліва ў Нарыльску]] прывяла да забруджвання наваколля. * [[30 мая]]: Кампанія [[SpaceX]] у супрацоўніцтве з [[NASA]] адправіла на [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнародную касмічную станцыю]] двух амерыканскіх астранаўтаў. === Чэрвень === [[Файл:Solar_eclipse_of_21_June_2020_in_Taiwan_(cropped).jpg|thumb|Кольцападобнае зацьменне на [[Тайвань|Тайвані]] 21 чэрвеня 2020 года]] * [[4 чэрвеня]]: [[Прэм’ер-міністр Беларусі|Прэм’ер-міністрам Беларусі]] прызначаны [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]], напярэдадні ўрад на чале з [[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргеем Румасам]] адпраўлены ў адстаўку. * [[8 чэрвеня]]: [[Пратэсты ў ЗША (2020)|пратэстоўцы]] амерыканскага [[Сіэтл]]а захапілі частку горада і абвясцілі аб стварэнні [[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка|аўтаномнай зоны]]. * [[12 чэрвеня]]: У [[Атланта|Атланце]] ([[ЗША]]) пры аказанні супраціву паліцыі [[Забойства Рэйшарда Брукса|забіты Рэйшард Брукс]]. * [[15 чэрвеня]]: Праўленнем [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] без ведама акцыянераў прызначана новае кіраўніцтва «[[Белгазпрамбанк]]а» на чале з [[Надзея Андрэеўна Ермакова|Надзеяй Ермаковай]]. * [[20 чэрвеня]]: У в. [[Боркі (Кіраўскі раён)]] адкрыты [[Мемарыяльны комплекс памяці спаленых вёсак (Боркі)|мемарыяльны комплекс]] памяці спаленых вёсак [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. * [[21 чэрвеня]]: Кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 21 чэрвеня 2020 года|сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]. * [[23 чэрвеня]]: Былога прэзідэнта [[Кыргызстан]]а [[Алмазбек Атамбаеў|Алмазбека Атамбаева]] прысудзілі да 11 гадоў і 2 месяцаў пазбаўлення волі за [[Карупцыя|карупцыю]]. * [[24 чэрвеня]]: Здарыўся [[Крызіс у сістэме водазабеспячэння Мінска (2020)|крызіс у сістэме водазабеспячэння]] [[Мінск]]а. * [[25 чэрвеня]]: пачалося [[Агульнарасійскае галасаванне па папраўкам да Канстытуцыі Расіі]]. * [[30 чэрвеня]]: Пад [[Ржэў|Ржэвам]] урачыста адкрыты [[Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату|мемарыял Савецкаму салдату]]. === Ліпень === [[Файл:2020-07-13_02-3x-xx-smx_30x30s_300mm_f4_2048px.jpg|міні|Камета C/2020 F3 (NEOWISE) бачная 13 ліпеня 2020]] [[Файл:Rally in support of Tsikhanouskaya in Minsk (30 July 2020) - 41.jpg|міні|Мітынг у падтрымку [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]], кандыдата на [[Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)|прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі]], [[Мінск]], 30 ліпеня]] * [[3 ліпеня]]: ** Камета [[C/2020 F3 (NEOWISE)]] прайшла свой [[перыгелій]], яна была адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле ў Паўночным паўшар’і Зямлі ў ліпені 2020 года. ** [[Жан Кастэкс]] прызначаны новым прэм’ер-міністрам [[Францыя|Францыі]]. * [[12 ліпеня]]: ** Другі тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] у [[Польшча|Польшчы]]: дзеючы лідар дзяржавы [[Анджэй Дуда]] перамог. ** На мяжы [[Арменія|Арменіі]] і [[Азербайджан]]а адбылося [[Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)|ўзброенае сутыкненне]]. * [[15 ліпеня]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|былі ўзламаныя шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. * [[19 ліпеня]]: ** [[ААЭ]] адправілі свой міжпланетны зонд «[[Аль-Амаль]]» да [[Марс]]а. ** У [[Сірыя|Сірыі]] прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Сірыі (2020)|парламенцкія выбары]]. * [[21 ліпеня]]: тэрарыст здзейсніў [[захоп закладнікаў у Луцку]]. * [[23 ліпеня]]: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Цяньвэнь-1]]» запушчана да [[планета Марс|Марса]]. * [[27 ліпеня]]: [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь]] прысудзіў былога кіраўніка Службы бяспекі Прэзідэнта [[Андрэй Аляксандравіч Уцюрын|Андрэя Уцюрына]] да 12 гадоў пазбаўлення волі за [[хабар]]. === Жнівень === [[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 16 August p0029.jpg|thumb|Мітынг ля стэлы «Мінск — горад-герой» 16 жніўня 2020]] * [[2 жніўня]]: ** Будынак [[Дом губернатара (Мінск)|Дома губернатара]] ў [[Мінск]]у адкрыўся пасля рэстаўрацыі. ** [[Махамед Ірфаан Алі]] заступіў на пасаду прэзідэнта [[Гаяна|Гаяны]]. * [[4 жніўня]]: [[Выбухі ў порце Бейрута|Два моцныя выбухі]] адбыліся ў порце [[Бейрут]]а ([[Ліван]]). * [[7 жніўня]]: Крушэнне самалёта [[Boeing 737]]-8NG авіакампаніі [[Air India]] пры пасадцы ў індыйскім горадзе [[Кажыкодэ]]. Загінулі 20 чалавек. * [[8 жніўня]]: Раскалоўся апошні некрануты [[Канада|канадскі]] [[шэльфавы ледавік]] Мілн, страціўшы 43 % свайго аб’ёму (каля 80 км²). * [[9 жніўня]]: У Беларусі адбыліся [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкія выбары]], пасля абвяшчэння перамогі на іх [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] пачынаюцца [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавыя пратэсты]]. * [[16 жніўня]]: ** Самы масавы пратэст у [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] «[[Марш за свабоду]]» на якім было каля 300 000 чалавек. ** [[Роні О’Саліван]] стаў шасціразовым чэмпіёнам свету па [[снукер]]ы. * [[19 жніўня]]: На фоне [[Пратэсты ў Малі (2020)|пратэстаў]] і [[Мяцеж у Малі (2020)|ўзброенага паўстання]] прэзідэнт [[Малі]] [[Ібрагім Бубакар Кейта]] сышоў у адстаўку. * [[20 жніўня]]: [[Аляксей Навальны|Аляксея Навальнага]], расійскага апазіцыйнага лідара, шпіталізавалі з атручваннем у [[Омск]]ую бальніцу. * [[28 жніўня]]: [[Сіндза Абэ]], прэм’ер-міністр Японіі, абвясціў пра адстаўку з прычыны кепскага здароўя. * [[29 жніўня]]: У Мінску адбыўся «Жаночы марш свабоды». * [[31 жніўня]]: ** На пасаду прэм’ер-міністра [[Ліван]]а прызначаны [[Мустафа Адзіб]]. ** У сталіцы [[ААЭ]] [[Абу-Дабі]] адбыўся выбух у кавярні, загінулі 2 чалавекі. ** [[Краіны Балтыі]] ўвялі санкцыі супраць прадстаўнікоў беларускіх уладаў, у тым ліку [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. === Верасень === [[Файл:Suga First Press Conference as PM.jpg|thumb|150px|Прэм’ер-міністр Японіі [[Ёсіхідэ Суга]] дае прэс-канферэнцыю, 16&nbsp;верасня.]] * [[3 верасня]]: У [[Судан]]е адбылася [[Паводкі ў Судане (2020)|найбуйнейшая паводка]] ў гісторыі краіны. * [[4 верасня]]: ** [[Святлана Ціханоўская]] выступіла перад [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]]. ** [[Прэзідэнт Сербіі]] [[Аляксандр Вучыч]] наведаў [[ЗША]], дзе пры пасярэдніцтве [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] заключыў пагадненне аб эканамічным супрацоўніцтве з [[Рэспубліка Косава|Рэспублікай Косава]]. * [[6 верасня]]: «[[Цмокі-Мінск]]» сталі чэмпіёнамі Беларусі па [[баскетбол]]е ў дванаццаты раз. * [[7 верасня]]: Зняволена член [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] [[Марыя Калеснікава]], наступнай раніцай яе няўдала спрабавалі вывезці з Беларусі. * [[13 верасня]]: [[Адзіны дзень галасавання 13 верасня 2020 года (Расія)|Адзіны дзень галасавання]] ў Расіі. * [[15 верасня]]: ** Былі заключаны [[Ізраільска-эмірацкі мірны дагавор|ізраільска-эмірацкі]] і [[Бахрэйнска-ізраільскі мірны дагавор|бахрэйнска-ізраільскі]] мірныя дагаворы. ** Адбываюцца пажары у [[ЗША]]. * [[16 верасня]]: У сувязі з адстаўкай [[Сіндза Абэ]] пост [[Прэм’ер-міністр Японіі|прэм’ер-міністра Японіі]] заняў [[Ёсіхідэ Суга]]. * [[21 верасня]]: Прызначаны новыя рэктары [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Беларусі]], [[Сяргей Пятровіч Рубніковіч|БДМУ]], [[Ігар Алегавіч Стома|ГДМУ]], [[Алена Мікалаеўна Краткова|ГрДМУ]]. * [[23 верасня]]: [[Інаўгурацыя Аляксандра Лукашэнкі (2020)|Інаўгурацыя]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адзначыла пачатак яго новага тэрміну на пасадзе кіраўніка краіны. * [[25 верасня]]: [[Авіакатастрофа Ан-26 пад Чугуівам|Крушэнне]] самалёта [[Ан-26]] [[ВПС Украіны]] пад горадам [[Чугуіў|Чугуівам]], загінула 26 чалавек. * [[26 верасня]]: Прэм’ер-міністр [[Ліван]]а [[Мустафа Адзіб]] сышоў у адстаўку. * [[27 верасня]]: Пачаліся [[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|ўзброеныя сутыкненні]] ў [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорным Карабаху]]. * [[30 верасня]]: ** Ва Украіне была забітая Санвер Нікаэло, супрацоўніца пасольства ЗША ў Кіеве. ** Паміж [[Дональд Трамп|Трампам]] і [[Джозеф Рабінет Байдэн|Байдэнам]] прайшлі перадвыбарчыя дэбаты. === Кастрычнік === [[Файл:02020 0691 Protest against abortion restriction in Kraków, October 2020.jpg|thumb|Пратэст супраць забароны абортаў у Польшчы, [[Кракаў]], 25&nbsp;кастрычніка.]] * [[1 кастрычніка]]: ** Самы папулярны беларускі партал навінаў [[TUT.BY]] быў пазбаўлены акрэдытацыі. ** [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] пачынае судовы працэс супраць Вялікабрытаніі, абвінавачваючы яе ў парушэнні міжнароднага права шляхам адмены раздзелаў пагаднення аб выхадзе з [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|Brexit]]. * [[2 кастрычніка]]: У [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]] журналістка [[Ірына Вячаславаўна Славіна|Ірына Славіна]] падпаліла сябе каля будынка МУС РФ. * [[3 кастрычніка]]: У [[Германія|Германіі]] 30-годдзе [[Аб’яднанне Германіі (1990)|ўз’яднання]]. * [[4 кастрычніка]]: ** [[Рэферэндум аб незалежнасці Новай Каледоніі (2020)|Рэферэндум аб незалежнасці Новай Каледоніі]]. ** У Кыргызстане прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Кыргызстане (2020)|парламенцкія выбары]]. * [[6 кастрычніка]]: У [[Кыргызстан]]е ЦВК адмяніў вынікі парламенцкіх выбараў пасля масавых пратэстаў. * [[10 кастрычніка]]: [[Арменія]] і [[Азербайджан]] ўзгаднілі спыненне [[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|канфлікту]] ў [[Нагорны Карабах|Нагорным Карабаху]]. * [[11 кастрычніка]]: ** Іспанец [[Рафаэль Надаль]] выйграў 13-ы тытул [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Францыі]] па [[тэніс]]е. ** Прэзідэнт [[Таджыкістан]]а [[Эмамалі Рахмон]], які кіруе краінай з 1992 года, пераабраны на пяты тэрмін. ** «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс]]» сталі чэмпіёнамі [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] [[НБА ў сезоне 2019-20|ў сезоне 2019—2020]]. У фінале яны перамаглі «[[Маямі Хіт]]». * [[13 кастрычніка]]: У ходзе прэзентацыі кампанія [[Apple]] прадставіла смартфоны серыі [[iPhone|iPhone 12]] * [[15 кастрычніка]]: ** Прэзідэнт [[Кыргызстан]]а [[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Сааранбай Жээнбекаў]] абвясціў аб адстаўцы. ** Галоўны прыз [[Прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца]] атрымаў [[Сяргей Дубавец]] за кнігу «Тантамарэскі». * [[18 кастрычніка]]: ** На прэзідэнцкіх выбарах у [[Балівія|Балівіі]] перамагае [[Луіс Арсе]], які атрымаў 52,4 % галасоў. ** Скончаны тэрмін дзеяння зброевае эмбарга [[ААН]] на пастаўку ўзбраенняў [[Іран]]у<ref>[https://ria.ru/20201017/iran-1580316965.html МИД Ирана сообщил о снятии оружейного эмбарго со страны]</ref>. * [[20 кастрычніка]]: Суд Цэнтральнага раёна [[Мінск]]а прызнаў інфармацыйны канал NEXTA-Live і лагатып [[NEXTA]] экстрэмісцкімі матэрыяламі. * [[21 кастрычніка]]: [[Папства|Папа Рымскі]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] стаў першым пантыфікам, які падтрымаў [[ЛГБТ|аднаполыя саюзы]]. Гэтую заяву ён зрабіў газеце Il Corriere della Sera. * [[22 кастрычніка]]: ** [[Прэмія імя Сахарава|Прэмію імя Сахарава]] за 2020 год атрымала [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]]. ** Канстытуцыйны суд [[Польшча|Польшчы]] ўвёў [[Правы чалавека|забарону]] на [[аборт]]ы. Забаронена перарываць [[Цяжарнасць чалавека|цяжарнасць]] нават па медыцынскіх паказчыках. Пачаліся [[Пратэсты ў Польшчы (2020)|пратэсты]]. * [[25 кастрычніка]]: [[Мясцовыя выбары ва Украіне (2020)|Мясцовыя выбары]] ва [[Украіна|Украіне]]. * [[23 кастрычніка]]: ** Бакі [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|лівійскага канфлікту]] дасягнулі мірнага ўрэгулявання. ** Прэм’ера амерыканскага тэлесерыяла «[[Ход каралевы (міні-серыял)|Ход каралевы]]» пра шлях дзяўчынкі-сіраты да шахматнай славы. * [[26 кастрычніка]]: З-за заканчэння тэрміну выканання «[[Пратэсты ў Беларусі (2020)|Народнага ўльтыматуму]]» ў розных частках Беларусі пачаліся [[страйк]]і на [[прадпрыемства]]х і [[Універсітэт|ўніверсітэтах]]. * [[27 кастрычніка]]: Нанесены [[Ракетныя ўдары па Бардзе (2020)|ракетны ўдар]] па [[Барда (Азербайджан)|Бардзе]] ([[Азербайджан]]). * [[29 кастрычніка]]: У [[Ніца|Ніцы]] здзейснены [[Тэракт у Ніцы (2020)|тэракт]] у рымска-каталіцкім саборы Нотр-Дам-дэ-Ніца. * [[30 кастрычніка]]: На захадзе [[Турцыя|Турцыі]] адбылася землетрасенне магнітудай ад 6,6 да 6,9 балаў. Эпіцэнтр знаходзіўся ў [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]] за 17 км ад раёна Сэферіхісар у [[Ізмір]]ы. * [[31 кастрычніка]]: [[Прэзідэнцкія выбары ў Кот-д’Івуары (2020)|Прэзідэнцкія выбары ў Кот-д’Івуары]], на якіх дзеючых кіраўнік дзяржавы [[Аласан Уатара]] набраў 100 % галасоў. [[BBC News Africa]] паведамляе што, на выбарчых участках знаходзіліся ваенныя якія ўжывалі стрэльбы для ціску на людзей. === Лістапад === [[Файл:Царква Уваскрасення Хрыстова. Развітанне з Раманам Бандарэнкам.jpg|міні|[[Царква Уваскрасення Хрыстова (Мінск)]]. Развітанне з [[Раман Бандарэнка|Раманам Бандарэнкам]], 20 лістапада.]] * [[1 лістапада]]: Першы тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] у [[Малдова|Малдове]]. * [[2 лістапада]]: Падчас [[Напад на сінагогу ў Вене|тэракта ў сінагозе]] ў [[Вена|Вене]] ([[Аўстрыя]]) гінуць 6 чалавек. * [[3 лістапада]]: ** [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|Прэзідэнцкія выбары ў ЗША]], прамогу атрымаў [[Джо Байдэн]]. ** Першы энергаблок [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]] уключаны ў энергасістэму краіны. ** Прах [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]] перапахавалі на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] [[Мінск]]а. * [[5 лістапада]]: ** [[Міністэрства культуры Беларусі]] адмяніла [[27-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»]]. ** Прэзідэнт [[Рэспубліка Косава|Косава]] [[Хашым Тачы]] сышоў у адстаўку на фоне абвінавачанняў у ваенных злачынствах. Яго затрымалі ў [[Гаага|Гаазе]]. ** Пачынаецца [[Тыграйскі канфлікт]] у [[Эфіопія|Эфіопіі]]. * [[6 лістапада]]: У Мінску ўрачыста адкрыліся першыя 4 станцыі [[Зеленалужская лінія|трэцяй лініі]] [[Мінскі метрапалітэн|метро]]. * [[8 лістапада]]: Скончаны падлік галасоў на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|выбарах у ЗША]]. Прэзідэнтам стаў [[Джо Байдэн]] ад [[Дэмакратычная партыя ЗША|партыі дэмакратаў]]<ref>{{Cite web|title=Biden defeats Trump in an election he made about character of the nation and the President|url=https://www.cnn.com/2020/11/07/politics/joe-biden-wins-us-presidential-election/index.html/website=CNN/accessdate=2020-11-08/first=Stephen Collinson and Maeve Reston|last=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|title=US election results: Biden has won election. What happens now?|url=https://www.bbc.com/news/election-us-2020-54845063|work=BBC News|date=2020-11-07|accessdate=2020-11-08|language=en-gb}}</ref>. * [[10 лістапада]]: [[Арменія]] і [[Азербайджан]], пры пасрэдніцтве [[Расія|Расіі]], падпісалі [[Пагадненне аб спыненні агню ў Нагорным Карабаху (2020)|пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў у Нагорным Карабаху]]. * [[12 лістапада]]: У [[Мінск]]у памёр збіты, верагодна супрацоўнікамі беларускіх дзяржаўных структур, [[Раман Бандарэнка]] з [[Плошча Перамен|плошчы Перамен]]. * [[14 лістапада]]: Паведамлена аб выяўленні на тэрыторыі [[Сакара|Сакары]] ў [[Егіпет|Егіпце]] шматлікіх старажытных саркафагаў з [[мумія]]мі і пазалочаных статуй. * [[15 лістапада]]: Адбыўся другі тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Малдове]]. Перамогу атрымала [[Мая Санду]] з 57 % галасоў. * [[18 лістапада]]: [[Pfizer]] і [[BioNTech]] завяршаюць выпрабаванні сваёй вакцыны ад COVID-19 агульнай эфектыўнасцю 95 % без пабочных эфектаў. * [[22 лістапада]]: [[Біскупы пінскія|Біскуп Пінскі]] [[Антоній Дзям’янка]] асвяціў адбудаваны [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Воўчын)|касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ў [[Воўчын]]е. * [[23 лістапада]]: Вакцына AZD1222 кампаніі [[AstraZeneca]], распрацаваная ў супрацоўніцтве з [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэтам]], даказала сваю эфектыўнасць у абароне ад COVID-19 на 70 %. * [[24 лістапада]]: ** Шэсць краін далучыліся да другога пакету санкцый [[Еўрасаюз]]а супраць беларускіх чыноўнікаў, сярод якіх [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]]. ** [[Кітай]] запусціў на месяц зонд «[[Чан’э-5]]». * [[25 лістапада]]: Пасля трох месяцаў улады разблакавалі сайт «[[Наша Ніва (1991)|Нашай нівы]]», першы з сотні забароненых рэсурсаў. * [[27 лістапада]]: Паблізу [[Тэгеран]]а забіты вядучы іранскі навуковец-ядзершчык [[Махсен Фахрызадэ]]. * [[29 лістапада]]: [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне — 2020|Дзіцячае Еўрабачанне — 2020]] у [[Польшча|Польшчы]]. === Снежань === [[Файл:Inauguration of President Maia Sandu, Moldova, December 24, 2020 (00h06m30s) - honoring national anthem.jpg|thumb|Інаўгурацыя Прэзідэнта Малдовы [[Мая Санду|Маі Санду]].]] * [[1 снежня]]: У [[Швейцарыя|Швейцарыі]] легалізаваныя [[аднаполы шлюб|аднаполыя шлюбы]], тым самым стаўшы 30 краінай у свеце, дзе яны складаюцца. * [[2 снежня]]: Вялікабрытанія сцвярджае вакцыну [[Pfizer]] [[BNT162b2]], стаўшы першай краінай у свеце, якая зрабіла гэта. * [[7 снежня]]: [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] часова забараніў для ўсіх членаў выканаўчага камітэта [[НАК Беларусі]] на чале з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] удзел у сваіх мерапрыемствах. * [[10 снежня]]: ** Абраны [[прэзідэнт ЗША]] [[Джозеф Байдэн]] і яго напарніца па перадвыбарнай гонцы [[Камала Харыс]] названы ўладальнікамі звання «Чалавек года» па версіі часопіса «[[Time]]». ** Лаўрэаткай прэміі «Людзі Свабоды — 2020» стала [[Ніна Багінская]]. ** [[10 снежня]]-[[22 снежня]]: Чэмпіянат свету па спартыўнай барацьбе ў [[Сербія|Сербіі]]. * [[12 снежня]]: Аабылася [[Еўрапейская кінапрэмія 2020|33-я цырымонія]] прысуджэння [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]]. [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшым еўрапейскім фільмам]] прызнана карціна [[Томас Вінтэрберг|Томаса Вінтэрберга]] «[[Запой (фільм)|Запой]]». * [[14 снежня]]: [[Сонечнае зацьменне 14 снежня 2020 года|Поўнае сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Чылі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. * [[16 снежня]]: Курс [[Bitcoin]] упершыню перавысіў 20&nbsp;000 [[долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. * [[17 снежня]]: Найлепшым футбалістам года па версіі [[ФІФА]] названы [[Роберт Левандоўскі]]. * [[21 снежня]]: [[Вялікае злучэнне|Злучэнне]] на небе [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[22 снежня]]: Форвард «[[ФК Барселона|Барселоны]]» [[Ліянель Месі]] стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі [[футбол]]а па галах за адзін клуб. * [[24 снежня]]: [[Мая Санду]] заступіла на пасаду [[Прэзідэнт Малдовы|Прэзідэнта Малдовы]]. * [[24 снежня]]: Мітрапаліт [[Тадэвуш Кандрусевіч]] пасля трох месяцаў выгнання вяртаецца ў Беларусь. * [[29 снежня]]: [[Землятрасенне ў Пятрыне|землятрасенне]] ў [[Пятрыне]] ([[Харватыя]]). * [[30 снежня]]: У аэрапорце [[Адэн]]а тэрарысты [[Тэракт у Адэне (2020)|ажыццявілі няўдалую атаку]] на членаў кабінета міністраў [[Емен]]а. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2020 годзе}} == Памерлі == {{Main|Спіс памерлых у 2020 годзе}} * [[3 студзеня]]: [[Касем Сулеймані]], камандуючы атрадам «[[Кодс]]» [[іран]]скага [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]]. * [[10 студзеня]]: [[Кабус бен Саід]], султан [[Аман]]а. * [[25 лютага]]: [[Хосні Мубарак]], егіпецкі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Егіпта (1981—2011). * [[31 сакавіка]]: [[Віктар Мікалаевіч Дашкевіч]], беларускі акцёр. * [[10 жніўня]]: [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі]], удзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]]. * [[15 кастрычніка]]: [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерый Іваноў]], беларускі кампазітар, педагог, народны артыст Рэспублікі Беларусь * [[20 лістапада]]: [[Алег Залётнеў]], беларускі кампазітар. * [[20 лістапада]]: [[Віктар Сцяфанавіч Цітоў]], беларускі этнограф. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2020| ]] pazvdpksy5ul8pj5hwc5p6bis6winnn 0 585528 5159944 5131584 2026-07-01T10:55:14Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159944 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Дзмітрый Пятровіч |арыгінал імя = |партрэт = Dzmitry Piatrovich.jpg |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі}}, {{празаік|Беларусі}}, {{кампазітар|Беларусі}} |дата нараджэння = 29.04.1971 |месца нараджэння = [[Заслаўе]], [[Мінская вобласць]], [[БССР]] |грамадзянства = {{BLR}} |падданства = |дата смерці = 24.11.2020 |месца смерці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = Dzmitry Piatrovich }} '''Дзмітрый Леанідавіч Пятровіч''' ({{ДН|29|4|1971}}, {{МН|Заслаўе|у Заслаўі|}}, [[БССР]] — {{ДС|24|11|2020}}<ref name = "nashaniva">{{cite web| author =| date =2020| url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=263320 | title = Ад каранавіруса памёр паэт Дзмітрый Пятровіч. У той жа дзень памерла і яго маці | publisher = nashaniva.by| accessdate = 25 лістапада 2020}}</ref>) — беларускі паэт, празаік, публіцыст, перакладчык, кампазітар. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (2010)<ref name="prastora">{{cite web| author =| date =2014| url =http://www.prastora.by/knihi/piatrovic-dzmitryj-adzinoty-pazouklyia-dni | title = Пятровіч Дзмітрый. Адзіноты пажоўклыя дні|publisher = Prastora.by| accessdate =25 студзеня 2019}}</ref><ref name="estu">{{cite web| author = | date = 24 красавіка 2018| url = http://minsk-region.estu.by/main.aspx?guid=37313| title = Вести из региона: Клецкий район| publisher = Мінскі абласны камітэт Беларускага прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі| accessdate = 25 студзеня 2019| archive-date = 18 лістапада 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20191118162234/http://minsk-region.estu.by/main.aspx?guid=37313| url-status = dead}}</ref>. Магістр філалагічных навук (2011)<ref name="news">{{cite web| author =Роўда Н.| date =6 лістапада 2011| url =http://news.21.by/culture/2013/11/06/842596.html | title =Жыццёвае і фантастычнае ў “Белай Жанчыне” Дзмітрыя Пятровіча |publisher =21.by| accessdate = 25 студзеня 2019}}</ref>. == Біяграфія == === Адукацыя === Пасля 9 класа (СШ № 73 г. Мінска) паступіў у [[Мінскае педагагічнае вучылішча № 2]], якое скончыў у 1991 годзе. Пад канец 4 курса ўдзельнічаў у Рэспубліканскай алімпіядзе па музыцы (у рамках Рэспубліканскага конкурсу педагагічнага майстэрства), дзе заняў 1 месца<ref name="bspu">{{cite web | url =https://faest.bspu.by/fakultet/dostizheniya-vypusknikov-fakulteta-esteticheskogo-obrazovaniya | title =Дзмітрый Леанідавіч Пятровіч | publisher =[[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ ім. М. Танка]] | accessdate =26 студзеня 20189 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20180211152632/http://faest.bspu.by/fakultet/dostizheniya-vypusknikov-fakulteta-esteticheskogo-obrazovaniya | archivedate =11 лютага 2018 | url-status =dead }}</ref>, дзякуючы чаму стаў студэнтам музычна-педагагічнага факультэта [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. Горкага]] аўтаматычна, без экзаменаў. У 1996 г. паспяхова<ref name="bspu" /> скончыў музычна-педагагічны факультэт, а ў 2009-м (паступіў адразу на 2 курс у 2005 г.) — факультэт беларускай філалогіі і культуры [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]]. У 2009—2011 гг. вучыўся ў магістратуры, пасля заканчэння якой абараніў магістарскую дысертацыю па тэме «Аказіянальныя словы ў беларускай паэзіі канца ХХ — пачатку ХХІ стст.» і атрымаў ступень магістра філалагічных навук. === Працоўная дзейнасць === Пасля заканчэння ў 1996 годзе БДПУ імя М.Танка шмат гадоў настаўнічаў. У 2010—2015 гг. — вядучы стылістычны рэдактар газеты «[[Звязда (газета)|Звязда]]»<ref name="prastora" />. З 2015 г. працаваў вядучым рэдактарам у выдавецтве «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]»<ref name="estu" />. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (з 2010 г.) і Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы (з 2018 г.). Член [[Беларускі саюз музычных дзеячаў|Беларускага саюза музычных дзеячаў]] (з 2019 г.). Памёр 24 лістапада 2020 года ад [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=263320 Ад каранавіруса памёр паэт Дзмітрый Пятровіч. У той жа дзень памерла і яго маці]</ref> == Творчасць == Пачаў пісаць вершы і прозу з 1985 г., а музыку (першая песня — «Вишня», на верш М. Ісакоўскага) — на год раней. Нотную грамату вывучыў самастойна. Публікавацца пачаў значна пазней. У 2005 г. газеце «Настаўнік» апублікаваў верш «Гукаў начных слізгаценне…» і эсэ «Горад майго сэрца» ў «Краязнаўчай газеце». Мастацкія творы Д. Пятровіча (вершы, апавяданні, аповесці, эсэ), а таксама публіцыстычныя артыкулы друкаваліся ў штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]», часопісах «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «Белая Вежа», «[[Роднае слова (1988)|Роднае слова]]», «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]», газетах «[[Звязда (газета)|Звязда]]», «Мінская праўда», «Краязнаўчай газеце», калектыўных зборніках, іншых выданнях<ref name="prastora" />. Яго вершы перакладаліся на рускую мову. Апошнім часам актыўна выступае як перакладчык з рускай і нямецкай моў вершаў рускіх і нямецкіх класікаў ([[Генрых Гейнэ|Г. Гейнэ]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|І. Гётэ]], [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Лермантаў]], [[Іван Аляксеевіч Бунін|І. Бунін]], [[Мікалай Аляксеевіч Някрасаў|М. Някрасаў]], [[Фёдар Іванавіч Цютчаў|Ф. Цютчаў]], [[Сяргей Аляксандравіч Ясенін|С. Ясенін]], [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|А. Блок]], [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Г. Ахматава]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|М. Цвятаева]], [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|В. Мандэльштам]], [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|У. Высоцкі]] і інш.), а таксама беларускіх паэтаў (В. Паліканіна, А. Чорная, Т. Лейка, Л. Палеес, А. Левіна, Ю. Сапажкоў і інш.)<ref name="spb">{{cite web| author =| date =5 лютага 2019| url =http://www.oo-spb.by/index.php?id=678 | title =”Пакуль баліць душа паэта…” Творчы вечар паэта, празаіка, перакладчыка і кампазітара Дзмітрыя Пятровіча |publisher =[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|СПБ]]| accessdate = 26 студзеня 2019}}</ref>. Пераклады Д. Пятровіча публікаваліся ў часопісе «Белая Вежа», газетах «Звязда» і «[[Рэспубліка (газета)|Рэспубліка]]», кнізе В. Паліканінай «Под небом нераздельным». Дзмітрый Пятровіч — аўтар больш за 100 песень<ref name="prastora" /> на словы такіх паэтаў, як [[Янка Купала|Я. Купала]], [[Максім Адамавіч Багдановіч|М. Багдановіч]], [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|А. Блок]], [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|У. Караткевіч]], [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Р. Барадулін]], [[Яўгенія Іосіфаўна Янішчыц|Я. Янішчыц]], [[Алесь Пісьмянкоў|А. Пісьмянкоў]], [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Р. Баравікова]], А. Аўруцін, [[Міхаіл Захаравіч Башлакоў|М. Башлакоў]], [[Мікола Шабовіч|М. Шабовіч]], [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Н. Гальпяровіч]], [[Алесь Бадак|А. Бадак]], [[Віктар Анатолевіч Шніп|В. Шніп]], [[Анатоль Мікалаевіч Зэкаў|А. Зэкаў]], Т. Трафімава, [[Мікалай Рыгоравіч Прыгодзіч|З. Прыгодзіч]], С. Валодзька і іншыя (у тым ліку на ўласныя вершы). Яго песні выконвае Нацыянальны акадэмічны народны [[Нацыянальны акадэмічны народны хор Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча|хор імя Г. І. Цітовіча]], А. Сямёнаў, А. Міхальчэнкаў і інш.<ref name="spb" />. Песні Д. Пятровіча часта гучаць на творчых вечарах сучасных паэтаў, на свяце паэзіі ў [[Вязынка (Маладзечанскі раён)|Вязынцы]], на розных фестывалях. == Узнагароды і прэміі == * 2013 — Рэспубліканская літаратурная прэмія «[[Залаты Купідон]]» (2-е месца на конкурсе «Лепшы твор 2012 года») за кнігу прозы «Белая Жанчына» (выд. «Чатыры чвэрці»)<ref name="news" /><ref>{{cite web| author =| date =20 студзеня 2016| url =https://molib.by/%D1%8D%D1%82%D0%BE-%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE-5/ | title =10 беларускіх пісьменнікаў, творы якіх павінен ведаць кожны беларус |publisher =Молодечненская центральная районная библиотека имени Максима Богдановича| accessdate = 25 студзеня 2019}}</ref><ref>{{cite web| author =| date =2014| url =http://www.brl.by/resursy/knigi-laureaty-premiy/respubl-kansk-konkurs-na-lepshy-tvor-goda-/| title =Лепшы твор 2012 года| publisher =Брестская областная библиотека им. М.Горького| accessdate =25 студзеня 2019| archive-date =19 студзеня 2019| archive-url =https://web.archive.org/web/20190119185302/http://www.brl.by/resursy/knigi-laureaty-premiy/respubl-kansk-konkurs-na-lepshy-tvor-goda-| url-status =dead}}</ref>. * 2017 г. — Ганаровая грамата Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь «за значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнага кнігавыдання». * 2019 г. — пераможца Нацыянальнай літаратурнай прэміі за паэтычны зборнік «Святло адвечнай песні»<ref name = "nashaniva"/>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * «Белая квецень кахання» (выд. «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]», 2010 г.) — кніга паэзіі. * «Белая жанчына» (выд. «Чатыры чвэрці», 2012 г.) — аповесці, апавяданні, эсэ(1-е выданне); * «Белая жанчына» (выд. «Чатыры чвэрці», 2013 г.) — аповесці, апавяданні, эсэ (2-е, дапоўненае выданне); * «Адзіноты пажоўклыя дні» (РВУ «[[Выдавецкі дом «Звязда»]]», 2014 г.) — кніга паэзіі. * «Анёлы» (выд. «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 2015 г.) — аповесці, апавяданні, эсэ. У 2016 года кніга была вылучана на прэмію [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Гедройца]]<ref>{{cite web| date =2016| url =http://gedroyc.by/piatrovich2016.html| title =Дзмітрый Пятровіч “Анёлы”| accessdate =25 студзеня 2019| archiveurl =https://web.archive.org/web/20190214041914/http://gedroyc.by/piatrovich2016.html| archivedate =14 лютага 2019| url-status =dead}}</ref> * «Святло адвечнай песні» (выд. «Колорград», 2018 г.) — кніга паэзіі<ref>{{cite web| author =Будовіч Я.| date =16 снежня 2018| url =http://zviazda.by/be/news/20181216/1544990915-vosen-yak-prystanak-dushy| title =Восень як прыстанак душы| publisher =[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]| accessdate =2018-12-29| lang =| archive-date =17 снежня 2018| archive-url =https://web.archive.org/web/20181217143433/http://zviazda.by/be/news/20181216/1544990915-vosen-yak-prystanak-dushy| url-status =dead}}</ref>. У 2019 г. кніга была вылучана на Нацыянальную літаратурную прэмію. * «Дзіцячы атлас Беларусі. Легенды і паданні» (выд. «Мастацкая літаратура», 2018 г.) — навукова-папулярнае выданне для школьнікаў малодшых класаў<ref>{{cite web| author =[[Людміла Рублеўская|Рублеўская Л.]]| date =25 студзеня 2019| url =https://www.sb.by/articles/legendy-knizhnay-zimy.html | title =Дзiцячы атлас Беларусi. Легенды i паданнi |publisher =[[СБ. Беларусь сегодня]]| accessdate = 26 студзеня 2019}}</ref>. === Артыкулы === * ''Пятровіч, Д. Л.'' «Аказіянальныя прыметнікі ў паэзіі Міколы Шабовіча» // Сёмыя Танкаўскія чытанні. Да 95-годдзя БДПУ імя М.Танка. — Мінск : БДПУ, 2010. — С. 217—218. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Алейчанка, Ю. А.'' Шчаслівай сустрэчы / Ю. А. Алейчанка // Полымя. — 2015. — № 9. — С.186. * ''Нераток, Ю. Ю.'' Спектр белага колеру: Пра кнігу «Белая Жанчына» Д.Пятровіча / Ю. Ю. Нераток // Роднае слова. — 2013. — № 2. — С.29. * ''Сенатарава, Н. І.'' Пакуль баліць душа паэта / Н. І. Сенатарава // Белая Вежа. — 2016. — № 2. — С.77. * ''[[Мікола Шабовіч|Шабовіч М. В.]]'' [https://elib.bspu.by/bitstream/doc/4126/1/%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%97%D0%86%D0%AF%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%97%D0%9C%D0%AB%20%D0%8E%20%D0%A1%D0%A3%D0%A7%D0%90%D0%A1%D0%9D%D0%90%D0%99%20%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99%20%D0%9F%D0%90%D0%AD%D0%97%D0%86%D0%86.pdf Аказіяналізмы ў сучаснай беларускай паэзіі (на прыкладзе кнігі вершаў Дзмітрыя Пятровіча «Адзіноты пажоўклыя дні»)] // Слово во времени и пространстве. К 95-летию со дня рождения профессора М. Г. Булахова : материалы Междунар. науч. конф., Минск, 12 — 13 нояб. 2014 г. / Бел. гос. пед. ун-т им. М. Танка. — Минск : БГПУ, 2014. — С.239 — 242. * ''Вараб’ёва, Л. А.'' Мой родны край, ты для мяне — адзіны..." Паэзія Дзмітрыя Пятровіча/Л. А. Вараб’ёва//Роднае слова. — 2018. — № 6. — С.20. * ''Вараб’ёва, Л. А.'' Палатно пад назвай «жыццё». Проза Дзмітрыя Пятровіча/Л. А. Вараб’ёва//Роднае слова. — 2018. — № 7. — С.25. == Спасылкі == * {{cite web| author =Басікірская А.| date =5 лютага 2018| url = http://www.oo-spb.by/index.php?id=678| title =”Пакуль баліць душа паэта…” Творчы вечар паэта, празаіка, перакладчыка і кампазітара Дзмітрыя Пятровіча |publisher =[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|СПБ]]| accessdate = 25 студзеня 2019}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятровіч Дзмітрый Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] rr4c8j9mq03qebutyp4466ro41vsn0g 0 588076 5159744 5086550 2026-06-30T16:58:49Z JerzyKundrat 174 /* Заўвагі */ 5159744 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Палітычны крызіс у Венесуэле | частка = [[Другая халодная вайна]] | выява = [[Выява:Nicolás Maduro, president of Venezuela (2016) cropped.jpg|100px]][[Выява:Juan Guaidó in Group of Lima 2019 collage crop.jpg|100px]] | апісанне = Нікалас Мадура <small>(злева)</small> і Хуан Гуайдо <small>(справа)</small> | дата = [[10 студзеня]] [[2019]] — [[5 студзеня]] [[2023]] | месца = [[Венесуэла]] | прычыны = | мэты = адстаўка прэзідэнта Мадура <small>(прыхільнікі Гуайдо)</small>, захаванне ўрада Мадура <small>(прыхільнікі Мадура)</small> | метады = мітынгі, пратэсты, дэманстрацыі | вынік = статус-кво | статус = | саступкі = | бок1 = [[Нікалас Мадура]] і яго прыхільнікі {{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title='''Дыпламатычная падтрымка:''' |{{BLR}}<ref>{{cite web|url=http://president.gov.by/ru/news_ru/view/telefonnyj-razgovor-s-prezidentom-venesuely-nikolasom-maduro-20363/|title=Телефонный разговор с Президентом Венесуэлы Николасом Мадуро|website=Пресс-служба Президента Республики Беларусь|access-date=25 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Балівія}}<ref name="U.S. Mission to the Organization of American States">{{cite web |last1=Trujillo |first1=Carlos |title=Permanent Council Approves Resolution to Not Recognize the Legitimacy of the Maduro Regime |url=https://usoas.usmission.gov/permanent-council-approves-resolution-to-not-recognize-the-legitimacy-of-the-maduro-regime/ |website=U.S. Mission to the Organization of American States |access-date=16 January 2019 |language=en |date=10 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Дамініка}}<ref name="U.S. Mission to the Organization of American States"/> |{{IRN}}<ref>{{cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/01/10/1919933/iran-s-defense-minister-in-venezuela-for-maduro-inauguration-bilateral-ties|title= Iran’s Defense Minister in Venezuela for Maduro Inauguration, Bilateral Ties|website=Tasnim News Agency|access-date=14 January 2019}}</ref> |{{CHN}}<ref name=":a">{{cite web|url=https://elpais.com/internacional/2019/01/10/america/1547150403_382340.html|title=Nicolás Maduro desafía a Occidente aferrado a China y Rusia y busca el apoyo de México|trans-title=Nicolás Maduro challenges the West, clinging to China and Russia and seeks the support of Mexico|website=El País|language=es|access-date=12 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111224629/https://elpais.com/internacional/2019/01/10/america/1547150403_382340.html|archive-date=11 January 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |{{CUB}}<ref name="Forbes">{{cite web |last1=Rapoza |first1=Kenneth |title=Venezuela's Great Depression: Opposition Gets More Aggressive Against Maduro |url=https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2019/01/15/venezuelas-great-depression-opposition-gets-more-aggressive-against-maduro/#74d296cb4ec1 |website=Forbes |access-date=17 January 2019 |language=en |date=15 January 2019}}</ref> |{{RUS}}<ref name=":a"/> |{{Сцягафікацыя|Сальвадор}}<ref name=":a"/> |{{Сцягафікацыя|Лаос}}<ref>http://www.correodelorinoco.gob.ve/viceministro-para-asia-medio-oriente-y-oceania-recibe-a-embajadora-designada-por-la-republica-democratica-popular-lao/</ref> |{{Сцягафікацыя|Мексіка}}<ref>{{cite web |website=Reuters|title=Mexico still recognizes Maduro as Venezuela president, 'for now': spokesman|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-mexico/mexico-still-recognizes-maduro-as-venezuela-president-for-now-spokesman-idUSKCN1PH2IX |access-date=23 January 2019 |language=en |date=23 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Сент-Кітс і Невіс}}<ref name="St Kitts & Nevis Observer">{{cite web |title=Prime Minister attends Venezuelan President Maduro’s inauguration |url=https://www.thestkittsnevisobserver.com/regional/prime-minister-attends-venezuelan-president-maduros-inauguration/ |website=St Kitts & Nevis Observer |access-date=17 January 2019 |language=en |date=11 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Сербія}}<ref name="The Hill">{{cite web |last1=Bernal |first1=Rafael |title=Maduro starts new term in Venezuela facing US sanctions, lack of legitimacy abroad |url=https://thehill.com/policy/international/americas/424836-maduro-starts-new-term-in-venezuela-facing-us-sanctions-lack-of |website=The Hill |access-date=20 January 2019 |language=en |date=10 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Сурынам}}<ref name="St. Lucia News Online">{{cite web |title=CARICOM remains divided on Venezuela - St. Lucia News Online |url=https://www.stlucianewsonline.com/caricom-remains-divided-on-venezuela/ |website=St. Lucia News Online |access-date=13 January 2019 |language=en |date=11 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415151700/https://www.stlucianewsonline.com/caricom-remains-divided-on-venezuela/ |archive-date=15 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref> |{{Сцягафікацыя|Трынідад і Табага}}<ref name="Trinidad & Tobago Guardian">{{cite web |last1=Christopher |first1=Peter |title=Local Venezuelans wary of T&T’s support of Maduro |url=http://www.guardian.co.tt/news/local-venezuelans-wary-of-tts-support-of-maduro-6.2.754894.6c1574466d |website=Trinidad & Tobago Guardian |access-date=14 January 2019 |language=en |date=11 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=":a"/> |{{Сцягафікацыя|ПАР}}<ref>https://africandailyvoice.com/en/2019/01/11/south-africa-congratulates-maduro-on-second-term/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190401030755/https://africandailyvoice.com/en/2019/01/11/south-africa-congratulates-maduro-on-second-term/ |date=1 красавіка 2019 }}</ref> }} |{{Сцягафікацыя|Сірыя}}<ref name="The Hill">{{cite web |last1=Bernal |first1=Rafael |title=Maduro starts new term in Venezuela facing US sanctions, lack of legitimacy abroad |url=https://thehill.com/policy/international/americas/424836-maduro-starts-new-term-in-venezuela-facing-us-sanctions-lack-of |website=The Hill |access-date=20 January 2019 |language=en |date=10 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Сент-Вінсент і Грэнадзіны}}<ref name="U.S. Mission to the Organization of American States"/> |{{Сцягафікацыя|Сент-Кітс і Невіс}}<ref name="St Kitts & Nevis Observer">{{cite web |title=Prime Minister attends Venezuelan President Maduro’s inauguration |url=https://www.thestkittsnevisobserver.com/regional/prime-minister-attends-venezuelan-president-maduros-inauguration/ |website=St Kitts & Nevis Observer |access-date=17 January 2019 |language=en |date=11 January 2019}}</ref> | бок2 = [[Хуан Гуайдо]] і яго прыхільнікі '''{{Collapsible list | titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; | title='''Дыпламатычная падтрымка:''' |{{USA}}<ref>{{cite web|url=http://efectococuyo.com/politica/eeuu-no-reconoce-toma-posesion-maduro/|title=E.UU. recuerda que no reconoce toma de posesión de Maduro|website=EC|access-date=12 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Аўстралія}}<ref>{{cite web |title=Statement on Venezuela |url=https://dfat.gov.au/news/news/Pages/statement-on-venezuela.aspx |website=Department of Foreign Affairs and Trade |publisher=Government of Australia|access-date=28 January 2019 |language=en-us |quote=Australia recognises and supports the President of the National Assembly, Juan Guaidó, in assuming the position of interim president}}</ref> |{{flag|European Union}} [[Еўрапейскі Саюз]]<ref>{{cite web|url=http://efectococuyo.com/principales/lideres-opositores-guardan-silencio-en-medio-de-enredo-por-proclamacion-de-guaido-como-presidente/|title=Líderes opositores guardan silencio en medio del “tira y encoge” de Guaidó como Presidente|website=EC|access-date=12 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Канада}} |{{Сцягафікацыя|Аргенціна}}<ref>{{cite web|url=https://www.cancilleria.gob.ar/es/destacados/sobre-la-situacion-en-venezuela-10-de-enero-comunicado-del-gobierno-argentino|title=Sobre la situación en Venezuela: 10 de enero / Comunicado del Gobierno argentino - Ministerio de Relaciones Exteriores y Culto|website=www.cancilleria.gob.ar|access-date=13 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232615/https://www.cancilleria.gob.ar/es/destacados/sobre-la-situacion-en-venezuela-10-de-enero-comunicado-del-gobierno-argentino|archive-date=13 студзеня 2019|url-status=dead}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Багамскія Астравы}}<ref name="St. Lucia News Online"/> |{{Сцягафікацыя|Бразілія}}<ref>{{cite web|url=https://gestion.pe/mundo/brasil-reconoce-juan-guaido-legitimo-presidente-venezuela-nndc-255542|title=Brasil reconoce a Juan Guaidó como presidente interino de Venezuela|website=Diario Gestíon|access-date=13 January 2019|date=12 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Гватэмала}}<ref>{{cite web |title=Sistema de Noticias-Cancillería Guatemala |url=http://www.minex.gob.gt/Noticias/Noticia.aspx?ID=28113 |website=Ministry of Foreign Affairs of Guatemala |publisher=Government of Guatemala|access-date=16 January 2019 |date=13 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Гандурас}}<ref>{{cite web |title=Comunicado |url=http://www.sre.gob.hn/portada/2019/Enero/11-01-19/Comunicado%20de%20Prensa.%20Llamado%20a%20consultas%20(1).pdf |website=Secretary of Foreign Affairs and International Cooperation |publisher=Government of Honduras |access-date=16 January 2019 |date=10 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117013310/http://www.sre.gob.hn/portada/2019/Enero/11-01-19/Comunicado%20de%20Prensa.%20Llamado%20a%20consultas%20(1).pdf |archive-date=17 студзеня 2019 |url-status=dead }}</ref> |{{Сцягафікацыя|Грузія}}<ref>{{cite web|url=http://georgiatoday.ge/news/14045/Georgia-Questions-Legitimacy-of-Nicolas-Maduro-as-President-of-Venezuela-|title=Georgia Questions Legitimacy of Nicolas Maduro as President of Venezuela|website=Georgia Today|access-date=12 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111211927/http://georgiatoday.ge/news/14045/Georgia-Questions-Legitimacy-of-Nicolas-Maduro-as-President-of-Venezuela-|archive-date=11 студзеня 2019|url-status=dead}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Дамініканская Рэспубліка}}<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6037258|title=Доминиканская Республика поддержит Хуана Гуайдо на заседании ОАГ по Венесуэле|website=ТАСС|access-date=24 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<ref>{{cite news |title=Israel recognizes Guaido as leader of Venezuela |url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-politics-israel/israel-recognizes-guaido-as-leader-of-venezuela-idUSKCN1PL0I8 |access-date=27 January 2019 |work=Reuters |date=27 January 2019 |language=en |quote='Israel joins the United States, Canada, most of the countries of Latin America and countries in Europe in recognizing the new leadership in Venezuela,' said Prime Minister Benjamin Netanyahu in a statement.}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Канада}}<ref>{{cite web |title=Canada rejects the Maduro regime’s illegitimate mandate in Venezuela |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2019/01/canada-rejects-the-maduro-regimes-illegitimate-mandate-in-venezuela.html |website=Global Affairs Canada |publisher=Government of Canada |access-date=16 January 2019 |date=10 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Калумбія}}<ref>{{cite web|url=https://veja.abril.com.br/mundo/juan-guaido-se-declara-presidente-da-venezuela-e-tem-apoio-do-brasil/|title=Juan Guaidó se declara presidente da venezuela e tem apoio do brasil|website=VEJA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112180134/https://veja.abril.com.br/mundo/juan-guaido-se-declara-presidente-da-venezuela-e-tem-apoio-do-brasil/|archive-date=12 January 2019|url-status=live|access-date=12 January 2019}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Коста-Рыка}}<ref>{{cite web |title=Ministerio de Relaciones Exteriores y Culto |url=https://www.rree.go.cr/?sec=servicios&cat=prensa&cont=593&id=4415 |website=Ministry of Foreign Affairs and Culture of Costa Rica |publisher=Government of Costa Rica |access-date=16 January 2019 |date=13 January 2019}}</ref> }} | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = | страты2 = | страты3 = | параненыя = | загінулыя =57 загігулых<ref>[https://rus.delfi.lv/news/daily/abroad/v-venesuele-v-2019-godu-pogibli-57-demonstrantov.d?id=51049869&all=true В Венесуэле в 2019 году погибли 57 демонстрантов - DELFI]</ref> <small>(станам на май 2019)</small> | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Палітычны крызіс у Венесуэле''' — абвастрэнне ўнутрыпалітычнага крызісу ў [[Венесуэла|Венесуэле]], якое адбылося ў студзені [[2019]] года, калі Спікер Нацыянальнай асамблеі [[Хуан Гуайдо]] на фоне шматтысячных мітынгаў пратэсту, што пачаліся пасля інаўгурацыі [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] на другі прэзідэнцкі тэрмін, абвясціў сябе выконваючым абавязкі прэзідэнта. Сам дзеючы прэзідэнт заявіў, што застанецца на сваёй пасадзе да заканчэння пакладзенага яму тэрміну ў [[2025]] годзе. Нікалас Мадура ахарактарызаваў гэтыя падзеі як спробу дзяржаўнага перавароту, за якой стаяць амерыканскія ўлады, і абвясціў аб разрыве дыпламатычных адносін з [[ЗША]]. == Перадгісторыя == Пасля смерці [[Уга Чавес]]а ў [[2013]] годзе новым прэзідэнтам краіны быў абраны яго паплечнік Нікалас Мадура, які выступаў за працяг палітыкі свайго папярэдніка. Да пачатку [[2014]] года ў краіне абвастрыліся эканамічныя праблемы (у [[2017]] годзе 93% насельніцтва скардзіліся на недаяданне), што прывяло да вострай крытыцы кіруючага рэжыму і да палітычнага крызісу. На парламенцкіх выбарах [[2015]] года апазіцыя ўпершыню за 16 гадоў атрымала большасць у парламенце. Аднак урад па-ранейшаму кантраляваў Вярхоўны суд, у выніку чаго пачалося супрацьстаянне суда і парламента. Першыя сур’ёзныя прыкметы крызісу праявіліся, калі суддзя Вярхоўнага суда і суддзя па выбарах, якія лічыліся блізкімі да Мадура, беглі ў [[ЗША]] ўсяго за некалькі дзён да інаўгурацыі [[10 студзеня]]. Суддзя Крысціян Серпа пры гэтым назваў Мадура «некампетэнтным» і «нелегітымным»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/401e52a0-1405-11e9-a581-4ff78404524e|title=Venezuela Swears in an illegitimate President|website=Financial Times|lang=en-GB|access-date=11 January 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=Venezuela Is in Crisis. So How Did Maduro Secure a Second Term?|author=Herrero|first=Ana Vanessa|url=https://www.nytimes.com/2019/01/10/world/americas/venezuela-maduro-inauguration.html|work=The New York Times|date=10 January 2019|access-date=11 January 2019|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111012015/https://www.nytimes.com/2019/01/10/world/americas/venezuela-maduro-inauguration.html|archive-date=11 January 2019}}</ref><ref>{{Cite news|title=Christian Zerpa, el juez afín a Maduro que huyó a Estados Unidos y denuncia falta de independencia del poder judicial de Venezuela|author=Redacción|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-46782539|work=BBC News Mundo|date=7 January 2019|access-date=11 January 2019|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107185734/https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-46782539|archive-date=7 January 2019}}</ref>. Паведамлялася таксама, што, па звестках, атрыманых амерыканскай разведкай, адзін з вышэйшых чыноўнікаў Мадура і міністр абароны Уладзімір Падрыні Лопес папрасілі кіраўніка дзяржавы скласці паўнамоцтвы, пагражаючы пайсці ў адстаўку, калі ён гэтага не зробіць<ref name=":4">{{Cite news|title=World leaders shun Venezuela as ‘dictator’ Maduro sworn in|author=Caracas|first=Stephen Gibbs|url=https://www.thetimes.co.uk/article/world-leaders-shun-venezuela-as-dictator-maduro-sworn-in-pmxtp3htg|work=The Times|date=11 January 2019|access-date=11 January 2019|language=en}}</ref>. == Ход падзей == === 2019 год === ==== Студзень ==== [[Хуан Гуайдо]], які ўзначаліў Нацыянальную асамблею Венесуэлы [[5 студзеня]] 2019 года, [[8 студзеня]] адмовіўся прызнаць Нікаласа Мадура законна абраным прэзідэнтам і прапанаваў сфармаваць пераходны ўрад<ref>{{Cite web|url=http://www.asambleanacional.gob.ve/noticias/_asamblea-nacional-arranca-proceso-para-ley-de-transicion|title=Asamblea Nacional arranca proceso para Ley de Transicion|access-date=10 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109052303/http://www.asambleanacional.gob.ve/noticias/_asamblea-nacional-arranca-proceso-para-ley-de-transicion|archive-date=9 January 2019}}</ref>, заявіўшы ад імя парламента, што Мадура ўзурпаваў пасаду прэзідэнта, а краіна фактычна стала [[дыктатура]]й<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/f1df9924783f49859874f5fc97f0f534|title=Isolation greets Maduro's new term as Venezuela's president|author=Smith|first=Scott|website=AP NEWS|date=10 January 2019|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111004811/https://apnews.com/f1df9924783f49859874f5fc97f0f534|archive-date=11 January 2019}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.asambleanacional.gob.ve/noticias/_an-se-declara-en-emergencia-ante-la-usurpacion-de-nicolas-maduro-en-el-cargo-de-la-presidencia-de-la|title="AN se declara en emergencia ante la usurpación de Nicolás Maduro en el cargo de la Presidencia de la República"|website=www.asambleanacional.gob.ve|access-date=10 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111021840/http://www.asambleanacional.gob.ve/noticias/_an-se-declara-en-emergencia-ante-la-usurpacion-de-nicolas-maduro-en-el-cargo-de-la-presidencia-de-la|archive-date=11 January 2019}}</ref>. Гуайдо заклікаў ваеннаслужачых забяспечыць захаванне Канстытуцыі<ref name=":2" />. Затым ён абвясціў, што ініцыюе публічнае абмеркаванне сітуацыі, прызначыўшы яго на [[11 студзеня]]<ref>{{Cite web|url=https://eltiempo.com.ve/2019/01/10/asamblea-nacional-se-declaro-en-emergencia-y-convoco-a-cabildo-abierto/|title=El Tiempo {{!}} Venezuela {{!}} Asamblea Nacional se declaró en emergencia y convocó a cabildo abierto {{!}} El Periódico del Pueblo Oriental|author=C.A|first=GLOBAL HOST|lang=es|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111175356/https://eltiempo.com.ve/2019/01/10/asamblea-nacional-se-declaro-en-emergencia-y-convoco-a-cabildo-abierto/|archive-date=11 студзеня 2019|url-status=dead}}</ref>. Гэта абмеркаванне прыняло форму мітынгу на вуліцах [[Каракас]]а. У гэты дзень, выступаючы перад прысутнымі, Гуайдо заявіў пра намер абвясціць сябе кіраўніком дзяржавы на падставе Канстытуцыі Венесуэлы і зрушыць Мадура з прэзідэнцкай пасады<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.asambleanacional.gob.ve/noticias/_juan-guaido-me-apego-a-los-articulos-333-350-y-233|title=Juan Guaidó: Me apego a los artículos 333, 350 y 233 para lograr el cese de la usurpación y convocar elecciones libres con la unión del pueblo, FAN y comunidad internacional|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502221500/http://www.asambleanacional.gob.ve/noticias/_juan-guaido-me-apego-a-los-articulos-333-350-y-233|archive-date=2 мая 2019|url-status=dead}}</ref>. Тады ж парламент прыняў рэзалюцыю, якая абвясціла венесуэльскага лідара «ўзурпатарам». Пасля гэтага апазіцыя паведаміла аб скліканні [[23 студзеня]] агульнанацыянальнай акцыі пратэсту<ref name="тезис">[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6035707 Мадуро против Гуайдо. Что происходит в Венесуэле? // ТАСС, обновлено 29.01.2019]</ref>. Мадура грэбліва паставіўся да заяваў апазіцыі, назваўшы дэпутатаў Нацыянальнай асамблеі, якія не прысутнічалі на яго інаўгурацыі, «здраднікамі»<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/01/venezuela-congress-leader-challenges-maduro-presidency-190111181122362.html|title=Venezuela congress leader challenges Maduro's right to presidency|website=Al Jazeera|access-date=12 January 2019}}</ref><ref name=":7">{{Cite news|title=Venezuela: opposition leader declares himself ready to assume presidency|author=Phillips|first=Tom|url=http://www.theguardian.com/world/2019/jan/11/venezuela-maduro-juan-guaido-assume-presidency|work=The Guardian|date=11 January 2019|access-date=12 January 2019|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113100401/https://www.theguardian.com/world/2019/jan/11/venezuela-maduro-juan-guaido-assume-presidency|archive-date=13 January 2019}}</ref>. [[23 студзеня]] Хуан Гуайдо абвясціў сябе выканаўцам абавязкаў прэзідэнта краіны. [[25 студзеня]] Нікалас Мадура заявіў пра гатоўнасць сустрэцца з лідарам апазіцыі, але Гуайдо адмовіўся ад перамоваў, паколькі, на яго думку, улады толькі спрабуюць выйграць час. Свабодныя і дэмакратычныя выбары Гуайдо назваў «адзіным магчымым шляхам рэальнага дазволу палітычнага канфлікту»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3866328?from=hotnews#id1700152 Четыре европейских страны назвали условие признания Гуаидо президентом Венесуэлы // Коммерсантъ, 26.01.2019]</ref>. Гайдо меркаваў, што на падрыхтоўку выбараў можа сысці 6-9 месяцаў. [[29 студзеня]] Вярхоўны суд Венесуэлы наклаў забарону на выезд Хуана Гуайдо за межы краіны і пастанавіў заблакаваць доступ да яго банкаўскіх рахункаў. Раней генеральны пракурор Венесуэлы Тарэк Вільям Сааб паведаміў аб пачатку папярэдняга расследавання ў дачыненні да Гуайдо, звязанага з «актамі гвалту, якія адбыліся ў краіне пачынаючы з [[22 студзеня]]»<ref>https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6056466 Верховный суд Венесуэлы запретил Хуану Гуайдо покидать страну // ТАСС, 30.01.2019</ref>. [[30 студзеня]] прадстаўнікі венесуэльскай апазіцыі заявілі пра намер разарваць міжнародныя пагадненні, якія, па іх версіі, былі заключаны незаконна. У прыватнасці, апазіцыя мела намер перагледзець заключаныя раней з [[Расія]]й кантрактаў на пастаўкі ўзбраенняў, а таксама адносіны з Расіяй у цэлым<ref name="Вен30-01">[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6061508 Стороны кризиса в Венесуэле концентрируют силы на фоне страдающей экономики // ТАСС, 31.01.2019]</ref>. [[31 студзеня]] агенцтва Reuters паведаміла, што Цэнтральны банк Венесуэлы мае намер у бліжэйшыя дні адправіць 15 т золата ў [[ААЭ]] і прадаць яго для папаўнення запасаў замежнай валюты. Па даных крыніцы агенцтва, Венесуэла 26 студзеня ўжо прадала тры тоны золата са сваіх рэзерваў<ref>[https://tass.ru/politika/6067779 Пескову не известно о каких-либо переговорах о продаже венесуэльского золота России // ТАСС, 01.02.2019]</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3872855 Драгоценный груз остаётся неизвестным. Что было на борту российских самолетов, вылетевших из Венесуэлы // «Коммерсантъ FM» от 01.02.2019]</ref>. ==== Люты ==== ==== Першая палова месяца ==== [[1 лютага]] Хуан Гуайдо заявіў у інтэрв’ю газеце «Clarin», што венесуэльская апазыцыя пасля прыходу да ўлады прызнае толькі тыя міжнародныя пагадненні, якія былі ўхвалены Нацыянальнай асамблей. Па словах Гуайдо, яны «будуць паважаць законныя інвестыцыі, зробленыя кампаніямі Расіі і [[Кітай|Кітая]]»<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6069743 Гуайдо: оппозиция Венесуэлы признает только одобренные парламентом соглашения] // ТАСС, 01.02.2019</ref>. [[2 лютага]] кіраўнік Упраўлення стратэгічнага планавання Галоўнага камандавання ВПС Венесуэлы генерал Франсіска Эстэбан Янсэнса Радрыгес заявіў аб пераходзе на бок Гуайдо і заклікаў іншых ваенных узяць з яго прыклад<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47101291 «Venezuela crisis: Juan Guaidó plans major nationwide protests»], BBC, 2.02.2019</ref><ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6071911 СМИ: генерал ВВС Венесуэлы признал Гуайдо исполняющим обязанности президента // ТАСС, 02.08.2019]</ref>. Тым часам у Каракасе адбыліся масавыя мітынгі: у падтрымку Мадура і Гуайдо. Выступаючы на мітынгу сваіх прыхільнікаў, Мадура прапанаваў правесці датэрміновыя парламенцкія выбары. Гуайдо заклікаў сваіх прыхільнікаў працягнуць пратэсты з мэтай адхілення Мадура ад улады<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-47105247 «Мадуро предложил провести в Венесуэле досрочные парламентские выборы»], Би-би-си, 03.02.2019</ref>. Мадура таксама паведаміў у [[Twitter]], што ўдзельнікі ствараемага ў краіне народнага апалчэння будуць уключаны ў склад Нацыянальных узброеных сіл Венесуэлы. Раней Мадура абвясціў аб стварэнні ў бліжэйшыя месяцы больш за 50 тыс. падраздзяленняў народнага апалчэння, якія, па яго словах, ужо да мая будуць налічваць 2 млн чалавек<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6072654 Мадуро объявил о включении народного ополчения в ряды вооруженных сил Венесуэлы // ТАСС, 03.02.2019]</ref>. [[5 лютага]] апазіцыйная Нацыянальная асамблея Венесуэлы прыняла закон аб «пераходзе да дэмакратыі» і «ўзнаўленні канстытуцыйнага парадку» ў краіне<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6081962 Национальная ассамблея Венесуэлы одобрила закон о «переходе к демократии» // ТАСС, 05.02.2019]</ref>. Парламент таксама прызначыў новых паслоў Венесуэлы ў [[Бразілія|Бразіліі]], [[Гватэмала|Гватэмале]], [[Парагвай|Парагваі]] і [[Іспанія|Іспаніі]], якія прызналі Хуана Гуайдо прэзідэнтам краіны. Апроч іх, у апазіцыі ўжо былі паслы ў [[Аргенціна|Аргенціне]], [[Канада|Канадзе]], [[Чылі]], [[Калумбія|Калумбіі]], [[Коста-Рыка|Коста-Рыцы]], [[Эквадор]]ы, [[ЗША]], [[Гандурас]]е, [[Панама|Панаме]] і [[Перу]]. Практычна ва ўсіх гэтых краінах цяпер па два прадстаўнікі Венесуэлы: пасол дзеючага ўрада і пасол, прызначаны Хуанам Гуайдо. Некаторыя з гэтых краін прапанавалі кіраўнікам дыпламатычных ведамстваў урада Мадура прызнаць Гуайдо законным прэзідэнтам альбо пакінуць краіну знаходжання<ref name="kommersant.ru">[https://www.kommersant.ru/doc/3875105#id1700152 Хуан Гуайдо обзаводится послами. Самопровозглашённый президент Венесуэлы назначает глав дипведомств в признавших его странах // Коммерсантъ, 06.02.2019]</ref>. [[6 лютага]] апазіцыйны дэпутат Франклін Дуартэ заявіў агенцтву France-Presse, што венесуэльская армія заблакавала адзін мост на мяжы з Калумбіяй, па якім планавалася арганізаваць пастаўкі гуманітарнай дапамогі з пункта ў памежным горадзе Кукута<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6082687 Оппозиция Венесуэлы заявила о перекрытии моста, по которому должна поставляться гумпомощь // ТАСС, 06.02.2019]</ref>. Сюды ЗША без згоды венесуэльскага ўрада адправілі прадукты харчавання (мука, крупы, цукар, печыва, кансервы, масла і г.д.), прадметы асабістай гігіены, а таксама медыкаменты і медыцынскае абсталяванне (шпрыцы, джгуты, пластыры). Мясцовае аддзяленне [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] адмовілася ўдзельнічаць у дастаўцы грузу з Калумбіі, спаслаўшыся на неабходнасць «гарантаваць выключна гуманітарны характар місіі» і выконваць «прынцыпы нейтральнасці і непрадузятасці»<ref name="kommersant.ru"/>. [[8 лютага]] ў памежным горадзе Кукута ў Калумбіі адкрыўся цэнтр па размеркаванні гуманітарнай дапамогі для жыхароў Венесуэлы. У цырымоніі адкрыцця прынялі ўдзел пасол ЗША ў Калумбіі Кевін Уітакер, прадстаўнікі калумбійскага ўрада і венесуэльскай апазіцыі<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6096749 На востоке Колумбии открылся центр по распределению гуманитарной помощи для венесуэльцев // ТАСС, 09.02.2019]</ref>. [[10 лютага]] палкоўнік сухапутных войскаў Венесуэлы Рубен Альберта Пас Хіменэс (Ruben Paz Jimenez) прызнаў Хуана Гуайдо часовым прэзідэнтам і заклікаў войска прапусціць у краіну гуманітарную дапамогу з ЗША. Тым часам Нікалас Мадура абвясціў аб пачатку найбуйнейшых у гісторыі краіны грамадзянска-ваенных вучэнняў «200-годдзе Ангастуры-2019», у якіх прымалі ўдзел узброеныя сілы і народнае апалчэнне Венесуэлы. У ходзе вучэнняў, якія прайшлі з 10 па 15 лютага, адпрацаваны сцэнары магчымага «ўварвання на тэрыторыю краіны». Вучэнні прымеркаваны да 200-гадовага юбілею Ангастурскага кангрэса, скліканага па ініцыятыве Сімона Балівара ў Ангастуры, сталіцы вызваленых ад Іспаніі правінцый Венесуэлы, 15 лютага 1819 года<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c609a099a79473d529c02c3 Мадуро дал старт «самым важным» в истории Венесуэлы военным учениям // РБК, 11.02.2019]</ref>. ==== Другая палова месяца ==== [[16 лютага]] Хуан Гуайдо заклікаў узброеныя сілы перайсці на бок Нацыянальнай асамблеі на працягу 8 дзён. Ён таксама заявіў, што пасля заканчэння тэрміну гуманітарная дапамога прыбудзе на тэрыторыю Венесуэлы<ref>[https://ria.ru/20190212/1550760942.html Гуманітарная дапамога паступіць у Венесуэлу 23 лютага, заявіў Гуаидо]</ref><ref>[https://regnum.ru/news/2574177.html Гуайдо даў арміі Венесуэлы восем дзён для пераходу на бок мяцежнікаў]</ref>. [[18 лютага]] пяцёра снайпераў з арміі Венесуэлы запісалі відэазваротах да Мадура, у якім задаліся пытаннем аб тым, «колькі ж гэта ўсё можа працягвацца». Яны заявілі, што народ адчувае голад, а вайскоўцы гатовыя пакласці канец «гэтаму карумпаванаму ўраду»<ref>[https://iz.ru/847245/2019-02-18/snaipery-iz-armii-venesuely-zapisali-obrashchenie-k-maduro Снайперы из армии Венесуэлы записали обращение к Мадуро]</ref>. [[19 лютага]] [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] заявіў, што дапускае «любыя варыянты» змены ўлады ў Венесуэле і заклікаў вайскоўцаў краіны перайсці на бок апазіцыі. Таксама кіраўнік дзяржавы патлумачыў, што ў адваротным выпадку ваенныя могуць «страціць усё»<ref>[https://www.gazeta.ru/army/news/2019/02/19/12655417.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Трамп предупредил военных Венесуэлы о возможности «потерять все»]</ref>. Таксама стала вядома, што Расія даставіць 20 лютага 300 тон гуманітарнай дапамогі ў Каракас<ref>[https://ria.ru/20190219/1551052120.html Венесуэла получит 300 тонн гуманитарной помощи из России]</ref>. 19 лютага ўлады Венесуэлы закрылі марскую мяжу, перашкаджаючы прыбыцці на тэрыторыю краіны нідэрландскіх марскіх і паветраных судоў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6136213 Венесуэла закрыла морскую границу с несколькими островами в Карибском море // ТАСС, 19.02.2019]</ref>. [[20 лютага]] ў Венесуэлу была дастаўлена гуманітарная дапамога з Расіі. [[22 лютага]] Хуан Гуайдо падпісаў першы ўказ ў якасці часовага кіраўніка дзяржавы, апублікаваны на яго старонцы ў Twitter: «У якасці галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі я пацвярджаю дазвол, каб гуманітарная дапамога трапіла на тэрыторыю Венесуэлы, і загадваю розным элементам, <...> каб яны дзейнічалі ў адпаведнасці з гэтай інструкцыяй». Згодна з указам Гуайдо, Венесуэла для дастаўкі гуманітарнай дапамогі адкрывае ўсе закрытыя межы. Раней дзеючы прэзідэнт Нікалас Мадура зачыніў граніцу з Бразіліяй, а таксама з некалькімі астравамі ў Карыбскім моры, праз якія Гуайдо меў намер атрымліваць гуманітарную дапамогу. Акрамя таго, Мадура таксама не выключыў закрыцця мяжы з Калумбіяй<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c6f67139a7947758deb938b Самопровозглашённый президент Венесуэлы подписал первый указ // РБК, 22.02.2019]</ref>. [[22 лютага]] двое пратэстуючых загінулі і каля дзясятка атрымалі раненні на мяжы з Бразіліяй пасля таго, як венесуэльскія ваенныя адкрылі агонь па грамадзянскіх асобах. Мясцовыя жыхары спрабавалі перашкодзіць закрыццю венесуэльска-бразільскай мяжы ў раёне вёскі Кумаракапай<ref>[https://www.interfax.ru/world/651739 Двое погибли в Венесуэле при попытке не дать закрыть участок границы с Бразилией.] // Интерфакс, 22.02.2019.</ref>. [[23 лютага]] па загадзе Нікаласа Мадура на мяжы з Калумбіяй былі разгорнутыя войскі, на захад краіны былі адпраўленыя дадатковыя падраздзяленні<ref>[https://ria.ru/20190223/1551287034.html Венесуэла развернула войска на границе с Колумбией.] // РИА Новости, 23.02.2019.</ref>. Прыхільнікі Мадура перакрылі дарогу грузавікам з гуманітарнай дапамогай, якія спрабавалі ўехаць у краіну. Па даных агенцтва Reuters, група венесуэльцаў паспрабавала прарвацца праз мяжу, каб трапіць у Калумбію, аднак сутыкнулася з супрацівам памежнікаў, якія ўжылі слёзатачывы газ. Удзельнікі прарыву пачалі закідваць байцоў Нацыянальнай гвардыі Венесуэлы бутэлькамі і камянямі, пасля чаго тыя ўжылі сілу<ref name="rbc.ru">[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5c717ef99a7947783d846860 Грузовик с гумпомощью не смог проехать в Венесуэлу и вернулся в Бразилию //РБК, 23.02.2019]</ref>. Пратэстоўцы ў венесуэльскім горадзе Урэнья (штат Тачыра) на мяжы з Калумбіяй падпалілі пусты аўтобус, паспрабавалі разагнаць яго і накіраваць у бок паліцыянтаў, аднак праз некалькі метраў аўтобус спыніўся каля будынку, якое таксама апынулася ахоплена полымем<ref name="rbc.ru"/>. На мяжы з Бразіліяй аднаму грузавіку з гуманітарнай дапамогай удалося пераехаць на тэрыторыю Венесуэлы, але, даехаўшы да таго месца, дзе ваенныя Венесуэлы выставілі ачапленне, ён быў вымушаны разгарнуцца і з’ехаць назад. Для разгону пратэстоўцаў Нацыянальная гвардыя Венесуэлы адкрыла стральбу<ref name="rbc.ru"/><ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6151799 Reuters: военные применили слезоточивый газ против активистов на границе Венесуэлы.] // ТАСС, 23.02.2019.</ref>. Тым часам маёр арміі Венесуэлы Уга Энрыке Пара Марцінес на мяжы з Калумбіяй заявіў аб прызнанні Гуайдо прэзідэнтам, а некалькі байцоў Нацыянальнай гвардыі Венесуэлы на двух браняваных машынах пратаранілі часовыя загароды, устаноўленыя на мяжы з Калумбіяй, і прарваліся на тэрыторыю суседняй краіны<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6151806 Майор армии Венесуэлы объявил о переходе на сторону оппозиции.] // ТАСС, 23.02.2019.</ref>. Каля казармаў Нацыянальнай гвардыі ў Каракасе сабраліся дзесяткі тысяч чалавек, якія заклікалі гвардзейцаў перайсці на бок апазіцыі і прапусціць у краіну гуманітарную дапамогу<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6151776 Численность митингующих в районе казарм ВВС в Каракасе превысила 20 тыс. человек] // ТАСС, 23.02.2019.</ref>. Сам Гуайдо, насуперак забароне пакідаць краіну, прыбыў на верталёце ў Калумбію, а затым разам з прэзідэнтам Калумбіі Іванам Дуке Маркесам прыехаў на мяжу з Венесуэлай<ref>[https://360tv.ru/news/mir/smi-guajdo-pribyl-v-kolumbiju-vopreki-zapretu/ СМИ: Гуайдо прибыл в Колумбию вопреки запрету.] // 360tv, 23.02.2019.</ref><ref>[https://russian.rt.com/world/news/605308-guaido-granica-kolumbiya Гуаидо прибыл на границу с Венесуэлой со стороны Колумбии.] // RT, 23.02.2019.</ref>. Паводле яго слоў, перасекчы мяжу яму дапамаглі венесуэльскія ваенныя<ref>[https://russian.rt.com/world/news/605176-guaido-kolumbiya-voennye Гуаидо заявил, что попасть в Колумбию ему помогли венесуэльские военные.] // RT, 23.02.2019.</ref><ref>[https://ria.ru/20190223/1551278188.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Гуаидо рассказал, кто помог ему попасть в Колумбию.] // РИА Новости, 23.02.2019.</ref>. У гэты жа дзень прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура абвясціў аб разрыве дыпламатычных адносін з Калумбіяй і даў калумбійскім дыпламатам 24 гадзіны на тое, каб пакінуць краіну<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6152021 Венесуэла разрывает дипломатические отношения с Колумбией.] // ТАСС, 23.02.2019.</ref>. «Наша цярпенне вычарпана, мы не можам больш мірыцца з тым, што тэрыторыя Калумбіі выкарыстоўваецца для нападаў на Венесуэлу. Па гэтай прычыне я вырашыў разарваць усе палітычныя і дыпламатычныя адносіны з фашысцкім урадам Калумбіі », — абвясціў ён<ref>[https://www.rbc.ru/politics/23/02/2019/5c719ae29a79477ca1eabdef Венесуэла разорвала дипломатические отношения с Колумбией // РБК, 23.02.2019]</ref>. [[27 лютага]] газета The Wall Street Journal паведаміла са спасылкай на даныя даследчай кампаніі Kpler і заявы Міністэрства нафты Венесуэлы, што амерыканскія санкцыі супраць дзяржаўнай нафтавай кампаніі PDVSA прывялі да рэзкага скарачэння паставак венесуэльскай нафты ў ЗША, аднак не змаглі абрынуць увесь нафтавы экспарт Венесуэлы, якая змагла кампенсаваць страты на амерыканскім рынку пастаўкамі ў Індыю і краіны Еўрасаюза<ref name="RBC-28022019">[https://www.rbc.ru/politics/28/02/2019/5c7743459a7947869d2757f8 Венесуэла нашла замену экспорту нефти в США.] // РБК, 28.02.2019.</ref>. Тым часам прыхільнікі Мадура выявілі ў захопленым амерыканскім гуманітарным грузе для Венесуэла цвікі і скруткі дроту для стварэння барыкад<ref>[https://www.ntv.ru/novosti/2160284/ В американском гуманитарном грузе для Венесуэлы нашли гвозди и мотки проволоки]</ref>. ==== Сакавік ==== [[4 сакавіка]] Гуайдо вярнуўся ў Венесуэлу, каб узначаліць пратэсты. Пры гэтым ён перасцярог улады краіны ад свайго затрымання. У той жа дзень палітык выступіў на мітынгу апазіцыі ў сталічным раёне Лас-Мэрсэдэс. Гуайдо заклікаў сваіх прыхільнікаў выйсці на масавыя маніфестацыі 5 і 9 сакавіка і заявіў, што палітычныя акцыі не скончацца, «пакуль свабода Венесуэлы не будзе дасягнута». Па паведамленнях СМІ, «абстаноўка была спакойнай, на месцы мерапрыемства не было ачаплення, спецтэхнікі або паліцэйскіх, экіпіяваных для разгону дэманстрацый»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3903339 Оппозиционный митинг в Каракасе завершился мирно // Коммерсантъ, 04.03.2019]</ref>. [[6 сакавіка]] ўлады Венесуэлы абвінавацілі пасла ФРГ Даніэля Крынера ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны, абвясцілі яго персонай нон грата і запатрабавалі ад яго пакінуць Венесуэлу на працягу 48 гадзін. Па заяве МЗС Венесуэлы, нямецкі пасол быў звязаны з венесуэльскай апазіцыяй<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3906426 Венесуэла объявила посла Германии персоной нон грата // Коммерсантъ, 06.03.2019]</ref>. Увечары [[7 сакавіка]] ў 21 з 23 штатаў Венесуэлы, а таксама ў сталіцы Каракасе адбыліся масавыя адключэнні электрычнасці. Без святла застаўся венесуэльскі міжнародны аэрапорт, у Каракасе былі абясточаны некалькі ліній метро<ref>[http://www.el-nacional.com/noticias/sociedad/las-calles-caracas-colapsaron-por-falla-electrica_273806 Las calles de Caracas colapsaron por falla eléctrica // El Nacional, 07.03.2019]</ref>. У сталіцы Венесуэлы таксама назіраліся перабоі з мабільнай сувяззю. Нацыянальная электрычная кампанія Венесуэлы Corpoelec паведаміла, што прычынай перабояў энергазабеспячэння стала дыверсія на гідраэлектрастанцыі «Эль-Гуры»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3907036 Почти вся Венесуэла осталась без электричества из-за сбоя // Коммерсантъ, 08.03.2019]</ref>. Прэзідэнт краіны Нікалас Мадура абвінаваціў у здарэнні «амерыканскіх імперыялістаў»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3907157 Венесуэла назвала причиной приостановки электроснабжения в стране кибератаку из США // Коммерсантъ, 09.03.2019]</ref>. [[17 сакавіка]] віцэ-прэзідэнт Венесуэлы Дэлсі Радрыгес паведаміў у Twitter, што Нікалас Мадура запатрабаваў ад усіх міністраў краіны сысці ў адстаўку з мэтай рэструктурызацыі ўрада<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/DrodriguezVen/status/1107367094470041600|title=El Pdte @NicolasMaduro ha solicitado a todo el Gabinete Ejecutivo poner sus cargos a la orden a los efectos de una reestructuración profunda de los métodos y funcionamiento del gobierno bolivariano para blindar la Patria de Bolívar y Chávez ante cualquier amenaza!|author=Delcy Rodríguez|date=2019T12:44|publisher=@DrodriguezVen|lang=es|access-date=2019-03-18}}</ref>. [[25 сакавіка]] большая частка краіны зноў засталася без электрычнасці. Поўнасцю або часткова былі абясточаны сталічны рэгіён, а таксама 16 з 23 штатаў Венесуэлы<ref>[https://rg.ru/2019/03/26/bolshaia-chast-venesuely-snova-ostalas-bez-elektroenergii.html Большая часть Венесуэлы снова осталась без электроэнергии]</ref>. У сувязі з чарговым калапсам у краіне [[28 сакавіка]] абвешчаны выхадным<ref>[https://www.interfax.ru/world/656026 Власти Венесуэлы объявили 28 марта выходным днем из-за блэкаута]</ref>. [[28 сакавіка]] Хуан Гуайдо на сваёй старонцы ў Twitter заявіў, што 6 красавіка ў краіне пачнецца аперацыя «Свабода», па выніках якой «Мадура і яго рэжым павінен быць скінуты». Ён таксама распавёў аб фарміраванні Камітэтаў дапамогі і свабоды. Раней прэзідэнт ЗША Дональд Трамп запатрабаваў вывесці вайскоўцаў Расіі з Венесуэлы і пры гэтым дапусціў усе спосабы вырашэння гэтага пытання<ref>[https://www.rbc.ru/politics/27/03/2019/5c9b99919a794746debabacc Трамп потребовал от России «убраться из Венесуэлы»]</ref>. Інфармацыя аб прыбыцці расійскіх вайскоўцаў у краіну [[23 сакавіка]] распаўсюдзіла выданне El Nacional<ref>[https://www.rbc.ru/politics/24/03/2019/5c97aa909a79470d70e37a75 СМИ узнали о визите двух транспортников Минобороны России в Венесуэлу]</ref>. [[31 сакавіка]] на аўтамабіль Гуайдо напаў угневаны натоўп. Людзей удалося спыніць паліцыі<ref>{{Cite web |url=https://news-front.info/2019/03/31/lzhe-maduro-guajdo-osmelilsya-sdelat-vylazku-i-vstretitsya-s-prostym-narodom-ego-osmeyali/%D0%AF%D0%92%D0%98%D0%94%D0%95%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%AC%D0%98%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%94%D0%9D%D0%A0 |title=«ЛЖЕ-МАДУРО» ГУАЙДО ОСМЕЛИЛСЯ СДЕЛАТЬ ВЫЛАЗКУ И ВСТРЕТИТЬСЯ С ПРОСТЫМ НАРОДОМ — ЕГО ОСМЕЯЛИ |access-date=2 красавіка 2019 |archive-date=8 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408023611/https://news-front.info/2019/03/31/lzhe-maduro-guajdo-osmelilsya-sdelat-vylazku-i-vstretitsya-s-prostym-narodom-ego-osmeyali/%D0%AF%D0%92%D0%98%D0%94%D0%95%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%AC%D0%98%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%94%D0%9D%D0%A0 |url-status=dead }}</ref>. ==== Красавік ==== [[2 красавіка]] Нацыянальны ўстаноўчы сход Венесуэлы, згодна з рашэннем Вярхоўнага суда, пазбавіў Гуайдо дэпутацкай недатыкальнасці<ref>[https://www.interfax.ru/world/656843 Национальное учредительное собрание Венесуэлы лишило Гуайдо неприкосновенности / interfax.ru, 3 апреля 2019]</ref>. [[6 красавіка]] больш чым 5 мільёнаў грамадзян Венесуэлы выйшлі на мітынг у розных гарадах краіны ў падтрымку Н. Мадура<ref>[https://regnum.ru/news/2606684.html В Венесуэле 5 млн человек вышли на митинги в поддержку Мадуро]</ref>. [[9 красавіка]] прэзідэнт Бразіліі [[Жаір Балсанару]] ў інтэрв’ю радыёстанцыі Jovem Pan дапусціў, што яго краіна можа прыняць удзел ва ўзброеным уварванні ў Венесуэлу: ''«Мы не павінны дапусціць, каб Венесуэла ператварылася ў новую Кубу ці Паўночную Карэю»''. Ён паведаміў, што Бразілія сумесна з ЗША спрабуе «пасеяць раскол» у венесуэльскай арміі<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3938534 Президент Бразилии не исключил военного вторжения в Венесуэлу // Коммерсантъ, 09.04.2019]</ref>. [[13 красавіка]] дзяржаўны сакратар ЗША [[Майк Пампеа]] і міністр замежных спраў Бразіліі Эрнэст Араужо заклікалі Кубу, Расію і Кітай спыніць аказваць дапамогу дзейнаму прэзідэнту Венесуэлы Нікаласу Мадура. Пампэа і Араужо, па паведамленні Дзярждэпартамента ЗША, «паабяцалі працягнуць працаваць разам для супрацьстаяння палітычнаму, эканамічнаму і гуманітарнаму крызісу ў Венесуэле, а таксама яго ўплыву на суседзяў Венесуэлы»<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3944670 Госсекретарь США и глава МИД Бразилии призвали Китай, Кубу и РФ прекратить поддержку Мадуро // Коммерсантъ, 14.04.2019]</ref>. [[19 красавіка]] Хуан Гуайдо заявіў пра старт заключнай фазы аперацыі «Свабода» па адхіленні ад улады прэзідэнта краіны Нікаласа Мадура [[1 мая]] і заклікаў грамадзян Венесуэлы прыняць удзел у акцыі пратэсту, прызначанай на гэтую дату<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3951991 Гуайдо заявил о заключительной фазе отстранения Мадуро от власти 1 мая // Коммерсантъ, 20.04.2019]</ref>. [[30 красавіка]] адбылася спроба ваеннага перавароту: лідар апазіцыі Х. Гуайдо заклікаў ваенных зрынуць рэжым Мадура (пасля яго заклікаў улады Венесуэлы абмежавалі доступ да сацсетак, праз якія перадавалася відэазапіс выступлення) і неўзабаве група ваенных перакрыла дарогу ў раёне транспартнай развязкі Альтаміра непадалёк ад базы ВПС «Ла Карлота». Прэзідэнт Н. Мадура заклікаў грамадзян да «максімальнай мабілізацыі», а таксама заявіў аб лаяльнасці ваенных<ref>[https://rg.ru/sujet/6130/ ПОПЫТКА ГОСПЕРЕВОРОТА В ВЕНЕСУЭЛЕ]</ref>. ==== Май ==== У ноч на [[1 мая]] Мадура ў прысутнасці міністра абароны і іншых высокапастаўленых асоб дзяржавы звярнуўся з пасланнем да нацыі і абвясціў пра перамогу над спробай дзяржаўнага перавароту ў краіне. Мадура падкрэсліў, што цяперашняя спроба дзяржаўнага перавароту была прадпрынята з падачы былога мэра Каракаса, заснавальніка сацыял-дэмакратычнай партыі «Народная воля» Леапольда Лопеса. «Агенты правага крыла тэрарыстычнай партыі Народная воля паспрабавалі здзейсніць дзяржаўны пераварот», — сказаў ён. Мадура павіншаваў ваеннае кіраўніцтва краіны: «Я хачу павіншаваць вас з цвёрдай, лаяльнай і смелай пазіцыяй, з якой вы кіравалі разгромам невялікай групы, якая спрабавала напоўніць Венесуэлу гвалтам. Я хачу павіншаваць Вярхоўнае ваеннае камандаванне з яго адвагай у абароне міру». Па даных праваабаронцаў з няўрадавай арганізацыі «Венесуэльскі крымінальны форум», у ходзе пратэстаў праваахоўнікі затрымалі 119 чалавек<ref>[https://vz.ru/world/2019/4/30/975827.html Как Мадуро удалось подавить военный переворот] // Взгляд, 30 апреля 2019</ref>. Саветнік прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы [[Джон Болтан]] заклікаў міністра абароны краіны, старшыню Вярхоўнага суда Венесуэлы і кіраўніка прэзыдэнцкай гвардыі скарыстацца апошнім шанцам і перайсці на бок апазіцыі. [[Генеральны сакратар ААН]] [[Антоніу Гутэрыш]] звярнуўся да ўсіх бакоў з заклікам распачаць неадкладныя крокі, каб аднавіць спакой і пазбегнуць гвалту ў краіне. Дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа ў інтэрв’ю CNN паведаміў, што, па наяўных даных, Мадура быў гатовы раніцай 30 красавіка пакінуць Венесуэлу, але Расія адгаварыла яго ад гэтага кроку. Кіраўнік МЗС Венесуэлы назваў заявы Пампеа «фэйкавай навінай». Афіцыйны прадстаўнік МЗС Расіі Марыя Захарава таксама назвала заявы Пампеа «фейкам». На абвастрэнне сітуацыі ў Венесуэле адрэагавала і Федэральнае авіяцыйнае ўпраўленне ЗША: яно забараніла амерыканскім авіякампаніям здзяйсняць палёты ў паветранай прасторы Венесуэлы на вышыні 26 тыс. футаў (каля 8 тыс. м). У якасці прычыны паказвалася «ўзмацненне палітычнай нестабільнасці і напружанасці» ў рэспубліцы. Усім эксплуатанты, якія ў цяперашні час знаходзяцца ў Венесуэле, у тым ліку прыватныя самалёты, FAA прадпісала пакінуць краіну і яе паветраную прастору на працягу 48 гадзін<ref>[https://www.rbc.ru/politics/01/05/2019/5cc918c29a7947684071cf21#ws США запретили своим авиакомпаниям низко летать над Венесуэлой // РБК, 01.05.2019]</ref>. [[8 мая]] карабель USCG James выявілі ў эканамічнай зоне Венесуэлы. На наступны дзень ён змяніў курс і на 14 міль наблізіўся да порта Гуайра (штат Варгас). Насустрач караблю выйшаў патрульны катар ВМС Венесуэлы, экіпаж якога пераканаў амерыканскую каманду змяніць курс. Мадура назваў дзеянні амерыканскіх маракоў «правакацыяй супраць Венесуэлы, закліканай праверыць яе гатоўнасць да такога роду дзеянняў»<ref>[https://m.vz.ru/news/2019/5/15/977645.html Мадуро объяснил уход американского корабля от берегов Венесуэлы]</ref>. [[20 мая]] прадстаўнікі Гуайдо правялі перамовы з Мінабароны і Дзярждэпам ЗША для ацэнкі сумесных механізмаў супрацоўніцтва і стратэгічнага планавання і прасоўвання рашэння сацыяльнага, палітычнага і гуманітарнага крызісу. Апазіцыянеры былі задаволеныя сустрэчай<ref>[https://www.interfax.ru/world/661852 Представитель Гуайдо сообщил о встрече с Минобороны и госдепом США]</ref>. ==== Лета ==== [[26 чэрвеня]] ўлады Венесуэлы заявілі аб новай спробе дзяржаўнага перавароту: яны паведамілі, што праціўнікі кіраўніка дзяржавы замовілі замежным наймітам выкраданне і забойства прэзідэнта Н. Мадура, а таксама планавалі захапіць склады са зброяй і ваенны аэрапорт, а затым вызваліць з турмы экс-міністра абароны Рауля Бадуэля, які адбывае пакаранне за карупцыю<ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3162194 Власти Венесуэлы заявили о новой попытке госпереворота] // Вести.ру, 26 июня 2019</ref>. У жніўні [[ЗША]] ўзмацнілі эканамічны ціск на ўрад Венесуэлы на чале з Нікаласам Мадура. Прэзідэнт Злучаных Штатаў Дональд Трамп 5 жніўня падпісаў указ аб увядзенні поўнага эканамічнага эмбарга супраць гэтай краіны. Сваім распараджэннем ён замарозіў змешчаныя на тэрыторыі ЗША ўсё актывы ўрада Венесуэлы і звязаных з ім арганізацый, а таксама забараніў любыя эканамічныя аперацыі з імі. Выключэнні зроблены для аперацый, звязаных з прадстаўленнем гуманітарнай дапамогі. Часовы прэзідэнт Венесуэлы Хуан Гуайдо вітаў новыя санкцыі ЗША супраць Мадура<ref>[https://www.polskieradio.pl/396/7818/Artykul/2351395,%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF-%D1%83%D0%B2%D1%91%D1%9E-%D1%81%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8C-%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%8D%D0%BB%D1%8B-%D0%BF%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D0%B5-%D1%8D%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%96%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B5-%D1%8D%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0 polskieradio.pl]</ref>. === Працяг канфлікту ў 2020-х=== {{Гл. таксама|Уварванне ў Венесуэлу}} [[5 студзеня]] [[2020]] на афіцыйным пасяджэнні парламента замест Гуайдо на пасаду спікера Нацыянальнай асамблеі быў абраны праўладны дэпутат [[Луіс Пара]]. Аднак апазіцыя — паплечнікі Гуайдо — сабраліся ў рэдакцыі адной з мясцовых газет і пастанавілі, што ён застаецца на пасадзе спікера венесуэльскага парламента на наступны тэрмін. Мадура заявіў, што прэтэнзіі апазіцыі да ходу галасавання незаможныя, у прыватнасці кворум быў дакументальна пацверджаны. Нягледзячы на гэта, некаторыя краіны павіншавалі Гуайдо з перавыбраннем на пасаду старшыні парламента<ref>[https://m.sputnik.by/politics/20200106/1043631217/V-Venesuele-vybrali-srazu-dvukh-spikerov-parlamenta.html?mobile_return=no В Венесуэле выбрали сразу двух спикеров парламента]</ref>. [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] 26 сакавіка прапанаваў за інфармацыю, якая прывядзе да арышту ў сувязі з абвінавачваннямі ў гандлі наркотыкамі і наркатэрарызму Нікаласа Мадура, 15 мільёнаў долараў<ref>[https://www.state.gov/department-of-state-offers-rewards-for-information-to-bring-venezuelan-drug-traffickers-to-justice/ Department of State Offers Rewards for Information To Bring Venezuelan Drug Traffickers to Justice]</ref>. Улады Венесуэлы 3 мая захапілі групу наймітаў, якія збіраліся зладзіць у краіне пераварот. Паводле інфармацыі міністэрства ўнутраных спраў Венесуэлы, яны прыбылі з Вялікабрытаніі на хуткасных катэрах. Восем з іх былі забітыя, а 13 — затрыманыя. Прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура заявіў, што найміты збіраліся яго забіць. Паводле слоў палітыка, баевікі праходзілі падрыхтоўку ў Калумбіі, іх фінансавалі калумбійскія і амерыканскія ўлады. Калумбія і ЗША абверглі гэтыя абвінавачванні<ref>[https://meduza.io/feature/2020/05/05/oni-igrali-v-rembo «Они играли в Рэмбо» Ветеран американского спецназа попытался устроить переворот в Венесуэле]</ref>. 8 студзеня 2021 года Еўрапейскі Саюз афіцыйна адмовіўся юрыдычна прызнаваць Хуана Гуайдо кіраўніком Венесуэлы<ref>[https://rg.ru/2021/01/08/evrosoiuz-perestal-priznavat-huana-guajdo-glavoj-venesuely.html]</ref>. [[14 жніўня]] [[2021]] года прадстаўнікі ўрада Мадура і апазіцыі пачалі перамовы ў [[Мехіка]] для пошуку выхаду з палітычнага і эканамічнага крызісу ў краіне. У якасці пасярэдніка на перамовах выступаў нарвежскі дыпламат [[Даг Халвар Нюландэр]]. Бакі падпісалі мемарандум аб узаемаразуменні. Паводле даных агенцтва AFP, апазіцыя настойвала на правядзенні галасавання і вызваленні палітычных зняволеных. Улады ў сваю чаргу спрабавалі дамагчыся паслаблення міжнародных абмежавальных захадаў. 30 снежня 2022 года прыхільнікі Гуайдо прагаласавалі за роспуск Часовага ўрада, пасля чаго падкантрольнае часоваму ўраду пасольства Венесуэлы ў ЗША абвясціла аб спыненні работы з 5 студзеня 2023 года<ref>{{Cite web |url= https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-opposition-removes-interim-president-guaido-2022-12-31/|title=Venezuela opposition removes interim President Guaido|date= 2022-12-31|access-date=2023-06-10}}</ref>. == Блакаванне інтэрнэту == Некалькі крыніц паведамлялі, што 11 студзеня 2019 доступ да [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] ў Венесуэле быў заблакаваны на нявызначаны тэрмін пасля таго, як старонка пра Хуана Гуайдо ў іспанскай Вікіпедыі была абноўлена — у тэкст артыкула была дададзеная інфармацыя аб яго самаабвешчанні прэзідэнтам. Пасля гэтага рушыла ўслед вайна рэдагавання. Крыніцы паведамлялі, што гэтая заява дадавалася ў артыкул і выдалялася ў агульнай складанасці 37 разоў на працягу двух гадзін<ref>{{Cite web|url=https://netblocks.org/reports/wikipedia-blocked-in-venezuela-as-internet-controls-tighten-XaAwR08M|title=Wikipedia blocked in Venezuela as internet controls tighten|website=NetBlocks|date=2019-01-12|lang=en-US|access-date=2019-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113134629/https://netblocks.org/reports/wikipedia-blocked-in-venezuela-as-internet-controls-tighten-XaAwR08M|archive-date=13 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.el-nacional.com/noticias/sociedad/usuarios-cantv-denuncian-que-acceso-wikipedia-esta-bloqueado_266182|title=Usuarios de Cantv denuncian que el acceso a Wikipedia está bloqueado|author=Web|first=El Nacional|website=El Nacional|date=2019-01-12|lang=es|access-date=2019-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://efectococuyo.com/principales/nota-de-juan-guaido-en-wikipedia-cambia-37-veces-en-dos-horas-y-nueve-minutos-este-11e/|title=Nota de Juan Guaidó en Wikipedia cambia 37 veces en dos horas y nueve minutos este #11E|website=Efecto Cocuyo|lang=es|access-date=11 January 2019}}</ref>. Венесуэльскія няўрадавыя арганізацыі паведамлялі таксама пра блакаванне ў краіне доступу да [[Instagram]], [[Twitter]] і [[YouTube]], нароўні з іншымі спосабамі ўмяшання верных прэзідэнту Мадура сілавых структур у работу медыя<ref>{{Cite web|url=https://globalvoices.org/2019/01/26/reports-of-internet-blocks-and-media-censorship-as-power-struggle-tensions-escalate-in-venezuela/|title=Reports of internet blocks and media censorship as power struggle tensions escalate in Venezuela|author=Laura Vidal|first=El Nacional|website=Global voices|date=2019-01-26|lang=en|access-date=2019-01-26}}</ref>. Тым не менш, і Гуайдо, і Мадура актыўна карысталіся Twitter для распаўсюджвання сваіх заяваў. == Паведамленні пра ПВК «Вагнер» == [[25 студзеня]] 2019 года агенцтва Reuters паведаміла са спасылкай на атамана казацкага таварыства ''«Ховрино»'' Яўгена Шабаева<ref name="атаман">[https://www.rbc.ru/politics/26/01/2019/5c4c2dee9a79470da55ffdf8 Атаман раскрыл источник информации о бойцах российских ЧВК в Венесуэле] // РБК, 26.01.2019.</ref>, што ў Венесуэлу за адзін-два дні да пачатку падзей прыбыла група былых расійскіх вайскоўцаў, звязаных з так званай [[Група Вагнера|прыватнай ваеннай кампаніяй (ПВК) «Вагнер»]], у колькасці 400 чалавек для аховы прэзідэнта Нікаласа Мадура<ref>[https://ru.reuters.com/article/russiaFeed/idRUKCN1PJ28R-ORUTP Связанные с Кремлём бойцы помогают охранять президента Венесуэлы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190327145900/https://ru.reuters.com/article/russiaFeed/idRUKCN1PJ28R-ORUTP |date=27 сакавіка 2019 }} // Reuters, 25.01.2019.</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/25/01/2019/5c4b425a9a7947db268c27ba Reuters узнал об охраняющих Мадуро наемных военных из России] // РБК, 25.01.2019.</ref><ref>[https://www.economist.com/leaders/2019/02/02/the-battle-for-venezuelas-future «The battle for Venezuela’s future»], The Economist, 30.01.2019.</ref>. Пасол РФ у Венесуэле Уладзімір Заемскі заявіў, што паведамленні аб прысутнасці расійскіх прыватных ваенных кампаній у краіне з’яўляюцца «фейкам»<ref name="атаман" />. Іншыя афіцыйныя асобы ў Расіі і Венесуэле, да якіх розныя СМІ звярталіся за тлумачэннямі, таксама абверглі гэтыя здагадкі<ref>[https://lenta.ru/news/2019/01/27/chvk/ Кремль опроверг отправку российских наемников в Венесуэлу] // Лента. Ру, 27.01.2019.</ref><ref>[https://ria.ru/20190130/1550157723.html Косачев усомнился, что Мадуро обратится за охраной к России] // РИА Новости, 30.01.2019.</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/31/01/2019/5c52c74e9a79473f8abb1d67 Вице-премьер Борисов отверг наличие российских военных в Венесуэле] // РБК, 31.01.2019.</ref>. Дырэктар разведвальнага ўпраўлення Мінабароны ЗША генерал-лейтэнант Роберт Эшлі, выступаючы з дакладам на слуханнях у камітэце па разведцы Сената Кангрэса ЗША, заявіў, што [[Пентагон]] не знайшоў прыкмет ваеннай прысутнасці Расіі і Кітая ў Венесуэле<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3867707 Разведка США не зафиксировала военного присутствия России и Китая в Венесуэле] // Коммерсантъ, 02.02.2019</ref>. 7 лютага кіраўнік Паўднёвага камандавання ВС ЗША адмірал Крэйг Фолер на слуханнях у камітэце па справах узброеных сіл Сената Кангрэса ЗША заявіў, што амерыканскія ўлады ў курсе паведамленняў СМІ пра тое, што «расійскія сілы бяспекі» былі перакінуты ў Венесуэлу, і спрабуюць знайсці пацверджанне гэтай інфармацыі<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6091385 Пентагон: США ищут подтверждение данным о присутствии подразделений России в Венесуэле.] // ТАСС, 07.02.2019.</ref>. Афіцыйна [[24 сакавіка]] ваенна-транспартны самалёт Ан-124 і пасажырскі Іл-62 даставілі ў Венесуэлу 99 расійскіх вайскоўцаў і 35 тон грузу<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3922902 СМИ сообщили о прибытии в Венесуэлу самолетов с 99 российскими военными.] // Коммерсантъ, 24.03.2019.</ref><ref>[https://www.gazeta.ru/army/2019/03/25/12264007.shtml Русские в Венесуэле: зачем наши военные прибыли в Каракас.] // Газета.Ру, 25.03.2019.</ref>. == Заўвагі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палітыка Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:2019 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:2019 год у Венесуэле]] aqepukjeuf454mdyqoawl33tzfrbr5g 0 589482 5159901 5131987 2026-07-01T08:33:53Z Ellis Novak 30436 /* Творчасць */ 5159901 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сідараў}} {{Тэатральны дзеяч|Выява=Juryj Sidaraŭ.jpg}} '''Ю́рый Уладзі́міравіч Сі́дараў''' ({{ВД-П}}) — [[Беларусь|беларускі]] акцёр тэатра і кіно. [[Народны артыст Беларусі]] (1977). == Біяграфія == Нарадзіўся 8 мая 1927 года ў с. Рап’ёўка [[Саратаўская губерня|Саратаўскай губерні]] [[РСФСР]]. У 1945 годзе паступіў у [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]], якое скончыў у 1949 годзе. Пяць гадоў працаваў у [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр|Гродзенскім абласным драматычным тэатры]]. З 1954 года — у [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларускай ССР]]<ref>{{cite web|url = https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/14226/bio/|title = Юрий Сидоров|publisher = kino-teatr.ru|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190221154349/https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/14226/bio/|archivedate = 21 лютага 2019|accessdate = 21 лютага 2019|url-status = dead}}</ref>. Адначасова з 1968 года выкладаў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]]{{Sfn|Бур’ян Б.|2002|с=368}}. Памёр 9 студзеня 2004 года. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчасць == Творчасці Юрыя Сідарава ўласцівыя лаканічныя выразныя сродкі, знешняя стрыманасць пры нутранай напружанасці, дакладнасць дэталяў, пластычнасць мастацкага вобраза{{Sfn|Бур’ян Б.|2002|с=368}}. Выканаўца гераічных, лірычных, вострахарактарных, камедыйных роляў. Ролі ў беларускім рэпертуары тэатра імя Максіма Горкага: лейтэнант Наганаў, палкоўнік Кусонскі, паліцай Зыль («[[Брэсцкая крэпасць (п’еса)|Брэсцкая крэпасць]]», «[[Галоўная стаўка (п’еса)|Галоўная стаўка]]», «[[Дзеля жыцця]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|Канстанціна Губарэвіча]]), Гарачун («[[Білет у мяккі вагон]]» [[Аркадзь Іосіфавіч Маўзон|Аркадзя Маўзона]]), Дробыш, Хазяінаў («[[Трывога (п’еса)|Трывога]]», «Соль» [[Алесь Петрашкевіч|Алеся Петрашкевіча]]), Чарвякоў («Знак бяды» паводле [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|Васіля Быкава]]) і інш. Ролі ў класічным рэпертуары: Мікіта («{{нп5|Улада цемры||ru|Власть тьмы}}» [[Леў Мікалаевіч Талстой|Льва Талстога]]), Пратасаў, Бардзін, Ягор Булычоў, Бубнаў, Жан («[[Дзеці сонца (п'еса)|Дзеці сонца]]», «{{нп5|Ворагі (п’еса)|Ворагі|ru|Враги (пьеса)}}», «{{нп5|Ягор Булычоў і іншыя||ru|Егор Булычов и другие}}», «{{нп5|На дне||ru|На дне}}» [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], «Букееў і кампанія» паводле п’есы «Якаў Багамолаў» Максіма Горкага), Актавій Цэзар, Банка («{{нп5|Антоній і Клеапатра (п'еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}», «[[Макбет (п’еса)|Макбет]]» [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]), барон Бэрлі («[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]]) і інш. Псіхалагічна паглыблена раскрыў характары Аарне («Каменнае гняздо» [[Хела Вуоліёкі|Х. Вуаліёкі]]), Бернарда Шоу («Мілы лгун» [[Джэром Кілці|Джэрома Кілці]]), Дасбергена Мустафаева («Узыходжанне на Фудзіяму» [[Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў|Чынгіза Айтматава]] і [[Калтай Мухамеджанаў|К. Мухамеджанава]]), Гартмана («Дзікунка» [[Жан Ануй|Жана Ануя]]), Фушэ («Вячэра» [[Жан-Клод Брысвіль|Жана-Клода Брысвіля]]) і інш. Удзельнічаў у тэлевізійных і радыёспектаклях{{Sfn|Бур’ян Б.|2002|с=368}}. == Фільмаграфія == # [[1959 год у гісторыі кіно|1959]] — [[Каханнем трэба даражыць]] — ''эпізод'' # [[1960 год у гісторыі кіно|1960]] — [[Вясновыя навальніцы]] — ''Косця'' # [[1967 год у гісторыі кіно|1967]] — [[Запомнім гэты дзень]] — ''эпізод'' # [[1967 год у гісторыі кіно|1967]] — [[Побач з вамі]] — ''аднапалчанін'' # [[1973 год у гісторыі кіно|1973]] — [[Корцік (фільм, 1973)|Корцік]] — ''Свірыдаў'' # [[1973 год у гісторыі кіно|1973]] — [[Бронзавая птушка (фільм)|Бронзавая птушка]] — ''Свірыдаў'' # [[1974 год у гісторыі кіно|1974]] — [[Апошняе лета дзяцінства]] — ''Свірыдаў'' # [[1974 год у гісторыі кіно|1974]] — [[Полымя (фільм, 1974)|Полымя]] — ''член стаўкі'' # 1974 — [[Чатыры нядзелі]] # [[1980 год у гісторыі кіно|1980]] — [[Атланты і карыятыды]] # 1980 — [[Першай па расе прайшла прыгажуня]] # [[1981 год у гісторыі кіно|1981]] — [[Адзіны мужчына (фільм)|Адзіны мужчына]] — ''Сцякольнікаў'' # [[1998 год у гісторыі кіно|1998]] — [[Дзень поўні]] === Сям’я === * Жонка — [[Зоя Васілеўна Асмалоўская]] (1928—2012) — беларуская акцёрка тэатра і кіно. * Дачка — [[Алена Юраўна Сідарава|Алена Сідарава]] — акцёрка [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]], Заслужаная артыстка Беларусі (2013). == Узнагароды == [[Народны артыст Беларусі]] (1977). Кавалер двух [[Ордэн «Знак Пашаны»|ордэнаў «Знак Пашаны»]], [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэна Францыска Скарыны]] (2002). == Памяць == У Мінску на доме № 9 па [[Вуліца Раманаўская Слабада|вуліцы Раманаўская Слабада]], дзе Юрый Сідараў жыў у 1970—2004 гадах, усталяваная памятная дошка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сідараў Юрый Уладзіміравіч|Барыс Бур’ян|368}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|128216|Сідараў Юрый Уладзіміравіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сідараў Юрый Уладзіміравіч}} shh8knawk4jzpkqmrsbfvoq7no9t54c 0 597834 5159945 4727375 2026-07-01T10:55:21Z M.L.Bot 261 /* top */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: лекцыяў → лекцый (2), 2018 году → 2018 года з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159945 wikitext text/x-wiki [[Файл:Не растраляныя (лагатып).jpg|міні|Лагатып праекта.]] '''(Не)расстраляныя''' — праект партала [[Тузін Гітоў]], прысвечаны памяці [[спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года|рэпрэсаваных у 1930-х беларускіх творцаў]]<ref>{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/post/belmusic-timeline|title=Вспомнить все: таймлайн беларусской музыки 2010–2019|last=Горбаш|first=Леша|last2=Кашликов|first2=Антон|coauthors=Кашликов, Антон; palasatka|last3=palasatka|date=2019-12-26|publisher=[[34mag]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230064444/https://34mag.net/piarshak/post/belmusic-timeline|archive-date=2019-12-30|access-date=2019-12-30}}</ref>. Падрыхтавана кніжнае выданне з музычным дадаткам, праведзены лекцыі з выступамі музыкаў у [[Мінск]]у і прэзентацыі ў рэгіёнах. Праект пакліканы вярнуць імёны і творы рэпрэсаваных дзеячаў беларускай культуры ў сучасны дыскурс. Падрыхтаванае да друку ўнікальнае выданне ўвабрала 18 гісторыяў жыцця рэпрэсаваных беларускіх літаратараў, больш за сто абраных твораў ды каля сотні архіўных фотаздымкаў, частка з якіх апублікаваная ўпершыню. Таксама да кнігі далучаны музычны CD-дадатак з песнямі на словы герояў праекту. Аб’ём кнігі — больш за 300 старонак. Аздабленнем выдання займалася дызайнерка Наста Шастак. Над выданнем працавалі знаныя даследчыкі літаратуры і культуры, якія ўпершыню ў гісторыі сучаснай Беларусі падрыхтавалі і прачыталі адкрытыя лекцыі пра герояў гэтага праекту. 12 лекцый прайшлі ў 2017 годзе ў кнігарні «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]». Увосень 2018 года ў межах праекту ў кнігарні «Логвінаў» адбыліся 6 новых лекцый. Прэзентацыі праекту з адкрытымі лекцыямі запланаваныя ва ўсіх абласных гарадах. {{цытата|аўтар=[[Сяргей Будкін]]|Мы хочам каб творы закатаваных пісьменнікаў ведалі, а іх твары пазнавалі. Перакананы, што каб дасягнуць такой мэты, варта працаваць на ўсіх узроўнях успрыняцця і рабіць гэта густоўна, прыгожа і па-сучаснаму.}} Пры паспяховай рэалізацыі задумы з кніжным выданнем у межах праекту «(Не)расстраляныя» аўтары плануюць зрабіць тэатральную пастаноўку паводле аднаго з твораў беларускай літаратуры 1930-х<ref name=hrodna>{{cite news|title= Прэзентацыя праекта “(Не)растраляныя” ў Гродне|url= https://hrodna.life/hl-events/prezentacyiya-praekta-ne-rastralyanyiya-u-grodne/|publisher= Hrodna.life|access-date= 2019-04-27|archive-url= https://web.archive.org/web/20190427184924/https://hrodna.life/hl-events/prezentacyiya-praekta-ne-rastralyanyiya-u-grodne/|archive-date= 27 красавіка 2019|url-status= dead}}</ref><ref name=fly-uni>{{cite news|title= (Не)расстраляная гісторыя|url= https://fly-uni.org/sobytiya/nerasstralyanaya-gistoryya/|publisher= Лятучы ўніверсітэт|date= 30 кастрычніка 2017|access-date= 2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427185308/https://fly-uni.org/sobytiya/nerasstralyanaya-gistoryya/ |archive-date=27 красавіка 2019 }}</ref><ref name=belsat>{{cite news |title= У 1937 годзе беларусаў хацелі ператварыць у біямасу: Статкевіч заклікае ўшанаваць памяць ахвяраў камунізму|url= https://belsat.eu/programs/u-1937-godze-belarusau-hatseli-peratvaryts-u-biyamasu-statkevich-zaklikae-ushanavats-pamyats-ahvyarau-kamunizmu/|publisher= [[Belsat]]|date= 2017.10.24 23:00|access-date=2019-04-27 }}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{instagram|p/BpUaF1UFd_I|(Не)расстраляныя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2017 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Выданні Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР]] h7jkghxthf9krndb3zoxq85ai2tr69h 14 604886 5159880 3395228 2026-07-01T08:14:58Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў]]; дададзена [[Катэгорыя:Спісы зорак]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159880 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул па тэме катэгорыі|Спісы зорак паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя:Зоркі| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак|Зоркі]] [[Катэгорыя:Сузор’і|*]] 6o6dl7amrqppfo3krstkqlz3su1wixt 0 609491 5159946 5001693 2026-07-01T10:56:02Z 5159946 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва=Сабакі Эўропы | Арыгінал назвы= | Выява=Sabaki Europy.jpg | Аўтар=[[Альгерд Бахарэвіч]] | Жанр=раман | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[тарашкевіца]]) | Афармленне= | Серыя = | Выдавецтва = [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] | Выпуск=[[2017]] | Старонак=896 | Папярэдняя =[[Бэзавы і чорны. Парыж праз акуляры беларускай літаратуры]] | Наступная=[[Мае дзевяностыя (раман)|Мае дзевяностыя]] | isbn=9786098213218 | Lib = }} '''«Саба́кі Эўро́пы»''' — раман [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]], упершыню выдадзены ў [[2017 год у гісторыі літаратуры|2017]] годзе ў выдавецтве [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]. == Сюжэт == Раман складаецца з шасці вялікіх гісторый, сплеценых у адну. Апавядаецца пра вёску Белыя Росы-13, якая знаходзіцца на тэрыторыі Расейскага Райху, і [[Штучная мова|штучную]] таемную мову [[бальбута]]. Частка прысвечаная беларускай [[Шаптухі|шаптусе]], якую выпраўляюць на далёкую выспу, дзе будуецца ідэальная краіна Крыўя. Таксама ў рамане вядзецца пра пасланне, якое закапалі ў лесе вучні звычайнай сярэдняй школы, і труп невядомага, які знаходзяць у 2049 годзе ў танным берлінскім гатэлі. == Забарона рэжымам Лукашэнкі == Пасля пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу 2020 года]] ў [[Беларусь|Беларусі]] [[рэжым Лукашэнкі]] распачаў наступ супраць беларускай культуры. У канцы 2020 года выдавецтва «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]» падрыхтавала другое выданне рамана, пазней надрукаванае ў [[Літва|Літве]]. У красавіку 2021 года Мінская рэгіянальная мытня адабрала ў выдавецтва «Янушкевіч» на экспертызу наклад кнігі «Сабакі Эўропы» [[Альгерд Бахарэвіч|Альгерда Бахарэвіча]]. Эксперты Мінскай абласной экспертнай камісіі па ацэнцы інфармацыйнай прадукцыі месяц вывучалі раман на прадмет экстрэмізму, пасля чаго працягнулі вывучэнне на 20 дзён «''з прычыны складанасці даследавання''». Па заканчэнні ўсіх тэрмінаў ацэнка не была аб’яўленая<ref name="Hary Poter">{{cite web|url = https://mediazona.by/article/2022/05/17/no-books|title = Гарри Поттер и «фашистская клоака». Как власти ищут экстремизм на книжных полках|author = Анна Колмач|date = 17-5-2022|publisher = mediazona.by|language = ru|url-status = dead|access-date = 24 мая 2022|archive-date = 26 лютага 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20240226000425/https://mediazona.by/article/2022/05/17/no-books}}</ref>. 16 траўня 2022 года выдавецтва «Янушкевіч» адкрыла ўласную кнігарню «Кнігаўка» ў Мінску, той жа дзень сілавікі рэжыму Лукашэнкі зладзілі ў ёй ператрус і арыштавалі супрацоўнікаў<ref name="Hary Poter"/>. Пазней стала вядома, што 17 траўня, адразу пасля пагрому кнігарні, раман «Сабакі Эўропы» быў унесены ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў паводле рашэння суда Мінскага раёна<ref>{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/14787.html|title = Роман Бахаревича «Собаки Европы» внесли в список экстремистских материалов|date = 23-5-2022|publisher = [[Zerkalo.io]]|language = ru}}</ref><ref name="tut">{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/14797.html?tg&fbclid=IwAR0SpDoaxY5x2UFy2q7JNqYstjI2fTxQc7QVMo01hu-LAGKcjv5HL4AFsmE|title = Художественную книгу белорусского писателя впервые назвали экстремистской. Рассказываем, о чем она и где ее купить|date = 24-5-2022|publisher = [[Zerkalo.io]]|language = ru}}</ref>. Пры гэтым невядома, якая менавіта рэдакцыя і на якой мове ўнесеная ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў, афіцыйна інфармацыйная прадукцыя падпісаная як «''Книга „Сабаки Эуропы“ авторства Альгерда Бахарэвича''», што паводле назвы не адпавядае ніводнай з існуючых рэдакцый кнігі<ref>{{cite web|url = http://mininform.gov.by/documents/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov/|title = Республиканский список экстремистских материалов|publisher = Министерство информации Республики Беларусь|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20220205151347/http://www.mininform.gov.by/documents/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov/|archive-date = 5 лютага 2022|url-status = dead}}</ref>. «Сабакі Эўропы» сталі першай беларускай мастацкай кнігай, прызнанай рэжымам Лукашэнкі экстрэмісцкай<ref name="tut"/>. == Цікавыя факты == * У 2019 годзе ў выдавецтве «Время» выйшаў [[Руская мова|рускамоўны]] аўтарскі пераклад рамана<ref>{{Навіна|загаловак=Раман Бахарэвіча «Сабакі Еўропы» выйшаў па-руску|спасылка=https://m.nashaniva.com/230304/|выдавец=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|дата публікацыі=13 мая 2019}}</ref>. * У 2018 годзе кніга заняла 2 месца [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Прэміі Гедройца]], што паслужыла прычынай заснавання альтэрнатыўнай Чытацкай прэміі для рамана «Сабакі Эўропы». На платформе Talaka.org распачаўся збор грошай. За месяц планавалі сабраць 3000 рублёў, за ўнёскі ад 5 рублёў абяцалі запрашэнне на «бесцырымоннае ўручэнне» і «Дыплом Вялікага Аматара» або «Вялікай Аматаркі» кнігі, напісаны на бальбуце — мове, выдуманай Бахарэвічам для «Сабак Эўропы». Збор грошай вёўся ад імя перакладчыцы [[Ганна Валер’еўна Янкута|Ганны Янкуты]]. Сам Бахарэвіч заявіў, што не мае ніякага дачынення да кампаніі<ref>{{Навіна|загаловак=Чытачы пачалі збор грошай на прэмію Бахарэвічу за «Сабакаў Эўропы»|спасылка=https://www.svaboda.org/a/29548850.html|выдавец=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|дата публікацыі=17 кастрычніка 2018}}</ref>. * Беларускі [[Свабодны тэатр]] у ліпені 2019 года анансаваў хуткую прэм’еру спектакля паводле рамана<ref>{{Навіна|загаловак=“Сабакі Эўропы” Свабоднага тэатра - як гэта будзе і дзе пабачыць?|спасылка=https://euroradio.fm/sabaki-europy-svabodnaga-teatra-yak-geta-budze-i-dze-pabachyc-efir-u-1305|выдавец=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]|дата публікацыі=5 ліпеня 2019}}</ref>. У [[Мінск]]у беларуская прэм’ера адбылася ўвесну 2020 года, а сусветная прэм’ера ў [[Лондан]]е — увесну 2022 года<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31748825.html|title = Сусьветная прэм’ера спэктакля «Сабакі Эўропы» ў Лёндане. Ужывую |date = 11-3-2022|publisher = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be-x-old}}</ref>. Паказы спектакля прайшлі таксама ў Парыжы (тэатр "Адэон"), Бэрліне (Нямецкі тэатр), Люксэмбургу і Адэляідзе. * 17 чэрвеня 2022 года незалежная тэатральная група «Купалаўцы» прадставіла спектакль «Гусі-людзі-лебедзі» (рэж. [[Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў|Аляксандр Гарцуеў]]) паводле адной з часткай рамана «Сабакі Эўропы». Прэм’ера адбылася ў Тэатры Юльша Астрэвы ([[Люблін]], [[Польшча]])<ref>{{cite web|url = https://reform.news/317577-gusi-ljudzi-lebedzi-volnyja-kupala-cy-ljubline-dajuc-prjem-eru-pavodle-tvora-algerda-baharjevicha|title = «Гусі-людзі-лебедзі». Вольныя «Купалаўцы» ў Любліне даюць прэм’еру паводле твора Альгерда Бахарэвіча|date = 16-6-2022|publisher = [[Reform.news]]|language = be}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/2979974,%c2%ab%d0%9a%d1%83%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%9e%d1%86%d1%8b%c2%bb-%d0%bf%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b2%d1%96%d0%bb%d1%96-%d1%81%d0%bf%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b0%d0%ba%d0%bb%d1%8c-%d0%bf%d0%b0-%c2%ab%d1%8d%d0%ba%d1%81%d1%82%d1%80%d1%8d%d0%bc%d1%96%d1%81%d1%86%d0%ba%d1%96%d0%bc%c2%bb-%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d0%b5|title = «Купалаўцы» паставілі спектакль па «экстрэмісцкім» рамане |date = 14-6-2022|publisher = [[Беларуская служба Польскага радыё]]|language = be}}</ref>. * У 2024 годзе ў выдавецтве «Воланд & Квіст» выйшаў [[нямецкая мова|нямецкі]] пераклад рамана<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.voland-quist.de/werke/europas-hunde/|title=Europas Hunde {{!}} Voland & Quist|access-date=2024-01-09}}</ref>. * У жніўні 2024 года за перастварэнне «Сабак Эўропы» немецкі перакладчык Томас Вайлер узнагароджаны літаратурнай прэміяй Паўля Цэляна. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі «Кніга году — 2017», абвешчанай [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускім ПЭН-цэнтрам]]<ref>{{Навіна|загаловак=«Сабакі Эўропы» Альгерда Бахарэвіча — Кніга году 2017|спасылка=https://www.svaboda.org/a/29261927.html|выдавец=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|дата публікацыі=31 мая 2018}}</ref>. * У 2018 годзе Альгерд Бахарэвіч з раманам «Сабакі Эўропы» атрымаў 2 месца [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Прэміі Гедройца]]<ref>{{Навіна|загаловак=Прэмія Гедройца|спасылка=https://pen-centre.by/gedroyc.html|выдавец=Беларускі ПЭН-цэнтр}}</ref>. * У 2019 годзе рускамоўны пераклад рамана ўвайшоў у кароткі спіс расійскай літаратурнай прэміі «[[Большая книга]]»<ref>{{cite web|lang=ru|загаловак=Роман Бахаревича «Собаки Европы» — в шорт-листе престижной российской премии|url=https://news.tut.by/culture/640530.html|website=[[TUT.BY|TUT.by]]|date=6 чэрвеня 2019|access-date=5 жніўня 2019|archive-date=22 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122191033/https://news.tut.by/culture/640530.html|url-status=dead}}</ref>. * Прэмія Паўля Цэляна за найлепшы пераклад на нямецкую мову твораў сусветнай літаратуры (2024). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=g-OzCfiWVpw|title = Аўдыёкніга. Альгерд Бахарэвіч. Сабакі Эўропы (Частка 1. Мы лёгкія, як папера)}} * {{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29068238.html/|title=Бахарэвіч напярэдадні прэзэнтацыі «Сабакаў Эўропы»: «Маё мастацтва пабудаванае на выкліку»|author=[[Сяргей Шупа]]|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}} * [https://gorky.media/context/leningrad-gotovitsya-k-vozmozhnoj-vojne// Рэцэнзія на кнігу ад расійскага літаратурнага партала «Горький»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805135414/https://gorky.media/context/leningrad-gotovitsya-k-vozmozhnoj-vojne/ |date=5 жніўня 2019 }} * [https://gorky.media/fragments/yazyk-dolzhen-davat-svobodu// Фрагмент перакладу кнігі на рускую мову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805135413/https://gorky.media/fragments/yazyk-dolzhen-davat-svobodu/ |date=5 жніўня 2019 }} [[Катэгорыя:Творы Альгерда Бахарэвіча]] [[Катэгорыя:Раманы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Кнігі 2017 года]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] 7uwbo4k09fsenmva0a6cn9gndg15d2q 100 611366 5159725 5146855 2026-06-30T16:36:48Z JerzyKundrat 174 /* 2026 */ 5159725 wikitext text/x-wiki {{таксама}} [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў]] == 2026 == * [[10 чэрвеня]]: У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[6 мая]]: Памёр [[Тэд Цёрнер]], амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[18 красавіка]]: У Кіеве адбылася [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|стральба з захопам закладнікаў]], ёсць ахвяры. * [[12 красавіка]]: Прайшлі парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). * [[7 красавіка]]: Двухтыднёвае «перамір’е» ў [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|вайне]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Ізраіль|Ізраіля]] з [[Іран]]ам уступіла ў сілу. * [[19 сакавіка]]: Памёр [[Чак Норыс]], амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[17 сакавіка]]: Загінуў [[Алі Ларыджані]], сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[1 сакавіка]]: Аятала [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часова выконваючым абавязкі Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[28 лютага]]: Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е, загінулі каля 180 чалавек. * [[19 лютага]]: Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[6 лютага]]: Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}»'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[18 студзеня]]: У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2025)|сутыкнуліся два цягнікі]]. == 2025 == * [[28 снежня]]: ** Памерла [[Брыжыт Бардо]], французская актрыса, спявачка, фотамадэль, абаронца жывёл. ** Пачаліся масавыя пратэсты ў [[Іран]]е. * [[21 снежня]]: Памёр [[Мікіта Мелказёраў]], беларускі блогер і журналіст. * [[14 снежня]]: У час святкавання [[Ханука|Ханукі]] на пляжы ў [[Сідней|Сіднеі]] здзейснены тэрарыстычны акт. * [[10 снежня]]: Амерыканскія вайскоўцы [[Захоп танкера Skipper|захапілі венесуэльскі танкер]] у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. * [[9 снежня]]: ** Былы лідар суданскага апалчэння «[[Джанджавід]]» [[Алі Кушайб]] прысуджаны [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнародным крымінальным судом]] да 20 гадоў пазбаўлення волі за [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынства]] і [[Злачынствы супраць чалавечнасці|злачынствы супраць чалавечнасці]]. ** [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]] ўключана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[29 лістапада]]: Памёр [[Том Стопард]], брытанскі драматург. * [[21 лістапада]]: Здзейснена [[Выкраданне школьнікаў у штаце Нігер (2025)|выкраданне школьнікаў]] у штаце Нігер у [[Нігерыя|Нігерыі]]. * [[11 лістапада]]: Пад [[Руставі]] ([[Грузія]]) [[Катастрофа Lockheed C-130 пад Руставі (2025)|разбіўся турэцкі ваенна-транспартны самалёт]]. * [[7 лістапада]]: Памёр [[Вячаслаў Рагойша]], беларускі філолаг, літаратуразнаўца. * [[24 кастрычніка]]: ** [[Прэзідэнт Ірландыі|Прэзідэнтам Ірландыі]] абарана [[Кэтрын Коналі]]. ** На [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускіх могілках]] у [[Іст-Брансвік (Нью-Джэрсі)|Іст-Брансвіку]] ([[Нью-Джэрсі]]) пахаваны пісьменнік [[Мікола Цэлеш]], які згінуў у 1976 годзе, расследаванне абставін яго смерці працягваецца. * [[22 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава|Прэміяй імя Сахарава]] ўганараваны журналісты [[Анджэй Пачобут]] і {{нп3|Мзія Амаглабелі|Мзіяй Амаглабелі|ka|მზია ამაღლობელი}}. * [[21 кастрычніка]]: Былы [[прэзідэнт Францыі]] [[Нікаля Сарказі]] прыбыў у турму для адбывання зняволення. * [[13 кастрычніка]]: Пасля пратэстаў на [[Мадагаскар]]ы збег з краіны прэзідэнт [[Андры Радзуэліна]], уладу захапілі ваенныя. * [[11 кастрычніка]]: Памерла амерыканская актрыса [[Даян Кітан]]. * [[10 кастрычніка]]: Буйное [[Дарожна-транспартнае здарэнне ў Светлагорскім раёне (2025)|дарожна-транспартнае здарэнне]] адбылося ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]]. * [[3 кастрычніка]]: ** [[Сара Малалі]] стала першай у гісторыі жанчынай, зацверджанай на пасадзе [[Архібіскуп Кентэрберыйскі|Архібіскупа Кентэрберыйскага]]. ** Спынена выданне газеты «[[Вечерний Могилёв]]». * [[21 верасня]]: Лёгкаатлетка [[Марыя Жодзік]] заваявала срэбра ў [[Скачок у вышыню|скачках у вышыню]], адзіны медаль на чэмпіянаце свету для каманды [[Польшча|Польшчы]]. * [[15 верасня]]: [[Арман Дзюпланціс]] усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6&nbsp;м 30&nbsp;см. * [[28 жніўня]]: {{нп5|Пратэсты ў Інданезіі (2025)|Пратэсты|en|August 2025 Indonesian protests}} ў [[Інданезія|Інданезіі]] ўзмацніліся пасля забойства паліцыяй аднаго з дэманстрантаў. * [[22 чэрвеня]]: [[ЗША]] нанеслі ўдары па ядзерных аб’ектах [[Іран]]а. * [[21 чэрвеня]]: Вызвалены [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] і яшчэ шэраг асуджаных у Беларусі асоб. * [[13 чэрвеня]]: [[Ізраіль]] нанёс удар па аб’ектах ядзернай і ракетнай інфраструктуры [[Іран]]а. * [[12 чэрвеня]]: Пад [[Ахмадабад]]ам пацярпеў крушэнне пасажырскі самалёт [[Boeing 787]], загінулі 270 чалавек. * [[22 мая]]: [[Наталля Пяткевіч]] прызначана віцэ-прэм'ерам Беларусі, [[Уладзімір Сцяпанавіч Каранік|Уладзімір Каранік]] узначаліў [[НАН Беларусі|Нацыянальную Акадэмію навук]]. * [[17 мая]]: Фінал конкурсу песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|Еўрабачанне]]» адбыўся ў [[Базель|Базелі]]. * [[10 мая]]: [[Індыя]] і [[Пакістан]] дамовіліся аб спыненні агню. * [[5 мая]]: Платформа [[Skype]] спыняе сваю працу. * [[1 мая]]: [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане|Беларусы — удзельнікі грамадзянскай вайны ў Таджыкістане]] атрымалі статус ветэранаў баявых дзеянняў за мяжой. * [[30 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Украіна]] падпісалі пагадненне па карысных выкапнях. * [[16 красавіка]]: Кітаянка [[Цзюй Вэньцзюнь]] абараніла тытул чэмпіёнкі свету па [[шахматы|шахматах]]. * [[13 красавіка]]: ** Адкрываецца [[Сусветная выстаўка (2025)|Сусветная выстаўка 2025 года]] ў [[Осака|Осацы]]. ** [[Узброеныя сілы Расіі]] нанеслі ракетны ўдар па [[Сумы|Сумах]]. * [[5 красавіка]]: [[ЗША]] ахапілі [[Пратэсты ў ЗША (2025)|масавыя пратэсты]] супраць палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[4 красавіка]]: ** Прэзідэнт [[Арменія|Арменіі]] [[Ваагн Хачатуран]] падпісаў закон аб пачатку працэсу ўступлення краіны ў [[Еўрапейскі Саюз]]. ** Капітан «[[Вашынгтон Кэпіталз]]» [[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]] зраўняўся з рэкордам [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгуляным сезоне [[НХЛ]]. * [[21 сакавіка]]: Здзейснены [[Напад на мячэць Фамбіты|напад на мячэць Фамбіты]] ([[Нігер]]). * [[20 сакавіка]]: [[Крысці Ковентры]] абрана прэзідэнтам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]], стаўшы першай жанчынай на гэтай пасадзе. * [[18 сакавіка]]: ** [[Ізраіль]] аднавіў удары па [[Сектар Газа|Газе]]. ** Здзейснена [[Замах на Хасана Шэйха Махмуда|спроба замаху]] на прэзідэнта [[Самалі]] [[Хасан Шэйх Махмуд|Хасана Шэйха Махмуда]]. * [[13 сакавіка]]: [[Міністэрства абароны Расіі]] заявіла аб вызваленні [[Суджа|Суджы]]. * [[28 лютага]]: [[Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)|Сустрэча]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміра Зяленскага]] і [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом|Белым доме]] скончылася безвынікова. * [[25 лютага]]: У [[Амдурман]]е здарылася [[Катастрофа Ан-26 у Амдурмане|авіяцыйная катастрофа]] з самалётам [[Ан-26]] [[Ваенна-паветраныя сілы Судана|ВПС Судана]]. * [[23 лютага]]: [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2025)|Парламенцкія выбары]] адбыліся ў [[Германія|Германіі]], перамог блок [[ХДС/ХСС]] на чале з [[Фрыдрых Мерц|Фрыдрыхам Мерцам]]. * [[14 лютага]]: Лаўрэатам [[Прэмія імя Міхася Стральцова|Літаратурнай прэміі імя Міхася Стральцова]] стаў паэт і перакладчык [[Кастусь Цвірка]]. * [[4 лютага]]: Учынены [[Стральба ў школе «Campus Risbergska»|напад на школу]] ў горадзе [[Эрэбру]] ([[Швецыя]]). * [[23 студзеня]]: Памёр [[Віктар Канстанцінавіч Гардзей|Віктар Гардзей]], беларускі пісьменнік. * [[22 студзеня]]: У гатэлі на гарналыжным курорце Картаклая ([[Турцыя]]) адбыўся [[Пажар на курорце Карталкая (2025)|пажар]]. * [[16 студзеня]]: Памёр [[Дэвід Лінч]], амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[2 студзеня]]: Памерла [[Агнеш Келеці]], венгерская [[Гімнастыка|гімнастка]], пяціразовая алімпійская чэмпіёнка. * [[1 студзеня]]: ** [[Балгарыя]] і [[Румынія]] канчаткова далучыліся да [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. ** У [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]] падчас святкавання [[Новы год|Новага года]] здзейснены [[Тэракт у Новым Арлеане (2025)|тэрарыстычны акт]]. ** У чарнагорскім [[Цэтынэ]] ўчынена [[Масавае забойства ў Цэтынэ (2025)|масавае забойства]]. == 2024 == * [[29 снежня]]: Пры [[Аварыя грузавіка на мосце Гелана|аварыі на мосце Гелана]] ў [[Эфіопія|Эфіопіі]] 71 чалавек загінуў. * [[26 снежня]]: Памёр [[Манмахан Сінгх]], дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр [[Індыя|Індыі]] (2004—2014). * [[23 снежня]]: Сухагруз «[[Ursa Major]]» затануў у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] на поўдзень ад [[Картахена (Іспанія)|Картахены]]. * [[20 снежня]]: ** У [[Магдэбург]]у здзейснены [[Наезд на натоўп у Магдэбургу (2024)|наезд на натоўп]] на калядным кірмашы. ** Вынесены прысуд па [[справа Дамініка Пеліко|справе Дамініка Пеліко]], які абвінавачаны ў згвалаваннях з прымяненнем наркотыкаў. * [[17 снежня]]: Памёр [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]], палітык, член [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўным Савеце Беларусі]] (1990—1995). * [[15 снежня]]: У выніку крушэння двух танкераў у [[Керчанскі праліў|Керчанскім праліве]] адбыўся [[Разліў нафты ў Керчанскім праліве (2024)|разліў нафты]]. * [[13 снежня]]: Месэнджар [[Viber]] заблакаваны [[Раскамнагляд]]ам на тэрыторыі [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]. * [[11 снежня]]: Указам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзіміру Карызне]] прысвоена ганаровае званне [[Народны паэт Беларусі]]. * [[8 снежня]]: Ізраільская армія [[Уварванне Ізраіля ў Сірыю (2024)|ўварвалася ў Сірыю]]. * [[5 снежня]]: Курс [[Bitcoin]] падняўся вышэй за $&nbsp;100&nbsp;000. * [[4 снежня]]: [[ЮНЕСКА]] паведаміла аб уключэнні ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[выцінанка|выцінанкі]] — традыцыйнага мастацтва выразання з паперы ў [[Беларусь|Беларусі]]. * [[30 лістапада]]: У [[Сірыя|Сірыі]] антыўрадавыя сілы ў ходзе [[Наступленне на паўночным захадзе Сірыі (2024)|наступлення]] [[Баі за Алепа (2024)|ўзялі]] горад [[Алепа]]. * [[27 лістапада]]: ** Паміж [[Ізраіль|Ізраілем]] і [[Ліван]]ам уступіла ў сілу 60-дзённае перамір’е. ** [[Сірыйская апазіцыя]] пачала [[Аперацыя «Стрымліванне агрэсіі»|аперацыю «Стрымліванне агрэсіі»]], найбуйнейшае наступленне з 2020 года. * [[11 лістапада]]: Здзейснены [[Наезд на натоўп у Чжухаі (2024)|наезд на натоўп]] у кітайскім Чжунхаі. * [[28 кастрычніка]]: [[Археалогія|Археолагі]] абвясцілі аб знаходжанні ў мексіканскім штаце [[Кампечэ]] руін другога па велічыні на паўвостраве [[Юкатан]] старажытнага горада [[Цывілізацыя мая|майя]] — [[Валерыяна]]. * [[26 кастрычніка]]: ** Ізраільская армія [[Аперацыя «Дні пакаяння»|нанесла ўдары]] па тэрыторыі [[Іран]]а. ** Прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Грузіі (2024)|парламенцкія выбары]] ў [[Грузія|Грузіі]]. * [[24 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава]] «За свабоду думкі» прысуджана венесуэльскім палітыкам [[Марыя Карына Мачада|Марыі Карыне Мачада]] і [[Эдмунда Гансалес]]у. * [[23 кастрычніка]]: Здзейснены [[Тэракт у штаб-кватэры Türk Havacılık ve Uzay Sanayii|тэракт]] у штаб-кваэры турэцкай кампаніі Türk Havacılık ve Uzay Sanayii. * [[18 кастрычніка]]: Памёр [[Генадзь Апанасавіч Цыхун]], беларускі мовазнавец. * [[16 кастрычніка]]: [[Ізраіль]]скай арміяй забіты [[Ях’я Сінвар]], лідар палесцінскага руху [[ХАМАС]] у [[сектар Газа|сектары Газа]]. * [[15 кастрычніка]]: [[Выбух бензавоза ў Маджаі]] ў [[Нігерыя|Нігерыі]] прывёў да шматлікіх ахвяр. * [[14 кастрычніка]]: ** Памёр [[Філіп Зімбарда]], амерыканскі псіхолаг. ** Лаўрэатамі [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] сталі [[Даран Аджэмаглу]], [[Сайман Джонсан]] і [[Джэймс Робінсан (эканаміст)|Джэймс Робінсан]]. * [[3 кастрычніка]]: На поўдзень [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]] абрынуліся [[Паводкі ў Босніі і Герцагавіне (2024)|паводкі]]. * [[2 кастрычніка]]: Назіралася кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 2 кастрычніка 2024 года|сонечнае зацьменне]]. * [[1 кастрычніка]]: ** Прэм’ер-міністрам [[Японія|Японіі]] стаў [[Сігэру Ісіба]]. ** [[Ізраіль]]ская армія [[Уварванне Ізраіля ў Ліван (2024)|ўварвалася]] ў [[Ліван]] для барацьбы з групоўкай «[[Хезбала]]». ** [[Іран]] нанёс [[Ракетны ўдар Ірана па Ізраілі (кастрычнік 2024)|ракетны ўдар]] па Ізраілі. * [[27 верасня]]: ** Памерла [[Мэгі Сміт]], брытанская актрыса. ** З-за праліўных дажджоў [[Непал]] ахапілі [[Паводкі ў Непале (2024)|паводкі]]. * [[25 верасня]]: Памёр [[Ісмаіл Мустафавіч Александровіч|Ісмаіл Александровіч]], беларускі інжынер-будаўнік і мусульманскі дзеяч. * [[23 верасня]]: [[Ізраіль]] пачаў [[Бамбардзіроўкі Лівана Ізраілем (2024)|масавыя бамбардзіроўкі]] [[Ліван]]а. * [[20 верасня]]: Упершыню [[Суперкубак Беларусі па валейболе]] выйграла [[гомель]]ская «[[Энергія Гомель|Энергія]]». * [[17 верасня]]: Атрады ісламістаў [[Напад на Бамако (2024)|напалі]] на [[Бамако]], сталіцу [[Малі]]. * [[11 верасня]]: Памёр [[Альберта Фухіморы]], палітык, Прэзідэнт [[Перу]] з 1990 да 2000 года. * [[7 верасня]]: У [[Францыя|Францыі]] пачаліся [[Пратэсты ў Францыі (2024)|пратэсты]] супраць прызначэння [[Мішэль Барнье|Мішэля Барнье]] [[Прэм’ер-міністр Францыі|прэм’ер-міністрам]]. * [[3 верасня]]: ** У выніку расійскага ракетнага ўдару па [[Ваенны інстытут тэлекамунікацый і інфарматызацыі імя Герояў Крут|Ваенным інстытуце]] ў [[Палтава|Палтаве]] загінула звыш пяцідзесяці асоб. ** Плывец [[Ігар Бокі]] выйграў дваццаць першы залаты медаль на [[Паралімпійскія гульні|Паралімпійскіх гульнях]]. * [[1 верасня]]: Упершыню з пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў [[Еўропа|Еўропе]], крайне правая палітычная партыя «[[Альтэрнатыва для Германіі]]» перамагла на [[Зямельныя выбары ў Цюрынгіі (2024)|выбарах]]. * [[24 жніўня]]: Ля [[Порт-Судан]]а [[Абваленне плаціны Арбаат|абрынулася плаціна Арбаат]]. * [[18 жніўня]]: Памёр [[Ален Дэлон]], французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст. * [[9 жніўня]]: Пад [[Сан-Паўлу]] ([[Бразілія]]) [[Катастрофа ATR 72 пад Сан-Паўлу|пацярпеў крушэнне]] самалёт ATR 72. * [[3 жніўня]]: ** Першыя ў гісторыі залатыя алімпійскія медалі для [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]] выйграла [[Жульен Альфрэд]], а для [[Дамініка|Дамінікі]] — [[Тэа Лафон]]. ** Амерыканская плыўчыха [[Кэці Ледэкі]] стала дзевяціразовай алімпійскай чэмпіёнкай, зраўняўшыся па колькасці тытулаў з [[Ларыса Латыніна|Ларысай Латынінай]]. ** Нямецкая конніца [[Ізабель Верт]] стала першай спартсменкай, якая выйграла залатыя медалі на сямі [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]]. * [[2 жніўня]]: [[Іван Уладзіміравіч Літвіновіч|Іван Літвіновіч]] стаў першым у гісторыі [[скачкі на батуце|скачкоў на батуце]] двукразовым алімпійскім чэмпіёнам. * [[31 ліпеня]]: Загінуў [[Ісмаіл Ханія]], палесцінскі палітык, кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. * [[17 ліпеня]]: Памёр [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]], дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[16 ліпеня]]: ** Памёр [[Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка]], беларускі футбаліст і трэнер. ** У [[Бангладэш]] у ходзе [[пратэсты ў Бангладэш (2024)|студэнцкіх пратэстаў]] за адмену {{нп5|сістэма квот на дзяржаўныя пасады ў Бангладэш|сістэмы квот||Quota system of Bangladesh Civil Service}} загінулі больш за сто чалавек, у краіне ўведзена каменданцкая гадзіна і [[Цэнзура|абмежаваны інтэрнэт]]. * [[15 ліпеня]]: Памёр [[Валерый Паўлавіч Чайка]], беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога і афармленчага мастацтва. * [[14 ліпеня]]: ** На тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] абрынуўся [[Ураган у Беларусі (13—14 ліпеня 2024)|ўраган]], найбольш пацярпела [[Гомельская вобласць]]. ** [[Футбол]]ьная зборная [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціны]] ў шаснаццаты раз выйграла [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубак Амерыкі]]. * [[8 ліпеня]]: [[Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі]] здзейснілі [[Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года|ракетны абстрэл]] [[Украіна|Украіны]], атакаваны [[Кіеў]] і іншыя гарады. * [[7 ліпеня]]: Украінская лёгкаатлетка [[Яраслава Магучых]] усталявала сусветны рэкорд у скачках у вышыню сярод жанчын. * [[1 ліпеня]]: Памёр [[Васіль Апанасавіч Равяка|Васіль Равяка]], [[Герой Беларусі]], работнік сельскай гаспадаркі. * [[27 чэрвеня]]: Міністрам замежных спраў [[Беларусь|Беларусі]] прызначаны [[Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў|Максім Рыжанкоў]]. * [[26 чэрвеня]]: ** Закрыўся [[інтэрнэт]]-сэрвіс [[ICQ]]. ** У [[Балівія|Балівіі]] адбылася [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Балівіі (2024)|спроба дзяржаўнага перавароту]]. * [[24 чэрвеня]]: ** Каманда «[[Фларыда Пантэрз]]» упершыню выйграла {{нп5|Кубак Стэнлі|Кубак Стэнлі|en|Stanley Cup}}. ** Загінуў [[Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка]], беларускі дыпламат. * [[22 чэрвеня]]: Памерла [[Лідзія Сымонаўна Савік]], беларуская літаратуразнаўца. * [[17 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Бостан Селтыкс]]» сталі чемпіёнамі [[НБА]] ў рэкордны васямнаццаты раз. * [[16 чэрвеня]]: ** [[Мірная канферэнцыя па Украіне (чэрвень 2024)|Мірная канферэнцыя па Украіне]] завяршылася ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. ** Спецназам ліквідаваны тэрарысты, якія [[Захоп закладнікаў у СІЗА Растова-на-Доне|захапілі двух закладнікаў]] у следычым ізалятары [[Растоў-на-Доне|Растова-на-Доне]] (Расія). * [[14 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|Чэмпіянат Еўропы]] па [[футбол]]е стартаваў у [[Германія|Германіі]]. * [[10 чэрвеня]]: ** У выніку [[Катастрофа Dornier 228 у Чыкангава (2024)|крушэння ваеннага транспартніка]] ў [[Малаві]] загінулі дзевяць чалавек, у тым ліку віцэ-прэзідэнт [[Саўлас Чыліма]]. ** У Кітаі адзначылі [[Свята драконавых лодак]]. * [[7 чэрвеня]]: У авіякатастрофе загінуў амерыканскі астранаўт [[Уільям Элісан Андэрс]]. * [[27 мая]]: Прайшлі [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбары ў Каардынацыйную раду]], арганізаваныя [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускай апазіцыяй]]. * [[25 мая]]: ** Закрыўся [[Канскі кінафестываль 2024|77-ы Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Анора]]» рэжысёра [[Шон Бэйкер|Шона Бэйкера]]. ** Завяршыла сезон польская [[футбол]]ьная [[Экстракляса 2023/2024|Экстракляса]], чэмпіёнам упершыню стала «[[ФК Ягелонія Беласток|Ягелонія]]» з [[Беласток]]а. ** [[Гродна|Гродзенскі]] «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» выйграў матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Кубак Беларусі]] па футболе. ** Расійская армія нанесла шэраг авіяракетных удараў па [[Харкаў|Харкаву]]. * [[24 мая]]: [[Баскетбол]]ьны клуб «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» у шаснаццаты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. * [[19 мая]]: ** «[[Манчэстэр Сіці]]» ў чацвёрты раз запар першынстваваў у [[футбол]]ьнай [[Англійская Прэм’ер-ліга|англійскай Прэм’ер-лізе]]. ** У [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга]] адбылася [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (2024)|спроба дзяржаўнага перавароту]]. * [[8 красавіка]]: Памёр [[Пітэр Хігс]], брытанскі фізік-тэарэтык. * сакавік—красавік: [[Паводка ў Казахстане (2024)|Паводка]] ў [[Казахстан]]е называецца самым вялікім стыхійным бедствам у краіне за апошнія 80 гадоў. * [[29 лютага]]: Памёр [[Браян Малруні]], канадскі палітык і адвакат, 18-ы прэм’ер-міністр Канады (1984—1993). * [[29 лютага]]: [[Пажар у ГЦ «Green Cozy Cottage»]] ([[Дака]], [[Бангладэш]]) прывёў да гібелі людзей. * [[27 лютага]]: Памёр [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў|Мікалай Рыжкоў]], савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня СМ СССР (1985—1991). * [[11 лютага]]: Загіуў [[Келвін Кіптум]], кенійскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу. * [[7 лютага]]: За дзень да ўсеагульный выбараў у [[Пакістан]]е адбыўся [[Двайны тэракт у Белуджыстане (2024)|двайны тэракт]]. * [[6 лютага]]: Былы прэзідэнт [[Чылі]] [[Себасцьян Піньера]] загінуў пры падзенні верталёта. * [[15 студзеня]]: [[Іран]] нанёс [[Ракетны абстрэл Эрбіля (2024)|ракетны ўдар]] па горадзе [[Эрбіль]] ([[Ірак]]). * [[7 студзеня]]: Памёр [[Франц Бекенбаўэр]], нямецкі футбаліст, чэмпіён свету, як ігрок і трэнер, двухразовы ўладальнік тытула футбаліста года ў Еўропе. * [[5 студзеня]]: Памёр [[Марыу Загалу]], бразільскі футбаліст, чатырохразовы чэмпіён свету па футболе, як ігрок і трэнер. * [[2 студзеня]]: Здзейснены [[Замах на Лі Чжэ Мёна|замах]] на лідара Дэмакратычнай партыі Карэі Лі Чжэ Мёна. * [[2 студзеня]]: У аэрапорце [[Токіа]] здарылася [[Сутыкненне ў аэрапорце Ханэда|сутыкненне двух самалётаў]]. * [[1 студзеня]]: Членамі групы [[БРІКС]] сталі [[Егіпет]], [[Эфіопія]], [[Іран]], [[Саудаўская Аравія]] і [[ААЭ]]. * [[1 студзеня]]: Спыніла існаванне самаабвешчаная [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка]]. == 2023 == * [[31 снежня]]: Здзейснена хакерская атака на сайт [[БелТА]], дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва Рэспублікі Беларусь. * [[26 снежня]]: Узброеныя сілы Украіны нанеслі ракетны ўдар па [[Феадосія|Феадосіі]], атакаваны расійскі вялікі дэсантны карабель [[Новачаркаск (карабель)|«Новачаркаск»]]. * [[22 снежня]]: [[Францыя]] завяршыла [[Крызіс у Нігеры|вывад войск]] з [[Нігер]]а. * [[21 снежня]]: У выніку [[Стральба на філасофскім факультэце Карлавага ўніверсітэта|стральбы]] на філасофскім факультэце [[Карлаў універсітэт|Карлавага ўніверсітэта]] ў [[Прага|Празе]] загінулі 15 чалавек. * [[15 снежня]]: На тле частых атак еменскіх [[Хусіты|хусітаў]] на {{нп3|Кантэйнеравоз|кантэйнеравозы|ru|Контейнеровоз}} ў [[Баб-эль-Мандэбскі праліў|Баб-эль-Мандэбскім праліве]] лідар кантэйнерных перавозак {{нп3|Maersk||uk|Maersk}} заявіў аб прыпыненні праходу сваіх суднаў праз [[Чырвонае мора]]. * [[29 лістапада]]: Памёр [[Генры Кісінджэр]], [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дыпламат і эксперт у галіне міжнародных адносін. * [[8 лістапада]]: Здзейснена [[разня ў Ардамата]] на паўднёвым захадзе [[Судан]]а, большасць ахвяр яе былі этнічнымі масалітамі. * [[28 кастрычніка]]: Памёр [[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Аляксей Ненадавец]], беларускі літаратуразнаўца. * [[28 кастрычніка]]: [[Пажар на шахце імя Кастэнкі|Пажар на шахце]] ў [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а прывёў да гібелі людзей. * [[25 кастрычніка]]: [[Стральба ў Льюістане]] (штат [[Мэн (штат)|Мэн]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), здзейснена масавае забойства. * [[21 кастрычніка]]: Памёр [[Бобі Чарльтан]], англійскі футбаліст, [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|чэмпіён свету]]. * [[16 кастрычніка]]: Памёр [[Марці Ахцісаары]], Прэзідэнт Фінляндыі (1994—2000), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[13 кастрычніка]]: Памерла [[Луіза Глюк]], [[ЗША|амерыканская]] [[паэт]]эса, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. * [[13 верасня]]: Памёр [[Мірча Снегур]], першы [[Прэзідэнт Малдовы]] (1991—1996). * [[22 жніўня]]: Памёр [[Тота Кутуньё]], італьянскі спявак, аўтар песень. * [[16 жніўня]]: Памёр [[Віктар Філімонавіч Карамазаў|Віктар Карамазаў]], беларускі пісьменнік. * [[11 ліпеня]]: Памёр [[Мілан Кундзера]], чэшскі і французскі пісьменнік. * [[11 ліпеня]]: Памёр [[Алесь Пушкін]], беларускі мастак, палітвязень. * [[12 чэрвеня]]: Памёр [[Сільвіа Берлусконі]], італьянскі прадпрымальнік, дзяржаўны і палітычны дзеяч. * [[24 мая]]: Памерла [[Ціна Цёрнер]], амерыканская спявачка, аўтар песень, актрыса і танцоўшчыца. * [[22 красавіка]]: Памёр [[Арцемій (Кішчанка)]], беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[27 лютага]]: Памёр [[Аляксей Дудараў]], беларускі драматург. * [[17 лютага]]: У [[Карачы]] ([[Пакістан]]) баевікі [[Напад на паліцэйскае ўпраўленне Карачы (2023)|атакавалі]] паліцэйскае ўпраўленне. * [[5 лютага]]: Памёр [[Первез Мушараф]], ваенны і палітычны дзеяч, былы Прэзідэнт Пакістана. * [[29 студзеня]]: Памёр [[Дзмітрый Паўлычка]], украінскі паэт, грамадска-палітычны дзеяч. * [[28 студзеня]]: [[Арына Сабаленка]] выйграла жаночы [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]], упершыню атрымаўшы перамогу ў адзіночным разрадзе на турніры «Вялікага шлема». * [[18 студзеня]]: Загінуў [[Дзяніс Анатольевіч Манастырскі|Дзяніс Манастырскі]], міністр унутраных спраў Украіны. * [[16 студзеня]]: Памерла [[Джына Лалабрыджыда]], італьянская кінаактрыса, рэжысёр, фатограф. * [[15 студзеня]]: Памёр [[Вахтанг Кікабідзэ]], грузінскі эстрадны спявак, акцёр. * [[10 студзеня]]: Памёр [[Джэф Бэк]], брытанскі рок-музыкант, гітарыст. * [[10 студзеня]]: Памёр [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]], апошні кароль Грэцыі. * [[7 студзеня]]: Памёр [[Рыгор Іванавіч Шацько]], беларускі акцёр. == 2022 == * [[31 снежня]]: Памёр [[Бенедыкт XVI]], 265-ы [[Папа Рымскі]]. * [[29 снежня]]: Памёр [[Пеле]], бразільскі футбаліст, спартыўны функцыянер. * [[25 снежня]]: Памёр [[Віталь Іванавіч Еўмянькоў|Віталь Еўмянькоў]], беларускі літаратуразнаўца, пісьменнік, журналіст. * [[19 снежня]]: Памёр [[Аляксандр Іванавіч Родзін|Алесь Родзін]], беларускі мастак. * [[16 снежня]]: Памёр [[Алег Мікалаевіч Гулак|Алег Гулак]], беларускі праваабаронца. * [[11 снежня]]: Памёр [[Анджэла Бадаламенці]], амерыканскі кінакампазітар. * [[10 снежня]]: [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]] за свайго зняволенага мужа [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]] атрымала Наталля Пінчук, нобелеўская прамова ўпершыню ў гісторыі прагучала па-беларуску. * [[9 снежня]]: У [[Стоўбцы|Стоўбцах]] у [[Касцёл Святога Казіміра (Стоўбцы)|касцёле Святога Казіміра]] адбылася цырымонія перапахавання парэшткаў [[Фабіян Малішоўскі|Фабіяна Малішоўскага]]. * [[4 снежня]]: Капсула кітайскага касмічнага карабля «[[Шэньчжоу-14]]» з трыма касманаўтамі ​​на борце прызямлілася ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]]. * [[3 снежня]]: Памёр [[Вітаўт Кіпель]], беларускі грамадскі дзеяч, гісторык. * [[3 снежня]]: На фоне [[карупцыя|карупцыйнага]] скандалу пачаліся [[Пратэсты ў Манголіі (2022)|пратэсты]] ў [[Манголія|Манголіі]]. * [[1 снежня]]: [[Саломапляценне]] [[Беларусь|Беларусі]] ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[30 лістапада]]: Памёр [[Цзян Цзэмінь]], дзяржаўны і палітычны дзеяч [[Кітай|Кітая]]. * [[30 лістапада]]: Вызвалілася большасць асуджаных па [[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|«справе студэнтаў»]] у [[Беларусь|Беларусі]]. * [[26 лістапада]]: Памёр [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзімір Макей]], беларускі дзяржаўны дзеяч, ваенны, дыпламат. * [[20 лістапада]]: Памерла аргенцінская актывістка, адна з заснавальніц Асацыяцыі [[Маці з плошчы Мая|маці Пласа-дэ-Мая]] [[Хібі дэ Банафіні]]. * [[17 лістапада]]: Акруговы суд у [[Нідэрланды|Нідэрландах]] прызнаў расіяніна [[Ігар Гіркін|Ігара Гіркіна]] і яго дваіх падначаленых вінаватымі і датычнымі да [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|знішчэння самалёта «Boeing» MH17]] і забойства яго пасажыраў у небе над [[Данбас]]ам у ліпені 2014 года. * [[16 лістапада]]: [[Міжнародны паралімпійскі камітэт]] прыпыніў членства параалімпійскіх камітэтаў Расіі і [[Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Беларусі]]. * [[14 лістапада]]: Памёр [[Ян Чыквін]], беларускі паэт, перакладчык, гісторык літаратуры; доктар гуманітарных навук. * [[11 лістапада]]: Украінскія войскі ўвайшлі ў [[Херсон]]. * [[7 лістапада]]: Памёр [[Міхась Тычына]], беларускі літаратуразнавец і крытык, пісьменнік; доктар філалагічных навук. * [[23 кастрычніка]]: Памёр [[Генадзь Ільіч Мурамцаў]], беларускі скульптар, педагог. * [[20 кастрычніка]]: [[Ліз Трас]] абвесціла аб адстаўцы з пасады Прэм'ер-міністра Вялікабрытаніі. * [[18 кастрычніка]]: [[Ульф Крыстэрсан]] заступіў на пасаду Прэм'ер-міністра [[Швецыя|Швецыі]]. * [[16 кастрычніка]]: Памерла [[Алена Міхалюк]], беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі. * [[15 кастрычніка]]: Памёр [[Алесь Жук]], беларускі пісьменнік, публіцыст, перакладчык. * [[30 верасня]]: У [[Масква|Маскве]] адбылася цырымонія падпісання дагавораў аб далучэнні да [[Расія|Расіі]] [[ДНР]], [[ЛНР]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Херсонская вобласць|Херсонскай]] абласцей. * [[23 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], артыст балета, педагог. Народны артыст Беларусі. * [[13 верасня]]: Памёр [[Жан-Люк Гадар]], франка-швейцарскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст. * [[6 верасня]]: Пачалося [[Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)|контрнаступленне]] Узброеных сіл Украіны ў Харкаўскай вобласці. * [[3 верасня]]: У [[Дзень беларускага пісьменства]] ў [[Добруш]]ы адкрыты помнік [[І. Шамякін]]у. * [[14 жніўня]]: [[Пажар у царкве Эль-Гізы]] на ўскраіне [[Каір]]а. * [[14 жніўня]]: [[Выбух у гандлёвым цэнтры «Сурмалу»]] ў [[Ерэван]]е. * [[20 ліпеня]]: [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] апублікавала справаздачу аб [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнце з рэйсам Ryanair 4978]], які адбыўся 23 мая 2021 года ў Беларусі. * [[8 ліпеня]]: Памёр [[Жазэ Эдуарду душ Сантуш]], дзяржаўны дзеяч [[Ангола|Анголы]], прэзідэнт краіны (1979—2017). * [[21 чэрвеня]]: Памёр [[Сергій (Гардун)]], беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, прафесар. * [[8 чэрвеня]]: Памёр [[Серж Мінскевіч]], беларускі паэт і перакладчык. * [[29 мая]]: Улады [[Нарвегія|Нарвегіі]] афіцыйную назву [[Беларусь|Беларусі]] змянілі з ''Hviterussland'' на ''Belarus''. * [[26 мая]]: Памёр [[Янка Запруднік]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, палітолаг. * [[13 мая]]: Памёр [[Халіфа ібн Зайд ан-Нахаян]], Прэзідэнт [[Аб'яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] з 2004 г. * [[10 мая]]: Памёр [[Леанід Макаравіч Краўчук|Леанід Краўчук]], украінскі дзяржаўны дзеяч, першы [[Прэзідэнт Украіны]]. * [[3 мая]]: Памёр [[Аляксандр Васільевіч Сукала|Аляксандр Сукала]], беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. * [[3 мая]]: Памёр [[Ежы Лявінскі]], каталіцкі царкоўны дзеяч, педагог. * [[22 красавіка]]: Памёр беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, архіепіскап Пінскі і Лунінецкі [[Сцяфан (Корзун)]]. * [[21 красавіка]]: Памёр былы прэзідэнт Кеніі [[Мваі Кібакі]]. * [[3 красавіка]]: Памёр [[Уладзімір Крукоўскі]], беларускі мастак. * [[28 сакавіка]]: Памёр [[Алесь Барскі]], беларускі паэт, літаратуразнавец; доктар філалагічных навук. * [[23 сакавіка]]: Памерла [[Мадлен Олбрайт]], першая жанчына на пасадзе дзяржаўнага сакратара ЗША. * [[14 сакавіка]]: Памёр [[Мікола Гіль]], беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык. Брат [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]]. * [[11 сакавіка]]: Памёр [[Аляксей Міхайлавіч Пяткевіч|Аляксей Пяткевіч]], беларускі літаратуразнавец, краязнавец. * [[9 сакавіка]]: У [[Канада|Канадзе]] завяршыўся [[Чэмпіянат свету па гарналыжным спорце сярод юніёраў 2022]]. * [[20 лютага]]: Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп [[Юзаф Станеўскі]] благаславіў мемарыяльную дошку ў памяць пра айца [[Казімір Жыліс|Казіміра Жыліса]], усталяваную на сцяне [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Індура)|касцёла Найсвяцейшай Тройцы]] ў [[Індура|Індуры]]. * [[15 лютага]]: Памёр [[Павел Жук (выдавец)|Павел Жук]], выдавец беларускага незалежнага друку. * [[10 лютага]]: Адкрыты для руху [[пуцеправод па праспекце Пераможцаў (Мінск)|пуцеправод па праспекце Пераможцаў]] у [[Мінск]]у. * [[5 лютага]]: Памёр [[Эрнст Сабіла]], беларускі пратэстанцкі рэлігійны і грамадскі дзеяч. * [[5 лютага]]: Памёр [[Абдзіжаміл Нурпеісаў]], Народны пісьменнік Казахстана. * [[31 студзеня]]: Галоўным трэнерам [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы па футболе]] прызначаны [[Чэслаў Міхневіч]]. * [[19 студзеня]]: Памёр [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]], палітык, дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[14 студзеня]]: Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь прызначаны [[Барыс Вячаслававіч Грызлоў]]. == 2021 == * [[31 снежня]]: Памёр [[Васіль Пятровіч Шаранговіч]], беларускі графік, народны мастак Беларусі, прафесар. * [[30 снежня]]: Памёр [[Міхаіл Антонавіч Казінец]], беларускі дырыжор, педагог. Народны артыст Беларусі. * [[26 снежня]]: Памёр [[Дэсманд Туту]], першы чарнаскуры епіскап у [[ПАР]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[11 снежня]]: Памёр [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]], дырыжор, мастацкі кіраўнік і дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь, прафесар. * [[3 снежня]]: Памёр [[Ламін Дзіяк]], сенегальскі і міжнародны спартыўны функцыянер, палітык. * [[28 лістапада]]: Памёр [[Аляксандр Барысавіч Градскі]], савецкі і расійскі музыкант, адзін з заснавальнікаў рускага року. * [[27 лістапада]]: Памёр [[Мікола Мятліцкі]], беларускі паэт. * [[24 лістапада]]: Памёр [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]], заслужаны архітэктар Беларусі. * [[23 лістапада]]: Памёр [[Чон Ду Хван]], дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэспублікі Карэя. * [[21 лістапада]]: Памерла [[Ніна Іванаўна Русланава]], савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. * [[20 лістапада]]: Памёр [[Анатоль Сяргеевіч Карамышаў]], беларускі архітэктар. * [[18 лістапада]]: Памёр [[Дзяніс Юр’евіч Коўба]], беларускі футбаліст і трэнер. * [[17 лістапада]]: Памёр [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Сяргей Філімонаў]], вядучы тэлепраграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]». * [[15 лістапада]]: Памёр [[Віктар Максімавіч Чарнабаеў]], спявак, народны артыст Беларускай ССР. * [[11 лістапада]]: Памёр [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк]], былы прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[11 лістапада]]: Памёр [[Яўген Іванавіч Чазаў]], савецкі і расійскі кардыёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[4 лістапада]]: Памёр [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]], беларускі археолаг і гісторык. * [[26 кастрычніка]]: Памёр [[Ро Дэ У]], дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэспублікі Карэя. * [[22 кастрычніка]]: Памёр [[Юрый Станкевіч]], беларускі празаік, драматург, сцэнарыст. * [[20 кастрычніка]]: Памёр [[Барыс Барысавіч Цітовіч|Барыс Цітовіч]], беларускі мастак. * [[18 кастрычніка]]: Памёр [[Колін Паўэл]], дзяржаўны дзеяч ЗША. * [[14 кастрычніка]]: Памёр [[Аляксандр Іванавіч Арастовіч]], беларускі палітык, кандыдат тэхнічных навук, палітвязень. * [[1 кастрычніка]]: Памёр [[Канстанцін Севярынец]], беларускі журналіст, паэт, перакладчык. * [[26 верасня]]: Памёр [[Сяргей Рыгоравіч Герасімец|Сяргей Герасімец]], футбаліст года Беларусі — 1993. * [[17 верасня]]: Памёр [[Абдэль Азіз Бутэфліка]], Прэзідэнт [[Алжыр]]а з 1999 да 2019 года. * [[11 верасня]]: Польскі [[футбаліст]] [[Роберт Левандоўскі]] забіў за [[ФК Баварыя|«Баварыю»]] ў 17-м матчы запар і ўсталяваў новы рэкорд для гульцоў нямецкіх клубаў. * [[8 верасня]]: Памёр [[Ігар Іванавіч Шклярэўскі]], савецкі і расійскі паэт, перакладчык * [[8 верасня]]: Загінуў [[Яўген Мікалаевіч Зінічаў]], міністр Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайных сітуацыях і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў * [[7 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі]], беларускі гісторык * [[6 верасня]]: Памёр [[Жан-Поль Бельмандо]], французскі акцёр * [[21 жніўня]]: Памерла [[Галіна Аляксандраўна Арлова]], актрыса, Народная артыстка Беларусі. * [[12 жніўня]]: Памёр [[Сяргей Георгіевіч Багласаў]], беларускі архітэктар. * [[1 жніўня]]: Беларуская дэлегацыя адхіліла лёгкаатлетку [[Крысціна Ціманоўская|Крысціну Ціманоўскую]] ад удзелу ў [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпійскіх гульнях]] і паспрабавала адправіць яе ў Мінск. * [[31 ліпеня]]: Беларускі батутыст [[Іван Літвіновіч]] выйграў залаты медаль на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпіядзе ў Токіа]]. * [[29 ліпеня]]: [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|МНС Беларусі]] накіравала два верталёты для дапамогі з тушэннем [[Лясныя пажары ў Турцыі (2021)|лясных пажараў]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[3 ліпеня]]: Памёр [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі]], скульптар, народны мастак Беларусі. * [[18 чэрвеня]]: Памёр [[Алег Вільгельмавіч Іоў|Алег Іоў]], беларускі археолаг. * [[12 чэрвеня]]: Памёр [[Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі|Ігар Жалязоўскі]], беларускі канькабежац. * [[21 мая]]: Памёр [[Вітольд Ашурак]], беларускі грамадскі і палітычны актывіст, палітычны зняволены. * [[14 красавіка]]: Памёр [[Анатоль Канстанцінавіч Клышка|Анатоль Клышка]], беларускі пісьменнік, педагог, публіцыст, перакладчык. * [[13 красавіка]]: Памёр [[Леанід Леанідавіч Барткевіч|Леанід Барткевіч]], беларускі спявак і музыкант. * [[9 красавіка]]: Памёр муж брытанскай каралевы [[Елізавета II| Елізаветы II]] [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|прынц Філіп]]. * [[15 лютага]]: Памерла [[Марыя Аркадзеўна Бяспалая|Марыя Бяспалая]], доктар гістарычных навук. * [[15 лютага]]: Памёр [[Лявон Дзейка]], беларускі палітык і грамадскі дзеяч. * [[26 студзеня]]: [[Чэмпіянат свету па сучасным пяцібор’і 2021]] перанесены з [[Мінск]]а ў [[Каір]]. * [[21 студзеня]]: Прэм’ер-міністр [[Манголія|Манголіі]] [[Ухнаагійн Хурэлсух]] падаў у адстаўку. * [[17 студзеня]]: У [[Расія|Расіі]] затрыманы апазіцыйны палітык [[Аляксей Навальны]], які вяртаўся на радзіму з [[Германія|Германіі]]. * [[17 студзеня]]: Памёр доктар гістарычных навук [[Леанід Лыч]]. * [[14 студзеня]]: Памёр [[Леанід Шчамялёў]], народны мастак Беларусі. * [[12 студзеня]]: Памёр ганаровы [[Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]]. * [[5 студзеня]]: Памёр [[Анатоль Кірылавіч Цітоў]], беларускі гісторык і геральдык. == [[2020]] == * [[11 снежня]]: Памёр паўднёвакарэйскі кінарэжысёр [[Кім Кі Дук]]. * [[9 снежня]]: Памёр [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]], прэм’ер-міністр Беларусі ў перыяд з 1990 па 1994 гады. * [[8 снежня]]: Памёр [[Яўген Іванавіч Шапашнікаў]], маршал авіяцыі, апошні міністр абароны СССР. * [[20 лістапада]]: Памёр Патрыярх Сербскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. * [[16 лістапада]]: Запуск [[SpaceX Crew-1]] з астранаўтамі [[Майкл Скот Хопкінс|М. Хопкінс]], [[Віктар Джэром Гловер|В. Гловерам]], [[Саіці Нагуці|С. Нагуці]], [[Шэнан Уолкер|Г. Уолкер]]. * 11—12 лістапада: [[Гібель Рамана Бандарэнкі]]. * [[6 лістапада]]: Памёр [[Міхаіл Міхайлавіч Жванецкі]], расійскі пісьменнік-сатырык. * [[29 кастрычніка]]: Памёр [[Міхаіл Кліменцьевіч Вінаградаў]], беларускі архітэктар, двойчы лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь. * [[20 кастрычніка]]: Памёр [[Юрый Іванавіч Варонежцаў]], беларускі навуковец-фізік, палітык і грамадскі дзеяч. * [[10 кастрычніка]]: Памёр [[Валерый Аляксеевіч Шчукін]], беларускі палітык, праваабаронца, журналіст. * [[10 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Іванавіч Адамушка]], беларускі гісторык і архівіст. * [[6 ліпеня]]: Памёр [[Эніа Марыконэ]], італьянскі кампазітар, аранжыроўшчык і дырыжор. * [[2 ліпеня]]: Памёр [[Яўген Неміроўскі]], расійскі кнігазнаўца. * [[26 чэрвеня]]: Памёр [[Юзаф Трубовіч]], найстарэйшы каталіцкі святар у Беларусі. * [[7 чэрвеня]]: Памёр беларускі мастак [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]]. * [[6 чэрвеня]]: Памёр вікарый Навагрудскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы [[Пётр (Карпусюк)]]. * [[23 мая]]: Памёр [[Арнольд Міхневіч]] — беларускі мовазнаўца. * [[18 мая]]: Памёр [[Пётр Вандзілоўскі]] — беларускі дырыжор, педагог. * [[6 мая]]: Памёр протаіерэй [[Іаан (Харашэвіч)]] — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[красавік]]: Памёр [[Фёдар Пятровіч Сянько]] (83) — савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч<ref>[https://grodnonews.by/news/zhizn/na_84_m_godu_ushel_iz_zhizni_geroy_sotsialisticheskogo_truda_fedor_senko.html На 84-м году ушел из жизни Герой Социалистического Труда Федор Сенько]</ref>. * [[красавік]]: Памерлв [[Паўліна Сурвіла]] (56) — [[ЗША|амерыканскі]] этнамузыколаг і мастачка беларускага паходжання<ref>[https://www.svaboda.org/a/30577059.html Памерла Паўліна Сурвіла, выканаўчы дырэктар Цэнтру беларускіх дасьледаваньняў у ЗША]</ref>. * [[22 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Грэчаская Рэспубліка|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына '''[[Катэрына Сакеларапулу]]'''. == [[2019]] == === [[14 снежня]] === * Памёр тройчы (1992, 2000, 2002) лепшы беларускі хакеіст [[Уладзімір Віктаравіч Цыплакоў|Уладзімір Цыплакоў]]. === [[12 жніўня]] === * Беларус [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]] перамог на міжнародных спаборніцтвах Google Code Jam, стаўшы шосты раз запар лепшым праграмістам свету. == [[2018]] == === [[24 лістапада]] === * Міністр транспарту і камунікацый Беларусі [[Анатоль Аляксандравіч Сівак]] прызначаны новым [[Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта|Старшынёй Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]]<ref>[https://www.tvr.by/news/prezident/na_dolzhnost_predsedatelya_mingorispolkoma_naznachen_anatoliy_sivak/ На должность председателя Мингорисполкома назначен Анатолий Сивак]</ref>. === [[20 кастрычніка]] === * З касмодрома [[Куру (касмадром)|Куру]] ў французскай [[Французская Гвіяна|Гвіяне]] да [[Меркурый|Меркурыя]] стартавала місія [[BepiColombo]]<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5bca8fa69a794795d6e3d2ca Европейская миссия BepiColombо успешно стартовала к Меркурию]</ref>. * У [[Будапешт|Будапешце]] ([[Венгрыя]]) стартаваў [[Чэмпіянат свету па барацьбе 2018|чэмпіянат свету па спартыўнай барацьбе]]<ref>[https://tass.ru/sport/5698103 Чемпионат мира по спортивной борьбе стартует в Будапеште]</ref>. === [[19 кастрычніка]] === * Падчас індуісцкага свята [[Віджаядашамі|Дусшэра]] каля горада [[Амрытсар]] у індыйскім штаце [[Пенджаб (штат)|Пенджаб]] у натоўп людзей урэзаўся цягнік. Загінула больш за 60 чалавек і каля 100 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-45920254|title=В Индии поезд врезался в толпу, погибли более 60 человек|publisher=[[BBC]]|date=2018-10-20|accessdate=2018-10-20}}</ref> (паводле іншых звестак загінула каля 200 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://snob.ru/news/167150|title=Поезд врезался в толпу людей в Индии. Погибло более 50 человек|publisher=Сноб|date=2018-10-19|accessdate=2018-10-20}}</ref>). * У [[Нідэрланды|Нідэрландах]] упершыню выдалі пашпарт з нейтральным полам (Х)<ref>{{Cite news|title=First Dutch gender-neutral passport issued|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-45914813|work=BBC News|date=2018-10-19|accessdate=2018-10-20|language=en-GB}}</ref>. === [[18 кастрычніка]] === * Міжнародная група астраномаў выявіла на адлегласці больш за два мільярды [[Светлавы год|светлавых гадоў]] ад Сонца гіганцкую структуру, прота[[Скопішча галактык|скопішча галактык]], названую [[Гіперыён (скопішча галактык)|Гіперыёнам]]<ref>[https://lenta.ru/news/2018/10/18/hyperion/ На краю Вселенной обнаружили гигантский объект]</ref>. * У раёне станіцы [[Далжанская (Краснадарскі край)|Далжанская]] Краснадарскага краю пацярпеў крушэнне ваенны навучальны самолёт [[Л-39]] «Альбатрос» с двума членамі экіпажа. На месцы падзення самалёта ў Азоўскім моры знойдзены фрагменты цел абодвух загінулых лётчыкаў<ref>[https://lenta.ru/news/2018/10/20/dead/ Пилоты упавшего в Азовском море Л-39 объявлены погибшими]</ref> і каля 50 частак самалёта<ref>[https://info24.ru/news/istochnik-na-meste-krushenija-l-39-nashli-fragmenty-tela.html?utm_source=vk&utm_medium=free Источник: на месте крушения самолёта Л-39 нашли фрагменты тела]</ref>. === [[17 кастрычніка]] === * У політэхнічным каледжы ў [[Керч]]ы [[Масавае забойства ў Керчанскім політэхнічным каледжы|адбыўся выбух]], загінула не менш за 20 чалавек<ref>[https://meduza.io/news/2018/10/17/v-kerchi-proizoshel-vzryv-v-kolledzhe-est-pogibshie В Керчи произошел взрыв в колледже. 10 человек погибли, 50 пострадали]</ref>. * У [[Канада|Канадзе]] ўступіў у сілу закон пра легалізацыю [[марыхуана|марыхуаны]]<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/29548279.html|title=В Канаде вступил в силу закон о легализации марихуаны|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2018-10-17|accessdate=2018-10-17}}</ref>. * У [[Брусель|Бруселі]] пачаўся саміт [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/17/eu-summit-possible-scenario-political-editor-opinion|title=Саммит ЕС: ставки высоки|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-17|accessdate=2018-10-17}}</ref>. * [[Цэнтральная выбарчая камісія]] спыніла падрыхтоўку да рэферэндума па правядзенні пенсійнай рэформы<ref>[https://www.eg.ru/society/645614-cik-otkazal-v-referendume-po-pensionnoy-reforme-079243/ ЦИК отказал в референдуме по пенсионной реформе]</ref>. * У [[Магас]]е скончыўся першы этап бестэрміновага [[Пратэст інгушоў (2018)|мітынгу супраць перадачы зямель Чачні]]. Урад Інгушэціі ўзгадніў працяг мітынгу з 31 кастрычніка па 2 лістапада<ref>[https://www.novayagazeta.ru/news/2018/10/17/146019-organizatory-mitinga-v-stolitse-ingushetii-ob-yavili-o-priostanovke-aktsii Организаторы митинга в столице Ингушетии объявили о временной приостановке акции]</ref><ref>[https://zen.yandex.ru/media/mbkhmedia/itogi-dvuh-nedel-protestov-v-ingushetii-chto-budet-dalshe-5bc8c0a78cff6400aae1d34e?&from=channel Итоги двух недель протестов в Ингушетии: что будет дальше?]</ref>. === [[16 кастрычніка]] === * Прэм'ер-міністр Арменіі [[Нікол Ваваевіч Пашынян|Нікол Пашынян]] абвясціў аб сваёй адстаўцы<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/633617|title=Премьер-министр Армении объявил о своей отставке|publisher=[[Інтэрфакс]]|date=2018-10-16|accessdate=2018-10-16}}</ref>. * У [[Венгрыя|Венгрыі]] курсы аб [[Гендэрныя даследаванні|гендэрных даследаваннях]] былі выключаныя са спісаў навучальных праграм у магістратуры ўніверсітэтаў краіны, так як, на думку венгерскіх чыноўнікаў, змест гэтых праграм падрывае хрысціянскія каштоўнасці і традыцыйныя ўяўленні аб сям'і<ref>[https://regnum.ru/news/2502189.html Венгрия исключает курсы по гендерным исследованиям из вузов]</ref>. === [[15 кастрычніка]] === * Шведская Новая акадэмія прысудзіла альтэрнатыўную Нобелеўскую прэмію па літаратуры французскай пісьменніцы [[Марыз Кандэ]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/15/new-acacemy-alternative-nobel-prize-in-literature|title="Альтернативную Нобелевскую премию по литературе" присудили Мариз Конде|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-15|accessdate=2018-10-15}}</ref>. * [[РПЦ|Руская праваслаўная царква]] [[Разрыў еўхарыстычных зносін паміж Рускай праваслаўнай царквой і Канстанцінопальскім патрыярхатам (2018)|разарвала адносіны і спыніла еўхарыстысныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскім патрыярхатам]].<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/religion/20181015/1530711825.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=РПЦ разорвала отношения с Константинопольским патриархатом|publisher=[[РІА Навіны]]|date=2018-10-15|accessdate=2018-10-15}}</ref> === [[14 кастрычніка]] === * У французскім Ліёне пачаўся 10-ы [[Кінафестываль імя братоў Люм'ер]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/14/festival-lumiere-opening|title=Открылся кинофестиваль имени братьев Люмьер|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-14|accessdate=2018-10-14}}</ref>. * На [[Парламенцкія выбары ў Люксембургу (2018)|выбарах у Люксембургу]] большасць месцаў захавала [[Хрысціянска-сацыяльная народная партыя (Люксембург)|Хрысціянска-сацыяльная народная партыя]]<ref>[https://ria.ru/world/20181015/1530642225.html На парламентских выборах в Люксембурге победила консервативная партия ХСНП]</ref>. * [[Францыск (папа рымскі)|Папа рымскі Францыск]] прылічыў да ліку святых забітага ў Сан-Сальвадоры архіепіскапа [[Оскар Арнульфа Рамера|Оскара Рамера]], а таксама [[Павел VI|папу Паўла VI]] і яшчэ пяць чалавек<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-45855417 Убитый сальвадорский архиепископ Оскар Ромеро причислен к лику святых]</ref>. === [[13 кастрычніка]] === * Экіпажам верталёта Мі-24 са складу Аб'яднаных сіл Украіны ў небе над [[Лісічанск]]ам збіты шматфункцыянальны беспілотны комплекс «[[Арлан-10]]». Абломкі БПЛА былі знойдзены ў раёне пасёлка [[Бароўскае (Луганская вобласць)|Бароўскае]]<ref>[https://lb.ua/society/2018/10/13/409902_ukrainskiy_vertolet_mi24_sbil.html Украинский вертолёт Ми-24 сбил ещё один беспилотник РФ над Лисичанском]</ref>. * [[Урад Рэспублікі Інгушэція|Урад Інгушэціі]] ўзгадніў правядзенне [[Пратэст інгушоў (2018)|мітынгу супраць пагаднення аб мяжы з Чачнёй]] у [[Магас]]е на два дні — 16 і 17 кастрычніка. Раней была ўзгоднена акцыя з 8 па 15 кастрычніка 2018 года<ref>[https://www.novayagazeta.ru/news/2018/10/13/145913-pravitelstvo-ingushetii-soglasovalo-prodlenie-mitinga-protiv-peredachi-zemel-chechne-na-dva-dnya Правительство Ингушетии согласовало продление митинга против передачи земель Чечне на два дня]</ref>. === [[18 красавіка]] === У [[Кішынёў|Кішынёве]] ўрачыста адкрыты '''[[бюст Францыска Скарыны (Кішынёў)|бюст Францыска Скарыны]]''' насупраць [[пасольства Беларусі ў Малдове]]<ref name="belta">[http://www.belta.by/culture/view/bjust-frantsiska-skoriny-otkryt-v-kishineve-299351-2018/ Бюст Франциска Скорины открыт в Кишиневе]</ref>. === [[16 лютага]] === * Украінскі спявак '''[[ALEKSEEV]]''' прадставіць [[Беларусь]] на '''[[Еўрабачанне 2018|Еўрабачанні 2018]]'''<ref name="svaboda">[https://www.svaboda.org/a/29044512.html «Я беларускі сьпявак». Хто такі ALEKSEEV, які прадставіць Беларусь на Эўравізіі]</ref>. === [[18 студзеня]] === * [[Мінгарвыканкам]] прысвоіў дзевяці станцый чацвёртай лініі [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] назвы '''[[Політэхнічная (станцыя метро, Мінск)|«Політэхнічная»]]''', '''[[Кіеўскі сквер (станцыя метро)|«Кіеўскі сквер»]]''', '''[[Альшэўская (станцыя метро)|«Альшэўская»]]''', '''[[Цівалі (станцыя метро)|«Цівалі»]]''', '''[[Тучынка (станцыя метро)|«Тучынка»]]''', '''[[Берасцейская (станцыя метро, Мінск)|«Берасцейская»]]''', '''[[Лакаматыўная (станцыя метро, Мінск)|«Лакаматыўная»]]''', '''[[Праспект Міру (станцыя метро, Мінск)|«Праспект Міру»]]''' і '''[[Козырава (станцыя метро)|«Козырава»]]'''<ref>[https://euroradio.fm/zacverdzhany-nazvy-novyh-stancyy-4-y-linii-minskaga-metro Зацверджаныя назвы новых станцый 4-й лініі мінскага метро]</ref>. == [[2017]] == === [[12 снежня]] === * [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя|Палесцінскі]] рух [[ХАМАС]] абвясціў трэцюю [[інтыфада|інтыфад]]у [[Ізраіль|Ізраіл]]ю. === [[9 снежня]] === * [[Ірак]] абвясціў пра поўнае [[Грамадзянская вайна ў Іраку|вызваленне]] сваёй тэрыторыі ад баявікоў [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-42294931 Ірак абвясціў пра заканчэнне вайны з «Ісламскай дзяржавай»]</ref>. === [[7 снежня]] === * Закрыты адзіны ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] '''[[Мост цераз Прыпяць (Жыткавіцкі раён)|мост цераз Прыпяць]]'''<ref>[https://auto.tut.by/news/road/572079.html Под Житковичами треснул и просел автомобильный мост через Припять]</ref>. * Рэктарам [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] прызначана беларускамоўны гісторык '''[[Ірына Кітурка]]'''<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=201494 Рэктарам Гродзенскага ўніверсітэта стала беларускамоўны гісторык]</ref>. === [[6 снежня]] === * Прэзідэнт ЗША [[Дональд Трамп]] заявіў, што [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] афіцыйна прызнаюць [[Іерусалім]] [[Палітычны статус Іерусаліма|сталіцай Ізраіля]] і даручыў [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартаменту ЗША]] падрыхтаваць фізічны перанос амерыканскага пасольства з [[Тэль-Авіў|Тэль-Авів]]а ў Іерусалім<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2017/12/06/744407-tramp-izrailya Трамп абвясціў пра прызнанне Іерусаліма сталіцай Ізраіля]</ref>. === [[5 снежня]] === * [[Вярхоўны суд ЗША]] палічыў законным [[:en:Executive Order 13780|указ]] прэзідэнта [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], які забараняе ўезд у краіну грамадзянам [[Іран]]а, [[Чад]]а, [[Лівія|Лівіі]], [[Самалі]], [[Сірыя|Сірыі]] і [[Емен]]а<ref>[https://republic.ru/posts/88151 Вярхоўны суд ЗША дазволіла ўвесці забарону на ўезд у краіну грамадзян шасці краін].</ref>. * У [[Анахайм (Каліфорнія)|Анахайме]] ([[ЗША]]) завяршыўся [[Чэмпіянат свету па цяжкай атлетыцы 2017]]<ref>[https://rsport.ria.ru/trend/weightlifting_wc_25092017/ Чэмпіянат свету-2017 па цяжкай атлетыцы ў ЗША, 28 лістапада — 5 снежня].</ref>. * [[Канстытуцыйны суд Аўстрыі]] прыняў пастанову, якая з 2019 года легалізуе [[Грамадзянскія партнёрствы ў Аўстрыі|аднаполыя шлюбы ў Аўстрыі]]<ref>[https://www.kp.ru/online/news/2953565/ Канстытуцыйны суд Аўстрыі ўхваліў зняволенне аднаполых шлюбаў].</ref>. * [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] вырашыў, што [[Алімпійскія спартсмены ад Расіі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018|зборная Расіі]] не зможа выступаць пад сваім сцягам на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018|Алімпіядзе-2018]] у Паўднёвай Карэі<ref>[https://meduza.io/feature/2017/12/05/na-olimpiade-2018-ne-budet-sbornoy-rossii-glavnoe-iz-resheniya-mezhdunarodnogo-olimpiyskogo-komiteta На Алімпіядзе-2018 не будзе зборнай Расіі. Галоўнае з рашэння Міжнароднага алімпійскага камітэта]</ref>. * [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Украінская паліцыя]] затрымала былога губернатара Адэскай вобласці [[Міхаіл Саакашвілі|Міхаіла Саакашвілі]], аднак яго прыхільнікі сілай вызвалілі свайго лідара з-пад арышту<ref>[https://www.golos-ameriki.ru/a/saakashvili-detained-in-kyev/4149715.html Міхаіл Саакашвілі вызвалены высілкамі прыхільнікаў]</ref>. == Зноскі == {{reflist}} 8jbp1huo6tglvr3q0crwif4q91avh40 4 623480 5159923 5149536 2026-07-01T10:50:06Z MBHbot 91410 5159923 wikitext text/x-wiki {{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САБ}}<center>У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. Блакітным вылучаныя глабальныя боты без лакальнага сцяга. {|class="standard sortable" !№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках |- |1||1||{{u|Artsiom91Bot}}||592919||541793||16736||118||34055||56||6||43||112 |- |2||3||{{u|CzechoBot}}||182805||145597||4597||42||7841||7||5||24675||41 |- |3||2||{{u|Xqbot}}||174873||167585||528||0||6621||3||3||62||71 |- |4||6||{{u|EmausBot}}||123912||78440||1922||2||43475||2||0||50||21 |- |5||4||{{u|InternetArchiveBot}}||122068||122067||0||1||0||0||0||0||0 |- |6||5||{{u|KrBot}}||84052||83465||568||0||2||0||0||12||5 |- |7||10||{{u|TXiKiBoT}}||72243||36648||18||0||35480||2||0||93||2 |- |8||8||{{u|Luckas-bot}}||66756||51399||5||0||15341||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |9||13||{{u|MerlIwBot}}||62074||30964||11132||0||19718||7||0||23||230 |- |10||7||{{u|ХомоБот}}||61221||60052||332||59||685||6||0||29||58 |-style="background-color:#ccf" |11||9||{{u|Legobot}}||60572||44171||831||0||12079||3||0||3470||18 |- |12||16||{{u|Escarbot}}||39066||22938||8||0||16050||1||0||65||4 |- |13||11||{{u|РобоСтася}}||35835||33820||2||0||1216||4||0||6||787 |- |14||12||{{u|SieBot}}||35372||32618||0||0||2708||0||0||46||0 |- |15||14||{{u|Beafk}}||28619||28062||540||0||0||1||0||2||14 |- |16||20||{{u|VolkovBot}}||28173||18727||17||0||9301||2||0||19||107 |- |17||15||{{u|M.L.Bot}}||25908||24759||313||8||280||1||2||264||281 |-style="background-color:#ccf" |18||21||{{u|ZéroBot}}||25849||18298||0||0||7544||0||0||7||0 |- |19||22||{{u|ArthurBot}}||25679||14241||291||0||11085||0||0||58||4 |- |20||18||{{u|WikitanvirBot}}||25096||20877||1||0||4214||0||0||2||2 |- |21||17||{{u|ArtificialBot}}||22293||22257||32||0||3||0||0||1||0 |- |22||19||{{u|DobryBrat}}||21052||19235||270||0||396||1||11||107||1032 |- |23||25||{{u|JAnDbot}}||16208||12330||41||0||3763||5||0||17||52 |- |24||23||{{u|CommonsDelinker}}||15352||14173||919||0||2||10||2||231||15 |- |25||24||{{u|StachLysyBot}}||13629||13620||6||0||3||0||0||0||0 |- |26||26||{{u|MelancholieBot}}||11705||10469||0||0||1231||0||0||2||3 |- |27||28||{{u|JackieBot}}||11370||9827||117||4||1415||0||0||5||2 |- |28||30||{{u|Vagobot}}||10305||6833||343||0||3122||0||0||2||5 |-style="background-color:#ccf" |29||33||{{u|Addbot}}||10116||5617||2548||1||1866||3||0||4||77 |- |30||27||{{u|ChuispastonBot}}||10056||10042||0||0||0||0||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |31||29||{{u|RedBot}}||8545||7196||2||0||1338||0||0||9||0 |- |32||35||{{u|Alexbot}}||7754||4817||0||0||2927||0||0||10||0 |- |33||36||{{u|YFdyh-bot}}||7334||4792||0||0||2541||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |34||61||{{u|MastiBot}}||6571||2321||54||0||4174||0||0||1||21 |- |35||47||{{u|Makecat-bot}}||6533||4016||0||0||2512||0||0||4||1 |-style="background-color:#ccf" |36||87||{{u|YiFeiBot}}||6487||926||3255||0||2144||2||0||0||160 |- |37||31||{{u|Bot-Skorohod}}||6479||6463||3||0||0||6||0||3||4 |- |38||43||{{u|TjBot}}||6477||4302||0||0||2173||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |39||38||{{u|FoxBot}}||6473||4516||0||0||1930||1||0||26||0 |- |40||39||{{u|Am-bot}}||6183||4507||1121||1||546||7||0||0||1 |- |41||32||{{u|Loveless}}||5891||5858||0||0||19||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |42||41||{{u|LaaknorBot}}||5535||4419||0||0||1113||0||0||3||0 |- |43||34||{{u|TobeBot}}||5305||5302||0||0||0||0||0||3||0 |- |44||37||{{u|Idioma-bot}}||5242||4650||93||0||450||1||0||41||7 |-style="background-color:#ccf" |45||64||{{u|Zorrobot}}||5114||2143||0||0||2959||0||0||12||0 |- |46||48||{{u|Ptbotgourou}}||4764||3951||0||0||788||0||0||25||0 |- |47||40||{{u|Thijs!bot}}||4443||4439||3||0||1||0||0||0||0 |- |48||68||{{u|BotMultichill}}||4388||1947||1||0||2424||0||0||11||5 |- |49||42||{{u|AlleborgoBot}}||4333||4314||0||0||0||1||0||17||1 |- |50||46||{{u|Ripchip Bot}}||4298||4053||0||0||243||0||0||2||0 |- |51||44||{{u|CarsracBot}}||4277||4142||15||0||44||0||0||72||4 |- |52||49||{{u|Rubinbot}}||4200||3916||0||0||281||0||0||3||0 |- |53||163||{{u|Acebot}}||4163||0||2780||0||0||0||0||1||1382 |-style="background-color:#ccf" |54||45||{{u|KamikazeBot}}||4120||4089||6||0||23||0||0||2||0 |- |55||52||{{u|Synthebot}}||4083||2958||0||0||1121||0||0||0||4 |-style="background-color:#ccf" |56||107||{{u|Obersachsebot}}||3801||325||3405||0||62||1||0||7||1 |- |57||54||{{u|Mrs. Alena}}||3634||2906||471||8||116||0||0||12||121 |- |58||53||{{u|AvicBot}}||3584||2948||7||0||572||0||0||57||0 |-style="background-color:#ccf" |59||51||{{u|Amirobot}}||3566||3058||0||0||506||0||0||1||1 |- |60||56||{{u|Mjbmrbot}}||3410||2706||0||0||702||0||0||1||1 |- |61||59||{{u|AvocatoBot}}||3115||2424||0||0||682||0||0||6||3 |-style="background-color:#ccf" |62||50||{{u|HRoestBot}}||3114||3113||0||0||0||0||0||1||0 |- |63||55||{{u|Dinamik-bot}}||2874||2873||0||0||0||0||0||1||0 |- |64||57||{{u|LucienBOT}}||2665||2660||0||0||0||0||0||0||5 |-style="background-color:#ccf" |65||89||{{u|KLBot2}}||2603||878||4||0||1719||0||0||2||0 |- |66||58||{{u|Plaga med Bot}}||2577||2576||0||0||0||0||0||1||0 |- |67||60||{{u|PipepBot}}||2459||2422||0||0||15||0||0||21||1 |- |68||100||{{u|Darkicebot}}||2428||506||1||0||1901||0||0||18||2 |-style="background-color:#ccf" |69||72||{{u|DragonBot}}||2340||1635||0||0||702||0||0||2||1 |- |70||75||{{u|SassoBot}}||2291||1490||0||0||724||0||0||77||0 |-style="background-color:#ccf" |71||62||{{u|MystBot}}||2289||2259||2||0||2||0||0||26||0 |- |72||63||{{u|D'ohBot}}||2267||2256||0||0||10||0||0||1||0 |- |73||69||{{u|Purbo T}}||2134||1685||1||0||426||0||0||22||0 |-style="background-color:#ccf" |74||66||{{u|Gerakibot}}||2126||2029||21||0||57||0||0||7||12 |-style="background-color:#ccf" |75||65||{{u|Jotterbot}}||2080||2075||0||0||2||0||0||3||0 |- |76||67||{{u|Belarus2578Bot}}||2026||2026||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |77||79||{{u|Rezabot}}||1986||1306||0||0||667||0||0||2||11 |- |78||73||{{u|ZlyiLevBot}}||1981||1603||102||0||86||0||0||20||170 |-style="background-color:#ccf" |79||71||{{u|SilvonenBot}}||1889||1644||0||0||217||0||0||28||0 |- |80||78||{{u|Movses-bot}}||1806||1385||1||0||413||0||0||1||6 |- |81||70||{{u|タチコマ robot}}||1684||1644||8||0||3||0||0||27||2 |- |82||76||{{u|BodhisattvaBot}}||1658||1486||0||0||162||0||0||1||9 |- |83||94||{{u|ButkoBot}}||1656||594||0||0||1062||0||0||0||0 |- |84||74||{{u|LankLinkBot}}||1590||1590||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |85||77||{{u|GhalyBot}}||1533||1482||20||0||26||0||0||0||5 |- |86||82||{{u|Almabot}}||1530||1132||0||0||362||0||0||16||20 |- |87||80||{{u|CocuBot}}||1493||1197||0||0||264||0||0||32||0 |-style="background-color:#ccf" |88||81||{{u|HerculeBot}}||1453||1189||2||0||250||0||0||8||4 |- |89||88||{{u|JYBot}}||1158||888||1||0||268||0||0||1||0 |- |90||84||{{u|Robbot}}||1118||1117||0||0||0||1||0||0||0 |- |91||83||{{u|KasparBot}}||1118||1118||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |92||95||{{u|DSisyphBot}}||1079||588||41||0||445||0||0||2||3 |- |93||85||{{u|RotlinkBot}}||1067||1066||0||0||0||0||0||1||0 |- |94||86||{{u|PixelBot}}||1035||1019||0||0||0||0||0||15||1 |- |95||91||{{u|Aibot}}||903||730||0||0||155||2||0||13||3 |- |96||90||{{u|Justincheng12345-bot}}||891||759||9||0||123||0||0||0||0 |- |97||140||{{u|StigBot}}||847||30||0||0||816||0||0||1||0 |- |98||92||{{u|DixonDBot}}||773||653||0||0||73||2||0||44||1 |-style="background-color:#ccf" |99||104||{{u|JhsBot}}||717||413||24||0||273||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |100||98||{{u|Chobot}}||669||524||4||0||138||0||0||3||0 |- |101||93||{{u|Yury Tarasievich!bot}}||661||600||53||0||8||0||0||0||0 |- |102||97||{{u|DirlBot}}||548||525||0||0||3||2||0||18||0 |- |103||96||{{u|Diego Grez Bot}}||536||531||0||0||3||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |104||99||{{u|Louperibot}}||514||513||0||0||0||0||0||1||0 |- |105||101||{{u|Byrialbot}}||509||491||0||0||18||0||0||0||0 |- |106||103||{{u|U-bot}}||504||437||0||0||64||0||0||3||0 |- |107||105||{{u|HiW-Bot}}||480||394||27||0||58||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |108||108||{{u|Dexbot}}||479||251||0||0||220||0||0||8||0 |- |109||102||{{u|SpBot}}||473||447||1||0||22||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |110||106||{{u|Nallimbot}}||363||362||0||0||1||0||0||0||0 |- |111||112||{{u|NjardarBot}}||319||227||0||0||87||0||0||5||0 |- |112||110||{{u|DarafshBot}}||307||231||9||0||66||0||0||1||0 |- |113||111||{{u|MahdiBot}}||289||230||27||0||26||0||0||6||0 |- |114||127||{{u|MBHbot}}||269||79||0||0||0||0||0||0||190 |-style="background-color:#ccf" |115||147||{{u|Maksim-bot}}||261||15||0||0||244||0||0||2||0 |- |116||109||{{u|IluvatarBot}}||246||240||1||1||0||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |117||113||{{u|Sz-iwbot}}||228||227||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||116||{{u|Billinghurst}}||224||196||6||0||0||0||1||20||1 |- |119||114||{{u|YonaBot}}||220||220||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||115||{{u|AmphBot}}||212||209||0||0||0||0||0||3||0 |- |121||117||{{u|BokimBot}}||200||194||0||0||5||0||0||0||1 |- |122||118||{{u|Железный капут}}||161||154||1||0||2||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |123||119||{{u|Muro Bot}}||154||146||0||0||2||0||0||6||0 |- |124||120||{{u|WikiDreamer Bot}}||144||142||0||0||0||0||0||2||0 |- |125||123||{{u|Голем}}||141||119||0||0||0||0||0||0||22 |- |126||143||{{u|DEagleBot}}||138||23||22||0||24||0||0||69||0 |- |127||121||{{u|BarnesBot}}||136||133||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |128||122||{{u|Broadbot}}||136||127||0||0||9||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||129||{{u|MSBOT}}||133||72||0||0||61||0||0||0||0 |- |130||124||{{u|MrZabejBot}}||119||117||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |131||125||{{u|KiranBOT}}||108||106||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||154||{{u|EDUCA33E}}||106||5||0||0||100||0||0||1||0 |- |133||126||{{u|Lotje}}||102||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |134||146||{{u|Knedlik-Pod}}||97||17||33||0||15||0||0||28||4 |- |135||128||{{u|ChessBOT}}||90||76||0||0||8||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |136||130||{{u|FiriBot}}||75||71||1||0||0||0||0||1||2 |- |137||132||{{u|YurikBot}}||68||64||2||0||0||0||0||2||0 |- |138||131||{{u|Egmontbot}}||67||67||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||134||{{u|AfinogenoffBot}}||65||58||0||0||0||0||0||3||4 |- |140||133||{{u|EleferenBot}}||62||59||0||0||1||1||0||1||0 |- |141||137||{{u|Soulbot}}||49||39||0||0||1||0||0||9||0 |- |142||136||{{u|Bocianski.bot}}||48||41||0||0||5||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |143||135||{{u|GnawnBot}}||48||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||138||{{u|Zwobot}}||38||36||0||0||0||0||0||2||0 |- |145||148||{{u|Spacebirdy}}||36||12||0||0||0||0||0||23||1 |-style="background-color:#ccf" |146||145||{{u|MondalorBot}}||34||20||0||0||14||0||0||0||0 |- |147||156||{{u|Ebrambot}}||33||3||0||0||30||0||0||0||0 |- |148||141||{{u|Amolbot}}||33||26||0||0||7||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |149||139||{{u|WeggeBot}}||33||33||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |150||142||{{u|Ver-bot}}||25||24||0||0||0||0||0||0||1 |- |151||144||{{u|Kgsbot}}||23||20||0||0||2||0||0||1||0 |- |152||152||{{u|Kobot}}||15||8||0||0||0||0||0||5||2 |- |153||159||{{u|Darkoneko}}||14||1||1||0||0||0||1||10||1 |-style="background-color:#ccf" |154||166||{{u|MenoBot}}||13||0||0||0||0||0||0||13||0 |-style="background-color:#ccf" |155||149||{{u|MagnusA.Bot}}||10||10||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |156||150||{{u|DorganBot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |157||151||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||155||{{u|Albambot}}||7||3||0||0||0||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |159||153||{{u|Kwjbot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |160||158||{{u|Abigor}}||7||2||0||0||0||0||0||5||0 |- |161||162||{{u|UltraBot}}||3||0||0||0||0||0||0||2||1 |- |162||160||{{u|MalarzBOT}}||3||1||2||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |163||161||{{u|RoggBot}}||3||1||0||0||0||0||0||2||0 |- |164||157||{{u|Tks4Fish}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |165||164||{{u|DenTuBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |166||165||{{u|Leaderbot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |167||167||{{u|Zxabot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |168||168||{{u|Cbrown1023}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |169||169||{{u|TinucherianBot II}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Боты]][[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] 85ildc826ebakm0yj7c8vx89rx897fr 4 623481 5159924 5149537 2026-07-01T10:50:07Z MBHbot 91410 5159924 wikitext text/x-wiki {{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САУ}}<center>У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. У спіс уключаны ўдзельнікі, якія маюць не менш за 5000 правак. {|class="standard sortable" !№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках |- |1||1||{{u|Чаховіч Уладзіслаў}}||312523||250074||20644||896||35025||135||425||1553||3771 |- |2||2||{{u|Artsiom91}}||274161||183422||29846||676||51316||198||1410||2573||4720 |- |3||3||{{u|Хомелка}}||210893||180294||11264||156||12716||43||132||3445||2843 |- |4||4||{{u|JerzyKundrat}}||143714||112722||9556||50||7979||1390||2||4960||7055 |- |5||5||{{u|Rymchonak}}||116315||110825||2072||8||9||9||0||785||2607 |- |6||8||{{u|Maksim L.}}||95676||80844||4136||120||1864||25||578||4444||3665 |- |7||6||{{u|D.L.M.I. Bel}}||86145||83223||1191||2||1530||0||0||31||168 |- |8||7||{{u|VladimirZhV}}||84810||81800||770||0||920||5||1||427||887 |- |9||9||{{u|Паўлюк Шапецька}}||65900||54953||981||1||9323||0||0||414||228 |- |10||10||{{u|DBatura}}||49317||46308||1172||143||436||0||0||939||319 |- |11||11||{{u|Frantishak}}||39669||38508||111||62||654||0||0||121||213 |- |12||12||{{u|Kalinowski}}||37821||33282||1956||463||841||5||0||567||707 |- |13||15||{{u|Счастливое число}}||34834||24628||3491||87||635||62||45||1840||4046 |- |14||14||{{u|Zelyoniy.anton}}||30249||27599||2361||0||155||0||6||93||35 |- |15||13||{{u|Pracar}}||29684||28653||65||8||85||1||0||437||435 |- |16||17||{{u|Brubaker610}}||27100||18633||1955||1444||932||218||3||215||3700 |- |17||19||{{u|StachLysy}}||23113||15321||1151||58||5774||2||56||474||277 |- |18||16||{{u|Ellis Novak}}||22464||20793||379||0||697||13||0||65||517 |- |19||18||{{u|Lš-k.}}||20473||18420||352||47||160||0||0||732||762 |- |20||20||{{u|Igro by}}||20400||15010||2055||235||2322||8||0||663||107 |- |21||23||{{u|Early Swallows}}||16970||12972||1677||243||777||10||28||540||723 |- |22||24||{{u|J-ka Zadzvinski}}||16591||12830||595||21||1170||0||65||459||1451 |- |23||21||{{u|Pr12402}}||16190||13308||45||44||48||0||0||2421||324 |- |24||27||{{u|Дзяніс Тутэйшы}}||15899||11114||1453||13||437||11||32||1236||1603 |- |25||28||{{u|Dhhdjrkjrjeiei38337}}||14997||11052||477||41||366||38||3||1456||1564 |- |26||43||{{u|Амба}}||14680||4838||5749||40||2465||8||93||992||495 |- |27||22||{{u|ElisavetaIvanova}}||14571||13271||1239||0||25||0||0||9||27 |- |28||25||{{u|StarDeg}}||14174||12743||1166||0||193||0||0||61||11 |- |29||48||{{u|NirvanaBot}}||13964||0||0||0||0||13954||0||10||0 |- |30||29||{{u|Yury Tarasievich}}||12708||10198||570||8||442||6||28||919||537 |- |31||26||{{u|Kiryienka}}||12038||11142||220||0||351||0||0||44||281 |- |32||33||{{u|Алесь Гарадзенскі}}||10842||8058||1475||6||755||95||0||275||178 |- |33||30||{{u|Krylowicz}}||10600||9232||377||27||423||1||0||153||387 |- |34||42||{{u|Plaga med}}||9199||5127||1741||11||76||2||403||487||1352 |- |35||32||{{u|IP781584110}}||8768||8196||251||0||109||3||13||40||156 |- |36||31||{{u|Дамінік}}||8495||8429||0||0||4||0||0||32||30 |- |37||35||{{u|Culamar}}||8260||7265||342||0||19||0||0||33||601 |- |38||34||{{u|Rabbi Mendl}}||8042||7777||6||25||90||0||0||71||73 |- |39||36||{{u|Peisatai}}||7313||7232||0||0||0||0||0||49||32 |- |40||37||{{u|Аляксандр Сакалоў}}||6765||6293||172||3||97||0||0||180||20 |- |41||39||{{u|Τάρας στον Παρνασσό}}||6413||5329||333||220||191||34||0||11||295 |- |42||41||{{u|Da voli}}||6283||5179||301||0||73||0||0||176||554 |- |43||38||{{u|Be112}}||6022||5616||132||0||2||0||3||127||142 |- |44||46||{{u|Вадзім Медзяноўскі}}||5988||4360||521||6||648||0||1||138||314 |- |45||40||{{u|Hard Sin}}||5906||5250||134||2||103||2||0||28||387 |- |46||47||{{u|DzBar}}||5830||4285||81||8||1395||0||0||39||22 |- |47||45||{{u|Aneuko}}||5700||4526||854||0||265||7||2||9||37 |- |48||44||{{u|Glovacki}}||4909||4572||87||5||213||0||13||8||11 |}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] szozx5lzq11w83m1jgysztzfxgx4w1y 0 628085 5159900 4811431 2026-07-01T08:30:34Z Ellis Novak 30436 /* Узнагароды і званні */ 5159900 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Лазоўскі|Іван}} {{Вучоны}} '''Іван Паўлавіч Лазоўскі''' (нар. {{ДН|11|11|1942}}, [[Ляўкі (Старадарожскі раён)|Ляўкі]], [[Старадарожскі раён]]) — настаўнік фізікі, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання фізіцы. Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь (1999)<ref name="СМФ">[http://nasledie-sluck.by/ru/people/1278/3023/ Слуцкий «маршал» физики] {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў рабоча-сялянскай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымліваў ў [[Ляўкі (Старадарожскі раён)|Ляўкоўскай]], [[Прусы (Старадарожскі раён)|Прускай]], а потым у [[Шчыткавічы|Шчыткавіцкай]] школах. Пасля заканчэння апошняй у 1962 годзе стаў працаваць у ёй лабарантам фізікі, акрамя гэтага вёў справаводства і быў бібліятэкарам<ref name="СМФ"/>. З-за недахопу настаўнікаў здольнаму юнаку запрапанавалі вучыцца ў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|педінстытуце ў Мінску]]. Ён абраў факультэт фізікі. Вучоба расцягнулася з 1963 па 1970 год, бо Івану Лазоўскаму давялося адслужыць у арміі, а адтэрміноўкі тады не давалі<ref name="СМФ"/>. Адразу пасля заканчэння інстытута І. Лазоўскага размеркавалі ў сярэднюю школу № 10 горада Слуцка, дзе ў той час працаваў дырэктарам [[Герой Сацыялістычнай Працы]] [[Сяргей Фёдаравіч Рубанаў]]<ref name="СМФ"/>. На працягу 38 гадоў Іван Паўлавіч кіраваў тэхнічнымі гурткамі ў школе і на станцыі юных тэхнікаў. Працы яго вучняў дэманстраваліся штогод на гарадскіх і рэспубліканскіх выстаўках<ref name="СМФ"/>. Настаўнік шмат увагі надаваў і надае адораным дзецям. Некалькі гадоў запар працаваў у летняй Рэспубліканскай школе настаўнікаў і навучэнцаў для адораных дзяцей у г. п. [[Лужасна|Лужасне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Падрыхтаваў мноства пераможцаў гарадскіх, раённых, абласных і рэспубліканскіх алімпіяд па фізіцы і астраноміі<ref name="СМФ"/>. У 1997 годзе Іван Паўлавіч быў абраны дэлегатам I з’езду настаўнікаў Рэспублікі Беларусь. У гэтым жа годзе ім у суаўтарстве з [[Аляксандр Фёдаравіч Савянок|А. Ф. Савянком]] было выдадзена дапаможнік для абітурыентаў, настаўнікаў фізікі і навучэнцаў старэйшых класаў «Фізіка ў задачах», у 2001 годзе ў суаўтарстве з А. Ф. Савянком і [[Святлана Іванаўна Пугач|С. І. Пугач]] — дапаможнік для агульнаадукацыйных школ, ліцэяў і гімназій «Тэсты па фізіцы», а ў 2005 г. зноў з А. Ф. Савянком — «Рознаўзроўневыя заданні для самастойных і кантрольных работ» для 7, 8 і 9 класаў. == Сям’я == * жонка Людміла Уладзіміраўна Лазоўская — шмат гадоў была дырэктарам Цэнтральнай бібліятэкі г. Слуцка ** сын Дзмітрый — эколаг *** унук Нікіфар — пераможац Рэспубліканскай алімпіяды па хіміі 2012 года, навучаецца на хімічным факультэце [[Дэлавэрскі ўніверсітэт|Дэлавэрскага ўніверсітэта]] *** унук Цімафей — гулец [[ФК Шахцёр Салігорск]]<ref>[https://r-hockey.ru/player.asp?TXT=83291 Лазовский Тимофей Дмитриевич родился 01.07.2000. Первая школа — ?]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> ** дачка Вольга == Узнагароды і званні == * у 1974 годзе 10-я школа была ўдзельніцай [[Выстаўка дасягненняў народнай гаспадаркі|ВДНГ СССР]], дзе ўзнагароджана дыпломамі I і II ступені. 32-гадовы Іван Лазоўскі за дасягнутыя поспехі ў развіцці народнай адукацыі быў узнагароджаны бронзавым медалём Галоўнага камітэта ВДНГ СССР<ref name="СМФ"/>. * у 1975 і 1980 гадах пры Міністэрствам адукацыі і ЦК прафсаюзаў І. П. Лазоўскі быў узнагароджаны знакам «Пераможца сацыялістычнага спаборніцтва». У 1987 году яму прысвоена званне «Старшы настаўнік», а ў 1990 годзе — «Настаўнік-метадыст»<ref name="СМФ"/>. * у 1991 годзе [[Міністэрства народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь]] І. П. Лазоўскі ўзнагароджаны нагрудным знакам «Выдатнік народнай асветы», а ў 1994 годзе камісіяй народнай адукацыі Слуцкага гарвыканкама атэставаны як настаўнік вышэйшай катэгорыі. У гэтым жа 1994 годзе атрымаў званне «{{нп5|Сорасаўскі настаўнік||ru|Соросовский учитель}}»<ref name="СМФ"/>. * у 1999 годзе Івану Паўлавічу Лазоўскаму было прысвоена ганаровае званне «[[Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь]]». У гэтым жа годзе ён атрымаў падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь<ref name="СМФ"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * Лазоўскі Іван Паўлавіч // Памяць : Слуцкі раён. Слуцк : у 2 кн. — Мінск, 2001. — С. 433. == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001a=%22BY-SEK-278337%22&lst_siz=20 Бібліяграфія] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазоўскі Іван Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Школа № 10 імя С. Ф. Рубанава (Слуцк)]] [[Катэгорыя:Выдатнікі народнай асветы БССР]] 0j267g5jiftlx5x7rpylowomkn37106 0 656185 5159947 4762885 2026-07-01T10:56:05Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159947 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка = Бяседныя песні (вокладка).jpg }} '''«Бясе{{Націск}}дныя пе{{Націск}}сні»''' — [[Беларусь|беларускі]] [[музычны альбом]], выдадзены ў [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] годзе ў межах праекта [[Сяржук Доўгушаў|Сяржука Доўгушава]] «[[Tradycyja]]».<ref>{{Cite web|ref=tuzin|url=https://tuzinfm.by/albums/4517/biasiednyja-piesni.html|title=«Добрага роду — п’ю гарэлачку як воду». Альбом застольных песень беларусаў|publisher=[[Тузін Гітоў]]|date=18.10.2019|accessdate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907012807/https://tuzinfm.by/albums/4517/biasiednyja-piesni.html|archivedate=7 верасня 2020|url-status=dead}}</ref> ==Спіс трэкаў== {{tracklist | writing_credits = yes | collapsed = no | title1 = Сядзем, сядзем, пабяседаваем | writer1 = | length1 = 01:20 | title2 = Ой, піла я, піла | writer2 = | length2 = 00:48 | title3 = Ой на лугу на лужочку | writer3 = | length3 = 02:11 | title4 = Ой, не злуе мой міленькі | writer4 = | length4 = 00:40 | title5 = Расіца й расілася | writer5 = | length5 = 01:59 | title6 = Вясельны найгрыш, выконваецца «да чаркі» | writer6 = | length6 = 00:57 | title7 = Ох і любая да бяседанька | writer7 = | length7 = 01:43 | title8 = Ох, ты солавей, драбная пташка | writer8 = | length8 = 01:18 | title9 = Ой там за гарою | writer9 = | length9 = 02:46 | title10 = Спорадзіла ж мене маці | writer10 = | length10 = 01:47 | title11 = Як пашоў я на базар | writer11 = | length11 = 01:10 | title12 = Ой, вырасла рожа | writer12 = | length12 = 01:21 | title13 = Учора ня быў | writer13 = | length13 = 03:34 | title14 = Прыпевачныя мелодыі | writer14 = | length14 = 00:42 | title15 = Пагнала бабка казельку ў поля | writer15 = | length15 = 02:03 | title16 = Стаіт гара высокая | writer16 = | length16 = 02:28 | title17 = Ой, на горцы, горцы | writer17 = | length17 = 01:30 | title18 = Найгрыш «Расхадная» | writer18 = | length18 = 00:41 | title19 = Ой, вы столікі мае пазасціланые | writer19 = | length19 = 01:15 | title20 = У цёмным лузe | writer20 = | length20 = 03:05 | title21 = А ў каго, а ў каго явар на дварэ | writer21 = | length21 = 03:01 | title22 = Чарка нова ды гарэлкі ж няма | writer22 = | length22 = 00:24 | title23 = Найгрыш да танца «Тустэп» | writer23 = | length23 = 01:08 | title24 = Ой, чарка моя – половына солы | writer24 = | length24 = 03:16 | title25 = Церэбі мне дарогу | writer25 = | length25 = 01:42 | title26 = І наварыў брацец півa | writer26 = | length26 = 04:00 | title27 = Раса росу расіла | writer27 = | length27 = 02:26 | title28 = Да вой груша мая разкудравая | writer28 = | length28 = 04:02 | title29 = Я выпіла, выхіліла | writer29 = | length29 = 00:13 | title30 = Найгрыш да танца «Полька» | writer30 = | length30 = 01:12 | title31 = Выпыймо, родэ | writer31 = | length31 = 01:25 | title32 = Ой, да сонцэ, да сонцэ, да яснае | writer32 = | length32 = 02:16 | title33 = А дайце мне дайце сем чарак гарэлкі | writer33 = | length33 = 00:59 | title34 = Ой, лыціла зозулэнькa | writer34 = | length34 = 01:33 | total_length = }} ==Удзельнікі запісу== *Author and manager of the project – Сяржук Доўгушаў *CD composition and introductory note – Яніна Грыневіч *Composition and transcript (Archive of the Institute of Art History) – Ірына Васільева *Transcript (T.Pesnyakevich’s archive) – Наста Някрасава *Design – Васіліса Паланіна *Page making – Юлія Янюк-Казлоўская *Embroidery – Юлія Літвінава *Mastering - Арцём Петрашкевіч *Text editing – Ірына Сляповіч *Translation into English – Віктар Сляповіч {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *[https://lohvinau.by/product/%D0%B1%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%81%D0%BD%D1%96-tradycyja-%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D0%B0cd/ Бяседныя песні. Tradycyja. Кніга+CD] на сайце выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» *[https://ragna.by/product/cd-dysk-tradycyja-muzhchynskaya-tradytsyya-spevu Кніга+CD “Tradycyja 2” Бяседныя песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920231943/https://ragna.by/product/cd-dysk-tradycyja-muzhchynskaya-tradytsyya-spevu |date=20 верасня 2020 }} на сайце этнакрамы «[[Рагна]]» {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2019 года]] [[Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі]] rrnosatm5oflc2orks2hgm1oimwuqb2 0 660031 5159781 4291855 2026-06-30T18:43:41Z MaximPol07 159372 /* Вядомыя носьбіты */ 5159781 wikitext text/x-wiki '''Пархімовіч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Віталь Міхайлавіч Пархімовіч]] (1943—1995) — беларускі спартсмен і трэнер (стралковы спорт, стральба кулявая), заслужаны майстар спорту СССР. * [[Сямён Пятровіч Пархімовіч]] (1912—1998) — заслужаны настаўнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларусі. * [[Феалета Фёдараўна Пархімовіч]] (нар. 1938) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Эдуард Міхайлавіч Пархімовіч]] (нар. 1937) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і машын зварачнай вытворчасці. {{спіс цёзак2|Беларускія}} 1zyq6zfwlnjegazge6r7lmmgz4trrd2 0 663521 5159795 4608305 2026-06-30T20:24:53Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5159795 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Кейка Фухіморы''' ({{lang-es|Keiko Fujimori}}; нар. {{ДН|||1975}}, [[Ліма]], [[Перу]]) — перуанскі палітык. == Біяграфія == Дачка прэзідэнта [[Альберта Фухіморы]], у 1994 годзе пасля разводу бацькоў атрымала тытул «першай лэдзі» Перу.<ref>[https://rpp.pe/politica/gobierno/la-historia-de-las-primeras-damas-del-peru-en-el-siglo-xxi-noticia-1064156 La historia de las primeras damas del Perú en el siglo XXI-RPP]{{ref-es}}</ref> Дэпутат Кангрэса Перу ў 2006—2011.<ref>[https://infogob.jne.gob.pe/General/ObtenerArchivo?fileURL=f6fpIdOkgSXhQqb%2BTNgm@2JQVy3Xiue27m3fgjtRSMW4JwBnKqnWfcW5CRy41KNcfd&tk=FlS0bK1FrM4=SK ELECCIONES PARLAMENTARIAS EN EL PERÚ 1931—2011]{{ref-es}}</ref> Кандыдат на прэзідэнцкіх выбарах 2011, 2016 і 2021 гадоў, тройчы прайгравала з невялікім адрывам у другім туры.<ref>[https://veja.abril.com.br/mundo/eleicoes-presidenciais-do-peru-sao-marcadas-pelo-medo/ Eleições presidenciais do Peru são marcadas pelo medo]{{ref-pt}}</ref><ref>[http://br.rfi.fr/americas/20160609-com-502-kuczynski-vence-eleicoes-presidenciais-no-peru-fujimori-keiko Após apuração de 100 % dos votos no Peru, Kucynski conquista 50,12 %]{{ref-pt}}</ref> 7 чэрвеня 2026 года атрымала перамогу ў другім туры прэзідэнцкіх выбараў і стала першай жанчынай на пасадзе Прэзідэнта Перу. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.cidob.org/content/pdf/51272 Biografie Fundación CIDOB]{{ref-es}} * [https://historia-biografia.com/keiko-fujimori/ Biografie Historia-biografia.com]{{ref-es}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фухіморы Кейка}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліме]] [[Катэгорыя:Палітыкі Перу]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Перу]] 4q193o4shxbulu14vihnryac1nl06tx 0 664045 5159904 5030305 2026-07-01T08:36:11Z Ellis Novak 30436 /* Творчасць */ 5159904 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} '''Юрый Фёдаравіч Ступако́ў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|24|3|1934}}, с. [[Рубцава]], [[Мыцішчынскі раён]], [[Маскоўская вобласць]] — {{ДС|24|10|1999}}) — савецкі і беларускі [[акцёр]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1973), [[Народны артыст Беларускай ССР]] ([[1980]]). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле Рубцава Мыцішчанскага раёна Маскоўскай вобласці. У 1948 годзе паступіў у [[рамеснае вучылішча]], дзе браў удзел у пастаноўках гуртка мастацкай самадзейнасці. Адначасова наведваў гурток мастацкага слова пры Цэнтральным палацы культуры чыгуначнікаў [[Масква|Масквы]]. З 1953 года праходзіў службу ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З 1957{{sfn|БелЭн|2002}} года працаваў у [[Ліпецкі тэатр драмы імя Л. М. Талстога|Ліпецкім абласным драматычным тэатры]], [[Севастопальскі драматычны тэатр|Севастопальскі драматычным тэатры]], з 1968 года ў [[Дзяржаўны рускі драматычны тэатр Беларусі|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі]]. Член Украінскага тэатральнага таварыства (1967)<ref name="Арх">[https://bdamlm.by/sites/default/files/tmp/f.384_stupakou_yuryj_fiodaravich_vopis_1.pdf Ступакоў Юрый Фёдаравіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230616120636/https://bdamlm.by/sites/default/files/tmp/f.384_stupakou_yuryj_fiodaravich_vopis_1.pdf |date=16 чэрвеня 2023 }}{{v|26|6|2023}} // [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва]]</ref>. Член [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]] з 1969 года. == Творчасць == Выканаўца драматычных і характарных роляў. Мастацтва Ступакова вызначаецца глыбінёй пранікнення ў сутнасць вобраза, спалучэннем драматычнага і камедыйнага пачатку, прастаты знешняга малюнка і псіхалагічнай пераканальнасцю. Сярод роляў у рускім тэатры: Немец («[[Вяртанне ў Хатынь]]» паводле [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]]), Навіцкі, Хазяінаў («[[Трывога (п’еса)|Трывога]]», «[[Соль (п’еса)|Соль]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Петрашкевіча]]), Карніла («Знак бяды» паводле [[Васіль Быкаў|В. Быкава]]), Іван Ільіч («Ноч анёла» А. Разанава), Іван Каламійцаў, Сацін («[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]», «{{нп5|На дне||ru|На дне}}» [[Максім Горкі|М. Горкага]]), Пабеданосікаў («Лазня» [[У. Маякоўскі|У. Маякоўскага]]), маркіз дэ Шарон («{{нп5|Мальер (п’еса Булгакава)|Мальер|ru|Мольер (пьеса Булгакова)}}» [[М. Булгакаў|М. Булгакава]]), Васкоў («{{нп5|А досвіткі тут ціхія… (аповесць)|А досвіткі тут ціхія…|ru|А зори здесь тихие… (повесть)}}» паводле [[Барыс Львовіч Васільеў|Б. Васільева]]), Макдуф («[[Макбет (п’еса)|Макбет]]» [[У. Шэкспір]]а), Шрусберы («[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» [[Ф. Шылер]]а), Рычард («{{нп5|Усё ў садзе||en|Everything in the Garden}}» [[Э. Олбі]]) і інш. Здымаўся ў мастацкіх фільмах і серыялах. Дэбют у кіно адбыўся ў ролі Гуркова ў міні-серыяле «[[Руіны страляюць…]]» («[[Беларусьфільм]]», 1970—1972)<ref name="Арх" />. Сярод значных роляў: Камандзір («Зімародак», «Беларусьфільм», 1972), Генерал-маёр Віхраў (серыял «Дзяржаўная граніца», «Беларусьфільм», 1982—1986), А. М. Ціхаміраў (галоўная роля, «Культпаход у тэатр», «Беларусьфільм», 1982), Д. С. Рокатаў (міні-серыял «Мяжа магчымага», «Экран», 1984), Дырэктар завода (міні-серыял «Пуць», «Экран», 1986), Дзееў (галоўная роля, «Закон», «[[Масфільм]]», 1989), «Чорны бусел» (рэжысёр [[Віктар Тураў]], «Беларусьфільм», 1993), Повар Сцяпан («[[Пракляты ўтульны дом]]», «Беларусьфільм», рэжысёр [[Уладзімір Аляксандравіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], 1998), «[[Чорны замак Альшанскі (фільм)|Чорны замак Альшанскі]]» («Беларусьфільм», рэжысёр [[Міхаіл Мікалаевіч Пташук|Міхаіл Пташук]], 1983) і інш. == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1973)<ref name="Арх" /> * [[Народны артыст Беларускай ССР]] (1980) * Граматы Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР і Прэзідыума Вярхоўнага Савета ЛітССР за ўдзел у Днях літаратуры і мастацтва БССР у Літве і Украіне (1975)<ref name="Арх" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Ступако́ў Юрый Фёдаравіч|[[Г. Г. Бордусава|Бордусава Г. Г.]]|223}} * {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5||144}} * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|||376}} == Спасылкі == * [https://bdamlm.by/sites/default/files/tmp/f.384_stupakou_yuryj_fiodaravich_vopis_1.pdf Ступакоў Юрый Фёдаравіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230616120636/https://bdamlm.by/sites/default/files/tmp/f.384_stupakou_yuryj_fiodaravich_vopis_1.pdf |date=16 чэрвеня 2023 }}{{v|26|6|2023}} // [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва]]. Фонд № 384, вопіс № 1. — Мінск, 2020. * {{kino-teatr.ru|https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/5688/bio/}}{{v|26|6|2023}} * [https://www.rustheatre.by/troupe/actors/1127-actors.html Ступаков Юрий Фёдорович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230626064647/https://www.rustheatre.by/troupe/actors/1127-actors.html |date=26 чэрвеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|26|6|2023}} // [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага]] * [https://cinema.mosfilm.ru/persons/29911/ Фільмаграфія]{{ref-ru}}{{v|26|6|2023}} на сайце Анлайн-кінатэатра «[[Масфільм]]а» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ступакоў Юрый Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры СССР]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Беларусі]] bf0ik3hbsx7dpdbda7k7da78kmaheyp 0 664684 5159948 5138262 2026-07-01T10:56:08Z M.L.Bot 261 /* Кнігі */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159948 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|2021}} '''[[2021]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * 23 лістапада — адкрыццё выстаўкі ''«Залатая раніца беларускага Адраджэння»''<ref>{{Cite web |url=http://bellit.museum.by/files/styles/large/public/afisha_44.png?itok=xSOzICoI |title=Афіша выстаўкі «Залатая раніца беларускага Адраджэння» |access-date=31 студзеня 2022 |archive-date=31 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131203628/http://bellit.museum.by/files/styles/large/public/afisha_44.png?itok=xSOzICoI |url-status=dead }}</ref>. Экспазіцыя распавядае аб літаратурным працэсе ў 1920-я гады праз дэманстрацыю матэрыялаў, звязаных з літаратурнымі згуртаваннямі таго часу — «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняк]]», «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]», «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]», [[БелАПП]]. == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 2021 года}} [[Выява:ВокладкаРыцарЯнка.jpg|thumb|справа|«[[Рыцар Янка і каралеўна Мілана]]. Таямнічае каралеўства».]] * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]]. «Невядомы Менск. Гісторыя знікнення. Кніга першая». [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]. * [[Вольга Гапеева]]. «Самота, што жыла ў пакоі насупраць». Мінск, «[[Галіяфы]]». * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валеры Гапееў]]. «Жэнька, каралева мышак». Мінск, «[[Кнігазбор]]». * [[Алег Грушэцкі]]. «[[Рыцар Янка і каралеўна Мілана]]. Таямнічае каралеўства». Мінск, «[[Чатыры чвэрці]]». * [[Васіль Грынь]]. «Не адчайваемся». Мінск, «Кнігазбор». * Таццяна Дамаронак. «Маша і яе чароўны лес». Мінск, «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]». * [[Васіль Аляксеевіч Жуковіч|Васіль Жуковіч]]. «Прадчуванні». Мінск, «Ковчег». * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]]. «Дэкалог». Вільня, «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]». * [[Павел Каспяровіч]]. «Чорная рэчка». Мінск, «Кнігазбор». * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]]. «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі». Мінск, «Галіяфы» * Маргарыта Латышкевіч. «Уласны крыж». Мінск, «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]». * [[Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі|Уладзімір Ліпскі]]. «Каранацыя душы». Мінск, «Адукацыя і выхаванне». * [[Уладзімір Някляеў]]. «Гэй Бэн Гіном». Беласток, Фонд [[Kamunikat.org]]. * Сяргей Пляскач. «ДМБ-91: зычу вярнуцца да дому». Мінск, «Галіяфы». * [[Ганна Севярынец]]. «Мая школа». Мінск, «Лімарыус». * [[Аляксандр Хацкевіч (літаратар)|Аляксандр Хацкевіч]]. «Замак на ўзгорку». Мінск, «Галіяфы». * Лаўрэн Юрага. «Замак з люстраной залай». Мінск, [[Выдавецкі дом «Звязда»]]. == Прэміі == *[[10 кастрычніка]] — лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] стаў [[Абдулразак Гурна]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[4 траўня]] — [[Іван Канстанцінавіч Стадольнік]] (нар. [[1940]]) — беларускі празаік, паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2021 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] m31tone6w42idp52gfaladjmmorzqq7 0 668123 5159949 4837668 2026-07-01T10:56:11Z M.L.Bot 261 /* Беларускія пераклады */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159949 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Маргарэт Элінор Этвуд''' ({{lang-en|Margaret Eleanor Atwood}}, 18 лістапада 1939, [[Атава]], [[Канада]]) — канадская англамоўная пісьменніца, паэтка, [[літаратурны крытык]], актывістка аховы навакольнага асяроддзя. Лаўрэатка шэрагу прэстыжных літаратурных прэмій, у тым ліку Букера (2006). Адна з найбольш вядомых англамоўных пісьменніц у свеце. Кавалерыня ордэна Канады. У 1987 годзе American Humanist Association уганаравала яе званнем Гуманіста года. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзілася 18 лістапада 1939 года ў Атаве. У 1961 годзе атрымала ступень бакалаўра ва універсітэце Таронта, у 1962 годзе — ступень магістра у Коледжы Рэдкліф у Кэймбрыджы (ЗША). Дзеля працы яе бацькі, энтамолага, у дзяцінстве шмат часу прабавіла ў неабжытых раёнах на поўначы Канады, што істотна паўплывала на яе творчасць. У сталым веку яна працавала выкладчыцай у розных універсітэтах Канады. Яе публічная дзейнасць накіраваная на развіццё канадскай літаратуры. Маргарэт Этвуд — заснавальніца the Writers' Trust of Canada, творчай арганізацыі, мэта якой — падтрымка канадскіх пісьменнікаў. Яна таксама заснавала Паэтычную прэмію Грыфіна. У 2006 годзе Этвуд запатэнтавала LongPen — прыладу, якая дазваляе людзям дыстанцыйна падпісваць дакументы з дапамогай электроннага атраманту. == Творчасць == Маргарэт Этвуд — аўтарка пятнаццаці паэтычных зборнікаў. Многія яе вершы натхнёныя міфалогіяй, якой пісьменніцца захаплялася з ранняга дзяцінства. Найбольш вядомыя і прызнаныя яе раманы: The Edible Woman (1969), The Handmaid’s Tale (1985: прэмія Атура Кларка (1987), прэмія генерал-гебурнатара (1985), шорт-ліст Букера (1986)), Cat’s Eye (1988, шорт-ліст Прэміі генерал-губернатара (1988), шорт-ліст Букера (1989)), Alias Grace (1996: прэмія Джылера (Giller), шорт-ліст Букера (1996), шорт-ліст прэміі генерал-губернатара (1996)), The Blind Assassin (2000: Букер-2000, шорт-ліст прэміі генерал-губернатара(2000)), The Penelopiad (2005). == Беларускія пераклады == * Этвуд, Маргарэт. Балотны чалавек // [[ARCHE Пачатак|ARCHE]], № 3 (4) — 1999. С. 139—148. * Пенелапіяда / Маргарэт Этвуд; пераклад з англійскай [[Вольга Калацкая]] і [[Марыя Мартысевіч]]. — Вільня. — [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2018. — 220 с. — (Амерыканка). ISBN 978-609-8213-27-0 {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/texts/prose/penelapiyada.html Пенелапіяда. Урыўкі з рамана] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Этвуд Маргарэт}} [[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты Канады]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Канады]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Стыпендыяты DAAD]] 4m49szrj8lhw86g1esvj2g0b2yv12z3 0 670006 5159950 5133598 2026-07-01T10:56:20Z M.L.Bot 261 /* Беларускія выданні */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159950 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор|Назва=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|Назва-арыгінал=Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy|Аўтар=[[Сяргей Пясецкі]]|Напісаны=1935 год|Публікацыя=1937 год|Выдавецтва=выдавецтва «Rój»|Мова арыгіналу=польская |Жанр=[[раман]]|Электронная версія=https://coollib.net/b/368787-syargey-pyasetski-kahanak-vyalikay-myadzvedzitsyi/read|Перакладчык=[[Фелікс Янушкевіч]]|Пераклад=2009 год}} '''«Каха́нак Вялі́кай Мядзве́дзіцы»''' ({{lang-pl|Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy}}) — [[раман]] [[Сяргей Пясецкі|Сяргея Пясецкага]], напісаны ў 1935 годзе і апублікаваны ў 1937 годзе. Апісвае рэаліі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польска]]-[[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] памежжа ў 1-й палове 1920-х гадоў. Твор заснаваны на біяграфіі аўтара, які таксама займаўся памежным гандлем. == Змест == Цэнтр дзеяння — мястэчка [[Ракаў]], размешчанае тады на польска-савецкай мяжы, «''за 33 вярсты ад [[Мінск]]а''». Апавядальнік рамана — Уладэк Лабровіч, які паходзіць з [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], дзе не змог знайсці працу, прыязджае ў Ракаў на запрашэнне былога ваеннага сябра, цяпер «машыніста» (кіраўніка кантрабандыстаў) Юзафа Трафіды, і атрымлівае з ім месца для жыцця і магчымасць зарабляць на кантрабандзе, чаго збольшага ніхто там не цураўся. Галоўны герой перажывае шэраг прыгодаў. Ён схоплены і зняволены [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|бальшавікамі]], уцёк з цягніка, які вёз яго ў ссылку. Хлусліва абвінавачаны і арыштаваны польскай паліцыяй, уцёк і ад яе, хаваўся. Змены ў групе, з якой герой ходзіць за мяжу, страта сяброў, замах на яго жыццё. Блакада мяжы разам з яго супольнікамі. Пасля страты ўсіх супольнікаў, страты ўсіх сяброў ён пакідае мяжу. Аднак ён усё яшчэ застаецца паблізу мяжы, якую добра ведае. == Беларускія выданні == * {{кніга|год=2009|аўтар=[[Сяргей Пясецкі]].|isbn=978-985-6888-11-6|загаловак=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|выдавецтва=[[Віктар Хурсік]]|старонак=352}} (пераклад з [[Польская мова|польскай мовы]] [[Фелікс Янушкевіч|Фелікса Янушкевіча]])<ref>[https://www.livelib.ru/book/1000504296-kahanak-vyalikaj-myadzvedzitsy-syargej-pyasetski Каханак Вялікай Мядзведзіцы (livelib.ru)]</ref> * {{кніга|год=2019|аўтар=[[Сяргей Пясецкі]].|isbn=978-985-7215-02-7|загаловак=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|выдавецтва=[[Регистр]]|старонак=400}}<ref>{{Cite web |title=Каханак Вялікай Мядзведзіцы {{!}} OneBook.by |url=https://onebook.by/product/kahanak-vjalikaj-mjadzvedzicy/ |accessdate=6 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127224043/https://onebook.by/product/kahanak-vjalikaj-mjadzvedzicy/ |archivedate=27 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref> (пераклад Г. А. Бенкевіча)<ref>[https://kniganosha.by/catalog/kahanak_vyalikay_myadzvedzicy Каханак Вялікай Мядзведзіцы (kniganosha.by)]{{Недаступная спасылка}}</ref> * {{кніга|год=2020|аўтар=[[Сяргей Пясецкі]].|isbn=978-609-8213-76-8|загаловак=Каханак Вялікай Мядзведзіцы|выдавецтва=[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]|старонак=402}} (пераклад [[Марыя Пушкіна|Марыі Пушкінай]])<ref>[https://lohvinau.by/product/%D0%BA%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8B-%D1%81%D1%8F%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9-%D0%BF/ Каханак Вялікай Мядзведзіцы. Сяргей Пясецкі - Кнігарня Логвінаў (lohvinau.by)]</ref> == У культуры == * У 2017 годзе [[Піт Паўлаў]] выдаў самотнік «Каханак Вялікай Мядзведзіцы», якая мусіла ўвайсці ў яго сольны альбом «''[[Зброя.Золата.Кабеты]]''»<ref>{{артыкул|загаловак=ПРАЙСЦІ МЯЖУ ЗА 3 ХВІЛІНЫ. ПЕРШЫ СІНГЛ З РОК-ТРЫЛЕРУ ПІТА ПАЎЛАВА (ПРЭМ’ЕРА)|год=09.03.2017|выданне=[[Tuzin.fm]]|спасылка=https://tuzinfm.by/performer/mp3/3777/kachanak-vialikaj-miadzviedzicy.html|мова=[[беларуская мова]]|archive-date=21 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421204428/https://tuzinfm.by/performer/mp3/3777/kachanak-vialikaj-miadzviedzicy.html}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Крэсы|Усходнія Крэсы]] * [[Заходняя Беларусь]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * «[https://coollib.net/b/368787-syargey-pyasetski-kahanak-vyalikay-myadzvedzitsyi/read Каханак Вялікай Мядзведзіцы]» (пер. [[Фелікс Янушкевіч]]) у электронным выглядзе [[Катэгорыя:Раманы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Творы Сяргея Пясецкага]] [[Катэгорыя:Кнігі 1937 года]] [[Катэгорыя:Творы 1935 года]] [[Катэгорыя:Ракаў]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія творы]] pb9eo9zkvbakjv2kwzlzd9hqpoiotik 0 670007 5159951 4764382 2026-07-01T10:56:30Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] (3) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159951 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Змагарныя дарогі |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = [[раман]] |Аўтар = [[Кастусь Акула]] |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = 1959—1960 гады |Публікацыя = 1962 год |Асобнае выданне = 1962 год |Выдавецтва = «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» (1994) |Серыя = Галасы беларускага замежжа (1994) |Колькасць старонак = 586 |Ілюстратар = [[М. Рачынскі]] |Афармленне = [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]] |Носьбіт = [[кніга]] |Наступны твор = «[[Дзярлівая птушка]]» (1965) |ISBN = 5-340-01458-4 |Электронная версія = https://knihi.com/Kastus_Akula/Zmaharnyja_darohi.html |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Змага́рныя даро́гі»''' — раман [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] 1960 года, упершыню выдадзены ў [[Канада|Канадзе]] ў 1962 годзе [[Беларускі класічны правапіс|беларускім класічным правапісам]]<ref>{{cite web|author=[[Ян Максімюк]]|title=Згадка пра Кастуся Акулу|url=https://www.svaboda.org/a/27379128.html|publisher=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|date=21 лістапада 2015|accessdate=22 студзеня 2021}}</ref>. [[Эпіграф]]ам да рамана служыць верш [[Уладзімір Жылка|Уладзіміра Жылкі]] «Меч». Падзеі твору адбываюцца ў 8 краінах Еўропы — Беларусі, [[Літва|Літве]], Польшчы, Германіі, Францыі, Італіі, [[Швейцарыя|Швейцарыі]] і [[Англія|Англіі]]<ref>{{cite web|author=[[Альгерд Бахарэвіч]]|title=Свая вайна|url=https://www.svaboda.org/a/24635393.html|publisher=Радыё «Свабода»|date=6 ліпеня 2012|accessdate=22 студзеня 2021}}</ref>. У 1994 годзе выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]» перавыдала яго ў Беларусі тыражом 6000 асобнікаў, якія раскупілі за пару месяцаў<ref>{{кніга|аўтар=Сяргей Макарэвіч.|частка=Кастусь Акула|загаловак=Да гісторыі беларускай дыяспары: матэрыялы конкурсу маладых навукоўцаў «Беларускай дыяспары прысвячаецца». Сш. 1|арыгінал=|спасылка=http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=602|адказны=рэд. [[Наталля Гардзіенка]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларускі кнігазбор]]|год=2005|том=|старонкі=|старонак=72|серыя=|isbn=|тыраж=|archiveurl=https://archive.today/20130503180236/http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=602|archivedate=3 мая 2013}}</ref>. У 1995 годзе [[Беларускі ПЭН-цэнтр]] узнагародзіў Кастуся Акулу за раман [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|Прэміяй імя Францішка Багушэвіча]]<ref>{{cite web|title=Прэмія імя Францішка Багушэвіча|url=https://pen-centre.by/premija_bahushevicha.html|publisher=[[Беларускі ПЭН-цэнтр]]|date=2021|accessdate=22 студзеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191025194023/https://pen-centre.by/premija_bahushevicha.html|archivedate=25 кастрычніка 2019|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2000 года рэдакцыя газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» ўключыла раман «Змагарныя дарогі» ў 100 найлепшых беларускіх кніг XX стагоддзя на падставе чытацкага апытання цягам года<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Сто беларускіх кніг XX стагоддзя|спасылка=https://nn.by/?c=ar&i=95072|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|тып=газета|год=11 снежня 2000|нумар=[https://kamunikat.org/download.php?item=19707-1.pdf 50 (207)]|старонкі=1|issn=1819-1614}}</ref>. У 2005 годзе выдавецва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» зноў перавадала раман у зборніку выбраных твораў «Россыпы»<ref>{{cite web|author=Уладзімір Арлоў|title=Імёны Свабоды: Кастусь Акула|url=https://www.svaboda.org/a/24464074.html|publisher=[[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]|date=26 студзеня 2012|accessdate=22 студзеня 2021}}</ref>. == Дзея == {{Спойлер}} Ва ўводнай частцы «Гітлераўская акупацыя Беларусі» апісваецца падзел захопленай краіны, праца беларускіх настаўнікаў, а таксама беларускія аб’яднанні і вайсковыя фарміраванні. [[Гітлер]]аўскі і [[сталін]]скі [[Таталітарызм|таталітарныя]] [[Палітычны рэжым|рэжымы]] параўноўваюцца з вобразнымі пачварамі [[Сцыла]]й і [[Харыбда]]й, ад якіх церпяць людзі. Улетку 1944 года адбываецца эвакуацыя [[Афіцэрскія курсы БКА|Менскай школы камандзіраў]] [[Беларуская краёвая абарона|БКА]] разам з Сымонам Спарышам і яго сябрамі Віктарам Караткевічам і Кастусём Дзежкам. У назвах 3-х асноўных частак рамана пазначаецца маршрут постацяў: 1) «Менск — [[Альткірх]] — [[Марсель]]», 2) «Берлін — [[Цвізель]] — [[Неапаль]] — [[Балоння]]», 3) «Балоння — [[Лондан]]». У раздзелах «[[Беларуская цэнтральная рада]] ў Берліне. Генерал [[Кастусь Езавітаў|Езавітаў]], [[Радаслаў Астроўскі|Астроўскі]] і Шувалаў», «Загуба генерала Езавітава» і «[[30-я грэнадзёрская дывізія Вафен-СС (1-я беларуская)|Дывізія „Беларусь“]] пераходзіць да амерыканцаў» падзеі згадваюцца паводле дакументаў. У якасці постацяў выступаюць кіраўнік Беларускай самапомачы [[Іван Ермачэнка]] і камандзір Беларускай краёвай абароны [[Францішак Кушаль]]. Таксама згадваецца намеснік кіраўніка БКА капітан [[Віталь Мікула]], які загінуў у газавым крэматорыі [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|Дахау]]<ref name="а">{{кніга|аўтар=[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]].|частка=Птушатнік з Верацеяў|загаловак=Россыпы|арыгінал=|спасылка=|адказны=[[Кастусь Акула]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]|год=2005|том=|старонкі=3—16|старонак=624|серыя=|isbn=985-11-0144-3|тыраж=500}}</ref>. У якасці адмоўнай постаці прыводзіцца былы школьны вартаўнік з [[Каралеўшчына (Віцебская вобласць)|Каралеўшчыны]] Вітвіцкі, які ў зялёным мундзіры ўрадніка расстрэльваў яўрэяў на вуліцах [[Глыбокае|Глыбокага]]. Таксама згадваецца начальнік паліцыі раённага мястэчка [[лейтэнант]] Сцервін, які абвяшчаў камуністамі людзей, каб прысабечыць іх набытак<ref name="а"/>. У Францыі беларускія салдаты адмаўляюцца ваяваць супраць мясцовых макісаў, на бок якіх пераходзяць. Затым Сымон Спарыш служыць [[2-і Польскі корпус|2-м Польскім корпусе]] брытанскага войска на італьянскім фронце. Пасля вайны Сымон Спарыш навучаецца ў Школе падхаронжых панцырнай зброі з князем [[Юрый Радзівіл|Юрыем Радзівілам]] (з якім навучаўся аўтар). Аднойчы Спарыш натхнёна чытае эмігранцкую газету «[[Беларускія навіны]]». Узімку 1947 года ў Лондане Сымон Спарыш сустракаецца з сябрамі на [[Згуртаванне беларусаў у Вялікабрытаніі|1-м З’ездзе беларусаў Вялікабрытаніі]]<ref name="а"/>. == Крытыка == У 1990-я гады ў газеце «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» Сяргей Лотва згадаў раман у нататцы «Паміж [[Курапаты|Курапатамі]] і [[Хатынь|Хатынню]]» словамі: «паміж безлічы [[БССР|бесэсэраўскіх]] выданняў аб [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] — гэты твор, падобна, адзіны, які можна ўважаць [[Беларуская літаратура|Беларускай кнігай]] пра [[Другая сусветная вайна|II сусветную вайну]]»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Вольга Іпатава]].|загаловак=На дарогах змагання|спасылка=https://sakavik.net/2016/01/07/да-90-годдзя-з-дня-нараджэння-кастуся-ак/ |выданне=[[Культура, нацыя]]|тып=часопіс|год=Снежань 2015|нумар=12|старонкі=69-78|issn=}}</ref>. == Выданні == * {{кніга|аўтар=[[Кастусь Акула|Канстанцін Акула]].|частка=|загаловак=Змагарныя дарогі : аповесць|арыгінал=|спасылка=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br190198|адказны=прадм. [[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станіслаў Станкевіч]], маст. [[М. Рачыцкі]]|выданне=|месца=[[Таронта]]|выдавецтва=|год=1962|том=|старонкі=|старонак=583, [3]|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{кніга|аўтар=Кастусь Акула.|частка=|загаловак=Змагарныя дарогі : раман|арыгінал=|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=19999-1.epub|адказны=прадм. [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], маст. [[А. І. Цароў]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=|год=1994|старонак=572|серыя=Галасы беларускага замежжа|isbn=5-340-01458-4|тыраж=6000}} * {{кніга|аўтар=Кастусь Акула.|частка=Змагарныя дарогі|загаловак=Россыпы : выбраныя творы|арыгінал=|спасылка=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br779986|адказны=рэд. Уладзімір Арлоў, дызайн С. Ждановіч|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]|год=2005|том=|старонкі=17—586|старонак=624|серыя=|isbn=985-11-0144-3|тыраж=500}} {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|title=Змагарныя дарогі|url=https://bookster.by/books/zmagarnyya-darogi|publisher=Партал «Букстэр»|date=2021|accessdate=22 студзеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129222952/https://bookster.by/books/zmagarnyya-darogi|archivedate=29 студзеня 2021|url-status=dead}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Еўропа ў культуры і мастацтве]] [[Катэгорыя:Творы 1960 года]] [[Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кнігі 1962 года]] [[Катэгорыя:Раманы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусветную вайну]] qzdvcsdjnc6by5n7mv8ju0o0mv2fsn0 0 670880 5159952 5158027 2026-07-01T10:56:41Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: года узначальваў → года ўзначальваў з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159952 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Цёзкі2|Хадановіч}} {{Пісьменнік}} '''Андрэй Валер’евіч Хадановіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]], [[Філалогія|філолаг]], аўтар YouTube-канала. == Біяграфія == Навучаўся ў школе № 113, потым — у школе № 162. Скончыў [[філалагічны факультэт БДУ]] (1995) і [[Аспірантура|аспірантуру]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] па спецыяльнасці «Замежная літаратура» (1999). Выкладае ў БДУ гісторыю [[Французская літаратура|французскай літаратуры]]. Выкладаў у [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускім гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа]]. Вядзе заняткі ў «Перакладчыцкай Майстэрні» пры Беларускім ПЭН-цэнтры і ў Школе маладога літаратара пры Саюзе беларускіх пісьменнікаў. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. З 10 снежня 2008 да 5 лістапада 2017 года ўзначальваў Беларускі ПЭН-цэнтр, потым — сябра Рады арганізацыі. Цяпер жыве ва Уроцлаве<ref>{{Cite web|url=https://literatura.wroclaw.pl/bialoruski-poeta-andrej-chadanowicz-nowym-rezydentem-programu-icorn-we-wroclawiu/|title=Białoruski poeta Andrej Chadanowicz nowym rezydentem programu ICORN we Wrocławiu – Wrocławski Dom Literatury|website=literatura.wroclaw.pl|access-date=2026-06-24}}</ref>. == Творчасць == [[Файл:Андрэй Хадановіч.jpg|thumb|270пкс|справа|Выступленне на 15-годдзі часопіса «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», 2017 г.]] Друкуецца ў часопісах «[[ARCHE Пачатак|Arche]]», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», газеце «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». Ягоныя вершы перакладаліся на [[Руская мова|рускую]], [[Польская мова|польскую]], [[Англійская мова|англійскую]], [[Латышская мова|латышскую]], [[Літоўская мова|літоўскую]], [[Нямецкая мова|нямецкую]], [[Славацкая мова|славацкую]], [[Украінская мова|украінскую]] мовы. Перакладае на [[Беларуская мова|беларускую мову]] з англійскай, польскай, рускай, украінскай, [[Французская мова|французскай]]. Піша [[верш]]ы, [[Лімерык (паэзія)|лімерыкі]]. == Ацэнкі == Па меркаванні [[крытык]]аў, паэзія Андрэя Хадановіча — прыкметная з’ява сучаснай [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], у яго творчасці, якая адрозніваецца багаццем і разнастайнасцю мовы, стылістычнымі эксперыментамі; дасягненні ўсходнееўрапейскай «кніжнай» паэзіі спалучаюцца з элементамі «нізавой» культуры ([[Рок-музыка|рок]], [[рэп]], гарадское [[прастамоўе]]). == Бібліяграфія ўласных кніг == * «Листи з-під ковдри» ([[Кіеў]]: Факт, 2002) * «Старыя вершы» ([[Мінск]]: [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2003) * «Лісты з-пад коўдры» (Мінск: Логвінаў, 2004) * «Землякі, альбо Беларускія лімэрыкі» (Мінск: Логвінаў, 2005) * «From Belarus with Love» (Кіеў: Факт, 2005) * «Сто лі100ў на tut.by» (Мінск: Выдавецтва «Наша Ніва», 2007) * «Święta nowego rocku» ([[Уроцлаў]]: Kolegium Europy Wschodniej, 2006) * «Бэрлібры» (Мінск: Логвінаў, 2008) * «Несымэтрычныя сны» (Мінск: Логвінаў, 2010) * «Дэжа вю: перавыбранае» (Мінск, Логвінаў, 2013) * Кніга вершаў для дзяцей «Нататкі таткі» (Мінск, Медыял, 2015). * «Цягнік Чыкага-Токіё» (Мінск, Логвінаў, 2016), * «Школа травы» (Мінск, Кнігазбор, 2019) == Бібліяграфія перакладаў == # [[Юрый Андруховіч]] «Уводзіны ў геаграфію» (Мінск, Каўчэг, 2005, адзін з перакладчыкаў, іншая перакладчыца — Марына Шода). # Канстанты Ільдэфанс Галчыньскі «Сёмае неба» (Мінск, Логвінаў, 2006, укладальнік і адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Лявон Баршчэўскі, Вадзім Болбас, Галіна Герасіна, Леанід Дранько-Майсюк, Інэса Кур’ян, Алег Лойка, Марыя Мартысевіч, Серж Мінскевіч, Марына Шода). # [[Чэслаў Мілаш]] «Іншага канца свету не будзе» (Wrocław, Kolegium Europy Wschodniej, 2007, укладальнік і адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Лявон Баршчэўскі, Яўген Буры, Юрась Бушлякоў, Алег Мінкін, Алесь Разанаў, Мікола Раманоўскі, Алесь Чобат, Ян Чыквін). # Збігнеў Гербэрт «Рапарт з Гораду ў аблозе» (Wrocław, Kolegium Europy Wschodniej, 2007, укладальнік і адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Юрась Бушлякоў, Марына Казлоўская, Інэса Кур’ян, Марыя Мартысевіч, Серж Мінскевіч, Тацяна Слінка, Ілона Урбановіч-Саўка). # Збігнеў Гербэрт «Рэканструкцыя паэта» (Мінск, Логвінаў, 2009, укладальнік і адзін з перакладчыкаў). # [[Чэслаў Мілаш]] «Выратаванне» (Мінск, Логвінаў, 2011, укладальнік і адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Лявон Баршчэўскі, Антон Францішак Брыль, Яўген Буры, Юрась Бушлякоў, Кацярына Маціеўская, Алег Мінкін, Алесь Разанаў, Мікола Раманоўскі, Алесь Чобат, Ян Чыквін, Ганна Янкута). # Андрэй Хадановіч чытае Чэслава Мілаша ([https://culture.pl/pl/wideo/andriej-chadanowicz-czyta-czeslawa-milosza-audio аўдыёкніга, разам з музыкай гурта «Рацыянальная дыета»], 2011). # [[Эрык-Эманюэль Шміт]] «[[:be-tarask:Эвангельле паводле Пілята|Эвангельле паводле Пілята]]» (Мінск: Зміцер Колас, 2012). # «Разам з пылам: Калекцыя перакладаў» (аўтарская анталогія, Мінск: «Кнігазбор», 2013). # [[Рышард Крыніцкі]] «Дакрануцца…» (Мінск, Логвінаў, 2013). # [[Віслава Шымборска]] «Канец і пачатак» (Мінск, Логвінаў, 2013, укладальнік і адзін з перакладчыкаў). # Аляксандр Фрэдра «Помста» (у кнізе Аляксандра Фрэдра «Помста: камедыі», Мінск, Логвінаў, 2013, камедыю «Дзявочыя зарокі» пераклала Марыя Мартысевіч). # Эва Ліпска «Дзень усіх жывых» (Мінск, Логвінаў, 2015). # [[Богдан Задура]] «Труны з Ікеі» (Мінск, Логвінаў, 2016). # [[Яцак Качмарскі]] «Муры». [http://www.kew.org.pl/mury-jacka-kaczmarskiego-wg-andreja-chadanowicza/ Андрэй Хадановіч спявае Яцака Качмарскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224052433/http://www.kew.org.pl/mury-jacka-kaczmarskiego-wg-andreja-chadanowicza/ |date=24 лютага 2020 }}. (Wrocław, Kolegium Europy Wschodniej, 2014). # [[Сяргей Жадан]] «Украінскія авіялініі» (Тэрнопаль, Крок, 2015). # [[Шарль Бадлер]] «Выбраныя вершы» (Мінск, Выдавец Зміцер Колас, 2016). # Дарота Коман «36 квадратных метраў думак» (Мінск, Логвінаў, 2017). # [[Уільям Батлер Ейтс]] «Выбраныя вершы» (Мінск, Выдавец Зміцер Колас, 2017, адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Лявон Баршчэўскі, Антон Францішак Брыль, Ганна Янкута). # [[Эдгар Алан По|Эдгар По]] «Крумкач», «Эльдарада» ў кнізе Эдгара По «Выбраныя вершы» (Мінск, Выдавец Зміцер Колас, 2017). # Тумас Транстромер «Пад вольным небам» (Мінск, Выдавец Зміцер Колас, 2017, адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Уладзімір Арлоў, Лявон Баршчэўскі, Алеся Башарымава). # [[Гуніла Бергстром]] «Суперкніга пра Біла з Болаю (Біл разумны, а Бола вясёлая)». (Мінск, Кнігазбор, 2017, падрадкоўны пераклад са шведскай Алесі Башарымавай і Надзі Кандрусевіч). # [[Арцюр Рэмбо]] "Выбранае. (Мінск, Выдавец Зміцер Колас, 2018). # [[Сяргей Жадан]] «Вершы» (Мінск, Выдавец Зміцер Колас, 2018). # Святлана Алексіевіч «Цынкавыя Хлопчыкі» (Мінск, Логвінаў, 2018). # Канстанты Ільдэфанс Галчыньскі «Выбранае» (Мінск, Зміцер Колас, 2019). # Збігнеў Гербэрт «Пасланне Пана Когіта» (Мінск, Логвінаў, 2020, адзін з перакладчыкаў, іншыя перакладчыкі: Юрась Бушлякоў, Марына Казлоўская, Алег Мінкін, Марыя Мартысевіч, Серж Мінскевіч, Таццяна Слінка, Ілона Урбановіч-Саўка). # Андрэй Сэн-Сэнькоў «Лёгкі, як атлетыка» (Free Poetry, Чалябінск-Мінск, 2020). # Сямён Ханін «Уключаючы рэшту» (Мінск, Логвінаў, 2020). == Прызнанне == * Лаўрэат прэміі «[[Залаты апостраф]]» (2007) * Лаўрэат прэміі «[[Залатая літара]]» (2004, 2013) * Кніга году (2015, за кнігу «Нататкі таткі») * «Крышталь Віленіцы» (Славенія, 2008) * Лаўрэат прэміі імя Збігнева Даміняка (Польшча, 2012) * Лаўрэат прэміі Польскага ПЭН-клуба (2015) * Лаўрэат [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] (2017, за пераклад зборніка вершаў Шарля Бадлера) * Лаўрэат [[прэмія імя Наталлі Арсенневай|прэміі імя Наталлі Арсенневай]] (2020, за кнігу «Школа травы») * Лаўрэат польскай [[Прэмія Ежы Гедройца|прэміі Ежы Гедройца]] ад газеты «[[Rzeczpospolita (газета)|Rzeczpospolita]]» (прысуджаецца за «паглыбленне дыялогу між народамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы») * Узнагароджаны [[Медаль ордэна Пагоні|медалём Ордэна Пагоні]] (2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/rada-bnr-uznaharodzila-roznych-dzejacou-za-zasluhi-perad-belaruskim-narodam/|title=Рада БНР узнагародзіла розных дзеячоў за заслугі перад беларускім народам|website=Рацыя|date=2024-03-25|access-date=2024-03-25}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [http://arche.bymedia.net/2002-3/num302.html Arche: Андрэй Хадановіч. № 3(23), 2002] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080924054444/http://arche.bymedia.net/2002-3/num302.html |date=24 верасня 2008 }} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://www.youtube.com/@chadanovic YouTube-канал Аднрэя Хадановіча] * [https://www.youtube.com/watch?v=Fp9lWSum-5s Відэаінтэрв’ю з Андрэем Хадановічам у праграме «Кантэкст»] * [https://www.youtube.com/watch?fbclid=IwAR3q3idd3ck6OoLAm1RoHg2Ty7Kr25-xxgRvKXgk5lLcd-eqk5RQUBXkmNM&v=vk3Mf7cHnTw&feature=youtu.be Відэавершы на kamunikat.org] * [https://audio.pen-centre.by/authors/andrej-chadanovic/ Андрэй Хадановіч у праекце «Аўдыятэка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210130220336/https://audio.pen-centre.by/authors/andrej-chadanovic/ |date=30 студзеня 2021 }} * [https://www.lyrikline.org/ru/stihotvoreniya/paslyamova-2017?fbclid=IwAR2ha6spPxEdA0NT2QNHoJfJVLd7J7Dp5zS1pNWP59_N8z7yJOH0BcdFkT8 Андрэй Хадановіч на Lyrikline] * [https://www.youtube.com/watch?fbclid=IwAR0y8oEhv0MKOkAmd1_KiHrSW-Ux-cVrGiXKJbm36xylFfW89JiIrwIDPsA&v=AsvTyqMCR28&feature=youtu.be Верш «Шнуркі» ў серыі відэа «Чорна-белыя вершы»] * [http://khadanovich.livejournal.com/ Блог Андрэя Хадановіча на сайце Livejournal.com] * [http://dzvinkaxxv.narod.ru/antkhadan.htm Слідами Андрея Хадановича — украінскі сайт пра Хадановіча. Калекцыя яго вершаў, артыкулы, інтэрв’ю, рэцэнзіі] * [http://knihi.com/Andrej_Chadanovic/ Выбраныя творы А. Хадановіча] — Эл.рэсурс knihi.com {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хадановіч Андрэй Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра]] 4dv2btjhlc95emrny6hy8xq5z3mpjfg 0 676306 5159953 4681862 2026-07-01T10:56:45Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159953 wikitext text/x-wiki {{картка:Альбом |Вокладка=Зялёны явар (вокладка).jpeg }} '''«Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны»''' — дэбютны [[студыйны альбом]] гурта «Варган», выдадзены ў [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] годзе<ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |title=Працяг «Традыцыі». Вандроўка ў часе і прасторы з Варганам |url=https://tuzinfm.by/albums/4199/zialon-javar-dubrova-muzyka-polaccyny.html |work= |publisher=[[Тузін Гітоў]] |date=14 верасня 2018 |accessdate=2021-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225200014/https://tuzinfm.by/albums/4199/zialon-javar-dubrova-muzyka-polaccyny.html |archivedate=25 лютага 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |first=Таццяна |last=Смоткіна |authorlink= |title=«Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны» |url=https://www.racyja.com/kultura/zyalyon-yavar-dubrova-muzyka-polachchyny/ |work= |publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]] |date=16 красавіка 2020 |accessdate=2021-04-16 }}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{tracklist | writing_credits = yes | collapsed = no | title1 = Нядоля | writer1 = | length1 = | title2 = Валачобнічкі валачыліся | writer2 = | length2 = | title3 = Полька «Бабка» | writer3 = | length3 = | title4 = Ішла Купалка | writer4 = | length4 = | title5 = Месяц | writer5 = | length5 = | title6 = Упала раса | writer6 = | length6 = | title7 = Ой, літала шэра пірапёлка | writer7 = | length7 = | title8 = Заручаны | writer8 = | length8 = | title9 = А ў цёмным лесе | writer9 = | length9 = | title10 = Як заржэць жа сівы кося | writer10 = | length10 = | title11 = Як гойкнуў баравік у бару | writer11 = | length11 = | title12 = Субота | writer12 = | length12 = | title13 = Хадзіў моладзец па хаце | writer13 = | length13 = | title14 = На вараным канёчку | writer14 = | length14 = | title15 = Цярэшка | writer15 = | length15 = | title16 = Лявоніха | writer16 = | length16 = | title17 = Каліна-маліна мая | writer17 = | length17 = | title18 = Варган | writer18 = | length18 = | title19 = Кузьманка | writer19 = | length19 = | total_length = 48:21 }} == Удзельнікі запісу == * Кастусь Путронак ― гармонік, [[варган]] * Антаніна Емяльянчык ― [[скрыпка]] * Яна Храмцова ― [[бубен]] * Ганна Лутава, Алімпіяда Шчарбакова ― [[Чалавечы голас|спеў]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{youtube|rB_mz8RFohQ|Фальклорны гурт Варган – Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны (2018)}} * [https://lohvinau.by/product/зялёны-явар-дуброва-музыка-полаччыны/ Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны. Варган] на сайце кнігарні «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» * [https://www.psu.by/be/padzei/11510-zyaljon-yavar-dubrova-muzyka-polachchyny Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226004526/https://www.psu.by/be/padzei/11510-zyaljon-yavar-dubrova-muzyka-polachchyny |date=26 лютага 2021 }} на сайце [[полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэту]] * [https://ethno.by/audyioteka/940569722 2018 — Варган — Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны] на сайце «Этнаўсё» {{вонкавыя спасылкі}} {{навігацыя}} [[Катэгорыя:Альбомы 2018 года]] [[Катэгорыя:Фолк-альбомы Беларусі]] 8jcfrrtj8dity2v2llg8ia7zcpj74gz 0 677300 5159954 5035427 2026-07-01T10:56:56Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: з'явіўся → з’явіўся, &nbsp; → (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159954 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Карповіч}} '''Ігнат Карповіч '''(пол.'' Ignacy Karpowicz''; нар. у 1976 у [[Беласток]]у) — [[Палякі|польскі]] [[пісьменнік]] беларускага паходжання, празаік, перакладчык літаратуры, лаўрэат Пашпарту «Палітыкі» (2011) за раман ''Balladyny i romanse'' (''Баладыны і рамансы'') (2010). == Біяграфія == Першыя гады жыцця правёў у вёсцы Случанка, потым разам з бацькамі пераехаў у Беласток. Скончыў I Агульнаадукацыйны ліцэй ім. Адама Міцкевіча ў Беластоку. Навучаўся на Mіжфакультэтных індывідуальных гуманітарных студыях [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Займаўся іспаністыкай і [[афрыканістыка]]й. Пісьменнік належыць да беларускай меншасці [[Польшча|Польшчы]]. Яго дзядзька — знакаміты польскі мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29604869.html/ ''Суседзі палявалі на суседзяў. Выходзіць вусьцішная кніга пра падзеі на Беласточчыне падчас Другой усясьветнай вайны''] // svaboda.org</ref>. У 2006 годзе выдавецтва Czarne выдала яго дэбютны раман ''Niehalo'', за які Карповіча намінавалі на Пашпарт «Палітыкі». У 2007 з’явіўся яго другі раман ''Cud ''(''Цуд''). Раман ''Gesty'' (''Жэсты'') у 2009 стаў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке». У кастрычніку 2010 коштам Літаратурнага выдавецтва быў выдадзены чарговы раман пад назвай ''Balladyny i romanse ''(''Баладыны і рамансы''), які быў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке» 2011, а таксама прынёс свайму аўтару Пашпарт «Палітыкі» 2010. Раман ''Ości'' (''Косці'') быў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке» 2014, а таксама атрымаў узнагароду чытацкіх сімпатый. Раман ''Sońka'' (''Сонька'') быў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке» 2015. Твор перакладзены з польскай на беларускую [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыяй Мартысевіч]] і выпушчаны ў выдавецтве «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» у 2018<ref>[https://instytutpolski.pl/minsk/2018/11/24/%D1%96%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B/ instytutpolski.pl/ ''Ігнат Карповіч “СОНЬКА” – прэзентацыя перакладу з удзелам аўтара''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210430224028/https://instytutpolski.pl/minsk/2018/11/24/%D1%96%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B/ |date=30 красавіка 2021 }} // instytutpolski.pl</ref>. Ігнат Карповіч таксама перакладае мастацкую літаратуру з англійскай, іспанскай ды амхарскай моў. == Творчасць == * ''Niehalo'' (Czarne 2006) * ''Cud ''(''Цуд'') (Czarne 2007) * ''Nowy Kwiat Cesarza'' (''Новая кветка імператара'') (Нацыянальны выдавецкі інстытут, 2007) * ''Gesty'' (''Жэсты'') (Літаратурнае выдавецтва, 2008) * ''Balladyny i romanse'' (''Баладыны і рамансы'') (Літаратурнае выдавецтва, 2010) * ''Ości'' (''Косці'') (Літаратурнае выдавецтва, 2013) * ''Sońka ''(''Сонька'')'' ''(Літаратурнае выдавецтва, 2014) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/text/850-isus.html Ісус] * [https://niva.bialystok.pl/issue/2018/26/art_01.htm/ Такога моста ніхто не знішчыць!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220124162737/https://niva.bialystok.pl/issue/2018/26/art_01.htm |date=24 студзеня 2022 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ігнат Карповіч}} [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з іспанскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з амхарскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову]] s2i3l91gfpp159r2ny038g5fxwbzg1e 0 677415 5159792 4411184 2026-06-30T20:07:16Z Цімур 27525 5159792 wikitext text/x-wiki '''Асістэнт-прафесар''' ({{lang-en|assistant professor}}) — пасада і адпаведнае навуковае званне, якая існуе ў вышэйшых навучальных установах [[ЗША]], [[Канада|Канады]] і некаторых іншых краін. Яе, як правіла, займаюць маладыя спецыялісты, якія толькі пачынаюць навукова-педагагічную дзейнасць. Пасаду звычайна атрымліваюць пасля атрымання [[Доктар філасофіі|доктарскай ступені]] ці пасля некалькіх гадоў працы на пасадзе даследчыка. У акадэмічнай іерархіі пасад і званняў гэтая пазіцыя звычайна размяшчаецца ніжэй пасады [[дацэнт]]а ў большасці універсітэтаў і прыблізна эквівалентна пасадзе выкладчыка (лектара). У [[ЗША]] гэта пасада часта з'яўляецца першай пасадай, займаемай у рамках навукова-педагагічнай кар'еры. Пры гэтым варта памятаць, што паўнавартасныя прафесарскія пасады — гэта [[дацэнт]], [[асацыяваны прафесар]] і [[Прафесар|поўны прафесар]]. Таму асістэнт-прафесар — хутчэй усё ж "асістэнт", чым "прафесар". Праз некалькі гадоў працы і пры выкананні шэрага ўмоў асістэнт-прафесар можа атрымаць павышэнне да [[дацэнт]]а або [[Асацыяваны прафесар|асацыяванага прафесара]]. На Захадзе для маладых спецыялістаў і навукоўцаў вельмі добра для далейшага кар'ернага росту пачаць працаваць на пасадзе асістэнта-прафесара, асабліва ў вядучых даследчых універсітэтах [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і, напрыклад, у такіх краінах, як [[Нідэрланды]], [[Германія]], [[Швейцарыя]] ці [[Швецыя]]. Часта сотні маладых спецыялістаў прэтэндуюць на адну вакантную пасаду асістэнта-прафесара прэстыжнай [[ВНУ]]. З-за праблем з фінансаваннем колькасць пасад для штатных супрацоўнікаў няўхільна скарачаецца. Каледжы эканомяць грошы, замяняючы штатных прафесароў (асістэнт-прафесараў ці асацыяваных прафесараў) [[Ад’юнкт-прафесар|ад'юнкт-прафесарамі]]. З улікам гэтых фактаў менш за 20 % выпускнікоў праграм [[Доктар філасофіі|дактарантуры]] атрымліваюць пасады асістэнт-прафесараў пасля заканчэння адпаведных праграм навучання і абароны дысертацыі. {{Кваліфікацыі ў адукацыі і навуцы}} [[Катэгорыя:Навуковыя ступені і званні]] pkrz9m7vldlc67fmd04ufm060mll7fo 0 685472 5159955 5032597 2026-07-01T10:57:00Z M.L.Bot 261 /* top */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159955 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Краіна = [[Беларусь]] | Нацыянальнасьць = | Прафэсіі = | Інструмэнты = | Жанры = | Псэўданімы = | Гурты = «[[ULIS]]», | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Узнагароды = | Сайт = http://www.vershy.ru/category/feliks-aksentsau | Месца нараджэння = [[Мінск]] }}'''Фэлікс Аксёнцаў''' (нар. {{ДН|25|01|1964}}, [[Мінск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]) — паэт, былы ўдзельнік гурта «[[ULIS]]», аўтар словаў да песень трох першых альбомаў «Улісу»: «[[Чужаніца]]» (1989), «[[Краіна доўгай белай хмары]]» (1991), «[[Танцы на даху]]» (1993) і гурта «[[Крама]]»: «[[Зацьменны блюз]]» (2021). Таксама выдаў зборнікі рускіх вершаў: «{{lang-ru|После всего}}» («Пасля ўсяго») ([[Мінск]], Каўчэг, 1991), «{{lang-ru|Пустая карта}}» («Пустая мапа») (Мінск, 1996), «{{lang-ru|Перекати-Море}}» («Перакаці-Мора») (сумесна з мастаком [[Алекс Крыгель]], [[Мінск]], [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2017), білінгвальны зборнік «{{lang-ru|Междуречье}}» («Міжземнамоўе») ([[ЗША]], 2021), зборнік тэкстаў беларускіх песень «Марнатраўны Сын» (Прага, Вясна, 2023) і білінгвальны зборнік «2/3» (Берлін, hochroth Minsk, 2025). У 1996 годзе з’ехаў у [[Ванкувер]] ([[Канада]]), дзе жыў дзесяць гадоў у самаізаляцыі. Працаваў праграмістам, аналітыкам, праектным менеджэрам. Афіцыйна прыняў [[Дзэн|дзэн-будызм]]. Працуе ў галіне вышэйшай адукацыі правінцыі [[Брытанская Калумбія]]. Мае інтэрнэт-дзённік новых вершаў. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = АКСЁНЦАЎ ФЭЛІКС (Аксёнцев Феликс, Felix S. Aksentsev) |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 10 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} == Спасылкі == * [http://felix-aksentsev.livejournal.com Інтэрнэт-дзённік] * [http://www.stihi.ru/author.html?copperlynx Старонка з вершамі на Стихи.ру] * [http://rifma.ru/rifma.php?curr_node=6&user=1627 Старонка з вершамі на рифма.ру] * [http://obshelit.ru/users/copperlynx/ Старонка з вершамі на ОБЩЕЛИТ.РУ] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зала славы беларускага рок-н-ролу}} {{DEFAULTSORT:Аксёнцаў Фелікс}} [[Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Брытанская Калумбія]] 78348iwtwm482xai1zi2vh8qgl5gn04 0 686098 5159826 5113646 2026-07-01T00:21:16Z Oursana 33379 /* Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага */ -+Bruegel, Pieter (I) - Blind leading the blind Google Art Project.jpeg 5159826 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:Wierix, Johannes (attributed to) - Portrait of Pieter Brueghel (I) - 1572 - RP-P-1907-593 cropped.jpg|thumb|200px|right|«Партрэт Пітэра Брэйгеля Старэйшага» (1572).]] '''[[Пітэр Брэйгель Старэйшы]]''' (1526—1569) — фламандскі мастак, які ствараў гравюры і карціны, пазней высока ацэненыя вядучымі мастакамі, даследчыкамі гісторыі мастацтва і знатакамі. Большую частку жыцця выконваў гравюры і стаў прызнаным майстрам у гэтай справе. Ствараць карціны Брэйгель пачаў у апошняе дзесяцігоддзе свайго жыцця, пісаў пераважна жанравыя карціны і пейзажы. Творчасць Пітэра Брэйгеля Старэйшага лічыцца «''пікам нідэрландскага мастацкага Адраджэння''». Творчая спадчына Пітэра Брэйгеля Старэйшага ўключае ў сябе каля 50 карцін рознай атрыбуцыі. Некаторыя працы, якія раней прыпісваліся мастаку, аказаліся копіямі, зробленымі яго сынам [[Пітэр Брэйгель Малодшы|Пітэрам Брэйгелем Малодшым]], або карцінамі іншых мастакоў, такіх як [[Жан Фуке]] і [[Ёс дэ Момпер]]. Сёння карціны, атрыбутаваныя Пітэру Брэйгелю Старэйшаму, захоўваюцца ў вядучых музеях свету, а таксама ў прыватных калекцыях. Найбольш шырока працы мастака прадстаўлены ў [[Музей гісторыі мастацтваў|Музеі гісторыі мастацтваў]] у [[Вена|Вене]] (12 карцін), а таксама ў {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскім музеі прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}} у [[Брусель|Бруселі]] (4 карціны). == Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага == У прыведзены ніжэй спіс уключаны як працы адназначна атрыбутаваныя Пітэру Брэйгелю Старэйшаму, так і працы сумнеўнай атрыбуцыі (абазначаны шэрым колерам фона). Парадак размяшчэння прац у спісе вызначаецца мяркуемай датай іх стварэння. У слупку «''MS''» прыведзены нумары карцін Брэйгеля Старэйшага паводле каталога, апублікаванага ў 1969 годзе {{нп5|Роджэр Марыйнісен|Роджэрам Марыйнісенам|nl|Roger Marijnissen}} і {{нп5|Макс Зайдэль|Максам Зайдэлем|de|Max Seidel (Fotojournalist)}}. {|class="wikitable sortable" !scope="col" class="unsortable" style="width: 180px"|Карціна !scope="col" style="width: 300px"|Назва !scope="col" style="width: 40px"|Дата !scope="col" style="width: 100px"|Тэхніка<br />Памер (см) !scope="col" style="width: 200px"|Калекцыя !scope="col"|MS !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Landschaft mit Segelschiffen und einer brennenden Stadt.jpg|180px]] |«[[Пейзаж з паруснымі караблямі і палаючым горадам]]» |style="text-align: center" data-sort-value="1553 каля"|каля 1553 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />22,4 × 34,8 |Прыватная калекцыя, [[Швейцарыя]] |style="text-align: center"|MS 1 |<ref name="RKD, Zeeslag in de Straat van Messina" /> |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Christus und die Apostel am See Genezareth (Bruegel 1553).jpg|180px]] |«{{нп5|Пейзаж з Хрыстом і апосталамі на Тыверыядскім возеры||nl|Landschap met de verschijning van Christus aan het meer van Tiberias}}»<br /><small>({{lang-nl|Landschap met de verschijning van Christus aan het meer van Tiberias}})</small> |style="text-align: center"|1553 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />67 × 100 |Прыватная калекцыя, [[Нью-Ёрк]] |style="text-align: center"|MS 2 |<ref name="Tolnay article" /> |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Anbetung der Könige (Bruegel, um 1564).jpg|180px]] |«{{нп5|Пакланенне вешчуноў (карціна Брэйгеля, 1556)|Пакланенне вешчуноў|nl|De aanbidding door de wijzen (1556)}}»<br /><small>({{lang-nl|De aanbidding door de koningen}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1556 каля"|каля 1556 |style="text-align: center"|Холст, тэмпера<br />124 × 169 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |style="text-align: center"|MS 4 |<ref name="RKD, De aanbidding van de Wijzen (1550-1599)" /><ref name="Fine Arts Museums, De aanbidding der wijzen" /> |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 030.jpg|180px]] |«{{нп5|Прыпавесць пра сейбіта (карціна Брэйгеля)|Прыпавесць пра сейбіта|nl|Landschap met de parabel van de zaaier}}»<br /><small>({{lang-nl|Landschap met de parabel van de zaaier}})</small> |style="text-align: center"|1557 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />73,7 × 102,9 |{{нп5|Музей мастацтваў Цімкена||en|Timken Museum of Art}}, [[Сан-Дыега]] |style="text-align: center"|MS 5 |{{заўвага|З-за шматлікіх рэстаўрацый дакладна вызначыць аўтара карціны складана, але яна традыцыйна прыпісваецца Пітэру Брэйгелю Старэйшаму<ref name="RKD, Landschap met de parabel van de zaaier" />.}}<ref name="RKD, Landschap met de parabel van de zaaier" /> |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Pieter Brueghel the elder - 1568 - The Drunkard pushed into the pigsty.jpg|180px]] |«{{нп5|П’яніцу запіхваюць у свінарнік||nl|Wie een varken is, moet in het kot}}»<br /><small>({{lang-nl|Dronken man wordt in de varkensstal geduwd}})</small> |style="text-align: center"|1557 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />20 × 20 |Прыватная калекцыя |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— |{{заўвага|Карціна прыпісваецца Пітэру Брэйгелю Старэйшаму, паколькі па стылі, тэхніцы, тэме і спосабе выканання яна падобная на яго больш познюю працу — «{{нп5|Дванаццаць прыказак||nl|Twaalf spreekwoorden}}»<ref name="RKD, Wie een varken is, moet in het kot" />.}}<ref name="RKD, Wie een varken is, moet in het kot" /> |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - Christ Driving the Traders from the Temple - Google Art Project.jpg|180px]] |«{{нп5|Хрыстос праганяе гандляроў з храму||d|Q20496944}}»<br /><small>({{lang-nl|Christus jaagt de geldwisselaars uit de tempel}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1557 каля"|каля 1557 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />128,5 × 181,5 |[[Дзяржаўны музей мастацтваў]], [[Капенгаген]] |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— |{{заўвага|{{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў||en|Netherlands Institute for Art History}} лічыць дадзеную карціну несумненнай працай Пітэра Брэйгеля Старэйшага, аднак супрацоўнікі [[Дзяржаўны музей мастацтваў|Дзяржаўнага музея мастацтваў]] у [[Капенгаген]]е, музея мастацтваў [[Кадрыёрг]], музеяў [[Глазга]] і шэрагу іншых арганізацый у 2010 годзе паставілі гэтую атрыбуцыю пад сумнеў. Паводле іх меркавання карціна належыць або Брэйгелю Старэйшаму, або [[Іеранім Босх|Іераніму Босху]]<ref name="Google Arts & Culture, Christ Driving the Traders from the Temple" /><ref name="Google Arts & Culture, A Scientific Controversy" />.}}<ref name="RKD, Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel" /> |- style="background:#EAECF0" |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 031.jpg|180px]] |«{{нп5|Марскі бой у гавані Неапаля||nl|Gezicht op de baai van Napels}}»<br /><small>({{lang-nl|Gezicht op de baai van Napels}})</small> |style="text-align: center"|1558—1562 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />42,2 × 71,2 |[[Галерэя Дорыа-Памфілі]], [[Рым]] |style="text-align: center"|MS 9 |{{заўвага|Аўтарам працы з’яўляецца Пітэр Брэйгель Старэйшы або адзін з яго паслядоўнікаў<ref name="RKD, Gezicht op de baai van Napels" />.}}<ref name="RKD, Gezicht op de baai van Napels" /><ref name="Doria Pamphilj, Battaglia nel porto di Napoli" /> |- |[[Файл:Twelve proverbs.jpg|180px]] |«{{нп5|Дванаццаць прыказак||nl|Twaalf spreekwoorden}}»<br /><small>({{lang-nl|Haec perhibent vitae gestu ridenda faceto / consilia et mores ingeniose notant}})</small> |style="text-align: center"|1558 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />75,4 × 98,4 |{{нп5|Музей Маера ван дэн Берга||en|Museum Mayer van den Bergh}}, [[Антверпен]] |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— |<ref name="RKD, Twaalf spreekwoorden" /><ref name="Museum Mayer van den Bergh, Twaalf spreuken op borden" /> |- |[[Файл:Pieter Brueghel the Elder - The Dutch Proverbs - Google Art Project.jpg|180px]] |«{{нп5|Фламандскія прыказкі||nl|Nederlandse Spreekwoorden}}»<br /><small>({{lang-nl|De Vlaamse spreekwoorden}})</small> |style="text-align: center"|1559 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />117,2 × 163,8 |[[Берлінская карцінная галерэя|Карцінная галерэя]], [[Берлін]] |style="text-align: center"|MS 6 |<ref name="RKD, De Vlaamse spreekwoorden" /><ref name="SMB, Die niederländischen Sprichwörter" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 066.jpg|180px]] |«{{нп5|Бітва карнавалу і посту||nl|De strijd tussen Vasten en Vastenavond}}»<br /><small>({{lang-nl|De strijd tussen Carnaval en Vasten}})</small> |style="text-align: center"|1559 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />118 × 163,7 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 7 |<ref name="RKD, De strijd tussen Carnaval en Vasten" /><ref name="KHM, Kampf zwischen Fasching und Fasten" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - Children’s Games - Google Art Project.jpg|180px]] |«{{нп5|Гульні дзяцей (карціна Брэйгеля)|Гульні дзяцей|nl|Kinderspelen}}»<br /><small>({{lang-nl|Kinderspelen}})</small> |style="text-align: center"|1560 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />118 × 161 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 8 |<ref name="RKD, Kinderspelen" /><ref name="KHM, Kinderspiele" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. Selbstmord Sauls.jpg|180px]] |«{{нп5|Самагубства Саўла||nl|De zelfmoord van Saul}}»<br /><small>({{lang-nl|De zelfmoord van Saul in de slag tegen de Filistijnen bij Gilboa}})</small> |style="text-align: center"|1562 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />33,5 × 55,5 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 10 |<ref name="RKD, De zelfmoord van Saul" /><ref name="KHM, Selbstmord Sauls" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - The Fall of the Rebel Angels - Google Art Project.jpg|180px]] |«{{нп5|Падзенне мяцежных ангелаў||nl|De val der opstandige engelen}}»<br /><small>({{lang-nl|De aartsengel Michaël doodt de apocalyptische draak}})</small> |style="text-align: center"|1562 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />117 × 162 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |style="text-align: center"|MS 12 |<ref name="RKD, De aartsengel Michaël doodt de apocalyptische draak" /><ref name="Fine Arts Museums, De val van de opstandige engelen" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 095.jpg|180px]] |«{{нп5|Дзве малпы||nl|Twee aapjes}}»<br /><small>({{lang-nl|Twee apen met in de achtergrond een gezicht op Antwerpen}})</small> |style="text-align: center"|1562 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />19,9 × 23 |[[Берлінская карцінная галерэя|Карцінная галерэя]], [[Берлін]] |style="text-align: center"|MS 15 |<ref name="RKD, Twee apen" /><ref name="SMB, Zwei angekettete Affen" /> |- |[[Файл:Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg|180px]] |«{{нп5|Звар’яцелая Грэта (карціна Брэйгеля)|Звар’яцелая Грэта|nl|Dulle Griet (schilderij)}}»<br /><small>({{lang-nl|Dulle Griet}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1562 каля"|каля 1562 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />117,4 × 162 |{{нп5|Музей Маера ван дэн Берга||en|Museum Mayer van den Bergh}}, [[Антверпен]] |style="text-align: center"|MS 13 |<ref name="RKD, Dulle Griet" /><ref name="Museum Mayer van den Bergh, Dulle Griet" /> |- |[[Файл:The Triumph of Death by Pieter Bruegel the Elder.jpg|180px]] |«[[Трыумф смерці (карціна)|Трыумф смерці]]»<br /><small>({{lang-nl|De triomf van de Dood}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1562 каля"|каля 1562 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />117 × 162 |[[Прада]], [[Мадрыд]] |style="text-align: center"|MS 14 |<ref name="RKD, De triomf van de Dood" /><ref name="Prado, El triunfo de la Muerte" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|180px]] |«[[Вавілонская вежа (Пітэр Брэйгель)|Вавілонская вежа]]»<br /><small>({{lang-nl|De bouw van de toren van Babel}})</small> |style="text-align: center"|1563 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />114,4 × 155,5 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 16 |<ref name="RKD, De bouw van de toren van Babel (1563)" /><ref name="KHM, Turmbau zu Babel" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel der Ältere - Landschaft mit der Flucht nach Ägypten.jpg|180px]] |«{{нп5|На шляху ў Егіпет||nl|De vlucht naar Egypte (Bruegel)}}»<br /><small>({{lang-nl|De vlucht naar Egypte}})</small> |style="text-align: center"|1563 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />37,1 × 55,6 |{{нп5|Інстытут мастацтва Курта||en|The Courtauld Institute of Art}}, [[Лондан]] |style="text-align: center"|MS 18 |<ref name="RKD, De vlucht naar Egypte" /><ref name="Art and Architecture, Landscape with the Flight into Egypt" /> |- |[[Файл:Anbetung der Könige (Bruegel, 1564).jpg|180px]] |«{{нп5|Пакланенне вешчуноў (карціна Брэйгеля, 1564)|Пакланенне вешчуноў|nl|De aanbidding door de wijzen (1564)}}»<br /><small>({{lang-nl|De aanbidding van de Wijzen}})</small> |style="text-align: center"|1564 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />112,1 × 83,9 |[[Лонданская нацыянальная галерэя|Нацыянальная галерэя]], [[Лондан]] |style="text-align: center"|MS 19 |<ref name="RKD, De aanbidding van de Wijzen (1564)" /><ref name="National Gallery, The Adoration of the Kings" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 007.jpg|180px]] |«{{нп5|Шлях на Галгофу (карціна Брэйгеля)|Шлях на Галгофу|nl|Kruisdraging (Bruegel)}}»<br /><small>({{lang-nl|De kruisdraging}})</small> |style="text-align: center"|1564 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />124,3 × 170,6 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 20 |<ref name="RKD, De kruisdraging" /><ref name="KHM, Kreuztragung Christi" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - Death of the Virgin - WGA03468.jpg|180px]] |«{{нп5|Успенне Марыі (карціна Брэйгеля)|Успенне Марыі|nl|De ontslaping van Maria}}»<br /><small>({{lang-nl|De dood van Maria}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1564 каля"|каля 1564 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />67,7 × 85,3 |{{нп5|Аптан-хаус (Уорыкшыр)|Аптан-хаус|en|Upton House, Warwickshire}}, [[Уорыкшыр]] |style="text-align: center"|MS 21 |<ref name="RKD, De dood van Maria" /> |- |[[Файл:Harvesting-brueghel.jpg|180px]] |«{{нп5|Сенажаць (карціна Брэйгеля)|Сенажаць|nl|De hooitijd}}»<br /><small>({{lang-nl|De hooioogst}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />114 × 158 |{{нп5|Лабковіцкі палац||en|Lobkowicz Palace}}, [[Прага]] |style="text-align: center"|MS 22 |<ref name="RKD, De hooioogst" /><ref name="Lobkowicz" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel de Oude - De graanoogst.jpg|180px]] |«{{нп5|Жніво (карціна Брэйгеля)|Жніво|nl|De korenoogst}}»<br /><small>({{lang-nl|De korenoogst}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />119 × 162 |[[Метраполітэн-музей]], [[Нью-Ёрк]] |style="text-align: center"|MS 23 |<ref name="RKD, De korenoogst" /><ref name="Met, The Harvesters" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 103b.jpg|180px]] |«{{нп5|Вяртанне статка||nl|De terugkeer van de kudde}}»<br /><small>({{lang-nl|Het terugdrijven van het vee}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />117 × 159 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 24 |<ref name="RKD, Het terugdrijven van het vee" /><ref name="KHM, Heimkehr der Herde" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - Hunters in the Snow (Winter) - Google Art Project.jpg|180px]] |«[[Паляўнічыя на снезе]]»<br /><small>({{lang-nl|Jagers in de sneeuw}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />117 × 162 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 25 |<ref name="RKD, Jagers in de sneeuw" /><ref name="KHM, Jäger im Schnee" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel de Oude - De sombere dag (vroege voorjaar).jpg|180px]] |«{{нп5|Пахмурны дзень||nl|De sombere dag}}»<br /><small>({{lang-nl|De sombere dag}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />118 × 163 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 26 |<ref name="RKD, De sombere dag" /><ref name="KHM, Düsterer Tag" /> |- |[[Файл:Bruegel, Pieter (I) - Winterlandschap met schaatsers en vogelknip, 1565.jpg|180px]] |«{{нп5|Зімовы пейзаж з канькабежцамі і пасткай для птушак||nl|Winterlandschap met schaatsers en vogelknip}}»<br /><small>({{lang-nl|Winterlandschap met vogelknip}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />37 × 55,5 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |style="text-align: center"|MS 28 |<ref name="RKD, Winterlandschap met vogelknip" /><ref name="Fine Arts Museums, Winterlandschap met schaatsers en vogelknip" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - Christ and the Woman Taken in Adultery - WGA03469.jpg|180px]] |«{{нп5|Хрыстос і жанчына, абвінавачаная ў пралюбадзействе||nl|Christus en de overspelige vrouw (Bruegel)}}»<br /><small>({{lang-nl|Christus en de overspelige vrouw}})</small> |style="text-align: center"|1565 |style="text-align: center"|Дошка, алей<br />24,1 × 34,4 |{{нп5|Інстытут мастацтва Курта||en|The Courtauld Institute of Art}}, [[Лондан]] |style="text-align: center"|MS 29 |<ref name="RKD, Christus en de overspelige vrouw" /> |- |[[Файл:BRUEGEL the Elder, Pieter - Massacre of the Innocents (1565-7).JPG|180px]] |«{{нп5|Вынішчэнне немаўлят (карціна Брэйгеля)|Вынішчэнне немаўлят|nl|De kindermoord te Bethlehem}}»<br /><small>({{lang-nl|De kindermoord te Bethlehem}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1565 каля"|каля 1565—1567 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />109 × 160 |[[Віндзорскі замак]], [[Віндзар]] |style="text-align: center"|MS 27 |<ref name="RKD, De kindermoord te Bethlehem" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 087.jpg|180px]] |«{{нп5|Перапіс у Віфлееме||nl|Volkstelling te Bethlehem}}»<br /><small>({{lang-nl|De volkstelling te Bethlehem}})</small> |style="text-align: center"|1566 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />115,5 × 163,5 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |style="text-align: center"|MS 30 |<ref name="RKD, De volkstelling te Bethlehem" /><ref name="Fine Arts Museums, De volkstelling te Bethlehem" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - The Sermon of Saint John the Baptist.jpg|180px]] |«{{нп5|Пропаведзь святога Яна Хрысціцеля||nl|De prediking van Johannes de Doper}}»<br /><small>({{lang-nl|De prediking van Johannes de Doper}})</small> |style="text-align: center"|1566 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />95 × 160,5 |{{нп5|Музей выяўленчых мастацтваў (Будапешт)|Музей выяўленчых мастацтваў|en|Museum of Fine Arts (Budapest)}}, [[Будапешт]] |style="text-align: center"|MS 31 |<ref name="RKD, De prediking van Johannes de Doper" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel de Oude - De bruiloft dans (Detroit).jpg|180px]] |«{{нп5|Вясельны танец (карціна Брэйгеля)|Вясельны танец|nl|De boerenbruiloftsdans}}»<br /><small>({{lang-nl|Dansende boeren op een bruiloftsfeest in de open lucht}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1566 каля"|каля 1566 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />119,4 × 157,5 |{{нп5|Дэтройцкі інстытут мастацтваў||en|Detroit Institute of Arts}}, [[Дэтройт]] |style="text-align: center"|MS 32 |<ref name="RKD, Dansende boeren op een bruiloftsfeest in de open lucht" /> |- |[[Файл:El vino de la fiesta de San Martín (Pieter Brueghel el Viejo) (restaurada).jpg|180px]] |«[[Віно на свяце Святога Марціна]]»<br /><small>({{lang-nl|De Wijn van het Sint-Maartensfeest}})</small> |style="text-align: center"|1566—1567 |style="text-align: center"|Холст, тэмпера<br />148 × 270,5 |[[Прада]], [[Мадрыд]] |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— | |- |[[Файл:Anbetung der Könige im Schnee.jpg|180px]] |«{{нп5|Пакланенне вешчуноў у зімовым пейзажы||nl|De aanbidding door de wijzen in de sneeuw}}»<br /><small>({{lang-nl|De aanbidding van de Wijzen in de sneeuw}})</small> |style="text-align: center"|1567 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />35 × 55 |{{нп5|Ам Ромерхольц||en|Am Römerholz}}, [[Вінтэртур]] |style="text-align: center"|MS 33 |<ref name="RKD, De aanbidding van de Wijzen in de sneeuw" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 019.jpg|180px]] |«{{нп5|Навяртанне Паўла (карціна Брэйгеля)|Навяртанне Паўла|nl|De bekering van Paulus (Bruegel)}}»<br /><small>({{lang-nl|De bekering van Paulus op weg naar Damascus}})</small> |style="text-align: center"|1567 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />108,3 × 156,3 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 34 |<ref name="RKD, De bekering van Paulus op weg naar Damascus" /><ref name="KHM, Bekehrung Pauli" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 037.jpg|180px]] |«{{нп5|Краіна гультаёў (карціна Брэйгеля)|Краіна гультаёў|nl|Luilekkerland (Bruegel)}}»<br /><small>({{lang-nl|Luilekkerland}})</small> |style="text-align: center"|1567 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />52 × 78 |[[Старая пінакатэка]], [[Мюнхен]] |style="text-align: center"|MS 37 |<ref name="RKD, Luilekkerland" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 011.jpg|180px]] |«{{нп5|Сялянскае вяселле (карціна Брэйгеля)|Сялянскае вяселле|nl|De boerenbruiloft}}»<br /><small>({{lang-nl|Het bruiloftsfeest}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1567 каля"|каля 1567 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />114 × 164 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 35 |<ref name="RKD, Het bruiloftsfeest" /><ref name="KHM, Bauernhochzeit" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 014.jpg|180px]] |«{{нп5|Сялянскі танец (карціна Брэйгеля)|Сялянскі танец|nl|De boerendans}}»<br /><small>({{lang-nl|De dorpskermis}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1567 каля"|каля 1567 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />114 × 164 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 36 |<ref name="RKD, De dorpskermis" /><ref name="KHM, Bauerntanz" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 036.jpg|180px]] |«{{нп5|Разбуральнік гнёздаў||nl|De nestenrover}}»<br /><small>({{lang-nl|Een boer en een vogelnestdief}})</small> |style="text-align: center"|1568 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />59,3 × 68,3 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |style="text-align: center"|MS 39 |<ref name="RKD, Een boer en een vogelnestdief" /><ref name="KHM, Bauer und Vogeldieb" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 035.jpg|180px]] |«{{нп5|Мізантроп (карціна Брэйгеля)|Мізантроп|nl|De misantroop}}»<br /><small>({{lang-nl|De trouweloosheid van de wereld}})</small> |style="text-align: center"|1568 |style="text-align: center"|Холст, тэмпера<br />86 × 85 |[[Нацыянальныя музей і галерэя Кападымонтэ]], [[Неапаль]] |style="text-align: center"|MS 40 |<ref name="RKD, De trouweloosheid van de wereld" /><ref name="Capodimonte, Misantropo" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 024.jpg|180px]] |«{{нп5|Калекі (карціна Брэйгеля)|Калекі|nl|De kreupelen}}»<br /><small>({{lang-nl|Kreupelen}})</small> |style="text-align: center"|1568 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />18,5 × 21,5 |[[Луўр]], [[Парыж]] |style="text-align: center"|MS 41 |<ref name="RKD, Kreupelen" /> |- |[[Файл:Bruegel, Pieter (I) - Blind leading the blind Google Art Project.jpeg|180px]] |«[[Прыпавесць пра сляпых]]»<br /><small>({{lang-nl|De parabel van de blinden}})</small> |style="text-align: center"|1568 |style="text-align: center"|Холст, тэмпера<br />86 × 156 |[[Нацыянальныя музей і галерэя Кападымонтэ]], [[Неапаль]] |style="text-align: center"|MS 42 |<ref name="RKD, De parabel van de blinden" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 033.jpg|180px]] |«[[Сарока на шыбеніцы]]»<br /><small>({{lang-nl|Landschap met dansende boeren en een ekster op een galg}})</small> |style="text-align: center"|1568 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />45,9 × 50,8 |{{нп5|Музей зямлі Гесэн (Дармштат)|Музей зямлі Гесэн|en|Hessisches Landesmuseum Darmstadt}}, [[Дармштат]] |style="text-align: center"|MS 43 |<ref name="RKD, Landschap met dansende boeren en een ekster op een galg" /> |- |[[Файл:Pieter Brueghel, the Elder - Three soldiers.JPG|180px]] |«{{нп5|Тры салдаты||nl|Drie soldaten}}»<br /><small>({{lang-nl|Drie soldaten}})</small> |style="text-align: center"|1568 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />20,3 × 17,8 |{{нп5|Калекцыя Фрыка||en|Frick Collection}}, [[Нью-Ёрк]] |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— |<ref name="RKD, Drie soldaten" /> |- |[[Файл:Bruegel d. Ä., Pieter - Tower of Babel - Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam.jpg|180px]] |«[[Вавілонская вежа (Пітэр Брэйгель)|Вавілонская вежа]]»<br /><small>({{lang-nl|De bouw van de toren van Babel}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1568 каля"|каля 1568 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />59,9 × 74,6 |{{нп5|Музей Бойманса — ван Бёнінгена||en|Museum Boijmans Van Beuningen}}, [[Ротэрдам]] |style="text-align: center"|MS 17 |<ref name="RKD, De bouw van de toren van Babel (1568)" /><ref name="Boijmans, De toren van Babel" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel the Elder - Portrait of an old woman.jpg|180px]] |«{{нп5|Партрэт старой (карціна Брэйгеля)|Партрэт старой|nl|Hoofd van een boerin}}»<br /><small>({{lang-nl|Hoofd van een boerin}})</small> |style="text-align: center" data-sort-value="1568 каля"|каля 1568 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />22 × 18 |[[Старая пінакатэка]], [[Мюнхен]] |style="text-align: center"|MS 38 |<ref name="RKD, Hoofd van een boerin" /> |- |[[Файл:Sac-de-Rome-3-Pieter-Brueghel-il-Vecchio.jpg|180px]] |«[[Рабаванне Рыма (карціна Брэйгеля)|Рабаванне Рыма]]» |style="text-align: center" data-sort-value="невядома"|? |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />29 × 64 |Прыватная калекцыя, Францыя |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— |<ref name="RKD, A panorama of the Sack of Rome by Pieter Bruegel the Elder" /><ref name="Destombes article" /> |} == «Падзенне Ікара» == Вядомы дзве версіі карціны: адна з іх знаходзіцца ў зборы {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}} у Бруселі, іншая — у зборы {{нп5|Музей Ван Бюрэн|Музея Ван Бюрэн|en|Museum David and Alice van Buuren}}. Паміж двума карцінамі ёсць істотныя разыходжанні, але сусветную вядомасць атрымала палатно са збору Каралеўскага музея і ўсюды, дзе спецыяльна не агаворваецца іншае, гаворка ідзе менавіта пра яго. Сярод мастацтвазнаўцаў няма адзінага меркавання аб тым, ці належыць гэты варыянт «''Падзення Ікара''» пэндзлю самога Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Прыхільнікі сапраўднасці карціны схіляюцца да таго, што карціна была напісана самім Брэйгелем на драўлянай аснове і пасля перанесена на палатно<ref name="Kockaert, 2003" />. Аднак большасць экспертаў сыходзяцца на тым, што знакамітая карціна з’яўляецца копіяй невядомага паходжання з арыгінала, задуманага і выкананага Пітэрам Брэйгелем. На карысць гэтага меркавання кажуць, у прыватнасці, вынікі даследавання, праведзенага ў 2011 годзе бельгійскімі даследчыкамі Дамінікам Аларам і Крысцінай Кюры. Праведзеная імі інфрачырвоная рэфлектаграфія паказала, што пад пластом жывапісу знаходзіцца малюнак, які служыў дапаможным этапам у капіраванні арыгінала<ref name="Allart, Currie, 2013" />. Тэхніка малюнка не мае нічога агульнага з тэхнікай самога Брэйгеля; больш за тое, малюнак выкананы гэтак няўмела, што гэта дазваляе адхіліць версіі аб аўтарстве Пітэра Брэйгеля Малодшага (які стварыў нямала копій палотнаў бацькі) або аднаго з вучняў Брэйгеля Старэйшага. {|class="wikitable sortable" !scope="col" class="unsortable" style="width: 180px"|Карціна !scope="col" style="width: 300px"|Назва !scope="col" style="width: 40px"|Дата !scope="col" style="width: 100px"|Тэхніка<br />Памер (см) !scope="col" style="width: 200px"|Калекцыя !scope="col"|MS !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |[[Файл:Pieter Bruegel de Oude - De val van Icarus.jpg|180px]] |rowspan="2"|«{{нп5|Падзенне Ікара (карціна)|Падзенне Ікара|en|Landscape with the Fall of Icarus}}»<br /><small>({{lang-nl|De val van Icarus}})</small> |style="text-align: center"|другая палова [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] |style="text-align: center"|Холст, алей<br />73,5 × 112 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |style="text-align: center"|MS 3 |<ref name="RKD, De val van Icarus (Fine Arts Museums)" /><ref name="Fine Arts Museums, De val van Icarus" /> |- |[[Файл:Icarus Van Buuren.jpg|180px]] |style="text-align: center"|другая палова [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />63 × 90 |{{нп5|Музей Ван Бюрэн||en|Museum David and Alice van Buuren}}, [[Брусель]] |style="text-align: center" data-sort-value="No MS"|— |<ref name="RKD, De val van Icarus (Museum van Buuren)" /><ref name="Museum van Buuren, The fall of Icarus" /> |} == Творы, якія раней прыпісваліся Пітэру Брэйгелю Старэйшаму == {|class="wikitable sortable" !scope="col" class="unsortable" style="width: 180px"|Карціна !scope="col" style="width: 300px"|Назва !scope="col" style="width: 40px"|Дата !scope="col" style="width: 100px"|Тэхніка<br />Памер (см) !scope="col" style="width: 200px"|Калекцыя !scope="col" style="width: 150px"|Аўтар !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |[[Файл:Jean Fouquet- Portrait of the Ferrara Court Jester Gonella.JPG|180px]] |«{{нп5|Партрэт прыдворнага блазна Ганелы||fr|Portrait du bouffon Gonella}}» |style="text-align: center"|каля [[1445]] |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />36 × 24 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |[[Жан Фуке]] |<ref name="KHM, Der ferraresische Hofnarr Gonella" /> |- |[[Файл:Follower of Jheronimus Bosch 051.jpg|180px]] |«{{нп5|Святы Якаў Вялікі і чараўнік Гермаген||fr|Saint Jacques le Majeur et le magicien Hermogène}}» |style="text-align: center"|каля [[1550]]—[[1575]] |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />62 × 41,5 |{{нп5|Музей выяўленчага мастацтва Валансьена||en|Musée des Beaux-Arts de Valenciennes}}, [[Валансьен]] |Паслядоўнік [[Іеранім Босх|Іераніма Босха]] |<ref>{{кніга|аўтар=|загаловак=Catalogue du musée de peinture et sculpture de la ville de Valenciennes et du musée Bénezech|арыгінал=|спасылка=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62553420/f50.image|адказны=|выданне=|месца=Valenciennes|выдавецтва=Prignet|год=1860|pages=6—7|allpages=|серыя=|isbn=|ref=}}</ref> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 034.jpg|180px]] |«{{нп5|Спакушэнне святога Антонія (паслядоўнік Брэйгеля Старэйшага)|Спакушэнне святога Антонія|fr|La Tentation de saint Antoine (suiveur de Brueghel l'Ancien)}}» |style="text-align: center"|каля [[1550]]—[[1575]] |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />58 × 86 |[[Нацыянальная галерэя мастацтва]], [[Вашынгтон]] |Паслядоўнік [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] |<ref name="NGA, The Temptation of Saint Anthony" /> |- |[[Файл:DeGaper.png|180px]] |«Пазяхальнік» |style="text-align: center"|канец XVI ст. |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />12,6 × 9,2 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |[[Пітэр Брэйгель Малодшы]] |<ref>{{кніга|аўтар=Joost vander Auwera.|загаловак=«Art et finance en Europe: Nouvel éclairage porté sur les chefs-d'œuvre du xvie siècle» (exposition) à Bruxelles, Musées royaux des beaux-arts de Belgique, du 30 avril au 6 septembre 2009|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Bruxelles|выдавецтва=MRBAB|год=2009|pages=|allpages=|серыя=|isbn=|ref=}}</ref><ref name="Fine Arts Museums, De geeuwer" /> |- |[[Файл:Pieter Brueghel der Jüngere - Bethlehemitische Kindermord.jpg|180px]] |«Вынішчэнне немаўлят» |style="text-align: center"|каля 1575—1600 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />116 × 160 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |Магчыма, [[Пітэр Брэйгель Малодшы]] |{{заўвага|Адна з копій {{нп5|Вынішчэнне немаўлят (карціна Брэйгеля)|карціны Брэйгеля Старэйшага|nl|De kindermoord te Bethlehem}}, якая доўгі час лічылася арыгіналам.}}<ref name="KHM, Bethlehemitischer Kindermord" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel d. Ä. 108.jpg|180px]] |«Віно на свяце Святога Марціна» |style="text-align: center"|каля 1575—1600 |style="text-align: center"|Холст, тэмпера<br />92,5 × 73,5 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |[[Пітэр Брэйгель Малодшы]] |{{заўвага|Фрагмент копіі [[Віно на свяце Святога Марціна|карціны Брэйгеля Старэйшага]], які доўгі час лічыўся арыгіналам. У 2010 годзе спецыялісты музея [[Прада]] пацвердзілі аўтэнтычнасць і аўтарства карціны са свайго збору, а версія з Музей гісторыі мастацтваў у Вене была прызнана копіяй, зробленай сынам мастака.}}<ref name="KHM, Fest des Hl. Martin" /> |- |[[Файл:Pieter Bruegel de Oude - De val van Icarus.jpg|180px]] |«{{нп5|Падзенне Ікара (карціна)|Падзенне Ікара|en|Landscape with the Fall of Icarus}}» |style="text-align: center"|каля 1600 |style="text-align: center"|Холст, алей<br />73,5 × 112 |{{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}, [[Брусель]] |Аўтар невядомы |<ref name="Allart, Currie, 2013" /><ref name="RKD, De val van Icarus (Fine Arts Museums)" /><ref name="Fine Arts Museums, De val van Icarus" /> |- |[[Файл:Circle of Pieter Bruegel the Elder - Winter Landscape with a Bird Trap.jpg|180px]] |«Зімовы пейзаж з канькабежцамі і пасткай для птушак» |style="text-align: center"|1601 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />39 × 57 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |Магчыма, [[Пітэр Брэйгель Малодшы]] |<ref name="RKD, Winterlandschap met vogelknip, 1601" /><ref name="KHM, Winterlandschaft mit Vogelfalle" /> |- |[[Файл:Momper, Joos de (II) Storm ar sea 038b.jpg|180px]] |«{{нп5|Шторм (карціна)|Шторм|fr|La Tempête (Joos de Momper)}}» |style="text-align: center"|каля 1610—1615 |style="text-align: center"|Дрэва, алей<br />71 × 97 |[[Музей гісторыі мастацтваў]], [[Вена]] |[[Ёс дэ Момпер]] |<ref name="KHM, Seesturm" /> |} == Гл. таксама == * {{нп5|Спіс гравюр Пітэра Брэйгеля Старэйшага||fr|Index des estampes de Brueghel l'Ancien}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="Allart, Currie, 2013">{{артыкул|аўтар=Dominique Allart, Christina Currie.|загаловак=Trompeuses séductions. La Chute d’Icare des Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique|арыгінал=|спасылка=https://journals.openedition.org/ceroart/2953|аўтар выдання=|выданне=|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2013|выпуск=|volume=|нумар=|pages=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Art and Architecture, Landscape with the Flight into Egypt">{{cite web|url=http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/6b06f360.html|title=Landscape with the Flight into Egypt|publisher=Сайт «''Art and Architecture''»|lang=en|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116094113/http://www.artandarchitecture.org.uk/images/gallery/6b06f360.html|archivedate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Boijmans, De toren van Babel">{{cite web|url=https://www.boijmans.nl/collectie/kunstwerken/3723/de-toren-van-babel|title=De toren van Babel|publisher=Сайт {{нп5|Музей Бойманса — ван Бёнінгена|Музея Бойманса — ван Бёнінгена|en|Museum Boijmans Van Beuningen}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210521024716/https://www.boijmans.nl/collectie/kunstwerken/3723/de-toren-van-babel|archivedate=2021-05-21}}</ref> <ref name="Capodimonte, Misantropo">{{cite web|url=http://www.polomusealenapoli.beniculturali.it/museo_cp/cp_scheda.asp?ID=33|title=Misantropo|publisher=Сайт [[Нацыянальныя музей і галерэя Кападымонтэ|Нацыянальнага музея і галерэі Кападымонтэ]]|lang=it|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005134714/http://www.polomusealenapoli.beniculturali.it/museo_cp/cp_scheda.asp?ID=33|archivedate=2013-10-05}}</ref> <ref name="Destombes article">{{артыкул|аўтар=M. Destombes.|загаловак=A Panorama of the Sack of Rome by Pieter Bruegel the Elder|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/1150213|аўтар выдання=|выданне=Imago Mundi|тып=|месца=|выдавецтва=Imago Mundi, Ltd.|год=1959|выпуск=|volume=14|нумар=|pages=64—73|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Doria Pamphilj, Battaglia nel porto di Napoli">{{cite web|url=https://www.doriapamphilj.it/portfolio/pieter-bruegel-il-vecchio/|title=Battaglia nel porto di Napoli|publisher=Сайт [[Галерэя Дорыа-Памфілі|Галерэі Дорыа-Памфілі]]|lang=it|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210606030125/https://www.doriapamphilj.it/portfolio/pieter-bruegel-il-vecchio/|archivedate=2021-06-06}}</ref> <ref name="Fine Arts Museums, De aanbidding der wijzen">{{cite web|url=https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-aanbidding-der-wijzen|title=De aanbidding der wijzen|publisher=Сайт {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}|lang=nl|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083607/https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-aanbidding-der-wijzen|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="Fine Arts Museums, De geeuwer">{{cite web|url=https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-naar-de-geeuwer|title=De geeuwer|publisher=Сайт {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}|lang=nl|accessdate=2022-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220416143706/https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-naar-de-geeuwer|archivedate=2022-04-16}}</ref> <ref name="Fine Arts Museums, De val van de opstandige engelen">{{cite web|url=https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-val-van-de-opstandige-engelen|title=De val van de opstandige engelen|publisher=Сайт {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125034156/https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-val-van-de-opstandige-engelen|archivedate=2021-01-25}}</ref> <ref name="Fine Arts Museums, De val van Icarus">{{cite web|url=https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-val-van-icarus|title=De val van Icarus|publisher=Сайт {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}|lang=nl|accessdate=2022-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108071258/https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-val-van-icarus|archivedate=2021-11-08|url-status=live}}</ref> <ref name="Fine Arts Museums, De volkstelling te Bethlehem">{{cite web|url=https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-volkstelling-te-bethlehem|title=De volkstelling te Bethlehem|publisher=Сайт {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}|lang=nl|accessdate=2021-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083521/https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-de-volkstelling-te-bethlehem|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="Fine Arts Museums, Winterlandschap met schaatsers en vogelknip">{{cite web|url=https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-winterlandschap-met-schaatsers-en-vogelknip|title=Winterlandschap met schaatsers en vogelknip|publisher=Сайт {{нп5|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў (Брусель)|Каралеўскага музея прыгожых мастацтваў|en|Royal Museums of Fine Arts of Belgium}}|lang=nl|accessdate=2021-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083401/https://www.fine-arts-museum.be/nl/de-collectie/pieter-i-bruegel-winterlandschap-met-schaatsers-en-vogelknip|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="Google Arts & Culture, A Scientific Controversy">{{cite web|url=https://artsandculture.google.com/exhibit/a-scientific-controversy/EgLCBVJZ1gD8Jg|title=A Scientific Controversy|publisher=Сайт «''Google Arts & Culture''»|lang=en|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123151357/https://artsandculture.google.com/exhibit/a-scientific-controversy/EgLCBVJZ1gD8Jg|archivedate=2021-01-23}}</ref> <ref name="Google Arts & Culture, Christ Driving the Traders from the Temple">{{cite web|url=https://artsandculture.google.com/asset/christ-driving-the-traders-from-the-temple-unknown-artist/zgE19WVk0koD3w|title=Christ Driving the Traders from the Temple|publisher=Сайт «''Google Arts & Culture''»|lang=en|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083308/https://artsandculture.google.com/asset/christ-driving-the-traders-from-the-temple-unknown-artist/zgE19WVk0koD3w|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="KHM, Bauer und Vogeldieb">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/329|title=Bauer und Vogeldieb|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123051218/https://www.khm.at/objektdb/detail/329/|archivedate=2021-01-23}}</ref> <ref name="KHM, Bauernhochzeit">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/330|title=Bauernhochzeit|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210811195431/https://www.khm.at/objektdb/detail/330/|archivedate=2021-08-11}}</ref> <ref name="KHM, Bauerntanz">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/331|title=Bauerntanz|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515102302/https://www.khm.at/objektdb/detail/331/|archivedate=2021-05-15}}</ref> <ref name="KHM, Bekehrung Pauli">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/328|title=Bekehrung Pauli|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126050628/https://www.khm.at/objektdb/detail/328/|archivedate=2021-01-26}}</ref> <ref name="KHM, Bethlehemitischer Kindermord">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/332/|title=Bethlehemitischer Kindermord|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2022-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220109004202/https://www.khm.at/objektdb/detail/332/|archivedate=2022-01-09}}</ref> <ref name="KHM, Der ferraresische Hofnarr Gonella">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/735/|title=Der ferraresische Hofnarr Gonella|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2022-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220109004221/https://www.khm.at/objektdb/detail/735/|archivedate=2022-01-09}}</ref> <ref name="KHM, Düsterer Tag">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/325|title=Düsterer Tag (Vorfrühling)|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210426201308/https://www.khm.at/objektdb/detail/325/|archivedate=2021-04-26}}</ref> <ref name="KHM, Fest des Hl. Martin">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/334/|title=Fest des Hl. Martin|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2022-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220109004240/https://www.khm.at/objektdb/detail/334/|archivedate=2022-01-09}}</ref> <ref name="KHM, Heimkehr der Herde">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/326|title=Heimkehr der Herde (Herbst)|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510051546/https://www.khm.at/objektdb/detail/326/|archivedate=2021-05-10}}</ref> <ref name="KHM, Jäger im Schnee">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/327/|title=Jäger im Schnee (Winter)|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812082317/https://www.khm.at/objektdb/detail/327/|archivedate=2021-08-12}}</ref> <ref name="KHM, Kampf zwischen Fasching und Fasten">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/320|title=Kampf zwischen Fasching und Fasten|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510111644/https://www.khm.at/objektdb/detail/320/|archivedate=2021-05-10}}</ref> <ref name="KHM, Kinderspiele">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/321|title=Kinderspiele|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206233857/https://www.khm.at/objektdb/detail/321/|archivedate=2021-02-06}}</ref> <ref name="KHM, Kreuztragung Christi">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/324|title=Kreuztragung Christi|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603212627/https://www.khm.at/objektdb/detail/324/|archivedate=2021-06-03}}</ref> <ref name="KHM, Seesturm">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/1239/|title=Seesturm|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2022-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220109004251/https://www.khm.at/objektdb/detail/1239/|archivedate=2022-01-09}}</ref> <ref name="KHM, Selbstmord Sauls">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/322|title=Selbstmord Sauls|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083219/https://www.khm.at/objektdb/detail/322/|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="KHM, Turmbau zu Babel">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/323|title=Turmbau zu Babel|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309012556/https://www.khm.at/objektdb/detail/323|archivedate=2021-03-09}}</ref> <ref name="KHM, Winterlandschaft mit Vogelfalle">{{cite web|url=https://www.khm.at/objektdb/detail/333/|title=Winterlandschaft mit Vogelfalle|publisher=Сайт [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]]|lang=de|accessdate=2022-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417150104/https://www.khm.at/objektdb/detail/333|archivedate=2021-04-17}}</ref> <ref name="Kockaert, 2003">{{артыкул|аўтар=P. Kockaert.|загаловак=La chute d’Icare au laboratoire|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Nuances|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2003|выпуск=|volume=|нумар=31|pages=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Lobkowicz">{{cite web|url=https://www.lobkowicz.cz/sbirky|title=Lobkowiczké sbírky|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Лабковіцкі палац|Лабковіцкага палацу|en|Lobkowicz Palace}}|lang=cz|accessdate=2021-09-01|archive-date=25 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925235639/https://www.lobkowicz.cz/sbirky|url-status=dead}}</ref> <ref name="Met, The Harvesters">{{cite web|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/435809|title=The Harvesters|author=|date=|publisher=Сайт [[Метраполітэн-музей|Метраполітэн-музея]]|lang=en|accessdate=2021-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603133256/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/435809|archivedate=2021-06-03}}</ref> <ref name="Museum Mayer van den Bergh, Dulle Griet">{{cite web|url=https://search.museummayervandenbergh.be/details/collect/33|title=Museum Mayer van den Bergh Online Catalogue|publisher=Сайт {{нп5|Музей Маера ван дэн Берга|Музея Маера ван дэн Берга|en|Museum Mayer van den Bergh}}|lang=|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200127221230/https://search.museummayervandenbergh.be/details/collect/33|archivedate=2020-01-27}}</ref> <ref name="Museum Mayer van den Bergh, Twaalf spreuken op borden">{{cite web|url=https://search.museummayervandenbergh.be/Details/collect/32|title=Museum Mayer van den Bergh Online Catalogue|publisher=Сайт {{нп5|Музей Маера ван дэн Берга|Музея Маера ван дэн Берга|en|Museum Mayer van den Bergh}}|lang=|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083214/https://search.museummayervandenbergh.be/Details/collect/32|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="Museum van Buuren, The fall of Icarus">{{cite web|url=https://www.museumvanbuuren.be/en/works/pieter-brueghel-the-elder/|title=Pieter Brueghel the Elder (late 16th century) — The fall of Icarus|publisher=Сайт {{нп5|Музей Ван Бюрэн|Музея Ван Бюрэн|en|Museum David and Alice van Buuren}}|lang=en|accessdate=2022-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407220226/https://www.museumvanbuuren.be/en/works/pieter-brueghel-the-elder/|archivedate=2022-04-07}}</ref> <ref name="National Gallery, The Adoration of the Kings">{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/pieter-bruegel-the-elder-the-adoration-of-the-kings|title=The Adoration of the Kings|publisher=Сайт [[Лонданская нацыянальная галерэя|Лонданскай нацыянальнай галерэі]]|lang=en|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210706144419/https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/pieter-bruegel-the-elder-the-adoration-of-the-kings|archivedate=2021-07-06}}</ref> <ref name="NGA, The Temptation of Saint Anthony">{{cite web|url=https://www.nga.gov/collection/art-object-page.41602.html|title=The Temptation of Saint Anthony, c. 1550/1575|publisher=Сайт [[Нацыянальная галерэя мастацтва|Нацыянальнай галерэі мастацтва]]|lang=en|accessdate=2022-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220109004224/https://www.nga.gov/collection/art-object-page.41602.html|archivedate=2022-01-09}}</ref> <ref name="Prado, El triunfo de la Muerte">{{cite web|url=https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/el-triunfo-de-la-muerte/d3d82b0b-9bf2-4082-ab04-66ed53196ccc|title=El triunfo de la Muerte|publisher=Сайт музея [[Прада]]|lang=es|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210606171813/https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/el-triunfo-de-la-muerte/d3d82b0b-9bf2-4082-ab04-66ed53196ccc|archivedate=2021-06-06}}</ref> <ref name="RKD, A panorama of the Sack of Rome by Pieter Bruegel the Elder">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/library/41686|title=A panorama of the Sack of Rome by Pieter Bruegel the Elder|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-31}}</ref> <ref name="RKD, Christus en de overspelige vrouw">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/60114|title=Pieter Bruegel (I) — Christus en de overspelige vrouw, 1565 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/262342|title=Pieter Bruegel (I) — Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel, ca. 1557|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Dansende boeren op een bruiloftsfeest in de open lucht">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/219317|title=Pieter Bruegel (I) — Dansende boeren op een bruiloftsfeest in de open lucht, 1566 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410182715/https://rkd.nl/nl/explore/images/219317|archivedate=2021-04-10}}</ref> <ref name="RKD, De aanbidding van de Wijzen (1550-1599)">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/262343|title=mogelijk naar Pieter Bruegel (I) — De aanbidding van de Wijzen, tweede helft 16de eeuw|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De aanbidding van de Wijzen (1564)">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260968|title=Pieter Bruegel (I) — De aanbidding van de Wijzen, 1564 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609064724/https://rkd.nl/nl/explore/images/260968|archivedate=2021-06-09}}</ref> <ref name="RKD, De aanbidding van de Wijzen in de sneeuw">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260965|title=Pieter Bruegel (I) — De aanbidding van de Wijzen in de sneeuw, 1563 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De aartsengel Michaël doodt de apocalyptische draak">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260962|title=Pieter Bruegel (I) — De aartsengel Michaël doodt de apocalyptische draak (Openbaring van Johannes 12:7-9), 1562 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28}}</ref> <ref name="RKD, De bekering van Paulus op weg naar Damascus">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/221181|title=Pieter Bruegel (I) — De bekering van Paulus op weg naar Damascus, 1567 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117135608/https://rkd.nl/nl/explore/images/221181|archivedate=2018-11-17}}</ref> <ref name="RKD, De bouw van de toren van Babel (1563)">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/241870|title=Pieter Bruegel (I) — De bouw van de toren van Babel (Genesis 11:3-5), 1563 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210714145013/https://rkd.nl/nl/explore/images/241870|archivedate=2021-07-14}}</ref> <ref name="RKD, De bouw van de toren van Babel (1568)">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/26043|title=Pieter Bruegel (I) — De bouw van de toren van Babel (Genesis 11:3-5), ca. 1568|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117131600/https://rkd.nl/nl/explore/images/26043|archivedate=2018-11-17}}</ref> <ref name="RKD, De dood van Maria">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/64155|title=Pieter Bruegel (I) — De dood van Maria, ca. 1564|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529173019/https://rkd.nl/nl/explore/images/64155|archivedate=2019-05-29}}</ref> <ref name="RKD, De dorpskermis">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261053|title=Pieter Bruegel (I) — De dorpskermis, ca. 1567|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117011932/https://rkd.nl/nl/explore/images/261053|archivedate=2018-11-17}}</ref> <ref name="RKD, De hooioogst">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/54306|title=Pieter Bruegel (I) — De hooioogst (juni/juli), 1565|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205094045/https://rkd.nl/nl/explore/images/54306|archivedate=2021-02-05}}</ref> <ref name="RKD, De kindermoord te Bethlehem">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261049|title=Pieter Bruegel (I) — De kindermoord te Bethlehem, ca. 1566|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De korenoogst">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/54294|title=Pieter Bruegel (I) — De korenoogst (augustus/september), 1565 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De kruisdraging">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260966|title=Pieter Bruegel (I) — De kruisdraging, 1564 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603101551/https://rkd.nl/nl/explore/images/260966|archivedate=2021-06-03}}</ref> <ref name="RKD, De parabel van de blinden">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/53946|title=Pieter Bruegel (I) — De parabel van de blinden, 1568 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De prediking van Johannes de Doper">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/54753|title=Pieter Bruegel (I) — De prediking van Johannes de Doper, 1566 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De sombere dag">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261010|title=Pieter Bruegel (I) — De sombere dag (februari/maart), 1565 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, De strijd tussen Carnaval en Vasten">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260960|title=Pieter Bruegel (I) — De strijd tussen Carnaval en Vasten, 1559 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190811223337/https://rkd.nl/nl/explore/images/260960|archivedate=2019-08-11}}</ref> <ref name="RKD, De triomf van de Dood">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/56714|title=Pieter Bruegel (I) — De triomf van de Dood, ca. 1562|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301042520/https://rkd.nl/nl/explore/images/56714|archivedate=2021-03-01}}</ref> <ref name="RKD, De trouweloosheid van de wereld">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/59476|title=Pieter Bruegel (I) — De trouweloosheid van de wereld, 1568 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190602121237/https://rkd.nl/nl/explore/images/59476|archivedate=2019-06-02}}</ref> <ref name="RKD, De val van Icarus (Fine Arts Museums)">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/262344|title=mogelijk naar Pieter Bruegel (I) — De val van Icarus, tweede helft 16de eeuw|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2022-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831202620/https://rkd.nl/nl/explore/images/262344|archivedate=2021-08-31}}</ref> <ref name="RKD, De val van Icarus (Museum van Buuren)">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/63138|title=mogelijk naar Pieter Bruegel (I) — De val van Icarus, tweede helft 16de eeuw|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2022-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111211903/https://rkd.nl/nl/explore/images/63138|archivedate=2021-01-11}}</ref> <ref name="RKD, De Vlaamse spreekwoorden">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260959|title=Pieter Bruegel (I) — De Vlaamse spreekwoorden, 1559 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210711155848/https://rkd.nl/nl/explore/images/260959|archivedate=2021-07-11}}</ref> <ref name="RKD, De vlucht naar Egypte">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/259911|title=Pieter Bruegel (I) — De vlucht naar Egypte (Mattheus 2:13-15), 1563 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28}}</ref> <ref name="RKD, De volkstelling te Bethlehem">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261048|title=Pieter Bruegel (I) — De volkstelling te Bethlehem, 1566 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210807203436/https://rkd.nl/nl/explore/images/261048|archivedate=2021-08-07}}</ref> <ref name="RKD, De zelfmoord van Saul">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260961|title=Pieter Bruegel (I) — De zelfmoord van Saul in de slag tegen de Filistijnen bij Gilboa (1 Samuel 31:4-6), 1562 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117010613/https://rkd.nl/nl/explore/images/260961|archivedate=2018-11-17}}</ref> <ref name="RKD, Drie soldaten">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261061|title=Pieter Bruegel (I) — Drie soldaten, 1568 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Dulle Griet">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/54556|title=Pieter Bruegel (I) — Dulle Griet, 1562 (?) gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117021351/https://rkd.nl/nl/explore/images/54556|archivedate=2018-11-17}}</ref> <ref name="RKD, Een boer en een vogelnestdief">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261057|title=Pieter Bruegel (I) — Een boer en een vogelnestdief, 1568 gedateeerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Gezicht op de baai van Napels">{{cite web|url=https://rkd.nl/en/explore/images/54041|title=Pieter Bruegel (I) of navolger van Pieter Bruegel (I) — Gezicht op de baai van Napels, jaren 1550|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28}}</ref> <ref name="RKD, Het bruiloftsfeest">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261051|title=Pieter Bruegel (I) — Het bruiloftsfeest, ca. 1567|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210714125555/https://rkd.nl/nl/explore/images/261051|archivedate=2021-07-14}}</ref> <ref name="RKD, Het terugdrijven van het vee">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/221183|title=Pieter Bruegel (I) — Het terugdrijven van het vee (oktober/november), 1565 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Hoofd van een boerin">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261060|title=Pieter Bruegel (I) — Hoofd van een boerin, ca. 1568|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Jagers in de sneeuw">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261005|title=Pieter Bruegel (I) — Jagers in de sneeuw (december/januari), 1565 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117133824/https://rkd.nl/nl/explore/images/261005|archivedate=2018-11-17}}</ref> <ref name="RKD, Kinderspelen">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/111680|title=Pieter Bruegel (I) — Kinderspelen, 1560 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210518040456/https://rkd.nl/nl/explore/images/111680|archivedate=2021-05-18}}</ref> <ref name="RKD, Kreupelen">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/257769|title=Pieter Bruegel (I) — Kreupelen, 1568 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Landschap met dansende boeren en een ekster op een galg">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/56037|title=Pieter Bruegel (I) — Landschap met dansende boeren en een ekster op een galg, 1568 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210101083532/https://rkd.nl/nl/explore/images/56037|archivedate=2021-01-01}}</ref> <ref name="RKD, Landschap met de parabel van de zaaier">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/261198|title=toegeschreven aan Pieter Bruegel (I) — Landschap met de parabel van de zaaier (Mattheüs 13:3-9), 1557 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190527005706/https://rkd.nl/nl/explore/images/261198|archivedate=2019-05-27}}</ref> <ref name="RKD, Luilekkerland">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/54558|title=Pieter Bruegel (I) — Luilekkerland, 1567 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210720191321/https://rkd.nl/nl/explore/images/54558|archivedate=2021-07-20}}</ref> <ref name="RKD, Twaalf spreekwoorden">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260958|title=Pieter Bruegel (I) — Twaalf spreekwoorden, 1558 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191010222626/https://rkd.nl/nl/explore/images/260958|archivedate=2019-10-10}}</ref> <ref name="RKD, Twee apen">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/260964|title=Pieter Bruegel (I) — Twee apen met in de achtergrond een gezicht op Antwerpen, 1562 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430023110/https://rkd.nl/nl/explore/images/260964|archivedate=2021-04-30}}</ref> <ref name="RKD, Wie een varken is, moet in het kot">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/113868|title=toegeschreven aan Pieter Bruegel (I) — 'Wie een varken is moet in 't kot', 1557 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531062300/https://rkd.nl/nl/explore/images/113868|archivedate=2019-05-31}}</ref> <ref name="RKD, Winterlandschap met vogelknip">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/56605|title=Pieter Bruegel (I) — Winterlandschap met vogelknip, 1565 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-08-30}}</ref> <ref name="RKD, Winterlandschap met vogelknip, 1601">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/56607|title=Pieter Brueghel (II) naar Pieter Bruegel (I) — Winterlandschap met vogelknip, 1601 gedateerd|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2022-05-03}}</ref> <ref name="RKD, Zeeslag in de Straat van Messina">{{cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/images/54044|title=mogelijk Pieter Bruegel (I) of trant/naar Pieter Bruegel (I) — Zeeslag in de Straat van Messina, tweede helft 16de eeuw|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=nl|accessdate=2021-09-01}}</ref> <ref name="SMB, Die niederländischen Sprichwörter">{{cite web|url=http://www.smb-digital.de/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=867614|title=Die niederländischen Sprichwörter|publisher=Сайт [[Берлінская карцінная галерэя|Берлінскай карціннай галерэі]]|lang=de|accessdate=2021-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902005716/http://www.smb-digital.de/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=867614|archivedate=2 верасня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="SMB, Zwei angekettete Affen">{{cite web|url=http://www.smb-digital.de/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=870835|title=Zwei angekettete Affen|publisher=Сайт [[Берлінская карцінная галерэя|Берлінскай карціннай галерэі]]|lang=de|accessdate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902005718/http://www.smb-digital.de/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=870835|archivedate=2 верасня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Tolnay article">{{артыкул|аўтар=Charles de Tolnay.|загаловак=An Unknown Early Panel by Pieter Bruegel the Elder|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/871753|аўтар выдання=|выданне=The Burlington Magazine|тып=|месца=|выдавецтва=Burlington Magazine Publications Ltd.|год=August 1955|выпуск=|volume=97|нумар=629|pages=239—240|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> }} {{^}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Пітэр Брэйгель Старэйшы}} {{^}} {{Выдатны спіс}} [[Катэгорыя:Спісы карцін паводле мастакоў|Брэйгель Старэйшы Пітэр]] [[Катэгорыя:Карціны Пітэра Брэйгеля Старэйшага|*]] pr3mukq62cvmql3yvhm37fhl0qay7yz 10 692494 5159908 5012502 2026-07-01T08:47:53Z Ellis Novak 30436 5159908 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне |загаловак = Лаўрэаты [[Прэмія Вольфа па медыцыне|прэміі Вольфа па медыцыне]] |стыль = |state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> |клас_цела = hlist hlist-items-nowrap |спіс1 = * [[Джордж Дэйвіс Снел|Снел]] / [[Жан Дасэ|Дасэ]] / [[Ён ван Руд|Руд]] (1978) * [[Роджэр Уолкат Сперы|Сперы]] / [[Арвід Карлсан|Карлсан]] / [[Алег Гарнікевіч|Гарнікевіч]] (1979) * [[Сезар Мільштэйн|Мільштэйн]] / [[Леа Закс|Закс]] / [[Джэймс Лірмант Гованс|Гованс]] (1980) * [[Барбара Мак-Клінтак|Мак-Клінтак]] / [[Стэнлі Норман Коэн|Коэн]] (1981) * [[Жан-П’ер Шанжэ|Шанжэ]] / [[Саламон Снайдэр|Снайдэр]] / [[Джэймс Уайт Блэк|Блэк]] (1982) * [[Дональд Штайнер|Штайнер]] (1984/85) * [[Асаму Хаяісі|Хаяісі]] (1986) * [[Педра Куатрэкасас|Куатрэкасас]] / [[Меір Вільчэк|Вільчэк]] (1987) * [[Генры Хэрс|Хэрс]] / [[Элізабет Нойфельд|Нойфельд]] (1988) * [[Джон Гёрдан|Гёрдан]] / [[Эдвард Льюіс|Льюіс]] (1989) * [[Маклін Мак-Карці|Мак-Карці]] (1990) * [[Сеймур Бензер|Бензер]] (1991) * [[Джуда Фолкман|Фолкман]] (1992) * [[Майкл Берыдж|Берыдж]] / [[Ясутомі Нісідзука|Нісідзука]] (1994/95) * [[Стэнлі Бен Прузінер|Прузінер]] (1995/96) * [[Мэры Фрэнсіс Лаян|Лаян]] (1997) * [[Міхаэль Села|Села]] / [[Рут Арнан|Арнан]] (1998) * [[Эрык Кэндэл|Кэндэл]] (1999) * [[Аўрам Гершко]] / [[Аляксандр Якаўлевіч Варшаўскі|Варшаўскі]] (2000/01) * [[Ральф Брынстэр|Брынстэр]] / [[Марыа Капекі|Капекі]] / [[Олівер Сміціс|Сміціс]] (2002/03) * [[Роберт Вайнберг|Вайнберг]] / [[Роджэр Цьсен]] (2004) * [[Аляксандр Лявіцкі|Лявіцкі]] / [[Энтані Хантэр|Хантэр]] / [[Энтані Джэймс Поўсан|Поўсан]] (2005) * [[Хаім Сідар|Сідар]] / [[Аарон Разін]] (2008) * [[Аксель Ульрых|Ульрых]] (2010) * [[Сін’я Яманака|Яманака]] / [[Рудольф Еніш|Еніш]] (2011) * [[Рональд Марк Эванс|Эванс]] (2012) * [[Нахум Зоненберг|Зоненберг]] / [[Гэры Раўкан|Раўкан]] / [[Віктар Эмбрас|Эмбрас]] (2014) * [[Джон Каплер|Каплер]] / [[Філіпа Марак|Марак]] / [[Джэфры Раветч|Раветч]] (2015) * [[Льюіс Кэнтлі|Кэнтлі]] / [[Карл Рональд Кан|Кан]] (2016) * [[Джэймс Элісан|Элісан]] (2017) * [[Джэфры Фрыдман|Фрыдман]] (2019) * [[Эманюэль Шарпанцье|Шарпанцье]] / [[Джэніфер Даўдна|Даўдна]] (2020) * [[Джаан Стэйц|Стэйц]] / [[Лін Макуат|Макуат]] / [[Адрыян Крайнер|Крайнер]] (2021) * [[Дэніел Дракер|Дракер]] (2023) * [[Батонд Роска|Роска]] / [[Жазэ-Ален Сахель|Сахель]] (2024) * [[Памела Б’ёркман|Б’ёркман]] (2025) |унізе = * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа (матэматыка)|Матэматыка]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа ў мастацтве|Мастацтва]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа па хіміі|Хімія]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа (фізіка)|Фізіка]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне|Медыцына]] * [[:Шаблон:Лаўрэаты прэміі Вольфа ў сельскай гаспадарцы|Сельская гаспадарка]] }}{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} || [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты прэміі Вольфа|Медыцына]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Медыцына]] </noinclude> 39vcgoshs3t3f9a231sw4l3bz3hrfp4 0 695158 5159846 5001900 2026-07-01T06:45:44Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5159846 wikitext text/x-wiki {{Alsonumber|2023}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2023 (дзве тысячы дваццаць трэці) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[Нядзеля|нядзелю]]. Гэта 2023-ці год [[Наша эра|нашай эры]], 23-ці год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 23-ці год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 3-ці год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 4-ты год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2023 год быў абвешчаны Міжнародным годам [[проса]].<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/75/263|title=International Year of Millets|website=United Nations|language=en|access-date=February 7, 2021}}</ref> == Падзеі == === Студзень === [[Выява:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg|thumb|Дом у [[Дніпро|Дняпры]] пасля ўдару ракетай, 14&nbsp;студзеня.]] [[File:Paris-2023-01-19-manif-retraites05.jpg|thumb|Акцыя пратэсту ў [[Парыж]]ы, 19&nbsp;студзеня.]] [[Выява:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|thumb|Камета [[C/2022 E3 (ZTF)]] 27&nbsp;студзеня.]] * [[1 студзеня]]: ** Уступленне [[Харватыя|Харватыі]] ў [[Шэнгенская зона|Шэнгенскую зону]], пераход Харватыі на [[еўра]]. ** [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]] заступіў на пасаду [[Прэзідэнт Бразіліі|Прэзідэнта Бразіліі]]. ** Здзейснены [[тэракт у ваенным аэрапорце Кабула (2023)|тэракт]] у ваенным аэрапорце [[Кабул]]а. * [[4 студзеня]]: Здзейснены [[Выбухі ў Махасе|тэракт]] у [[самалі]]йскай акрузе Махаса. * [[8 студзеня]] ** Здарылася [[аўтобусная аварыя ў Гнібі]] ([[Сенегал]]). ** Выбухнулі [[Пратэсты ў Бразіліі (2023)|масавыя пратэсты]] ў [[Бразілія|Бразіліі]]. * [[11 студзеня]]: Адбыўся [[Збой сістэмы Федэральнага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі ЗША (2023)|збой]] сістэмы Федэральнага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі [[ЗША]]. * [[14 студзеня]]: [[Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года|Ракетны абстрэл Украіны]], у [[Дніпро|Дняпры]] ракета трапіла ў шматпавярховы дом. * [[15 студзеня]]: У [[Покхара|Покхары]] ([[Непал]]) [[Катастрофа ATR 72 у Покхары|пацярпеў крушэнне]] пасажырскі самалёт. * [[18 студзеня]]: [[Крушэнне верталёта ў Браварах|Крушэнне верталёта]] ў горадзе [[Бравары]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]], загінула кіраўніцтва МУС [[Украіна|Украіны]]. * [[19 студзеня]]: У [[Францыя|Францыі]] пачалася [[Страйк у Францыі (2023)|забастоўка]] супраць павышэння пенсійнага ўзросту. * [[21 студзеня]]: [[Стральба ў Монтэрэй-Парк]] (ЗША). * [[22 студзеня]]: Завяршылася Зімовая Універсіяда ў [[Лэйк-Плэсід]]зе (ЗША). * [[27 студзеня]]: ** Здзейснены [[Напад на пасольства Азербайджана ў Тэгеране|напад]] на пасольства [[Азербайджан]]а ў [[Тэгеран]]е. ** [[Тэракт у Іерусаліме (2023)|Тэракт]] у [[Іерусалім]]е. * [[28 студзеня]]: Некалькі беспілотнікаў [[Атакі беспілотнікаў у Іране (2023)|атакавалі]] шэраг стратэгічных аб’ектаў [[Іран]]а. * [[29 студзеня]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] у дзясяты раз перамог у адзіночным разрадзе ў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. * [[30 студзеня]]: Здзейснены [[Тэракт у Пешавары (2023)|тэракт]] у мячэці ў [[Пешавар]]ы ([[Пакістан]]). === Люты === [[Выява:2023 Turkey Earthquake Damage.jpg|міні|Разбурэнні пасля землетрасення ў [[Дыярбакыр]]ы, Турцыя, 6 лютага.]] [[File:Biden meets with Zelensky in Kyiv, Ukraine (2023).jpg|thumb|[[Джо Байдэн]] і [[Уладзімір Зяленскі]] ў [[Кіеў|Кіеве]], 20&nbsp;лютага.]] * [[2 лютага]]: [[Камета]] [[C/2022 E3 (ZTF)]] дасягнула перыгея — найбліжэйшага пункта ад Зямлі. * [[3 лютага]]: [[Чыгуначная катастрофа ў Агая (2023)|Чыгуначная катастрофа]] ў [[Агая]]. * [[4 лютага]]: Амерыканскі знішчальнік [[F-22 Raptor|F-22]] [[Інцыдэнт з кітайскім аэрастатам (2023)|збіў]] [[кітай]]скі аэрастат над [[Паўднёвая Караліна|Паўднёвай Каралінай]]. * [[6 лютага]]: [[Землетрасенне ў Турцыі і Сірыі (2023)|Магутнае землетрасенне]] выклікала вялікія разбурэнні і чалавечыя ахвяры ў [[Турцыя|Турцыі]] і [[Сірыя|Сірыі]]. * [[7 лютага]]: Амерыканскі [[баскетбол|баскетбаліст]] [[Леброн Джэймс]] падняўся на першае месца ў гісторыі [[НБА]] паводле колькасці ачкоў за кар’еру. * [[17 лютага]]: ** Здзейснены [[Напад на паліцэйскае ўпраўленне Карачы (2023)|напад]] на паліцэйскае ўпраўленне [[Карачы]] (Пакістан). ** Атрад баевікоў групоўкі «[[Ісламская дзяржава]]» здзейсніў [[Атака пад Эс-Сухнэ (2023)|атаку пад Эс-Сухнэ]] ў Сірыі. * [[19 лютага]]: Нарвежац [[Ёханес Тынес Бё]] выйграў сем медалёў на чэмпіянаце свету па [[біятлон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джо Байдэн]] здзейсніў [[Візіт Джо Байдэна ва Украіну (2023)|візіт у Кіеў]] і сустрэўся з [[Прэзідэнт Украіны|Прэзідэнтам Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзімірам Зяленскім]]. ** У [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] здарылася [[ДТЗ у Смалявіцкім раёне 20 лютага 2023 года|найбуйнейшае ДТЗ]] у гісторыі незалежнай Беларусі. * [[23 лютага]]: На захадзе вострава [[Папуа]] паміж інданезійскімі ўладамі і [[Папуасы|папуасамі]] адбыліся [[Беспарадкі ў Вамене (2023)|вулічныя сутыкненні]]. * [[25 лютага]]: У матчы за [[Суперкубак Беларусі па футболе 2023]] перамогу атрымаў [[ФК Шахцёр Салігорск|«Шахцёр»]] з [[Салігорск]]а. * [[26 лютага]]: Ля [[Кратонэ]] (Італія) [[Караблекрушэнне ля Кратонэ (2023)|затанула]] лодка з мігрантамі. * [[27 лютага]]: Аргенцінец [[Ліянель Месі]] стаў уладальнікам узнагароды [[ФІФА]] найлепшаму [[футбаліст]]у 2022 года. * [[28 лютага]]: У грэчаскай правінцыі [[Фесалія]] [[Сутыкненне цягнікоў пад Евангелісмасам|сутыкнуліся]] два цягнікі. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: Адкрыта [[Вялікая кальцавая лінія]] [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскага метрапалітэна]]. * [[3 сакавіка]]: У [[Мінск]]у абвешчаны прысуд па справе [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|«Вясны»]], [[Нобелеўская прэмія міру|нобелеўскі лаўрэат]] [[Алесь Бяляцкі]] прысуджаны да дзесяці гадоў зняволення. * [[9 сакавіка]]: У [[Масавае забойства ў Гамбургу (2023)|Гамбургу]] ([[Германія]]) адбыўся [[Масавае забойства ў Гамбургу (2023)|напад]] на Залу Царства [[Сведкі Іеговы|Сведак Іеговы]]. * [[10 сакавіка]]: ** [[Усекітайскі сход народных прадстаўнікоў]] пераабраў [[Сі Цзіньпін]]а Старшынёй [[КНР]] на трэці тэрмін. ** Банк Silicon Valley Bank [[Крах Silicon Valley Bank|абвешчаны банкрутам]]. ** [[Іран]] і [[Саудаўская Аравія]] аднавілі [[Ірана-саудаўскія адносіны|двухбаковыя адносіны]]. * [[11 сакавіка]]: Амерыканка [[Мікаэла Шыфрын]] устанавіла рэкорд па перамогах на этапах Кубка свету па [[гарналыжны спорт|гарналыжным спорце]]. * [[14 сакавіка]]: Расійскія знішчальнікі [[Су-27]] [[Інцыдэнт з амерыканскім беспілотнікам у Чорным моры|пашкодзілі]] над [[Чорнае мора|Чорным морам]] амерыканскі беспілотнік [[MQ-9 Reaper]]. * [[17 сакавіка]]: ** [[Міжнародны крымінальны суд]] выдаў ордэр на арышт расійскага прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]. ** Стартаваў сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшай лігі]] чэмпіянату Беларусі па [[футбол]]е. * [[18 сакавіка]]: На тэрыторыю [[Эквадор]]а і [[Перу]] абрынулася [[Землетрасенне ў Гуаякілі (2023)|магутнае землетрасенне]]. * [[21 сакавіка]]: На тэрыторыю краін [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] абрынулася [[Землетрасенне ў Бадахшане (2023)|магутнае землетрасенне]]. * [[24 сакавіка]]: На поўдні даліны ракі [[Рака Місісіпі|Місісіпі]] прайшлася [[Серыя тарнада на поўдні даліны Місісіпі (2023)|серыя тарнада]]. * [[27 сакавіка]]: Прайшла [[Агульнанацыянальная забастоўка ў Германіі (2023)|агульнанацыянальная забастоўка]] ў [[Германія|Германіі]]. * [[28 сакавіка]]: Здзейснены [[Напад на ісмаіліцкі цэнтр у Лісабоне|напад]] на ісмаіліцкі цэнтр у [[Лісабон]]е. === Красавік === [[Файл:Suomesta Naton jäsen 4.4.2023.jpg|thumb|Сцягі Фінляндыі і НАТА, узнятыя 4&nbsp;красавіка.]] [[Файл:2023-04-20_Solar_Eclipse_in_Timor-Leste_6.jpg|thumb|[[Сонечнае зацьменне 20 красавіка 2023 года|Сонечнае зацьменне]], 20&nbsp;красавіка, [[Усходні Тымор]].]] * [[2 красавіка]]: [[выбух у кафэ ў Санкт-Пецярбургу (2023)|Выбух у кафэ]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у, загінуў Уладлен Татарскі, расійскі ваенны блогер-прапагандыст. * [[4 красавіка]]: [[Фінляндыя]] стала трыццаць першым членам [[НАТА]]. * [[13 красавіка]]: Абвешчана аб затрыманні супрацоўнікамі [[ФБР]] падазраванага па [[Уцечка дакументаў Пентагона (2023)|справе аб уцечцы сакрэтных дакументаў]] [[Пентагон]]а. * [[15 красавіка]]: ** [[Замах на Фуміа Кісіда|Замах]] на [[Прэм’ер-міністр Японіі|прэм’ер-міністра]] [[Японія|Японіі]] [[Фуміа Кісіда]]. ** У [[Судан]]е пачаліся [[Сутыкненні паміж САП і УСС|сутыкненні]] паміж урадавай арміяй і байцамі ваенізаваных фарміраванняў. * [[18 красавіка]]: У пекінскай бальніцы Чанфэн здарыўся [[Пажар у бальніцы Чанфэн (2023)|пажар]], які прывёў да гібелі людзей. * [[19 красавіка]]: [[Цісканіна ў Сане (2023)|Цісканіна]] ў [[Сана|Сане]] ([[Емен]]) прывяла да чалавечых ахвяр. * [[20 красавіка]]: Адбылося [[Сонечнае зацьменне 20 красавіка 2023 года|сонечнае зацьменне]], поўная фаза якога назіралася ў акваторыі [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага]] акіянаў і дасягнула максімума ва [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]] === Май === [[Файл:Nokia_Arena_under_en_match_i_Ishockey-VM_2023.jpg|thumb|Матч [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2023|чэмпіянату свету па хакеі]] памаіж Францыяй і Венгрыяй, [[Тамперэ]], 16&nbsp;мая.]] [[File:Ponte della Motta 2023 (cropped).jpg|thumb|Разбураны падчас паводкі мост у наваколлях [[Балоння|Балонні]], 17&nbsp;мая.]] * [[1 мая]]: Бельгіец [[Лука Брэсэль]] атрымаў перамогу ў [[Спіс фіналаў чэмпіянатаў свету па снукеры|фінале]] [[чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянату свету]] па [[снукер]]ы. * [[3 мая]]: Здзейснена [[Масавае забойства ў школе імя Уладзіслава Рыбнікара|масавае забойства]] ў [[бялград]]скай школе імя Уладзіслава Рыбнікара. * [[5 мая]]: [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]] аб’явіла аб завяршэнні дзеяння рэжыма надзвычайнай сітуацыі па [[пандэмія COVID-19|COVID-19]]. * [[6 мая]]: У [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]] [[Лондан]]а адбылася каранацыя [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карла III]]. * [[11 мая]]: ** [[Мінскі гарадскі суд]] прысудзіў [[Павел Мікалаевіч Белавус|Паўла Белавуса]] да трынаццаці гадоў зняволення. ** [[Беларуская федэрацыя футбола]] пазбавіла [[салігорск]]і [[ФК Шахцёр Салігорск|«Шахцёр»]] чэмпіёнства [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] года. * [[12 мая]]: Распачаўся [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2023]] ў [[Латвія|Латвіі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. * [[13 мая]]: Фінал конкурса [[Конкурс песні Еўрабачанне 2023|«Еўрабачанне»]] ў [[Ліверпул]]і, перамогу атрымала прадстаўніца [[Швецыя на конкурсе песні Еўрабачанне|Швецыі]] [[Ларын]] з песняй «{{нп5|Tattoo (песня Ларын)|Tattoo|en|Tattoo (Loreen song)}}». * [[16 мая]]: [[Паводкі ў Эміліі-Раманьі (2023)|серыя паводак]] абрынулася на рэгіён [[Эмілія-Раманья]] ў [[Італія|Італіі]]. * [[19 мая]]: Пачаў працу [[Музей беларускай маляванкі]] ў [[Заслаўе|Заслаўі]], прысвечаны традыцыйнаму роспісу [[маляваныя дываны|маляваных дываноў]]. * [[21 мая]]: Прэзідэнт [[Малдова|Малдовы]] [[Мая Санду]] ініцыіравала Вялікі еўрапейскі сход, які адбыўся ў [[Кішынёў|Кішынёве]] ў падтрымку еўраінтэграцыі. * [[24 мая]]: [[Архірэйскі сабор Праваслаўнай Царквы Украіны 24 мая 2023 года|Архірэйскі сабор]] [[Праваслаўная Царква Украіны|Праваслаўнай Царквы Украіны]] вырашыў ажыццявіць пераход на [[новаюліянскі каляндар]], пачынаючы з 1 верасня. * [[27 мая]]: Адбыліся [[Афгана-іранскія сутыкненні (2023)|сутыкненні]] на мяжы [[Афганістан]]а і [[Іран]]а. * [[28 мая]]: ** [[ФК Тарпеда-БелАЗ|«Тарпеда-БелАЗ»]] атрымала перамогу ў фінале [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Кубка Беларусі]] па [[футбол]]е. ** [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] перамог на прэзідэнцкіх выбарах у [[Турцыя|Турцыі]]. ** [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2023|Чэмпіянат свету]] па [[хакей з шайбай|хакеі]] завяршыўся перамогай зборнай [[Зборная Канады па хакеі з шайбай|Канады]]. === Чэрвень === [[File:Narendra Modi visits Balasore Odisha June 2023 cropped.jpg|thumb|Прэм’ер-міністр Індыі [[Нарэндра Модзі]] наведвае месца чыгуначнай катастрофы, 3&nbsp;чэрвеня.]] [[Файл:2023_European_Games_(EG118).jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця [[Еўрапейскія гульні 2023|Еўрапейскіх гульняў]], Кракаў 21&nbsp;чэрвеня.]] [[Файл:Burned_Fiat_cars_in_Brest6.jpg|thumb|Знішчаныя аўтамабілі ў г.&nbsp;[[Брэст, Францыя]], 29&nbsp;чэрвеня.]] * [[2 чэрвеня]]: Здарылася [[сутыкненне цягнікоў у Адышы|сутыкненне цягнікоў]] у штаце [[Адыша]] На ўсходзе [[Індыя|Індыі]], якое прывяло да шматлікіх ахвяр. * [[6 чэрвеня]]: ** У час баявых дзеянняў разбурана [[Кахоўская ГЭС]] на [[Дняпро|Дняпры]] ва [[Украіна|Украіне]], што выклікала гуманітарную і экалагічную катастрофу. ** Кітайскія [[снукер]]ысты [[Лян Вэньбо]] і [[Лі Хан]] пажыццёва дыскваліфікаваныя па абвінавачанні ў датычнасці да арганізацыі дагаварных матчаў. * [[7 чэрвеня]]: Здарыўся [[выбух на Светлагорскім цэлюлозна-кардонным камбінаце]], які прывёў да чалавечых ахвяр. * [[9 чэрвеня]]: У джунглях [[Калумбія|Калумбіі]] знойдзены чацвёра дзяцей, якія самастойна выжылі пасля [[Катастрофа Cessna 206 у Калумбіі (2023)|авіякатастрофы]] 1 мая. * [[10 чэрвеня]]: ** Польская [[тэніс]]істка [[Іга Свёнтак]] стала трохразовай пераможцай [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Адкрытага чэмпіянату Францыі]]. ** Англійскі [[футбол]]ьны клуб «[[Манчэстэр Сіці]]» атрымаў перамогу ў фінале [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2022/2023|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. * [[11 чэрвеня]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] выйграў [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат Францыі]], здабыўшы дваццаць трэці тытул [[Вялікі шлем|Вялікага шлема]]. * [[12 чэрвеня]]: На рацэ [[Нігер (рака)|Нігер]] у [[Нігерыя|Нігерыі]] [[Караблекрушэнне ля Патэгі (2023)|перавярнулася драўлянае судна]]. * [[14 чэрвеня]]: [[Крушэнне лодкі з мігрантамі ля берагоў Грэцыі (2023)|Крушэнне лодкі]] з мігрантамі ля берагоў [[Грэцыя|Грэцыі]] прывяло да шматлікіх ахвяр. * [[16 чэрвеня]]: Джыхадзісты [[Напад на школу ў Мпондвэ (2023)|атакавалі школу]] на захадзе [[Уганда|Уганды]]. * [[18 чэрвеня]]: Падчас апускання да месца крушэння лайнера «[[Тытанік]]» [[Крушэнне падводнага апарата «Тытан»|знік падводны апарат]] з людзьмі на борце. * [[21 чэрвеня]]: У [[Кракаў|Кракаве]] ([[Польшча]]) адкрыліся [[Еўрапейскія гульні 2023|III Еўрапейскія гульні]]. * [[23 чэрвеня]]: [[ПВК «Вагнер»]] учыніла [[Мяцеж ПВК «Вагнер»|ўзброены мяцеж]] у [[Расія|Расіі]]. * [[27 чэрвеня]]: ** Апошняя завершаная карціна [[Густаў Клімт|Густава Клімта]] «Дама з веерам» прададзена на лонданскім аўкцыёне за рэкордную для Еўропы суму. ** [[Масавыя беспарадкі ў Францыі (2023)|Масавыя беспарадкі]] ў [[Францыя|Францыі]] пачаліся пасля забойства паліцэйскім сямнаццацігадовага падлетка. === Ліпень === [[File:Drevenochoriafire2023grilion.jpg|міні|Полымя ляснога пажару, рэгіён Атыка, [[Грэцыя]], 18&nbsp;ліпеня.]] * [[2 ліпеня]]: У [[Кракаў|Кракаве]] ([[Польшча]]) завяршыліся [[Еўрапейскія гульні 2023|III Еўрапейскія гульні]]. * [[3 ліпеня]]: [[Ізраіль]] пачаў [[Уварванне ў Джэнін (ліпень 2023)|ваенную аперацыю]] ў палесцінскім лагеры Джэнін на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе ракі Іардан]]. * [[6 ліпеня]]: ** Запрацаваў сэрвіс мікраблогаў і [[сацыяльная сетка]] «[[Threads]]» кампаніі «[[Meta|Meta Platforms]]». ** У шэрагу рэгіёнаў свету назіралася [[Анамальная гарачыня ў свеце (2023)|анамальная гарачыня]], зафіксаваны рэкорд з сярэдняй [[тэмпература паветра|тэмпературай паветра]] на [[Зямля (планета)|Зямлі]] 17,23&nbsp;°C. * [[9 ліпеня]]: ** [[Еўрапейскі саюз]] і [[Новая Зеландыя]] падпісалі пагадненне аб узаемным свабодным гандлі. ** Дзеючы кіраўнік дзяржавы [[Шаўкат Мірзіяеў]] атрымаў перамогу на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах ва [[Узбекістан]]е. * [[14 ліпеня]]: ** У [[Галівуд]]зе пачалася [[Забастоўка SAG-AFTRA (2023)|забастоўка прафсаюза акцёраў SAG-AFTRA]]. ** Прэм’ера анімацыйнага фільма «[[Хлопчык і чапля]]» рэжысёра [[Хаяо Міядзакі]] адбылася ў [[Японія|Японіі]]. * [[17 ліпеня]]: ** Учынена атака на [[Крымскі мост]]. ** [[Грэцыя|Грэцыю]] ахапілі [[Лясныя пажары ў Грэцыі (2023)|шматлікія лясныя пажары]]. * [[21 ліпеня]]: У шырокі пракат выйшлі фільмы [[Барбі (фільм)|«Барбі»]] і «[[Опенгеймер (фільм)|Опенгеймер]]». * [[25 ліпеня]]: [[Ван І]] прызначаны на пасаду міністра замежных спарў [[КНР]]. * [[26 ліпеня]]: Прэзідэнт [[Нігер]]а [[Махамед Базум]] зрынуты ў выніку [[Дзяржаўны пераварот у Нігеры (2023)|ваеннага перавароту]]. * [[28 ліпеня]]: [[НАСА]] паведаміла аб страце сувязі з касмічным апаратам «[[Вояджэр-2]]». === Жнівень === [[Файл:Maui wildfires 2023.jpg|thumb|[[Лясныя пажары на Гаваях (2023)|Лясныя пажары]] на востраве [[Маўі (востраў)|Маўі]], 8&nbsp;жніўня.]] [[Файл:KnightJankaGrushecki.jpg|thumb|[[Алег Грушэцкі]] з трылогіяй «[[Рыцар Янка і каралеўна Мілана]]».]] * [[3 жніўня]]: [[Апоўзень у Шові (2023)|Апоўзень у Шові]] ([[Грузія]]). * [[4 жніўня]]: Расійскі палітык [[Аляксей Навальны]] прысуджаны да 19 гадоў пазбаўлення волі па справе аб стварэнні экстрэмісцкай супольнасці. * [[6 жніўня]]: Здарылася [[Чыгуначная катастрофа пад Навабшахам (2023)|чыгуначная катастрофа пад Навабшахам]] ([[Пакістан]]). * [[5 жніўня]]: Былы прэм’ер-міністр [[Пакістан]]а [[Імран Хан]] прысуджаны да турэмнага зняволення. * 8-9 жніўня: [[Лясныя пажары на Гаваях (2023)|Лясныя пажары]] на [[Гаваі|Гаваях]], практычна цалкам знішчаны горад [[Лахайна]] на востраве [[Маўі (востраў)|Маўі]]. * [[14 жніўня]]: ** [[Выбух на АЗС у Махачкале|Выбух на АЗС]] у [[Махачкала|Махачкале]] ([[Расія]]) прывёў да чалавечых ахвяр. ** У [[Мінск]]у завяршыліся [[Гульні краін СНД 2023|II Гульні краін СНД]]. * [[17 жніўня]]: Выйшла завяршальная частка трылогіі [[Алег Грушэцкі|Алега Грушэцкага]] «[[Рыцар Янка і каралеўна Мілана]]». * [[19 жніўня]]: Аб паверхню [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] разбілася расійская міжпланетная аўтаматычная станцыя «[[Луна-25]]». * [[22 жніўня]]: [[Афрыканскі саюз]] прыпыніў членства [[Нігер]]а ў арганізацыі на фоне [[Крызіс у Нігеры|палітычнага крызіса]]. * [[23 жніўня]]: ** Спускальны модуль індыйскай місіі «[[Чандраян-3]]» здзейсніў пасадку на паверхні [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. ** У выніку [[Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна|крушэння самалёта]] ў [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] загінуў кіраўнік [[ПВК «Вагнер»]] [[Яўген Віктаравіч Прыгожын|Яўген Прыгожын]]. ** Прэс-служба Універсітэта Каліфорніі ў Санта-Крус заявіла, што навукоўцы цалкам расшыфравалі структуру [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] чалавека. * [[27 жніўня]]: Завяршыўся [[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы 2023|чэмпіянат свету]] па [[лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]] ў [[Будапешт|Будапешце]]. * [[30 жніўня]]: [[Ваенны пераварот у Габоне (2023)|Ваенны пераварот]] у [[Габон]]е, зрынуты прэзідэнт [[Алі бен Бонга Андзімба]]. * [[31 жніўня]]: Адбыўся [[Пажар у Яганэсбургу (2023)|буйны пажар]] у [[Яганэсбург]]у. === Верасень === [[Файл:Daniel_2023-09-05_2320Z.jpg|thumb|[[Даніэль (шторм)|Шторм «Даніэль»]], 5&nbsp;верасня.]] [[Файл:Earthquake_impact_in_Tizi_N'Test_16.jpg|thumb|Наступствы землетрасення ў Марока.]] * [[8 верасня]]: [[Землетрасенне ў Марока (2023)|Землетрасенне]] ў [[Марока]] выклікала катастрафічныя разбурэнні і прывяло да шматлікіх чалавечых ахвяр. * [[4 верасня|4]]—[[12 верасня]]: На паўднёва-ўсходнюю [[Еўропа|Еўропу]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночную Афрыку]] абрынуўся [[Даніэль (шторм)|шторм «Даніэль»]]. * [[9 верасня]]: Завяршыўся [[Венецыянскі кінафестываль 2023|80-ы Венецыянскі кінафестываль]], [[Залаты леў|«Залатога льва»]] атрымаў фільм «[[Бедныя-няшчасныя (фільм)|Бедныя-няшчасныя]]» рэжысёра [[Ёргас Ланцімас|Ёргаса Ланцімаса]]. * [[10 верасня]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] выйграў [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат ЗША]], здабыўшы дваццаць чацвёрты тытул [[Вялікі шлем|Вялікага шлема]]. * [[12 верасня]]: [[Пажар на вуліцы Khương Hạ (2023)|Буйны пажар]] у [[Ханой|Ханоі]] ([[В’етнам]]). * [[13 верасня]]: Нанесены ракетны ўдар па суднарамонтным заводзе імя Арджанікідзэ ў [[Севастопаль|Севастопалі]]. * [[15 верасня]]: У [[Латвія|Латвіі]] зацверджаны ўрад пад кіраўніцтвам [[Эвіка Сіліня|Эвікі Сіліні]]. * [[19 верасня]]: [[Азербайджан]] пачаў [[Сутыкненні ў Карабаху (2023)|ваенную аперацыю]] ў [[Нагорны Карабах|Нагорным Карабаху]]. * [[22 верасня]]: Атакаваны ракетамі штаб [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чаарнаморскага флоту Расіі]] ў [[Севастопаль|Севастопалі]]. * [[25 верасня]]: [[Выбух на паліўным складзе ў Нагорным Карабаху|Выбух на АЗС]] у [[Сцепанакерт|Сцепанакерце]]. * [[26 верасня]]: [[Пажар на вяселлі ў Каракошы|Пажар на вяселлі]] ў іракскім Каракошы. * [[27 верасня]]: Завершана [[Забастоўка Гільдыі сцэнарыстаў ЗША (2023)|забастоўка Гільдыі сцэнарыстаў ЗША]]. * [[28 верасня]]: Прэзідэнт непрызнанай [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]] [[Самвел Сяргеевіч Шахрамян|Самвел Шахрамян]] падпісаў указ аб спыненні існавання дзяржавы з 1 студзеня 2024 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c3gx9g5nnewo|title=Власти непризнанного Карабаха объявили о скором прекращении существования республики|website=BBC News Русская служба|date=2023-09-28|access-date=2023-09-28}}</ref>. * [[29 верасня]]: [[Тэракт у Мастунзе (2023)|Тэракт]] у акрузе Мастунг ([[Пакістан]]). === Кастрычнік === [[Файл:2023_Annular_Eclipse_from_White_Rock,_NM.jpg|thumb|right|150px|Cонечнае зацьменне ў штаце [[Нью-Мексіка]], ЗША, 14&nbsp;кастрычніка.]] [[Файл:Otis_2023-10-25_0431Z.png|thumb|right|150px|Ураган «[[Оціс (ураган)|Оціс]]» 25&nbsp;кастрычніка.]] * [[3 кастрычніка]]: У [[Венецыя|Венецыі]] адбылося [[Аўтобусная аварыя ў Венецыі|буйное ДТЗ]], калі аўтобус упаў на чыгунку і загарэўся. * [[5 кастрычніка]]: ** Беспілотнікі [[Атака на Ваенную акадэмію Хомса|атакавалі]] Ваенную акадэмію Хомса ([[Сірыя]]). ** [[ВПС ЗША]] [[Збіццё дрона ў Тэль-Бейдары|Збілі]] турэцкі дрон у ваколіцах сірыйскай вёскі Тэль-Бейдар. ** Лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] стаў нарвежскі празаік і драматург [[Юн Фосэ]]. * [[6 кастрычніка]]: [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] ўдастоена іранская праваабаронца [[Наргіз Махамадзі]]. * [[7 кастрычніка]]: ** [[Нападзенне ХАМАС на Ізраіль (2023)|Нападзенне ХАМАС на Ізраіль]], адбылося наземнае ўварванне палесцінскіх баевікоў з [[Сектар Газа|Сектара Газа]]. ** У афганскай [[Герат (правінцыя)|правінцыі Герат]] здарылася [[Землетрасенне ў Гераце (2023)|катастрафічнае землетрасенне]]. ** Нідэрландскі аўтагоншчык [[Макс Верстапен]] трэці раз запар стаў чэмпіёнам свету ў класе «[[Формула-1]]». * [[8 кастрычніка]]: Кеніец [[Келвін Кіптум]] на Чыкагскім марафоне ўсталяваў сусветны рэкорд. * [[14 кастрычніка]]: Кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 14 кастрычніка 2023 года|сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]. * [[19 кастрычніка]]: Лаўрэатамі [[Прэмія імя Сахарава|Прэміі імя Андрэя Сахарава]] сталі [[Махса Аміні]] і іранскі рух «Жанчына, жыццё, свабода». * [[25 кастрычніка]]: ** Прызначаны новы ўрад [[Славакія|Славакіі]] на чале з прэм’ер-міністрам [[Роберт Фіца|Робертам Фіца]]. ** [[Стральба ў Льюістане]] (штат [[Мэн (штат)|Мэн]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), здзейснена масавае забойства. * [[28 кастрычніка]]: На шахце імя Кастэнкі ў [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] ([[Казахстан]]) адбыўся [[Пажар на шахце імя Кастэнкі (2023)|пажар]]. * [[29 кастрычніка]]: На мексіканскі горад [[Акапулька]] абрынуўся ўраган [[Оціс (ураган)|Оціс]], самы моцны [[трапічны цыклон]] у [[Заходняе паўшар’е|Заходнім паўшар’і]] Зямлі з пачатку метэаназіранняў. * [[30 кастрычніка]]: [[Футбол]]ьную ўзнагароду «[[Залаты мяч]]» у восьмы раз атрымаў аргенцінец [[Ліянель Месі]]. === Лістапад === * [[2 лістапада]]: Адбыўся рэліз песні «[[Now and Then (песня The Beatles)|Now and Then]]» «[[The Beatles]]». * [[3 лістапада]]: [[Землетрасенне ў Непале (2023)|Землетрасенне]] ў [[Непал]]е выклікала разбурэнні і гібель людзей. * [[4 лістапада]]: Атакаваны ракетамі суднабудаўнічы завод у [[Керч]]ы. * [[8 лістапада]]: ** Здзейснена [[разня ў Ардамата]] на паўднёвым захадзе [[Судан]]а, большасць ахвяр яе былі этнічнымі масалітамі. ** [[Прафсаюз]] [[галівуд]]скіх акцёраў SAG-AFTRA абвясціў аб заканчэнні [[Забастоўка SAG-AFTRA (2023)|забастоўкі]]. * [[10 лістапада]]: Адбыўся першы тэставы палёт амерыканскага стратэгічнага [[бамбардзіроўшчык]]а [[Northrop Grumman B-21 «Raider»]]. * [[16 лістапада]]: ** Парламент [[Іспанія|Іспаніі]] ў трэці раз абраў [[Педра Санчэс]]а на пасаду прэм’ер-міністра. ** Зборная [[Зборная Францыі па футболе|Францыі]] па [[футбол]]е перайграла каманду [[Зборная Гібралтара па футболе|Гібралтара]] з лікам 14:0, гэта стала найбуйнейшай перамогай у адборачных турнірах да чэмпіянатаў Еўропы. * [[19 лістапада]]: ** [[Хаўер Мілей]] атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах у [[Аргенціна|Аргенціне]]. ** Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] у сёмы раз выйграў Выніковы турнір [[ATP]]. * [[25 лістапада]]: Галоўны прыз [[літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца]] атрымала [[Ганна Кандрацюк]] з кнігай «У прысценку старога лесу. Гісторыі людзей з Белавежскай пушчы». === Снежань === [[Файл:Erupsi Gunung Marapi RRI-Novelhya Wirda.jpg|thumb|Вывяржэнне вулкана [[Марапі]], 3&nbsp;снежня.]] [[Файл:It's a Wonderful Life - Prague IMG 9960.png|thumb|Стыхійны мемарыял ля корпуса філасофскага факультэта [[Карлаў універсітэт|Карлавага ўніверсітэта]] ў [[Прага|Празе]].]] * [[1 снежня]]: [[Міжнародная федэрацыя таварыстваў Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца]] прыпыніла членства [[Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа|Беларускага таварыства Чырвонага Крыжа]]. * [[2 снежня]]: Завяршыўся [[чэмпіянат Беларусі па футболе]] ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшай лізе]], пераможцам стала мінскае [[ФК Дынама Мінск|«Дынама»]]. * [[3 снежня]]: ** На востраве [[Суматра]] пачалося вывяржэнне вулкана [[Марапі]], якое прывяло да чалавечых ахвяр. ** Вайскоўцы памылкова нанеслі [[Удар беспілотніка па Тудун-Біры|ўдар беспілотнікам]] па вёсцы Тудун-Біры ў штаце Кадуна ([[Нігерыя]]), загінула звыш 85 мірных жыхароў. ** Адбыўся [[Рэферэндум у Венесуэле (2023)|рэферэндум]] у [[Венесуэла|Венесуэле]] ў падтрымку [[Гаянска-венесуэльскі крызіс (2023)|прэтэнзій]] на рэгіён [[Гаяна-Эсекіба]], што кантралюецца суседняй [[Гаяна]]й. * [[6 снежня]]: Часопіс «[[Time]]» назваў чалавекам года амерыканскую спявачку [[Тэйлар Свіфт]]. * [[11 снежня]]: Прэм’ер-міністрам [[Польшча|Польшчы]] абраны [[Дональд Туск]]. * [[12 снежня]]: [[Футбаліст года Беларусі|Футбалістам года Беларусі]] прызнаны [[Макс Эбонг]]. * [[14 снежня]]: Рада [[Еўрасаюз]]а вырашыла пачаць перамовы аб далучэнні [[Украіна|Украіны]] і [[Малдова|Малдовы]] да ЕС, [[Грузія]] атрымала статус кандыдата на ўступленне. * [[15 снежня]]: На тле частых атак еменскіх [[Хусіты|хусітаў]] на {{нп3|Кантэйнеравоз|кантэйнеравозы|ru|Контейнеровоз}} ў [[Баб-эль-Мандэбскі праліў|Баб-эль-Мандэбскім праліве]] сусветны лідар кантэйнерных перавозак {{нп3|Maersk||uk|Maersk}} заявіў аб прыпыненні праходу сваіх суднаў праз [[Чырвонае мора]]. * [[16 снежня]]: Кардынал [[Джавані Анджэла Бечу]] стаў самым высокапастаўленым каталіцкім святаром, асуджаным крымінальным судом [[Ватыкан]]а. * [[18 снежня]]: ** [[Землетрасенне ў Кітаі (2023)|Землетрасенне]] на паўночным захадзе [[Кітай|Кітая]] прывяло да гібелі людзей. ** Кааліцыя на чале з [[ЗША]] разгарнула ў [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]] і [[Адэнскі заліў|Адэнскім заліве]] [[Аперацыя «Вартавы росквіту»|аперацыю «Вартавы росквіту»]]. ** Апублікаваны дакумент ''[[Fiducia supplicans]]'', які разглядае пытанне блаславення асоб [[Рымска-Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквой]] у нестандартных сітуацыях. * [[21 снежня]]: У выніку [[Стральба на філасофскім факультэце Карлавага ўніверсітэта|стральбы]] на філасофскім факультэце [[Карлаў універсітэт|Карлавага ўніверсітэта]] ў [[Прага|Празе]] загінулі 15 чалавек. * [[22 снежня]]: [[Францыя]] завяршыла [[Крызіс у Нігеры|вывад войск]] з [[Нігер]]а. * [[26 снежня]]: Узброеныя сілы Украіны нанеслі ракетны ўдар па [[Феадосія|Феадосіі]], атакаваны расійскі вялікі дэсантны карабель [[Новачаркаск (карабель)|«Новачаркаск»]]. * [[29 снежня]]: [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|Кубак Беларусі]] па [[баскетбол]]е ўпершыню выйграў [[магілёў]]скі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]». * [[30 снежня]]: Нарвежскі гросмайстар [[Магнус Карлсен]] у сёмы раз стаў чэмпіёнам свету па [[шахматы|шахматах]] у бліцы. * [[31 снежня]]: Здзейснена хакерская атака на сайт [[БелТА]], дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва Рэспублікі Беларусь. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2023 годзе}} == Памерлі == {{Main|Спіс памерлых у 2023 годзе}} * [[7 студзеня]]: [[Рыгор Іванавіч Шацько|Рыгор Шацько]], беларускі акцёр. * [[10 студзеня]]: [[Джэф Бэк]], брытанскі рок-музыкант, гітарыст. * [[10 студзеня]]: [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]], апошні кароль Грэцыі. * [[15 студзеня]]: [[Вахтанг Кікабідзэ]], грузінскі эстрадны спявак, акцёр. * [[16 студзеня]]: [[Джына Лалабрыджыда]], італьянская кінаактрыса, рэжысёр, фатограф. * [[18 студзеня]]: [[Дзяніс Анатольевіч Манастырскі|Дзяніс Манастырскі]], міністр унутраных спраў Украіны. * [[27 лютага]]: [[Аляксей Дудараў]], беларускі драматург. * [[24 мая]]: [[Ціна Цёрнер]], амерыканская спявачка, аўтар песень, актрыса і танцоўшчыца. * [[16 жніўня]]: [[Віктар Філімонавіч Карамазаў|Віктар Карамазаў]], беларускі пісьменнік. * [[22 жніўня]]: [[Тота Кутуньё]], італьянскі спявак, аўтар песень. * [[13 верасня]]: [[Мірча Снегур]], першы [[Прэзідэнт Малдовы]] (1991—1996). * [[16 кастрычніка]]: [[Марці Ахцісаары]], Прэзідэнт Фінляндыі (1994—2000), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[21 кастрычніка]]: [[Бобі Чарльтан]], англійскі футбаліст, [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|чэмпіён свету]]. * [[29 лістапада]]: [[Генры Кісінджэр]], [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дыпламат і эксперт у галіне міжнародных адносін. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2023| ]] 3q17krm0c1iof4w6x4exrvnso9936v4 0 697059 5159956 5154833 2026-07-01T10:57:40Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: англійскае мовы → англійскай мовы (2) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159956 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кулікоў}} {{пісьменнік}} '''Ігар Мікалаевіч Кулікоў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]] і [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 студзеня 1988 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Рамана-германская філалогія (англійскае аддзяленне)» (2010). Працаваў выкладчыкам англійскай мовы ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]], праводзіў прыватныя заняткі па санскрыце (2014—2021). == Творчасць == Паэт і перакладчык <ref>[https://journals.umcs.pl/sb/article/viewFile/900/1854 McMillin, Arnold. The belarusian language in the twenty-first century as reflected in the verse of young poets. Studia Białorutenistyczne. Lublin : UMCS, 2015. Vol. 9. Pp. 203—213. http://dx.doi.org/10.17951/sb.2024.18.95-119]</ref><ref>[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/193146/1/37-41.pdf Panfilava, Anastasiya. Language experiment in Belarusian philosophical poetry. Journal of the Belarusian State University. Philology. 2017. No. 3. Pp. 37-41.]</ref><ref>[https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_sb_2017_11_195/c/5693-4858.pdf McMillin, Arnold. The Heritage of Janka Bryĺ: Lyrical Miniatures by Young Belarusian Writers. Studia Białorutenistyczne. 2017. No 11. Pp. 195—208. https://doi.org/10.17951/sb.2017.11.195.]</ref><ref>[https://albaruthenica.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/210/2024/02/AA_23_full-063-072.pdf McMillin, Arnold. The Fate of the Belarusian Literary Language over Half a Century. Acta Albaruthenica. 2023. Vol. 23. Pp. 63-72. https://doi.org/10.31338/2720-698Xaa.23.3.]</ref><ref>[https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/pw/article/view/9717 McMillin, Arnold. Three Generations of Belarusian Historical Fiction in Prose and Verse: Inspiration and Iconoclasm. Przegląd Wschodnioeuropejski. 2023. Vol. 14 (2). Pp. 285—301. https://doi.org/10.31648/pw.9717]</ref>. Друкаваўся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» і «[[ARCHE Пачатак|ARCHE]]». Аўтар васьмі зборнікаў паэзіі: «Паварот на мора» (Мінск, 2011) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=uFSVBgAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Паварот на мора»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Свамова» (Мінск, 2013) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=-tytDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Свамова» (2-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Сівер-гара» (Мінск, 2015) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=CVJQCwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Сівер-гара» (1-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref><ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=YveJEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Сівер-гара» (2-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Валадар загадак» (Мінск, 2017) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=-HEmDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Валадар загадак»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Храм ракі» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=5KGhDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Храм ракі»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Вецер нішто і рэха цьмы» (Мінск, 2021) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=7mVOEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Вецер нішто і рэха цьмы»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Нетутэйшая далечыня» ([[Варшава]], 2025), «Горад N.» (Варшава, 2026) <ref>[https://bellit.info/roznaje/vyjshau-novy-zbornik-mounykh-zdymkau-paeta-ihara-kulikova.html Выйшаў новы зборнік «моўных здымкаў» паэта Ігара Кулікова]</ref>. Перакладае з [[Англійская мова|англійскай]] і [[санскрыт]]у на [[беларуская мова|беларускую]]. Сярод перакладаў з англійскай мовы — «Ліст Нігла» (Мінск, 2009) і трылогія «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» (Варшава, 2023—2024) [[Джон Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]], «Чытво» (Мінск, 2018) [[Чарльз Букоўскі|Чарлза Букоўскі]], «Выбраныя вершы» [[Роберт Фрост|Роберта Фроста]] (Мінск, 2023), «Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар» (Варшава, 2025) невядомага аўтара XIV стагоддзя, «[[Дзюна (раман)|Дзюна]]» [[Фрэнк Герберт|Фрэнка Герберта]] (Варшава, 2025), са стараанглійскай — «Стараангельская паэзія» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=S2WeDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Стараангельская паэзія»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>. У перакладзе з санскрыту — «[[Рыґведа]]. Кола І» (Мінск, 2016) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=Nbd7DQAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Рыґведа: кола першае»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Калідаса. Воблачны вястун» (Мінск, 2017) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=LXcrDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Калідаса: Воблачны вястун»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Аповед пра Шакунталу» (Мінск, 2018) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=nv9hDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Аповед пра Шакунталу»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Бгартрыгары. Выбраныя вершы» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=RdlwEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Брартрыгары: выбраныя вершы»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Магабгарата: выбраныя аповеды» (Мінск, 2022) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=x3dkEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Магабгарата: выбраныя аповеды»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>. Плануе зрабіць поўны паэтычны пераклад [[Рамаяна|Рамаяны]], асноўнага канона [[упанішады|ўпанішадаў]], зборніка твораў [[Калідаса|Калідасы]]. == Прызнанне і ўзнагароды == * Лаўрэат [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] ў намінацыі «Паэзія» (2009) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/konkurs.html| title = Конкурс імя Карласа Шэрмана|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12}}</ref>. * Дыпламант [[Дэбют (літаратурная прэмія)|прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] (2011) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/kulikou.html| title = Ігар Кулікоў|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12}}</ref>. * Лаўрэат прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў намінацыі «Спецпрэмія» за кнігу «Рыгведа. Кола І» (2018) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/debut.html| title = Дэбют |publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12 }}</ref>. * Лаўрэат літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана ў намінацыі «Пераклад паэзіі» (2022) за кнігу «Стараангельская паэзія» <ref>{{cite web| author = | date = 2025| url = https://kamunikat.org/abveshchanyya-lawreaty-premii-shermana| title = Абвешчаныя лаўрэаты прэміі Шэрмана| publisher = kamunikat.org| accessdate = 2025-12-12| archive-date = 28 красавіка 2026| archive-url = https://web.archive.org/web/20260428101607/https://kamunikat.org/abveshchanyya-lawreaty-premii-shermana| url-status = dead}}</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія імя Наталлі Арсенневай|прэміі імя Наталлі Арсенневай]] (2026) за кнігу «Нетутэйшая далечыня» <ref>{{cite web| author =| date =2026| url = https://bellit.info/roznaje/laureatam-premii-arsjennjevaj-stau-ihar-kulikou.html| title = Лаўрэатам Прэміі Арсенневай стаў Ігар Кулікоў|publisher =bellit.info| accessdate = 2026-05-28}}</ref>. == Бібліяграфія == ;Зборнікі паэзіі * Паварот на мора. Мінск, 2011, 2017. 94 с. ISBN 978-985-7165-29-2 * Свамова. Мінск : Медысонт, 2013. 92 с. ISBN 978-985-6982-92-0 * Сівер-гара. Мінск : Медысонт, 2015. 70 с. ISBN 978-985-7085-95-8 * Валадар загадак. Мінск : Медысонт, 2017. 100 с. ISBN 978-985-7136-58-2 * Храм ракі. Мінск : [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|А. М. Янушкевіч]], 2019. 158 с. ISBN 978-985-7210-23-7 * Вецер нішто і рэха цьмы. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2021. 136 с. ISBN 978-985-7210-95-4 * Нетутэйшая далечыня. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 170 c. ISBN 978-83-68202-37-3 * Горад N. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2026. 164 с. ISBN 978-83-68202-51-9 ;Пераклады * Дж. Р. Р. Толкін. Ліст Ніґла. Пераклад з англійскай мовы / І. М. Кулікоў // ARCHE. Мінск, 2009. № 10 (85). C. 105—120. * Антон Кротаў. Практыка вольных падарожжаў. Пераклад з рускай мовы. Масква, 2009, 2016. 84 с. * Рыґведа. Кола І. Пераклад з санскрыту. Мінск : Медысонт, 2016. 592 с. ISBN 978-985-7136-16-2 * Калідаса. Воблачны вястун. Пераклад з санскрыту. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2017. 92 с. ISBN 978-985-7164-55-4 * Аповед пра Шакунталу. Пераклад з санскрыту. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2018. 218 с. ISBN 978-985-7165-72-8 * Чарлз Букоўскі. Чытво. Пераклад з англійскай мовы. Мінск : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2018. 484 с. ISBN 978-609-8213-39-3 * Бгартрыгары. Выбраныя вершы. Пераклад з санскрыту. Мінск : Зміцер Колас, 2019. 80 с. ISBN 978-985-23-0034-6 * Стараангельская паэзія. Пераклад са старанглійскай. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. 178 с. ISBN 978-985-7210-183 * Магабгарата : выбраныя аповеды / Пераклад з санскрыту Ігара Кулікова. Мінск : A. М. Янушкевіч, 2022. 484 с. ISBN 978-985-7283-09-5 * Роберт Фрост. Выбраныя вершы. Пераклад з англійскай мовы. Мінск: Энцыклапедыкс, 2023. 110 с. ISBN 978-985-7247-70-7 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар пярсцёнкаў. Брацтва Пярсцёнка. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2023. 574 с. ISBN 978-83-969297-6-1 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар Пярсцёнкаў. Дзве Вежы. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2024. 494 c. ISBN 978-83-68202-07-6 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар Пярсцёнкаў. Вяртанне Караля. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2024. 596 c. ISBN 978-83-68202-19-9 * Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 232 c. ISBN 978-83-68202-29-8 * Фрэнк Герберт. Дзюна. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 750 c. ISBN 978-83-68202-33-5 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.info/tag/ihar-kulikou Ігар Кулікоў: Навіны на сайце bellit.info] * [http://prajdzisvet.org/persons/k/igar-kulikou.html Ігар Кулікоў: Даведка на сайце інтэрнэт-часопіса] [[ПрайдзіСвет]] * [https://lit-bel.org/friends/k/Kulko-gar-Mkalaevch-7628/ Кулікоў Ігар Мікалаевіч: Профіль на сайце lit-bel.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225080720/https://lit-bel.org/friends/k/Kulko-gar-Mkalaevch-7628/ |date=25 снежня 2021 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=iWSdT5Znd6U Ігар Кулікоў. Zoom-прэзентацыя кнігі «Магабгарата. Выбраныя аповеды»] * [https://www.svaboda.org/a/29433421.html Чытач Кулікоў: Аддаю перавагу вялікім творам] * [https://www.youtube.com/watch?v=VpsWPz4wiug Творчая кухня з Ігарам Куліковым] * [https://www.youtube.com/watch?v=j3qguJYh2Xw «Пятроўшчына-Іншыня». Гутарка з паэтам Ігарам Куліковым] * [https://kamunikat.org/chamu-khobity-zhyvuts-u-belaruskikh-vyoskakh-a-elfy-gavorats-starabelaruskay-perakladchyk-valadara-pyarstsyonkaw-adkazvaye-na-wse-pytanni Чаму хобіты жывуць у беларускіх вёсках, а эльфы гавораць старабеларускай. Перакладчык «Валадара Пярсцёнкаў» адказвае на ўсе пытанні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260415070851/https://kamunikat.org/chamu-khobity-zhyvuts-u-belaruskikh-vyoskakh-a-elfy-gavorats-starabelaruskay-perakladchyk-valadara-pyarstsyonkaw-adkazvaye-na-wse-pytanni |date=15 красавіка 2026 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=_yNdvxmFBVI «Мова як герой эпасу: Толкін у беларускіх перакладах»] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Кулікоў Ігар Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з санскрыту]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Джона Рональда Руэла Толкіна]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з ісландскай мовы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Карласа Шэрмана]] qw3p4fsfbn94mn9m6ntez794fqztcwx 0 698079 5159726 5156038 2026-06-30T16:41:21Z JerzyKundrat 174 5159726 wikitext text/x-wiki {{Цяперашняе спаборніцтва}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца={{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] {{Канада}} [[Канада]] {{Мексіка}} [[Мексіка]] |лога=2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png}} '''Чэмпіянат свету па футболе 2026''' — 23-і [[чэмпіянат свету па футболе]] пад эгідай [[ФІФА]], фінальны турнір якога пройдзе ў [[2026]] годзе ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мексіка|Мексіцы]] з удзелам 48 нацыянальных зборных каманд з усіх кантынентаў. У стартавым матчы фінальнага турніру ў [[Мехіка]] 11 чэрвеня зборная [[Зборная Мексікі па футболе|Мексікі]] прымала каманду [[Зборная ПАР па футболе|ПАР]]. 22 чэрвеня ў матчы са зборнай [[зборная Аўстрыі па футболе|Аўстрыі]] ў [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтане]] [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол і пераўзышоў папярэдняе дасягненне [[Міраслаў Клозэ|Міраслава Клозэ]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] 0p0lkz055zkp8png0ihahqas2xg4uvz 5159730 5159726 2026-06-30T16:46:21Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5159730 wikitext text/x-wiki {{Цяперашняе спаборніцтва}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца={{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] {{Канада}} [[Канада]] {{Мексіка}} [[Мексіка]] |лога=2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png}} '''Чэмпіянат свету па футболе 2026''' — 23-і [[чэмпіянат свету па футболе]] пад эгідай [[ФІФА]], фінальны турнір якога пройдзе ў [[2026]] годзе ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мексіка|Мексіцы]] з удзелам 48 нацыянальных зборных каманд з усіх кантынентаў. У стартавым матчы фінальнага турніру ў [[Мехіка]] 11 чэрвеня зборная [[Зборная Мексікі па футболе|Мексікі]] прымала каманду [[Зборная ПАР па футболе|ПАР]]. 22 чэрвеня ў матчы са зборнай [[зборная Аўстрыі па футболе|Аўстрыі]] ў [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтане]] [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол і пераўзышоў папярэдняе дасягненне [[Міраслаў Клозэ|Міраслава Клозэ]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Паўночнай Амерыцы]] nusfsst9j85u1halgfjsbj8keamzos8 0 705153 5159882 4739408 2026-07-01T08:16:32Z Ellis Novak 30436 /* Творчасць */ 5159882 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} {{цёзкі2|Рэнанскі}} '''Аляксандр Леанідавіч Рэнанскі''' (нар. {{ДН|23|5|1942}}, с. [[Кенсай]], [[Ташкенцкая вобласць]]) — беларускі [[кампазітар]], [[педагог]], [[культуролаг]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская кансерваторыя|Беларускую кансерваторыю]] ў [[1970]] годзе па класах [[арган]]а (клас [[Л. Янчана|Л. Янчанкі]]) і [[фартэпіяна]] (клас [[Р. Шаршэўскі|Р. Шаршэўскага]]). 3 1969 года выкладчык [[Брэсцкае музычнае вучылішча|Брэсцкага музычнага вучылішча]], з 1972 музычны рэдактар [[Беларускае тэлебачанне і радыё|Беларускага тэлебачання і радыё]]. 3 1975 года выкладае ў [[Беларускі ўніверсітэт культуры|Беларускім універсітэце культуры]]. У 1973—1993 гадах кампазітар і музычны кіраўнік [[Дзяржаўны рускі драматычны тэатр Беларусі|Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра Беларусі]]. == Творчасць == Аўтар музыкі да спектакляў «[[Макбет (п’еса)|Макбет]]» [[У. Шэкспір]]а, «Апошняя інстанцыя» [[М. Матукоўскі|М. Матукоўскага]] (абодва 1974), «[[Васіль Цёркін]]» паводле [[А. Твардоўскі|А. Твардоўскага]] ([[1975]]), «[[Апошнія (п’еса)|Апошнія]]» [[Максім Горкі|М. Горкага]] ([[1976]]), «Вяртанне ў Хатынь» [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]] і [[Б. Луцэнка|Б. Луцэнкі]] ([[1977]]), «Трагедыя чалавека» [[І. Мадач]]а ([[1979]]), «Незвычайныя прыгоды салдата Івана Чонкіна» паводле [[У. Вайновіч]]а (1990) і інш. у рускім драматычным тэатры; «Святая святых» [[І. Друцэ]] ([[1978]]), «Надзея Путніна, яе час, яе спадарожнікі» [[І. Малееў|І. Малеева]] ([[1988]]), «Памінальная малітва» [[Р. Горын]]а і «{{нп5|Эмігранты (драма)|Эмігранты|pl|Emigranci (dramat)}}» [[С. Мрожак]]а (абодва 1989), «Ромул Вялікі» [[Ф. Дзюрэнмат]]а (1997) у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я. Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы]]; «[[Рамэа і Джульета]]» [[У. Шэкспір]]а (1987) у Беларускім тэатры імя Я. Коласа і інш. Супрацоўнічае таксама з рознымі тэатрамі [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]], [[Латвія|Латвіі]], [[Грузія|Грузіі]], [[Узбекістан]]а і інш. Тэатральнай музыцы Рэнанскага ўласцівыя глыбокае пранікненне ў аўтарскую стылістыку, дакладнасць увасаблення рэжысёрскай задумы, яскравая вобразнасць музычнай мовы. == Узнагароды == Дыпламант усесаюзных тэатральных фестываляў: прысвечанага 30-годдзю Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] ([[1975]]), «Рампа дружбы» ([[1991]]), венгерскай (1979) і польскай (1989) драматургіі. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|5|Рэнанскі Аляксандр Леанідавіч}} * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|||318}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэнанскі Аляксандр Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары СССР]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага музычнага каледжа імя Рыгора Шырмы]] oettvbtfof45zwrnxqvtpdh0h39oqc0 4 705534 5159877 5156056 2026-07-01T08:12:20Z 5159877 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Ігар Пятровіч Логвінаў * Раман Аркадзьевіч Забела {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 5pvltf0p5au61l0kqtm5kgwlgfjzu7g 5159916 5159877 2026-07-01T10:23:47Z 5159916 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Ігар Пятровіч Логвінаў {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] qe3rygjhnd44cfmrtgytz9bq13i59af 5159975 5159916 2026-07-01T11:48:53Z 5159975 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Логвінаў (выдавецтва) -- замест "Логвінаў". * Ігар Пятровіч Логвінаў {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 6n0iexvk8s8lpp6zv4190h65mg0gcb2 2 706425 5159915 5155562 2026-07-01T10:23:38Z 5159915 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель hwmnsb2kqzt06v28oehvjo8zcc3iprt 0 710605 5159707 5085139 2026-06-30T15:23:56Z Sudghdjdjs 170457 5159707 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога=UEFA Euro 2024 logo.svg |чэмпіён = {{Футбол|Іспанія}} |2 месца = {{Футбол|Англія}} |папярэдні чэмпіянат=[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]|наступны чэмпіянат=[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028|2028]]}} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024 года''' ({{Lang-en|2024 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-de|2024 UEFA-Fußball-Europameisterschaft}} або '''Еўра 2024''', UEFA Euro 2024) — 17-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. У групавым этапе турніру згуляюць 24 зборныя. 27 верасня 2018 года было абвешчана, што турнір пройдзе ў [[Германія|Германіі]].<ref>[https://rsport.ria.ru/football/20180927/1142747318.html Чемпионат Европы по футболу в 2024 году пройдет в Германии]</ref>. Тэрміны правдзення з [[14 чэрвеня]] па [[14 ліпеня]] [[2024]] года. [[Зборная Іспаніі па футболе]] атрымала перамогу ў фінале над [[зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]]. == Стадыёны == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Берлін]] ! [[Мюнхен]] ! [[Дортмунд]] ! [[Штутгарт]] |- | [[Алімпійскі стадыён (Берлін)|Алімпійскі стадыён]] | [[Альянц Арэна]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[МХП-Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''74,461''' | Умяшчальнасць: '''70,076''' | Умяшчальнасць: '''65,849''' | Умяшчальнасць: '''54,906''' |- | [[Файл:Stade Olympique Berlin Ext.JPG|200x200px]] | [[Файл:Allianz-Arena-München.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Signal iduna park stadium dortmund 4.jpg|200px]] | [[Файл:Stuttgart stadium.jpg|200x200px]] |- ! [[Гельзенкірхен]] !colspan="2" rowspan="4"| {{На карце+|Германія|float=center|width=412|caption=|places= {{На карце~|Германія|lat=52.514722|long=13.239444|label=[[Берлін]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=48.218611|long=11.624444|label=[[Мюнхен]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=51.492569|long= 7.451667|label=[[Дортмунд]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.554474|long= 7.067642|label={{nowrap|[[Гельзенкірхен]]}}|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=48.792222|long= 9.231944|label=[[Штутгарт]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=53.586944|long= 9.898611|label=[[Гамбург]]|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=51.261539|long= 6.733083|label={{nowrap|[[Дзюсельдорф]]}}|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=50.933611|long= 6.874997|label=[[Кёльн]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=50.068611|long= 8.645278|label=[[Франкфурт-на-Майне]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.345833|long=12.348056|label=[[Лейпцыг]]|position=right}}}} ! [[Франкфурт-на-Майне]] |- | [[Фельтынс-Арэна]] | [[Дойчэ банк Парк]] |- | Умяшчальнасць: '''54,740''' | Умяшчальнасць: '''54,697''' |- | [[Файл:AufSchalke-Arena 2016.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Frankfurt stadium.jpg|border|center|frameless|200x200px]] |- ! [[Гамбург]] ! [[Дзюсельдорф]] ! [[Кёльн]] ! [[Лейпцыг]] |- | [[Фолькспаркштадыён]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[РэйнЭнергіШтадыён]] | [[Рэд Бул Арэна (Лейпцыг)|Рэд Бул Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''52,245''' | Умяшчальнасць: '''51,031''' | Умяшчальнасць: '''49,827''' | Умяшчальнасць: '''42,959''' |- | [[Файл:RK 1009 9831 Volksparkstadion.jpg|200x200px]] | [[Файл:Merkur-Spiel-Arena.jpg|200x200px]] | [[Файл:Fußball Stadion Köln Luftbild Aerial (125164767).jpeg|200x200px]] | [[Файл:Leipzig stadium.jpg|200x200px]] |} Удзельнікі фінальнага турніру {| class="wikitable sortable" !Каманда !Кваліфікацыя праз !Папярэдні ўдзел у турніры |- |{{Футбол|GER}} |Гаспадар турніра |13 ('''1972''', 1976, '''1980''', 1984, ''1988'', 1992, '''1996''', 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|BEL}} |Група F пераможца |6 (''1972'', 1980, 1984, ''2000'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|FRA}} |Група B пераможца |10 (''1960'', '''''1984''''', 1992, 1996, '''2000''', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]'', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POR}} |Група J пераможца |8 (1984, 1996, 2000, ''2004'', 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]''', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SCO}} |Група A другое месца |3 (1992, 1996, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ESP}} |Група A пераможца |11 ('''''1964''''', 1980, 1984, 1988, 1996, 2000, 2004, '''2008''', '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]''', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|TUR}} |Група D пераможца |5 (1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|AUT}} |Група F другое месца |3 (''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ENG}} |Група C пераможца |10 (1968, 1980, 1988, 1992, ''1996'', 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|HUN}} |Група G пераможца |4 (1964, 1972, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SVK}} |Група J другое месца |5 (1960, '''1976''', 1980, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ALB}} |Група E пераможца |1 ([[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|DEN}} |Група H пераможца |9 (1964, 1984, 1988, '''1992''', 1996, 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|NED}} |Група B другое месца |10 (1976, 1980, '''1988''', 1992, 1996, ''2000'', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ROM}} |Група I пераможца |5 (1984, 1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|SUI}} |Група I другое месца |5 (1996, 2004, ''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SRB}} |Група G другое месца |5 (1960, 1968, ''1976'', 1984, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|CZE}} |Група E другое месца |10 (1960, '''1976''', 1980, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ITA}} |Група C другое месца |10 ('''''1968''''', ''1980'', 1988, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], '''''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]''''') |- |{{Футбол|SLO}} |Група H другое месца |1 (2000) |- |{{Футбол|CRO}} |Група D другое месца |6 (1996, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|GEO}} |Плей-оф раўнд C пераможца |0 (дэбют) |- |{{Футбол|UKR}} |Плей-оф раўнд B пераможца |3 (''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POL}} |Плей-оф раўнд A пераможца |4 (2008, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |} == Групавы этап == Згодна з рэгламентам, каб выйсці ў 1/8 фінала, камандам трэба заняць першае ці другое месца ў групе або стаць адной з чатырох лепшых каманд, якія зоймуць трэцяе месца ў групе. === Група А === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Германіі}} Германія |3 |2 |1 |0 |8 |2 | +6 |7 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Швейцарыі}} Швейцарыя |3 |1 |2 |0 |5 |3 | +2 |5 |- |3 !{{Сцяг Венгрыі}} Венгрыя |3 |1 |0 |2 |2 |5 | −3 |3 | rowspan="1" | |- |4 !{{Сцяг Шатландыі}} Шатландыя |3 |0 |1 |2 |2 |7 | −5 |1 | rowspan="1" | |} 14.06 — Германія — Шатландыя — 5:1 15.06 — Венгрыя — Швейцарыя — 1:3 19.06 — Германія — Венгрыя — 2:0 19.06 — Шатландыя — Швейцарыя — 1:1 23.06 — Швейцарыя — Германія — 1:1 23.06 — Шатландыя — Венгрыя — 0:1 === Група B === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Іспаніі}} Іспанія |3 |3 |0 |0 |5 |0 | +5 |9 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Італіі}} Італія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Харватыі}} Харватыя |3 |0 |2 |1 |3 |6 | −3 |2 | |- |3 !{{Сцяг Албаніі}} Албанія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | rowspan="1" | |} 15.06 — Іспанія — Харватыя — 3:0 15.06 — Італія — Албанія — 2:1 19.06 — Харватыя — Албанія — 2:2 20.06 — Іспанія — Італія — 1:0 24.06 — Албанія — Іспанія — 0:1 24.06 — Харватыя — Італія — 1:1 === Група C === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Англіі}} Англія |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Даніі}} Данія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 |- |3 !{{Сцяг Славеніі}} Славенія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Сербіі}} Сербія |3 |0 |2 |1 |1 |2 | −1 |2 | rowspan="1" | |} 16.06 — Славенія — Данія — 1:1 16.06 — Сербія — Англія — 0:1 20.06 — Славенія — Сербія — 1:1 20.06 — Данія — Англія — 1:1 25.06 — Англія — Славенія — 0:0 25.06 — Данія — Сербія — 0:0 === Група D === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Аўстрыі}} Аўстрыя |3 |2 |0 |1 |6 |4 | +2 |6 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Францыі}} Францыя |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Нідэрландаў}} Нідэрланды |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Польшчы}} Польшча |3 |0 |1 |2 |3 |6 | −3 |1 | rowspan="1" | |} 16.06 — Польшча — Нідэрланды — 1:2 17.06 — Аўстрыя — Францыя — 0:1 21.06 — Польшча — Аўстрыя — 1:3 21.06 — Нідэрланды — Францыя — 0:0 25.06 — Нідэрланды — Аўстрыя — 2:3 25.06 — Францыя — Польшча — 1:1 === Група E === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Румыніі}} Румынія |3 |1 |1 |1 |4 |3 | +1 |4 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Бельгіі}} Бельгія |3 |1 |1 |1 |2 |1 | +1 |4 |- |3 !{{Сцяг Славакіі}} Славакія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Украіны}} Украіна |3 |1 |1 |1 |2 |4 | −2 |4 | |} 17.06 — Румынія — Украіна — 3:0 17.06 — Бельгія — Славакія — 0:1 21.06 — Славакія — Украіна — 1:2 22.06 — Бельгія — Румынія — 2:0 26.06 — Славакія — Румынія — 1:1 26.06 — Украіна — Бельгія — 0:0 === Група F === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Партугаліі}} Партугалія |3 |2 |0 |1 |5 |3 | +2 |6 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Турцыі}} Турцыя |3 |2 |0 |1 |5 |5 | 0 |6 |- |3 !{{Сцяг Грузіі}} Грузія |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | |} 18.06 — Турцыя — Грузія — 3:1 18.06 — Партугалія — Чэхія — 2:1 22.06 — Грузія — Чэхія — 1:1 22.06 — Турцыя — Партугалія — 0:3 26.06 - Грузія - Партугалія - 2:0 26.06 - Чэхія - Турцыя - 1:2 == Плей-оф == === 1/8 фіналу === 29.06 - Германія - Данія - 2:0 29.06 - Швейцарыя - Італія - 2:0 30.06 - Іспанія - Грузія - 4:1 30.06 - Англія - Славакія - 2:1 01.07 - Партугалія - Славенія - 0:0 (3:0 - па пен.) 01.07 - Францыя - Бельгія - 1:0 02.07 - Румынія - Нідэрланды - 0:3 02.07 - Аўстрыя - Турцыя - 1:2 === 1/4 фіналу === 05.07 - Іспанія - Германія - 2:1 05.07 - Партугалія - Францыя - 0:0 (3:5 - па пен.) 06.07 - Англія - Швейцарыя - 1:1 (5:3 - па пен.) 06.07 - Нідэрланды - Турцыя - 2:1 === 1/2 фіналу === 09.07 — Іспанія — Францыя — 2:1 10.07 — Англія — Нідэрланды — 2:1 === Фінал === 14.07 — Іспанія — Англія — 2:1 == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Германіі]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2024 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]] ddh89fzacujtm3lznr11t7ko9wy4ylu 5159708 5159707 2026-06-30T15:25:05Z Sudghdjdjs 170457 5159708 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога=UEFA Euro 2024 logo.svg |чэмпіён = {{Футбол|Іспанія}} |2 месца = {{Футбол|Англія}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028|2028]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024 года''' ({{Lang-en|2024 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-de|2024 UEFA-Fußball-Europameisterschaft}} або '''Еўра 2024''', UEFA Euro 2024) — 17-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. У групавым этапе турніру згуляюць 24 зборныя. 27 верасня 2018 года было абвешчана, што турнір пройдзе ў [[Германія|Германіі]].<ref>[https://rsport.ria.ru/football/20180927/1142747318.html Чемпионат Европы по футболу в 2024 году пройдет в Германии]</ref>. Тэрміны правдзення з [[14 чэрвеня]] па [[14 ліпеня]] [[2024]] года. [[Зборная Іспаніі па футболе]] атрымала перамогу ў фінале над [[зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]]. == Стадыёны == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Берлін]] ! [[Мюнхен]] ! [[Дортмунд]] ! [[Штутгарт]] |- | [[Алімпійскі стадыён (Берлін)|Алімпійскі стадыён]] | [[Альянц Арэна]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[МХП-Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''74,461''' | Умяшчальнасць: '''70,076''' | Умяшчальнасць: '''65,849''' | Умяшчальнасць: '''54,906''' |- | [[Файл:Stade Olympique Berlin Ext.JPG|200x200px]] | [[Файл:Allianz-Arena-München.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Signal iduna park stadium dortmund 4.jpg|200px]] | [[Файл:Stuttgart stadium.jpg|200x200px]] |- ! [[Гельзенкірхен]] !colspan="2" rowspan="4"| {{На карце+|Германія|float=center|width=412|caption=|places= {{На карце~|Германія|lat=52.514722|long=13.239444|label=[[Берлін]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=48.218611|long=11.624444|label=[[Мюнхен]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=51.492569|long= 7.451667|label=[[Дортмунд]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.554474|long= 7.067642|label={{nowrap|[[Гельзенкірхен]]}}|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=48.792222|long= 9.231944|label=[[Штутгарт]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=53.586944|long= 9.898611|label=[[Гамбург]]|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=51.261539|long= 6.733083|label={{nowrap|[[Дзюсельдорф]]}}|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=50.933611|long= 6.874997|label=[[Кёльн]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=50.068611|long= 8.645278|label=[[Франкфурт-на-Майне]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.345833|long=12.348056|label=[[Лейпцыг]]|position=right}}}} ! [[Франкфурт-на-Майне]] |- | [[Фельтынс-Арэна]] | [[Дойчэ банк Парк]] |- | Умяшчальнасць: '''54,740''' | Умяшчальнасць: '''54,697''' |- | [[Файл:AufSchalke-Arena 2016.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Frankfurt stadium.jpg|border|center|frameless|200x200px]] |- ! [[Гамбург]] ! [[Дзюсельдорф]] ! [[Кёльн]] ! [[Лейпцыг]] |- | [[Фолькспаркштадыён]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[РэйнЭнергіШтадыён]] | [[Рэд Бул Арэна (Лейпцыг)|Рэд Бул Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''52,245''' | Умяшчальнасць: '''51,031''' | Умяшчальнасць: '''49,827''' | Умяшчальнасць: '''42,959''' |- | [[Файл:RK 1009 9831 Volksparkstadion.jpg|200x200px]] | [[Файл:Merkur-Spiel-Arena.jpg|200x200px]] | [[Файл:Fußball Stadion Köln Luftbild Aerial (125164767).jpeg|200x200px]] | [[Файл:Leipzig stadium.jpg|200x200px]] |} Удзельнікі фінальнага турніру {| class="wikitable sortable" !Каманда !Кваліфікацыя праз !Папярэдні ўдзел у турніры |- |{{Футбол|GER}} |Гаспадар турніра |13 ('''1972''', 1976, '''1980''', 1984, ''1988'', 1992, '''1996''', 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|BEL}} |Група F пераможца |6 (''1972'', 1980, 1984, ''2000'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|FRA}} |Група B пераможца |10 (''1960'', '''''1984''''', 1992, 1996, '''2000''', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]'', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POR}} |Група J пераможца |8 (1984, 1996, 2000, ''2004'', 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]''', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SCO}} |Група A другое месца |3 (1992, 1996, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ESP}} |Група A пераможца |11 ('''''1964''''', 1980, 1984, 1988, 1996, 2000, 2004, '''2008''', '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]''', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|TUR}} |Група D пераможца |5 (1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|AUT}} |Група F другое месца |3 (''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ENG}} |Група C пераможца |10 (1968, 1980, 1988, 1992, ''1996'', 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|HUN}} |Група G пераможца |4 (1964, 1972, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SVK}} |Група J другое месца |5 (1960, '''1976''', 1980, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ALB}} |Група E пераможца |1 ([[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|DEN}} |Група H пераможца |9 (1964, 1984, 1988, '''1992''', 1996, 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|NED}} |Група B другое месца |10 (1976, 1980, '''1988''', 1992, 1996, ''2000'', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ROM}} |Група I пераможца |5 (1984, 1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|SUI}} |Група I другое месца |5 (1996, 2004, ''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SRB}} |Група G другое месца |5 (1960, 1968, ''1976'', 1984, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|CZE}} |Група E другое месца |10 (1960, '''1976''', 1980, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ITA}} |Група C другое месца |10 ('''''1968''''', ''1980'', 1988, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], '''''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]''''') |- |{{Футбол|SLO}} |Група H другое месца |1 (2000) |- |{{Футбол|CRO}} |Група D другое месца |6 (1996, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|GEO}} |Плей-оф раўнд C пераможца |0 (дэбют) |- |{{Футбол|UKR}} |Плей-оф раўнд B пераможца |3 (''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POL}} |Плей-оф раўнд A пераможца |4 (2008, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |} == Групавы этап == Згодна з рэгламентам, каб выйсці ў 1/8 фінала, камандам трэба заняць першае ці другое месца ў групе або стаць адной з чатырох лепшых каманд, якія зоймуць трэцяе месца ў групе. === Група А === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Германіі}} Германія |3 |2 |1 |0 |8 |2 | +6 |7 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Швейцарыі}} Швейцарыя |3 |1 |2 |0 |5 |3 | +2 |5 |- |3 !{{Сцяг Венгрыі}} Венгрыя |3 |1 |0 |2 |2 |5 | −3 |3 | rowspan="1" | |- |4 !{{Сцяг Шатландыі}} Шатландыя |3 |0 |1 |2 |2 |7 | −5 |1 | rowspan="1" | |} 14.06 — Германія — Шатландыя — 5:1 15.06 — Венгрыя — Швейцарыя — 1:3 19.06 — Германія — Венгрыя — 2:0 19.06 — Шатландыя — Швейцарыя — 1:1 23.06 — Швейцарыя — Германія — 1:1 23.06 — Шатландыя — Венгрыя — 0:1 === Група B === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Іспаніі}} Іспанія |3 |3 |0 |0 |5 |0 | +5 |9 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Італіі}} Італія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Харватыі}} Харватыя |3 |0 |2 |1 |3 |6 | −3 |2 | |- |3 !{{Сцяг Албаніі}} Албанія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | rowspan="1" | |} 15.06 — Іспанія — Харватыя — 3:0 15.06 — Італія — Албанія — 2:1 19.06 — Харватыя — Албанія — 2:2 20.06 — Іспанія — Італія — 1:0 24.06 — Албанія — Іспанія — 0:1 24.06 — Харватыя — Італія — 1:1 === Група C === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Англіі}} Англія |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Даніі}} Данія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 |- |3 !{{Сцяг Славеніі}} Славенія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Сербіі}} Сербія |3 |0 |2 |1 |1 |2 | −1 |2 | rowspan="1" | |} 16.06 — Славенія — Данія — 1:1 16.06 — Сербія — Англія — 0:1 20.06 — Славенія — Сербія — 1:1 20.06 — Данія — Англія — 1:1 25.06 — Англія — Славенія — 0:0 25.06 — Данія — Сербія — 0:0 === Група D === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Аўстрыі}} Аўстрыя |3 |2 |0 |1 |6 |4 | +2 |6 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Францыі}} Францыя |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Нідэрландаў}} Нідэрланды |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Польшчы}} Польшча |3 |0 |1 |2 |3 |6 | −3 |1 | rowspan="1" | |} 16.06 — Польшча — Нідэрланды — 1:2 17.06 — Аўстрыя — Францыя — 0:1 21.06 — Польшча — Аўстрыя — 1:3 21.06 — Нідэрланды — Францыя — 0:0 25.06 — Нідэрланды — Аўстрыя — 2:3 25.06 — Францыя — Польшча — 1:1 === Група E === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Румыніі}} Румынія |3 |1 |1 |1 |4 |3 | +1 |4 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Бельгіі}} Бельгія |3 |1 |1 |1 |2 |1 | +1 |4 |- |3 !{{Сцяг Славакіі}} Славакія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Украіны}} Украіна |3 |1 |1 |1 |2 |4 | −2 |4 | |} 17.06 — Румынія — Украіна — 3:0 17.06 — Бельгія — Славакія — 0:1 21.06 — Славакія — Украіна — 1:2 22.06 — Бельгія — Румынія — 2:0 26.06 — Славакія — Румынія — 1:1 26.06 — Украіна — Бельгія — 0:0 === Група F === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Партугаліі}} Партугалія |3 |2 |0 |1 |5 |3 | +2 |6 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Турцыі}} Турцыя |3 |2 |0 |1 |5 |5 | 0 |6 |- |3 !{{Сцяг Грузіі}} Грузія |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | |} 18.06 — Турцыя — Грузія — 3:1 18.06 — Партугалія — Чэхія — 2:1 22.06 — Грузія — Чэхія — 1:1 22.06 — Турцыя — Партугалія — 0:3 26.06 - Грузія - Партугалія - 2:0 26.06 - Чэхія - Турцыя - 1:2 == Плей-оф == === 1/8 фіналу === 29.06 - Германія - Данія - 2:0 29.06 - Швейцарыя - Італія - 2:0 30.06 - Іспанія - Грузія - 4:1 30.06 - Англія - Славакія - 2:1 01.07 - Партугалія - Славенія - 0:0 (3:0 - па пен.) 01.07 - Францыя - Бельгія - 1:0 02.07 - Румынія - Нідэрланды - 0:3 02.07 - Аўстрыя - Турцыя - 1:2 === 1/4 фіналу === 05.07 - Іспанія - Германія - 2:1 05.07 - Партугалія - Францыя - 0:0 (3:5 - па пен.) 06.07 - Англія - Швейцарыя - 1:1 (5:3 - па пен.) 06.07 - Нідэрланды - Турцыя - 2:1 === 1/2 фіналу === 09.07 — Іспанія — Францыя — 2:1 10.07 — Англія — Нідэрланды — 2:1 === Фінал === 14.07 — Іспанія — Англія — 2:1 == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Германіі]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2024 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]] 0nlhxgtqaipzf9ijs6ladp5ug9llt3n 5159709 5159708 2026-06-30T15:26:02Z Sudghdjdjs 170457 5159709 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога = UEFA Euro 2024 logo.svg |чэмпіён = {{Футбол|Іспанія}} |2 месца = {{Футбол|Англія}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028|2028]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024 года''' ({{Lang-en|2024 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-de|2024 UEFA-Fußball-Europameisterschaft}} або '''Еўра 2024''', UEFA Euro 2024) — 17-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. У групавым этапе турніру згуляюць 24 зборныя. 27 верасня 2018 года было абвешчана, што турнір пройдзе ў [[Германія|Германіі]].<ref>[https://rsport.ria.ru/football/20180927/1142747318.html Чемпионат Европы по футболу в 2024 году пройдет в Германии]</ref>. Тэрміны правдзення з [[14 чэрвеня]] па [[14 ліпеня]] [[2024]] года. [[Зборная Іспаніі па футболе]] атрымала перамогу ў фінале над [[зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]]. == Стадыёны == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Берлін]] ! [[Мюнхен]] ! [[Дортмунд]] ! [[Штутгарт]] |- | [[Алімпійскі стадыён (Берлін)|Алімпійскі стадыён]] | [[Альянц Арэна]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[МХП-Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''74,461''' | Умяшчальнасць: '''70,076''' | Умяшчальнасць: '''65,849''' | Умяшчальнасць: '''54,906''' |- | [[Файл:Stade Olympique Berlin Ext.JPG|200x200px]] | [[Файл:Allianz-Arena-München.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Signal iduna park stadium dortmund 4.jpg|200px]] | [[Файл:Stuttgart stadium.jpg|200x200px]] |- ! [[Гельзенкірхен]] !colspan="2" rowspan="4"| {{На карце+|Германія|float=center|width=412|caption=|places= {{На карце~|Германія|lat=52.514722|long=13.239444|label=[[Берлін]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=48.218611|long=11.624444|label=[[Мюнхен]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=51.492569|long= 7.451667|label=[[Дортмунд]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.554474|long= 7.067642|label={{nowrap|[[Гельзенкірхен]]}}|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=48.792222|long= 9.231944|label=[[Штутгарт]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=53.586944|long= 9.898611|label=[[Гамбург]]|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=51.261539|long= 6.733083|label={{nowrap|[[Дзюсельдорф]]}}|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=50.933611|long= 6.874997|label=[[Кёльн]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=50.068611|long= 8.645278|label=[[Франкфурт-на-Майне]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.345833|long=12.348056|label=[[Лейпцыг]]|position=right}}}} ! [[Франкфурт-на-Майне]] |- | [[Фельтынс-Арэна]] | [[Дойчэ банк Парк]] |- | Умяшчальнасць: '''54,740''' | Умяшчальнасць: '''54,697''' |- | [[Файл:AufSchalke-Arena 2016.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Frankfurt stadium.jpg|border|center|frameless|200x200px]] |- ! [[Гамбург]] ! [[Дзюсельдорф]] ! [[Кёльн]] ! [[Лейпцыг]] |- | [[Фолькспаркштадыён]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[РэйнЭнергіШтадыён]] | [[Рэд Бул Арэна (Лейпцыг)|Рэд Бул Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''52,245''' | Умяшчальнасць: '''51,031''' | Умяшчальнасць: '''49,827''' | Умяшчальнасць: '''42,959''' |- | [[Файл:RK 1009 9831 Volksparkstadion.jpg|200x200px]] | [[Файл:Merkur-Spiel-Arena.jpg|200x200px]] | [[Файл:Fußball Stadion Köln Luftbild Aerial (125164767).jpeg|200x200px]] | [[Файл:Leipzig stadium.jpg|200x200px]] |} Удзельнікі фінальнага турніру {| class="wikitable sortable" !Каманда !Кваліфікацыя праз !Папярэдні ўдзел у турніры |- |{{Футбол|GER}} |Гаспадар турніра |13 ('''1972''', 1976, '''1980''', 1984, ''1988'', 1992, '''1996''', 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|BEL}} |Група F пераможца |6 (''1972'', 1980, 1984, ''2000'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|FRA}} |Група B пераможца |10 (''1960'', '''''1984''''', 1992, 1996, '''2000''', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]'', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POR}} |Група J пераможца |8 (1984, 1996, 2000, ''2004'', 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]''', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SCO}} |Група A другое месца |3 (1992, 1996, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ESP}} |Група A пераможца |11 ('''''1964''''', 1980, 1984, 1988, 1996, 2000, 2004, '''2008''', '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]''', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|TUR}} |Група D пераможца |5 (1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|AUT}} |Група F другое месца |3 (''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ENG}} |Група C пераможца |10 (1968, 1980, 1988, 1992, ''1996'', 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|HUN}} |Група G пераможца |4 (1964, 1972, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SVK}} |Група J другое месца |5 (1960, '''1976''', 1980, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ALB}} |Група E пераможца |1 ([[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|DEN}} |Група H пераможца |9 (1964, 1984, 1988, '''1992''', 1996, 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|NED}} |Група B другое месца |10 (1976, 1980, '''1988''', 1992, 1996, ''2000'', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ROM}} |Група I пераможца |5 (1984, 1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|SUI}} |Група I другое месца |5 (1996, 2004, ''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SRB}} |Група G другое месца |5 (1960, 1968, ''1976'', 1984, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|CZE}} |Група E другое месца |10 (1960, '''1976''', 1980, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ITA}} |Група C другое месца |10 ('''''1968''''', ''1980'', 1988, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], '''''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]''''') |- |{{Футбол|SLO}} |Група H другое месца |1 (2000) |- |{{Футбол|CRO}} |Група D другое месца |6 (1996, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|GEO}} |Плей-оф раўнд C пераможца |0 (дэбют) |- |{{Футбол|UKR}} |Плей-оф раўнд B пераможца |3 (''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POL}} |Плей-оф раўнд A пераможца |4 (2008, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |} == Групавы этап == Згодна з рэгламентам, каб выйсці ў 1/8 фінала, камандам трэба заняць першае ці другое месца ў групе або стаць адной з чатырох лепшых каманд, якія зоймуць трэцяе месца ў групе. === Група А === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Германіі}} Германія |3 |2 |1 |0 |8 |2 | +6 |7 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Швейцарыі}} Швейцарыя |3 |1 |2 |0 |5 |3 | +2 |5 |- |3 !{{Сцяг Венгрыі}} Венгрыя |3 |1 |0 |2 |2 |5 | −3 |3 | rowspan="1" | |- |4 !{{Сцяг Шатландыі}} Шатландыя |3 |0 |1 |2 |2 |7 | −5 |1 | rowspan="1" | |} 14.06 — Германія — Шатландыя — 5:1 15.06 — Венгрыя — Швейцарыя — 1:3 19.06 — Германія — Венгрыя — 2:0 19.06 — Шатландыя — Швейцарыя — 1:1 23.06 — Швейцарыя — Германія — 1:1 23.06 — Шатландыя — Венгрыя — 0:1 === Група B === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Іспаніі}} Іспанія |3 |3 |0 |0 |5 |0 | +5 |9 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Італіі}} Італія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Харватыі}} Харватыя |3 |0 |2 |1 |3 |6 | −3 |2 | |- |3 !{{Сцяг Албаніі}} Албанія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | rowspan="1" | |} 15.06 — Іспанія — Харватыя — 3:0 15.06 — Італія — Албанія — 2:1 19.06 — Харватыя — Албанія — 2:2 20.06 — Іспанія — Італія — 1:0 24.06 — Албанія — Іспанія — 0:1 24.06 — Харватыя — Італія — 1:1 === Група C === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Англіі}} Англія |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Даніі}} Данія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 |- |3 !{{Сцяг Славеніі}} Славенія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Сербіі}} Сербія |3 |0 |2 |1 |1 |2 | −1 |2 | rowspan="1" | |} 16.06 — Славенія — Данія — 1:1 16.06 — Сербія — Англія — 0:1 20.06 — Славенія — Сербія — 1:1 20.06 — Данія — Англія — 1:1 25.06 — Англія — Славенія — 0:0 25.06 — Данія — Сербія — 0:0 === Група D === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Аўстрыі}} Аўстрыя |3 |2 |0 |1 |6 |4 | +2 |6 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Францыі}} Францыя |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Нідэрландаў}} Нідэрланды |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Польшчы}} Польшча |3 |0 |1 |2 |3 |6 | −3 |1 | rowspan="1" | |} 16.06 — Польшча — Нідэрланды — 1:2 17.06 — Аўстрыя — Францыя — 0:1 21.06 — Польшча — Аўстрыя — 1:3 21.06 — Нідэрланды — Францыя — 0:0 25.06 — Нідэрланды — Аўстрыя — 2:3 25.06 — Францыя — Польшча — 1:1 === Група E === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Румыніі}} Румынія |3 |1 |1 |1 |4 |3 | +1 |4 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Бельгіі}} Бельгія |3 |1 |1 |1 |2 |1 | +1 |4 |- |3 !{{Сцяг Славакіі}} Славакія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Украіны}} Украіна |3 |1 |1 |1 |2 |4 | −2 |4 | |} 17.06 — Румынія — Украіна — 3:0 17.06 — Бельгія — Славакія — 0:1 21.06 — Славакія — Украіна — 1:2 22.06 — Бельгія — Румынія — 2:0 26.06 — Славакія — Румынія — 1:1 26.06 — Украіна — Бельгія — 0:0 === Група F === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Партугаліі}} Партугалія |3 |2 |0 |1 |5 |3 | +2 |6 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Турцыі}} Турцыя |3 |2 |0 |1 |5 |5 | 0 |6 |- |3 !{{Сцяг Грузіі}} Грузія |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | |} 18.06 — Турцыя — Грузія — 3:1 18.06 — Партугалія — Чэхія — 2:1 22.06 — Грузія — Чэхія — 1:1 22.06 — Турцыя — Партугалія — 0:3 26.06 - Грузія - Партугалія - 2:0 26.06 - Чэхія - Турцыя - 1:2 == Плей-оф == === 1/8 фіналу === 29.06 - Германія - Данія - 2:0 29.06 - Швейцарыя - Італія - 2:0 30.06 - Іспанія - Грузія - 4:1 30.06 - Англія - Славакія - 2:1 01.07 - Партугалія - Славенія - 0:0 (3:0 - па пен.) 01.07 - Францыя - Бельгія - 1:0 02.07 - Румынія - Нідэрланды - 0:3 02.07 - Аўстрыя - Турцыя - 1:2 === 1/4 фіналу === 05.07 - Іспанія - Германія - 2:1 05.07 - Партугалія - Францыя - 0:0 (3:5 - па пен.) 06.07 - Англія - Швейцарыя - 1:1 (5:3 - па пен.) 06.07 - Нідэрланды - Турцыя - 2:1 === 1/2 фіналу === 09.07 — Іспанія — Францыя — 2:1 10.07 — Англія — Нідэрланды — 2:1 === Фінал === 14.07 — Іспанія — Англія — 2:1 == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Германіі]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2024 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]] lvpynym3co5nz4cgtngg3nvrvtuqfww 5159710 5159709 2026-06-30T15:26:26Z Sudghdjdjs 170457 5159710 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога = UEFA Euro 2024 logo.svg |чэмпіён = {{Футбол|Іспанія}} |2 месца = {{Футбол|Англія}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028|2028]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024 года''' ({{Lang-en|2024 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-de|2024 UEFA-Fußball-Europameisterschaft}} або '''Еўра 2024''', UEFA Euro 2024) — 17-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. У групавым этапе турніру згуляюць 24 зборныя. 27 верасня 2018 года было абвешчана, што турнір пройдзе ў [[Германія|Германіі]].<ref>[https://rsport.ria.ru/football/20180927/1142747318.html Чемпионат Европы по футболу в 2024 году пройдет в Германии]</ref>. Тэрміны правдзення з [[14 чэрвеня]] па [[14 ліпеня]] [[2024]] года. [[Зборная Іспаніі па футболе]] атрымала перамогу ў фінале над [[зборная Англіі па футболе|зборнай Англіі]]. == Стадыёны == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Берлін]] ! [[Мюнхен]] ! [[Дортмунд]] ! [[Штутгарт]] |- | [[Алімпійскі стадыён (Берлін)|Алімпійскі стадыён]] | [[Альянц Арэна]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[МХП-Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''74,461''' | Умяшчальнасць: '''70,076''' | Умяшчальнасць: '''65,849''' | Умяшчальнасць: '''54,906''' |- | [[Файл:Stade Olympique Berlin Ext.JPG|200x200px]] | [[Файл:Allianz-Arena-München.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Signal iduna park stadium dortmund 4.jpg|200px]] | [[Файл:Stuttgart stadium.jpg|200x200px]] |- ! [[Гельзенкірхен]] !colspan="2" rowspan="4"| {{На карце+|Германія|float=center|width=412|caption=|places= {{На карце~|Германія|lat=52.514722|long=13.239444|label=[[Берлін]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=48.218611|long=11.624444|label=[[Мюнхен]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=51.492569|long= 7.451667|label=[[Дортмунд]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.554474|long= 7.067642|label={{nowrap|[[Гельзенкірхен]]}}|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=48.792222|long= 9.231944|label=[[Штутгарт]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=53.586944|long= 9.898611|label=[[Гамбург]]|position=top}} {{На карце~|Германія|lat=51.261539|long= 6.733083|label={{nowrap|[[Дзюсельдорф]]}}|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=50.933611|long= 6.874997|label=[[Кёльн]]|position=bottom}} {{На карце~|Германія|lat=50.068611|long= 8.645278|label=[[Франкфурт-на-Майне]]|position=right}} {{На карце~|Германія|lat=51.345833|long=12.348056|label=[[Лейпцыг]]|position=right}}}} ! [[Франкфурт-на-Майне]] |- | [[Фельтынс-Арэна]] | [[Дойчэ банк Парк]] |- | Умяшчальнасць: '''54,740''' | Умяшчальнасць: '''54,697''' |- | [[Файл:AufSchalke-Arena 2016.jpg|border|center|frameless|200x200px]] | [[Файл:Frankfurt stadium.jpg|border|center|frameless|200x200px]] |- ! [[Гамбург]] ! [[Дзюсельдорф]] ! [[Кёльн]] ! [[Лейпцыг]] |- | [[Фолькспаркштадыён]] | [[Меркур Шпіль-Арэна]] | [[РэйнЭнергіШтадыён]] | [[Рэд Бул Арэна (Лейпцыг)|Рэд Бул Арэна]] |- | Умяшчальнасць: '''52,245''' | Умяшчальнасць: '''51,031''' | Умяшчальнасць: '''49,827''' | Умяшчальнасць: '''42,959''' |- | [[Файл:RK 1009 9831 Volksparkstadion.jpg|200x200px]] | [[Файл:Merkur-Spiel-Arena.jpg|200x200px]] | [[Файл:Fußball Stadion Köln Luftbild Aerial (125164767).jpeg|200x200px]] | [[Файл:Leipzig stadium.jpg|200x200px]] |} Удзельнікі фінальнага турніру {| class="wikitable sortable" !Каманда !Кваліфікацыя праз !Папярэдні ўдзел у турніры |- |{{Футбол|GER}} |Гаспадар турніра |13 ('''1972''', 1976, '''1980''', 1984, ''1988'', 1992, '''1996''', 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|BEL}} |Група F пераможца |6 (''1972'', 1980, 1984, ''2000'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|FRA}} |Група B пераможца |10 (''1960'', '''''1984''''', 1992, 1996, '''2000''', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]'', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POR}} |Група J пераможца |8 (1984, 1996, 2000, ''2004'', 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]''', ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SCO}} |Група A другое месца |3 (1992, 1996, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ESP}} |Група A пераможца |11 ('''''1964''''', 1980, 1984, 1988, 1996, 2000, 2004, '''2008''', '''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]''', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|TUR}} |Група D пераможца |5 (1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|AUT}} |Група F другое месца |3 (''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ENG}} |Група C пераможца |10 (1968, 1980, 1988, 1992, ''1996'', 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|HUN}} |Група G пераможца |4 (1964, 1972, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SVK}} |Група J другое месца |5 (1960, '''1976''', 1980, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ALB}} |Група E пераможца |1 ([[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|DEN}} |Група H пераможца |9 (1964, 1984, 1988, '''1992''', 1996, 2000, 2004, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|NED}} |Група B другое месца |10 (1976, 1980, '''1988''', 1992, 1996, ''2000'', 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ROM}} |Група I пераможца |5 (1984, 1996, 2000, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) |- |{{Футбол|SUI}} |Група I другое месца |5 (1996, 2004, ''2008'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|SRB}} |Група G другое месца |5 (1960, 1968, ''1976'', 1984, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|CZE}} |Група E другое месца |10 (1960, '''1976''', 1980, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|ITA}} |Група C другое месца |10 ('''''1968''''', ''1980'', 1988, 1996, 2000, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], '''''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]''''') |- |{{Футбол|SLO}} |Група H другое месца |1 (2000) |- |{{Футбол|CRO}} |Група D другое месца |6 (1996, 2004, 2008, [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]], [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|GEO}} |Плей-оф раўнд C пераможца |0 (дэбют) |- |{{Футбол|UKR}} |Плей-оф раўнд B пераможца |3 (''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |- |{{Футбол|POL}} |Плей-оф раўнд A пераможца |4 (2008, ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|2012]]'', [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]], ''[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2020|2020]]'') |} == Групавы этап == Згодна з рэгламентам, каб выйсці ў 1/8 фінала, камандам трэба заняць першае ці другое месца ў групе або стаць адной з чатырох лепшых каманд, якія зоймуць трэцяе месца ў групе. === Група А === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Германіі}} Германія |3 |2 |1 |0 |8 |2 | +6 |7 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Швейцарыі}} Швейцарыя |3 |1 |2 |0 |5 |3 | +2 |5 |- |3 !{{Сцяг Венгрыі}} Венгрыя |3 |1 |0 |2 |2 |5 | −3 |3 | rowspan="1" | |- |4 !{{Сцяг Шатландыі}} Шатландыя |3 |0 |1 |2 |2 |7 | −5 |1 | rowspan="1" | |} 14.06 — Германія — Шатландыя — 5:1 15.06 — Венгрыя — Швейцарыя — 1:3 19.06 — Германія — Венгрыя — 2:0 19.06 — Шатландыя — Швейцарыя — 1:1 23.06 — Швейцарыя — Германія — 1:1 23.06 — Шатландыя — Венгрыя — 0:1 === Група B === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Іспаніі}} Іспанія |3 |3 |0 |0 |5 |0 | +5 |9 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Італіі}} Італія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Харватыі}} Харватыя |3 |0 |2 |1 |3 |6 | −3 |2 | |- |3 !{{Сцяг Албаніі}} Албанія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | rowspan="1" | |} 15.06 — Іспанія — Харватыя — 3:0 15.06 — Італія — Албанія — 2:1 19.06 — Харватыя — Албанія — 2:2 20.06 — Іспанія — Італія — 1:0 24.06 — Албанія — Іспанія — 0:1 24.06 — Харватыя — Італія — 1:1 === Група C === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Англіі}} Англія |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Даніі}} Данія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 |- |3 !{{Сцяг Славеніі}} Славенія |3 |0 |3 |0 |2 |2 |0 |3 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Сербіі}} Сербія |3 |0 |2 |1 |1 |2 | −1 |2 | rowspan="1" | |} 16.06 — Славенія — Данія — 1:1 16.06 — Сербія — Англія — 0:1 20.06 — Славенія — Сербія — 1:1 20.06 — Данія — Англія — 1:1 25.06 — Англія — Славенія — 0:0 25.06 — Данія — Сербія — 0:0 === Група D === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Аўстрыі}} Аўстрыя |3 |2 |0 |1 |6 |4 | +2 |6 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Францыі}} Францыя |3 |1 |2 |0 |2 |1 | +1 |5 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |3 !{{Сцяг Нідэрландаў}} Нідэрланды |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 |- |4 !{{Сцяг Польшчы}} Польшча |3 |0 |1 |2 |3 |6 | −3 |1 | rowspan="1" | |} 16.06 — Польшча — Нідэрланды — 1:2 17.06 — Аўстрыя — Францыя — 0:1 21.06 — Польшча — Аўстрыя — 1:3 21.06 — Нідэрланды — Францыя — 0:0 25.06 — Нідэрланды — Аўстрыя — 2:3 25.06 — Францыя — Польшча — 1:1 === Група E === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Румыніі}} Румынія |3 |1 |1 |1 |4 |3 | +1 |4 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Бельгіі}} Бельгія |3 |1 |1 |1 |2 |1 | +1 |4 |- |3 !{{Сцяг Славакіі}} Славакія |3 |1 |1 |1 |3 |3 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Украіны}} Украіна |3 |1 |1 |1 |2 |4 | −2 |4 | |} 17.06 — Румынія — Украіна — 3:0 17.06 — Бельгія — Славакія — 0:1 21.06 — Славакія — Украіна — 1:2 22.06 — Бельгія — Румынія — 2:0 26.06 — Славакія — Румынія — 1:1 26.06 — Украіна — Бельгія — 0:0 === Група F === {| class="wikitable" !<abbr>Паз</abbr> !Каманда !Г !<abbr>В</abbr> !<abbr>Н</abbr> !<abbr>П</abbr> !<abbr>МЗ</abbr> !<abbr>МП</abbr> !<abbr>РМ</abbr> !<abbr>А</abbr> !Кваліфікацыя |- |1 !{{Сцяг Партугаліі}} Партугалія |3 |2 |0 |1 |5 |3 | +2 |6 | rowspan="2" |Выхад у плей-оф |- |2 !{{Сцяг Турцыі}} Турцыя |3 |2 |0 |1 |5 |5 | 0 |6 |- |3 !{{Сцяг Грузіі}} Грузія |3 |1 |1 |1 |4 |4 | 0 |4 | rowspan="1" |Выхад у плей-оф |- |4 !{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |3 |0 |1 |2 |3 |5 | −2 |1 | |} 18.06 — Турцыя — Грузія — 3:1 18.06 — Партугалія — Чэхія — 2:1 22.06 — Грузія — Чэхія — 1:1 22.06 — Турцыя — Партугалія — 0:3 26.06 - Грузія - Партугалія - 2:0 26.06 - Чэхія - Турцыя - 1:2 == Плей-оф == === 1/8 фіналу === 29.06 - Германія - Данія - 2:0 29.06 - Швейцарыя - Італія - 2:0 30.06 - Іспанія - Грузія - 4:1 30.06 - Англія - Славакія - 2:1 01.07 - Партугалія - Славенія - 0:0 (3:0 - па пен.) 01.07 - Францыя - Бельгія - 1:0 02.07 - Румынія - Нідэрланды - 0:3 02.07 - Аўстрыя - Турцыя - 1:2 === 1/4 фіналу === 05.07 - Іспанія - Германія - 2:1 05.07 - Партугалія - Францыя - 0:0 (3:5 - па пен.) 06.07 - Англія - Швейцарыя - 1:1 (5:3 - па пен.) 06.07 - Нідэрланды - Турцыя - 2:1 === 1/2 фіналу === 09.07 — Іспанія — Францыя — 2:1 10.07 — Англія — Нідэрланды — 2:1 === Фінал === 14.07 — Іспанія — Англія — 2:1 == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у Германіі]] [[Катэгорыя:2024 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2024 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]] 0bqxhyb2z0ylrxq0q3jmqag52amg28r 0 726735 5159957 5141580 2026-07-01T10:57:45Z M.L.Bot 261 /* Бібліяграфія */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159957 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Сярж Мядзведзеў''', таксама '''Сяржук Мядзведзеў''', '''Серж Мядзведзеў''' (нар. 1985) — беларускі перакладчык, паэт, праграміст. Навучаўся ў [[Беларускі Калегіюм|Беларускім Калегіюме]] і Перакладніцкай майстэрні. Cярод перакладаў — «[[Байцоўскі клуб (раман)|Байцоўскі клуб]]» [[Чак Паланюк|Чака Паланюка]], «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўніка краіны Оз]]» [[Фрэнк Баўм|Фрэнка Баўма]], «Дарогу» [[Кормак Мак-Карці|Кормака Мак-Карці]], паасобныя творы [[Артур Конан Дойл|Артура Конан Дойла]], [[О. Генры]] і іншыя творы. == Узнагароды == * [[Дэбют (літаратурная прэмія)|Прэмія «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] за пераклад кнігі Чака Паланюка «Байцоўскі клуб» (2014) <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/news/laureaty-premii-debjut-2014-katsjaryna-oaro.html | title =Лаўрэаты прэміі «Дэбют»-2014: Кацярына Оаро, Уладзь Лянкевіч, Кацярына Маціеўская і Сярж Мядзведзеў |publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref>. == Бібліяграфія == * Байцоўскі клуб / [[Чак Паланюк]] ; пераклад з англ. С. Мядзведзеў. — [[Вільня]] : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2018. — 444 с. — ISBN 978-609-95632-4-4 * Дарога / [[Кормак Макарці]] ; пераклад з англ. С. Мядзведзеў, рэд. [[Уладзімір Лянкевіч|У. Лянкевіча]]. — [[Варшава]] : [[Выдавецтва «Янушкевіч»]], 2022. — 256 с. — ISBN 9789857283200 * [[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]] / [[Фрэнк Баўм]] ; пераклад з англ. С. Мядзведзеў, малюнкі [[Кацярына Дубовік|К. Дубовік]]. — Мінск : [[Тэхналогія]], 2023. — 223 с. ISBN 978-985-458-349-5 == Спасылкі == * [https://litradio.by/fanateka/1276-syarzhuk-myadzvedze.html Профіль на Літрадыё]{{Недаступная спасылка}} * Урывак з [http://prajdzisvet.org/text/1209-charaunik-krainy-oz.html Чараўніка Краіны Оз (The Wonderful Wizard of Oz)] у перакладзе Сяржа Мядзведзева на «ПрайдзіСвеце» == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мядзведзеў Сярж}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] g2f5z6wuydchrj8lnij8z7yva872skg 0 738968 5159958 4500497 2026-07-01T10:57:48Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159958 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дынько}} {{асоба}} '''Аляксандра Дынько''' (нар. {{ДН|1|5|1975}}, [[Брэст]]) — беларуская [[журналістка]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Брэст|Брэсце]] ў 1975 годзе. Скончыла ў 1997 годзе [[філалагічны факультэт БДУ]], у 2004 годзе — аспірантуру. У 2009 годзе атрымала ступень [[магістр сацыялогіі|магістра сацыялогіі]] ў [[ЕГУ]]. Стыпендыятка праграмы Stanford Center on Democracy, Development, and the Rule of Law (2013). Працавала ў часопісе [[ARCHE]], выдавецтвах «[[Кнігарня «Наша Ніва»|Кнігарня „Наша Ніва“]]», «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]», «[[Bybooks]]»<ref name="svaboda">[https://www.svaboda.org/author/%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0-%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%8C%D0%BA%D0%BE/ijymt Аляксандра Дынько]</ref>. З 2012 года працуе на [[Радыё Свабода (Беларусь)|Радыё Свабода]]<ref name="svaboda"/>. == Узнагароды == Лаўрэатка амерыканскай прэміі імя Эдварда Мараў (Edward R. Murrow Award) за выдатныя дасягненні ў электроннай журналістыцы (2019). Лаўрэатка прэміі «[[Гонар журналістыкі]]» імя Алеся Ліпая (2020)<ref name="svaboda"/>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дынько Аляксандра}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] 085gqlakoycmu50o5h9spaxdeigxt20 0 739286 5159717 5157800 2026-06-30T16:10:03Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5159717 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, зафіксіраваны самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] tlovmco233cg7qfnjc9z728jj4uandu 5159720 5159717 2026-06-30T16:32:43Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5159720 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, зафіксіраваны самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 10vnzmn57hpg2ki2kv7ywsz3mvuk7a7 5159768 5159720 2026-06-30T17:55:40Z JerzyKundrat 174 /* Сакавік */ 5159768 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, зафіксіраваны самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] bt4imukamos7t8j5o2brs0q6hihdfdu 5159796 5159768 2026-06-30T20:27:55Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5159796 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, зафіксіраваны самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] p1m1fia2urok53qso7proor5zlzkqxl 0 750496 5159711 4762537 2026-06-30T15:27:53Z Sudghdjdjs 170457 5159711 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога = UEFA Euro 2028 logo.svg |месца = {{ENG}}<br>{{NIR}}<br>{{SCO}}<br>{{WAL}}<br>{{IRL}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|2024]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2032|2032]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028''' ({{Lang-en|2028 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-ga|Craobh Peile na hEorpa 2028 UEFA}}) або '''Еўра 2028''' — 18-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. Меркавалася, што ён стане першым у гісторыі турнірам з удзелам 32 каманд, але ў студзені 2023 года УЕФА прыняў рашэнне пакінуць 24 каманды ў фінальнай частцы турніру, магчыма зрабіўшы апошнім чэмпіянатам Еўропы з такім удзелам каманд (у выпадку, калі на Еўра-2032 не пакінуць дакладна гэтак жа)<ref>{{Cite news|title=UEFA explores expanding European Championship to 32 teams|publisher=Associated Press|work=AP News|url=https://apnews.com/article/euro-2020-sports-soccer-international-soccer-world-cup-3e329fdaaf5d6817443e5beeec8639ab|date=2021-07-11|accessdate=2021-10-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/027d-1727b3b1e199-61019185e2c8-1000/ |title=New formats for UEFA men's national team competitions approved |publisher=[[UEFA]] |date=2023-01-25 |accessdate=2023-01-26}}</ref>. 10 кастрычніка 2023 года на кангрэсе УЕФА ў [[Ньён]]е ([[Швейцарыя]]) было абвешчана, што турнір пройдзе ў дзвюх краінах: [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Ірландыя|Ірландыі]].<ref>[https://www.sovsport.ru/football/news/2:1081992 УЕФА объявит места проведения чемпионатов Европы 2028 и 2032 годов 10 октября]</ref> ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2028]] [[Катэгорыя:2028 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2028 годзе]] qh33ld60keb3cd7t07fuz8bceug3xmk 0 750505 5159712 5156180 2026-06-30T15:28:57Z Sudghdjdjs 170457 5159712 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога = UEFA Euro 2032 logo.svg |месца = {{Сцягафікацыя|Італія}}<br>{{Сцягафікацыя|Турцыя}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|2024]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2032|2032]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2032''' ({{Lang-en|2032 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-it|Campionato Europeo di calcio UEFA 2032}}, {{Lang-tr|2032 UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası}}) або '''Еўра 2032''' — 19-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. Мяркуецца, што ён стане першым у гісторыі турнірам з удзелам 32 каманд (у выпадку, калі УЕФА не пакіне 24 каманды ў гэтым турніры)<ref>{{Cite news|title=UEFA explores expanding European Championship to 32 teams|publisher=Associated Press|work=AP News|url=https://apnews.com/article/euro-2020-sports-soccer-international-soccer-world-cup-3e329fdaaf5d6817443e5beeec8639ab|date=2021-07-11|accessdate=2021-10-28}}</ref>. 10 кастрычніка 2023 года на кангрэсе УЕФА ў [[Ньён]]е ([[Швейцарыя]]) было абвешчана, што турнір пройдзе ў дзвюх краінах: [[Італія|Італіі]] і [[Турцыя|Турцыі]]<ref>[https://www.championat.com/football/news-5274034-evro-2032-projdyot-v-italii-i-turcii.html Евро-2032 пройдёт в Италии и Турции]</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2032]] [[Катэгорыя:2032 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2032 годзе]] 17rffaijtxymvkhqk3fffuq4gixkxrr 5159713 5159712 2026-06-30T15:29:15Z Sudghdjdjs 170457 5159713 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога = UEFA Euro 2032 logo.svg |месца = {{Сцягафікацыя|Італія}}<br>{{Сцягафікацыя|Турцыя}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|2024]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2036|2036]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2032''' ({{Lang-en|2032 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-it|Campionato Europeo di calcio UEFA 2032}}, {{Lang-tr|2032 UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası}}) або '''Еўра 2032''' — 19-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. Мяркуецца, што ён стане першым у гісторыі турнірам з удзелам 32 каманд (у выпадку, калі УЕФА не пакіне 24 каманды ў гэтым турніры)<ref>{{Cite news|title=UEFA explores expanding European Championship to 32 teams|publisher=Associated Press|work=AP News|url=https://apnews.com/article/euro-2020-sports-soccer-international-soccer-world-cup-3e329fdaaf5d6817443e5beeec8639ab|date=2021-07-11|accessdate=2021-10-28}}</ref>. 10 кастрычніка 2023 года на кангрэсе УЕФА ў [[Ньён]]е ([[Швейцарыя]]) было абвешчана, што турнір пройдзе ў дзвюх краінах: [[Італія|Італіі]] і [[Турцыя|Турцыі]]<ref>[https://www.championat.com/football/news-5274034-evro-2032-projdyot-v-italii-i-turcii.html Евро-2032 пройдёт в Италии и Турции]</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2032]] [[Катэгорыя:2032 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2032 годзе]] in6awt9eufje3zwm6ru9rqj5f24b2ah 5159714 5159713 2026-06-30T15:29:44Z Sudghdjdjs 170457 5159714 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |лога = UEFA Euro 2032 logo.svg |месца = {{Сцягафікацыя|Італія}}<br>{{Сцягафікацыя|Турцыя}} |папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2028|2028]] |наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2036|2036]] }} '''Чэмпіянат Еўропы па футболе 2032''' ({{Lang-en|2032 UEFA European Football Championship}}, {{Lang-it|Campionato Europeo di calcio UEFA 2032}}, {{Lang-tr|2032 UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası}}) або '''Еўра 2032''' — 19-ы розыгрыш [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|чэмпіянату Еўропы па футболе]], футбольнага турніру, які праводзіцца кожныя чатыры гады сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у склад [[УЕФА]]. Мяркуецца, што ён стане першым у гісторыі турнірам з удзелам 32 каманд (у выпадку, калі УЕФА не пакіне 24 каманды ў гэтым турніры)<ref>{{Cite news|title=UEFA explores expanding European Championship to 32 teams|publisher=Associated Press|work=AP News|url=https://apnews.com/article/euro-2020-sports-soccer-international-soccer-world-cup-3e329fdaaf5d6817443e5beeec8639ab|date=2021-07-11|accessdate=2021-10-28}}</ref>. 10 кастрычніка 2023 года на кангрэсе УЕФА ў [[Ньён]]е ([[Швейцарыя]]) было абвешчана, што турнір пройдзе ў дзвюх краінах: [[Італія|Італіі]] і [[Турцыя|Турцыі]]<ref>[https://www.championat.com/football/news-5274034-evro-2032-projdyot-v-italii-i-turcii.html Евро-2032 пройдёт в Италии и Турции]</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты Еўропы па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты Еўропы па футболе|2032]] [[Катэгорыя:2032 год у футболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Еўропе ў 2032 годзе]] 1duw7ug8ad8a5x20745dfm57w7qgefd 0 752883 5159734 4676467 2026-06-30T16:50:30Z ~2026-37368-91 170518 /* Асноўная інфармацыя */ арфаграфія 5159734 wikitext text/x-wiki '''Сёстры Дугу''' ({{lang-zh|獨孤}} — {{нп3|Зводныя сваякі|адзінакроўныя|ru|Сводные родственники}} сёстры {{нп3|Сяньбі|сяньбійска|ru|Сяньби}}-[[Кітайцы|кітайскага]] паходжання з клану {{нп3|Дугу (род)|Дугу|ru|Dugu (surname)}}, якія жылі ў {{нп3|Заходняя Вэй|Заходняй Вэй|uk|Династія Західна Вей}} (535—557), {{нп3|Паўночная Чжоу|Паўночнай Чжоу|uk|Династія Північна Чжоу}} (557—581) і [[Суй]] (581—618). Усе яны былі дочкамі генерала Заходняй Вэй {{нп3|Дугу Сінь|Дугу Сіня||Dugu Xin}}. {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Старэйшая сястра||Empress Dugu (Northern Zhou)}} стала імператрыцай {{нп3|Паўночная Чжоу|Паўночнай Чжоу|uk|Династія Північна Чжоу}}, {{нп3|Дугу Цэло|сёмая сястра||Dugu Qieluo}} стала імператрыцай дынастыі [[Суй]], а {{нп3|Юаньжэнь|чацвёртая сястра||Duchess Dugu}} была пасмяротна ўшанавана сваім сынам імператрыцай [[Імперыя Тан|дынастыі Тан]] (618—907). Сёмая сястра Дугу Цэло, у прыватнасці, была адной з самых уплывовых жанчын у гісторыі старажытнага Кітая, дзякуючы сваёй блізкасці са сваім мужам, [[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|імператарам Вэнь-дзі]], на працягу іх 45-гадовага манагамнага шлюбу, а таксама дзякуючы ўладзе, якую яна атрымала ад блізкасці да мужа. Некаторыя аўтары пісалі, што тры сястры «выйшлі замуж за імператараў» або «выйшлі замуж за імператарскія сем’і». Аднак на момант іх шлюбу ні адзін з іх мужоў (яшчэ) не быў членам імператарскай сям’і: кожная з трох сясцёр стала імператрыцай або пасмяротнай імператрыцай пасля дынастычнай змены. З трох змен дынастый толькі першая — узурпацыя трона Заходняй Вэй {{нп3|Юйвэнь|юйвэнямі|ru|Юйвэнь}} — лічыцца доўгачаканай, у якой Дугу не адыгралі ніякай ролі. Пры прыходзе да ўлады як [[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|Ян Цзяня]]<ref name=sui>{{cite book|title=[[The Cambridge History of China]], Volume 3, Sui and T'ang China, 589–906, Part 1|chapter=The Sui dynasty (581-617)|pages=57–58, 63–66|last=Wright|first=Arthur F.|author-link=Джон Кінг Фэрбэнк|editor-last=Twitchett|editor-first=Denis|editor-link=Дэніс Твітчэд|editor2-last=Fairbank|editor2-first=John K.|editor2-link=John K. Fairbank|year=1979|isbn=978-0-521-21446-9|publisher=[[Выдавецтва Кембрыджскага ўніверсітэта|Cambridge University Press]]}}</ref>, так і [[Гаацзу (дынастыя Тан)|Лі Юаня]] важнае значэнне мелі сямейныя сувязі з кіруючым домам (праз сясцёр і дачку Дугу Цэло {{нп3|Ян Ліхуа|||Yang Lihua}}). == Асноўная інфармацыя == {| class="wikitable" !сястра ! Асабістае імя ! маці ! Муж ! Пасмяротнае імя ! Год народзінаў ! Год шлюбу ! Дата смерці ! Дзеці |- | 1-я | {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Дугу Баньжо||Empress Dugu (Northern Zhou)}} | Лэдзі Гуо (郭氏) | {{нп3|Мін-дзі (Паўночная Чжоу)|Юйвэнь Ю|ru|Мин-ди (Северная Чжоу)}} | Імператрыца Мінцзін (明敬皇后) дынастыі (Паўночная) Чжоу | 536 | (550—556) | 14 мая 558 | няма |- | 4-я |{{нп3|Юаньжэнь|Лэдзі Дугу||Duchess Dugu}} | ? |{{нп3|Лі Бін (Паўночная Чжоу)|Лі Бін||Li Bing (Northern Zhou)}} | Імператрыца Юаньжэнь (元貞皇后) дынастыі Тан | (537—544) | (550—557) | (581—618) | 2 |- | 7-я |{{нп3|Дугу Цэло|сёмая сястра||Dugu Qieluo}} | Лэдзі Цуй (崔氏) |[[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|Ян Цзянь]] | Імператрыца Вэньсянь (文獻皇后) дынастыі Суй | 544 | 557 | 10 верасня 602 | 10 |} Ніякага фізічнага апісання іх не захавалася, але іх бацька быў вельмі прыгожым<ref name="bs61">{{Harvard citation no brackets|''Bei Shi''}}</ref>. {{нп3|Дугу Сінь|||Dugu Xin}} быў этнічным ({{нп3|Кітаізацыя|кітаізаваным|ru|Китаизация}}<ref name="sui" />) {{нп3|Сяньбі|сяньбійцам|ru|Сяньби}}, але абедзве яго жонкі, лэдзі Гуо і лэдзі Цуй, хутчэй за ўсё, былі з [[Кітайцы|хань]]. Усе Дугу былі пісьменнымі (валодалі [[Вэньянь|класічнай кітайскай мовай]]), культурнымі і набожнымі [[Будызм|будыстамі]]<ref name="sui"/>. == У масавай культуры == У кітайскім тэлесерыяле 2018 года «{{нп3|Легенда пра Дугу|||The Legend of Dugu}}» зняліся {{нп3|Ху Бінцін|||Hu Bingqing}} у ролі {{нп3|Дугу Цэло|||Dugu Qieluo}}, {{нп3|Ады Ань|||Ady An}} у ролі старэйшай сястры {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Дугу Банруо||Empress Dugu (Northern Zhou)}} і {{нп3|Лі Ісяа||zh|李依晓}} ў ролі сярэдняй сястры Дугу. У кітайскім тэлесерыяле 2019 года «{{нп3|Імператрыца Дугу (тэлесерыял)|Імператрыца Дугу||Queen Dugu (TV series)}}» зняліся {{нп3|Джо Чэнь|||Joe Chen}} у ролі {{нп3|Дугу Цэло|||Dugu Qieluo}}, Ксу Ксяахань у ролі старэйшай сястры {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Дугу Банруо||Empress Dugu (Northern Zhou)}} і {{нп3|Лі Ісяа||zh|李依晓}} ў ролі сярэдняй сястры Дугу. == Гл. таксама == * {{нп3|Дзве Цяа|||Two Qiaos}} * [[Сёстры Сун]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == *{{cite book|title=Bei Shi ''(北史)''|trans-title=Гісторыя Паўночных дынастый|last1=Li Dashi|last2=Li Yanshou|language=zh|year=659|ref={{harvid|''Bei Shi''}}|author1-link= }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жанчыны Кітая]] [[Катэгорыя:Гісторыя Кітая]] [[Катэгорыя:Постаці VI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Постаці VII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Браты і сёстры]] lty8tkdv32j2dzz3n0lh84n4j69v8s5 5159742 5159734 2026-06-30T16:57:14Z ~2026-37368-91 170518 /* У масавай культуры */ арфаграфія 5159742 wikitext text/x-wiki '''Сёстры Дугу''' ({{lang-zh|獨孤}} — {{нп3|Зводныя сваякі|адзінакроўныя|ru|Сводные родственники}} сёстры {{нп3|Сяньбі|сяньбійска|ru|Сяньби}}-[[Кітайцы|кітайскага]] паходжання з клану {{нп3|Дугу (род)|Дугу|ru|Dugu (surname)}}, якія жылі ў {{нп3|Заходняя Вэй|Заходняй Вэй|uk|Династія Західна Вей}} (535—557), {{нп3|Паўночная Чжоу|Паўночнай Чжоу|uk|Династія Північна Чжоу}} (557—581) і [[Суй]] (581—618). Усе яны былі дочкамі генерала Заходняй Вэй {{нп3|Дугу Сінь|Дугу Сіня||Dugu Xin}}. {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Старэйшая сястра||Empress Dugu (Northern Zhou)}} стала імператрыцай {{нп3|Паўночная Чжоу|Паўночнай Чжоу|uk|Династія Північна Чжоу}}, {{нп3|Дугу Цэло|сёмая сястра||Dugu Qieluo}} стала імператрыцай дынастыі [[Суй]], а {{нп3|Юаньжэнь|чацвёртая сястра||Duchess Dugu}} была пасмяротна ўшанавана сваім сынам імператрыцай [[Імперыя Тан|дынастыі Тан]] (618—907). Сёмая сястра Дугу Цэло, у прыватнасці, была адной з самых уплывовых жанчын у гісторыі старажытнага Кітая, дзякуючы сваёй блізкасці са сваім мужам, [[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|імператарам Вэнь-дзі]], на працягу іх 45-гадовага манагамнага шлюбу, а таксама дзякуючы ўладзе, якую яна атрымала ад блізкасці да мужа. Некаторыя аўтары пісалі, што тры сястры «выйшлі замуж за імператараў» або «выйшлі замуж за імператарскія сем’і». Аднак на момант іх шлюбу ні адзін з іх мужоў (яшчэ) не быў членам імператарскай сям’і: кожная з трох сясцёр стала імператрыцай або пасмяротнай імператрыцай пасля дынастычнай змены. З трох змен дынастый толькі першая — узурпацыя трона Заходняй Вэй {{нп3|Юйвэнь|юйвэнямі|ru|Юйвэнь}} — лічыцца доўгачаканай, у якой Дугу не адыгралі ніякай ролі. Пры прыходзе да ўлады як [[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|Ян Цзяня]]<ref name=sui>{{cite book|title=[[The Cambridge History of China]], Volume 3, Sui and T'ang China, 589–906, Part 1|chapter=The Sui dynasty (581-617)|pages=57–58, 63–66|last=Wright|first=Arthur F.|author-link=Джон Кінг Фэрбэнк|editor-last=Twitchett|editor-first=Denis|editor-link=Дэніс Твітчэд|editor2-last=Fairbank|editor2-first=John K.|editor2-link=John K. Fairbank|year=1979|isbn=978-0-521-21446-9|publisher=[[Выдавецтва Кембрыджскага ўніверсітэта|Cambridge University Press]]}}</ref>, так і [[Гаацзу (дынастыя Тан)|Лі Юаня]] важнае значэнне мелі сямейныя сувязі з кіруючым домам (праз сясцёр і дачку Дугу Цэло {{нп3|Ян Ліхуа|||Yang Lihua}}). == Асноўная інфармацыя == {| class="wikitable" !сястра ! Асабістае імя ! маці ! Муж ! Пасмяротнае імя ! Год народзінаў ! Год шлюбу ! Дата смерці ! Дзеці |- | 1-я | {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Дугу Баньжо||Empress Dugu (Northern Zhou)}} | Лэдзі Гуо (郭氏) | {{нп3|Мін-дзі (Паўночная Чжоу)|Юйвэнь Ю|ru|Мин-ди (Северная Чжоу)}} | Імператрыца Мінцзін (明敬皇后) дынастыі (Паўночная) Чжоу | 536 | (550—556) | 14 мая 558 | няма |- | 4-я |{{нп3|Юаньжэнь|Лэдзі Дугу||Duchess Dugu}} | ? |{{нп3|Лі Бін (Паўночная Чжоу)|Лі Бін||Li Bing (Northern Zhou)}} | Імператрыца Юаньжэнь (元貞皇后) дынастыі Тан | (537—544) | (550—557) | (581—618) | 2 |- | 7-я |{{нп3|Дугу Цэло|сёмая сястра||Dugu Qieluo}} | Лэдзі Цуй (崔氏) |[[Вэнь-дзі (дынастыя Суй)|Ян Цзянь]] | Імператрыца Вэньсянь (文獻皇后) дынастыі Суй | 544 | 557 | 10 верасня 602 | 10 |} Ніякага фізічнага апісання іх не захавалася, але іх бацька быў вельмі прыгожым<ref name="bs61">{{Harvard citation no brackets|''Bei Shi''}}</ref>. {{нп3|Дугу Сінь|||Dugu Xin}} быў этнічным ({{нп3|Кітаізацыя|кітаізаваным|ru|Китаизация}}<ref name="sui" />) {{нп3|Сяньбі|сяньбійцам|ru|Сяньби}}, але абедзве яго жонкі, лэдзі Гуо і лэдзі Цуй, хутчэй за ўсё, былі з [[Кітайцы|хань]]. Усе Дугу былі пісьменнымі (валодалі [[Вэньянь|класічнай кітайскай мовай]]), культурнымі і набожнымі [[Будызм|будыстамі]]<ref name="sui"/>. == У масавай культуры == У кітайскім тэлесерыяле 2018 года «{{нп3|Легенда пра Дугу|||The Legend of Dugu}}» зняліся {{нп3|Ху Бінцін|||Hu Bingqing}} у ролі {{нп3|Дугу Цэло|||Dugu Qieluo}}, {{нп3|Ады Ань|||Ady An}} у ролі старэйшай сястры {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Дугу Баньжо||Empress Dugu (Northern Zhou)}} і {{нп3|Лі Ісяа||zh|李依晓}} ў ролі сярэдняй сястры Дугу. У кітайскім тэлесерыяле 2019 года «{{нп3|Імператрыца Дугу (тэлесерыял)|Імператрыца Дугу||Queen Dugu (TV series)}}» зняліся {{нп3|Джо Чэнь|||Joe Chen}} у ролі {{нп3|Дугу Цэло|||Dugu Qieluo}}, Ксу Ксяахань у ролі старэйшай сястры {{нп3|Імператрыца Дугу (Паўночная Чжоу)|Дугу Баньжо||Empress Dugu (Northern Zhou)}} і {{нп3|Лі Ісяа||zh|李依晓}} ў ролі сярэдняй сястры Дугу. == Гл. таксама == * {{нп3|Дзве Цяа|||Two Qiaos}} * [[Сёстры Сун]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == *{{cite book|title=Bei Shi ''(北史)''|trans-title=Гісторыя Паўночных дынастый|last1=Li Dashi|last2=Li Yanshou|language=zh|year=659|ref={{harvid|''Bei Shi''}}|author1-link= }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жанчыны Кітая]] [[Катэгорыя:Гісторыя Кітая]] [[Катэгорыя:Постаці VI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Постаці VII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Браты і сёстры]] 4v9gsm147an9w3uoayrfugld4bpog0c 0 753680 5159741 4833269 2026-06-30T16:56:57Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5159741 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Гаянска-венесуэльскі крызіс |частка = |выява = Guayana Esequiba (zona completa).png |памер = |загаловак = Спрэчная тэрыторыя Гаяна-Эсекіба. |дата = з [[1 лістапада]] па [[14 снежня]] [[2023]] |месца = [[Гаяна-Эсекіба]] |прычына = інтэрпрэтацыя Жэнеўскага пагаднення 1966 года і рашэння Парыжскай канферэнцыі 1895 года, выяўленне радовішчаў нафты і газу |статус = |вынік = мірнае ўрэгуляванне |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Венесуэла}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br> {{Сцягафікацыя|Нікарагуа}}<ref>{{cite web |date=04-12-2023 |title=Nicaragua felicitó a Venezuela tras referendo consultivo |url=https://www.prensa-latina.cu/2023/12/04/nicaragua-felicito-a-venezuela-tras-referendo-consultivo |website=[[Prensa Latina]] |access-date=11-12-2023 |lang=es |archive-date=05-12-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205024309/https://www.prensa-latina.cu/2023/12/04/nicaragua-felicito-a-venezuela-tras-referendo-consultivo |url-status=live }}</ref> |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Гаяна}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br>{{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Нікалас Мадура]] |камандзір2 = [[Махамед Ірфаан Алі]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Гаянска-венесуэльскі крызіс 2023 года''' — дыпламатычны крызіс паміж [[Гаяна]]й і [[Венесуэла]]й, звязаны з тэрытарыяльнай спрэчкай з нагоды прыналежнасці Гаяны-Эсекіба. Пытанне зарадзілася яшчэ ў 1840 годзе, калі першая краіна была брытанскай калоніяй. Спрэчны рэгіён знаходзіцца на левым беразе ракі [[Эсекіба]] (больш за 60 % тэрыторыі Гаяны). == Перадгісторыя == Пры заснаванні іспанскае генерал-капітанства Венесуэла ўключала ў свой склад таксама тэрыторыю Гаяны-Эсекіба, якая пасля заканчэння вайны за незалежнасць была пакінута венесуэльцамі. Неўзабаве [[Брытанская імперыя]] праз гандлёвае пагадненне з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] завалодала Гаянай. Двухбаковая дамова не вызначала заходнюю мяжу калоніі. У сувязі з гэтым у 1840 годзе Лондан заявіў правы на Гаяну-Эсекіба. Пасля брытанцы ўварваліся і захапілі край<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cpwp4lyp902o|title=Esequibo: qué riquezas hay en el territorio que se disputan Guyana y Venezuela desde hace casi dos siglos|website=BBC News Mundo|date=2023-11-24}}</ref>. У адпаведнасці з [[Дактрына Манро|дактрынай Манро]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] асудзілі той факт, што мяжа была пашырана «таямнічым чынам», і прапанавалі разглядзець пытанне ў міжнародным арбітражы. У 1899 годзе, пасля Парыжскай канферэнцыі 1895 года, большасць тэрыторый адышла брытанцам<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.lapoliticaonline.com/internacionales/lula-quiere-evitar-una-escalada-entre-venezuela-y-guyana-y-manda-a-un-hombre-de-confianza-a-mediar/|title=Lula quiere evitar una guerra entre Venezuela y Guyana y manda a un hombre de confianza a mediar|first=Augusto|last=Taglioni|website=La Política Online}}</ref>. Аднак у 1949 годзе быў апублікаваны мемарандум амерыканскага юрыста С. Мален-Прэва, які ўдзельнічаў у абароне Венесуэлы ў Парыжскім арбітражным рашэнні. Ён крытыкаваў суддзяў, якія апынуліся заўзятымі, паколькі прынялі рашэнне на карысць Брытанскай Гвіяны<ref name=":0"/>. У 1966 годзе Венесуэла і [[Вялікабрытанія]] падпісалі Жэнеўскае пагадненне (яшчэ да абвяшчэння незалежнасці Гаяны ў тым жа годзе). Дакумент стварыў аснову для вырашэння тэрытарыяльнай спрэчкі шляхам перамоў. Паводле дагавора, Венесуэла заяўляе аб сваім суверэнітэце над Гаянай-Эсекіба<ref name=":1"/>. Гаяна, са свайго боку, сцвярджала, што сусед адмовіўся ад гэтай тэрыторыі пасля Парыжскай канферэнцыі<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/afp/guyana-se-planta-en-zona-reclamada-por-venezuela-y-estudia-presencia-militar-extranjera/49005318|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=Swissinfo|date=2023-11-24}}</ref>. == Ход падзей == Пасля адкрыцця радовішчаў нафты і газу<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.dw.com/es/venezuela-y-guyana-se-enfrentan-en-la-haya-por-el-esequibo/a-67401460|title=Venezuela y Guyana se enfrentan en La Haya por el Esequibo|website=[[Deutsche Welle]]|date=14 November 2023}}</ref> 19 верасня 2023 года Гаяна дазволіла шасці замежным нафтавым кампаніям, уключаючы [[ExxonMobil]], весці бурэнне ў водах, на якія прэтэндуе Венесуэла<ref name=":3"/><ref>{{Cite web|url=https://www.pagina12.com.ar/615827-venezuela-guyana-y-el-conflicto-del-esequibo|title=Venezuela, Guyana y el conflicto del Esequibo {{!}} El 3 de diciembre los venezolanos votan un referéndum sobre la región en disputa|first=Gustavo|last=Veiga|website=PAGINA12|date=2023-11-12}}</ref>. Урад [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] ініцыяваў кансультатыўны рэферэндум, прызначаны на 3 снежня, падчас якога грамадзянам прапанавана адказаць на пяць пытанняў, у тым ліку пра тое, ці згодныя яны «любымі сродкамі, у адпаведнасці з законам, супрацьстаяць дамаганням Гаяны на аднабаковае выкарыстанне марскіх рэсурсаў у парушэнне міжнароднага права», і ці падтрымаюць яны прадастаўленне грамадзянства 125 тыс. жыхарам Гаяны-Эсекіба<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.vozdeamerica.com/a/peligro-conflicto-armado-entre-venezuela-guyana-es-grande-real-advierten-expertos/7357626.html|title=Peligro de conflicto armado entre Venezuela y Guyana es "grande y real" advierten expertos|website=Voz de América|date=2023-11-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.france24.com/es/minuto-a-minuto/20231124-guyana-plantea-bases-militares-con-apoyo-extranjero-en-una-zona-reclamada-por-venezuela|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=France 24|date=2023-11-24}}</ref>. Урад Венесуэлы раскрытыкаваў «злоўжыванні [[ExxonMobil]]» і Паўднёвага камандавання [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных Сіл ЗША]]<ref name=":3"/><ref name=":2" />. Рэакцыя апазіцыі падзялілася: з аднаго боку, Марыя Карына Мачада, лідар апазіцыйнай палітычнай кааліцыі «Адзіная платформа», папрасіла прыпыніць правядзенне рэферэндуму для падачы пазову ў [[Міжнародны суд ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vozdeamerica.com/a/venezuela-maria-corina-machado-dice-que-el-referendo-por-el-esequibo-es-un-error-y-considera-que-debe-suspenderse-/7365933.html|title=Venezuela: María Corina Machado dice que el referendo por el Esequibo es un "error" y considera que "debe suspenderse"|website=Voz de América|date=2023-11-22}}</ref>, тады як Мануэль Расалес і [[Энрыке Капрылес Радонскі]], былыя кандыдаты ў прэзідэнты ад апазіцыі, выступілі за рэферэндум<ref>{{Cite web|url=https://www.elnacional.com/venezuela/capriles-participara-en-la-consulta-sobre-el-esequibo-esto-no-se-trata-de-maduro/|title=Capriles participará en la consulta sobre el Esequibo: "Esto no se trata de Maduro"|website=El Nacional|date=29 November 2023}}</ref>. Рэферэндум выклікаў дыпламатычны крызіс паміж краінамі<ref>{{Cite web|url=https://eleconomista.com.ar/internacional/sube-tension-venezuela-guyana-n68741|title=Sube la tensión entre Venezuela y Guyana|last=Sourtech|website=El Economista}}</ref>. На слуханнях у Міжнародным судзе ў сярэдзіне лістапада прадстаўнікі дзяржаў папрасілі суд прызнаць іх суверэнітэт над рэгіёнам. Гаяна таксама запатрабавала адмены рэферэндуму, сцвярджаючы, што апаненты мелі намер анексаваць тэрыторыю, але ўрад Венесуэлы адхіліў гэтую просьбу<ref name=":4"/>. У канцы лістапада прэзідэнт Гаяны [[Махамед Ірфаан Алі|Ірфаан Алі]] сустрэўся з вайскоўцамі на мяжы з Венесуэлай, а на наступны дзень апублікаваў відэа, на якім ён падняў [[сцяг Гаяны]] на мерапрыемстве на Пакарампе ў Гаяне-Эсекіба, недалёка ад венесуэльскага штата [[Балівар (штат)|Балівар]]<ref name=":2"/>. Пасля гэтага мерапрыемства міністр абароны Венесуэлы Уладзімір Падрына Лопес заявіў, што [[Узброеныя сілы Венесуэлы|ўзброеныя сілы краіны]] будуць пастаянна пільнымі ў дачыненні да любых дзеянняў, якія «пагражаюць тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы», папрасіўшы насельніцтва прыняць удзел у рэферэндуме і дадаўшы, што канфлікт на дадзены момант не з’яўляецца вайной<ref>{{Cite web|url=https://urgente24.com/mundo/por-ahora-no-es-guerra-ministro-defensa-venezuela-n564263|title="Por ahora, no es guerra": Ministro de Defensa de Venezuela|website=Urgente24|date=24 November 2023}}</ref>. Губернатар [[Сулія|Суліі]] Мануэль Расалес заявіў, што Гаяна-Эсекіба з’яўляецца «стоадсоткавай венесуэльскай тэрыторыяй», а дзеянні Гаяны парушаюць Жэнеўскае пагадненне 1966 года. Ён таксама раскрытыкаваў той факт, што [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] і [[Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў]] не выказваліся з гэтай нагоды<ref>{{Cite web|url=https://www.veintitres.com.ar/internacionales/Gobernador-venezolano-cuestiona-silencio-de-ONU-y-OEA-tras-presunta-provocacion-de-Guyana-20231128-0012.html|title=Gobernador venezolano cuestiona silencio de ONU y OEA tras presunta provocación de Guyana|website=Veintitrés|date=28 November 2023}}</ref>. 3 снежня ў Венесуэле праведзены [[Рэферэндум у Венесуэле (2023)|рэферэндум]]. Па папярэдніх выніках, пераважная большасць венесуэльцаў (каля 95 %) прагаласавала за далучэнне Гвіяны-Эсекіба<ref>{{Cite web |last=Shortell |first=David |date=2023-12-04 |title=Venezuelans approve takeover of oil-rich region of Guyana in referendum |url=https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |access-date=2023-12-04 |website=CNN |language=en |quote=In a news conference announcing preliminary results from the first tranche of counted votes, the Venezuelan National Electoral Council said voters chose “yes” more than 95% of the time on each of five questions on the ballot. |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204043413/https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.ng.ru/world/2023-11-30/1_2_8891_venezuela.html Спор из-за Гайаны может вызвать войну Венесуэлы с Бразилией и США. Мадуро предъявляет территориальные претензии стране-соседу] // НГ, 30.11.2023</ref>. Прэзідэнт Нікалас Мадура абвясціў рэгіён дваццаць чацвёртым штатам дзяржавы і распарадзіўся выпусціць новыя карты<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/06/12/2023/656fb5a39a7947345932a0eb|title=Мадуро объявил подконтрольный Гайане регион 24-м штатом Венесуэлы|lang=ru|website=РБК|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. 6 снежня венесуэльскі ўрад разгарнуў мабілізацыю<ref>{{Cite web|url=https://elpais.com/america/2023-12-06/tension-entre-venezuela-y-guyana-maduro-moviliza-al-ejercito-y-anuncia-la-anexion-por-ley-del-esequibo.html|title=Tensión entre Venezuela y Guyana: Maduro moviliza al Ejército y anuncia la anexión por ley del Esequibo|lang=es|first=Florantonia|last=Singer|website=El País América|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/world_news/venesuela-obyyavila-mobilizatsii-armii-anneksii-chasti-519336/|title=Венесуэла объявила об аннексии части соседнего государства|lang=ru|last=|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2023-12-07|access-date=2023-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sm.news/news/20231207/525335/|title=El País: Мадуро объявил об аннексии Эссекибо и мобилизует армию {{!}} 07.12.2023|lang=ru|website=ИА SM.News|date=20231207T0127|access-date=2023-12-07|archive-date=7 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180432/https://sm.news/news/20231207/525335/|url-status=dead}}</ref>. 14 снежня адбыліся перамовы прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура і прэзідэнта Гаяны Ірфан Алі па праблеме прыналежнасці спрэчнай вобласці. Сустрэча праведзена ў [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19499627 Президенты Венесуэлы и Гайаны проведут переговоры по спорной территории 14 декабря<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Бакі дамовіліся стварыць камісію для ўрэгулявання пытання, якая будзе ўключаць міністраў замежных спраў і тэхнічных спецыялістаў дзвюх дзяржаў і на працягу трох бліжэйшых месяцаў прадставіць справаздачу, пасля чаго лідары абедзвюх краін правядуць яшчэ адны перамовы ў Бразіліі<ref>{{Cite web|url=https://news.ru/world/venesuela-i-gajana-dogovorilis-ne-voevat-iz-za-spornoj-territorii/|title=Венесуэла и Гайана договорились не воевать из-за спорной территории|lang=ru|website=News.ru|date=15.12.2023}}</ref>. Таксама бакі дамовіліся, што не будуць прымяняць сілу адзін супраць аднаго, а таксама ўстрымлівацца ад эскалацыі канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2023/12/15/gayana-i-venesuela-dogovorilis-ne-primenyat-silu-v-territorialnom-spore-ob-essekibo|title=Гайана и Венесуэла договорились «не применять силу» в территориальном споре об Эссекибо|lang=ru|website=Meduza|access-date=2023-12-15}}</ref>. == Іншыя краіны == 23 лістапада старэйшыя афіцэры Сіл абароны Гаяны і Узброеных Сіл Бразіліі сустрэліся для правядзення вучэнняў. Бразілія рашуча падтрымала суседа ў памежнай спрэчцы<ref>{{Cite web|url=https://newssourcegy.com/news/guyana-and-brazil-military-officials-meeting-on-border-security-and-military-cooperation/|title=Guyana and Brazil Military Officials meeting on border security and military cooperation|date=23 November 2023}}</ref>. У той жа час краіна спрабавала выступіць пасярэднікам паміж дзяржавамі, каб пазбегнуць узброенага канфлікту<ref name=":1"/>. Прадстаўнікі [[Міністэрства абароны ЗША]] планавалі наведаць Гаяну ў канцы лістапада<ref name=":2"/>. Гаяна прапанавала размясціць замежныя ваенныя базы на сваёй тэрыторыі, а сухапутныя войскі Бразіліі рушылі да мяжы абедзвюх краін, чакаючы магчымага венесуэльскага ўварвання ў Гаяну<ref>{{Cite web|url=https://www.escenariomundial.com/2023/11/29/el-ejercito-de-brasil-se-dispone-en-alerta-maxima-por-una-posible-invasion-de-venezuela-a-guyana/|title=El Ejército de Brasil se moviliza por una posible invasión de Venezuela a Guyana|website=Escenario Mundial|date=2023-11-29}}</ref><ref>[https://defence-blog.com/venezuela-prepares-for-invasion-into-guyana/ Venezuela prepares for possible invasion into Guyana]</ref>. У перыяд з 27 па 29 лістапада бразільцы перакінулі да граніцы бронеаўтамабілі VBTP-MR Guarani са складу 5-й армейскай дывізіі, танкі [[Leopard 1|Леапард 1]], а таксама пяхотныя падраздзяленні<ref>{{Cite web|url=https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|title=Brazilian Army on High Alert Amid Potential Venezuelan Invasion of Guyana|date=27 November 2023|access-date=30 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130202013/https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|archivedate=30 лістапада 2023|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Памежныя канфлікты]] [[Катэгорыя:2023 год у Венесуэле]] cosgvf2lmw2nrjkadcwqkhpwyjdqh6w 0 764975 5159756 5136810 2026-06-30T17:26:14Z 5159756 wikitext text/x-wiki '''Экстрэмісцкае фарміраванне''' ({{lang-ru|экстремистское формирование}}) — юрыдычны статус, які прысвойваецца ў [[Беларусь|Беларусі]] групам грамадзян з ліку апанентаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] для іх [[Палітычны пераслед у Беларусі пасля 2020 года|палітычнага пераследу]]. Паняцце было замацавана ў законе «Аб процідзеянні экстрэмізму», змены да якога [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў 14 мая 2021 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/padpisany-zakon-ab-supracdzeyanni-ekstremizmu|title=Падпісаны закон "Аб супрацьдзеянні экстрэмізму" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2021-05-14|access-date=2024-05-15}}</ref>. У ім экстрэмісцкае фарміраванне вызначаецца як група грамадзян, якая ажыццяўляе [[Экстрэмізм|экстрэмісцкую дзейнасць]] або аказвае садзейнічанне такой дзейнасці ці яе фінансаванне<ref>{{Cite web |url=https://www.eng.belta.by/society/view/ekspert-unutrany-ekstremizm-nebjaspechny-udvaja-patrebny-novyja-formy-protsijaddzja-ad-getaj-nebjaspeki-99873-2021/ |title=Эксперт: унутраны экстрэмізм небяспечны ўдвая, патрэбны новыя формы проціяддзя ад гэтай небяспекі |access-date=15 мая 2024 |archive-date=15 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515182201/https://www.eng.belta.by/society/view/ekspert-unutrany-ekstremizm-nebjaspechny-udvaja-patrebny-novyja-formy-protsijaddzja-ad-getaj-nebjaspeki-99873-2021/ |url-status=dead }}</ref>. Захады па «супрацьдзеянні экстрэмізму» накіраваны на падаўленне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстнага руху ў Беларусі]]<ref name=":0" />, які ўзнік на адказ на фальсіфікацыю рэжымам Лукашэнкі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. Станам на студзень 2024 года ў Беларусі было 174 «экстрэмісцкія фармаванні», з якіх 62 з іх атрымалі такі статус у 2023 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/23-01-2024-u-belarusi-adrazu-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі адразу некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-15}}</ref>. У большасці выпадкаў гэта незалежныя СМІ, тэлеграм-каналы (і акаўнты ў іншых сацсетках) пратэсных ініцыятыў, некамерцыйных арганізацый і да таго падобнае<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/slounik-belaruskih-ekstremistau|title=Слоўнік беларускіх «экстрэмістаў»|website=Новы Час|date=2023-03-18|access-date=2024-05-15}}</ref>. Станам на кастрычнік 2024 года ў «Пераліку арганізацый, фарміраванняў, індывідуальных прадпрымальнікаў, датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» значыліся 243 «экстрэмісцкія фармаванні»<ref>[https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642 О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма]</ref>. == Выданні, прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/09-11-2023-u-spise-ekstremistskih-farmavannyau-yaki-vyaduts-belaruskiya-ulady-20-smi|title=У спісе экстрэмісцкіх фармаванняў, які вядуць улады Беларусі, – 20 выданняў|website=belsat.eu|access-date=2024-05-15}}</ref> == * [[NEXTA]] (2021) * [[БелаПАН]] (рашэнне прынятае 1 лістапада 2021 года) * тэлеканал «[[Белсат]]» (3 лістапада 2021 года) * [[Радыё Свабода (Беларусь)|радыё «Свабода»]] (23 снежня 2021 года) * «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (14 студзеня 2022 года) * «[[Бобруйск Online]]» (22 лютага 2022 года) * [[Беларусь галаўнога мозгу]] (18 красавіка 2022) * «[[Флагшток (СМІ)|Флагшток]]» (29 красавіка 2022 года) * [[kyky.org]] (6 траўня 2022 года) * «[[Честная газета]]» (20 траўня 2022 года) * «[[Еўрарадыё]]» (20 ліпеня 2022 года) * «[[Хартыя’97]]» (30 жніўня 2022 года) * [[Hrodna.life]] (11 лістапада 2022 года) * самавольнае выданне «[[Вестники]]» (9 снежня 2022 года) * «[[Маланка Медиа]]» (15 лютага 2023 года) * «[[Брестская газета]]» (28 лютага 2023 года) * «[[MOST Media]]» (17 траўня 2023 года) * homeldays.org («[[Штодзень Гомель]]») (23 траўня 2023 года) * тэлеграм-канал «Инсайдер» (29 траўня 2023 года) * «[[Зеркало (сайт)|Зеркало]]» (9 чэрвеня 2023 года) * [[Zerkalo.io]] (чэрвень 2023) * тэлекампанія «[[Ранак (тэлекампанія)|Ранак]]» у Светлагорску (5 верасня 2023 года) * «[[Беларусь за МКАДам]]» (13 кастрычніка 2023 года) * [[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]] (снежань 2023) * [[Беларускае Радыё Рацыя]] (2024) * [[Это Минск, детка]] (2024) * [[Беларуская рэдакцыя Deutsche Welle|Беларуская рэдакцыя]] [[Deutsche Welle]] (29 красавіка 2024) * «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» (2026) * [[Reform.news]] (28 красавіка 2026) {{зноскі}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] n97ceg7h8pz1c7anzt5xj0o72llpgol 10 766585 5159861 5158066 2026-07-01T07:18:15Z KrBot 24355 обновление / update 5159861 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-06-30 | AED = 4.980280 | AUD = 1.974240 | BND = 1.755210 | BRL = 7.019170 | BWP = 17.961600 | CHF = 1.096950 | CLP = 1250.790000 | CNY = 9.200480 | CZK = 28.867400 | DKK = 8.895930 | DZD = 180.669000 | EUR = 1.190190 | GBP = 1.024600 | ILS = 4.038480 | INR = 128.284000 | JPY = 219.960000 | KRW = 2090.430000 | KWD = 0.417544 | MUR = 64.461600 | MXN = 23.690200 | MYR = 5.519340 | NOK = 13.461600 | NZD = 2.401670 | OMR = 0.521423 | PEN = 4.618890 | PHP = 83.033000 | PLN = 5.113600 | QAR = 4.936220 | SAR = 5.085380 | SDR = 1 | SEK = 13.203400 | SGD = 1.755210 | THB = 45.060700 | USD = 1.356100 }} j4yn0j98gnr5fzs8pjk69st13n45ifx 10 766586 5159860 5158065 2026-07-01T07:18:13Z KrBot 24355 обновление / update 5159860 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-06-30 | AUD = 1.6544 | BRL = 5.9003 | CAD = 1.6220 | CHF = 0.9224 | CNY = 7.7314 | CZK = 24.256 | DKK = 7.4744 | EUR = 1 | GBP = 0.86178 | HKD = 8.9350 | HUF = 356.30 | IDR = 20398.91 | ILS = 3.3953 | INR = 107.8565 | ISK = 144.00 | JPY = 185.08 | KRW = 1767.08 | MXN = 19.9030 | MYR = 4.6544 | NOK = 11.3105 | NZD = 2.0136 | PHP = 69.911 | PLN = 4.2955 | RON = 5.2439 | SEK = 11.0935 | SGD = 1.4754 | THB = 37.862 | TRY = 53.1642 | USD = 1.1394 | ZAR = 18.6544 }} d1szeq695bcwabf8v4kahfvk15r6k7v 10 766592 5159862 5158067 2026-07-01T07:18:16Z KrBot 24355 обновление / update 5159862 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=30.06.2026. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=30.06.2026. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-06-30 | AED = 21 | AMD = 0.21 | AUD = 53 | AZN = 45 | BDT = 0.63 | BHD = 206 | BOB = 7.9 | BRL = 15 | BYN = 26 | CAD = 54 | CHF = 96 | CNY = 11 | CUP = 3.2 | CZK = 3.6 | DKK = 11 | DZD = 0.58 | EGP = 1.5 | ETB = 0.48 | EUR = 88 | GBP = 102 | GEL = 29 | HKD = 9.9 | HUF = 0.25 | IDR = 0.0043 | INR = 0.82 | IRR = 0.000053 | JPY = 0.48 | KGS = 0.88 | KRW = 0.05 | KZT = 0.15 | MDL = 4.3 | MMK = 0.037 | MNT = 0.021 | NGN = 0.056 | NOK = 7.8 | NZD = 43 | OMR = 202 | PLN = 20 | QAR = 21 | RON = 16 | RSD = 0.75 | RUB = 1 | SAR = 20 | SEK = 8 | SGD = 60 | THB = 2.3 | TJS = 8.3 | TMT = 22 | TRY = 1.6 | UAH = 1.7 | USD = 77 | UZS = 0.0064 | VND = 0.003 | XDR = 105 | ZAR = 4.7 }} g8nex37bzrp4vqp3vlq6yazz1kx041v 0 777134 5159959 5036492 2026-07-01T10:57:53Z M.L.Bot 261 /* Публікацыі */ clean up, перанесена: [[Логвінаў| → [[Логвінаў (выдавецтва)| з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159959 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Егарэйчанка}}{{Пісьменнік}} '''Сяргей Аляксандравіч Егарэйчанка''' ({{ДН|17|10|1988}}, г. [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[гісторык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|17|10|1988}} года ў [[Мінск]]у ў сям’і археолага [[Аляксандр Егарэйчанка|Аляксандра Егарэйчанкі]]. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Працаваў намеснікам дырэктара па выставачных праектах і гісторыка-культурнай спадчыне [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]. Уваходзіў у сябры [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref name=":0" />. == Творчасць == Аўтар аповесці «Лебедзі паміраюць разам» (Мінск, 2011), а таксама кнігі-альбома «Нясвіж. Палацава-паркавы ансамбль. Збор зброі і даспехаў» (Мінск, 2017)<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/persons/e/jeharejchanka-sjarhjej.html|title=Егарэйчанка Сяргей – Белліт|date=2023-10-20|access-date=2024-12-08}}</ref>. == Узнагароды == Лаўрэат [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва|Спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва]] (2017)<ref>[https://www.belarus.by/by/press-center/news/lukashenka-prysudz-prem-za-duxonae-adradzhenne--spetsyjalnyja-prem-dzejacham-kultury--mastatstva-2017-goda_i_0000072343.html Лукашэнка прысудзіў прэміі «За духоўнае адраджэнне» і спецыяльныя прэміі дзеячам культуры і мастацтва 2017 года]</ref>. == Публікацыі == * Лебедзі паміраюць разам. — Мінск : [[Логвінаў (выдавецтва)|I. П. Логвінаў]], 2011. — 192 с. — ISBN 978-985-6991-39-7. * Несвиж. Дворцово-парковый ансамбль. Собрание оружия и доспехов. Книга-альбом. / текст С. Егорейченко, фотоснимки, художественное оформление А. Алексеев, А. Лукашевич, вступительная статья А. Павловский. — Минск: «Выдавец А. Аляксеў», 2014. — 272 с.; ил. * [[Нясвіж]] = Несвиж = Несвиж = Niasvizh : палацава-паркавы ансамбль : збор зброі і даспехаў : [кніга-альбом] / Сяргей Егарэйчанка; [пераклад на [[Беларуская мова|беларускую мову]]: [[Юрый Бохан]], Сяргей Егарэйчанка; пераклад на [[Англійская мова|англійскую мову]]: Дзяніс Ларыёнаў]. — Мінск : А. А. Аляксееў, 2017. — 267, [4] с. : ил., цв. ил., портр., факс.; 34 см — 715 экз. — ISBN 978-985-90353-5-7. * Збор зброі і даспехаў Радзівілаў. Вяртанне ў Беларусь / Сяргей Егарэйчанка // [[Беларускі гістарычны часопіс]] : навукова-тэарэтычны, навукова-метадычны часопіс / заснавальнікі: Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, РУП «Выдавецтва „[[Пачатковая школа]]“», [[Інстытут гісторыі НАНБ]], Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — 2018. — № 7. — С. 51—57. * Белорусские сокровища ЮНЕСКО = Беларускія скарбы [[ЮНЕСКА]] = Belarusian treasures of UNESCO = Trésors bélarusses de l’UNESCO / Сост. Анцух Л. Ф. ; тексты: Анцух Л. Ф. и др. ; предисловие С. А. Егорейченко. — Минск : Четыре четверти, 2018. — 298, [1] с. — ISBN 978-985-581-213-6. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|155234|Егарэйчанка Сяргей Аляксандравіч}} * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-ar4446983&strq=l_siz=20 Егарэйчанка, Сяргей Аляксандравіч (пісьменнік; гісторык; нар. 1988)] // Электронны каталог РНТБ * [https://brama.online/youtube/video/111833 «Калейдаскоп». Госць Сяргей Егарэйчанка] // Сайт тэлеканала «[[Беларусь 3]]» {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-11-19}} {{DEFAULTSORT:Егарэйчанка Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] 8s29rb5a96gvlps35wh51fjzhlhgs58 0 781282 5159960 4921872 2026-07-01T10:57:59Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159960 wikitext text/x-wiki {{Палітык|Партыя=Беспартыйны|Род дзейнасці=Журналіст|Член у=[[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]]|Месца нараджэння=[[Мінск]], [[Беларусь]]|Грамадзянства=[[Беларусь]]|Дата нараджэння=28 кастрычніка 1972}} '''Аляксандр Антонавіч Старыкевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[журналіст]], карэспандэнт расійскіх газет у [[Беларусь|Беларусі]] і галоўны рэдактар беларускіх газет, сябра [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 28 кастрычніка 1972 г. у [[Мінск|г. Мінску]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] . У 1989 годзе скончыў сярэднюю школу № 145 г. Мінска. У 1990 годзе пачаў займацца журналістыкай у якасці карэспандэнта беларускага штотыднёвіка «[[7 Dniej|7 дней]]». Быў спецыяльным карэспандэнтам у [[Беларусь|Беларусі]] расійскіх газет: «[[Коммерсантъ]]» (з лістапада 1991 па жнівень 1993), «[[Nowaja Jeżedniewnaja Gazieta|Новая ежедневная газета]]» (са жніўня 1993 па люты 1994), «Известия» (з лютага 1994 па кастрычнік 1997), «[[Nowyje Izwiestija|Новые Известия]]» (з кастрычніка 1997). З 2000 года — галоўны рэдактар газеты «Беларускі час». З вясны 2003 года працаваў галоўным рэдактарам газеты «[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]». 20 красавіка 2018 года абраны намеснікам старшыні [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай aсацыяцыі журналістаў]] (БАЖ)<ref>{{Артыкул|спасылка=https://gazetaby.com/post/zezd-abrau-novae-kiraunicztva-belaruskaj-asacyyacyi-zhurnalistau/137341/|загаловак=З’езд абраў новае кіраўніцтва Беларускай асацыяцыі журналістаў|год=2018|выданне=Салідарнасць|тып=газета}}</ref> Аўтар больш за 1000 публікацый у розных часопісах. Беспартыйны. Уваходзіць у склад Прэзідыума [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] <ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.radabnr.org/prezydyjum/|title=Сайт Рады Беларускае Народнае Рэспублікі}}</ref> . == Узнагароды == * [[Медаль да стагоддзя БНР|Медаль 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] — 2019 г.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29838254.html|title=Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100|website=svaboda.org|date=27 marca 2019}}</ref> == Публікацыі == * {{Кніга|аўтар=Кулинка Н., Федотова Н.|загаловак=Время несбывшихся надежд: 17 интервью с белорусскими журналистами о 1990-х|год=2014|месца=[[Вільнюс]]|выдавецтва=[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]|старонак=326|isbn=978-609-8147-10-0}} == Зноскі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Старыкевіч Аляксандр Антонавіч}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём да стагоддзя БНР]] [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] b95yntivcj8yno6e34xuf25hvexb7d9 0 782185 5159961 4956171 2026-07-01T10:58:04Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], typos fixed: аб'яднанне → аб’яднанне з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159961 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Валеры Стралко''', поўнае імя '''Валерый Васілевіч Стралко''' ({{Lang-uk|Валерiй Васильович Стрілко}}; нар. 1939, [[Любэч|Любеч]], [[Чарнігаўская вобласць]], [[Украіна|УCCP]] — 2019, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларускі і ўкраінскі [[пераклад]]чык. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1939 годзе ў [[Любэч|Любечы]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Паступаў у [[Херсон]]скае мараходнае вучылішча, але не прыняты з прычыны [[дальтанізм]]у. Працаваў вучнем зваршчыка на караблебудаўнічым заводзе імя [[Камінтэрн]]у, напярэдадні 17-годдзя атрымаў 4 разрад. Праз два гады трапіў на службу ў ваенна-марскі флот. Пасля камісавання праз траўму (падзенне ў трум карабля) асвоіў прафесію кранаўшчыка. У 1960 годзе скончыў вячэрні караблемеханічны тэхнікум. Працаваў выкладчыкам чарчэння, нямецкай мовы і геаграфіі ў сяле Навасібірск на Херсоншчыне. Затым пераехаў у [[Сібір]], дзе ўладкаваўся ў Інстытут ядзернай фізікі Сібірскага аддзялення Акадэміі навук СССР. Пасля заканчэння электратэхнічнага інстытута (завочна) стаў старшым інжынерам лабараторыі прыкладной кібернетыкі Інстытута гідрадынамікі, адкуль быў запрошаны на працу ў Мінск. У Беларусі працаваў у навукова-даследчых і праектна-канструктарскіх інстытутах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29840668.html|title=«Будаваў мост паміж беларусамі і ўкраінцамі». Ня стала перакладчыка Валера Стралко|first=Ігар|last=Карней|website=Радыё Свабода|date=2019-03-25|access-date=2025-02-06}}</ref>. == Прафесійная дзейнасць == Перакладчык беларускай літаратуры на ўкраінскую мову і наадварот. Першыя публікацыі пабачылі свет у газеце «[[Знамя юности]]» 12 лютага 1987 года ў дзень 50-годдзя [[Міхась Стральцоў|Міхася Стральцова]]. Сярод перакладзеных ім беларускіх аўтараў — [[Максім Багдановіч]], [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Васіль Быкаў]], [[Уладзімір Караткевіч]] і іншыя. Разам з [[Ціхан Чарнякевіч|Ціханам Чарнякевічам]] пераклаў на беларускую мову кнігу [[Святлана Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]] «Час second-hand: (канец чырвонага чалавека)» (Мінск, 2013). == Бібліяграфія == '''Кнігі''' * Тук-тук-тук: Татавы цацкі: Для дашк. і мал. шк. ўзросту / Валерый Стралко. Мінск : Ураджай, 1999. [27] с. '''Пераклады''' * Мелодыі журбы і надзеі: вершы і паэма: пераклад з украінскай / [[Леся Украінка]] / Укладанне В. Жуковіча, В. Стралко. Мінск : Кавалер Паблішэрс, 2003. 126 с. * Непагасны агонь: Украінскія паэты — па-беларуску, беларускія паэты — па-ўкраінску: Пераклады / Валерый Стралко [Аўт. ўступ. арт.: [[Васіль Зуёнак|В. Зуёнак]], Д. Білоус]. Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. 223 с. * Колас, Я. Нова земля [Текст] : поема / Якуб Колас ; пер. з білорус. В.В. Стрілко. Київ : Український письменник, 2006. 304 с. ISBN 966-579-200-8 * Биков, В.В. Круглянський міст [Текст] : [збірка] / Василь Биков ; [пер. з білорус. Валерія Стрілка]. Київ : Книга, 2011. 320 с. ISBN 978-966-8314-72-8 * Алексіевіч, С. Час second-hand : (канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч; [пераклад з рускай мовы В. Стралко і Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]], 2013. 383 с. ISBN 978-985-562-096-0 * Мастак: [да 200-годдзя з дня нараджэння [[Тарас Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]]] / Укладанне i пераклад Валеры Стралко. Мінск : Кнігазбор, 2014. 204 с. ISBN 978-985-7089-31-4. == Прызнанне і ўзнагароды == * Лаўрэат Міжнароднай літаратурнай прэміі імя Івана Франко за пераклады на беларускую мову твораў [[Тарас Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], [[Леся Украінка|Лесі Украінкі]], [[Іван Франко|Івана Франко]] і сучасных украінскіх аўтараў (2003). * Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] за пераклад паэмы «[[Тарас на Парнасе]]» на ўкраінскую мову (2003). * Узнагароджаны Нацыянальнай суполкай пісьменнікаў Украіны медалём «Ганаровая адзнака» за істотны ўнёсак у адраджэнне духоўнасці і асабістыя дасягненні ў літаратурнай творчасці (2006). * Лаўрэат Міжнароднай літаратурна-мастацкай прэміяй імя Грыгорыя Скаварады за вялікую падзвіжніцкую працу з мэтай збліжэння ўкраінскай і беларускай літаратур (2013)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29839452.html|title=Памёр беларуска-ўкраінскі перакладчык Валер Стралко|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2019-03-25|access-date=2025-02-06}}</ref>. == Літаратура == * Шаладонава, Ж.С. Класіка ў розных вымярэннях: кніга перакладаў В. Стралко / Жанна Шаладонава // Полымя : літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс / заснавальнікі: Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, Грамадскае аб’яднанне «Саюз пісьменнікаў Беларусі», Выдавецкае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Мастацкая літаратура». Мінск, 2009. №11. С.183—186. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Стралко Валер}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] s16vxgj6652sa04tf0wxlwqwttyp590 0 783844 5159972 5050411 2026-07-01T11:43:13Z Autumndancer 168015 /* Выбраная фільмаграфія */ 5159972 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лэнсберы}} {{Кінематаграфіст}} Дама '''Анджэла Брыджыт Лэнсберы''' ({{lang-en|Angela Brigid Lansbury}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанская, ірландская і амерыканская {{актрыса|тэлебачання ЗША|тэлебачання Вялікабрытаніі|мюзіклаў Вялікабрытаніі|мюзіклаў ЗША|агучвання ЗША|агучвання Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Сярод яе шматлікіх узнагарод былі шэсць прэмій «[[Тоні]]» (уключаючы прэмію за жыццёвыя дасягненні), шэсць прэмій «[[Залаты глобус]]», [[прэмія Лоўрэнса Аліўе]] і ганаровая ўзнагарода Акадэміі, а таксама намінацыі на тры прэміі «[[Оскар]]», васемнаццаць прэмій «[[Эмі]]» і прэмію «[[Грэмі]]». У 2014 годзе стала дамай-камандорам [[Ордэн Брытанскай імперыі|ордэна Брытанскай імперыі]]<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27047088|title= Angela Lansbury 'Proud' to be Made a Dame by the Queen|work= BBC News|date=2014-04-16|access-date=2021-05-06|archive-date=2019-11-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20191122233238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27047088|url-status= live}}</ref>. == Фільмаграфія == * 1944 — «[[Газавае святло (фільм, 1944)|Газавае святло]]» * 1948 — [[Тры мушкецёры (фільм)|Тры мушкецёры]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт}} * {{IMDb name|0001450}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — кінафільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф}} {{DEFAULTSORT:Лэнсберы Анджэла}} k4s4ortfu6nolg61v0yjrgwwapwkl81 0 786416 5159886 5040561 2026-07-01T08:18:55Z Ellis Novak 30436 /* Выбраныя публікацыі */ 5159886 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Ян Тэнгоўскі''' ({{lang-pl|Jan Tęgowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі гісторык-медыевіст, прафесар [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == У 1975 годзе скончыў [[Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні|Універсітэт Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]]. У гэтым самым універсітэце атрымаў ступень [[Доктар філасофіі|доктара навук]], абараніўшы дысертацыю пад назвай ''«Próby jednoczenia państwa polskiego w ostatnim ćwierćwieczu XIII stulecia»'' (1986, пад кіраўніцтвам {{нп5|Тадэвуш Грудзінскі|Тадэвуша Грудзінскага|pl|Tadeusz Grudziński}}), затым [[Габілітацыя|габілітаваўся]] на аснове дысертацыі ''Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów'' (2000). Вучонае званне прафесара атрымаў у 2012 годзе. З 2006 года дырэктар Інстытута гісторыі Універсітэта ў Беластоку. Станам на 2014 год загадчык кафедры гісторыі сярэдніх вякоў і дапаможных навук Інстытута гісторыі Універсітэта ў Беластоку. Асноўныя кірункі даследаванняў — генеалогія і гісторыя сярэднявечча. Артыкулы публікаваліся ў {{нп5|Przegląd Historyczny||pl|Przegląd Historyczny}}, {{нп5|Studia Źródłoznawcze||pl|Studia Źródłoznawcze}}, {{нп5|Zapiski Historyczne||pl|Zapiski Historyczne}} і {{нп5|Genealogia. Studia i materiały historyczne||pl|Genealogia. Studia i materiały historyczne}}. У 2017 годзе ўзнагароджаны {{нп5|Медаль Камісіі нацыянальнай адукацыі|медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі|pl|Medal Komisji Edukacji Narodowej}}. == Выбраныя публікацыі == * (wstęp) {{нп5|Освальд Бальцэр||pl|Oswald Balzer}}, ''Genealogia Piastów'', wstęp do 2 wyd. wstęp Jan Tęgowski, Kraków: Wydawnictwo Avalon 2005. * (wstęp) {{нп5|Зыгмунт Удавішэўскі||pl|Zygmunt Wdowiszewski}}, ''Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce'', wstęp Jan Tęgowski, Kraków: Wydawnictwo Awalon 2005. * (wstęp) [[Станіслаў Смолька]], ''Mieszko Stary i jego wiek'', wprow. Jan Tęgowski, Kraków: Wydawnictwo Avalon T. Janowski 2009. * ''Rodowód kniaziów Świrskich do końca XVI wieku'', Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2011. * ''Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów'', Poznań-Wrocław 1999. * ''Kanclerz kujawski Jarosław Bogoria i jego stosunki z Gelhardem de Carceribus'', [w:] ''Personae Colligationes Facta'', Toruń 1991. * ''O następstwie tronu na Litwie po śmierci Olgierda'', «Przegląd Historyczny», t. LXXXIV, 1993, z. 2. * ''Powiązania genealogiczne wojewodów mołdawskich Bogdanowiczów z domem Giedyminowiczów w XIV i XV wieku'', «Genealogia. Studia i materiały historyczne», 3, 1993. * ''Bezkrólewie po śmierci Ludwika Węgierskiego a geneza unii Polski z Litwą'', [w:] ''Studia historyczne z XIII—XV w.'', Olsztyn 1995. * ''Przodkowie Zofii Holszańskiej, czwartej żony Władysława Jagiełły'', «Genealogia. Studia i materiały historyczne», 8, 1996. * ''Pochodzenie kniaziów Iwana i Fiodora Nieświckich'', «Genealogia. Studia i materiały historyczne», 7, 1996. * ''Sprawa przyłšczenia podola do Korony Polskiej w końcu XIV wieku'', «Genealogia. Studia i materiały historyczne», 8, 1996. * ''Kontakty rodzinne dynastów polskich i ruskich w średniowieczu'', [w:] ''Między sobą. Szkice historyczne polsko-ukraińskie'', pod red. T. Chynczewskiej Hennel i N. Jakowenko, Lublin 2000. * ''Kilka uwag do biografii Skirgiełły Olgierdowicza'', [w:] ''Materiały z międzynarodowej sesji lituanistycznej'', pod red. G. Błaszczyka i M. Hasiuka, Poznań 2000. * ''Addenda do Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski'', «Studia źródłoznawcze», t. XXXIX. * ''Zagadnienie władzy w Wielkim Księstwie Litewskim w okresie między Unią Krewską a zgonem Skirgiełły (1385—1394)'', «Zapiski historyczne», t. LXIV, 2001, z. 4. * ''Testament ostatniego Piasta mazowieckiego'', «Przegląd Historyczny», t. XCIV, 2005, z. 1. * ''Stosunek Zbigniewa Oleśnickiego do unii Polski z Litwą'', [w:] ''Zbigniew Oleśnicki książe Kościoła i mąż stanu'', Kraków 2006. * ''[https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=28542 Uzupełnienia i uwagi do itinerarium Witolda Kiejstutowica]'', «Studia źródłoznawcze», t. XLIV. Warszawa Wydawnictwo DiG, 2006, p. 67-76 == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Кніга|спасылка=|загаловак=Inter Regnum et Ducatum: studia ofiarowane Profesorowi Janowi Tęgowskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin|адказны=Krzysztof Boroda, Piotr Guzowski, Marzena Liedke|год=2018|месца=Białystok|выдавецтва=Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy|том=22|старонак=716|серыя=Dissertationes / Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy|isbn=978-83-64103-22-3}} Біяграфія Яна Тэнгоўскага на стар. 15-24, поўная бібліяграфія (станам на 2018) — стар. 25-32. {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Тэнгоўскі Ян}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Мікалая Каперніка]] [[Катэгорыя:Генеалогі Польшчы]] r3e4yh3huk43d8zryhjx5lehee41s34 0 788500 5159962 5001981 2026-07-01T10:58:10Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159962 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Арыгінал імя = {{Lang-pl|Zygmunt Miłoszewski}} }} '''Зыгмунт Мілашэўскі''' ({{Lang-pl|Zygmunt Miłoszewski}}; нар. [[8 мая|8 траўня]] [[1976]], [[Варшава]], [[Польшча]]) — польскі [[пісьменнік]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[сцэнарыст]], аўтар крымінальных і прыгодніцкіх [[раман]]аў. == Біяграфія == Зыгмунт Мілашэўскі нарадзіўся 8 траўня 1976 года ў Варшаве. Не мае вышэйшай адукацыі<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://i.pl/zygmunt-miloszewski-praca-pisarza-jest-jak-kazda-inna-tylko-bardziej-niewdzieczna-i-nudna/ar/3408881|title=Zygmunt Miłoszewski: Praca pisarza jest jak każda inna. Tylko bardziej niewdzięczna i nudna|website=Portal i.pl|date=2014-04-19|access-date=2025-05-27}}</ref>. У 1995 годзе пачаў працаваць [[журналіст]]ам у выданні «Super Express», дзе пісаў рэпартажы з судовых залаў. З 2003 да 2008 года працаваў у «Newsweek Polska». Жанаты з тэатральнай рэжысёрцы Марце Мілашэўскай<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://culture.pl/pl/tworca/zygmunt-miloszewski|title=Zygmunt Miłoszewski {{!}} Życie i twórczość {{!}} Artysta|website=Culture.pl|access-date=2025-05-27}}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у 2004 годзе ў штотыднёвіку «Polityka» з апавяданнем «Гісторыя кашалька» ({{Lang-pl|Historia portfela}}). '''Аўтар раманаў:''' * «Дамафон» ({{Lang-pl|Domofon}}, 2005) — хорар, які адбываецца ў панэльным доме. * «Змяіныя горы» ({{Lang-pl|Góry Żmijowe}}, 2006) — фантастычная казка для дзяцей. * «Заблытанасць» ({{Lang-pl|Uwikłanie}}, 2007) — першы раман пра пракурора Тэадора Шацкага, дзеянне адбываецца ў Варшаве. * «Доля праўды» ({{Lang-pl|Ziarno prawdy}}, 2011) — другі раман трылогіі адбываецца ў [[Сандомеж|Сандамежы]]. * «Гнеў» ({{Lang-pl|Gniew}}, 2014) — заключная частка трылогіі адбываецца ў [[Ольштын]]е. * «Бясцэнны» ({{Lang-pl|Bezcenny}}, 2013) — трылер пра вяртанне зніклых твораў мастацтва. * «Як заўжды» ({{Lang-pl|Jak zawsze}}, 2017) — палітычная фантастыка. * «Пытанне цаны» ({{Lang-pl|Kwestia ceny}}, 2020) — трылер. * «Гідраполіс: Уцякай» ({{Lang-pl|Hydropolis: Uciekaj}}, 2022) — першы том трылогіі для падлеткаў. * «Гідраполіс: Змагайся» ({{Lang-pl|Hydropolis: Walcz}}, 2023) — другі том трылогіі для падлеткаў. == Пераклады і экранізацыі == Кнігі Мілашэўскага выдадзены за мяжой. Яны перакладзены на англійскую, французскую, нямецкую, расійскую, украінскую, іўрыт, японскую, італьянскую, іспанскую і іншыя мовы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://portalkryminalny.pl/encyklopedia/indeks-autorow/miloszewski-zygmunt|title=Miłoszewski Zygmunt - Portal Kryminalny|website=portalkryminalny.pl|access-date=2025-05-27}}</ref>. На беларускай мове дэтэктыў «Доля праўды» выйшаў у 2015 годзе ў перакладзе [[Марына Міхайлаўна Казлоўская|Марыны Казлоўскай]] у выдавецтве «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://lohvinau.by/product/%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%B4%D1%8B-%D0%B7%D1%8B%D0%B3%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82-%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%8D%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96/|title=Доля праўды. Зыгмунт Мілашэўскі|website=Кнігарня Логвінаў|access-date=2025-05-27}}</ref>. Некалькі ягоных раманаў былі экранізаваны «Заблытанасць» ({{Lang-pl|Uwikłanie}}, 2011 год), «Доля праўды» ({{Lang-pl|Ziarno prawdy}}, 2015 год). У 2015 годзе на польскім тэлеканале TVP выйшаў серыял «Пракурор» ({{Lang-pl|Prokurator}}) пра героя раманаў Малішэўскага Тэадора Шацкага<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.se.pl/wiadomosci/exclusive/prokurator-nowy-serial-w-tvp2-jacek-koman-wojciech-zielinski-i-magdalena-cielecka-w-obsadzie-aa-NMVG-Y3Tp-UxHi.html|title=Prokurator. Kim są bohaterowie nowego serialu TVP2|website=www.se.pl|access-date=2025-05-27}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Мілашэўскі Зыгмунт}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] ka7gr8o5etsq9qnvz9qdtkfs0t4k4mu 0 788678 5159754 5129046 2026-06-30T17:25:46Z 5159754 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі]] [[Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Вікіпедысты]] '''Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў''' — серыя палітычна матываваных [[Затрыманне|затрыманняў]], арыштаў, пераследу і іншых [[Палітычныя рэпрэсіі|формаў ціску]] з боку [[Рэжым Лукашэнкі|беларускіх уладаў]] у дачыненні да аўтараў і рэдактараў беларускамоўнай версіі [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]], зафіксаваныя ў 2020-я гады<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33422252.html|title=Вайна зь Вікіпэдыяй. Чаму ўлады Беларусі арыштоўваюць рэдактараў аднаго з самых папулярных у сьвеце сайтаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250526120325/https://www.svaboda.org/a/33422252.html|archive-date=2025-05-26|access-date=2025-06-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en-US|url=https://internetfreedom.blog/2022/04/04/persecution-of-wikipedia-editors-in-belarus/|title=Persecution of Wikipedia editors in Belarus|website=Internet Freedom Platform|date=2022-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202095538/https://internetfreedom.blog/2022/04/04/persecution-of-wikipedia-editors-in-belarus/|archive-date=2022-12-02|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/zatrymanni-i-cisk-yak-zhyve-belaruskaya-vikipedyya-padchas-represiy|title=Затрыманні і ціск: як жыве беларуская Вікіпедыя падчас рэпрэсій {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2025-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530212542/https://euroradio.fm/zatrymanni-i-cisk-yak-zhyve-belaruskaya-vikipedyya-padchas-represiy|archive-date=2025-05-30|access-date=2025-06-02}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/chamu-pryhodzjac-pa-vikipedystau/|title=Чаму ў Беларусі прыходзяць па вікіпедыстаў|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2025-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714180818/https://baj.media/be/chamu-pryhodzjac-pa-vikipedystau/|archive-date=2025-07-14|access-date=2025-07-14}}</ref>. Гэтыя дзеянні разглядаюцца ў кантэксце [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|шырокай хвалі рэпрэсій]] супраць [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]], [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)|СМІ]] і грамадскіх актывістаў у Беларусі, якая накіравана на кантроль над інфармацыйнай прасторай у Беларусі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/belarus-prodolzhila-mnogoletnee-padenie-v-reitinge-svobody-interneta|title=Беларусь продолжила падать в рейтинге свободы интернета|website=dev.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114142211/https://devby.io/news/belarus-prodolzhila-mnogoletnee-padenie-v-reitinge-svobody-interneta|archive-date=2024-11-14|access-date=2025-06-02}}</ref> і спробай абмежаваць доступ грамадзян да незалежных крыніц інфармацыі. == Гістарычны кантэкст == [[Беларуская Вікіпедыя]], створаная ў 2004 годзе, стала важнай платформай для захавання і [[Папулярызацыя навукі|папулярызацыі]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Культура|культуры]] і [[Гісторыя Беларусі|гісторыі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33392604.html|title=Зьявілася інфармацыя пра зьнікненьне адміністратараў «Беларускай Вікіпэдыі» — праваабаронцы|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527152047/https://www.svaboda.org/a/33392604.html|archive-date=2025-05-27|access-date=2025-06-02}}</ref>. У перыяд [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу ў Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] ўлады ўзмацнілі кантроль над інфармацыйнай прасторай, уключаючы незалежныя СМІ і інтэрнэт-рэсурсы. Артыкулы Вікіпедыі, якія асвятлялі пратэсты і дзеянні ўладаў і пры гэтым не адпавядалі [[Рэжым Лукашэнкі|афіцыйнай дзяржаўнай пазіцыі]], сталі аб’ектам пільнай увагі, бо беларуская Вікіпедыя заставалася адной з нямногіх платформ, дзе захоўвалася адносная свабода інфармацыі і [[плюралізм]] меркаванняў. У 2025 годзе, перад хваляй арыштаў рэдактараў беларускай Вікіпедыі, дзяржаўныя СМІ пачалі інфармацыйную кампанію з абвінавачваннямі беларускай Вікіпедыі ў празаходняй пазіцыі. Найбольш актыўна прасоўвала ў беларускім інфармацыйным полі гэтыя [[Наратыў|наратывы]] прапагандыстка [[Людміла Леанідаўна Гладкая|Людміла Гладкая]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/kto-pishet-vikipediyu.html|title=Про оружие информационной войны|first=Людмила|last=Гладкая|authorlink=Людміла Леанідаўна Гладкая|website=www.sb.by|date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250529140341/https://www.sb.by/articles/kto-pishet-vikipediyu.html|archive-date=2025-05-29|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367080|title=Прапагандысты разганяюць фэйк пра выдаленне артыкула пра Хатынь у Вікіпедыі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507122050/https://nashaniva.com/367080|archive-date=2025-05-07|access-date=2025-06-02}}</ref>. == Формы рэпрэсій == Рэпрэсіі ў дачыненні да рэдактараў беларускай Вікіпедыі праяўляюцца ў розных формах: * '''Арышты і затрыманні:''' Вядомыя выпадкі затрыманняў і арыштаў адміністратараў і актыўных удзельнікаў Вікіпедыі па абвінавачваннях, звязаных з іх дзейнасцю ў інтэрнэце. Часта падставай для такіх дзеянняў станавіліся артыкулы, якія асвятлялі палітычныя падзеі ў Беларусі або крытыкавалі дзеянні ўладаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/381250|title=Рэдактару «Вікіпедыі» далі два гады калоніі за «дыскрэдытацыю Беларусі»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113210239/https://nashaniva.com/381250|archive-date=2025-11-13|access-date=2025-11-13}}</ref>. * '''Адміністрацыйны і крымінальны пераслед:''' Рэдактараў прыцягваюць да адміністрацыйнай і крымінальнай адказнасці паводле артыкулаў, якія тычацца распаўсюджвання «экстрэмісцкіх матэрыялаў», «дыскрэдытацыі Рэспублікі Беларусь» ці «арганізацыі дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак». * '''Ціск і запалохванні:''' Акрамя непасрэдных арыштаў, фіксуюцца выпадкі ціску на ўдзельнікаў Вікіпедыі праз пагрозы, выклікі на допыты, канфіскацыю тэхнікі і іншыя формы запалохвання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazetaby.news/post/v-belarusi-priznali-ekstremistskimi-soobshhestva-lyubitelej17/202498/|title=В Беларуси признали «экстремистскими» сообщества любителей беларусскоязычной Википедии, а также логотип иностранного бренда одежды|website=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|date=17.08.2024}}</ref>. == Храналогія пераследу рэдактараў == * 2022 год. Затрыманы рэдактары [[Марк Ізрайлевіч Бернштэйн|Марк Бернштэйн]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html|title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus|website=Engadget|date=2022-03-12|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/287029|title=На аўтара «Вікіпедыі» Марка Бернштэйна завялі крымінальную справу|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-03-26|access-date=2025-06-02}}</ref> і Уладзіслаў Чаховіч<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/307235|title=Уладзіслаў Чаховіч выйшаў на волю пасля 15 сутак арышту|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415230356/https://nashaniva.com/307235|archive-date=2025-04-15|access-date=2025-06-02}}</ref>. Бернштэйна абвінавацілі ў «арганізацыі і падрыхтоўцы дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак» з-за рэдагавання артыкулаў, звязаных з [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварваннем Расіі ва Украіну]] і асудзілі на тры гады абмежавання волі. Паводле сілавікоў, ён распаўсюджваў «фэйкавыя матэрыялы пра расійскія Узброеныя сілы». * 7 красавіка 2022 года на два гады калоніі ўзмоцненага рэжыму быў асуджаны [[Павел Аляксандравіч Пернікаў|Павел Пернікаў]] — рэдактар некалькіх моўных раздзелаў [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] (у тым ліку двух беларускіх). Пакаранне было прызначана за допісы ў інтэрнэце, якія «дыскрэдытуюць Рэспубліку Беларусь», у тым ліку дзве праўкі ў Вікіпедыі артыкулаў пра [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://techpolicy.press/what-attacks-on-wikipedia-reveal-about-free-expression|title=What Attacks on Wikipedia Reveal about Free Expression {{!}} TechPolicy.Press|first=Ryan|last=McGrady|website=Tech Policy Press|date=2025-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516221700/https://www.techpolicy.press/what-attacks-on-wikipedia-reveal-about-free-expression/|archive-date=2025-05-16|access-date=2025-06-02}}</ref>. * Снежань 2024 года. Затрыманы рэдактар пад псеўданімам Stary Jolup, які ўносіў праўкі ў раздзел Вікіпедыі на тарашкевіцы. * 13 сакавіка 2025 года. Знік рэдактар пад псеўданімам Kazimier Lachnovič<ref name=nn>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/381442|title=Хто той рэдактар беларускай Вікіпедыі, якога пасадзілі на два гады за «дыскрэдытацыю Беларусі»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251117115443/https://nashaniva.com/381442|archive-date=2025-11-17|access-date=2025-11-17}}</ref>, ягоны лёс напачатку быў невядомы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/pravozashhitniki-soobshhajut-ob-ischeznovenii-administratorov-belarusskoj-vikipedii|title=Правозащитники сообщают об исчезновении администраторов беларусской Википедии|website=[[Reform.news]]|date=2025-04-22|access-date=2025-06-02}}</ref><ref name=":3" /> (гл. ніжэй). * Красавік — травень 2025 года. Затрыманая рэдактарка [[Вольга Генадзеўна Сітнік|Вольга Сітнік]], якую пазней арыштавалі на 10 сутак<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367720|title=Адміністратарку беларускай Вікіпедыі кінулі на суткі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602101807/https://nashaniva.com/367720|archive-date=2025-06-01|access-date=2025-06-02}}</ref>. Пазней стала вядома, што беларускія спецслужбы шукаюць фотаграфаў на мітынг Святланы і Сяргея Ціханоўскіх у Варшаве праз узламаны акаўнт Вольгі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/371073|title=Спецслужбы ищут фотографов на митинг Тихановских через украденный аккаунт арестованной редактора Википедии|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250625183128/https://nashaniva.com/ru/371073|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-25}}</ref>. * 15 траўня 2025 года стала вядома пра арышт [[Максім Лепушэнка|Максіма Лепушэнкі]], аднаго з найстарэйшых (з 2007 года) адміністратараў беларускай Вікіпедыі, які спецыялізаваўся на старажытнай гісторыі Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368138|title=Затрымалі адміністратара беларускай Вікіпедыі Максіма Лепушэнку|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602102207/https://nashaniva.com/368138|archive-date=2025-06-01|access-date=2025-06-02}}</ref>. * У лістападзе 2025 года пракуратура Мінска паведаміла аб двухгадовым турэмным тэрміне і штрафе для 37-гадовага выкладчыка ВНУ за ўчыненыя з 2020 па 2025 год 25 правак аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Беларусь, прэзідэнцкіх выбарах і рэферэндумах, дзейнасці ўлады, прававым стане грамадзян. [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] атаясаміла яго з рэдакатарам Kazimier Lachnovič<ref name=nn/>. У сакавіку 2025 года ён стаў адным з 250 палітычных зняволеных, вызваленых у выніку перамоваў Аляксандра Лукашэнкі і спецыяльнага пасланніка ЗША па Беларусі [[Джон Коўл|Джона Коўла]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/spisok-osvobozhdennyh-politzakljuchennyh-obnovljaetsja|title=Список освобожденных политзаключенных — обновляется|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Наступствы == Выпадкі ціску на аўтараў і рэдактараў Вікіпедыі выклікалі шырокі міжнародны рэзананс, а праваабарончыя арганізацыі (Amnesty International, Human Rights Watch) і міжнародная вікі-супольнасць (Фонд Вікімедыя) асуджалі дзеянні беларускіх уладаў як парушэнне прынцыпаў свабоды слова і доступу да інфармацыі. Міжнародная супольнасць безвынікова заклікала ўлады спыніць пераслед аўтараў і рэдактараў Вікіпедыі, вызваліць арыштаваных і забяспечыць свабодны доступ да інфармацыі<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://theins.ru/en/society/280371|title=Wiki Wars: Editors and propagandists are fighting for influence over the online encyclopedia’s most controversial entries|website=The Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523055446/https://theins.ru/en/society/280371|archive-date=2025-05-23|access-date=2025-06-02}}</ref>. У адказ на пераслед рэдактараў у Беларусі супольнасць Вікіпедыі прыняла беспрэцэдэнтнае рашэнне: схаваць аўтараў правак у артыкулах на ваенныя і палітычныя тэмы. Гэта азначала, што IP-адрасы і імёны ўліковых запісаў рэдактараў у пэўны перыяд рабіліся не бачнымі не толькі для чытачоў і звычайных рэдактараў, але нават для сістэмных аператараў беларускага раздзела. Мэта гэтага кроку — абараніць рэдактараў ад дэананімізацыі і пераследу з боку органаў улады<ref name=":2" /><ref name=":1" />. Аднак у сярэдзіне красавіка 2026 года магчымасць хаваць гісторыю новых правак і новых палітычных артыкулаў стала часова недаступнай. Згодна з глабальнай палітыкай бяспекі Фонду Вікімедыя, каб лакальны моўны раздзел мог карыстацца такім інструментам, неабходна мець мінімум двух актыўных «рэвізораў» (уліковыя запісы з выключнымі правамі). З-за таго, што адзін з беларускіх рэвізораў быў неактыўны больш за год, глабальныя адміністратары (сцюарды) аўтаматычна пазбавілі яго гэтага статусу. Паўнамоцтвы другога і адзінага рэвізора раздзела таксама прыпынілі да абрання новага напарніка<ref name=":5">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393091|title=У беларускай Вікіпедыі больш не могуць хаваць праўкі ў палітычных артыкулах. Чаму так адбылося і чым гэта пагражае?|website=Наша Ніва|date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417180257/https://nashaniva.com/393091|archive-date=2026-04-17|access-date=2026-04-17}}</ref>. Гэтая праблема стварыла новую небяспеку для вікі-супольнасці на фоне існых крымінальных пераследаў актыўных удзельнікаў. У адказ беларускія адміністратары вымушаны былі размясціць на галоўнай старонцы беларускай Вікіпедыі адмысловы банер з папярэджаннем і рэкамендацыяй для аўтараў з Беларусі ўстрымлівацца ад рэдагавання патэнцыйна небяспечных артыкулаў з асноўных профіляў і прапанавалі карыстацца «ўкладкамі інкогніта» і часовымі ўліковымі запісамі. Раней схаваныя артыкулы, як сцвярджаюць адміністратары, засталіся пад абаронай механізму і іх рассакрэчвання не адбылося<ref name=":5" />. Адначасова праваабаронцы адзначаюць змену тактыкі ўладаў: з канца верасня 2024 года інфармацыя пра палітычна матываваныя затрыманні і суды амаль не публікуецца афіцыйна, што не азначае спынення рэпрэсій, але значна ўскладняе незалежны маніторынг сітуацыі. Гэта можа сведчыць пра намаганні [[Рэжым Лукашэнкі|ўладаў]] схаваць маштабы пераследу і пазбегнуць міжнароднай крытыкі. Атмасфера запалохвання і рэпрэсій, якую фармуюць улады Беларусі, аказвае значны негатыўны ўплыў на функцыянаванне беларускамоўнага раздзела Вікіпедыі<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/378643|title=Пасля рэпрэсій супраць рэдактараў беларускія раздзелы Вікіпедыі б'юць антырэкорды|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008010401/https://nashaniva.com/378643|archive-date=2025-10-08|access-date=2025-10-28}}</ref>. Страх перад пераследам прымушае многіх рэдактараў праяўляць самацэнзуру або ўвогуле адмаўляцца ад рэдагавання палітычна адчувальных тэм. Частка ўдзельнікаў, асабліва тых, хто знаходзіцца ў Беларусі, вымушана спыніць сваю дзейнасць у Вікіпедыі з меркаванняў бяспекі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92103654/belaruskaya-vikipedyya|title=«Адно з апошніх свабодных месцаў у інтэрнэце». У Варшаве прайшоў Дзень беларускай Вікіпедыі|website=[[Белсат]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316093630/https://belsat.eu/92103654/belaruskaya-vikipedyya|archive-date=2026-03-16|access-date=2026-03-16}}</ref>. У выніку скарачаецца колькасць актыўных рэдактараў, што прыводзіць да пагаршэння якасці і паўнавартаснасці асвятлення многіх грамадска важных тэм, у тым ліку тых, што тычацца бягучай палітычнай сітуацыі ў краіне<ref name=":4" />. == Гл. таксама == * [[Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі]] * [[Дзень беларускай Вікіпедыі ў Польшчы (2026)]] * [[Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года]] * [[Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў]] == Зноскі == {{Reflist|2}} [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Свабода слова]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты]] 3g6rdrlg6gi4gexox46heu2dtjrg6ko 5159755 5159754 2026-06-30T17:25:59Z 5159755 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Вікіпедысты]] '''Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў''' — серыя палітычна матываваных [[Затрыманне|затрыманняў]], арыштаў, пераследу і іншых [[Палітычныя рэпрэсіі|формаў ціску]] з боку [[Рэжым Лукашэнкі|беларускіх уладаў]] у дачыненні да аўтараў і рэдактараў беларускамоўнай версіі [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]], зафіксаваныя ў 2020-я гады<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33422252.html|title=Вайна зь Вікіпэдыяй. Чаму ўлады Беларусі арыштоўваюць рэдактараў аднаго з самых папулярных у сьвеце сайтаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250526120325/https://www.svaboda.org/a/33422252.html|archive-date=2025-05-26|access-date=2025-06-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en-US|url=https://internetfreedom.blog/2022/04/04/persecution-of-wikipedia-editors-in-belarus/|title=Persecution of Wikipedia editors in Belarus|website=Internet Freedom Platform|date=2022-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202095538/https://internetfreedom.blog/2022/04/04/persecution-of-wikipedia-editors-in-belarus/|archive-date=2022-12-02|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/zatrymanni-i-cisk-yak-zhyve-belaruskaya-vikipedyya-padchas-represiy|title=Затрыманні і ціск: як жыве беларуская Вікіпедыя падчас рэпрэсій {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2025-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530212542/https://euroradio.fm/zatrymanni-i-cisk-yak-zhyve-belaruskaya-vikipedyya-padchas-represiy|archive-date=2025-05-30|access-date=2025-06-02}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/chamu-pryhodzjac-pa-vikipedystau/|title=Чаму ў Беларусі прыходзяць па вікіпедыстаў|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2025-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714180818/https://baj.media/be/chamu-pryhodzjac-pa-vikipedystau/|archive-date=2025-07-14|access-date=2025-07-14}}</ref>. Гэтыя дзеянні разглядаюцца ў кантэксце [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|шырокай хвалі рэпрэсій]] супраць [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]], [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)|СМІ]] і грамадскіх актывістаў у Беларусі, якая накіравана на кантроль над інфармацыйнай прасторай у Беларусі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/belarus-prodolzhila-mnogoletnee-padenie-v-reitinge-svobody-interneta|title=Беларусь продолжила падать в рейтинге свободы интернета|website=dev.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114142211/https://devby.io/news/belarus-prodolzhila-mnogoletnee-padenie-v-reitinge-svobody-interneta|archive-date=2024-11-14|access-date=2025-06-02}}</ref> і спробай абмежаваць доступ грамадзян да незалежных крыніц інфармацыі. == Гістарычны кантэкст == [[Беларуская Вікіпедыя]], створаная ў 2004 годзе, стала важнай платформай для захавання і [[Папулярызацыя навукі|папулярызацыі]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], [[Культура|культуры]] і [[Гісторыя Беларусі|гісторыі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33392604.html|title=Зьявілася інфармацыя пра зьнікненьне адміністратараў «Беларускай Вікіпэдыі» — праваабаронцы|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527152047/https://www.svaboda.org/a/33392604.html|archive-date=2025-05-27|access-date=2025-06-02}}</ref>. У перыяд [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу ў Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] ўлады ўзмацнілі кантроль над інфармацыйнай прасторай, уключаючы незалежныя СМІ і інтэрнэт-рэсурсы. Артыкулы Вікіпедыі, якія асвятлялі пратэсты і дзеянні ўладаў і пры гэтым не адпавядалі [[Рэжым Лукашэнкі|афіцыйнай дзяржаўнай пазіцыі]], сталі аб’ектам пільнай увагі, бо беларуская Вікіпедыя заставалася адной з нямногіх платформ, дзе захоўвалася адносная свабода інфармацыі і [[плюралізм]] меркаванняў. У 2025 годзе, перад хваляй арыштаў рэдактараў беларускай Вікіпедыі, дзяржаўныя СМІ пачалі інфармацыйную кампанію з абвінавачваннямі беларускай Вікіпедыі ў празаходняй пазіцыі. Найбольш актыўна прасоўвала ў беларускім інфармацыйным полі гэтыя [[Наратыў|наратывы]] прапагандыстка [[Людміла Леанідаўна Гладкая|Людміла Гладкая]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/kto-pishet-vikipediyu.html|title=Про оружие информационной войны|first=Людмила|last=Гладкая|authorlink=Людміла Леанідаўна Гладкая|website=www.sb.by|date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250529140341/https://www.sb.by/articles/kto-pishet-vikipediyu.html|archive-date=2025-05-29|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367080|title=Прапагандысты разганяюць фэйк пра выдаленне артыкула пра Хатынь у Вікіпедыі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507122050/https://nashaniva.com/367080|archive-date=2025-05-07|access-date=2025-06-02}}</ref>. == Формы рэпрэсій == Рэпрэсіі ў дачыненні да рэдактараў беларускай Вікіпедыі праяўляюцца ў розных формах: * '''Арышты і затрыманні:''' Вядомыя выпадкі затрыманняў і арыштаў адміністратараў і актыўных удзельнікаў Вікіпедыі па абвінавачваннях, звязаных з іх дзейнасцю ў інтэрнэце. Часта падставай для такіх дзеянняў станавіліся артыкулы, якія асвятлялі палітычныя падзеі ў Беларусі або крытыкавалі дзеянні ўладаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/381250|title=Рэдактару «Вікіпедыі» далі два гады калоніі за «дыскрэдытацыю Беларусі»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113210239/https://nashaniva.com/381250|archive-date=2025-11-13|access-date=2025-11-13}}</ref>. * '''Адміністрацыйны і крымінальны пераслед:''' Рэдактараў прыцягваюць да адміністрацыйнай і крымінальнай адказнасці паводле артыкулаў, якія тычацца распаўсюджвання «экстрэмісцкіх матэрыялаў», «дыскрэдытацыі Рэспублікі Беларусь» ці «арганізацыі дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак». * '''Ціск і запалохванні:''' Акрамя непасрэдных арыштаў, фіксуюцца выпадкі ціску на ўдзельнікаў Вікіпедыі праз пагрозы, выклікі на допыты, канфіскацыю тэхнікі і іншыя формы запалохвання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazetaby.news/post/v-belarusi-priznali-ekstremistskimi-soobshhestva-lyubitelej17/202498/|title=В Беларуси признали «экстремистскими» сообщества любителей беларусскоязычной Википедии, а также логотип иностранного бренда одежды|website=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|date=17.08.2024}}</ref>. == Храналогія пераследу рэдактараў == * 2022 год. Затрыманы рэдактары [[Марк Ізрайлевіч Бернштэйн|Марк Бернштэйн]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/mark-bernstein-russian-wikipedia-pages-detained-in-belarus-104102452.html|title=Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus|website=Engadget|date=2022-03-12|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/287029|title=На аўтара «Вікіпедыі» Марка Бернштэйна завялі крымінальную справу|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-03-26|access-date=2025-06-02}}</ref> і Уладзіслаў Чаховіч<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/307235|title=Уладзіслаў Чаховіч выйшаў на волю пасля 15 сутак арышту|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415230356/https://nashaniva.com/307235|archive-date=2025-04-15|access-date=2025-06-02}}</ref>. Бернштэйна абвінавацілі ў «арганізацыі і падрыхтоўцы дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак» з-за рэдагавання артыкулаў, звязаных з [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварваннем Расіі ва Украіну]] і асудзілі на тры гады абмежавання волі. Паводле сілавікоў, ён распаўсюджваў «фэйкавыя матэрыялы пра расійскія Узброеныя сілы». * 7 красавіка 2022 года на два гады калоніі ўзмоцненага рэжыму быў асуджаны [[Павел Аляксандравіч Пернікаў|Павел Пернікаў]] — рэдактар некалькіх моўных раздзелаў [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] (у тым ліку двух беларускіх). Пакаранне было прызначана за допісы ў інтэрнэце, якія «дыскрэдытуюць Рэспубліку Беларусь», у тым ліку дзве праўкі ў Вікіпедыі артыкулаў пра [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://techpolicy.press/what-attacks-on-wikipedia-reveal-about-free-expression|title=What Attacks on Wikipedia Reveal about Free Expression {{!}} TechPolicy.Press|first=Ryan|last=McGrady|website=Tech Policy Press|date=2025-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516221700/https://www.techpolicy.press/what-attacks-on-wikipedia-reveal-about-free-expression/|archive-date=2025-05-16|access-date=2025-06-02}}</ref>. * Снежань 2024 года. Затрыманы рэдактар пад псеўданімам Stary Jolup, які ўносіў праўкі ў раздзел Вікіпедыі на тарашкевіцы. * 13 сакавіка 2025 года. Знік рэдактар пад псеўданімам Kazimier Lachnovič<ref name=nn>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/381442|title=Хто той рэдактар беларускай Вікіпедыі, якога пасадзілі на два гады за «дыскрэдытацыю Беларусі»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251117115443/https://nashaniva.com/381442|archive-date=2025-11-17|access-date=2025-11-17}}</ref>, ягоны лёс напачатку быў невядомы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/pravozashhitniki-soobshhajut-ob-ischeznovenii-administratorov-belarusskoj-vikipedii|title=Правозащитники сообщают об исчезновении администраторов беларусской Википедии|website=[[Reform.news]]|date=2025-04-22|access-date=2025-06-02}}</ref><ref name=":3" /> (гл. ніжэй). * Красавік — травень 2025 года. Затрыманая рэдактарка [[Вольга Генадзеўна Сітнік|Вольга Сітнік]], якую пазней арыштавалі на 10 сутак<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367720|title=Адміністратарку беларускай Вікіпедыі кінулі на суткі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602101807/https://nashaniva.com/367720|archive-date=2025-06-01|access-date=2025-06-02}}</ref>. Пазней стала вядома, што беларускія спецслужбы шукаюць фотаграфаў на мітынг Святланы і Сяргея Ціханоўскіх у Варшаве праз узламаны акаўнт Вольгі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/371073|title=Спецслужбы ищут фотографов на митинг Тихановских через украденный аккаунт арестованной редактора Википедии|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250625183128/https://nashaniva.com/ru/371073|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-25}}</ref>. * 15 траўня 2025 года стала вядома пра арышт [[Максім Лепушэнка|Максіма Лепушэнкі]], аднаго з найстарэйшых (з 2007 года) адміністратараў беларускай Вікіпедыі, які спецыялізаваўся на старажытнай гісторыі Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368138|title=Затрымалі адміністратара беларускай Вікіпедыі Максіма Лепушэнку|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602102207/https://nashaniva.com/368138|archive-date=2025-06-01|access-date=2025-06-02}}</ref>. * У лістападзе 2025 года пракуратура Мінска паведаміла аб двухгадовым турэмным тэрміне і штрафе для 37-гадовага выкладчыка ВНУ за ўчыненыя з 2020 па 2025 год 25 правак аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Беларусь, прэзідэнцкіх выбарах і рэферэндумах, дзейнасці ўлады, прававым стане грамадзян. [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] атаясаміла яго з рэдакатарам Kazimier Lachnovič<ref name=nn/>. У сакавіку 2025 года ён стаў адным з 250 палітычных зняволеных, вызваленых у выніку перамоваў Аляксандра Лукашэнкі і спецыяльнага пасланніка ЗША па Беларусі [[Джон Коўл|Джона Коўла]]<ref>{{cite web|url=https://reform.news/spisok-osvobozhdennyh-politzakljuchennyh-obnovljaetsja|title=Список освобожденных политзаключенных — обновляется|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Наступствы == Выпадкі ціску на аўтараў і рэдактараў Вікіпедыі выклікалі шырокі міжнародны рэзананс, а праваабарончыя арганізацыі (Amnesty International, Human Rights Watch) і міжнародная вікі-супольнасць (Фонд Вікімедыя) асуджалі дзеянні беларускіх уладаў як парушэнне прынцыпаў свабоды слова і доступу да інфармацыі. Міжнародная супольнасць безвынікова заклікала ўлады спыніць пераслед аўтараў і рэдактараў Вікіпедыі, вызваліць арыштаваных і забяспечыць свабодны доступ да інфармацыі<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://theins.ru/en/society/280371|title=Wiki Wars: Editors and propagandists are fighting for influence over the online encyclopedia’s most controversial entries|website=The Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523055446/https://theins.ru/en/society/280371|archive-date=2025-05-23|access-date=2025-06-02}}</ref>. У адказ на пераслед рэдактараў у Беларусі супольнасць Вікіпедыі прыняла беспрэцэдэнтнае рашэнне: схаваць аўтараў правак у артыкулах на ваенныя і палітычныя тэмы. Гэта азначала, што IP-адрасы і імёны ўліковых запісаў рэдактараў у пэўны перыяд рабіліся не бачнымі не толькі для чытачоў і звычайных рэдактараў, але нават для сістэмных аператараў беларускага раздзела. Мэта гэтага кроку — абараніць рэдактараў ад дэананімізацыі і пераследу з боку органаў улады<ref name=":2" /><ref name=":1" />. Аднак у сярэдзіне красавіка 2026 года магчымасць хаваць гісторыю новых правак і новых палітычных артыкулаў стала часова недаступнай. Згодна з глабальнай палітыкай бяспекі Фонду Вікімедыя, каб лакальны моўны раздзел мог карыстацца такім інструментам, неабходна мець мінімум двух актыўных «рэвізораў» (уліковыя запісы з выключнымі правамі). З-за таго, што адзін з беларускіх рэвізораў быў неактыўны больш за год, глабальныя адміністратары (сцюарды) аўтаматычна пазбавілі яго гэтага статусу. Паўнамоцтвы другога і адзінага рэвізора раздзела таксама прыпынілі да абрання новага напарніка<ref name=":5">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393091|title=У беларускай Вікіпедыі больш не могуць хаваць праўкі ў палітычных артыкулах. Чаму так адбылося і чым гэта пагражае?|website=Наша Ніва|date=2026-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417180257/https://nashaniva.com/393091|archive-date=2026-04-17|access-date=2026-04-17}}</ref>. Гэтая праблема стварыла новую небяспеку для вікі-супольнасці на фоне існых крымінальных пераследаў актыўных удзельнікаў. У адказ беларускія адміністратары вымушаны былі размясціць на галоўнай старонцы беларускай Вікіпедыі адмысловы банер з папярэджаннем і рэкамендацыяй для аўтараў з Беларусі ўстрымлівацца ад рэдагавання патэнцыйна небяспечных артыкулаў з асноўных профіляў і прапанавалі карыстацца «ўкладкамі інкогніта» і часовымі ўліковымі запісамі. Раней схаваныя артыкулы, як сцвярджаюць адміністратары, засталіся пад абаронай механізму і іх рассакрэчвання не адбылося<ref name=":5" />. Адначасова праваабаронцы адзначаюць змену тактыкі ўладаў: з канца верасня 2024 года інфармацыя пра палітычна матываваныя затрыманні і суды амаль не публікуецца афіцыйна, што не азначае спынення рэпрэсій, але значна ўскладняе незалежны маніторынг сітуацыі. Гэта можа сведчыць пра намаганні [[Рэжым Лукашэнкі|ўладаў]] схаваць маштабы пераследу і пазбегнуць міжнароднай крытыкі. Атмасфера запалохвання і рэпрэсій, якую фармуюць улады Беларусі, аказвае значны негатыўны ўплыў на функцыянаванне беларускамоўнага раздзела Вікіпедыі<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/378643|title=Пасля рэпрэсій супраць рэдактараў беларускія раздзелы Вікіпедыі б'юць антырэкорды|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008010401/https://nashaniva.com/378643|archive-date=2025-10-08|access-date=2025-10-28}}</ref>. Страх перад пераследам прымушае многіх рэдактараў праяўляць самацэнзуру або ўвогуле адмаўляцца ад рэдагавання палітычна адчувальных тэм. Частка ўдзельнікаў, асабліва тых, хто знаходзіцца ў Беларусі, вымушана спыніць сваю дзейнасць у Вікіпедыі з меркаванняў бяспекі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92103654/belaruskaya-vikipedyya|title=«Адно з апошніх свабодных месцаў у інтэрнэце». У Варшаве прайшоў Дзень беларускай Вікіпедыі|website=[[Белсат]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316093630/https://belsat.eu/92103654/belaruskaya-vikipedyya|archive-date=2026-03-16|access-date=2026-03-16}}</ref>. У выніку скарачаецца колькасць актыўных рэдактараў, што прыводзіць да пагаршэння якасці і паўнавартаснасці асвятлення многіх грамадска важных тэм, у тым ліку тых, што тычацца бягучай палітычнай сітуацыі ў краіне<ref name=":4" />. == Гл. таксама == * [[Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі]] * [[Дзень беларускай Вікіпедыі ў Польшчы (2026)]] * [[Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года]] * [[Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў]] == Зноскі == {{Reflist|2}} [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Свабода слова]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты]] l3tv4ndimshx8pfwadt2sjrnzt5t063 0 797560 5159738 5105522 2026-06-30T16:53:43Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5159738 wikitext text/x-wiki {{Ваенная аперацыя | name = Аперацыя «Абсалютная рашучасць» | partof = [[Аперацыя «Паўднёвая дзіда»]], [[Крызіс у Венесуэле]] і {{нп5|Вайна з наркотыкамі|||war on drugs}} | image = P20260103MR-0139_President_Donald_Trump, CIA_Director_John_Ratcliffe and Secretary_of_State_Marco_Rubio monitor_U.S._military operations_in_Venezuela.jpg | image_size = | caption = [[Дональд Трамп]] з атачэннем падчас ваеннай аперацыі. | location = [[Каракас]], [[Венесуэла]] | planned_by = {{unbulleted list|[[Міністэрства абароны ЗША]]|{{нп5|Аб’яднанае камандаванне спецыяльных аперацый ЗША|||Joint Special Operations Command}}}} | commanded_by = {{flagicon|USA}} [[Дональд Трамп]] | objective = Захоп прэзідэнта [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] | target = {{flagicon|Venezuela}} [[Нікалас Мадура]] | date = 3 студзеня 2026 | time = | time-begin = 02:01 | time-end = 04:29<ref>{{cite news |title=Trump Administration makes an example of Maduro, will 'run' Venezuela for now |url=https://worldtribune.com/trump-administration-makes-an-example-of-maduro-will-run-venezuela-for-now/#gsc.tab=0 |access-date=3 January 2026 |publisher=World Tribune |date=3 January 2026 |quote=U.S. special forces team arrived at Maduro’s compound at 2:01 local time in Caracas...were onboard U.S. aircraft over the water at 3:29 a.m. (ET) and transported to the USS Iwo Jima}}</ref> | timezone = [[UTC−04:00]] | executed_by = {{tree list}} *{{flag|Злучаныя Штаты Амерыкі}} [[Узброеныя сілы ЗША|Узброеныя сілы ЗША]] **{{сцягафікацыя|Армія ЗША}}<ref name="TaskAndPurpose03012026" /> ***{{нп5|160-ы авіяцыйны полк спецыяльных аперацый|||160th Special Operations Aviation Regiment (Airborne)}} (меркавана) ***{{нп5|Дэльта (спецпадраздзяленне)|Спецпадраздзяленне «Дэльта»||Delta Force}} (меркавана)<ref name=Jacobs>{{Cite news |last=Jacobs |first=Jennifer |date=3 January 2026 |title=Maduro captured by Army's Delta Force, sources say |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/#post-update-c5fe6542 |access-date=3 January 2026 |work=[[CBS News]]}}</ref><ref name="twz">{{Cite web |title=U.S. Has Captured Venezuelan President Nicolas Maduro (Updated) |url=https://www.twz.com/news-features/explosions-ring-out-across-caracas-as-u-s-special-ops-helicopters-fly-over-city |website=The War Zone |date=3 January 2026}}</ref> **{{сцягафікацыя|Корпус марской пяхоты ЗША}}<ref name="TaskAndPurpose03012026" /> **{{сцягафікацыя|ВМС ЗША}}<ref name="TaskAndPurpose03012026" /> **{{сцягафікацыя|ВПС ЗША}}<ref name="TaskAndPurpose03012026" /> {{Tree list/end}} | outcome = [[Нікалас Мадура]] і {{нп5|Сілія Флорэс|||Cilia Flores}} захопленыя<ref>{{cite news |date=3 January 2026 |title=Trump says US has captured Venezuela President Maduro |url=https://www.reuters.com/world/americas/trump-says-us-has-captured-venezuela-president-maduro-2026-01-03/ |website=[[Reuters]] |access-date=3 January 2026|lang=en}}</ref> | casualties = 2 Салдаты ЗША раненыя.<ref>{{cite news|url=https://thehill.com/homenews/administration/5670931-what-to-know-us-strike-venezuela/|title=What to know about the ‘large scale’ US strike on Venezuela|publisher=[[The Hill]]|first=Ryan|last=Mancini|date=3 January 2026|access-date=3 January 2026}}</ref><br>Невядомая колькасць загінулых і параненых у Венесуэле.<ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/venezuela-us-maduro-what-to-know-a57528ff315a7f70ed51a1721f5e0bc2|title=What we know about a US strike that captured Venezuela’s Maduro|publisher=[[Associated Press]]|date=3 January 2026|access-date=3 January 2026}}</ref> | fatalities = 1+<ref name="NYT" /> | injuries = 2+<ref name="NYT" /> }} '''Аперацыя «Абсалютная рашучасць»''' ({{lang-en|Operation Absolute Resolve}})<ref>{{Cite web |last=Pereira |first=Ivan |last2=Kekatos |first2=Mary |last3=Haworth |first3=Jon |date=2026-01-03 |title=Joint Chiefs of Staff chairman said action was Operation Absolute Resolve |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/venezuela-live-updates-trump-give-details-after-us/?id=127792811&entryId=128870790 |access-date=2026-01-03 |website=[[ABC News]]|lang=en}}</ref> — ваенная аперацыя [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], праведзеная [[3 студзеня]] [[2026]] года ў [[Венесуэла|Венесуэле]]. Падчас яе былі нанесены авіяўдары па некалькіх месцах на поўначы краіны, у тым ліку па сталіцы [[Каракас]]е<ref>{{Cite web |last=Kahn |first=Carrie |date=3 January 2026 |title=Trump claims U.S. strikes, Maduro captured as explosions hit Caracas |url=https://www.nprillinois.org/3 January 2026/trump-claims-u-s-strikes-maduro-captured-as-explosions-hit-caracas |access-date=3 January 2026 |website=NPR Illinois |language=en}}</ref>. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] заявіў, што ЗША прымянілі сілу супраць «крэпасці ў цэнтры Каракаса, каб прыцягнуць да правасуддзя» [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадуру]], якога ён назваў дыктатарам<ref name = tramp-prakamentsiravau>{{Cite news |date=3 студзеня 2026|title=Аперацыя ЗША ў Венесуэле. Заява Трампа|url=https://blr.belta.by/world/view/tramp-prakamentsiravau-aperatsyju-paunochny-molat-u-venesuele-153167-2026/ |access-date=4 студзеня 2026 |publisher=[[БелТА]]}}</ref>. Прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура абвясціў па ўсёй дзяржаве [[надзвычайнае становішча]]<ref name="Hawke 2026" />. У той жа дзень ён быў захоплены разам са сваёй жонкай {{нп5|Сілія Флорэс|Сіліяй Флорэс||Cilia Flores}} і вывезены з краіны. Генеральны пракурор ЗША {{нп5|Пэм Бондзі|||Pam Bondi}} паведаміла, што абодвум будуць прад’яўленыя абвінавачанні ў {{нп5|Наркатэрарызм|наркатэрарызме||Narcoterrorism}}<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33639238.html|title=Прэзыдэнт ЗША расказаў, хто цяпер будзе кіраваць Вэнэсуэлай і паказаў затрыманага Мадура|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-01-03|access-date=2026-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/maduru-i-jahonuju-zonku-abvinavacili-u-zsa-u-narkateraryzme/|title=Мадуру і ягоную жонку абвінавацілі ў ЗША ў наркатэрарызме|last=Ina|website=Рацыя|date=2026-01-03|access-date=2026-01-03}}</ref>. Прадстаўніцтвы розных краін указалі на незаконнасць атакі<ref name="auto2">{{cite web | title=U.S. Launches military strikes on Venezuela, Trump says Maduro captured and flown out of the country | website=[[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/ }}</ref><ref name="auto3">{{Cite Twitter |number=2007363343095607692 |user=RubenGallego |title=Second unjustified war in my life time. |first=Ruben |last=Gallego |date=2026-01-03 |access-date=2026-01-03 |url= |website=}}</ref><ref name="Guardian0" /><ref name="NYT">{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Live Updates: U.S. Captures Venezuelan Leader, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela |access-date=3 January 2026 |work=[[The New York Times]]}}</ref>. Дональд Трамп заявіў пра намеры павялічыць удзел ЗША ў нафтапрамысловасці Венесуэлы, а таксама ўсталяваць часовы кантроль над краінай на транзітны перыяд<ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33639215.html|title=Што адбываецца ў Вэнэсуэле і за яе межамі пасьля ўдару ЗША па Каракасе і затрыманьня Мадура. ФОТА|first=Радыё Свабодная Эўропа / Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-01-03|access-date=2026-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384928|title=Трамп расказаў падрабязнасці захопу Мадура. Асноўнае|website=Наша Ніва|date=2026-01-03|access-date=2026-01-03}}</ref>. == Перадумовы == У жніўні [[2025]] года [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] пачалі {{нп5|Нарошчванне вайсковай прысутнасці ЗША ў Карыбскім басейне падчас аперацыі «Паўднёвая дзіда»|нарошчванне вайсковай прысутнасці||United States military buildup in the Caribbean during Operation Southern Spear}} ў паўднёвай частцы [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]], разгарнуўшы ваенныя караблі і вайсковы персанал<ref>{{Cite web |last=Holland |first=Steve |date=18 August 2025 |title=US deploys warships near Venezuela to combat drug threats, sources say |url=https://www.reuters.com/world/americas/us-deploys-warships-near-venezuela-combat-drug-threats-sources-say-2025-08-18/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250821153232/https://www.reuters.com/world/americas/us-deploys-warships-near-venezuela-combat-drug-threats-sources-say-2025-08-18/ |archive-date=21 August 2025 |access-date=21 August 2025 |website=Reuters|lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Multiple explosions heard in Venezuela capital Caracas amid tensions with US |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/multiple-explosions-heard-in-venezuela-capital-caracas-amid-tensions-with-us-donald-trump-airstrike-101767421432063.html |access-date=3 January 2026 |work=[[Hindustan Times]] |publisher=|lang=en}}</ref>. У верасні {{нп5|Паўднёвае камандаванне ЗША|||United States Southern Command}} пачало {{нп5|Удары ЗША па меркаваных наркагандлярах падчас аперацыі «Паўднёвая дзіда»|наносіць вайсковыя ўдары па суднах||United States strikes on alleged drug traffickers during Operation Southern Spear}} у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. ЗША сцвярджалі, што частка суднаў, па якіх наносіліся ўдары, займалася {{нп5|Марскі наркатрафік у Лацінскай Амерыцы|перапраўкай наркотыкаў||Maritime drug trafficking in Latin America}} ад імя Венесуэлы.<ref name="APReporterFound">{{cite news |last1=Garcia Cano |first1=Regina |date=7 November 2025 |title=What a reporter found when she investigated US military strikes on Venezuelan drug boats |url=https://apnews.com/article/trump-venezuela-boat-strikes-drugs-cocaine-trafficking-e4fcf945e48e36bf2c510f9f111e031c |access-date=8 November 2025 |work=[[AP News]] |publisher=|lang=en}}</ref><ref name="APTruthNuanced">{{Cite web |last1=Garcia Cano |first1=Regina |date=7 November 2025 |title=Trump has accused boat crews of being narco-terrorists. The truth, AP found, is more nuanced |url=https://apnews.com/article/trump-venezuela-boat-strikes-drugs-cocaine-trafficking-95b54a3a5efec74f12f82396a79617ea |access-date=8 November 2025 |website=[[AP News]] |publisher=|lang=en}}</ref><ref name="CNN15Sep">{{Cite news |last=Pozzebon |first=Stefano |date=1 September 2025 |title=Trump claims Venezuela's Maduro is a drug-trafficking threat to the US. Does the data back him up? |url=https://www.cnn.com/2025/09/01/americas/trump-venezuela-maduro-drug-threat-analysis-intl-latam |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901203659/https://www.cnn.com/2025/09/01/americas/trump-venezuela-maduro-drug-threat-analysis-intl-latam |archive-date=1 September 2025 |access-date=30 December 2025 |work=[[CNN]] |publisher=|lang=en}}</ref> Гэтыя дзеянні былі часткай [[Аперацыя «Паўднёвая дзіда»|аперацыі «Паўднёвая дзіда»]] — амерыканскай кампаніі, скіраванай супраць меркаваных {{нп5|Cartel de los Soles|злачынных сетак}}, у тым ліку тых, якія, як сцвярджалася, былі звязаны з урадам Венесуэлы на чале з [[Нікалас Мадура|Нікаласам Мадура]].<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Diana |date=22 December 2025 |title=Operation Southern Spear: The U.S. Military Campaign Targeting Venezuela |url=https://www.cfr.org/article/operation-southern-spear-us-military-campaign-targeting-venezuela |access-date=2 January 2026 |website=[[Council on Foreign Relations]]|lang=en}}</ref> Перад ударамі ЗША абвінавачвалі Мадура ў тым, што ён узначальвае {{нп5|Наркадзяржава|«наркадзяржаву»||narco-state}}, а таксама ў выбарчых фальсіфікацыях на {{нп5|Прэзідэнцкія выбары ў Венесуэле (2024)|прэзідэнцкіх выбарах 2024 года||2024 Venezuelan presidential election}}.<ref>{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes |url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/ |access-date=3 January 2026 |work=[[Reuters]]|lang=en}}</ref> Хоць {{нп5|Нацыянальная выбарчая рада Венесуэлы|Нацыянальная выбарчая рада||National Electoral Council (Venezuela)}} абвясціла Мадура пераможцам гэтых выбараў, звесткі, сабраныя апазіцыяй, паводле яе сцвярджэнняў, паказвалі, што яе кандыдат [[Эдмунда Гансалес]] атрымаў пераканаўчую большасць<ref name="BBC 2026">{{Cite web |date=3 January 2026 |title=What we know about US strikes on Venezuela |url=https://www.bbc.com/news/articles/crmlz7r0zrxo |access-date=3 January 2026 |website=[[BBC]]|lang=en}}</ref>. Раней Трамп прызнаў дзве венесуэльскія наркагрупоўкі — {{нп5|Tren de Aragua}} і {{нп5|Cartel de los Soles}} — {{нп5|Замежная тэрарыстычная арганізацыя|замежнымі тэрарыстычнымі арганізацыямі||Foreign Terrorist Organisations}} (FTO) і сцвярджаў, што апошнюю нібыта ўзначальвае сам Мадура<ref name="BBC 2026" />. [[Файл:Venezuela Oil Reserves.png|thumb|left|Дональд Трамп выказваў цікавасць да венесуэльскай нафты<ref>{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=17 December 2025 |title=Trump's Claim That Venezuela 'Stole' U.S. Oil Fields Sets Off a Nationalist Reaction |url=https://www.nytimes.com/2025/12/17/world/americas/trump-venezuela-oil-fields-stolen-claims.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20251217233618/https://www.nytimes.com/2025/12/17/world/americas/trump-venezuela-oil-fields-stolen-claims.html |archive-date=17 December 2025 |access-date=3 January 2026 |work=New York Times|lang=en}}</ref>. Краіна мае найбуйнейшыя ў свеце даказаныя запасы нафты<ref>{{Cite web |last=Haddad |first=Mohammed |title=Venezuela has the world's most oil: Why doesn't it earn more from exports? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/4/venezuela-has-the-worlds-most-oil-why-doesnt-it-earn-more-from-exports |access-date=3 January 2026 |website=Al Jazeera|lang=en}}</ref>.]] У лістападзе [[2025]] года ЗША разгарнулі авіяносец {{Не перакладзена 5|USS Gerald R. Ford (CVN-78)|4=USS Gerald R. Ford}}, а ў снежні пачалі перахопліваць і канфіскоўваць {{нп5|Нафтавы танкер|нафтавыя танкеры||oil tanker}}, {{нп5|Марская блакада Венесуэлы ЗША падчас аперацыі «Паўднёвая дзіда»|увёўшы марскую блакаду Венесуэлы||United States naval quarantine during Operation Southern Spear}}.<ref>{{Cite web |last=Withrow |first=Emma |date=31 December 2025 |title=Fact Check Team: Exploring the roots of US-Venezuela conflict |url=https://katv.com/news/nation-world/fact-check-team-exploring-the-roots-of-us-venezuela-conflict |access-date=2 January 2026 |website=[[KATV]]|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harrison |first=Chase |date=17 December 2025 |title=Tracking Trump and Latin America: Security–Trump Blockades Sanctioned Venezuelan Oil |url=https://www.as-coa.org/articles/tracking-trump-and-latin-america-security-trump-blockades-sanctioned-venezuelan-oil |access-date=2 January 2026 |website=[[Americas Society]]|lang=en}}</ref> Таксама ў канцы снежня ЗША распачалі ў Венесуэле {{нп5|Таемная аперацыя|таемныя аперацыі||Covert operation}} паводле дырэктывы [[ЦРУ]].<ref>{{Cite web |last=Sérvulo González |first=Jesús |date=30 December 2025 |title=Trump escalates conflict with Venezuela with the start of covert operations |url=https://english.elpais.com/usa/2025-12-30/trump-escalates-conflict-with-venezuela-with-the-start-of-covert-operations.html |access-date=2 January 2026 |website=[[El País]]|lang=en}}</ref> Дональд Трамп раней абвяшчаў, што амерыканскія вайскоўцы будуць наносіць удары па тэрыторыі Венесуэлы<ref>{{Cite web |last=Cancryn |first=Adam |date=2 January 2026 |title=Trump says strikes on targets inside Venezuela to start "soon" |url=https://www.cnn.com/world/live-news/trump-ukraine-russia-venezuela-12-02-2025?post-id=cmiox9pvf00003b6nstva0n9q |access-date=2 January 2026 |website=[[CNN]]|lang=en}}</ref>. За некалькі тыдняў да нападу, пасля пачатку аперацый супраць суднаў пераважна па-за межамі Венесуэлы, было падпісана пагадненне з астраўной суседкай Венесуэлы — [[Трынідад і Табага]] — якое дазваляла амерыканскім вайскоўцам карыстацца яе аэрапортамі<ref>{{Cite web |last=Gibbs |first=Anselm |date=15 December 2025 |title=Trinidad and Tobago to open its airports to US military |url=https://www.militarytimes.com/news/your-military/2025/12/15/trinidad-and-tobago-to-open-its-airports-to-us-military/ |access-date=3 January 2026 |website=[[Military Times]]|lang=en}}</ref>. Паводле старшыні {{нп5|Аб’яднаны камітэт начальнікаў штабоў ЗША|||Chairman of the Joint Chiefs of Staff}} {{нп5|Дэн Кэйн|||Dan Caine}}, амерыканскія вайскоўцы на працягу месяцаў планавалі і адпрацоўвалі аперацыю; падраздзяленні былі выстаўлены і завяршылі падрыхтоўку да нападу ў канцы снежня 2025 года<ref name="TaskAndPurpose03012026">{{Cite web |first1=Jeff |last1=Schogol |first2=Nicholas |last2=Slayton |title=Delta Force soldiers carried out raid to capture Maduro |work=[[Task & Purpose]] |date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |url=https://taskandpurpose.com/news/venezuela-maduro-delta-force-absolute-resolve/ |lang=en}}</ref>. У ноч з 2 на 3 студзеня 2026 года [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] загадаў пачаць аперацыю ў [[Венесуэла|Венесуэле]]<ref name = detali>{{Cite web |date=3 студзеня 2026 |title=У ЗША раскрылі дэталі правядзення аперацыі ў Венесуэле |url=https://blr.belta.by/world/view/u-zsha-raskryli-detali-pravjadzennja-aperatsyi-u-venesuele-153169-2026/ |access-date=3 студзеня 2026 |website=[[БелТА]]}}</ref>. Адміністрацыя не паведамляла [[Кангрэс ЗША|Кангрэсу ЗША]] пра ўдары па Венесуэле<ref name="ABC News: Republicans largely back Trump">{{Cite news |title=Republicans largely back Trump on Venezuela action, Democrats decry it as unjustified |url=https://abcnews.go.com/Politics/republicans-largely-back-trump-venezuela-action-democrats-decry/story?id=128866819 |access-date=3 January 2026 |work=[[ABC News]]|lang=en}}</ref>. == Удары == [[Файл:2026 Venezuela strikes map.png|thumb|Карта авіяўдараў ЗША ў Венесуэле.]] Вядома як мінімум пра сем выбухаў каля 02:00 {{нп5|Час у Венесуэле|VET||Time in Venezuela}}, а таксама пра самалёты нізкага палёту<ref name="Cano 2026">{{Cite web |last1=Cano |first1=Regina Garcia |last2=Toropin |first2=Konstantin |date=3 January 2026 |title=US strikes Venezuela and says its leader, Maduro, has been captured and flown out of the country |url=https://apnews.com/article/venezuela-us-explosions-caracas-ca712a67aaefc30b1831f5bf0b50665e |access-date=3 January 2026 |website=[[AP News]] |language=en}}</ref>. Выбухі адзначалі ў {{нп5|Ла-Гуайра (штат)|||La Guaira (state)|La Guaira}}, {{нп5|Ігератэ|||Higuerote}}, Месэта дэ Мама, {{нп5|Барута (муніцыпалітэт)|||Baruta Municipality|Baruta}}, {{нп5|Эль-Атыльё (муніцыпалітэт)|||El Hatillo Municipality|El Hatillo}}, {{нп5|Чаральявэ|||Charallave}} і {{нп5|Кармэн-дэ-Урыя|||Carmen de Uria}} — пераважна ў межах або паблізу сталіцы [[Каракас]]а<ref>{{Cite web|date=3 January 2026 |title=Medios de Estados Unidos afirman que Donald Trump ordenó ataques "en sitios dentro de Venezuela" |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/medios-de-estados-unidos-afirman-que-trump-ordeno-ataques-dentro-de-venezuela-598514 |access-date=3 January 2026 |website=NTN24 |language=es}}</ref>. У аперацыі была задзейнічана каля 150 самалётаў<ref name="NYT" /> з [[Ваенна-марскія сілы ЗША|Ваенна-марскіх сіл]], [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|Ваенна-паветраных сіл]] і [[Корпус марской пяхоты ЗША|Корпуса марской пяхоты]] ЗША<ref name="TaskAndPurpose03012026">{{Cite web |first1=Jeff |last1=Schogol |first2=Nicholas |last2=Slayton |title=Delta Force soldiers carried out raid to capture Maduro |work=[[Task & Purpose]] |date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |url=https://taskandpurpose.com/news/venezuela-maduro-delta-force-absolute-resolve/ |lang=en}}</ref>. Сярод іх называлі [[F-22 Raptor]], [[Lockheed Martin F-35 Lightning II|F-35 Lightning II]], {{нп5|McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|||McDonnell Douglas F/A-18 Hornet}}, {{нп5|Boeing EA-18G Growler|||Boeing EA-18G Growler}}, {{нп5|Grumman E-2 Hawkeye|||Grumman E-2 Hawkeye}}, [[Rockwell B-1 Lancer]], іншыя дапаможныя самалёты і шматлікія [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотныя лятальныя апараты]]<ref>{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Venezuela blasts live updates: 'Absolute Resolve,' US reveals codename of Maduro op capture; executed after 'months of practice' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/venezuela-blast-live-updates-us-attack-explosion-capital-caracas-president-donald-trump/liveblog/126319848.cms |access-date=3 January 2026 |work=[[The Times of India]]|lang=en}}</ref>. Большасць удараў была накіравана па антэнах і дзейных вайсковых базах<ref name=":0">{{Citation |title=Explosiones, sobrevuelos y apagones eléctricos en varias zonas militares de Venezuela |date=3 January 2026 |website=NTN24 |trans-title=Explosions, overflights, and power outages reported in several military zones of Venezuela |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/explosiones-sobrevuelos-y-apagones-electricos-en-varias-zonas-militares-de-venezuela-598496 |access-date=3 January 2026 |language=es}}</ref>. Меркавалася, што выбухі маглі адбыцца на {{нп5|База ВПС ім. Генералісімуса Франсіска Міранды|Базе ВПС ім. Генералісімуса Франсіска Міранды||Generalissimo Francisco de Miranda Air Base}} (La Carlota) і ў {{нп5|Форт Ціуна|Форце Ціуна||Fort Tiuna}} — двух ваенных аб’ектах у гэтым раёне<ref name="mh-init">{{Cite news |last=Delgado |first=Antonio María |date=3 January 2026 |title=Multiple explosions reported overnight in Caracas; Maduro government remains silent |url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/venezuela/article314136973.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103074606/https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/venezuela/article314136973.html |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |work=[[Miami Herald]]|lang=en}}</ref>. Пра моцныя выбухі таксама паведамлялася ў {{нп5|Аэрапорт Ігератэ|||Higuerote Airport}}<ref name=":0" /><ref>{{Cite tweet |number=2007348948080472139 |user=BNODesk |title=WATCH: Large explosions at Higuerote Airport, about 87 km (54 mi) east of Caracas |author=BNO News Live |author-link=BNO News |date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026|lang=en}}</ref>. Верталёты {{нп5|160-ы авіяцыйны полк спецыяльных аперацый|160-га авіяцыйнага палка спецыяльных аперацый||160th Special Operations Aviation Regiment (Airborne)}} даставілі салдат {{нп5|Дэльта (спецпадраздзяленне)|спецпадраздзялення «Дэльта»||Delta Force}} у Каракас. Паветранае прыкрыццё забяспечвалі знішчальнікі і бамбардзіроўшчыкі. Адзін верталёт быў пашкоджаны венесуэльскімі наземнымі сродкамі СПА, але працягнуў выкананне місіі.<ref name="TaskAndPurpose03012026" /> Удары працягваліся паўгадзіны. Дым уздымаўся з вайсковага ангара на базе ў Каракасе, у той час іншы аб’ект застаўся без электразабеспячэння<ref name="Cano 2026" />. {{нп5|Дэвід Смаланскі|||David Smolansky}}, прадстаўнік венесуэльскай апазіцыйнай лідаркі [[Марыя Карына Мачада|Марыі Карыны Мачада]], паведаміў CBS News, што акрамя Форта Ціуна і авіябазы ім. Міранды ўдары былі таксама па порце [[Ла-Гуайра]] і антэнах у {{нп5|Сэра-Эль-Вулькан|||Cerro El Volcán}}<ref name="auto2" /><ref>{{cite web |title=US accused of 'military aggression' after explosions heard in Venezuela |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/venezuela-explosions-us-bombing-caracas-trump-military-b2893862.html |website=The Independent |access-date=3 January 2026 |date=3 January 2026|lang=en}}</ref>. [[Нікалас Мадура]] абвясціў па ўсёй дзяржаве [[надзвычайнае становішча]] пасля таго, як пачаліся выбухі<ref name="Hawke 2026">{{Cite web |last=Hawke |first=Jack |date=3 January 2026 |title=Maduro declares national emergency |url=https://www.abc.net.au/news/2026-01-03/venezuela-explosions-low-flying-aircraft/106196656 |access-date=3 January 2026 |website=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|lang=en}}</ref>. == Захоп Мадура == Як паведаміў старшыня Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў ЗША генерал [[Дэн Кейн]], амерыканскія войскі прыбылі ў рэзідэнцыю Нікаласа Мадуры ў 02.01 па мясцовым часе Каракаса. Яму і жонцы былі прад’яўлены абвінавачанні, і яны былі «ўзяты пад варту»<ref name = detali/>. Міністэрства абароны Венесуэлы паведаміла, што пры выкраданні Мадуры была забіта значная частка яго аховы<ref name = minabarony>{{Cite web | |date=4 студзеня 2026 |title=Мінабароны Венесуэлы: пры выкраданні Мадуры была забіта значная частка яго аховы |url=https://blr.belta.by/world/view/minabarony-venesuely-pry-vykradanni-madury-byla-zabita-znachnaja-chastka-jago-ahovy-153187-2026/ |access-date=4 студзеня 2026 |website=[[БелТА]]}}</ref>. [[Файл:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|thumb|180px|Нікалас Мадура на борце ''USS Iwo Jima'' пасля захопу.]] У 05:21 {{нп5|Час у Венесуэле|VET||Time in Venezuela}} [[Дональд Трамп]] напісаў у [[Truth Social]], што [[Нікалас Мадура]] і ягоная жонка {{нп5|Сілія Флорэс|||Cilia Flores}} былі {{нп5|Захоп Нікаласа Мадура ЗША|захоплены||Capture of Nicolás Maduro by the US}} і вывезеныя з краіны<ref>{{Cite web |last1=Langford |first1=Antonia |last2=Mendelson |first2=Allegra |date=3 January 2026 |title=Maduro and wife charged with narco-terrorism |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/01/03/explosions-venezuela-capital-caracas/ |access-date=3 January 2026 |website=The Telegraph|lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Stavrou |first=Athena |date=3 January 2026 |title=Venezuela latest: Trump says President Maduro has been captured after huge airstrikes on Caracas |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/venezuela-trump-maduro-us-attack-caracas-explosions-live-b2893868.html |access-date=3 January 2026 |work=The Independent |language=en}}</ref>. Паводле дзяржаўнага сакратара ЗША [[Марка Рубіа]], Мадура быў арыштаваны і сустрэне крымінальныя абвінавачанні ў ЗША<ref name="CNN 2026">{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Live updates: Multiple explosions rock Venezuelan capital Caracas |url=https://www.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 |access-date=3 January 2026 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref>. Віцэ-прэзідэнт Венесуэлы [[Дэлсі Радрыгес]] пацвердзіла, што і Мадура, і Флорэс лічацца зніклымі, і запатрабавала «пацвярджэння, што яны жывыя» праз аўдыязварот на дзяржаўным тэлебачанні<ref name="BBC News 2026">{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Venezuela latest: Trump says US has 'captured' President Maduro in strikes on country - latest |url=https://www.bbc.com/news/live/c5yqygxe41pt |access-date=3 January 2026 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2007392721825333651 |user=BNODesk |author-link=BNO News |title=BREAKING: Venezuelan Vice President Delcy Rodríguez confirms Maduro and his wife are missing. Trump said they were captured |date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026|lang=en}}</ref>. Трамп апублікаваў на сваёй старонцы ў сацсетцы Truth Social фотаздымак Мадура на борце {{нп5|USS Iwo Jima (LHD-7)|USS «Iwo Jima»||USS Iwo Jima (LHD-7)}}<ref>{{Cite web |last=Trump |first=Donald J. |author-link=Donald Trump |date=3 January 2026 |title=Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima |url=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/115832088990838303 |access-date=3 January 2026 |website=[[Truth Social]]|lang=en}}</ref><ref name=":2" />. Паводле [[CBS News]], аперацыю, скіраваную супраць Мадура, ажыццявіла {{нп5|Дэльта (спецпадраздзяленне)|спецпадраздзяленне «Дэльта»||Delta Force}}<ref name=Jacobs/>. Праз некалькі гадзін генеральны пракурор ЗША {{нп5|Пэм Бондзі|||Pam Bondi}} паведаміла, што Мадура і Флорэс былі прыцягнуты да адказнасці ў {{нп5|Федэральны акруговы суд ЗША па Паўднёвай акрузе Нью-Ёрка|Паўднёвай акрузе Нью-Ёрка||United States District Court for the Southern District of New York}} паводле абвінавачанняў, звязаных з «{{нп5|Наркатэрарызм|наркатэрарызмам||narcoterrorism}}»<ref name="NMC">{{Cite web |last=Bergengruen |first=Vera |date=3 January 2026 |title=Maduro Faces Federal Drug-Trafficking Charges in U.S. |url=https://www.wsj.com/livecoverage/venezuela-strikes/card/maduro-faces-federal-drug-trafficking-charges-in-u-s--hqFy8dcmWFBCuxLJNORl |access-date=3 January 2026 |website=The Wall Street Journal}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Indictment |url=https://www.justice.gov/opa/media/1422326/dl |access-date=3 January 2026 |website=Justice.gov|lang=en}}</ref>. == Пацярпелыя == Міністр абароны Венесуэлы {{нп5|Уладзімір Падрына Лопес|||Vladimir Padrino López}} заявіў, што амерыканскія баявыя верталёты выкарыстоўвалі ракеты і зенітныя снарады ў гарадскіх раёнах<ref>{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Venezuelan defense minister says US strikes hit urban areas and vows to resist "invasion" |url=https://www.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26?post-id=cmjy1iivv0000356ru0uacgfk |access-date=3 January 2026 |work=[[CNN]]|lang=en}}</ref>. Генеральны пракурор Венесуэлы {{нп5|Тарэк Уільям Сааб|||Tarek William Saab}} сказаў, што «нявінныя ахвяры атрымалі смяротныя раненні, а іншыя былі забіты ў выніку гэтага злачыннага тэрарыстычнага нападу»<ref name="NYT"/>. МУС Венесуэлы паведаміла, што ў ходзе аперацыі ЗША загінулі не менш як 100 чалавек<ref>{{Cite news |date=8 студзеня 2026 |title=МУС Венесуэлы паведаміла, што ў ходзе аперацыі ЗША загінулі не менш як 100 чалавек |url=https://blr.belta.by/world/view/mus-venesuely-pavedamila-shto-u-hodze-aperatsyi-zsha-zaginuli-ne-mensh-jak-100-chalavek-153276-2026/ |access-date=8 студзеня 2026 |work=[[БелТА]]}}</ref>. Улады [[Куба|Кубы]] паведамілі аб гібелі 32 грамадзян краіны, якія абаранялі Мадуру; па звестках улад, кубінцы загінулі ў выніку баявых дзеянняў або падчас бамбардзіровак<ref>{{Cite news |date=5 студзеня 2026 |title=Улады Кубы паведамілі аб гібелі 32 грамадзян краіны, якія абаранялі Нікаласа Мадуру |url=https://bel.sputnik.by/20260105/ulady-kuby-pavedaml-ab-gbel-32-gramadzyan-krany-yakya-abaranyal-maduru-1103214970.html |access-date=8 студзеня 2026 |work=[[Sputnik]]}}</ref>. [[Дональд Трамп]] заявіў, што амерыканскія салдаты не загінулі, аднак некаторыя атрымалі раненні, калі быў падбіты іх верталёт. Паведамляецца, што пад абстрэл трапіла яшчэ адна група верталётаў<ref name="NYT" />. == Наступныя падзеі == Віцэ-прэзідэнт Венесуэлы [[Дэлсі Радрыгес]] назвала дзеянні ЗША «выкраданнем» Мадура, заклікала да спакою і адзінства для абароны краіны і заявіла, што Венесуэла «ніколі не будзе калоніяй» іншай дзяржавы.<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Trump says US will ‘run’ Venezuela after Nicolas Maduro seized |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/3/trump-says-us-will-run-venezuela-after-nicolas-maduro-seized |access-date=3 January 2026 |website=Al Jazeera|lang=en}}</ref> {{нп5|Федэральная авіяцыйная адміністрацыя ЗША|||Federal Aviation Administration}} выпусціла паведамленне {{нп5|НОТАМ|||NOTAM}}, у якім забараніла амерыканскім самалётам выконваць палёты на любых вышынях у паветранай прасторы [[Венесуэла|Венесуэлы]], спасылаючыся на «працяглую вайсковую актыўнасць»<ref>{{Cite tweet |number=2007347130651009302 |user=flightradar24 |author-link=Flightradar24 |title=Amid reports of explosions around Caracas, the US FAA issued a new NOTAM prohibiting US aircraft from operating at all altitudes within Venezuelan airspace as of 0600Z today, 3 Jan. Flightradar24 is not currently tracking any aircraft over Venezuela. |date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026|lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Vickers |first1=Julian |last2=Ryan |first2=Fergus |date=3 January 2026 |title=Explosions hit Venezuelan capital Caracas |url=https://www.ft.com/content/46ee8a0f-d421-4f7d-9514-297a576ec346 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103074753/https://www.ft.com/content/46ee8a0f-d421-4f7d-9514-297a576ec346 |archive-date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |website=[[Financial Times]]|lang=en}}</ref>. {{нп5|Пасольства ЗША ў Каракасе|||Embassy of the United States, Caracas}} распарадзілася грамадзянам заставацца ў сховішчах (''shelter in place'')<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Security Alert: Venezeula: Explosions Reported; Shelter in Place |url=https://ve.usembassy.gov/security-alert-venezeula-explosions-reported-shelter-in-place/ |access-date=3 January 2026 |website=U.S. Embassy in Venezuela|lang=en}}</ref>. Паводле паведамленняў, паўднёвая частка [[Каракас]]а засталася без электразабеспячэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384897|title=ЗША нанеслі ўдар па сталіцы Венесуэлы Каракасе|website=Наша Ніва|date=2026-01-03|access-date=2026-01-03}}</ref>. Рэспубліканскі сенатар {{нп5|Майк Лі (палітык)|Майк Лі|en|Mike Lee}} заявіў, што дзяржаўны сакратар ЗША [[Марка Рубіа]] «не чакае ніякіх далейшых дзеянняў у Венесуэле цяпер, калі Мадура знаходзіцца пад вартай у ЗША»<ref name="Guldogan 2026">{{Cite news |last=Guldogan |first=Diyar |date=3 January 2026 |title=Venezuela's Maduro arrested to stand trial on criminal charges in US: Sen. Mike Lee |url=https://www.aa.com.tr/en/americas/venezuelas-maduro-arrested-to-stand-trial-on-criminal-charges-in-us-sen-mike-lee/3788492 |access-date=3 January 2026 |work=[[Anadolu Agency]]|lang=en}}</ref>. Ён таксама сцвярджаў, што Мадура, як чакаецца, паўстане перад судом у ЗША<ref name="Guldogan 2026" /><ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=U.S. launches military strikes on Venezuela, Trump says Maduro captured and flown out of the country |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/ |access-date=3 January 2026 |website=[[CBS News]]|lang=en}}</ref>. На прэс-канферэнцыі 3 студзеня 2026 года Трамп заявіў: «Мы будзем кіраваць краінай да таго часу, пакуль не стане магчымым бяспечны, належны і ўзважаны пераходны перыяд», а таксама дапусціў магчымасць накіравання войскаў у Венесуэлу ў межах гэтага курсу<ref>{{Cite web |last=Kahn |first=Carrie |date=3 January 2026 |title=Trump claims U.S. strikes, Maduro captured as explosions hit Caracas |url=https://www.iowapublicradio.org/2026-01-03/trump-claims-u-s-strikes-maduro-captured-as-explosions-hit-caracas |access-date=3 January 2026 |website=Iowa Public Radio|lang=en}}</ref>. Ён сказаў, што дзеянні ЗША — гэта прымяненне [[Дактрына Манро|дактрыны Манро]], якую ён назваў «Donroe Doctrine», і дадаў, што «амерыканскае дамінаванне ў Заходнім паўшар’і больш ніколі не будуць ставіць пад сумнеў»<ref>{{Cite web |last=Kahn |first=Carrie |date=3 January 2026 |title=Trump claims U.S. strikes, Maduro captured as explosions hit Caracas |url=https://www.iowapublicradio.org/2026-01-03/trump-claims-u-s-strikes-maduro-captured-as-explosions-hit-caracas |access-date=3 January 2026 |website=Iowa Public Radio|lang=en}}</ref>. Трамп таксама заявіў, што амерыканскія нафтавыя кампаніі «ўвойдуць», укладуць мільярды долараў у рамонт і аднаўленне нафтавай інфраструктуры, і што ЗША гатовыя да другога, значна большага ўдару; ён дапусціў часовую акупацыю, якая «не будзе каштаваць нам ні цэнта», бо выдаткі могуць кампенсавацца за кошт даходаў ад нафтавых запасаў Венесуэлы<ref>{{Cite web |last=Kahn |first=Carrie |date=3 January 2026 |title=Trump claims U.S. strikes, Maduro captured as explosions hit Caracas |url=https://www.iowapublicradio.org/2026-01-03/trump-claims-u-s-strikes-maduro-captured-as-explosions-hit-caracas |access-date=3 January 2026 |website=Iowa Public Radio|lang=en}}</ref>. [[Дональд Трамп]] таксама паведаміў, што [[Марка Рубіа]] кантактаваў з віцэ-прэзідэнтам Венесуэлы [[Дэлсі Радрыгес]], якую затым прывялі да прысягі як прэзідэнта, і што яна сказала: «Мы зробім усё, што вам трэба», а таксама што яна паводзіла сябе ветліва, але «ў яе насамрэч няма выбару»<ref>{{cite web |title=Trump says US is working with Venezuelan vice president |url=https://edition.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26?post-id=cmjykgy3l00003b61f10allg2 |access-date=3 January 2026 |website=CNN|lang=en}}</ref>. == Рэакцыя == === ЗША === [[Файл:President Trump Holds a Press Conference, January 3, 2026.webm|thumb|alt=Дональд Трамп расказвае пра атакі 3 студзеня|Дональд Трамп расказвае пра атакі 3&nbsp;студзеня.|start=47:20]] [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] заявіў на прэс-канферэнцыі 3 студзеня, што аперацыя ў Каракасе прайшла ідэальна<ref name = tramp-prakamentsiravau/>. Трамп даў зразумець, што [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] плануюць акупаваць і кіраваць Венесуэлай да таго часу, пакуль не стане магчымым «бяспечны, належны і ўзважаны пераходны перыяд»<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c5yqygxe41pt|title=Venezuela latest: Trump says US will 'run' Venezuela until 'safe transition can take place' - watch live|date=3 January 2026|website=BBC News|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cancryn |first=Adam |date=3 January 2026 |title=Trump says US will run Venezuela following Maduro's capture |url=https://www.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 |website=CNN|lang=en}}</ref>. Ён заявіў, што ЗША і амерыканскія кампаніі канфіскуюць венесуэльскую нафту і будуць прадаваць яе іншым краінам.<ref>{{cite web |title=Venezuela Live Updates: Trump Says U.S. Will 'Run the Country' After Capture of Maduro |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela |website=The New York Times |access-date=3 January 2026}}</ref> Віцэ-прэзідэнт {{нп5|Дж. Д. Вэнс|||JD Vance}} заявіў, што аперацыя апраўданая, бо Мадура быў у ЗША ў вышуку як бягляк. Ён таксама адзначыў, што «скрадзеную нафту трэба вярнуць».<ref>{{cite web |date=3 January 2026 |title=Trump Offered Venezuela's Maduro 'Multiple Off Ramps': Vance |url=https://www.barrons.com/news/trump-offered-venezuela-s-maduro-multiple-off-ramps-vance-7ea332ec |access-date=3 January 2026 |website=Barrons}}</ref> Трамп заявіў, што ЗША будуць «вельмі моцна ўцягнутыя» ў венесуэльскую нафтавую прамысловасць<ref name=Guardian0>{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Trump says US will be 'very strongly involved' in Venezuela oil industry|<!-- DO NOT REMOVE THE PERMALINK IN THIS URL. -->url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jan/03/caracas-explosions-venezuela-maduro-latest-news-updates-live?&page=with%3Ablock-695925f68f087b8b68f607dd#block-695925f68f087b8b68f607dd|access-date=3 January 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}</ref> і дадаў, што амерыканскія нафтавыя кампаніі ўкладуць мільярды долараў у энергетычны сектар краіны<ref>{{Cite news|title= Trump says U.S. oil companies will invest billions of dollars in Venezuela after Maduro’s overthrow|url= https://www.cnbc.com/2026/01/03/trump-venezuela-oil.html|work=[[CNBC]]|date=3 January 2026|last=Kimball|first=Spencer|access-date=3 January 2026}}</ref>. Старшыня {{нп5|Канферэнцыя рэспубліканцаў Палаты прадстаўнікоў ЗША|Канферэнцыі рэспубліканцаў Палаты прадстаўнікоў ЗША||House Republican Conference}} {{нп5|Ліза Макклейн|||Lisa McClain}} заявіла: «Скажу проста: Мадура — нарка-тэрарыст. І кропка. Ягоны нелегітымны рэжым залівае нашу краіну смяротнымі наркотыкамі, і амерыканцы плацяць за гэта цану. Трамп не адвярнуўся — ён дзейнічаў. Вось як выглядае лідарства і так абараняюць амерыканскі народ»<ref name="House GOP Chair">{{cite Twitter |number=2007444210228576338 |user=RepLisaMcClain |title=President Trump has cracked down on drug trafficking harder than any President in history. Congress backed him up with real action, like the HALT Fentanyl Act. So, let me put this simply: Maduro is a narco-terrorist. Period. His illegitimate regime floods our country with deadly drugs and Americans pay the price. President Trump didn't look the other way; he acted. That's what leadership looks like, and it's how you protect the American people. |first1=Lisa |last=McClain |date=3 January 2026 |access-date=3 January 2026 |archive-url=https://archive.today/20260103145643/https://x.com/RepLisaMcClain/status/2007444210228576338 |archive-date=3 January 2026 |last1= |url= |website= |time=}}</ref>. Дэмакратычны сенатар {{нп5|Браян Шац|||Brian Schatz}}, член {{нп5|Камітэт Сената ЗША па міжнародных адносінах|Камітэта Сената ЗША па міжнародных адносінах||United States Senate Committee on Foreign Relations}}, папярэдзіў супраць любога ўцягвання амерыканскіх вайскоўцаў у Венесуэлу і заявіў, што ЗША «не маюць жыццёва важных нацыянальных інтарэсаў у Венесуэле, каб апраўдаць вайну»<ref name="CNN 2026"/>. Рэспубліканскі сенатар {{нп5|Майк Лі (палітык)|Майк Лі|en|Mike Lee}} спачатку заявіў, што з «цікавасцю» чакае тлумачэння, «што жа, як бы там не было, можа канстытуцыйна апраўдаць» удары, але пасля размовы з дзяржаўным сакратаром Рубіа сказаў: «Гэтае дзеянне, імаверна, падпадае пад неад’емную паўнамоцнасць прэзідэнта паводле {{нп5|Артыкул II Канстытуцыі ЗША|Артыкула II Канстытуцыі ЗША||Article Two of the United States Constitution}} абараняць амерыканскіх служачых ад рэальнай або непазбежнай атакі»<ref name="CNN 2026" /><ref>{{Cite web |last1=Garcia Cano |first1=Regina |last2=Toropin |first2=Konstantin |date=3 January 2026 |title=US strikes Venezuela and says its leader, Maduro, has been captured and flown out of the country |url=https://apnews.com/article/venezuela-us-explosions-caracas-ca712a67aaefc30b1831f5bf0b50665e |access-date=3 January 2026 |website=[[AP News]]}}</ref>. Законнасць удараў паставіў пад сумнеў сенатар ад Арызоны [[Рубен Гальега]], які на пачатку аперацыі сказаў: «Гэтая вайна незаконная»<ref name="auto3" /><ref name=":3" />. Дэмакратычны сенатар {{нп5|Цім Кэйн|||Tim Kaine}} асудзіў дзеянні і заклікаў Кангрэс падтрымаць ягоную рэзалюцыю, якая павінна заблакіраваць выкарыстанне ўзброеных сіл супраць Венесуэлы без дазволу Кангрэса<ref name="ABC News: Republicans largely back Trump" />. [[Файл:2026-01-03 Venezuelan protests in NYC 173.jpg|thumb|Пратэсты ў [[Нью-Ёрк]]у.]] У шэрагу гарадоў ЗША былі арганізаваны дэманстрацыі супраць ваенных дзеянняў у Венесуэле. === Венесуэла === {{нп5|Урад Венесуэлы|Урад Венесуэлы||Government of Venezuela}} заявіў, што адхіляе і асуджае «вайсковую агрэсію»<ref name="DiazWalsh030126"/><ref name="BBC">{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Explosions heard as smoke rises in Venezuelan capital Caracas |url=https://www.bbc.com/news/live/c5yqygxe41pt |access-date=3 January 2026 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>. Урад паабяцаў абараняцца ад вайсковых дзеянняў ЗША, накіраваных на змену рэжыму. Ён ахарактарызаваў іх як «{{нп5|Амерыканскі імперыялізм|імперыялістычную||American imperialism}} агрэсію» і заклікаў склікаць [[Савет Бяспекі ААН]]<ref name="DiazWalsh030126">{{Cite news |last1=Diaz |first1=José |last2=Walsh |first2=Joe |date=3 January 2026 |title=Venezuela accuses U.S. of "very serious military aggression" |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/venezuela-us-military-strikes-maduro-trump/#post-update-eefc7444 |access-date=3 January 2026 |work=[[CBS News]]|lang=en}}</ref>. Ён абвінаваціў [[Федэральны Урад ЗША|ўрад Злучаных Штатаў]], але непасрэдна [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] не згадаў<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Régimen de Maduro señala a Estados Unidos de las explosiones en Caracas y otras partes de Venezuela |url=https://www.ntn24.com/noticias-actualidad/regimen-de-maduro-senala-a-estados-unidos-de-las-explosiones-en-caracas-y-otras-partes-de-venezuela-598499 |access-date=3 January 2026 |website=NTN24 |publisher= |language=es}}</ref>. Міністр абароны {{нп5|Уладзімір Падрына Лопес|||Vladimir Padrino López}} таксама заявіў, што атакі былі незаконнымі<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=Venezuelans will form 'wall of resistance' against U.S., defense minister says |url=https://www.nbcnews.com/world/latin-america/live-blog/venezuela-explosions-trump-maduro-live-updates-rcna251053 |access-date=3 January 2026 |website=[[NBC News]]}}</ref> і паабяцаў супраціўляцца ўмяшанню ЗША<ref name=":3" />. [[Файл:Vicepresidenta Delcy Rodríguez garantiza justicia contra los extremistas que promovieron agresión armada.jpg|thumb|Дэлсі Радрыгес на пасяджэнні, 3&nbsp;студзеня.]] На пасяджэнні Нацыянальнага савета абароны Дэлсі Радрыгес паведаміла, што 3 студзеня дэкрэт аб увядзенні надзвычайнага становішча ў Венесуэле, падпісаны Нікаласам Мадура, перададзены ў Канстытуцыйны суд і набыў моц<ref>{{Cite web |date=3 студзеня 2026 |title=Вице-президент Венесуэлы: декрет о чрезвычайном положении вступил в силу |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/26083063 |access-date=4 студзеня 2026 |website=[[ТАСС]]}}</ref>. Вярхоўны суд Венесуэлы прызначыў Радрыгес выконваць прэзідэнцкія абавязкі. Пэўныя крыніцы ў Венесуэле паведамілі [[Sky News]], што, на іх думку, захоп Мадура быў «узгодненым выхадам» з удзелам ЗША<ref>{{Cite news |date=3 January 2026 |title=Maduro's capture was 'negotiated exit', sources tell Sky News |url=https://news.sky.com/story/venezuela-latest-explosions-heard-in-capital-of-caracas-13489831?postid=10786063#liveblog-body |access-date=3 January 2026 |work=[[Sky News]]|lang=en}}</ref>. Апазіцыйная палітык [[Марыя Карына Мачада]] апублікавала з выгнання заяву: «Адбываецца тое, што павінна было адбыцца» — у кантэксце таго, што апазіцыя мае намер узяць на сябе мандат, які, паводле яе сцвярджэнняў, яна атрымала на {{нп5|Прэзідэнцкія выбары ў Венесуэле (2024)|||2024 Venezuelan presidential election}}<ref name=Guardian0 /><ref>{{Cite news |last1=Walters |first1=Joanna |last2=Sedghi |first2=Amy |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Sedghi |date=3 January 2026 |title=US will be 'strongly involved' in Venezuela oil industry, Trump says after Caracas attacked and Maduro captured – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jan/03/caracas-explosions-venezuela-maduro-latest-news-updates-live |access-date=3 January 2026 |work=the Guardian |issn=0261-3077}}</ref>. Яна таксама заклікала, каб [[Эдмунда Гансалес]], якога апазіцыя лічыць пераможцам выбараў 2024 года, заняў пасаду прэзідэнта<ref name=":3" />. Гансалес заявіў, што апазіцыя гатовая «адбудаваць нашу нацыю»<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/1/3/live-loud-noises-heard-in-venezuelas-capital-amid-us-tensions|title=UNITED STATES WILL RUN VENEZUELA UNTIL 'SAFE TRANSITION' OF POWER: TRUMP|first1=Stephen|last1=Quillen|first2=Nils|last2=Adler|website=Al Jazeera}}</ref>. === Міжнародная рэакцыя === Пасля нападаў розныя дзяржавы свету асудзілі або падтрымалі гэтыя дзеянні. У прыватнасці, сухапутныя суседзі Венесуэлы выступілі з крытыкай, за выключэннем марскога суседа — [[Трынідад і Табага]] — які толькі адхіліў любую датычнасць. Прафсаюзныя арганізацыі таксама асудзілі напад, у тым ліку {{нп5|Сусветная федэрацыя прафсаюзаў|||World Federation of Trade Unions}}, італьянская {{нп5|Unione Sindacale di Base}}, баскская {{нп5|Langile Abertzaleen Batzordeak}}, кіпрская {{нп5|Панкіпрыёцкая федэрацыя працы|||Pancyprian Federation of Labour}} і {{нп5|Паўднёваафрыканская федэрацыя прафсаюзаў|||South African Federation of Trade Unions}}<ref name="auto">{{Cite news |title=WFTU condemnation statement on the new imperialist intervention in Venezuela |url=https://www.wftucentral.org/wftu-condemnation-statement-on-the-new-imperialist-intervention-in-venezuela/}}</ref>. Палітычныя і працоўныя арганізацыі розных краін свету арганізавалі дэманстрацыі супраць ваеннай агрэсіі ЗША<ref name=":3" />. Пасяджэнне [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] па Венесуэле адбылося 5 студзеня 2026 года, яго скліканне ініцыявала [[Калумбія]]<ref>{{Cite web |date=4 студзеня 2026 |title=Калумбія склікала пасяджэнне Савета Бяспекі ААН па Венесуэле |url=https://blr.belta.by/world/view/kalumbija-sklikala-pasjadzhenne-saveta-bjaspeki-aan-pa-venesuele-153175-2026/ |access-date=4 студзеня 2026 |website=[[БелТА]]}}</ref>. === Журналістыка і каментарыі === Аўтар [[The Guardian]] {{нп5|Сайман Тысдалл|||Simon Tisdall}} ахарактарызаваў аперацыю ЗША як «неправакаваную», незаконную і «не такую ўжо і адрозную ад» [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]]. Ён таксама адзначыў, што гэта стварае прэцэдэнт, які можа апраўдаць будучае ўварванне Кітая на Тайвань; за тыдзень да гэтага Кітай праводзіў вакол яго {{нп5|Justice Mission 2025|вайсковыя аперацыі||Justice Mission 2025}}<ref>{{Cite news |last=Tisdall |first=Simon |date=3 January 2026 |title=Today an illegal coup in Venezuela, but where next? Donald Trump talks peace but he is a man of war |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/jan/03/illegal-coup-venezuela-donald-trump-peace-war |access-date=3 January 2026 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref>. {{нп5|Дэвід Роткапф|||David Rothkopf}} назваў паводзіны Трампа «пуцінізацыяй знешняй палітыкі ЗША»<ref name=":1">{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-01-03 |title=The ‘Putinization’ of US foreign policy has arrived in Venezuela |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/03/putin-russia-us-foreign-policy-venezuela |access-date=2026-01-03 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>. Аналітык у сферы міжнародных адносін {{нп5|Домінік Вагхорн|||Dominic Waghorn}} напісаў, што ўварванне ў Венесуэлу і выкраданне Мадура — беспрэцэдэнтная падзея нават з улікам папярэдніх выпадкаў адхілення ЗША кіраўнікоў іншых дзяржаў. Ён адзначыў, што аперацыя, як відаць, «супярэчыць прынцыпам міжнароднага права»<ref>{{Cite web |title=Why Trump's removal of Maduro is unprecedented |url=https://news.sky.com/story/why-trumps-removal-of-maduro-is-unprecedented-13489912 |access-date=2026-01-03 |website=Sky News |language=en}}</ref>. {{нп5|Джуліян Борджэр|||Julian Borger}} заявіў, што аперацыя азначае зрух ад міжнароднага парадку, які ў асноўным грунтаваўся на правілах, да «парадку канкурэнтных [[Сфера ўплыву|сфер уплыву]], якія будуць вызначацца ўзброенай сілай»<ref name=":1" />. == Вынікі == 5 студзеня 2026 года ў [[Нью-Ёрк]]у пачаўся судовы працэс над Нікаласам Мадурам. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ваенныя аперацыі]] [[Катэгорыя:2026 год у Венесуэле]] [[Катэгорыя:2026 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Студзень 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 3 студзеня]] n73zm47rbn98y2h9ftkxnde1o6izlub 0 802953 5159963 5101796 2026-07-01T10:58:20Z M.L.Bot 261 clean up, перанесена: [[Логвінаў]] → [[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5159963 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Наста Лабада''', поўнае імя '''Анастасія Лабада''' ({{ВДП}}) — беларуская [[перакладчыца]] і [[Празаік|аўтарка]]. == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа]]. У 2012—2014 гадах кіравала Цэнтрам міжнародных даследаванняў (Шведскі цэнтр) у Мінску, на гэтай пасадзе супрацоўнічала з пасольствамі Швецыя, Германія, Аўстрыя, Францыя і іншых краін у Беларусі.{{r|litrazh}} З 2016 і станам на 2020 год працуе ў [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе]] (АБСЕ){{r|litrazh}}. Спецыялістка па пратаколе і грамадскіх сувязях у межах мірных перамоў па ўрэгуляванні канфлікту на ўсходзе Украіны (Мінскія перамовы){{r|litrazh}}, у снежні 2017 года Спецыяльны прадстаўнік Старшыні АБСЕ Марцін Сайдзік па выніках сустрэчы Трохбаковай кантактнай групы ў Мінску выказаў ёй асабістую падзяку як члену Тэхнічнай групы (Technical Unit Minsk){{r|osce}}. Таксама была каардынатаркай культурных праектаў, музычнай прадзюсаркай і выкладчыцай{{r|litrazh}}. == Творчасць == Працуе ў галіне мастацкага перакладу са шведскай і ўласнай прозы. У 2009 годзе перакладзенае Настай Лабадой апавяданне [[Пер Кільгорд|Пера Кільгорда]] «Дыярама» ўвайшло ў зборнік «Сучаснае шведскае апавяданне» {{r|prajdzisvet}}. У 2010 годзе апублікаваны яе пераклад аповесці [[Тувэ Янсан]] «Маленькія тролі і вялікая паводка»{{r|prajdzisvet}}, у 2011 — сумесны з [[Алеся Башарымава|Алесяй Башарымавай]] пераклад аповесці Тэву Янсан «Камета над далінай мумітроляў». У 2012 годзе ў выдавецтве «BY-BOOKS» выйшаў пераклад кнігі шведскага пісьменніка [[Ульф Старк|Ульфа Старка]] «Дыктатар», зроблены Настай Лабадой сумесна з [[Вольга Рызмакова|Вольгай Рызмаковай]], з ілюстрацыямі фінскай мастачкі [[Лінда Бондэстам|Лінды Бондэстам]]{{r|novychas}}. Прэзентацыя выдання адбылася 18 лютага 2012 года ў мінскай кнігарні «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» (праспект Незалежнасці, 37а) з удзелам Ульфа Старка, літаратуразнаўцы [[Яніна Арлоў|Яніны Арлоў]] і саміх перакладчыц{{r|niva}}. Аўтарка празаічнага твора «Пратаколы мінскіх мудрацоў», апублікаванага ў 2020 годзе віртуальны часопісам «ЛітРАЖ», твор апісвае завяршэнне працоўнага дня, згаданы пасол Марцін Сайдзік і яго просьба арганізаваць сустрэчу з нобелеўскай лаўрэаткай [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланай Алексіевіч]] {{r|litrazh}}. == Прызнанне == * Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]{{r|litrazh}} (да 2021). * Сябра [[Беларускі ПЭН|Беларускага ПЭН]]{{r|litrazh}}. * Лаўрэатка літаратурнай прэміі «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя Максіма Багдановіча (2011){{r|litrazh}} за мастацкі пераклад кнігі «Маленькія тролі і вялікая паводка» Тувэ Янсан. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="osce">{{cite web |url=https://www.osce.org/chairmanship/363671 |title=Press statement of Special Representative of OSCE Chairperson-in-Office Sajdik after the meeting of the Trilateral Contact Group on 20 December 2017 |website=osce.org |date=2017-12-20}}</ref> <ref name="novychas">''Абрамовіч, П.'' Перавыхаванне дыктатара / П. Абрамовіч // Літаратурная Беларусь : культурна-асветніцкі праект ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў» і «Новага часу». — 2012. — Вып. № 4 (68) (дадатак да газеты «Новы Час» [https://novychas.online/pdf/nch_2012_17.pdf № 17 (289)] ад 27 красавіка). — С. 15.</ref> <ref name="litrazh">{{cite web |url=https://litrazh.org/name/nasta-labada |title=Наста Лабада |website=litrazh.org}}</ref> <ref name="niva">Дыктатар [прэзентацыя кнігі] // Наша Ніва. — 2012. — 15 лютага ([https://kamunikat.org/nasha-niva-pershaya-belaruskaya-gazeta-6-747-2012 № 6 (747)]). — С. 14.</ref> <ref name="prajdzisvet">{{cite web |url=https://prajdzisvet.org/translators/79-labada-nasta.html |title=Наста Лабада |website=prajdzisvet.org}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лабада Наста}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі са шведскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] papq5kb96f73ufwl8xjnwn3mj4y0q2c 0 807839 5159785 5147023 2026-06-30T19:23:55Z Emilia Noah 155537 /* */ 5159785 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}}'''«Наша радыё»''' ({{lang-ru|Наше радио}}) — расійская музычная [[радыёстанцыя]], якая транслюе музыку пераважна ў фармаце постсавецкага рускага [[Рок-музыка|року]]. Уваходзіць у склад «Мультымедыя Холдынгу» разам са станцыямі «Radio Jazz», «Rock FM» і інтэрнэт-радыёстанцыяй «Radio Ultra». З 1999 па 2019 год (акрамя 2007) радыёстанцыя штогод праводзіла буйны рок-фестываль «[[Нашэсце (фестываль)|Нашэсце]]». Акрамя таго, «Наша радыё» транслюе хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. == Гісторыя == У 1998 годзе [[Міхаіл Козыраў]] быў звольнены з пасады праграмнага дырэктара радыёстанцыі Maximum. Падчас «вымушанага адпачынку» ён атрымаў ад [[Барыс Бярэзаўскі|Барыса Бярэзаўскага]] прапанову арганізаваць новую радыёстанцыю, у ратацыі якой была б руская рок-музыка, і пагадзіўся. Новая станцыя пад назвай «Наша радыё» пачала працу [[14 снежня]] [[1998]] года на частаце інфармацыйнай «Радыё НСН» — з песні «У нашых вачах» гурту «[[Кіно (гурт)|Кіно]]». Далей у эфіры загучалі «[[Акварыум (гурт)|Акварыум]]», «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]», «[[Аліса (гурт)|Аліса]]» і многія іншыя калектывы. Фармат «Нашага радыё» быў антытэзай «Рускаму радыё», якое на той момант з'яўлялася адзінай музычнай станцыяй, што транслявала музыку на рускай мове. 10—11 снежня [[1999]] года ў ДК імя Гарбунова з нагоды першай гадавіны станцыі быў праведзены фестываль «Нашэсце», які ў далейшым стаў штогадовым. Лічыцца, што «Наша радыё» фактычна перазапусціла жанр рускага року, дзякуючы чаму ў Расіі з'явілася новае пакаленне папулярных гітарных гуртоў. 1 лютага 2005 года Міхаіл Козыраў пакінуў пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, якая кіравала радыёстанцыяй. Прычынамі свайго сыходу ён назваў нездаволенасць кіраўніцтва эканамічнымі паказчыкамі і ўдзелам Козырава ў іншых праектах на тэлебачанні. Да гэтага моманту станцыя была эканамічна паспяховай: у агульным рэйтынгу радыёстанцый TNS Gallup Media за канец 2004 года «Наша радыё» займала 14-е месца з доляй аўдыторыі 3,5 %. == Крытыка == Радыёстанцыю часта крытыкуюць за аднабокі музычны кансерватызм, з-за чаго аснову эфіру складаюць песні гуртоў 1980-х, 1990-х і 2000-х гадоў. Слухачы і журналісты дакараюць станцыю за тое, што яна, зыходзячы са сваіх музычных пераваг, адмаўляецца даваць эфір некаторым вядомым рок-гуртам (у прыватнасці, называюцца «Сектар Газа», «Грамадзянская абарона», «Тэлевізар»), такім чынам прадстаўляючы аўдыторыі далёка не поўную карціну постсавецкага року. У 2018 годзе шэраг музычных гуртоў і выканаўцаў адмовіліся ўдзельнічаць у фестывалі «Нашэсце» з-за яго празмернага [[Мілітарызм|мілітарысцкага]] афармлення, абумоўленага супрацоўніцтвам з міністэрствам абароны Расіі. == Хіт-парады == «Наша радыё» транслюе штотыднёвы хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. Адным з найбольш вядомых праектаў радыёстанцыі стаў хіт-парад «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя», у якім песня «[[Што такое восень]]» гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]» заняла другое месца. == Зноскі == {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Спасылка|url=https://www.nashe.ru|загаловак=Афіцыйны сайт радыёстанцыі|мова=ru}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Расіі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі, заснаваныя ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Рок-радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на рускай мове]] qh9ui0ymce3a4256ee3orswnx8n6co9 5159786 5159785 2026-06-30T19:24:22Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5159786 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}}'''«Наша радыё»''' ({{lang-ru|Наше радио}}) — расійская музычная [[радыёстанцыя]], якая транслюе музыку пераважна ў фармаце постсавецкага рускага [[Рок-музыка|року]]. Уваходзіць у склад «Мультымедыя Холдынгу» разам са станцыямі «Radio Jazz», «Rock FM» і інтэрнэт-радыёстанцыяй «Radio Ultra». З 1999 па 2019 год (акрамя 2007) радыёстанцыя штогод праводзіла буйны рок-фестываль «[[Нашэсце (фестываль)|Нашэсце]]». Акрамя таго, «Наша радыё» транслюе хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. == Гісторыя == У 1998 годзе [[Міхаіл Козыраў]] быў звольнены з пасады праграмнага дырэктара радыёстанцыі Maximum. Падчас «вымушанага адпачынку» ён атрымаў ад [[Барыс Бярэзаўскі|Барыса Бярэзаўскага]] прапанову арганізаваць новую радыёстанцыю, у ратацыі якой была б руская рок-музыка, і пагадзіўся. Новая станцыя пад назвай «Наша радыё» пачала працу [[14 снежня]] [[1998]] года на частаце інфармацыйнай «Радыё НСН» — з песні «У нашых вачах» гурту «[[Кіно (гурт)|Кіно]]». Далей у эфіры загучалі «[[Акварыум (гурт)|Акварыум]]», «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]», «[[Аліса (гурт)|Аліса]]» і многія іншыя калектывы. Фармат «Нашага радыё» быў антытэзай «Рускаму радыё», якое на той момант з'яўлялася адзінай музычнай станцыяй, што транслявала музыку на рускай мове. 10—11 снежня [[1999]] года ў ДК імя Гарбунова з нагоды першай гадавіны станцыі быў праведзены фестываль «Нашэсце», які ў далейшым стаў штогадовым. Лічыцца, што «Наша радыё» фактычна перазапусціла жанр рускага року, дзякуючы чаму ў Расіі з'явілася новае пакаленне папулярных гітарных гуртоў. 1 лютага 2005 года Міхаіл Козыраў пакінуў пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, якая кіравала радыёстанцыяй. Прычынамі свайго сыходу ён назваў нездаволенасць кіраўніцтва эканамічнымі паказчыкамі і ўдзелам Козырава ў іншых праектах на тэлебачанні. Да гэтага моманту станцыя была эканамічна паспяховай: у агульным рэйтынгу радыёстанцый TNS Gallup Media за канец 2004 года «Наша радыё» займала 14-е месца з доляй аўдыторыі 3,5 %. == Крытыка == Радыёстанцыю часта крытыкуюць за аднабокі музычны кансерватызм, з-за чаго аснову эфіру складаюць песні гуртоў 1980-х, 1990-х і 2000-х гадоў. Слухачы і журналісты дакараюць станцыю за тое, што яна, зыходзячы са сваіх музычных пераваг, адмаўляецца даваць эфір некаторым вядомым рок-гуртам (у прыватнасці, называюцца «Сектар Газа», «Грамадзянская абарона», «Тэлевізар»), такім чынам прадстаўляючы аўдыторыі далёка не поўную карціну постсавецкага року. У 2018 годзе шэраг музычных гуртоў і выканаўцаў адмовіліся ўдзельнічаць у фестывалі «Нашэсце» з-за яго празмернага [[Мілітарызм|мілітарысцкага]] афармлення, абумоўленага супрацоўніцтвам з міністэрствам абароны Расіі. == Хіт-парады == «Наша радыё» транслюе штотыднёвы хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. Адным з найбольш вядомых праектаў радыёстанцыі стаў хіт-парад «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя», у якім песня «[[Што такое восень]]» гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]» заняла другое месца. == Зноскі == {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Спасылка|url=https://www.nashe.ru|загаловак=Афіцыйны сайт радыёстанцыі|мова=ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Расіі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі, заснаваныя ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Рок-радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на рускай мове]] r0cp3a43fxylbnrruxdz0wl6fm7opp5 0 808514 5159662 5146594 2026-06-30T12:14:01Z DBatura 73587 5159662 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Yurovichi (Gomel Region) 1a-new.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Юравічах''' (лета — снежань 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] была акупаваная [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] з 25 жніўня 1941 года да ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=202}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Пасля акупацыі адразу пачаліся пераследы яўрэяў, якіх у вёсцы засталося больш за 150 сем’яў{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=202, 203}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Юравічах акупанты арганізавалі гета, але спачатку яўрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах<ref name=autogenerated1>''Иоффе Э. Г.'' {{cite web |url = http://shtetle.com/shtetls_gom/kalinkovichi/ioffe.html |title = Трагедия и героизм евреев Калинковичского района в 1941-45 гг. |archive-url = https://web.archive.org/web/20220216194219/http://shtetle.com/shtetls_gom/kalinkovichi/ioffe.html |archive-date = 2022-02-16 }}</ref>. У першых чыслах лістапада 1941 года начальнік [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцыі]] Юравічаў Кажамяка і яго намеснік Емяльянаў загадалі скараціць тэрыторыю гета, абмежаваўшы яе вуліцай Падгорная і загнаўшы ў кожны дом па некалькі сем’яў. Пры перасяленні немцы і калабаранты абрабавалі яўрэяў<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Яўрэяў абавязалі нашыць на левым рукаве [[жоўтая зорка|жоўтыя пазнакі]]. За спробу выйсці з гета расстрэльвалі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. 18 лістапада 1941 года з Калінкавіч у Юравічы прыехалі 20 паліцэйскіх. Разам з мясцовымі паліцаямі ўранку 19 лістапада яны вывелі на базарную плошчу каля 200 (244{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=161}}) габрэяў. Затым асуджаных людзей адвялі на ўскраіну мястэчка і на беразе ракі [[Прыпяць (рака)|Прыпяць]] расстралялі. Целы забітых тыдзень не былі пахаваныя і за гэты час былі часткова разадраныя жывёламі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Наступныя забойствы адбыліся 27 лістапада 1941 года і ў пачатку (канцы{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=203}}) снежня 1941 года (па іншых даных, таксама і ў 1942 годзе<ref name=autogenerated2>''Ботвинник М.'' «Памятники геноцида евреев Беларуси». Минск, «Беларуская навука», 2000 ISBN 985-08-0416-5</ref>). Габрэяў зноў выводзілі на базарную плошчу, пасля чаго гналі на ўскраіну Юравіч і забівалі. Тых, хто спрабаваў хавацца ў вёсцы, знаходзілі і забівалі. Па даных [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленню і расследаванню злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў|камісіі НДК]], немцы і паліцыі забілі больш за 400 чалавек, у тым ліку дзяцей — 207, старых — 128, з іх хворых больш за 100 чалавек<ref name=autogenerated1 /><ref>''Шульман А.'' {{cite web |url = http://mishpoha.org/library/04/0403.php |title = Рабинович не из анекдота |archive-url = https://web.archive.org/web/20220216194452/http://mishpoha.org/library/04/0403.php |archive-date = 2022-02-16 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207, 244-245}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=161}}. Паводле розных звестак, колькасць ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду яўрэяў]] у Юравічах складае ад 400 да 540 чалавек<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 /><ref>Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг.: документы и материалы / сост.: В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев; науч. ред. СЕ. Новиков. — Минск : НАРБ, 2009 ISBN 978-985-6372-66-0, стр. 161</ref>. == Памяць == На месцы расстрэлу ў яры быў усталяваны валун у якасці помніка і шыльда са словамі на беларускай мове і на [[іўрыт|іўрыце]]: «''Тут пахаваны дарагiя сэрцу браты-яўрэi, святыя ахвяры, што загiнулi ад рук фашысцкiх катаў у 1941—1942 гадах. Аж жыхароў в. Юравiчы, май 1995 года''»{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. У 2014 годзе быў усталяваны новы помнік<ref>{{cite web |url = https://www.belarusmemorials.com/memorials/vitsyebsk/yurovichi-2-memorials/yurovichi-2/ |title = Belarus Holocaust Memorials Project. Yurovichi |archive-url = https://web.archive.org/web/20220220091731/https://www.belarusmemorials.com/memorials/vitsyebsk/yurovichi-2-memorials/yurovichi-2/ |archive-date = 2022-02-20 |lang=en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|В. I. Пiлiпец, Л. П. Бiрылаў, А. А. Далiнчук i iнш. (рэдкал.); В. Р. Феранц (уклад.). «Памяць. Калiнкавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: «Ураджай», 1999. — 798 с. — ISBN 985-04-0410-8. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Юравічы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Юравічы (Калінкавіцкі раён)]] 4gey6vjsyhry1dk6mzlqv1cu6doof1t 5159663 5159662 2026-06-30T12:17:16Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5159663 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Yurovichi (Gomel Region) 1a-new.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Юравічах''' (лета — снежань 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] была акупаваная [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] з 25 жніўня 1941 года да ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=202}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Пасля акупацыі адразу пачаліся пераследы яўрэяў, якіх у вёсцы засталося больш за 150 сем’яў{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=202, 203}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Юравічах акупанты арганізавалі гета, але спачатку яўрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах<ref name=autogenerated1>''Иоффе Э. Г.'' {{cite web |url = http://shtetle.com/shtetls_gom/kalinkovichi/ioffe.html |title = Трагедия и героизм евреев Калинковичского района в 1941-45 гг. |archive-url = https://web.archive.org/web/20220216194219/http://shtetle.com/shtetls_gom/kalinkovichi/ioffe.html |archive-date = 2022-02-16 }}</ref>. У першых чыслах лістапада 1941 года начальнік [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцыі]] Юравічаў Кажамяка і яго намеснік Емяльянаў загадалі скараціць тэрыторыю гета, абмежаваўшы яе вуліцай Падгорная і загнаўшы ў кожны дом па некалькі сем’яў. Пры перасяленні немцы і калабаранты абрабавалі яўрэяў<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Яўрэяў абавязалі нашыць на левым рукаве [[жоўтая зорка|жоўтыя пазнакі]]. За спробу выйсці з гета расстрэльвалі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. 18 лістапада 1941 года з Калінкавіч у Юравічы прыехалі 20 паліцэйскіх. Разам з мясцовымі паліцаямі ўранку 19 лістапада яны вывелі на базарную плошчу каля 200 (244{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=161}}) габрэяў. Затым асуджаных людзей адвялі на ўскраіну мястэчка і на беразе ракі [[Прыпяць (рака)|Прыпяць]] расстралялі. Целы забітых тыдзень не былі пахаваныя і за гэты час былі часткова разадраныя жывёламі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. Наступныя забойствы адбыліся 27 лістапада 1941 года і ў пачатку (канцы{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=203}}) снежня 1941 года (па іншых даных, таксама і ў 1942 годзе<ref name=autogenerated2>''Ботвинник М.'' «Памятники геноцида евреев Беларуси». Минск, «Беларуская навука», 2000 ISBN 985-08-0416-5</ref>). Габрэяў зноў выводзілі на базарную плошчу, пасля чаго гналі на ўскраіну Юравіч і забівалі. Тых, хто спрабаваў хавацца ў вёсцы, знаходзілі і забівалі. Па даных [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленню і расследаванню злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў|камісіі НДК]], немцы і паліцыі забілі больш за 400 чалавек, у тым ліку дзяцей — 207, старых — 128, з іх хворых больш за 100 чалавек<ref name=autogenerated1 /><ref>''Шульман А.'' {{cite web |url = http://mishpoha.org/library/04/0403.php |title = Рабинович не из анекдота |archive-url = https://web.archive.org/web/20220216194452/http://mishpoha.org/library/04/0403.php |archive-date = 2022-02-16 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|с=207, 244-245}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=161}}. Паводле розных звестак, колькасць ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду яўрэяў]] у Юравічах складае ад 400 да 540 чалавек<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 /><ref>Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг.: документы и материалы / сост.: В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев; науч. ред. СЕ. Новиков. — Минск : НАРБ, 2009 ISBN 978-985-6372-66-0, стр. 161</ref>. == Памяць == На месцы расстрэлу ў яры быў усталяваны валун у якасці помніка і шыльда са словамі на беларускай мове і на [[іўрыт|іўрыце]]: «''Тут пахаваны дарагiя сэрцу браты-яўрэi, святыя ахвяры, што загiнулi ад рук фашысцкiх катаў у 1941—1942 гадах. Ад жыхароў в. Юравiчы, май 1995 года''»{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=1126}}. У 2014 годзе быў усталяваны новы помнік<ref>{{cite web |url = https://www.belarusmemorials.com/memorials/vitsyebsk/yurovichi-2-memorials/yurovichi-2/ |title = Belarus Holocaust Memorials Project. Yurovichi |archive-url = https://web.archive.org/web/20220220091731/https://www.belarusmemorials.com/memorials/vitsyebsk/yurovichi-2-memorials/yurovichi-2/ |archive-date = 2022-02-20 |lang=en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Калiнкавiцкi раён»|1999|В. I. Пiлiпец, Л. П. Бiрылаў, А. А. Далiнчук i iнш. (рэдкал.); В. Р. Феранц (уклад.). «Памяць. Калiнкавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: «Ураджай», 1999. — 798 с. — ISBN 985-04-0410-8. }} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Юравічы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Юравічы (Калінкавіцкі раён)]] 8u3m6cfm6mbatgxjcjjq6uhai01kvpg 0 808724 5159732 5151000 2026-06-30T16:48:17Z JerzyKundrat 174 /* Знешнія спасылкі */ 5159732 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Цудоўная чалавечнасць |Назва-арыгінал = Magnifica Humanitas |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = [[энцыкліка]] |Аўтар = [[Леў XIV]] |Мова арыгіналу = арабская, англійская, французская, нямецкая, італьянская, польская, партугальская, іспанская |Напісаны = 15 мая 2026 |Публікацыя = 25 мая 2026 |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''{{lang|la|Magnifica Humanitas}}''' — гэта першая [[энцыкліка]] [[Леў XIV|Папы Рымскага Льва XIV]], прысвечаная «захаванню чалавечай асобы ў эпоху [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]». Яна была апублікавана 25 мая 2026 года.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Першая энцыкліка Папы Льва XIV ''Magnifica humanitas'' будзе апублікавана 25 мая|work=[[Vatican News]]|date=18 мая 2026|access-date=18 мая 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Інфармацыя для журналістаў|work=[[Прэс-служба Святога Пасаду]]|date=18 мая 2026|access-date=20 мая 2026}}</ref> Леў XIV вырашыў асабіста прадставіць энцыкліку ў [[Рым]]е,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Папа Леў заявіў, што ШІ павінен быць «раззброены» ў сваім першым буйным вучэнні|publisher=[[BBC]]| date=25 мая 2026| accessdate =25 мая 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> у адрозненне ад большасці іншых Папаў, якія дэлегавалі гэтую задачу [[кардынал]]ам. На прэзентацыі прысутнічалі эксперты па ШІ, у тым ліку сузаснавальнік [[Anthropic]] [[Крыс Ола]].<ref name="bbc"/> == Перадумовы і публікацыя == Ад пачатку свайго пантыфікату Папа Леў XIV паказваў, што яго непакояць рост штучнага інтэлекту, а таксама крызіс чалавечай годнасці і мультылатэралізму. Энцыкліка была прымеркавана да 135-й гадавіны ''[[Rerum novarum]]'',<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Папа Леў і «Сіндром Бабеля» &#124; Commonweal Magazine|date=27 мая 2026|website=www.commonwealmagazine.org}}</ref> знакавай энцыклікі яго цёзкі [[Леў XIII|Льва XIII]], прысвечанай [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Папа Леў XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 мая 2026}}</ref>{{rp|¶ 3}} У пачатку мая 2026 года Леў XIV зацвердзіў Міждыкастэрыяльную камісію па штучным інтэлекце, якая складалася з прадстаўнікоў сямі дэпартаментаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]]: Дыкастэрыя па садзейнічанні інтэгральнаму чалавечаму развіццю, Дыкастэрыя дактрыны веры, Дыкастэрыя культуры і адукацыі, Дыкастэрыя па камунікацыі, [[Папская акадэмія жыцця]], [[Папская акадэмія навук]] і [[Папская акадэмія грамадскіх навук]]. Камісія павінна «садзейнічаць супрацоўніцтву і абмену інфармацыяй паміж членамі групы адносна дзейнасці і праектаў, звязаных са штучным інтэлектам, уключаючы палітыку яго выкарыстання ў межах [[Святы Пасад|Святога Пасаду]], адначасова спрыяючы дыялогу, супольнасці і ўдзелу».<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Папа зацвердзіў стварэнне Міждыкастэрыяльнай камісіі па штучным інтэлекце - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Сузаснавальнік [[Anthropic]] [[Крыс Ола]] быў запрошаны выступіць на прэзентацыі энцыклікі ў Ватыкане 25 мая 2026 года. Ола высока ацаніў ролю Ватыкана як «інфармаваных крытыкаў» і пачатак «доўгага супрацоўніцтва паміж тымі з нас, хто будуе гэта, і тымі, хто можа бачыць тое, чаго мы, знутры, не бачым».<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Заўвагі сузаснавальніка Anthropic Крыса Олы да энцыклікі Папы Льва XIV "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 мая 2026|author=[[Крыс Ола|Ола, Крыс]]}}</ref> Іншымі экспертамі, якія выступалі на прэзентацыі разам з Львом XIV, былі прафесар [[Ганна Роўлендс]], кардынал [[Віктар Мануэль Фернандэс]], кардынал [[Майкл Чэрні]], [[Таварыства Ісуса|SJ]], і прафесар [[Леакадзі Лушамбо]].<ref>{{cite web |title=Ганна Роўлендс: "Magnifica humanitas" Папы Льва будзе мець працяглы ўплыў - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 мая 2026 |language=en |date=25 мая 2026}}</ref> == Змест == Энцыкліка прысвечана «захаванню чалавечай асобы ў эпоху штучнага інтэлекту».<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Папа Леў папярэджвае аб рызыках ШІ ў энцыкліцы на 42 300 слоў |location=ЗША|last1=Рыч|first1=Мотока|last2=Паваледзі|first2=Элізабета|last3=Дыяс|first3=Элізабэт}}</ref> Энцыкліка асабліва асуджае выкарыстанне ШІ ў ваенных дзеяннях, сцвярджаючы, што памяншэнне кантролю чалавека над узбраеннем робіць лягчэйшым апраўданне вайны.<ref name="bbc"/> Леў напісаў, што «Тэорыя „справядлівай вайны“, якая занадта часта выкарыстоўвалася для апраўдання любога віду вайны, цяпер састарэла».<ref>{{Cite news |last=Макэлві |first=Джошуа |date=25 мая 2026 |title=Папа, заклікаючы да рэгулявання ШІ, папярэджвае, што некаторыя віды зброі цяпер па-за кантролем чалавека |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Энцыкліка таксама стрымлівае гонку ўзбраенняў у сферы ШІ і крытыкуе [[дыпфейк]]і ў палітыцы.<ref name="bbc"/> Леў напісаў у ''Magnifica Humanitas'', што тэхналогія ніколі не бывае нейтральнай, сцвярджаючы, што чалавецтва стаіць перад выбарам паміж «будаўніцтвам [[Вавілонская вежа|Бабеля]] і [[Новы Іерусалім|аднаўленнем Іерусаліма]]»; паміж аддаленай, ганарыстай уладай і супольнасцю, арыентаванай на чалавека.<ref>{{Cite web |last=Брокхаўз |first=Ханна |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Папа Леў заклікае да справядлівасці для барацьбы з «антычалавечым бачаннем» у ШІ |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Шэхнер |first1=Сэм |last2=Станкаці |first2=Маргерыта |date=2026-05-25 |title=Папа Леў параўноўвае пагрозу ШІ з біблейскай «Вавілонскай вежай» |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Энцыкліка таксама прапануе прабачэнні за ролю Каталіцкай царквы ў рабстве, адзначаючы фармальнае асуджэнне рабства ў XIX стагоддзі, сфармуляванае Львом XIII у ''[[In plurimis]]''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Папа Леў просіць прабачэння за гістарычную ролю Царквы ў рабстве |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 мая 2026| access-date=27 мая 2026}}</ref> [[Дж. Р. Р. Толкін|Толкін]] у ''[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|Уладар пярсцёнкаў, частка III: Вяртанне караля (Кніга V)]]'' быў працытаваны ў раздзеле «Мы ўсе можам унесці свой уклад»:{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}}{{quote|Каталіцкі аўтар дваццатага стагоддзя Дж. Р. Р. Толкін словамі галоўнага героя аднаго са сваіх раманаў апісаў нашу адказнасць наступным чынам: "Не наша справа кіраваць усімі прылівамі свету, але рабіць тое, што ў нашых сілах, для дапамогі тым гадам, у якія мы пастаўлены, вырываючы зло на палях, якія мы ведаем, каб тыя, хто будзе жыць пасля, мелі чыстую зямлю для апрацоўкі."}} Іншыя цытаваныя працы ўключалі:{{r|A}} * ''Discours de l’état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' [[П'ера дэ Беруля]]{{r|P}} * ''[[Чалавек у пошуках сэнсу]]'' [[Віктар Франкл|Віктара Франкла]]{{r|P}} * ''[[Вытокі таталітарызму]]'' [[Ганна Арэнт|Ганны Арэнт]]{{r|P}} == Мовы == Энцыкліка была ўпершыню апублікавана на арабскай, англійскай, французскай, нямецкай, італьянскай, польскай, партугальскай і іспанскай мовах. Упершыню ў гэтым першапачатковым наборы перакладаў не было лацінскай версіі. Гэта стала магчымым дзякуючы змене ў Агульных правілах Рымскай курыі, якія ўступілі ў сілу ў пачатку 2026 года і абвяшчалі, што афіцыйныя курыяльныя дакументы могуць быць складзены «на лацінскай або на іншай мове». Гэта фармалізавала тэндэнцыю працы на сучасных мовах, такіх як англійская і італьянская, якія пашырыліся пры [[Папа Францыск|Папе Францыску]]. Традыцыйнае вяршэнства лаціны было такім чынам зведзена да цырыманіяльнага і сімвалічнага, а не вызначальнага.{{r|IV}} == Успрыманне == Маргерыта Станкаці і Сэм Шэхнер з ''[[The Wall Street Journal]]'' апісалі энцыкліку як «тэкст, які гатовы вызначыць пантыфікат Льва», кажучы, што яе «доўга чакалі» як карыснае маральнае вучэнне для палітыкаў і рэлігійных груп.<ref name=":0" /> Дэвід Стрэйтфелд, пішучы для ''[[The New York Times]]'', адзначыў, што энцыкліка адлюстроўвае кантраст паміж традыцыйнымі рэлігіямі і тэндэнцыяй гаварыць пра штучны інтэлект у квазірэлігійных танах у [[Крэмніевая даліна|Крэмніевай даліне]].<ref>{{Cite news |last=Стрэйтфелд |first=Дэвід |date=25 мая 2026 |title=Пакуль ліхаманка ШІ расце ў Сіліконавай даліне, Папа Леў мае некалькі слоў |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=25 мая 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' была апісана [[BBC]] як «рэзкае і прамое пасланне тым, хто знаходзіцца ва ўладзе, аб іх адказнасці ў стрымліванні „пагроз“, якія стварае ШІ».<ref name="bbc" /> Салі Шольц, пішучы ў ''[[National Catholic Reporter]]'', высока ацаніла ўвагу дакумента да салідарнасці.<ref>{{Cite web |last=Шольц |first=Салі Дж. |title=З акцэнтам на салідарнасць, энцыкліка Льва з'яўляецца паспяваннем каталіцкай сацыяльнай дактрыны |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=27 мая 2026 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> З іншага боку, Мэцью Уолтэр, каталіцкі пісьменнік і крытык ШІ, назваў яе «расчаравальна ўзважанай і асцярожнай».<ref>{{Cite news |last=Уолтэр |first=Мэцью |date=26 мая 2026 |title=Меркаванне {{!}} Энцыкліка Папы Льва аб ШІ расчаравальна мяккая |url=https://www.nytimes.com/2026/05/26/opinion/pope-leo-encyclical-ai.html |access-date=27 мая 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Энцыкліка прыцягнула ўвагу шырокай грамадскасці, асабліва ў [[сацыяльныя сеткі|сацыяльных сетках]], у тым ліку прывёўшы да стварэння [[інтэрнэт-мем]]аў.<ref>{{Cite web |last=Пласіда |first=Дані Дзі |title=Энцыкліка Папы Льва выклікае «анты-ШІ» мемы |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=29 мая 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref> Былі праведзены паралелі з ''[[Дзюна (франшыза)|Дзюнай]]'' [[Фрэнк Герберт|Фрэнка Герберта]] і яе канцэпцыяй Батлерыянскага джыхаду.<ref>{{Cite news |last=Чоўдхуры |first=Аян Пол |date=28 мая 2026 |title=Чаму папярэджанне Папы Льва XIV аб ШІ прымушае ўсіх гаварыць пра Батлерыянскі джыхад з «Дзюны» |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=29 мая 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == Крыніцы == <references> <ref name=AT>{{citation |last=Андэрсан |first=Нэйт |date=25 мая 2026 |title=Цытуючы Гэндальфа, Папа Леў кажа, што мы павінны «раззброіць» ШІ |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=[[Ars Technica]] |language=en}}</ref> <ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=Першая энцыкліка без лацінскай версіі паказвае глыбокую трансфармацыю ў Ватыкане |date=26 мая 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> <ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=224 спасылкі ў энцыкліцы: Толкін, Франкл, Мантэсоры і інш. |magazine=Aleteia |date=29 мая 2026}}</ref> <ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': Даведнік для чытача |author=Люк Копен |date=25 мая 2026}}</ref> </references> == Знешнія спасылкі == * [https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html Поўны тэкст ''Magnifica Humanitas'' на англійскай мове] {{Authority control}} [[Катэгорыя:Папскія дакументы]] [[Катэгорыя:Май 2026 года]] [[Катэгорыя:Творы 2026 года]] aoqrk2rh7k09zdix4r9te0sx9o0ih4b 0 809834 5159909 5158490 2026-07-01T08:54:28Z Ellis Novak 30436 /* Узнагароды */ 5159909 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Батонд Міклаш Роска''' ({{lang-en|Botond Miklós Roska}}, нар. {{ДН|||1969}}) — [[Венгрыя|венгерскі]] ўрач і біямедыцынскі даследчык. Значная частка яго даследаванняў прысвечана механізмам [[зрок|візуальнага ўспрымання]] і лячэнню захворванняў, якія выклікаюць [[слепата|слепату]]. == Біяграфія == Батонд Роска нарадзіўся ў 1969 годзе ў [[Будапешт|Будапешце]], [[Венгрыя]].<ref name="Louis">{{cite web| url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2019-en/botond-roska/| title=Botond Roska| access-date=5 January 2021| website=Fondation Louis-Jeantet| date=15 January 2019| archive-date=9 January 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210109010431/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2019-en/botond-roska/| url-status=dead}}</ref> Яго маці была музыкантам, а бацька, Томаш Роска, быў спецыялістам па інфарматыцы.<ref>{{cite web| url=https://hungarytoday.hu/hungarian-neurobiologist-roska-korber-prize/| title=Hungarian Neurobiologist Botond Roska to Receive This Year's Körber European Science Prize| website=Hungary Today| date=24 June 2020| first=Fanni| last=Kaszás| access-date=5 January 2021| archive-date=2 March 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210302200600/https://hungarytoday.hu/hungarian-neurobiologist-roska-korber-prize/| url-status=dead}}</ref><ref name="Jaggi">{{cite web|url=https://www.horizons-mag.ch/2018/09/06/botond-roska-of-maths-and-sight/| title=Botond Roska: Of maths and sight| website=Horizons| access-date=5 January 2021| date=9 June 2018| first=Simon| last=Jäggi}}</ref> Роска навучыўся іграць на [[віяланчэль|віяланчэлі]] і вучыўся ў [[Музычны ўніверсітэт Ферэнца Ліста|Музычнай акадэміі імя Ферэнца Ліста]] з 1985 па 1989 год. Пасля траўмы рукі, якая паклала канец яго кар’еры віяланчэліста, Роска вырашыў замест музыкі вывучаць [[медыцына|медыцыну]] і [[матэматыка|матэматыку]].<ref name="Korber">{{cite web| url=https://www.dw.com/en/hungarys-researcher-roska-wins-award-for-procedure-that-could-cure-blindness/a-54846376| title=Hungary's researcher Roska wins award for procedure that could cure blindness| date=9 July 2020| access-date=4 January 2021| website=DW }}</ref> З 1991 па 1995 год вывучаў матэматыку ва [[Універсітэт Лоранда Этвеша|Універсітэце Лоранда Этвеша]].<ref name="CV">{{cite web|url=https://www.koerber-stiftung.de/fileadmin/user_upload/koerber-stiftung/redaktion/kpew/pdf/2020/CV_2020_Roska_Short.pdf| website=Körber-Stiftung| access-date=5 January 2021| title=Botond Roska MD PhD Curriculum vitae}}</ref> У 1995 годзе атрымаў ступень [[доктар медыцыны|доктара медыцыны]] ва [[Універсітэт Земельвайса|Універсітэце Земельвайса]], а затым ступень доктара філасофіі па [[нейрабіялогія|нейрабіялогіі]] ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі|Каліфарнійскім ўніверсітэце ў Берклі]].<ref name="Allen">{{cite web|url=https://alleninstitute.org/about/advisors/advisor-profiles/botond-roska/| title=Botond Roska| access-date=5 January 2021| website=Allen Institute}}</ref><ref name="Louis"/> Пасля абароны доктарскай дысертацыі Роска займаўся даследаваннямі ў галіне генетыкі і вірусалогіі ў рамках праграмы ''{{нп3|Harvard Society of Fellows||en|Harvard Society of Fellows}}'' пры [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]] і {{нп3|Гарвардская медыцынская школа|яго медыцынскай школе|ru|Гарвардская медицинская школа}}. Затым адправіўся ў [[Базель]], [[Швейцарыя]], каб стварыць даследчую групу ў {{нп3|Інстытут біямедыцынскіх даследаванняў імя Фрыдрыха Мішэра|Інстытуце біямедыцынскіх даследаванняў імя Фрыдрыха Мішэра|en|Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research}}. У 2010 годзе пачаў працаваць выкладчыкам [[Базельскі ўніверсітэт|Базельскага ўніверсітэта]].<ref name="Louis"/> З’яўляецца дырэктарам-заснавальнікам Інстытута малекулярнай і клінічнай афтальмалогіі Базеля ў Швейцарыі і кансультантам {{нп3|Інстытут Алена|Інстытута Алена|en|Allen Institute}}.<ref name="Allen"/> З 2017 года разам з {{нп3|Худа Зогбі|Худай Зогбі|ru|Зогби, Худа}} з’яўляецца сурэдактарам ''«{{нп3|Annual Review of Neuroscience||en|Annual Review of Neuroscience}}»''.<ref name="CV"/> == Навуковая дзейнасць == Значная частка даследаванняў Роскі прысвечана [[зрок|візуальнаму ўспрыманню]], у тым ліку яго прынцыпам і шляхам апрацоўкі інфармацыі. Таксама займаецца даследаваннямі метадаў лячэння парушэнняў зроку і аднаўлення зроку ў людзей з парушэннямі зроку.<ref name="Louis"/> У 2018 годзе яго даследчай групе ўдалося вырасціць функцыянальную штучную [[сятчатка|сятчатку]] ў лабараторных умовах.<ref name="Jaggi"/> == Узнагароды == * 2019 — Будапешцкая прэмія Земельвайса * 2019 — {{нп3|Венгерскі ордэн Святога Стэфана||ru|Венгерский орден Святого Стефана}}<ref>{{cite web|url=https://semmelweis.hu/english/2020/06/dr-botond-roska-receives-korber-european-science-prize/| title=DR. BOTOND ROSKA RECEIVES KÖRBER EUROPEAN SCIENCE PRIZE| date=25 June 2020| access-date=5 January 2021| website=Semmelweis University| first=Ágnes| last= Raubinek}}</ref> * 2019 — {{нп3|Прэмія Луі-Жантэ ў галіне медыцыны||en|Louis-Jeantet Prize for Medicine}}<ref name="Louis"/> * 2020 — {{нп3|Прэмія Кёрбера||ru|Премия Кёрбера}} ''за даследаванні {{нп3|генная тэрапія|геннай тэрапіі|ru|Генотерапия}}, якая патэнцыйна можа быць выкарыстана для аднаўлення сятчаткі {{нп3|Парушэнні зроку|сляпых|ru|Нарушения зрения}} людзей''<ref name="Korber"/> * 2024 — [[Прэмія Вольфа па медыцыне]] разам з [[Жазэ-Ален Сахель|Жазэ-Ален Сахелем]] ''за захаванне і аднаўленне зроку сляпым людзям з выкарыстаннем оптагенетыкі''<ref>[https://wolffund.org.il/botond-roska/ Wolf Prize in Medicine 2024]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Роска Батонд}} t145nb8yzik67qg3v7hrjy2uwat43ux 0 809895 5159883 5157867 2026-07-01T08:17:15Z Ellis Novak 30436 выдалена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159883 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/452|title=Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля [[Пінск|Пінска]]. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]]. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]] і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]]. Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.<ref name=":1" /> Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.<ref name=":2" /> У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.<ref name=":0" /><ref name=":2">''Chodynicki K.'' Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/291742/data/download?s3Key=3ffd75a9-7da4-41b2-8119-95b6d92f2a56./11fa40e3-e2b5-4513-b477-2df46792e8bc.pdf&suggestedFilename=Ateneum%20Wile%C5%84skie%20%3A%20czasopismo%20naukowe%20po%C5%9Bwi%C4%99cone%20badaniom%20przesz%C5%82o%C5%9Bci%20ziem%20W.%20X.%20Litewskiego%20%3A%20wydawnictwo%20III%20Wydzia%C5%82u%20Towarzystwa%20Przyjaci%C3%B3%C5%82%20Nauk%20w%20Wilnie.%20R.%202%2C%201924%2C%20z.%207-8.pdf Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.]</ref> == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] bk1lakrx2pvp259dz96r6c1j1oljasw 5159885 5159883 2026-07-01T08:17:43Z Ellis Novak 30436 − 4 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159885 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/452|title=Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля [[Пінск|Пінска]]. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]]. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]] і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]]. Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.<ref name=":1" /> Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.<ref name=":2" /> У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.<ref name=":0" /><ref name=":2">''Chodynicki K.'' Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/291742/data/download?s3Key=3ffd75a9-7da4-41b2-8119-95b6d92f2a56./11fa40e3-e2b5-4513-b477-2df46792e8bc.pdf&suggestedFilename=Ateneum%20Wile%C5%84skie%20%3A%20czasopismo%20naukowe%20po%C5%9Bwi%C4%99cone%20badaniom%20przesz%C5%82o%C5%9Bci%20ziem%20W.%20X.%20Litewskiego%20%3A%20wydawnictwo%20III%20Wydzia%C5%82u%20Towarzystwa%20Przyjaci%C3%B3%C5%82%20Nauk%20w%20Wilnie.%20R.%202%2C%201924%2C%20z.%207-8.pdf Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.]</ref> == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] hwhz9zgqq5sptl9pwyiyvam13g7obyu 0 810047 5159690 5159475 2026-06-30T13:44:26Z JerzyKundrat 174 5159690 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard ib-tv-channel" |+ class="infobox-title fn org" id="6" |LTV1 |- class="infobox-data" | colspan="2" class="infobox-image" |[[Файл:LTV1_(2022).svg|class=ib-tv-channel-logo|frameless]] |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Краіна | class="infobox-data" | [[Латвія]] |- class="infobox-header notheme" colspan="2" ! class="infobox-label" scope="row" | Зона вяшчання | class="infobox-data label" | Латвія |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" | Штаб-кватэра | class="infobox-data" | [[Рыга]], [[Латвія]] |- class="infobox-data" ! colspan="2" class="infobox-header notheme" | Праграмаванне |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | Мова | class="infobox-data category" | [[Латышская мова|Латышская]] |- style="display:none" ! class="infobox-label" scope="row" | Фармат выявы | class="infobox-data" | [[1080i]] (HDTV) |- class="official-website" ! colspan="2" class="infobox-header notheme" | Уласнасць |- ! class="infobox-label" scope="row" | Уладальнік | class="infobox-data" | [[Грамадскія СМІ Латвіі|ЛСМ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | Сястрынскія каналы | class="infobox-data" | [[LTV7]] |- ! colspan="2" class="infobox-header notheme" | Гісторыя |- ! class="infobox-label" scope="row" | Запушчана | class="infobox-data" | 6 лістапад 1954<span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">1954-11-06</span>)</span> |- ! colspan="2" class="infobox-header notheme" | Спасылкі |- ! class="infobox-label" scope="row" | Вэб-сайт | class="infobox-data" | <span class="official-website"><span class="url">[https://replay.lsm.lv/lv/tiesraide/ltv1/ Афіцыйны сайт]</span></span> |} '''LTV1''' ([[Латышская мова|лат.]] : ''Latvijas Televīzija 1'') — агульнанацыянальны канал у [[Латвія|Латвіі]]. Уваходзіць у склад [[Латвійскае тэлебачанне|Latvijas Televīzija]], падраздзялення латвійскага грамадскага вяшчальніка [[Грамадскія СМІ Латвіі|LSM]]. Канал прапануе навіны, аналітыку, ток-шоу, інтэрв’ю, [[Дакументальнае кіно|дакументальныя]] фільмы, мастацкія фільмы, тэлесерыялы, культурныя праграмы, тэатральныя пастаноўкі, [[канцэрт]]ы, спартыўныя рэпартажы, віктарыны, музычныя праграмы і забаўляльныя шоу. == Лагатыпы і ідэнтычнасці == <gallery> Файл:LTV1_Logo_1991_-_1995.png|alt=1991 to 1997| 1991–1997 гг. Файл:LTV1_Logo_1995_-_2000.png|alt=1997 to 2000| 1997–2000 гг. Файл:LTV1_Logo_2000_-_2002.png|alt=2000 to 2002| 2000–2002 гг. Файл:LTV_Latvian_Television_logo.png|alt=2003 to 2006| 2003–2006 гг. Файл:LTV1_logo.svg|alt=2006 to 2013| 2006–2013 гг. Файл:LTV1_Logo.png|alt=2013 to 2017| 2013–2017 гг. Файл:LTV1_logo_2017.png|alt=2017 to 2022| 2017–2022 гг. Файл:LTV1_(2022).svg|alt=2022 to present| Бягучы лагатып (2022 г.) </gallery> == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Латвіі]] le8dhtpr0ytt5afw14cinqwr4ng4lll 0 810079 5159688 5159305 2026-06-30T13:41:36Z JerzyKundrat 174 Артыкул вымагае праверкі арфаграфіі 5159688 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{значэнні2|Зеленагорск}} {{Знакамітая жывёла | Імя = Зеленагорск | Арыгінал імя = {{lang-ru|Зеленогорск}} | Фота = Zelenogorsk the Pallas's Cat.jpg | Подпіс = Зеленагорск у студзені 2024 году | Іншыя імёны = Грын ({{lang-ru|Грин}}) | Від = [[манул]] | Пол = [[самец]] | Дата нараджэння = 2012 або 2013 | Дата смерці = 2025 або 2026 | Месца нараджэння = [[Тыва]], [[Расія]] | Месца смерці = [[Новасібірскі заапарк]], [[Новасібірск]], [[Расія]] | Краіна = {{сцягафікацыя|Расія}} | Гады актыўнасці = 2014—2025 }} '''Зеленагорск''' ({{lang-ru|Зеленогорск}}) — манул, які жыў ў [[Новасібірскі заапарк|Новасібірскім заапарку]]. Нарадзіўся ў 2012—2013 гадах ў дзікай прыродзе ў [[Тува|Тыве]]<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Некаторы час знахадзіўся ў заапарку [[Зеленагорск (Краснаярскі край)|Зеленагорска]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], а ў 2014 годзе пераехаў у [[Новасібірскі заапарк]], дзе і атрымаў сваё імя<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> (таксама меў другое, менш вядомае імя Грын<ref name="Manulization" />). Прэс-служба Новасібірскага заапарка адзначала нетыповасць яго паводзін — хоць звычайна манулы ўтойлівыя, Зеленагорск часта дазваляў наведвальнікам назіраць за сабой, і атрымаў вядомасць дзякуючы шматлікім фатаграфіям і відэаролікам<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref> — у прыватнасці, відэа, на якім ён ставіў лапы на хвост, каб сагрэцца, стала вірусным<ref name="TASS">{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/26342265|title=В Новосибирском зоопарке умер известный по видеороликам манул|date=2026-02-04|publisher=ТАСС|access-date=2026-06-26}}</ref>. Стаў бацькам некалькіх дзесяткаў кацянят, в тым ліку жывога сімвала [[Маскоўскі заапарк|Маскоўскага заапарка]] [[Цімафей (манул)|Цімафея]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/life/news/69832a7d9a794753cdbcbacc|title=В Новосибирском зоопарке умерли известные манулы. Что произошло|author=Василий Кузнецов|date=2026-02-04|publisher=РБК|access-date=2026-06-26}}</ref>. У 2019 годзе<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref> яго левае вока было пашкоджанае ў выніку хваробы<ref name="VokrugSveta">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrugsveta.ru/news/kazhdyi-byl-mnogodetnym-otcom-v-novosibirske-s-raznicei-v-12-dnei-umerli-dva-manula-dolgozhitelya-id6813852/|title=Каждый был многодетным отцом: в Новосибирске с разницей в 12 дней умерли два манула-долгожителя|author=Ирина Себелева|date=2026-02-04|publisher=Вокруг света|access-date=2026-06-26}}</ref>. У сярэдзіне чэрвеня 2025 года пераехаў у вальер, які знаходзіўся па-за экспазіцыяй<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. Памёр зімой 2025—2026 гадоў<ref name="Manulization">{{Cite web|lang=ru|url=https://manulization.ru/manuls/manul-zelenogorsk.html|title=Манул Зеленогорск|author=Роман Паулов, Виктория Малышко|publisher=Манулизация|access-date=2026-06-26}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Знакамітыя жывёлы паводле алфавіта]] qh314pq8vrcw0hi5qdnxh0qwv1ptv49 0 810101 5159871 5159556 2026-07-01T07:43:16Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5159871 wikitext text/x-wiki '''Прэмія імя Міхала Анемпадыстава''' — беларуская штогадовая мастацкая прэмія. Заснавана ў 2019 годзе, названа ў памяць беларускага дызайнера, паэта, мастака і культуролага [[Міхал Анемпадыстаў|Міхала Анемпадыства]]. Заснавальнікі — [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], [[Беларускі саюз дызайнераў]], Лятучы ўніверсітэт, ТАА «H&L» і фонд «[[Open Culture]]».<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/kultura/belaruski-pen-tsentar-zapachatkavau-pr/|title=Беларускі ПЭН-цэнтр запачаткаваў прэмію імя Міхала Анемпадыстава|author=Алена Вільтоўская|first=|last=|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2019-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822082634/https://www.racyja.com/kultura/belaruski-pen-tsentar-zapachatkavau-pr/|archive-date=2019-08-22|access-date=2026-06-29}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/225318|title=Распачаўся прыём заявак на Прэмію імя Міхала Анемпадыстава|website=Наша Ніва|date=2019-02-14|access-date=2026-06-29}}</ref> Прэмія надаецца аўтару (або некалькім аўтарам) лепшай вокладкі беларускай кнігі<ref name=":0" />. Беларускай кнігай лічыцца кніга, якая адпавядае як мінімум двум з наступных крытэрыяў: выдадзена ў беларускім выдавецтве; напісана беларускім аўтарам; напісана па-беларуску або перакладзена з беларускай; яе змест звязаны з Беларуссю або яе культурай. Журы ацэньвае дызайн, паліграфічнае выкананне, а таксама адпаведнасць зместу кнігі<ref name=":0" />. == 2019 == '''Журы:''' [[Адам Глобус]], [[Вольга Уладзіміраўна Бабкова|Вольга Бабкова]], [[Уладзімір Цэслер]], [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]], [[Антаніна Слабодчыкава]], [[Алена Дашкевіч]], [[Юрый Тарэеў]], [[Васіліса Паляніна]].<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29866348.html|title=Прэмію імя Міхала Анемпадыстава атрымаў мастак з Санкт-Пецярбургу. ФОТА|last=Вс|website=Радыё Свабода|date=2019-04-07|access-date=2026-06-29}}</ref> ; Кароткі спіс * {{Не перакладзена 5|Грыгорый Міхайлавіч Кацнэльсон|'''Грыгорый Кацнэльсон'''|ru|Кацнельсон, Григорий Михайлович}} (Рычарда Гавяліс «Віленскі покер»), * [[Анатоль Лазар]] (Чарльз Букоўскі «Чытво»), * [[Аляксандр Лучына]] (VEHA «Найлепшы бок»), * [[Арцём Масюкевіч]] (Святлана Алексіевіч «Галасы Утопіі»), * [[Агата Пойзан]] («Вясна 2017»), * [[Анастасія Стальмахова]] (Вольга Шпарага «Сообщество-после-Холокоста: на пути к обществу инклюзии»), * [[Святлана Татарнікава]] (Уладзімір Ягоўдзік, Павел Татарнікаў «Залатая шарсцінка, срэбная павуцінка: беларускія народныя казкі»), * [[Сяргей Шаматульскі]] (Павел Касцюкевіч «Бульба ў райскім садзе»), * Сяргей Шаматульскі (Вольга Такарчук «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых»), * [[Уладзіслава Юрчанка]] (Антон Кулон «Сіняя кніга беларускага алкаголіка ПЛЮС»).<ref name=":1" /> == 2020 == '''Журы:''' Вольга Бабкова, Адам Бароўскі, Адам Глобус, Максім Жбанкоў, Артур Клінаў, Генадзь Мацур, Васіліса Паляніна, Антаніна Слабодчыкава, Юрый Тарэеў. ; Кароткі спіс * Жанна Гладко (Вольга Гапеева «Чорныя макі»), * Павел Дарохін (Крысціна Бандурына «Homo»), * Наталля Паваляева (Іда Ліндэ «Паехаць на поўнач, каб памерцi»), * Наталля Паваляева (Джэйн Остэн «Пыха і перадузятасць»), * Кацярына Пікірэня (Міхаіл Вешым «Англійскі сусед»), * '''Кацярына Пікірэня і Павел Касцюкевіч''' (Джэром Клапка Джэром «Трое ў чоўне і пёс з імі»). == 2021 == '''Журы:''' Вольга Бабкова, Антаніна Слабодчыкава, Адам Бароўскі, Генадзь Мацур, Кацярына Пікарэня. ; Кароткі спіс * Кацярына Даманнікава і Андрэй Ганчарук (Алесь Плотка «Лотас на асфальце»), * Павел Дарохін (Збых Слупоўскі «Нарысы сучаснага краязнаўства»), * Павел Дарохін (Юры Іздрык «Папяросы»), * '''Алена Дашкевіч''' («Простыя словы. Міхал Анемпадыстаў»), * Анатоль Лазар (Змiцер Лукашук, Максiм Гаруноў «Беларуская нацыянальная ідэя»), * Наталля Паваляева (Юлія Цімафеева «ROT»). == 2022 == '''Журы:''' ; Кароткі спіс * Лізавета Дубінчына, Дар’я Кулікова (Дар’я Бялькевіч «Слёзы на вецер». Мінск, Янушкевіч, 2021), * Анатоль Лазар (Васіль Вітка «Плыў па мору чамадан». Мінск, Koska, 2021), * '''Анатоль Лазар''' («НЕрасстраляныя», укладанне С. Будкіна, В. Жыбуля. Мінск, Янушкевіч, 2021)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/302046|title=Прэмію Анемпадыстава прысудзілі Анатолю Лазару за вокладку кнігі «НЕрасстраляныя»|website=Наша Ніва|date=2022-10-28|access-date=2026-06-29}}</ref> * Анатоль Лазар, Аліса Лазар (Іван Мележ «Людзі на балоце». Мінск, Папуры, 2021), * Аляксандр Лучына («Апошні фотаздымак» (VEHA). Мінск, Галіяфы, 2021), * Маргарыта Сянькова («Эда. Песні пра багоў». Мінск, Галіяфы, 2021) * Сяргей Шабохін (Кабаясі Іса «Выбраныя хайку». Мінск, Галіяфы, 2021), * Сяргей Шаматульскі (Зміцер Крэс «Вялесава племя». Вільня, Логвінаў, 2021). == 2023 == '''Журы:''' Ганна Чыстасердава, Вольга Бубіч, Максім Тымінько, Андрэй Дурэйка, Артур Вакараў. ; Кароткі спіс * ''ананім'' (Альгерд Бахарэвіч «Вершы»), * '''Яна Галушкіна''' (VEHA «Людзі Лесу»), * Анатоль Лазар (Янка Купала «Выбранае»), * Анатоль Лазар (Васіль Быкаў «Знак Бяды»), * Юлія Лар’янава і Таня Скарынкіна (Таня Скарынкіна «YESМАМОЧКА»), * Кацярына Пікірэня (Ганна Комар «Мы вернемся»), * Кацярына Пікірэня (Вальжына Морт «Песні для мёртвых і ўваскрэслых»), * Кацярына Пікірэня (Макс Шчур «Там, дзе нас няма»).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/abvjascili-pjeramozhcu-premii-anjempadystava.html|title=Абвясцілі пераможцу прэміі Анемпадыстава – Белліт|date=2024-10-28|access-date=2026-06-29}}</ref> Доўгі спіс:<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/douhi-spis-premii-za-najljepshy-dyzajn-vokladki.html|title=Доўгі спіс прэміі за найлепшы дызайн вокладкі – Белліт|date=2024-10-07|access-date=2026-06-29}}</ref> Поўны спіс:<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/spis-naminantau-na-zvannje-najljepshaha-dyzajnu-vokladki.html|title=Спіс намінантаў на найлепшы дызайн кніжнай вокладкі – Белліт|date=2024-09-30|access-date=2026-06-29}}</ref> == 2024 == Журы: Ганна Чыстасердава, Вольга Бубіч, Максім Тымінько, Андрэй Дурэйка, Артур Вакараў. Кароткі спіс * '''Святлана Дземідовіч, Лукаш Левандоўскі''' (Наста Кудасава, Святлана Дземідовіч «Побач»), * Артур Камароўскі, Ксенія Шталенкова (Артур Камароўскі «Corpus Vile»), * Анатоль Лазар (Алесь Разанаў «З маланкаю ў сэрцы»), * Кацярына Пікірэня («Анталогія паэтак: выбранае Вальжынай Морт»), * Кацярына Пікірэня (Мэір Шалеў «За сіняй гарой»), * Адам Паўлоўскі (Андрэй Сцепанюк «Зямля над белай ракой»), * Сяргей Шабохін (Зінаіда Бандарына «Да новага заўтра»), * Сяргей Шабохін (Яўгенія Пфляўмбаўм «Сонца»), * Сяргей Шаматульскі (Сяргей Лескець «Шэпт»).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/9-knih-pretenduc-na-uznaharodu-za-najljepshy-dyzajn.html|title=9 кніг прэтэндуе на ўзнагароду за найлепшы дызайн – Белліт|date=2024-10-21|access-date=2026-06-29}}</ref> Доўгі спіс:<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/douhi-spis-premii-za-najljepshy-dyzajn-vokladki.html|title=Доўгі спіс прэміі за найлепшы дызайн вокладкі – Белліт|date=2024-10-07|access-date=2026-06-29}}</ref> Поўны спіс:<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/spis-naminantau-na-zvannje-najljepshaha-dyzajnu-vokladki.html|title=Спіс намінантаў на найлепшы дызайн кніжнай вокладкі – Белліт|date=2024-09-30|access-date=2026-06-29}}</ref> == 2025 == '''Журы:''' ; Кароткі спіс * Артур Вакараў (Алег Латышонак «Жаўнеры БНР»), * Анастасія Вішнякова (Наталка Кучмель «Залатое»), * Маша Мароз і Ігар Юхневіч (Маша Мароз, Валерый Мароз, Ігар Бабкоў, Ганна Карпенка «Доўгая дарога дамоў»), * Андрэй Пакроўскі і Ігар Юхневіч (Сяргей Прылуцкі «Гіброіды»), * '''Ігар Юхневіч і Маша Мароз''' ([[Голя з Ополя]] «Мое баба — діректор морга»), * Ігар Юхневіч, Аляксандр Пажытак і Верна Харт (Таццяна Заміроўская «Эвридика, проверь, выключила ли ты газ»).<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/3593720,%D0%B0%D0%B1%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%96-%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%96-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%BC%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0|title=Абвешчаны кароткі спіс прэміі імя Міхала Анемпадыстава - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-06-29}}</ref> Доўгі спіс:<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/u-douhim-spisje-na-najljepshy-dyzajn-vokladki-20-naminantau.html|title=Абвесцілі доўгі спіс намінатаў на найлепшы дызайн вокладкі – Белліт|date=2025-10-08|access-date=2026-06-29}}</ref> Поўны спіс:<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html|title=Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава – Белліт|date=2025-09-23|access-date=2026-06-29}}</ref> == 2026 == Збор заявак пачаўся 16 сакавіка 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/pryjom-zajavak-na-premiju-za-najljepshy-dyzajn-knizhnaj-vokladki.html|title=Прыём заявак на прэмію за найлепшы дызайн вокладкі – Белліт|date=2026-03-17|access-date=2026-06-29}}</ref> == У культуры == У 2026 годзе ў выдавецтве «Połackija Łabirynty» па слядах прэміі імя Анемпадыстава выйшла кніга «Форма прысутнасці. Дваццаць размоў пра кніжную вокладку», прысвечана візуальнай мове беларускай кнігі, яе эстэтыцы і людзям, якія яе ствараюць. У выданні — вокладкі, гісторыі, кантэксты і ўвесь працэс афармлення беларускай кнігі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/20-razmou-pra-kniznuju-vokladku.html|title=20 размоў пра кніжную вокладку – навінка па слядах Прэміі Анемпадыстава – Белліт|date=2026-06-17|access-date=2026-06-29}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{няма катэгорый|date=2026-07-01}} 54ysi9x95dyayndzh1rjf1ci9xiqmz4 0 810111 5159870 5159483 2026-07-01T07:43:09Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5159870 wikitext text/x-wiki {{Возера}} '''Глыбокае''' ({{lang-ru|Глубо́кое}}) — возера ў Глыбокаўскай воласці [[Апочацкі раён|Апочацкага раёна]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Плошча — 0,88 км² (88 га). Максімальная глыбіня — 36 м, сярэдняя глыбіня — 17 м. Самае глыбокае возера Пскоўскай вобласці. На беразе возера размешчана вёска Глыбокае. Глухое. Адносіцца да басейна ракі Кудка, прытоку ракі Вялікай. {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} [[Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці]] mnmu63zf3v1206zfmz6nli6bfbbif50 0 810118 5159686 5159501 2026-06-30T13:35:46Z JerzyKundrat 174 Артыкул — машынны пераклад іншамоўнага тэксту. 5159686 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Мультфільм}} '''«Прыгоды парася Фунціка»''' — савецкі чатырохсерыйны мультфільм Анатоля Соліна, зняты па сцэнары Валерыя Шульжыка і Юрыя Фрыдмана (у тытрах пазначаны пад псеўданімам «Юрый Сідараў»), асновай якога стала іх двухактная п’еса «Чацвёртае парася» (1976). Выпускаўся творчым аб’яднаннем «Экран» у 1986—1988 гадах. У 2026 годзе кінакампаніі «Вольга» і «Кінацэх» аб’явілі пра пачатак вытворчасці ігравога фільма на аснове мультфільма, а таксама пра пошук маладога акцёра на галоўную ролю. Вядома, што Фунцік у фільме будзе не парсюком, а звычайным хлопчыкам. Паводле слоў генеральнага прадзюсара «Кінацэха» Андрэя Ліпава, «новы праект стане не проста экранізацыяй мультфільма, а спробай пераасэнсаваць героя для новага пакалення». Здымкі карціны пачаліся вясной 2026 года<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/forbeslife/554233-po-motivam-priklucenij-porosenka-funtika-snimut-polnometraznyj-fil-m|title=По мотивам «Приключений поросенка Фунтика» снимут полнометражный фильм|author=Ольга Мамиконян|date=2026-26-01|publisher=[[Forbes (Россия)|Forbes]]}}</ref>. == Сюжэт == === Няўлоўны Фунцік === У нейкім мястэчку прагная і эгаістычная ўладальніца крамы цацак «Сляза дзіцяці», прадпрымальная спадарыня Беладонна, эксплуатавала парася Фунціка, які для яе выманьваў грошы ў мінакоў: ён публічна выступаў з казкай «[[Тры парасяты]]» і далей прасіў ''«падаць на домікі для бяздомных парасят»''. Сумленны і высакародны па натуры Фунцік, не вытрымаўшы пакут сумлення і не жадаючы больш падманваць людзей, урэшце збег ад Беладонны. Яна, не жадаючы губляць крыніцу прыбытку, прыступае да маштабных пошукаў парася і звяртаецца да начальніка паліцыі Факстроту. Той пасылае па следзе Фунціка двух сваіх лепшых (па яго словах) шпікаў — Добера і Пінчэра. Паўсюль распаўсюджваюцца аб’явы пра вышук ўцекача і ўзнагародзе за яго злоў. Фунцік тым часам сустракаецца з двума цыркачамі — клоўнам-фокуснікам дзядзечкам Мокусам і яго малпачкай-асістэнтам Бамбіна (якія заўважылі Фунтыка ў лесе). Яны прапануюць яму паехаць разам з імі ў суседні горад на гастролі. Парсючок згаджаецца, каб там прынародна выкрыць Беладонну і рэабілітавацца перад ашуканымі раней ім людзьмі. З дапамогай нованабытых сяброў Фунціку атрымоўваецца абдурыць празмеру заўзятых, але недалёкіх Дабера і Пінчара. У выніку паліцэйскія дэтэктывы па памылцы прыцягваюць да Беладоны замест парасяці знойдзены імі ў смеццевым баку стары дзіравы бот, чым прыводзяць яе ў лютасць. === Фунцік і шпікі === Беладонна пасылае Добера і Пінчара далей адсочваць Фунціка. Але, выдатна разумеючы, што на іх асабліва разлічваць не даводзіцца, яна вырашае дзейнічаць сама і заваблівае цыркачоў у балота, дзе іх машына захрасае. Ім дапамагае адтуль выбрацца бегемот, які жыве ў хаціне на балоце (якому Фунцік даў мянушку «Шакалад» з-за скуры шакаладнага колеру). Шакалад расказвае, што раней жыў у горадзе і прадаваў паветраныя шары на вуліцах. Але зайздросная Беладонна разбурыла яго кар’еру: ёй не падабалася, што яе дрэнныя, дзіравыя шары ў параўнанні з больш якаснымі шарамі Шакалада не карыстаюцца вялікім попытам, а таму яна нацкавала паліцыянтаў на непажаданага канкурэнта, запатрабаваўшы ад вартавых парадку выгнаць яго з горада з канфіскацыяй. Цыркачы ўгаворваюць Шакалада далучыцца да іх і выступаць у якасці асілка на цыркавой арэне. Да лютасці Беладонны, чарговая спроба Добера і Пінчара (якія замаскіраваліся пад паляўнічага і сабаку) схапіць Фунціка зноў правальваецца з-за іх нязграбнасці, і Беладонна вырашае перахапіць уцекачоў на першай жа бензакалонцы. === Фунцік і бабулька з вусамі === Беладонна, пераканаўшыся, што ад «лепшых» шпікоў толку мала і яны будуць толькі мяшаць, вырашае дзейнічаць выключна самастойна, для чаго маскіруецца пад мужчыну-запраўшчыка, бо ў цыркачоў як раз скончыўся бензін у аўтамабілі. Аднак усе яе спробы схапіць Фунціка зноў па розных прычынах церпяць няўдачу, аж да таго, што даведзеная да крайнасці Беладонна вырашае падаць цыркачам кавы з моцнадзейнай снатворнай. Але ў выніку з-за Фунціка, які ненаўмысна павярнуў паднос з кававымі кубкамі, яна сама ж па памылцы выпівае яго і засынае. Цыркачы вырашаюць адвезці Беладонну ў найбліжэйшы гатэль, дзе ёсць тэлефон, каб выклікаць урача. А шпікі Добер і Пінчар, якія па загадзе Беладонны ўвесь гэты час хаваліся ў скрыні з запчасткамі і ў выніку тамака захраслі (з-за таго, што Шакалад незнарок паставіў на вечка скрыні цяжкі гаршчок з пальмай), паехалі ў ім, і, вызваліўшыся, урэзаліся ва ўказальнік на скрыжаванні дарог. Пасля гэтага яны вымушаны далажыць Факстроту, што «бабулю ўзялі ў палон», а яны «трапілі ва ўтыль», чым прыводзяць яго ў такую лютасьць, што ён, размахваючы шабляй, выпадкова перасякае стропы на сваім паветраным шары і, вываліўшыся з кошыка, вісіць, зачапіўшыся за якар, пагражае цыркачам арыштам, а тыя, будучы захопленыя небяспечным трукам, дружна апладыруюць яму. === Фунцік у цырку === Цыркачы прывозяць Беладонну ў прыдарожную гасцініцу «Тры дарогі», якой валодае яе знаёмы — прадпрымальнік Дурыла, такі ж прагны, як і яна сама. Тамака яна прыходзіць у сябе. Вельмі хутка разабраўшыся ў сітуацыі, цыркачы своечасова збягаюць з гасцініцы. Тады Беладонна вырашае больш не ганяцца за імі, а схапіць проста на арэне ў цырку, адразу пасля заканчэння паказу. Шпікі таксама знаходзяцца ў цырку пад выглядам пажарных<ref>{{артыкул|спасылка=http://dx.doi.org/10.12737/2037407|аўтар=Dmitriy Poldnikov|загаловак=Comparative History of Foreign Law in 2 tt.|год=2023-10-16|doi=10.12737/2037407}}</ref> (хоць цыркачы лёгка іх пазнаюць у твар). Але і на гэты раз спроба Беладонны схапіць парася правальваецца і прыводзіць да таго, што Фунцік, лётаючы на паветраным шарыку пад купалам цырка, публічна прызнаецца гледачам, што Беладонна прымушала яго іх падманваць і забірала сабе ўсе іх грошы, і заклікае іх спыніць наведванне яе крамы. Цыркачам атрымоўваецца зноў збегчы ад Беладонны, якая ў бяссільнай лютасьці запусціла ў шпікоў туфлямі (туфлі пры гэтым рыкашэцяць ад касак шпікоў і пападаюць па чарзе ў Дурыла і Факстрота). У канцы Фунцік з сумам кажа дзядзьку Мокусу, што яму шкада пакідаць гэты горад, але той суцяшае яго, кажучы, што яны сюды яшчэ вернуцца. == Узнагароды == * 1989 — Галоўны прыз на Міжнародным кінафестывалі дзіцячых тэлевізійных праграм у Пекіне ([[КНР]]). == Спіс серый == # ''Няўлоўны Фунцік'' (1986) # ''Фунцік і шпікі'' (1986) # ''Фунцік і бабулька з вусамі'' (1987) # ''Фунцік у цырку'' (1988) == Персанажы == === Станоўчыя === * '''Фунцік''' — «залатаноснае парася» і [[пратаганіст]] тэтралогіі. Уцёк ад спадарыні Беладонны, бо яна прымушала яго падманваць мінакоў, выпрошваючы ў іх грошы «на домікі для бяздомных парасят». Выпадкова сустрэў у лесе дзядзечку Мокуса і Бамбіна і стаў падарожнічаць з імі, каб радаваць дзяцей на вясёлых цыркавых паказах. Любімая фраза: «Шчыра-шчыра?!». * '''Дзядзька Фокус Мокус''' — пажылы вандроўны [[клоўн]] і штукар, рамантычны і чуллівы, пры гэтым асцярожны і разумны. Любіць і ўмее паказваць фокусы (чым займаецца ўжо сорак гадоў), аднак не церпіць ашуканцаў. * '''Бамбіна''' — ручная малпачка дзядзечкі Мокуса, а таксама яго кіроўца і асістэнт. Любіць складаць [[Двухрадкоўе|двухрадкоўі]]. Лепшы сябар Фунціка. * '''Шакалад''' — бегемот, які жыве на балоце, куды яго выгнала паліцыя з горада па патрабаванні Беладонны. Раней прадаваў [[Паветраны шарык|паветраныя шарыкі]]. Сустрэўшы дзядзечку Мокуса і яго спадарожнікаў, вырашае да іх далучыцца, каб выступаць асілкам на цыркавой арэне. Любіць салодкае. === Адмоўныя === * '''Спадарыня Беладонна''' — галоўны антаганіст тэтралогіі. Пажылая дама, якая скалаціла мільённае багацце ад крамы «Сляза дзіцяці», былая гаспадыня Фунціка. Пасля ўцёкаў парася ў пачатку мультфільма займаецца выключна яго пошукамі і зловам, што ёй у нейкай меры атрымоўваецца, але ненадоўга. Хітрая, падступная, грубая, але асабліва сярод кепскага характару адрозніваецца прагнасцю, несумленнасцю і цынізмам. Перад Беладоннай паддобрываецца і Факстрот, бо яна багатая і ўплывовая персона. * '''Шпікі''': Пінчар-старэйшы — «лепшы шпік з дыпломам», тоўсты і каржакаваты, Добер-малодшы — «лепшы шпік без дыплома», худы і цыбаты. Абодва дурныя, але верныя сваёй справе, даюць справаздачу перад Факстротам. * '''Факстрот''' — начальнік паліцыі. Трымае пост на [[Паветраны шар|паветраным шары]]. Увесь час паддобрываецца і дае справаздачу перад Беладоннай. * '''Дурыла''' — гаспадар гасцініцы «Тры дарогі» і стары знаёмы Беладонны. Скупы, але дурнаваты. Выслугоўваецца перад Беладоннай, магчыма, разлічваючы на [[Узнагарода|ўзнагароду]]. У арыгінальнай п’есе быў персанаж Трыёліна — дзяўчынка-служанка, якая прыслужвала Дурылу і пазней збегала разам з цыркачамі. Хоць у мульт-адаптацыю Трыяліна не патрапіла (аднак фонавая мелодыя, якая прайграваецца ў першай серыі перад тым, як Мокус і Бамбіна чуюць плач Фунціка, першапачаткова была запланаваная як тэма Трыяліны), яна прысутнічае ў навэлізацыі Шульжыка. У сваю чаргу начальнік паліцыі Факстрот у п’есе з’яўляецца толькі ў самым канцы і ў той частцы, якая ў сюжэце мульт-адаптацыі не прысутнічае. == Ролі агучвалі == * Зоя Пыльнова — ''Фунцік / Бамбіна <small>(3, 4 серыі)</small>'' * [[Армен Барысавіч Джыгарханян|Армэн Джыгарханян]] — ''дзядзечка Мокус'' * [[Ірына Вадзімаўна Мураўёва|Ірына Мураўёва]] — ''Бамбіна <small>(1, 2 серыі)</small>'' * [[Георгій Іванавіч Буркоў|Георгій Буркоў]] — ''Шакалад <small>(2 серыя)</small>'' * [[Вольга Аляксандраўна Аросева|Вольга Аросева]] — ''спадарыня Беладонна'' (вакал — Раіса Мухаметшына) * [[Спартак Васілевіч Мішулін|Спартак Мішулін]] — ''шпік Пінчар / Шакалад <small>(4 серыя)</small>'' * Юрый Валынцаў — ''шпік Добер / Шакалад <small>(3 серыя)</small>'' * Анатоль Баранцаў — ''Факстрот'' * Барыс Рунге — ''Дурыла'' == Здымачная група == * Аўтары сцэнарыя — Валер Шульжык, Юрый Сідараў * Рэжысёр — Анатоль Солін * Мастак-пастаноўшчык — Іна Пшанічная * Аператар — Эрнст Гаман * Кампазітар — Уладзімір Львоўскі * Гукааператар — Сяргей Кель * Мастакі-мультыплікатары: ** Святлана Січкар ** Андрэй Колкаў ** Аляксандр Елізараў ** Уладзімір Спорыхін ** Ігар Самохін ** Ірына Гундырова ** Міхаіл Зайцаў ** Барыс Тузановіч ** Сямён Пяцецкі * Мастакі: ** Ігар Меднік ** Аляксандр Січкар ** Галіна Чэрнікава ** Ніна Іванчава ** Аляксандр Брэжнеў ** Яўген Вевурка ** Ігар Ерамееў ** Алена Караваева ** Алена Сударыкава ** Сяргей Алесаў ** Алена Нікіціна * Мантажоры — Людміла Рубан, Галіна Драбініна, Святлана Сімухіна * Рэдактар — Любоў Стэфанава * Дырэктар — Лідзія Варанцова == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Солин А.И., Пшеничная И.А.|загаловак=Задумать и нарисовать мультфильм|год=2014|месца=Москва|выдавецтва=ВГИК|старонак=300|isbn=978-5-87149-165-2}} == Спасылкі == * [http://www.animator.ru/db/?p=show_person&pid=381&sp=1 Галоўны Прыз на МКФ] * {{Imdb title|2141241|«Неуловимый Фунтик»}} * {{Imdb title|2145051|«Фунтик и сыщики»}} * {{Imdb title|2145049|«Фунтик и старушка с усами»}} * {{Imdb title|2145053|«Фунтик в цирке»}} * [https://web.archive.org/web/20131030160401/http://mebu.ru/stf/catalog.php?fl=1 Творчае аб’яднанне «ЭКРАН»] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы СССР]] [[Катэгорыя:Мультфільмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] rawn440cf2mcdl3kj7sswxizvjhvqsj 5159869 5159686 2026-07-01T07:42:59Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5159869 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Мультфільм}} '''«Прыгоды парася Фунціка»''' — савецкі чатырохсерыйны мультфільм Анатоля Соліна, зняты па сцэнары Валерыя Шульжыка і Юрыя Фрыдмана (у тытрах пазначаны пад псеўданімам «Юрый Сідараў»), асновай якога стала іх двухактная п’еса «Чацвёртае парася» (1976). Выпускаўся творчым аб’яднаннем «Экран» у 1986—1988 гадах. У 2026 годзе кінакампаніі «Вольга» і «Кінацэх» аб’явілі пра пачатак вытворчасці ігравога фільма на аснове мультфільма, а таксама пра пошук маладога акцёра на галоўную ролю. Вядома, што Фунцік у фільме будзе не парсюком, а звычайным хлопчыкам. Паводле слоў генеральнага прадзюсара «Кінацэха» Андрэя Ліпава, «новы праект стане не проста экранізацыяй мультфільма, а спробай пераасэнсаваць героя для новага пакалення». Здымкі карціны пачаліся вясной 2026 года<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/forbeslife/554233-po-motivam-priklucenij-porosenka-funtika-snimut-polnometraznyj-fil-m|title=По мотивам «Приключений поросенка Фунтика» снимут полнометражный фильм|author=Ольга Мамиконян|date=2026-26-01|publisher=[[Forbes (Россия)|Forbes]]}}</ref>. == Сюжэт == === Няўлоўны Фунцік === У нейкім мястэчку прагная і эгаістычная ўладальніца крамы цацак «Сляза дзіцяці», прадпрымальная спадарыня Беладонна, эксплуатавала парася Фунціка, які для яе выманьваў грошы ў мінакоў: ён публічна выступаў з казкай «[[Тры парасяты]]» і далей прасіў ''«падаць на домікі для бяздомных парасят»''. Сумленны і высакародны па натуры Фунцік, не вытрымаўшы пакут сумлення і не жадаючы больш падманваць людзей, урэшце збег ад Беладонны. Яна, не жадаючы губляць крыніцу прыбытку, прыступае да маштабных пошукаў парася і звяртаецца да начальніка паліцыі Факстроту. Той пасылае па следзе Фунціка двух сваіх лепшых (па яго словах) шпікаў — Добера і Пінчэра. Паўсюль распаўсюджваюцца аб’явы пра вышук ўцекача і ўзнагародзе за яго злоў. Фунцік тым часам сустракаецца з двума цыркачамі — клоўнам-фокуснікам дзядзечкам Мокусам і яго малпачкай-асістэнтам Бамбіна (якія заўважылі Фунтыка ў лесе). Яны прапануюць яму паехаць разам з імі ў суседні горад на гастролі. Парсючок згаджаецца, каб там прынародна выкрыць Беладонну і рэабілітавацца перад ашуканымі раней ім людзьмі. З дапамогай нованабытых сяброў Фунціку атрымоўваецца абдурыць празмеру заўзятых, але недалёкіх Дабера і Пінчара. У выніку паліцэйскія дэтэктывы па памылцы прыцягваюць да Беладоны замест парасяці знойдзены імі ў смеццевым баку стары дзіравы бот, чым прыводзяць яе ў лютасць. === Фунцік і шпікі === Беладонна пасылае Добера і Пінчара далей адсочваць Фунціка. Але, выдатна разумеючы, што на іх асабліва разлічваць не даводзіцца, яна вырашае дзейнічаць сама і заваблівае цыркачоў у балота, дзе іх машына захрасае. Ім дапамагае адтуль выбрацца бегемот, які жыве ў хаціне на балоце (якому Фунцік даў мянушку «Шакалад» з-за скуры шакаладнага колеру). Шакалад расказвае, што раней жыў у горадзе і прадаваў паветраныя шары на вуліцах. Але зайздросная Беладонна разбурыла яго кар’еру: ёй не падабалася, што яе дрэнныя, дзіравыя шары ў параўнанні з больш якаснымі шарамі Шакалада не карыстаюцца вялікім попытам, а таму яна нацкавала паліцыянтаў на непажаданага канкурэнта, запатрабаваўшы ад вартавых парадку выгнаць яго з горада з канфіскацыяй. Цыркачы ўгаворваюць Шакалада далучыцца да іх і выступаць у якасці асілка на цыркавой арэне. Да лютасці Беладонны, чарговая спроба Добера і Пінчара (якія замаскіраваліся пад паляўнічага і сабаку) схапіць Фунціка зноў правальваецца з-за іх нязграбнасці, і Беладонна вырашае перахапіць уцекачоў на першай жа бензакалонцы. === Фунцік і бабулька з вусамі === Беладонна, пераканаўшыся, што ад «лепшых» шпікоў толку мала і яны будуць толькі мяшаць, вырашае дзейнічаць выключна самастойна, для чаго маскіруецца пад мужчыну-запраўшчыка, бо ў цыркачоў як раз скончыўся бензін у аўтамабілі. Аднак усе яе спробы схапіць Фунціка зноў па розных прычынах церпяць няўдачу, аж да таго, што даведзеная да крайнасці Беладонна вырашае падаць цыркачам кавы з моцнадзейнай снатворнай. Але ў выніку з-за Фунціка, які ненаўмысна павярнуў паднос з кававымі кубкамі, яна сама ж па памылцы выпівае яго і засынае. Цыркачы вырашаюць адвезці Беладонну ў найбліжэйшы гатэль, дзе ёсць тэлефон, каб выклікаць урача. А шпікі Добер і Пінчар, якія па загадзе Беладонны ўвесь гэты час хаваліся ў скрыні з запчасткамі і ў выніку тамака захраслі (з-за таго, што Шакалад незнарок паставіў на вечка скрыні цяжкі гаршчок з пальмай), паехалі ў ім, і, вызваліўшыся, урэзаліся ва ўказальнік на скрыжаванні дарог. Пасля гэтага яны вымушаны далажыць Факстроту, што «бабулю ўзялі ў палон», а яны «трапілі ва ўтыль», чым прыводзяць яго ў такую лютасьць, што ён, размахваючы шабляй, выпадкова перасякае стропы на сваім паветраным шары і, вываліўшыся з кошыка, вісіць, зачапіўшыся за якар, пагражае цыркачам арыштам, а тыя, будучы захопленыя небяспечным трукам, дружна апладыруюць яму. === Фунцік у цырку === Цыркачы прывозяць Беладонну ў прыдарожную гасцініцу «Тры дарогі», якой валодае яе знаёмы — прадпрымальнік Дурыла, такі ж прагны, як і яна сама. Тамака яна прыходзіць у сябе. Вельмі хутка разабраўшыся ў сітуацыі, цыркачы своечасова збягаюць з гасцініцы. Тады Беладонна вырашае больш не ганяцца за імі, а схапіць проста на арэне ў цырку, адразу пасля заканчэння паказу. Шпікі таксама знаходзяцца ў цырку пад выглядам пажарных<ref>{{артыкул|спасылка=http://dx.doi.org/10.12737/2037407|аўтар=Dmitriy Poldnikov|загаловак=Comparative History of Foreign Law in 2 tt.|год=2023-10-16|doi=10.12737/2037407}}</ref> (хоць цыркачы лёгка іх пазнаюць у твар). Але і на гэты раз спроба Беладонны схапіць парася правальваецца і прыводзіць да таго, што Фунцік, лётаючы на паветраным шарыку пад купалам цырка, публічна прызнаецца гледачам, што Беладонна прымушала яго іх падманваць і забірала сабе ўсе іх грошы, і заклікае іх спыніць наведванне яе крамы. Цыркачам атрымоўваецца зноў збегчы ад Беладонны, якая ў бяссільнай лютасьці запусціла ў шпікоў туфлямі (туфлі пры гэтым рыкашэцяць ад касак шпікоў і пападаюць па чарзе ў Дурыла і Факстрота). У канцы Фунцік з сумам кажа дзядзьку Мокусу, што яму шкада пакідаць гэты горад, але той суцяшае яго, кажучы, што яны сюды яшчэ вернуцца. == Узнагароды == * 1989 — Галоўны прыз на Міжнародным кінафестывалі дзіцячых тэлевізійных праграм у Пекіне ([[КНР]]). == Спіс серый == # ''Няўлоўны Фунцік'' (1986) # ''Фунцік і шпікі'' (1986) # ''Фунцік і бабулька з вусамі'' (1987) # ''Фунцік у цырку'' (1988) == Персанажы == === Станоўчыя === * '''Фунцік''' — «залатаноснае парася» і [[пратаганіст]] тэтралогіі. Уцёк ад спадарыні Беладонны, бо яна прымушала яго падманваць мінакоў, выпрошваючы ў іх грошы «на домікі для бяздомных парасят». Выпадкова сустрэў у лесе дзядзечку Мокуса і Бамбіна і стаў падарожнічаць з імі, каб радаваць дзяцей на вясёлых цыркавых паказах. Любімая фраза: «Шчыра-шчыра?!». * '''Дзядзька Фокус Мокус''' — пажылы вандроўны [[клоўн]] і штукар, рамантычны і чуллівы, пры гэтым асцярожны і разумны. Любіць і ўмее паказваць фокусы (чым займаецца ўжо сорак гадоў), аднак не церпіць ашуканцаў. * '''Бамбіна''' — ручная малпачка дзядзечкі Мокуса, а таксама яго кіроўца і асістэнт. Любіць складаць [[Двухрадкоўе|двухрадкоўі]]. Лепшы сябар Фунціка. * '''Шакалад''' — бегемот, які жыве на балоце, куды яго выгнала паліцыя з горада па патрабаванні Беладонны. Раней прадаваў [[Паветраны шарык|паветраныя шарыкі]]. Сустрэўшы дзядзечку Мокуса і яго спадарожнікаў, вырашае да іх далучыцца, каб выступаць асілкам на цыркавой арэне. Любіць салодкае. === Адмоўныя === * '''Спадарыня Беладонна''' — галоўны антаганіст тэтралогіі. Пажылая дама, якая скалаціла мільённае багацце ад крамы «Сляза дзіцяці», былая гаспадыня Фунціка. Пасля ўцёкаў парася ў пачатку мультфільма займаецца выключна яго пошукамі і зловам, што ёй у нейкай меры атрымоўваецца, але ненадоўга. Хітрая, падступная, грубая, але асабліва сярод кепскага характару адрозніваецца прагнасцю, несумленнасцю і цынізмам. Перад Беладоннай паддобрываецца і Факстрот, бо яна багатая і ўплывовая персона. * '''Шпікі''': Пінчар-старэйшы — «лепшы шпік з дыпломам», тоўсты і каржакаваты, Добер-малодшы — «лепшы шпік без дыплома», худы і цыбаты. Абодва дурныя, але верныя сваёй справе, даюць справаздачу перад Факстротам. * '''Факстрот''' — начальнік паліцыі. Трымае пост на [[Паветраны шар|паветраным шары]]. Увесь час паддобрываецца і дае справаздачу перад Беладоннай. * '''Дурыла''' — гаспадар гасцініцы «Тры дарогі» і стары знаёмы Беладонны. Скупы, але дурнаваты. Выслугоўваецца перад Беладоннай, магчыма, разлічваючы на [[Узнагарода|ўзнагароду]]. У арыгінальнай п’есе быў персанаж Трыёліна — дзяўчынка-служанка, якая прыслужвала Дурылу і пазней збегала разам з цыркачамі. Хоць у мульт-адаптацыю Трыяліна не патрапіла (аднак фонавая мелодыя, якая прайграваецца ў першай серыі перад тым, як Мокус і Бамбіна чуюць плач Фунціка, першапачаткова была запланаваная як тэма Трыяліны), яна прысутнічае ў навэлізацыі Шульжыка. У сваю чаргу начальнік паліцыі Факстрот у п’есе з’яўляецца толькі ў самым канцы і ў той частцы, якая ў сюжэце мульт-адаптацыі не прысутнічае. == Ролі агучвалі == * Зоя Пыльнова — ''Фунцік / Бамбіна <small>(3, 4 серыі)</small>'' * [[Армен Барысавіч Джыгарханян|Армэн Джыгарханян]] — ''дзядзечка Мокус'' * [[Ірына Вадзімаўна Мураўёва|Ірына Мураўёва]] — ''Бамбіна <small>(1, 2 серыі)</small>'' * [[Георгій Іванавіч Буркоў|Георгій Буркоў]] — ''Шакалад <small>(2 серыя)</small>'' * [[Вольга Аляксандраўна Аросева|Вольга Аросева]] — ''спадарыня Беладонна'' (вакал — Раіса Мухаметшына) * [[Спартак Васілевіч Мішулін|Спартак Мішулін]] — ''шпік Пінчар / Шакалад <small>(4 серыя)</small>'' * Юрый Валынцаў — ''шпік Добер / Шакалад <small>(3 серыя)</small>'' * Анатоль Баранцаў — ''Факстрот'' * Барыс Рунге — ''Дурыла'' == Здымачная група == * Аўтары сцэнарыя — Валер Шульжык, Юрый Сідараў * Рэжысёр — Анатоль Солін * Мастак-пастаноўшчык — Іна Пшанічная * Аператар — Эрнст Гаман * Кампазітар — Уладзімір Львоўскі * Гукааператар — Сяргей Кель * Мастакі-мультыплікатары: ** Святлана Січкар ** Андрэй Колкаў ** Аляксандр Елізараў ** Уладзімір Спорыхін ** Ігар Самохін ** Ірына Гундырова ** Міхаіл Зайцаў ** Барыс Тузановіч ** Сямён Пяцецкі * Мастакі: ** Ігар Меднік ** Аляксандр Січкар ** Галіна Чэрнікава ** Ніна Іванчава ** Аляксандр Брэжнеў ** Яўген Вевурка ** Ігар Ерамееў ** Алена Караваева ** Алена Сударыкава ** Сяргей Алесаў ** Алена Нікіціна * Мантажоры — Людміла Рубан, Галіна Драбініна, Святлана Сімухіна * Рэдактар — Любоў Стэфанава * Дырэктар — Лідзія Варанцова == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Солин А.И., Пшеничная И.А.|загаловак=Задумать и нарисовать мультфильм|год=2014|месца=Москва|выдавецтва=ВГИК|старонак=300|isbn=978-5-87149-165-2}} == Спасылкі == * [http://www.animator.ru/db/?p=show_person&pid=381&sp=1 Галоўны Прыз на МКФ] * {{Imdb title|2141241|«Неуловимый Фунтик»}} * {{Imdb title|2145051|«Фунтик и сыщики»}} * {{Imdb title|2145049|«Фунтик и старушка с усами»}} * {{Imdb title|2145053|«Фунтик в цирке»}} * [https://web.archive.org/web/20131030160401/http://mebu.ru/stf/catalog.php?fl=1 Творчае аб’яднанне «ЭКРАН»] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы СССР]] [[Катэгорыя:Мультфільмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 6jp6ct1lks9l6ygq1xltx5cbq92hzkc 0 810131 5159868 5159565 2026-07-01T07:42:47Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5159868 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Алякса́ндр Бары́савіч Стра́хаў''' ([[10 снежня]] [[1948]], [[СССР]] — [[27 студзеня]] [[2021]], [[Бостан]], [[ЗША]]) — рускі [[лінгвіст]], [[этнограф]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1986). == Біяграфія == У 1972 годзе скончыў філалагічны факультэт [[МДУ імя М. В. Ламаносава]]. У 1986 годзе абараніў кандыдацкую [[дысертацыя|дысертацыю]] «Терминология и семиотика славянского бытового и обрядового печенья». З 1989 года жыў у [[Бостан]]е. З 1993 года — рэдактар і выдавец міжнароднага часопіса ''Palaeoslavica''. == Выбраныя працы == * Культ хлеба у восточных славян. Опыт этнолингвистического исследования. München, 1991 (= Slavistische Beiträge, Bd. 275). 244 стр. * Путятина Минея на май. Подготовка текста и параллели М. Ф. Мурьянова; редакция, предисловие и текстолого-палеографический комментарий А. Б. Страхова. Palaeoslavica, vol. VI/1998, стр. 114—208; vol. VII/1999, стр. 136—217; vol. VIII/2000, стр. 123—221. * Новгородские и псковские «переходы» мл’ > н’, tl > кл, dl > гл: альтернативные решения. Palaeoslavica, vol. VII/1999, стр. 275—296> Palaeoslavica, vol. VIII/2000, стр. 273—296. * Об орнаментальных принципах организации строки в древнерусских текстах как основе графико-орфографического варьирования. Palaeoslavica, vol. IX/2001, стр. 5-71. * Ночь перед Рождеством: народное христианство и рождественская обрядность на Западе и у славян. Cambridge, Mass., 2003 (= Palaeoslavica XI. Supplementum 1). 380 стр. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Этнографы]] [[Катэгорыя:Славісты]] 3r9nk4kgncy30h8m6mw6n3a9y13eedq 0 810143 5159761 5159661 2026-06-30T17:44:46Z StarDeg 16311 5159761 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Уладзімір Віктаравіч Уйба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, урач і вучоны ў галіне прафілактычнай медыцыны. Першы намеснік начальніка Галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі з 7 лістапада 2024 года. Кіраўнік Рэспублікі Комі з 23 верасня 2020 года па 5 лістапада 2024 года (врио 2 красавіка — 23 верасня 2020). Сакратар Комі рэгіянальнага аддзялення партыі «Адзіная Расія» з 29 студзеня 2022 года па 28 лістапада 2024 года (врио 3 снежня 2021 — 29 студзеня 2022). У 2004—2020 гадах — кіраўнік Федэральнага медыка-біялагічнага агенцтва Расіі, у 2020 годзе — намеснік міністра аховы здароўя Расійскай Федэрацыі (22 студзеня — 2 красавіка 2020). Доктар медыцынскіх навук (2005), прафесар. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1-га класа (2012). Заслужаны ўрач Расійскай Федэрацыі, заслужаны дзеяч навукі Расійскай Федэрацыі. З-за падтрымкі расійскай вайны супраць Украіны знаходзіцца пад персанальнымі міжнароднымі санкцыямі: Вялікабрытаніі — з 26 ліпеня 2022 года, Канады — з 19 жніўня 2022 года, Украіны — з 19 кастрычніка 2022 года і ЗША — з 15 снежня 2022 года. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расіі]] igx7jxtltg77g3bwy9p9ltig8wxkxsl 5159867 5159761 2026-07-01T07:42:35Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5159867 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Уладзімір Віктаравіч Уйба''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, урач і вучоны ў галіне прафілактычнай медыцыны. Першы намеснік начальніка Галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі з 7 лістапада 2024 года. Кіраўнік Рэспублікі Комі з 23 верасня 2020 года па 5 лістапада 2024 года (врио 2 красавіка — 23 верасня 2020). Сакратар Комі рэгіянальнага аддзялення партыі «Адзіная Расія» з 29 студзеня 2022 года па 28 лістапада 2024 года (врио 3 снежня 2021 — 29 студзеня 2022). У 2004—2020 гадах — кіраўнік Федэральнага медыка-біялагічнага агенцтва Расіі, у 2020 годзе — намеснік міністра аховы здароўя Расійскай Федэрацыі (22 студзеня — 2 красавіка 2020). Доктар медыцынскіх навук (2005), прафесар. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1-га класа (2012). Заслужаны ўрач Расійскай Федэрацыі, заслужаны дзеяч навукі Расійскай Федэрацыі. З-за падтрымкі расійскай вайны супраць Украіны знаходзіцца пад персанальнымі міжнароднымі санкцыямі: Вялікабрытаніі — з 26 ліпеня 2022 года, Канады — з 19 жніўня 2022 года, Украіны — з 19 кастрычніка 2022 года і ЗША — з 15 снежня 2022 года. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} [[Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расіі]] frnv0mrbbvf004rerevbtxbws7js6bf 0 810148 5159968 5159653 2026-07-01T11:18:11Z Autumndancer 168015 5159968 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Анастасія'''»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — артыкул Інгрыд Бергман</ref> ({{lang-en|Anastasia}}) — меладрама 1956 года з [[Інгрыд Бергман]] і [[Юл Брынер|Юлам Брынерам]] у галоўных ролях. Экранізацыя аднайменнай французскай п'есы Марселя Морэт. Калі здымкі толькі пачаліся, то прадзюсары думалі, што Ганна Андэрсан ужо мёртвая, і толькі ў сярэдзіне яны даведаліся, што яна ўсё яшчэ жывая, з-за чаго ім прыйшлося ў тэрміновым парадку прыехаць да яе ў ФРГ і папрасіць згоду на выкарыстанне яе гісторыі. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1956 года]] 7uw6zkt7yjwmwo8zxidgzebwpj0okbz 0 810153 5159664 2026-06-30T12:17:41Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Арганізацыя|назва=Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|арыгінальная назва={{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}|выява=Emblem of Central Tibetan Administration.jpg|подпіс=Эмблема Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі|скарот=ЦТА|тып=прадстаўнічая адмініс...» 5159664 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя|назва=Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|арыгінальная назва={{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}|выява=Emblem of Central Tibetan Administration.jpg|подпіс=Эмблема Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі|скарот=ЦТА|тып=прадстаўнічая адміністрацыя тыбетцаў у выгнанні; [[урад у выгнанні]]|дата заснавання=29 красавіка 1959|месца заснавання=Масуры, [[Індыя]]|штаб-кватэра=[[Дхарамсала]], [[Хімачал-Прадэш]], [[Індыя]]|кіраўнік_пасада=сік’ёнг|кіраўнік=[[Пэнпа Цэрынг]]|сайт=https://tibet.net/}}'''Цэнтра́льная тыбе́цкая адміністра́цыя''' ('''ЦТА'''; {{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}; {{lang-en|Central Tibetan Administration, CTA}}) — прадстаўнічая арганізацыя [[Тыбетцы|тыбетцаў]] у выгнанні са штаб-кватэрай у [[Дхарамсала|Дхарамсале]], у індыйскім штаце [[Хімачал-Прадэш]]. Створана [[Далай-лама XIV|Далай-ламам XIV]] 29 красавіка 1959 года пасля яго ўцёкаў з [[Тыбет|Тыбета]] ў [[Індыя|Індыю]].<ref name="cta-executive">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/about-cta/executive/|title=Executive|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> ЦТА дзейнічае як [[урад у выгнанні]], не кантралюе тэрыторыю Тыбета і не мае статусу ўрада прызнанай дзяржавы. [[Кітайская Народная Рэспубліка]] не прызнае адміністрацыю, а Індыя, дзе знаходзяцца яе галоўныя ўстановы, афіцыйна лічыць Тыбет часткай Кітая.<ref name="ap2026">{{Cite web|language=en|url=https://apnews.com/article/tibet-president-penpa-tsering-dalai-lama-india-154a4effaf8a1f9bea8d7974bcb7c850|title=Penpa Tsering sworn in for a second term to lead Tibet’s government-in-exile|author=Ashwini Bhatia|website=[[Associated Press]]|date=2026-05-27|access-date=2026-06-30}}</ref> Асноўныя кірункі дзейнасці — палітычнае прадстаўніцтва тыбецкай дыяспары, падтрымка бежанцаў, захаванне тыбецкай мовы, культуры і рэлігійнай спадчыны.<ref name="guardian2024">{{Cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/global-development/2024/feb/10/china-transnational-repression-beijing-targets-tibetan-exiles-spying-blackmail-threats-losar|title=Beijing accused of using spying, threats and blackmail against Tibetan exiles|author=Helen Davidson|website=[[The Guardian]]|date=2024-02-10|access-date=2026-06-30}}</ref> == Гісторыя == Пасля ўсталявання кантролю КНР над Тыбетам палітычнае сітуацыя ў рэгіёне заставалася напружанай. У сакавіку 1959 года, пасля паўстання ў [[Лхаса|Лхасе]], Далай-лама XIV пакінуў Тыбет і атрымаў прытулак у Індыі.<ref name="nn2009">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/24419|title=Далай Лама: «Тыбет — гэта пекла на Зямлі»|website=[[Наша Ніва]]|date=2009-03-11|access-date=2026-06-30}}</ref> [[Файл:Central_Tibetan_Secretariat,_Dharamsala.jpg|міні|Будынак Цэнтральнага тыбецкага сакратарыята ў Дхарамсале.]] 29 красавіка 1959 года ў [[Масур|Масуры]] Далай-лама стварыў адміністрацыю [[Тыбетцы|тыбетцаў]] у выгнанні. У 1960 годзе яе цэнтр быў перанесены ў Дхарамсалу. Паводле ЦТА, разам з Далай-ламам або ў першыя гады пасля яго ўцёкаў з Тыбета выехалі больш за 80 тысяч тыбетцаў.<ref name="cta-executive" /> Новая адміністрацыя займалася ўладкаваннем [[Бежанцы|бежанцаў]], стварэннем паселішчаў, школ, манастыроў. Ад пачатку Далай-лама XIV імкнуўся перабудаваць сістэму кіравання ў выгнанні ў больш прадстаўнічым кірунку. У лютым 1960 года ён заклікаў тыбетцаў стварыць выбарны орган. Першы склад прадстаўнічага органа налічваў 13 [[Дэпутат|дэпутатаў]]; адным з яго ранніх рашэнняў стала скасаванне спадчынных тытулаў і арыстакратычных прывілеяў.<ref name="novychas2026">{{Cite web|url=https://novychas.online/zamezza/ja-tybet-ja-halasuju-za-tybet-jak-pracue-par|title=«Я — Тыбет, я галасую за Тыбет». Як працуе парламент тыбецкага ўраду ў выгнанні|author=Яўген Карамян|website=[[Новы Час]]|date=2026-05-23|access-date=2026-06-30}}</ref> 2 верасня 1960 года абраныя прадстаўнікі склалі прысягу; гэтая дата адзначаецца ў тыбецкай дыяспары як Дзень тыбецкай дэмакратыі.<ref name="cta-legislature">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/about-cta/legislature/|title=Legislature|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> У 1991 годзе была прынята Хартыя тыбетцаў у выгнанні — асноўны дакумент, які рэгулюе працу ЦТА. Хартыя пашыраецца на тыбетцаў, што падпарадкоўваюцца адміністрацыі, вызначае прынцыпы кіравання і падзел улады, а таксама патрабуе, каб нормы ЦТА адпавядалі мясцовым законам краін, у якіх пражывае дыяспара.<ref name="charter">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/wp-content/uploads/2021/04/English-Charter-final.doc.pdf|title=The Charter of Tibetans-in-Exile|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> У 2001 годзе тыбетцы ў выгнанні ўпершыню наўпрост абралі кіраўніка выканаўчай улады — калон-трыпу, а ў 2011 годзе Далай-лама XIV адмовіўся ад палітычных паўнамоцтваў. Ён тлумачыў гэты крок тым, што кіраўнік павінен быць абраны шляхам свабоднага галасавання.<ref name="nn2011">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/51453|title=Далай-лама сыходзіць з пасады кіраўніка ўрада Тыбета ў выгнанні|website=[[Наша Ніва]]|date=2011-03-10|access-date=2026-06-30}}</ref> Пасля гэтай рэформы палітычнае кіраўніцтва перайшло да выбарнага кіраўніка адміністрацыі — сік’ёнга.<ref name="cta-executive" /> == Палітычны статус і пазіцыі бакоў == ЦТА называе сябе прадстаўніцтвам тыбетцаў у Тыбеце і за яго межамі, але фактычна дзейнічае перадусім у дыяспары. Яна арганізуе выбары, падтрымлівае сетку ўстаноў, выдае дакументы супольнасці, вядзе інфармацыйную і міжнародную працу.<ref name="ap2026" /> Пазіцыя КНР адносна ЦТА рэзка адмоўная. У 2024 годзе прадстаўнік МЗС КНР Лінь Цзянь назваў тыбецкі ўрад у выгнанні «сепаратысцкай палітычнай групай» і «незаконнай арганізацыяй», якая, паводле кітайскага боку, супярэчыць канстытуцыі і законам КНР.<ref name="aa2024">{{Cite web|language=en|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/china-slams-dalai-lama-s-govt-in-exile-as-outright-separatist-organization/3254331|title=China slams Dalai Lama’s gov't-in-exile as ‘outright separatist’ organization|website=[[Anadolu Agency]]|date=2024-06-20|access-date=2026-06-30}}</ref> Кітайскія ўлады таксама лічаць Далай-ламу сепаратыстам.<ref name="nn2025">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/371630|title=Далай-лама прыдумаў, як вызначыць сабе намесніка і абхітрыць Кітай|website=[[Наша Ніва]]|access-date=2026-06-30}}</ref> Афіцыйная пазіцыя ЦТА грунтуецца на так зваеым«сярэдняга шляху». Ён не прадугледжвае патрабавання незалежнасці Тыбета, а ставіць за мэту «сапраўдную аўтаномію» тыбетцаў у межах КНР.<ref name="middleway">{{Cite web|language=en|url=https://mwa.tibet.net/|title=Middle Way Approach|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> Паводле Associated Press, афіцыйны дыялог паміж кітайскімі ўладамі і прадстаўнікамі Далай-ламы не аднаўляўся пасля 2010 года; разам з тым у 2026 годзе Пенпа Цэрынг заяўляў пра асцярожнае працягванне неафіцыйных кантактаў.<ref name="ap2026" /> Пытанне ЦТА цесна звязана са становішчам тыбецкай дыяспары. The Guardian, спасылаючыся на даследаванне Tibetan Centre for Human Rights and Democracy, пісала пра выпадкі сачэння, шантажу і пагроз у адносінах да тыбетцаў у выгнанні і іх сваякоў у Тыбеце. У матэрыяле адзначалася, што арганізаванасць тыбецкай дыяспары і дзейнасць ЦТА робяць яе адной з найбольш заўважных груп, якія крытыкуюць палітыку КНР адносна Тыбета.<ref name="guardian2024" /> == Структура == === Выканаўчая ўлада === Выканаўчую ўладу ўзначальвае '''Кашаг''' — кабінет ЦТА. Найвышэйшай палітычнай пасадай з’яўляецца '''сік’ёнг''', якога тыбетцы ў выгнанні абіраюць на пяцігадовы тэрмін. Сік’ёнг вылучае калонаў — кіраўнікоў дэпартаментаў, а Тыбецкі парламент у выгнанні зацвярджае іх кандыдатуры.<ref name="cta-executive" /> З 2021 года сік’ёнгам з’яўляецца [[Пенпа Цэрынг|Пэнпа Цэрынг]], былы старшыня Тыбецкага парламента ў выгнанні. 27 мая 2026 года ён быў прыведзены да прысягі на другі тэрмін. Гэта быў чацвёрты выпадак прамых выбараў кіраўніка тыбецкай адміністрацыі ў выгнанні пасля таго, як Далай-лама XIV у 2011 годзе пакінуў палітычнае кіраванне.<ref name="ap2026" /> === Заканадаўчая ўлада === [[Файл:Parliament_of_the_Central_Tibetan_Administration_01.jpg|міні|Будынак Тыбецкага парламента ў выгнанні.]] Заканадаўчым органам ЦТА з’яўляецца '''Тыбецкі парламент у выгнанні''' — аднапалатны прадстаўнічы орган у Дхарамсале. Ён складаецца з 45 дэпутатаў. Тры гістарычныя вобласці Тыбета — [[У-Цанг]], [[До-Тод]] і [[До-Мэд]] — маюць па 10 месцаў. Чатыры асноўныя школы [[Тыбецкі будызм|тыбецкага будызму]] і традыцыя Бон маюць па 2 месцы. Яшчэ 5 месцаў замацаваны за тыбецкай дыяспарай: 2 — для Еўропы, 2 — для [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], 1 — для [[Аўстралазія (геаграфія)|Аўстралазіі]] і часткі [[Азія|Азіі]] па-за Індыяй, [[Непал|Непалам]] і [[Бутан|Бутанам]].<ref name="cta-legislature" /> Выбары ў парламент адбываюцца кожныя пяць гадоў. Галасаваць могуць тыбетцы ў выгнанні, якім споўнілася 18 гадоў; кандыдат у парламент мусіць быць не маладзейшы за 25 гадоў.<ref name="cta-legislature" /> Выбарац павінен мець сапраўдную «Зялёную кнігу» — дакумент, які выдаецца ЦТА і пацвярджае сувязь чалавека з тыбецкай супольнасцю ў выгнанні. Кандыдаты не ўдзельнічаюць у выбарах ад імя палітычных партый, хоць у самім парламенце існуюць групы ўплыву і ўстойлівыя палітычныя лініі.<ref name="novychas2026" /> У 2026 годзе выбары ў 18-ы склад парламента прайшлі ў два этапы: папярэдні — 1 лютага, фінальны — 26 красавіка. Паводле выбарчай камісіі ЦТА, у 27 краінах працавалі 309 выбарчых участкаў і 1737 выбарчых службоўцаў. З 91 073 зарэгістраваных выбаршчыкаў у папярэднім туры прагаласавалі 51 140 чалавек, у фінальным — 41 638 чалавек. Былі абраныя 45 дэпутатаў, з якіх 17 не ўваходзілі ў папярэдні склад парламента.<ref name="election2026">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/election-commission-declares-elected-members-of-18th-tibetan-parliament-in-exile/|title=Election Commission Declares Elected Members of 18th Tibetan Parliament in Exile|website=Central Tibetan Administration|date=2026-05-13|access-date=2026-06-30}}</ref> Удзел у фінальным этапе выбараў 2026 года быў ніжэйшы, чым на папярэдніх выбарах: прагаласавала на 9502 чалавекі менш. Сярод прычын называліся інтэграцыя часткі тыбетцаў у грамадствы краін пражывання і слабейшая зацікаўленасць моладзі ў палітыцы дыяспары.<ref name="novychas2026" /> === Судовая ўлада === Судовую галіну ЦТА прадстаўляе Тыбецкая вярхоўная юстыцыйная камісія. Яна дзейнічае ў межах Хартыі тыбетцаў у выгнанні і разглядае спрэчкі ў арганізаванай супольнасці тыбетцаў. Хартыя прадугледжвае, што менавіта гэтая камісія вырашае пытанні адпаведнасці законаў, выканаўчых распараджэнняў і правіл палажэнням Хартыі.<ref name="charter" /> == Дзейнасць == [[Файл:Parliament_of_the_Central_Tibetan_Administration_02.jpg|міні|Зала пасяджэнняў Тыбецкага парламента ў выгнанні.]] Першапачаткова асноўнымі задачамі адміністрацыі былі дапамога бежанцам, стварэнне паселішчаў, школ і рэлігійных устаноў. Пазней дзейнасць ЦТА пашырылася: яна арганізуе выбары, падтрымлівае мясцовыя прадстаўнічыя органы ў тыбецкіх паселішчах, вядзе ўлік унёскаў праз «Зялёную кнігу», займаецца адукацыйнымі і культурнымі праграмамі, а таксама падтрымлівае міжнародныя кантакты.<ref name="cta-legislature" /><ref name="guardian2024" /> Асобны кірунак — падтрымка сувязі паміж дыяспарай і гістарычным Тыбетам. У выбарчай сістэме гэта выяўляецца праз прадстаўніцтва трох гістарычных абласцей, хоць выбары на гэтых тэрыторыях немагчымыя. Выхадцы з адпаведных рэгіёнаў у эміграцыі такім чынам захоўваюць сімвалічную і палітычную сувязь з радзімай.<ref name="novychas2026" /> == Гл. таксама == * [[Тыбет]] * [[Тыбетцы]] * [[Далай-лама XIV]] * [[Урад у выгнанні]] * [[Тыбецкі аўтаномны раён]] * [[Тыбецкі будызм]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://tibet.net/ Афіцыйны сайт Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі] {{ref-en}} * [https://tibetanparliament.org/ Афіцыйны сайт Тыбецкага парламента ў выгнанні] {{ref-en}} * [https://mwa.tibet.net/ Афіцыйная старонка пра падыход «сярэдняга шляху»] {{ref-en}} 5daf3hr10b01r9j617rtyshojnzkc5p 5159665 5159664 2026-06-30T12:19:21Z Ueschar 151377 5159665 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя|назва=Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|арыгінальная назва={{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}|выява=Emblem of Central Tibetan Administration.jpg|подпіс=Эмблема Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі|скарот=ЦТА|тып=[[урад у выгнанні]]|дата заснавання=29 красавіка 1959|месца заснавання=Масуры, [[Індыя]]|штаб-кватэра=[[Дхарамсала]], [[Хімачал-Прадэш]], [[Індыя]]|кіраўнік_пасада=сік’ёнг|кіраўнік=[[Пэнпа Цэрынг]]|сайт=https://tibet.net/}}'''Цэнтра́льная тыбе́цкая адміністра́цыя''' ('''ЦТА'''; {{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}; {{lang-en|Central Tibetan Administration, CTA}}) — прадстаўнічая арганізацыя [[Тыбетцы|тыбетцаў]] у выгнанні са штаб-кватэрай у [[Дхарамсала|Дхарамсале]], у індыйскім штаце [[Хімачал-Прадэш]]. Створана [[Далай-лама XIV|Далай-ламам XIV]] 29 красавіка 1959 года пасля яго ўцёкаў з [[Тыбет|Тыбета]] ў [[Індыя|Індыю]].<ref name="cta-executive">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/about-cta/executive/|title=Executive|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> ЦТА дзейнічае як [[урад у выгнанні]], не кантралюе тэрыторыю Тыбета і не мае статусу ўрада прызнанай дзяржавы. [[Кітайская Народная Рэспубліка]] не прызнае адміністрацыю, а Індыя, дзе знаходзяцца яе галоўныя ўстановы, афіцыйна лічыць Тыбет часткай Кітая.<ref name="ap2026">{{Cite web|language=en|url=https://apnews.com/article/tibet-president-penpa-tsering-dalai-lama-india-154a4effaf8a1f9bea8d7974bcb7c850|title=Penpa Tsering sworn in for a second term to lead Tibet’s government-in-exile|author=Ashwini Bhatia|website=[[Associated Press]]|date=2026-05-27|access-date=2026-06-30}}</ref> Асноўныя кірункі дзейнасці — палітычнае прадстаўніцтва тыбецкай дыяспары, падтрымка бежанцаў, захаванне тыбецкай мовы, культуры і рэлігійнай спадчыны.<ref name="guardian2024">{{Cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/global-development/2024/feb/10/china-transnational-repression-beijing-targets-tibetan-exiles-spying-blackmail-threats-losar|title=Beijing accused of using spying, threats and blackmail against Tibetan exiles|author=Helen Davidson|website=[[The Guardian]]|date=2024-02-10|access-date=2026-06-30}}</ref> == Гісторыя == Пасля ўсталявання кантролю КНР над Тыбетам палітычнае сітуацыя ў рэгіёне заставалася напружанай. У сакавіку 1959 года, пасля паўстання ў [[Лхаса|Лхасе]], Далай-лама XIV пакінуў Тыбет і атрымаў прытулак у Індыі.<ref name="nn2009">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/24419|title=Далай Лама: «Тыбет — гэта пекла на Зямлі»|website=[[Наша Ніва]]|date=2009-03-11|access-date=2026-06-30}}</ref> [[Файл:Central_Tibetan_Secretariat,_Dharamsala.jpg|міні|Будынак Цэнтральнага тыбецкага сакратарыята ў Дхарамсале.]] 29 красавіка 1959 года ў [[Масур|Масуры]] Далай-лама стварыў адміністрацыю [[Тыбетцы|тыбетцаў]] у выгнанні. У 1960 годзе яе цэнтр быў перанесены ў Дхарамсалу. Паводле ЦТА, разам з Далай-ламам або ў першыя гады пасля яго ўцёкаў з Тыбета выехалі больш за 80 тысяч тыбетцаў.<ref name="cta-executive" /> Новая адміністрацыя займалася ўладкаваннем [[Бежанцы|бежанцаў]], стварэннем паселішчаў, школ, манастыроў. Ад пачатку Далай-лама XIV імкнуўся перабудаваць сістэму кіравання ў выгнанні ў больш прадстаўнічым кірунку. У лютым 1960 года ён заклікаў тыбетцаў стварыць выбарны орган. Першы склад прадстаўнічага органа налічваў 13 [[Дэпутат|дэпутатаў]]; адным з яго ранніх рашэнняў стала скасаванне спадчынных тытулаў і арыстакратычных прывілеяў.<ref name="novychas2026">{{Cite web|url=https://novychas.online/zamezza/ja-tybet-ja-halasuju-za-tybet-jak-pracue-par|title=«Я — Тыбет, я галасую за Тыбет». Як працуе парламент тыбецкага ўраду ў выгнанні|author=Яўген Карамян|website=[[Новы Час]]|date=2026-05-23|access-date=2026-06-30}}</ref> 2 верасня 1960 года абраныя прадстаўнікі склалі прысягу; гэтая дата адзначаецца ў тыбецкай дыяспары як Дзень тыбецкай дэмакратыі.<ref name="cta-legislature">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/about-cta/legislature/|title=Legislature|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> У 1991 годзе была прынята Хартыя тыбетцаў у выгнанні — асноўны дакумент, які рэгулюе працу ЦТА. Хартыя пашыраецца на тыбетцаў, што падпарадкоўваюцца адміністрацыі, вызначае прынцыпы кіравання і падзел улады, а таксама патрабуе, каб нормы ЦТА адпавядалі мясцовым законам краін, у якіх пражывае дыяспара.<ref name="charter">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/wp-content/uploads/2021/04/English-Charter-final.doc.pdf|title=The Charter of Tibetans-in-Exile|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> У 2001 годзе тыбетцы ў выгнанні ўпершыню наўпрост абралі кіраўніка выканаўчай улады — калон-трыпу, а ў 2011 годзе Далай-лама XIV адмовіўся ад палітычных паўнамоцтваў. Ён тлумачыў гэты крок тым, што кіраўнік павінен быць абраны шляхам свабоднага галасавання.<ref name="nn2011">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/51453|title=Далай-лама сыходзіць з пасады кіраўніка ўрада Тыбета ў выгнанні|website=[[Наша Ніва]]|date=2011-03-10|access-date=2026-06-30}}</ref> Пасля гэтай рэформы палітычнае кіраўніцтва перайшло да выбарнага кіраўніка адміністрацыі — сік’ёнга.<ref name="cta-executive" /> == Палітычны статус і пазіцыі бакоў == ЦТА называе сябе прадстаўніцтвам тыбетцаў у Тыбеце і за яго межамі, але фактычна дзейнічае перадусім у дыяспары. Яна арганізуе выбары, падтрымлівае сетку ўстаноў, выдае дакументы супольнасці, вядзе інфармацыйную і міжнародную працу.<ref name="ap2026" /> Пазіцыя КНР адносна ЦТА рэзка адмоўная. У 2024 годзе прадстаўнік МЗС КНР Лінь Цзянь назваў тыбецкі ўрад у выгнанні «сепаратысцкай палітычнай групай» і «незаконнай арганізацыяй», якая, паводле кітайскага боку, супярэчыць канстытуцыі і законам КНР.<ref name="aa2024">{{Cite web|language=en|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/china-slams-dalai-lama-s-govt-in-exile-as-outright-separatist-organization/3254331|title=China slams Dalai Lama’s gov't-in-exile as ‘outright separatist’ organization|website=[[Anadolu Agency]]|date=2024-06-20|access-date=2026-06-30}}</ref> Кітайскія ўлады таксама лічаць Далай-ламу сепаратыстам.<ref name="nn2025">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/371630|title=Далай-лама прыдумаў, як вызначыць сабе намесніка і абхітрыць Кітай|website=[[Наша Ніва]]|access-date=2026-06-30}}</ref> Афіцыйная пазіцыя ЦТА грунтуецца на так зваеым«сярэдняга шляху». Ён не прадугледжвае патрабавання незалежнасці Тыбета, а ставіць за мэту «сапраўдную аўтаномію» тыбетцаў у межах КНР.<ref name="middleway">{{Cite web|language=en|url=https://mwa.tibet.net/|title=Middle Way Approach|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> Паводле Associated Press, афіцыйны дыялог паміж кітайскімі ўладамі і прадстаўнікамі Далай-ламы не аднаўляўся пасля 2010 года; разам з тым у 2026 годзе Пенпа Цэрынг заяўляў пра асцярожнае працягванне неафіцыйных кантактаў.<ref name="ap2026" /> Пытанне ЦТА цесна звязана са становішчам тыбецкай дыяспары. The Guardian, спасылаючыся на даследаванне Tibetan Centre for Human Rights and Democracy, пісала пра выпадкі сачэння, шантажу і пагроз у адносінах да тыбетцаў у выгнанні і іх сваякоў у Тыбеце. У матэрыяле адзначалася, што арганізаванасць тыбецкай дыяспары і дзейнасць ЦТА робяць яе адной з найбольш заўважных груп, якія крытыкуюць палітыку КНР адносна Тыбета.<ref name="guardian2024" /> == Структура == === Выканаўчая ўлада === Выканаўчую ўладу ўзначальвае '''Кашаг''' — кабінет ЦТА. Найвышэйшай палітычнай пасадай з’яўляецца '''сік’ёнг''', якога тыбетцы ў выгнанні абіраюць на пяцігадовы тэрмін. Сік’ёнг вылучае калонаў — кіраўнікоў дэпартаментаў, а Тыбецкі парламент у выгнанні зацвярджае іх кандыдатуры.<ref name="cta-executive" /> З 2021 года сік’ёнгам з’яўляецца [[Пенпа Цэрынг|Пэнпа Цэрынг]], былы старшыня Тыбецкага парламента ў выгнанні. 27 мая 2026 года ён быў прыведзены да прысягі на другі тэрмін. Гэта быў чацвёрты выпадак прамых выбараў кіраўніка тыбецкай адміністрацыі ў выгнанні пасля таго, як Далай-лама XIV у 2011 годзе пакінуў палітычнае кіраванне.<ref name="ap2026" /> === Заканадаўчая ўлада === [[Файл:Parliament_of_the_Central_Tibetan_Administration_01.jpg|міні|Будынак Тыбецкага парламента ў выгнанні.]] Заканадаўчым органам ЦТА з’яўляецца '''Тыбецкі парламент у выгнанні''' — аднапалатны прадстаўнічы орган у Дхарамсале. Ён складаецца з 45 дэпутатаў. Тры гістарычныя вобласці Тыбета — [[У-Цанг]], [[До-Тод]] і [[До-Мэд]] — маюць па 10 месцаў. Чатыры асноўныя школы [[Тыбецкі будызм|тыбецкага будызму]] і традыцыя Бон маюць па 2 месцы. Яшчэ 5 месцаў замацаваны за тыбецкай дыяспарай: 2 — для Еўропы, 2 — для [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], 1 — для [[Аўстралазія (геаграфія)|Аўстралазіі]] і часткі [[Азія|Азіі]] па-за Індыяй, [[Непал|Непалам]] і [[Бутан|Бутанам]].<ref name="cta-legislature" /> Выбары ў парламент адбываюцца кожныя пяць гадоў. Галасаваць могуць тыбетцы ў выгнанні, якім споўнілася 18 гадоў; кандыдат у парламент мусіць быць не маладзейшы за 25 гадоў.<ref name="cta-legislature" /> Выбарац павінен мець сапраўдную «Зялёную кнігу» — дакумент, які выдаецца ЦТА і пацвярджае сувязь чалавека з тыбецкай супольнасцю ў выгнанні. Кандыдаты не ўдзельнічаюць у выбарах ад імя палітычных партый, хоць у самім парламенце існуюць групы ўплыву і ўстойлівыя палітычныя лініі.<ref name="novychas2026" /> У 2026 годзе выбары ў 18-ы склад парламента прайшлі ў два этапы: папярэдні — 1 лютага, фінальны — 26 красавіка. Паводле выбарчай камісіі ЦТА, у 27 краінах працавалі 309 выбарчых участкаў і 1737 выбарчых службоўцаў. З 91 073 зарэгістраваных выбаршчыкаў у папярэднім туры прагаласавалі 51 140 чалавек, у фінальным — 41 638 чалавек. Былі абраныя 45 дэпутатаў, з якіх 17 не ўваходзілі ў папярэдні склад парламента.<ref name="election2026">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/election-commission-declares-elected-members-of-18th-tibetan-parliament-in-exile/|title=Election Commission Declares Elected Members of 18th Tibetan Parliament in Exile|website=Central Tibetan Administration|date=2026-05-13|access-date=2026-06-30}}</ref> Удзел у фінальным этапе выбараў 2026 года быў ніжэйшы, чым на папярэдніх выбарах: прагаласавала на 9502 чалавекі менш. Сярод прычын называліся інтэграцыя часткі тыбетцаў у грамадствы краін пражывання і слабейшая зацікаўленасць моладзі ў палітыцы дыяспары.<ref name="novychas2026" /> === Судовая ўлада === Судовую галіну ЦТА прадстаўляе Тыбецкая вярхоўная юстыцыйная камісія. Яна дзейнічае ў межах Хартыі тыбетцаў у выгнанні і разглядае спрэчкі ў арганізаванай супольнасці тыбетцаў. Хартыя прадугледжвае, што менавіта гэтая камісія вырашае пытанні адпаведнасці законаў, выканаўчых распараджэнняў і правіл палажэнням Хартыі.<ref name="charter" /> == Дзейнасць == [[Файл:Parliament_of_the_Central_Tibetan_Administration_02.jpg|міні|Зала пасяджэнняў Тыбецкага парламента ў выгнанні.]] Першапачаткова асноўнымі задачамі адміністрацыі былі дапамога бежанцам, стварэнне паселішчаў, школ і рэлігійных устаноў. Пазней дзейнасць ЦТА пашырылася: яна арганізуе выбары, падтрымлівае мясцовыя прадстаўнічыя органы ў тыбецкіх паселішчах, вядзе ўлік унёскаў праз «Зялёную кнігу», займаецца адукацыйнымі і культурнымі праграмамі, а таксама падтрымлівае міжнародныя кантакты.<ref name="cta-legislature" /><ref name="guardian2024" /> Асобны кірунак — падтрымка сувязі паміж дыяспарай і гістарычным Тыбетам. У выбарчай сістэме гэта выяўляецца праз прадстаўніцтва трох гістарычных абласцей, хоць выбары на гэтых тэрыторыях немагчымыя. Выхадцы з адпаведных рэгіёнаў у эміграцыі такім чынам захоўваюць сімвалічную і палітычную сувязь з радзімай.<ref name="novychas2026" /> == Гл. таксама == * [[Тыбет]] * [[Тыбетцы]] * [[Далай-лама XIV]] * [[Урад у выгнанні]] * [[Тыбецкі аўтаномны раён]] * [[Тыбецкі будызм]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://tibet.net/ Афіцыйны сайт Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі] {{ref-en}} * [https://tibetanparliament.org/ Афіцыйны сайт Тыбецкага парламента ў выгнанні] {{ref-en}} * [https://mwa.tibet.net/ Афіцыйная старонка пра падыход «сярэдняга шляху»] {{ref-en}} 4oqp5fk8wr9w8qouk2y7wlv7gpyju28 5159681 5159665 2026-06-30T13:19:48Z JerzyKundrat 174 5159681 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя|назва=Цэнтральная тыбецкая адміністрацыя|арыгінальная назва={{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}|выява=Emblem of Central Tibetan Administration.jpg|подпіс=Эмблема Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі|скарот=ЦТА|тып=[[урад у выгнанні]]|дата заснавання=29 красавіка 1959|месца заснавання=Масуры, [[Індыя]]|штаб-кватэра=[[Дхарамсала]], [[Хімачал-Прадэш]], [[Індыя]]|кіраўнік_пасада=сік’ёнг|кіраўнік=[[Пэнпа Цэрынг]]|сайт=https://tibet.net/}}'''Цэнтра́льная тыбе́цкая адміністра́цыя''' ('''ЦТА'''; {{lang-bo|བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་}}; {{lang-en|Central Tibetan Administration, CTA}}) — прадстаўнічая арганізацыя [[Тыбетцы|тыбетцаў]] у выгнанні са штаб-кватэрай у [[Дхарамсала|Дхарамсале]], у індыйскім штаце [[Хімачал-Прадэш]]. Створана [[Далай-лама XIV|Далай-ламам XIV]] [[29 красавіка]] [[1959]] года пасля яго ўцёкаў з [[Тыбет|Тыбета]] ў [[Індыя|Індыю]].<ref name="cta-executive">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/about-cta/executive/|title=Executive|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> ЦТА дзейнічае як [[урад у выгнанні]], не кантралюе тэрыторыю Тыбета і не мае статусу ўрада прызнанай дзяржавы. [[Кітайская Народная Рэспубліка]] не прызнае адміністрацыю, а Індыя, дзе знаходзяцца яе галоўныя ўстановы, афіцыйна лічыць Тыбет часткай Кітая.<ref name="ap2026">{{Cite web|language=en|url=https://apnews.com/article/tibet-president-penpa-tsering-dalai-lama-india-154a4effaf8a1f9bea8d7974bcb7c850|title=Penpa Tsering sworn in for a second term to lead Tibet’s government-in-exile|author=Ashwini Bhatia|website=[[Associated Press]]|date=2026-05-27|access-date=2026-06-30}}</ref> Асноўныя кірункі дзейнасці — палітычнае прадстаўніцтва тыбецкай дыяспары, падтрымка бежанцаў, захаванне тыбецкай мовы, культуры і рэлігійнай спадчыны.<ref name="guardian2024">{{Cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/global-development/2024/feb/10/china-transnational-repression-beijing-targets-tibetan-exiles-spying-blackmail-threats-losar|title=Beijing accused of using spying, threats and blackmail against Tibetan exiles|author=Helen Davidson|website=[[The Guardian]]|date=2024-02-10|access-date=2026-06-30}}</ref> == Гісторыя == Пасля ўсталявання кантролю КНР над Тыбетам палітычнае сітуацыя ў рэгіёне заставалася напружанай. У сакавіку 1959 года, пасля паўстання ў [[Лхаса|Лхасе]], Далай-лама XIV пакінуў Тыбет і атрымаў прытулак у Індыі.<ref name="nn2009">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/24419|title=Далай Лама: «Тыбет — гэта пекла на Зямлі»|website=[[Наша Ніва]]|date=2009-03-11|access-date=2026-06-30}}</ref> [[Файл:Central_Tibetan_Secretariat,_Dharamsala.jpg|міні|Будынак Цэнтральнага тыбецкага сакратарыята ў Дхарамсале.]] 29 красавіка 1959 года ў [[Масур|Масуры]] Далай-лама стварыў адміністрацыю [[Тыбетцы|тыбетцаў]] у выгнанні. У 1960 годзе яе цэнтр быў перанесены ў Дхарамсалу. Паводле ЦТА, разам з Далай-ламам або ў першыя гады пасля яго ўцёкаў з Тыбета выехалі больш за 80 тысяч тыбетцаў.<ref name="cta-executive" /> Новая адміністрацыя займалася ўладкаваннем [[Бежанцы|бежанцаў]], стварэннем паселішчаў, школ, манастыроў. Ад пачатку Далай-лама XIV імкнуўся перабудаваць сістэму кіравання ў выгнанні ў больш прадстаўнічым кірунку. У лютым 1960 года ён заклікаў тыбетцаў стварыць выбарны орган. Першы склад прадстаўнічага органа налічваў 13 [[Дэпутат|дэпутатаў]]; адным з яго ранніх рашэнняў стала скасаванне спадчынных тытулаў і арыстакратычных прывілеяў.<ref name="novychas2026">{{Cite web|url=https://novychas.online/zamezza/ja-tybet-ja-halasuju-za-tybet-jak-pracue-par|title=«Я — Тыбет, я галасую за Тыбет». Як працуе парламент тыбецкага ўраду ў выгнанні|author=Яўген Карамян|website=[[Новы Час]]|date=2026-05-23|access-date=2026-06-30}}</ref> 2 верасня 1960 года абраныя прадстаўнікі склалі прысягу; гэтая дата адзначаецца ў тыбецкай дыяспары як Дзень тыбецкай дэмакратыі.<ref name="cta-legislature">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/about-cta/legislature/|title=Legislature|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> У 1991 годзе была прынята Хартыя тыбетцаў у выгнанні — асноўны дакумент, які рэгулюе працу ЦТА. Хартыя пашыраецца на тыбетцаў, што падпарадкоўваюцца адміністрацыі, вызначае прынцыпы кіравання і падзел улады, а таксама патрабуе, каб нормы ЦТА адпавядалі мясцовым законам краін, у якіх пражывае дыяспара.<ref name="charter">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/wp-content/uploads/2021/04/English-Charter-final.doc.pdf|title=The Charter of Tibetans-in-Exile|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> У 2001 годзе тыбетцы ў выгнанні ўпершыню наўпрост абралі кіраўніка выканаўчай улады — калон-трыпу, а ў 2011 годзе Далай-лама XIV адмовіўся ад палітычных паўнамоцтваў. Ён тлумачыў гэты крок тым, што кіраўнік павінен быць абраны шляхам свабоднага галасавання.<ref name="nn2011">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/51453|title=Далай-лама сыходзіць з пасады кіраўніка ўрада Тыбета ў выгнанні|website=[[Наша Ніва]]|date=2011-03-10|access-date=2026-06-30}}</ref> Пасля гэтай рэформы палітычнае кіраўніцтва перайшло да выбарнага кіраўніка адміністрацыі — сік’ёнга.<ref name="cta-executive" /> == Палітычны статус і пазіцыі бакоў == ЦТА называе сябе прадстаўніцтвам тыбетцаў у Тыбеце і за яго межамі, але фактычна дзейнічае перадусім у дыяспары. Яна арганізуе выбары, падтрымлівае сетку ўстаноў, выдае дакументы супольнасці, вядзе інфармацыйную і міжнародную працу.<ref name="ap2026" /> Пазіцыя КНР адносна ЦТА рэзка адмоўная. У 2024 годзе прадстаўнік МЗС КНР Лінь Цзянь назваў тыбецкі ўрад у выгнанні «сепаратысцкай палітычнай групай» і «незаконнай арганізацыяй», якая, паводле кітайскага боку, супярэчыць канстытуцыі і законам КНР.<ref name="aa2024">{{Cite web|language=en|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/china-slams-dalai-lama-s-govt-in-exile-as-outright-separatist-organization/3254331|title=China slams Dalai Lama’s gov't-in-exile as ‘outright separatist’ organization|website=[[Anadolu Agency]]|date=2024-06-20|access-date=2026-06-30}}</ref> Кітайскія ўлады таксама лічаць Далай-ламу сепаратыстам.<ref name="nn2025">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/371630|title=Далай-лама прыдумаў, як вызначыць сабе намесніка і абхітрыць Кітай|website=[[Наша Ніва]]|access-date=2026-06-30}}</ref> Афіцыйная пазіцыя ЦТА грунтуецца на так зваеым«сярэдняга шляху». Ён не прадугледжвае патрабавання незалежнасці Тыбета, а ставіць за мэту «сапраўдную аўтаномію» тыбетцаў у межах КНР.<ref name="middleway">{{Cite web|language=en|url=https://mwa.tibet.net/|title=Middle Way Approach|website=Central Tibetan Administration|access-date=2026-06-30}}</ref> Паводле Associated Press, афіцыйны дыялог паміж кітайскімі ўладамі і прадстаўнікамі Далай-ламы не аднаўляўся пасля 2010 года; разам з тым у 2026 годзе Пенпа Цэрынг заяўляў пра асцярожнае працягванне неафіцыйных кантактаў.<ref name="ap2026" /> Пытанне ЦТА цесна звязана са становішчам тыбецкай дыяспары. The Guardian, спасылаючыся на даследаванне Tibetan Centre for Human Rights and Democracy, пісала пра выпадкі сачэння, шантажу і пагроз у адносінах да тыбетцаў у выгнанні і іх сваякоў у Тыбеце. У матэрыяле адзначалася, што арганізаванасць тыбецкай дыяспары і дзейнасць ЦТА робяць яе адной з найбольш заўважных груп, якія крытыкуюць палітыку КНР адносна Тыбета.<ref name="guardian2024" /> == Структура == === Выканаўчая ўлада === Выканаўчую ўладу ўзначальвае '''Кашаг''' — кабінет ЦТА. Найвышэйшай палітычнай пасадай з’яўляецца '''сік’ёнг''', якога тыбетцы ў выгнанні абіраюць на пяцігадовы тэрмін. Сік’ёнг вылучае калонаў — кіраўнікоў дэпартаментаў, а Тыбецкі парламент у выгнанні зацвярджае іх кандыдатуры.<ref name="cta-executive" /> З 2021 года сік’ёнгам з’яўляецца [[Пенпа Цэрынг|Пэнпа Цэрынг]], былы старшыня Тыбецкага парламента ў выгнанні. 27 мая 2026 года ён быў прыведзены да прысягі на другі тэрмін. Гэта быў чацвёрты выпадак прамых выбараў кіраўніка тыбецкай адміністрацыі ў выгнанні пасля таго, як Далай-лама XIV у 2011 годзе пакінуў палітычнае кіраванне.<ref name="ap2026" /> === Заканадаўчая ўлада === [[Файл:Parliament_of_the_Central_Tibetan_Administration_01.jpg|міні|Будынак Тыбецкага парламента ў выгнанні.]] Заканадаўчым органам ЦТА з’яўляецца '''Тыбецкі парламент у выгнанні''' — аднапалатны прадстаўнічы орган у Дхарамсале. Ён складаецца з 45 дэпутатаў. Тры гістарычныя вобласці Тыбета — [[У-Цанг]], [[До-Тод]] і [[До-Мэд]] — маюць па 10 месцаў. Чатыры асноўныя школы [[Тыбецкі будызм|тыбецкага будызму]] і традыцыя Бон маюць па 2 месцы. Яшчэ 5 месцаў замацаваны за тыбецкай дыяспарай: 2 — для Еўропы, 2 — для [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], 1 — для [[Аўстралазія (геаграфія)|Аўстралазіі]] і часткі [[Азія|Азіі]] па-за Індыяй, [[Непал|Непалам]] і [[Бутан|Бутанам]].<ref name="cta-legislature" /> Выбары ў парламент адбываюцца кожныя пяць гадоў. Галасаваць могуць тыбетцы ў выгнанні, якім споўнілася 18 гадоў; кандыдат у парламент мусіць быць не маладзейшы за 25 гадоў.<ref name="cta-legislature" /> Выбарац павінен мець сапраўдную «Зялёную кнігу» — дакумент, які выдаецца ЦТА і пацвярджае сувязь чалавека з тыбецкай супольнасцю ў выгнанні. Кандыдаты не ўдзельнічаюць у выбарах ад імя палітычных партый, хоць у самім парламенце існуюць групы ўплыву і ўстойлівыя палітычныя лініі.<ref name="novychas2026" /> У 2026 годзе выбары ў 18-ы склад парламента прайшлі ў два этапы: папярэдні — 1 лютага, фінальны — 26 красавіка. Паводле выбарчай камісіі ЦТА, у 27 краінах працавалі 309 выбарчых участкаў і 1737 выбарчых службоўцаў. З 91 073 зарэгістраваных выбаршчыкаў у папярэднім туры прагаласавалі 51 140 чалавек, у фінальным — 41 638 чалавек. Былі абраныя 45 дэпутатаў, з якіх 17 не ўваходзілі ў папярэдні склад парламента.<ref name="election2026">{{Cite web|language=en|url=https://tibet.net/election-commission-declares-elected-members-of-18th-tibetan-parliament-in-exile/|title=Election Commission Declares Elected Members of 18th Tibetan Parliament in Exile|website=Central Tibetan Administration|date=2026-05-13|access-date=2026-06-30}}</ref> Удзел у фінальным этапе выбараў 2026 года быў ніжэйшы, чым на папярэдніх выбарах: прагаласавала на 9502 чалавекі менш. Сярод прычын называліся інтэграцыя часткі тыбетцаў у грамадствы краін пражывання і слабейшая зацікаўленасць моладзі ў палітыцы дыяспары.<ref name="novychas2026" /> === Судовая ўлада === Судовую галіну ЦТА прадстаўляе Тыбецкая вярхоўная юстыцыйная камісія. Яна дзейнічае ў межах Хартыі тыбетцаў у выгнанні і разглядае спрэчкі ў арганізаванай супольнасці тыбетцаў. Хартыя прадугледжвае, што менавіта гэтая камісія вырашае пытанні адпаведнасці законаў, выканаўчых распараджэнняў і правіл палажэнням Хартыі.<ref name="charter" /> == Дзейнасць == [[Файл:Parliament_of_the_Central_Tibetan_Administration_02.jpg|міні|Зала пасяджэнняў Тыбецкага парламента ў выгнанні.]] Першапачаткова асноўнымі задачамі адміністрацыі былі дапамога бежанцам, стварэнне паселішчаў, школ і рэлігійных устаноў. Пазней дзейнасць ЦТА пашырылася: яна арганізуе выбары, падтрымлівае мясцовыя прадстаўнічыя органы ў тыбецкіх паселішчах, вядзе ўлік унёскаў праз «Зялёную кнігу», займаецца адукацыйнымі і культурнымі праграмамі, а таксама падтрымлівае міжнародныя кантакты.<ref name="cta-legislature" /><ref name="guardian2024" /> Асобны кірунак — падтрымка сувязі паміж дыяспарай і гістарычным Тыбетам. У выбарчай сістэме гэта выяўляецца праз прадстаўніцтва трох гістарычных абласцей, хоць выбары на гэтых тэрыторыях немагчымыя. Выхадцы з адпаведных рэгіёнаў у эміграцыі такім чынам захоўваюць сімвалічную і палітычную сувязь з радзімай.<ref name="novychas2026" /> == Гл. таксама == * [[Тыбет]] * [[Тыбетцы]] * [[Далай-лама XIV]] * [[Урад у выгнанні]] * [[Тыбецкі аўтаномны раён]] * [[Тыбецкі будызм]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://tibet.net/ Афіцыйны сайт Цэнтральнай тыбецкай адміністрацыі] {{ref-en}} * [https://tibetanparliament.org/ Афіцыйны сайт Тыбецкага парламента ў выгнанні] {{ref-en}} * [https://mwa.tibet.net/ Афіцыйная старонка пра падыход «сярэдняга шляху»] {{ref-en}} 9tfly6xv8q5bso0a9yv6dptud9x12ja 14 810154 5159666 2026-06-30T12:22:32Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Колер]] [[Катэгорыя:Вока]]» 5159666 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Колер]] [[Катэгорыя:Вока]] j4rk4fskg397bsjebl9cex9lebh47xn 14 810155 5159667 2026-06-30T12:26:00Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Крытыкі паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:Постаці Кітая]]» 5159667 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Крытыкі паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:Постаці Кітая]] drn1lbf6z62sqrcdndrerucsjezwrpc 14 810156 5159669 2026-06-30T12:32:36Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Палітыкі Латвіі|*]] [[Катэгорыя:Жанчыны Латвіі|Палітыкі]]» 5159669 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Палітыкі Латвіі|*]] [[Катэгорыя:Жанчыны Латвіі|Палітыкі]] qrjvvd992rxb7dv98361lqg0r0d6hcj 14 810157 5159670 2026-06-30T12:33:45Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Жанчыны паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Постаці Латвіі]]» 5159670 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Жанчыны паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Постаці Латвіі]] ome79zabidogtpoyat85vx36rhlj12r 14 810158 5159671 2026-06-30T12:36:57Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Нацыянальная палітыка]] [[Катэгорыя:Унутраная палітыка СССР]] [[Катэгорыя:Насельніцтва СССР]]» 5159671 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Нацыянальная палітыка]] [[Катэгорыя:Унутраная палітыка СССР]] [[Катэгорыя:Насельніцтва СССР]] 6zicxvbxjfjfyxvqdwuvfh5hgglhneg 14 810159 5159672 2026-06-30T12:38:48Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Грамадства СССР]]» 5159672 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Грамадства СССР]] mu6y14r4i3dpkl8z3hotst5kfhh3ya8 14 810160 5159675 2026-06-30T12:46:52Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Насельніцтва СССР]] [[Катэгорыя:Яўрэі паводле краін]]» 5159675 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Насельніцтва СССР]] [[Катэгорыя:Яўрэі паводле краін]] 9b5wlhm5spkkc7uoufxwhybxad6mizl 3 810161 5159680 2026-06-30T13:18:28Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5159680 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:18, 30 чэрвеня 2026 (+03) oz40ertge518fprdgquyx16ev3u5i9z 0 810162 5159687 2026-06-30T13:40:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白词典}} | Выява = | Аўтар = [[М. А. Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я. В. Волкава]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[У. А. Кошчанка]], [[М. В. Яромка]] | Жанр = Слоўнік|перакладны слоў...» 5159687 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白词典}} | Выява = | Аўтар = [[М. А. Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я. В. Волкава]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[У. А. Кошчанка]], [[М. В. Яромка]] | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Калорград (выдавецтва)|Калорград]] | Выпуск = [[2026]] | Старонак = 965 | isbn = 978-985-35-0185-8 }} '''Кітайска-белару́скі сло́ўнік''' ({{lang-zh|汉白词典}}) — першы акадэмічны [[перакладны слоўнік]] з [[Кітайская мова|кітайскай]] на [[Беларуская мова|беларускую]] мову. Выдадзены ў 2026 годзе ў мінскім выдавецтве «[[Калорград (выдавецтва)|Калорград]]». Выданне змяшчае больш за 30 тысяч слоў і фразеалагічных выразаў сучаснай кітайскай мовы з іх адпаведнікамі на беларускай мове. == Гісторыя стварэння == Стварэнню новага акадэмічнага выдання папярэднічаў выхад у 2021 годзе вучэбнага «Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка» (выдавецкі цэнтр [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]), які стаў першай буйной лексікаграфічнай працай у гісторыі беларуска-кітайскіх моўных узаемадачыненняў і вытрымаў тры выданні{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Першае выданне выходзіла пад навуковай рэдакцыяй [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылова]], а кожная з яго частак утрымлівала звыш 9 тысяч найбольш ужывальных слоў і выразаў{{sfn|Харланава|с=17}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. У стварэнні новага фундаментальнага слоўніка прымалі ўдзел супрацоўнікі [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (РІКК БДУ) і [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Праца вялася ў рамках выканання навукова-даследчага праекта па заказе [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Кіраўніком часовага навуковага калектыву выступіў дырэктар РІКК БДУ, кандыдат гістарычных навук і прафесар [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозік]]. Укладальнікамі і рэдактарамі слоўніка з’яўляюцца беларускія мовазнаўцы [[М. А. Баравік|М.&nbsp;А.&nbsp;Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], [[І. Л. Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]], [[У. А. Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]], [[М. В. Яромка|М.&nbsp;В.&nbsp;Яромка]], а таксама супрацоўнікі кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая РІКК БДУ [[Гуо Хэін]], [[Дзан Ін]] і [[Льёў Бо]]. Рэцэнзентамі працы выступілі кандыдат педагагічных навук [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]] і кандыдат філалагічных навук [[А. М. Лапцёнак|А.&nbsp;М.&nbsp;Лапцёнак]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Для тэхнічнага ўкладання і рэдагавання слоўнікавага рэестра выкарыстоўвалася спецыялізаваная камп’ютарная праграма «[[SloǔnikPlus]]», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. == Характарыстыка і змест == Акадэмічны слоўнік адносіцца да выданняў сярэдняга тыпу і налічвае 965 старонак. Яго рэестр рэгулярна абнаўляўся і арыентаваўся на сучасныя замежныя дасягненні перакладной лексікаграфіі, [[частотны слоўнік|частотныя спісы]] кітайскай мовы (у тым ліку «Mandarin Frequency lists») і лексічны мінімум для міжнароднага экзамену па кітайскай мове ([[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]], 6 узроўняў). Выданне ўключае агульнаўжывальную, размоўную і ўстарэлую лексіку, а таксама навуковыя, тэхнічныя, медыцынскія і грамадска-палітычныя [[Тэрмін (слова)|тэрміны]]. Шырока прадстаўлены фразеалагічныя выразы, характэрныя для кітайскай мастацкай літаратуры і сучасных [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]]{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/397284|title=Выйшаў першы акадэмічны «Кітайска-беларускі слоўнік»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=10 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Рэестравыя адзінкі ў слоўніку размешчаны паводле транскрыпцыйнага [[фанетыка|фанетычнага]] алфавіта на [[Лацінскі алфавіт|лацінскай аснове]] ([[піньінь]]) з улікам [[Тоны (кітайская мова)|тону]]. Слоўнікавы артыкул складаецца з загаловачнага слова, яго фанетычнай транскрыпцыі, беларускага эквівалента, стылістычных памет і, пры неабходнасці, тэкставых ілюстрацый ці прыкладаў словазлучэнняў{{sfn|Баравік|2026|с=6}}. Важнай часткай выдання з’яўляецца нарматыўная транскрыпцыйная табліца для перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. Яна распрацавана на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам сістэм транскрыпцыі ў іншых мовах з [[кірыліца|кірылічным алфавітам]]. Табліца была афіцыйна ўхвалена Вучоным саветам Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі і Саветам РІКК БДУ вясной 2025 года. Яе зацвярджэнне ў якасці нормы накіравана на ўніфікацыю перадачы кітайскіх уласных імёнаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай прасторы, што мае забяспечыць узгодненасць у афіцыйных дакументах, навуковых працах, СМІ і перакладчыцкай дзейнасці{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="svaboda"/>. Правілы транскрыпцыі таксама ўлічваюць выкарыстанне [[апостраф]]а на стыку двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на літару «[[Н (літара)|-н]]», а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]] (напрыклад, [[Чан’ань]]){{sfn|Баравік|2026|с=12}}. У дадатку да слоўніка змешчаны спіс найбольш вядомых геаграфічных назваў, перададзеных на беларускую мову ў адпаведнасці з сучаснымі міжнароднымі стандартамі. Спіс уключае асноўныя адміністрацыйныя адзінкі [[Кітайская Народная Рэспубліка|КНР]], краіны свету і іх сталіцы, а таксама асноўныя сусветныя геаграфічныя аб’екты ([[акіян]]ы, [[рака|рэкі]], [[возера|азёры]], [[пустыня|пустыні]], [[гара|горы]]) і абласныя ды раённыя цэнтры Беларусі{{sfn|Баравік|2026|с=16—46}}. == Значэнне == Выданне прызначана для шырокага кола карыстальнікаў: студэнтаў, [[выкладчык]]аў, [[перакладчык]]аў, спецыялістаў у сферах [[турызм]]у, [[навука|навукі]] і [[культура|культуры]]. Слоўнік пашырае магчымасці прафесійнай падрыхтоўкі перакладчыкаў і спрыяе міжкультурнаму ўзаемадзеянню, падтрымцы [[адукацыя|адукацыі]], навуковым даследаванням і развіццю дзелавых сувязяў паміж [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Кітай|Кітаем]]{{sfn|Баравік|2026|с=5}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[М. А. Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кітайская мова]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Выданні, якія з'явіліся ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя слоўнікі]] 9hmhmcmfhxw34upawqvg66fl64wceyh 5159689 5159687 2026-06-30T13:42:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159689 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白词典}} | Выява = | Аўтар = [[М. А. Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я. В. Волкава]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[У. А. Кошчанка]], [[М. В. Яромка]] | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Калорград (выдавецтва)|Калорград]] | Выпуск = [[2026]] | Старонак = 965 | isbn = 978-985-35-0185-8 }} '''Кітайска-белару́скі сло́ўнік''' ({{lang-zh|汉白词典}}) — першы акадэмічны [[перакладны слоўнік]] з [[Кітайская мова|кітайскай]] на [[Беларуская мова|беларускую]] мову. Выдадзены ў 2026 годзе ў мінскім выдавецтве «[[Калорград (выдавецтва)|Калорград]]». Выданне змяшчае больш за 30 тысяч слоў і фразеалагічных выразаў сучаснай кітайскай мовы з іх адпаведнікамі на беларускай мове. == Гісторыя стварэння == Стварэнню новага акадэмічнага выдання папярэднічаў выхад у 2021 годзе вучэбнага «Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка» (выдавецкі цэнтр [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]), які стаў першай буйной лексікаграфічнай працай у гісторыі беларуска-кітайскіх моўных узаемадачыненняў і вытрымаў тры выданні{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Першае выданне выходзіла пад навуковай рэдакцыяй [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылова]], а кожная з яго частак утрымлівала звыш 9 тысяч найбольш ужывальных слоў і выразаў{{sfn|Харланава|с=17}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. У стварэнні новага фундаментальнага слоўніка прымалі ўдзел супрацоўнікі [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (РІКК БДУ) і [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Праца вялася ў рамках выканання навукова-даследчага праекта па заказе [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Кіраўніком часовага навуковага калектыву выступіў дырэктар РІКК БДУ, кандыдат гістарычных навук і прафесар [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозік]]. Укладальнікамі і рэдактарамі слоўніка з’яўляюцца беларускія мовазнаўцы [[М. А. Баравік|М.&nbsp;А.&nbsp;Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], [[І. Л. Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]], [[У. А. Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]], [[М. В. Яромка|М.&nbsp;В.&nbsp;Яромка]], а таксама супрацоўнікі кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая РІКК БДУ [[Гуо Хэін]], [[Дзан Ін]] і [[Льёў Бо]]. Рэцэнзентамі працы выступілі кандыдат педагагічных навук [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]] і кандыдат філалагічных навук [[А. М. Лапцёнак|А.&nbsp;М.&nbsp;Лапцёнак]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Для тэхнічнага ўкладання і рэдагавання слоўнікавага рэестра выкарыстоўвалася спецыялізаваная камп’ютарная праграма «[[SloǔnikPlus]]», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. == Характарыстыка і змест == Акадэмічны слоўнік адносіцца да выданняў сярэдняга тыпу і налічвае 965 старонак. Яго рэестр рэгулярна абнаўляўся і арыентаваўся на сучасныя замежныя дасягненні перакладной лексікаграфіі, [[частотны слоўнік|частотныя спісы]] кітайскай мовы (у тым ліку «Mandarin Frequency lists») і лексічны мінімум для міжнароднага экзамену па кітайскай мове ([[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]], 6 узроўняў). Выданне ўключае агульнаўжывальную, размоўную і ўстарэлую лексіку, а таксама навуковыя, тэхнічныя, медыцынскія і грамадска-палітычныя [[Тэрмін (слова)|тэрміны]]. Шырока прадстаўлены [[Фразеалагізм|фразеалагічныя выразы]], характэрныя для [[Кітайская літаратура|кітайскай мастацкай літаратуры]] і сучасных [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]]{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/397284|title=Выйшаў першы акадэмічны «Кітайска-беларускі слоўнік»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=10 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Рэестравыя адзінкі ў слоўніку размешчаны паводле транскрыпцыйнага фанетычнага алфавіта на лацінскай аснове ([[піньінь]]) з улікам [[Тоны (кітайская мова)|тону]]. Слоўнікавы артыкул складаецца з загаловачнага слова, яго фанетычнай транскрыпцыі, беларускага эквівалента, стылістычных памет і, пры неабходнасці, тэкставых ілюстрацый ці прыкладаў словазлучэнняў{{sfn|Баравік|2026|с=6}}. Важнай часткай выдання з’яўляецца нарматыўная транскрыпцыйная табліца для перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. Яна распрацавана на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам сістэм транскрыпцыі ў іншых мовах з [[кірыліца|кірылічным алфавітам]]. Табліца была афіцыйна ўхвалена Вучоным саветам Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі і Саветам РІКК БДУ вясной 2025 года. Яе зацвярджэнне ў якасці нормы накіравана на ўніфікацыю перадачы кітайскіх уласных імёнаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай прасторы, што мае забяспечыць узгодненасць у афіцыйных дакументах, навуковых працах, СМІ і перакладчыцкай дзейнасці{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="svaboda"/>. Правілы транскрыпцыі таксама ўлічваюць выкарыстанне [[апостраф]]а на стыку двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на літару «[[Н (літара)|-н]]», а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]] (напрыклад, [[Чан’ань]]){{sfn|Баравік|2026|с=12}}. У дадатку да слоўніка змешчаны спіс найбольш вядомых геаграфічных назваў, перададзеных на беларускую мову ў адпаведнасці з сучаснымі міжнароднымі стандартамі. Спіс уключае асноўныя адміністрацыйныя адзінкі [[Кітайская Народная Рэспубліка|КНР]], краіны свету і іх сталіцы, а таксама асноўныя сусветныя геаграфічныя аб’екты ([[акіян]]ы, [[рака|рэкі]], [[возера|азёры]], [[пустыня|пустыні]], [[гара|горы]]) і абласныя ды раённыя цэнтры Беларусі{{sfn|Баравік|2026|с=16—46}}. == Значэнне == Выданне прызначана для шырокага кола карыстальнікаў: студэнтаў, выкладчыкаў, перакладчыкаў, спецыялістаў у сферах [[турызм]]у, [[навука|навукі]] і [[культура|культуры]]. Слоўнік пашырае магчымасці прафесійнай падрыхтоўкі перакладчыкаў і спрыяе міжкультурнаму ўзаемадзеянню, падтрымцы адукацыі, навуковым даследаванням і развіццю дзелавых [[Беларуска-кітайскія адносіны|сувязяў паміж Беларуссю і Кітаем]]{{sfn|Баравік|2026|с=5}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[М. А. Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кітайская мова]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Выданні, якія з'явіліся ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя слоўнікі]] av59ph47fbgdpa9xzwybyb8jt9q3rgm 5159691 5159689 2026-06-30T13:44:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Кітайская мова]]; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5159691 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白词典}} | Выява = | Аўтар = [[М. А. Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я. В. Волкава]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[У. А. Кошчанка]], [[М. В. Яромка]] | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Калорград (выдавецтва)|Калорград]] | Выпуск = [[2026]] | Старонак = 965 | isbn = 978-985-35-0185-8 }} '''Кітайска-белару́скі сло́ўнік''' ({{lang-zh|汉白词典}}) — першы акадэмічны [[перакладны слоўнік]] з [[Кітайская мова|кітайскай]] на [[Беларуская мова|беларускую]] мову. Выдадзены ў 2026 годзе ў мінскім выдавецтве «[[Калорград (выдавецтва)|Калорград]]». Выданне змяшчае больш за 30 тысяч слоў і фразеалагічных выразаў сучаснай кітайскай мовы з іх адпаведнікамі на беларускай мове. == Гісторыя стварэння == Стварэнню новага акадэмічнага выдання папярэднічаў выхад у 2021 годзе вучэбнага «Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка» (выдавецкі цэнтр [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]), які стаў першай буйной лексікаграфічнай працай у гісторыі беларуска-кітайскіх моўных узаемадачыненняў і вытрымаў тры выданні{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Першае выданне выходзіла пад навуковай рэдакцыяй [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылова]], а кожная з яго частак утрымлівала звыш 9 тысяч найбольш ужывальных слоў і выразаў{{sfn|Харланава|с=17}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. У стварэнні новага фундаментальнага слоўніка прымалі ўдзел супрацоўнікі [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (РІКК БДУ) і [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Праца вялася ў рамках выканання навукова-даследчага праекта па заказе [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Кіраўніком часовага навуковага калектыву выступіў дырэктар РІКК БДУ, кандыдат гістарычных навук і прафесар [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозік]]. Укладальнікамі і рэдактарамі слоўніка з’яўляюцца беларускія мовазнаўцы [[М. А. Баравік|М.&nbsp;А.&nbsp;Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], [[І. Л. Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]], [[У. А. Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]], [[М. В. Яромка|М.&nbsp;В.&nbsp;Яромка]], а таксама супрацоўнікі кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая РІКК БДУ [[Гуо Хэін]], [[Дзан Ін]] і [[Льёў Бо]]. Рэцэнзентамі працы выступілі кандыдат педагагічных навук [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]] і кандыдат філалагічных навук [[А. М. Лапцёнак|А.&nbsp;М.&nbsp;Лапцёнак]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Для тэхнічнага ўкладання і рэдагавання слоўнікавага рэестра выкарыстоўвалася спецыялізаваная камп’ютарная праграма «[[SloǔnikPlus]]», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. == Характарыстыка і змест == Акадэмічны слоўнік адносіцца да выданняў сярэдняга тыпу і налічвае 965 старонак. Яго рэестр рэгулярна абнаўляўся і арыентаваўся на сучасныя замежныя дасягненні перакладной лексікаграфіі, [[частотны слоўнік|частотныя спісы]] кітайскай мовы (у тым ліку «Mandarin Frequency lists») і лексічны мінімум для міжнароднага экзамену па кітайскай мове ([[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]], 6 узроўняў). Выданне ўключае агульнаўжывальную, размоўную і ўстарэлую лексіку, а таксама навуковыя, тэхнічныя, медыцынскія і грамадска-палітычныя [[Тэрмін (слова)|тэрміны]]. Шырока прадстаўлены [[Фразеалагізм|фразеалагічныя выразы]], характэрныя для [[Кітайская літаратура|кітайскай мастацкай літаратуры]] і сучасных [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]]{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/397284|title=Выйшаў першы акадэмічны «Кітайска-беларускі слоўнік»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=10 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Рэестравыя адзінкі ў слоўніку размешчаны паводле транскрыпцыйнага фанетычнага алфавіта на лацінскай аснове ([[піньінь]]) з улікам [[Тоны (кітайская мова)|тону]]. Слоўнікавы артыкул складаецца з загаловачнага слова, яго фанетычнай транскрыпцыі, беларускага эквівалента, стылістычных памет і, пры неабходнасці, тэкставых ілюстрацый ці прыкладаў словазлучэнняў{{sfn|Баравік|2026|с=6}}. Важнай часткай выдання з’яўляецца нарматыўная транскрыпцыйная табліца для перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. Яна распрацавана на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам сістэм транскрыпцыі ў іншых мовах з [[кірыліца|кірылічным алфавітам]]. Табліца была афіцыйна ўхвалена Вучоным саветам Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі і Саветам РІКК БДУ вясной 2025 года. Яе зацвярджэнне ў якасці нормы накіравана на ўніфікацыю перадачы кітайскіх уласных імёнаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай прасторы, што мае забяспечыць узгодненасць у афіцыйных дакументах, навуковых працах, СМІ і перакладчыцкай дзейнасці{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="svaboda"/>. Правілы транскрыпцыі таксама ўлічваюць выкарыстанне [[апостраф]]а на стыку двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на літару «[[Н (літара)|-н]]», а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]] (напрыклад, [[Чан’ань]]){{sfn|Баравік|2026|с=12}}. У дадатку да слоўніка змешчаны спіс найбольш вядомых геаграфічных назваў, перададзеных на беларускую мову ў адпаведнасці з сучаснымі міжнароднымі стандартамі. Спіс уключае асноўныя адміністрацыйныя адзінкі [[Кітайская Народная Рэспубліка|КНР]], краіны свету і іх сталіцы, а таксама асноўныя сусветныя геаграфічныя аб’екты ([[акіян]]ы, [[рака|рэкі]], [[возера|азёры]], [[пустыня|пустыні]], [[гара|горы]]) і абласныя ды раённыя цэнтры Беларусі{{sfn|Баравік|2026|с=16—46}}. == Значэнне == Выданне прызначана для шырокага кола карыстальнікаў: студэнтаў, выкладчыкаў, перакладчыкаў, спецыялістаў у сферах [[турызм]]у, [[навука|навукі]] і [[культура|культуры]]. Слоўнік пашырае магчымасці прафесійнай падрыхтоўкі перакладчыкаў і спрыяе міжкультурнаму ўзаемадзеянню, падтрымцы адукацыі, навуковым даследаванням і развіццю дзелавых [[Беларуска-кітайскія адносіны|сувязяў паміж Беларуссю і Кітаем]]{{sfn|Баравік|2026|с=5}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[М. А. Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2026 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі кітайскай мовы]] k18g6q1fb99awr7mywbhn3ap3f7n5vv 5159866 5159691 2026-07-01T07:42:22Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5159866 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白词典}} | Выява = | Аўтар = [[М. А. Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я. В. Волкава]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[У. А. Кошчанка]], [[М. В. Яромка]] | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Калорград (выдавецтва)|Калорград]] | Выпуск = [[2026]] | Старонак = 965 | isbn = 978-985-35-0185-8 }} '''Кітайска-белару́скі сло́ўнік''' ({{lang-zh|汉白词典}}) — першы акадэмічны [[перакладны слоўнік]] з [[Кітайская мова|кітайскай]] на [[Беларуская мова|беларускую]] мову. Выдадзены ў 2026 годзе ў мінскім выдавецтве «[[Калорград (выдавецтва)|Калорград]]». Выданне змяшчае больш за 30 тысяч слоў і фразеалагічных выразаў сучаснай кітайскай мовы з іх адпаведнікамі на беларускай мове. == Гісторыя стварэння == Стварэнню новага акадэмічнага выдання папярэднічаў выхад у 2021 годзе вучэбнага «Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка» (выдавецкі цэнтр [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]), які стаў першай буйной лексікаграфічнай працай у гісторыі беларуска-кітайскіх моўных узаемадачыненняў і вытрымаў тры выданні{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Першае выданне выходзіла пад навуковай рэдакцыяй [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылова]], а кожная з яго частак утрымлівала звыш 9 тысяч найбольш ужывальных слоў і выразаў{{sfn|Харланава|с=17}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. У стварэнні новага фундаментальнага слоўніка прымалі ўдзел супрацоўнікі [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (РІКК БДУ) і [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Праца вялася ў рамках выканання навукова-даследчага праекта па заказе [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Кіраўніком часовага навуковага калектыву выступіў дырэктар РІКК БДУ, кандыдат гістарычных навук і прафесар [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозік]]. Укладальнікамі і рэдактарамі слоўніка з’яўляюцца беларускія мовазнаўцы [[М. А. Баравік|М.&nbsp;А.&nbsp;Баравік]], [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], [[І. Л. Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]], [[У. А. Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]], [[М. В. Яромка|М.&nbsp;В.&nbsp;Яромка]], а таксама супрацоўнікі кафедры кітайскай мовы і краіназнаўства Кітая РІКК БДУ [[Гуо Хэін]], [[Дзан Ін]] і [[Льёў Бо]]. Рэцэнзентамі працы выступілі кандыдат педагагічных навук [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]] і кандыдат філалагічных навук [[А. М. Лапцёнак|А.&nbsp;М.&nbsp;Лапцёнак]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. Для тэхнічнага ўкладання і рэдагавання слоўнікавага рэестра выкарыстоўвалася спецыялізаваная камп’ютарная праграма «[[SloǔnikPlus]]», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Баравік|2026|с=3}}. == Характарыстыка і змест == Акадэмічны слоўнік адносіцца да выданняў сярэдняга тыпу і налічвае 965 старонак. Яго рэестр рэгулярна абнаўляўся і арыентаваўся на сучасныя замежныя дасягненні перакладной лексікаграфіі, [[частотны слоўнік|частотныя спісы]] кітайскай мовы (у тым ліку «Mandarin Frequency lists») і лексічны мінімум для міжнароднага экзамену па кітайскай мове ([[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]], 6 узроўняў). Выданне ўключае агульнаўжывальную, размоўную і ўстарэлую лексіку, а таксама навуковыя, тэхнічныя, медыцынскія і грамадска-палітычныя [[Тэрмін (слова)|тэрміны]]. Шырока прадстаўлены [[Фразеалагізм|фразеалагічныя выразы]], характэрныя для [[Кітайская літаратура|кітайскай мастацкай літаратуры]] і сучасных [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]]{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/397284|title=Выйшаў першы акадэмічны «Кітайска-беларускі слоўнік»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=10 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Рэестравыя адзінкі ў слоўніку размешчаны паводле транскрыпцыйнага фанетычнага алфавіта на лацінскай аснове ([[піньінь]]) з улікам [[Тоны (кітайская мова)|тону]]. Слоўнікавы артыкул складаецца з загаловачнага слова, яго фанетычнай транскрыпцыі, беларускага эквівалента, стылістычных памет і, пры неабходнасці, тэкставых ілюстрацый ці прыкладаў словазлучэнняў{{sfn|Баравік|2026|с=6}}. Важнай часткай выдання з’яўляецца нарматыўная транскрыпцыйная табліца для перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. Яна распрацавана на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам сістэм транскрыпцыі ў іншых мовах з [[кірыліца|кірылічным алфавітам]]. Табліца была афіцыйна ўхвалена Вучоным саветам Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі і Саветам РІКК БДУ вясной 2025 года. Яе зацвярджэнне ў якасці нормы накіравана на ўніфікацыю перадачы кітайскіх уласных імёнаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай прасторы, што мае забяспечыць узгодненасць у афіцыйных дакументах, навуковых працах, СМІ і перакладчыцкай дзейнасці{{sfn|Баравік|2026|с=4}}<ref name="svaboda"/>. Правілы транскрыпцыі таксама ўлічваюць выкарыстанне [[апостраф]]а на стыку двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на літару «[[Н (літара)|-н]]», а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]] (напрыклад, [[Чан’ань]]){{sfn|Баравік|2026|с=12}}. У дадатку да слоўніка змешчаны спіс найбольш вядомых геаграфічных назваў, перададзеных на беларускую мову ў адпаведнасці з сучаснымі міжнароднымі стандартамі. Спіс уключае асноўныя адміністрацыйныя адзінкі [[Кітайская Народная Рэспубліка|КНР]], краіны свету і іх сталіцы, а таксама асноўныя сусветныя геаграфічныя аб’екты ([[акіян]]ы, [[рака|рэкі]], [[возера|азёры]], [[пустыня|пустыні]], [[гара|горы]]) і абласныя ды раённыя цэнтры Беларусі{{sfn|Баравік|2026|с=16—46}}. == Значэнне == Выданне прызначана для шырокага кола карыстальнікаў: студэнтаў, выкладчыкаў, перакладчыкаў, спецыялістаў у сферах [[турызм]]у, [[навука|навукі]] і [[культура|культуры]]. Слоўнік пашырае магчымасці прафесійнай падрыхтоўкі перакладчыкаў і спрыяе міжкультурнаму ўзаемадзеянню, падтрымцы адукацыі, навуковым даследаванням і развіццю дзелавых [[Беларуска-кітайскія адносіны|сувязяў паміж Беларуссю і Кітаем]]{{sfn|Баравік|2026|с=5}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[М. А. Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2026 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі кітайскай мовы]] j2932zuvl2kecgwqm2ravat9omtbn97 14 810163 5159692 2026-06-30T13:45:35Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Вобласці Беларускай ССР]]» 5159692 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Вобласці Беларускай ССР]] 24vkelcwsed115p341akj2gncx14iul 0 810164 5159694 2026-06-30T13:53:01Z Fippe 44046 Fippe перанёс старонку [[Джонатан Та]] у [[Ёнатан Та]] 5159694 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ёнатан Та]] 6ni0rb1l2effx93jje0gkriqwon09ob 14 810165 5159695 2026-06-30T13:56:12Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР]] [[Катэгорыя:Гістарычная памяць]]» 5159695 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР]] [[Катэгорыя:Гістарычная памяць]] ajbgngwj9msm8ltfvdbbfayjjdq8i0b 0 810166 5159696 2026-06-30T14:00:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白白汉词典}} | Выява = | Аўтар = Я. В. Волкава, А. В. Камінская, [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У. А. Кошчанка]], Г. І. Куха...» 5159696 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白白汉词典}} | Выява = | Аўтар = Я. В. Волкава, А. В. Камінская, [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У. А. Кошчанка]], Г. І. Кухарэнка, С. В. Ліпніцкая, Г. С. Харланава | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]], [[вучэбны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = Выдавецкі цэнтр [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] | Выпуск = [[2021]] | Старонак = 870 | isbn = 978-985-553-695-7 }} '''«Кітайска-белару́скі сло́ўнік. Белару́ска-кіта́йскі сло́ўнік»''' ({{lang-zh|汉白白汉词典}}) — першы двухбаковы перакладны [[вучэбны слоўнік]] у гісторыі моўна-культурных узаемасувязей беларускага і кітайскага народаў. Выдадзены ў [[2021]] годзе Выдавецкім цэнтрам [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. == Гісторыя стварэння == Слоўнік з'яўляецца вынікам сумеснай працы супрацоўнікаў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (РІКК БДУ) і вучоных-[[лексікаграфія|лексікографаў]] [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Ідэя стварэння і навуковае кіраўніцтва праектам належаць дырэктару РІКК БДУ [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозіку]]. Агульнае навуковае рэдагаванне ажыццявіў [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Укладальнікамі кітайска-беларускай часткі выступілі [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў, [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]] і С.&nbsp;В.&nbsp;Ліпніцкая. Беларуска-кітайскую частку ўклалі А.&nbsp;В.&nbsp;Камінская, Г.&nbsp;І.&nbsp;Кухарэнка і Г.&nbsp;С.&nbsp;Харланава. На пачатковым этапе ў распрацоўцы канцэпцыі ўдзельнічала [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]]. Рэдагаванне асобных частак здзейснілі кітайскія спецыялісты [[Гуо Хэін]], [[Лю Сіньфэн]], [[Фу Сюэін]] і [[Шоў Дзяжуэй]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Для аптымізацыі працы па ўводзе і рэдагаванні лексічных адзінак выкарыстоўвалася [[камп'ютарная праграма]] «SloǔnikPlus», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Харланава|с=18}}. == Характарыстыка і змест == Аб'ём кожнай часткі слоўніка перавышае 9 тысяч лексічных адзінак, што агулам складае больш за 18 тысяч слоў і выразаў{{sfn|Волкава і інш.|2021|с=3}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Пры фарміраванні [[Рэестр (слоўнік)|рэестра]] беларуска-кітайскай часткі за асноўны крытэрый бралася частотнасць лексічных адзінак на падставе даных [[Беларускі N-корпус|Беларускага N-корпуса]]. Таксама ўлічваліся матэрыялы акадэмічных «Руска-беларускага» і «Беларуска-рускага» слоўнікаў (2012) і «[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы|Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы]]». Для кітайскай часткі выкарыстоўваліся частотныя спісы «Mandarin Frequency lists» і лексічны мінімум міжнароднага іспыту [[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]]{{sfn|Харланава|с=18-19}}. У беларуска-кітайскай частцы распрацавана сістэма граматычных памет: для [[назоўнік]]аў указваецца [[Род (лінгвістыка)|род]], для [[дзеяслоў|дзеясловаў]] — [[Трыванне (лінгвістыка)|трыванне]] і [[зваротнасць]], для іншых слоў — [[часціна мовы]]. У кітайска-беларускай частцы граматычныя паметы адсутнічаюць з-за асаблівасцей кітайскай мовы, дзе словы выступаюць у якасці розных часцін мовы ў залежнасці ад кантэксту і не маюць дакладных [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічных]] прыкмет{{sfn|Харланава|с=19}}. Важнай часткай слоўніка з'яўляецца табліца «Склады [[Піньінь|піньінь]] і іх беларуская транскрыпцыя» (каардынатар працы — Анастасія Сямашка). Гэта стала першай у айчыннай лексікаграфіі спробай стварэння адзінай уніфікаванай сістэмы перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. У ёй максімальна ўлічаны [[фанетыка|фанетычныя]] магчымасці беларускай мовы (напрыклад, перадача складоў ''zhang'' як «джан», ''zi'' як «дзы», ''jie'' як «дзе»){{sfn|Харланава|с=20}}. Уласныя геаграфічныя назвы і асабовыя імёны перадаюцца паводле гэтай табліцы, аднак для зручнасці карыстальніка ў дужках падаецца і іх традыцыйнае (русіфікаванае) напісанне (напрыклад, ''[[Янцзы|Яндзы]]'' (Янцзы), ''[[Чжуан-цзы]]'' (Джуан-дзы)){{sfn|Харланава|с=21}}. Пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на [[Н (літара)|«-н»]], а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку ставіцца [[апостраф]] (напрыклад, ''[[Чан’ань]]''){{sfn|Волкава і інш.|2021|с=12}}. == Значэнне == Выданне адносіцца да вучэбных слоўнікаў і адрасавана ў першую чаргу тым, хто пачынае вывучаць кітайскую мову ў [[Беларусь|Беларусі]] і беларускую мову ў [[Кітай|Кітаі]], а таксама перакладчыкам і кітаязнаўцам. Кніга вытрымала тры выданні і стала падмуркам для распрацоўкі больш поўнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» аб'ёмам звыш 30 тысяч слоў, які пабачыў свет у 2026 годзе<ref name="svaboda" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Яўгенія Віталеўна Волкава|Волкава Я. В.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Выд. цэнтр БДУ |год=2021 |старонак=870 |isbn=978-985-553-695-7 |ref=Волкава і інш.}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2021 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі кітайскай мовы]] ihv4r5p7l6o0wi81ye71ju130euvakd 5159697 5159696 2026-06-30T14:00:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159697 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白白汉词典}} | Выява = | Аўтар = [[Я. В. Волкава]], [[А. В. Камінская]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У. А. Кошчанка]], [[Г. І. Кухарэнка]], [[С. В. Ліпніцкая]], [[Г. С. Харланава]] | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]], [[вучэбны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = Выдавецкі цэнтр [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] | Выпуск = [[2021]] | Старонак = 870 | isbn = 978-985-553-695-7 }} '''«Кітайска-белару́скі сло́ўнік. Белару́ска-кіта́йскі сло́ўнік»''' ({{lang-zh|汉白白汉词典}}) — першы двухбаковы перакладны [[вучэбны слоўнік]] у гісторыі моўна-культурных узаемасувязей беларускага і кітайскага народаў. Выдадзены ў [[2021]] годзе Выдавецкім цэнтрам [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. == Гісторыя стварэння == Слоўнік з'яўляецца вынікам сумеснай працы супрацоўнікаў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (РІКК БДУ) і вучоных-[[лексікаграфія|лексікографаў]] [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Ідэя стварэння і навуковае кіраўніцтва праектам належаць дырэктару РІКК БДУ [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозіку]]. Агульнае навуковае рэдагаванне ажыццявіў [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Укладальнікамі кітайска-беларускай часткі выступілі [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў, [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]] і С.&nbsp;В.&nbsp;Ліпніцкая. Беларуска-кітайскую частку ўклалі А.&nbsp;В.&nbsp;Камінская, Г.&nbsp;І.&nbsp;Кухарэнка і Г.&nbsp;С.&nbsp;Харланава. На пачатковым этапе ў распрацоўцы канцэпцыі ўдзельнічала [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]]. Рэдагаванне асобных частак здзейснілі кітайскія спецыялісты [[Гуо Хэін]], [[Лю Сіньфэн]], [[Фу Сюэін]] і [[Шоў Дзяжуэй]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Для аптымізацыі працы па ўводзе і рэдагаванні лексічных адзінак выкарыстоўвалася [[камп'ютарная праграма]] «SloǔnikPlus», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Харланава|с=18}}. == Характарыстыка і змест == Аб'ём кожнай часткі слоўніка перавышае 9 тысяч лексічных адзінак, што агулам складае больш за 18 тысяч слоў і выразаў{{sfn|Волкава і інш.|2021|с=3}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Пры фарміраванні [[Рэестр (слоўнік)|рэестра]] беларуска-кітайскай часткі за асноўны крытэрый бралася частотнасць лексічных адзінак на падставе даных [[Беларускі N-корпус|Беларускага N-корпуса]]. Таксама ўлічваліся матэрыялы акадэмічных «Руска-беларускага» і «Беларуска-рускага» слоўнікаў (2012) і «[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы|Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы]]». Для кітайскай часткі выкарыстоўваліся частотныя спісы «Mandarin Frequency lists» і лексічны мінімум міжнароднага іспыту [[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]]{{sfn|Харланава|с=18-19}}. У беларуска-кітайскай частцы распрацавана сістэма граматычных памет: для [[назоўнік]]аў указваецца [[Род (лінгвістыка)|род]], для [[дзеяслоў|дзеясловаў]] — [[Трыванне (лінгвістыка)|трыванне]] і [[зваротнасць]], для іншых слоў — [[часціна мовы]]. У кітайска-беларускай частцы граматычныя паметы адсутнічаюць з-за асаблівасцей кітайскай мовы, дзе словы выступаюць у якасці розных часцін мовы ў залежнасці ад кантэксту і не маюць дакладных [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічных]] прыкмет{{sfn|Харланава|с=19}}. Важнай часткай слоўніка з'яўляецца табліца «Склады [[Піньінь|піньінь]] і іх беларуская транскрыпцыя» (каардынатар працы — Анастасія Сямашка). Гэта стала першай у айчыннай лексікаграфіі спробай стварэння адзінай уніфікаванай сістэмы перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. У ёй максімальна ўлічаны [[фанетыка|фанетычныя]] магчымасці беларускай мовы (напрыклад, перадача складоў ''zhang'' як «джан», ''zi'' як «дзы», ''jie'' як «дзе»){{sfn|Харланава|с=20}}. Уласныя геаграфічныя назвы і асабовыя імёны перадаюцца паводле гэтай табліцы, аднак для зручнасці карыстальніка ў дужках падаецца і іх традыцыйнае (русіфікаванае) напісанне (напрыклад, ''[[Янцзы|Яндзы]]'' (Янцзы), ''[[Чжуан-цзы]]'' (Джуан-дзы)){{sfn|Харланава|с=21}}. Пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на [[Н (літара)|«-н»]], а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку ставіцца [[апостраф]] (напрыклад, ''[[Чан’ань]]''){{sfn|Волкава і інш.|2021|с=12}}. == Значэнне == Выданне адносіцца да вучэбных слоўнікаў і адрасавана ў першую чаргу тым, хто пачынае вывучаць кітайскую мову ў [[Беларусь|Беларусі]] і беларускую мову ў [[Кітай|Кітаі]], а таксама перакладчыкам і кітаязнаўцам. Кніга вытрымала тры выданні і стала падмуркам для распрацоўкі больш поўнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» аб'ёмам звыш 30 тысяч слоў, які пабачыў свет у 2026 годзе<ref name="svaboda" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Яўгенія Віталеўна Волкава|Волкава Я. В.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Выд. цэнтр БДУ |год=2021 |старонак=870 |isbn=978-985-553-695-7 |ref=Волкава і інш.}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2021 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі кітайскай мовы]] 2isjo7d9qk47f72czmjzqdcwtlxuktq 5159698 5159697 2026-06-30T14:06:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159698 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白白汉词典}} | Выява = | Аўтар = [[Я. В. Волкава]], [[А. В. Камінская]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У. А. Кошчанка]], [[Г. І. Кухарэнка]], [[С. В. Ліпніцкая]], [[Г. С. Харланава]] | Жанр = [[Слоўнік|перакладны слоўнік]], [[вучэбны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Выдавецкі цэнтр БДУ]] | Выпуск = [[2021]] | Старонак = 870 | isbn = 978-985-553-695-7 }} '''«Кітайска-белару́скі сло́ўнік. Белару́ска-кіта́йскі сло́ўнік»''' ({{lang-zh|汉白白汉词典}}) — першы двухбаковы [[Перакладны слоўнік|перакладны вучэбны слоўнік]] у гісторыі моўна-культурных узаемасувязей беларускага і кітайскага народаў. Выдадзены ў 2021 годзе [[Выдавецкі цэнтр БДУ|Выдавецкім цэнтрам БДУ]]. == Гісторыя стварэння == Слоўнік з'яўляецца вынікам сумеснай працы супрацоўнікаў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (РІКК БДУ) і вучоных-[[лексікаграфія|лексікографаў]] [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Ідэя стварэння і навуковае кіраўніцтва праектам належаць дырэктару РІКК БДУ [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозіку]]. Агульнае навуковае рэдагаванне ажыццявіў [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Укладальнікамі кітайска-беларускай часткі выступілі [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], [[І. Л. Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]] і [[С. В. Ліпніцкая|С.&nbsp;В.&nbsp;Ліпніцкая]]. Беларуска-кітайскую частку ўклалі [[А. В. Камінская|А.&nbsp;В.&nbsp;Камінская]], [[Г. І. Кухарэнка|Г.&nbsp;І.&nbsp;Кухарэнка]] і [[Г. С. Харланава|Г.&nbsp;С.&nbsp;Харланава]]. На пачатковым этапе ў распрацоўцы канцэпцыі ўдзельнічала [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]]. Рэдагаванне асобных частак здзейснілі кітайскія спецыялісты [[Гуо Хэін]], [[Лю Сіньфэн]], [[Фу Сюэін]] і [[Шоў Дзяжуэй]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Для аптымізацыі працы па ўводзе і рэдагаванні лексічных адзінак выкарыстоўвалася камп'ютарная праграма «[[SloǔnikPlus]]», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Харланава|с=18}}. == Характарыстыка і змест == Аб'ём кожнай часткі слоўніка перавышае 9 тысяч лексічных адзінак, што агулам складае больш за 18 тысяч слоў і выразаў{{sfn|Волкава і інш.|2021|с=3}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Пры фарміраванні [[Рэестр (слоўнік)|рэестра]] беларуска-кітайскай часткі за асноўны крытэрый бралася частотнасць лексічных адзінак на падставе даных [[Беларускі N-корпус|Беларускага N-корпуса]]. Таксама ўлічваліся матэрыялы акадэмічных «[[Руска-беларускі слоўнік (2012)|Руска-беларускага]]» і «[[Беларуска-рускі слоўнік (2012)|Беларуска-рускага]]» слоўнікаў (2012) і «[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы|Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы]]». Для кітайскай часткі выкарыстоўваліся частотныя спісы «Mandarin Frequency lists» і лексічны мінімум міжнароднага іспыту [[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]]{{sfn|Харланава|с=18-19}}. У беларуска-кітайскай частцы распрацавана сістэма граматычных памет: для [[назоўнік]]аў указваецца [[Род (лінгвістыка)|род]], для [[дзеяслоў|дзеясловаў]] — [[Трыванне (лінгвістыка)|трыванне]] і [[зваротнасць]], для іншых слоў — [[часціна мовы]]. У кітайска-беларускай частцы граматычныя паметы адсутнічаюць з-за асаблівасцей кітайскай мовы, дзе словы выступаюць у якасці розных часцін мовы ў залежнасці ад кантэксту і не маюць дакладных [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічных]] прыкмет{{sfn|Харланава|с=19}}. Важнай часткай слоўніка з'яўляецца табліца «Склады [[Піньінь|піньінь]] і іх беларуская транскрыпцыя» (каардынатар працы — [[Анастасія Сямашка]]). Гэта стала першай у айчыннай лексікаграфіі спробай стварэння адзінай уніфікаванай сістэмы перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. У ёй максімальна ўлічаны [[фанетыка|фанетычныя]] магчымасці беларускай мовы (напрыклад, перадача складоў ''zhang'' як «джан», ''zi'' як «дзы», ''jie'' як «дзе»){{sfn|Харланава|с=20}}. Уласныя геаграфічныя назвы і асабовыя імёны перадаюцца паводле гэтай табліцы, аднак для зручнасці карыстальніка ў дужках падаецца і іх традыцыйнае (русіфікаванае) напісанне (напрыклад, ''[[Янцзы|Яндзы]]'' (Янцзы), ''[[Чжуан-цзы]]'' (Джуан-дзы)){{sfn|Харланава|с=21}}. Пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на [[Н (літара)|«-н»]], а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку ставіцца [[апостраф]] (напрыклад, ''[[Чан’ань]]''){{sfn|Волкава і інш.|2021|с=12}}. == Значэнне == Выданне адносіцца да вучэбных слоўнікаў і адрасавана ў першую чаргу тым, хто пачынае вывучаць кітайскую мову ў [[Беларусь|Беларусі]] і беларускую мову ў [[Кітай|Кітаі]], а таксама перакладчыкам і кітаязнаўцам. Кніга вытрымала тры выданні і стала падмуркам для распрацоўкі больш поўнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» аб'ёмам звыш 30 тысяч слоў, які пабачыў свет у 2026 годзе<ref name="svaboda" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Яўгенія Віталеўна Волкава|Волкава Я. В.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Выд. цэнтр БДУ |год=2021 |старонак=870 |isbn=978-985-553-695-7 |ref=Волкава і інш.}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2021 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі кітайскай мовы]] 9uykkecjav7gm7w37kwmik5daah4r7i 5159701 5159698 2026-06-30T14:10:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5159701 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік | Арыгінал назвы = {{lang-zh|汉白白汉词典}} | Выява = | Аўтар = [[Я. В. Волкава]], [[А. В. Камінская]], [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І. Л. Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У. А. Кошчанка]], [[Г. І. Кухарэнка]], [[С. В. Ліпніцкая]], [[Г. С. Харланава]] | Жанр = [[перакладны слоўнік]], [[вучэбны слоўнік]] | Мова = [[кітайская мова|кітайская]], [[беларуская мова|беларуская]] | Выдавецтва = [[Выдавецкі цэнтр БДУ]] | Выпуск = [[2021]] | Старонак = 870 | isbn = 978-985-553-695-7 }} '''«Кітайска-белару́скі сло́ўнік. Белару́ска-кіта́йскі сло́ўнік»''' ({{lang-zh|汉白白汉词典}}) — першы двухбаковы [[Перакладны слоўнік|перакладны вучэбны слоўнік]] у гісторыі моўна-культурных узаемасувязей беларускага і кітайскага народаў. Выдадзены ў 2021 годзе [[Выдавецкі цэнтр БДУ|Выдавецкім цэнтрам БДУ]]. == Гісторыя стварэння == Слоўнік з'яўляецца вынікам сумеснай працы супрацоўнікаў [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (РІКК БДУ) і вучоных-[[лексікаграфія|лексікографаў]] [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. Ідэя стварэння і навуковае кіраўніцтва праектам належаць дырэктару РІКК БДУ [[Анатоль Афанасьевіч Тозік|А.&nbsp;А.&nbsp;Тозіку]]. Агульнае навуковае рэдагаванне ажыццявіў [[Ігар Лявонавіч Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Укладальнікамі кітайска-беларускай часткі выступілі [[Яўгенія Віталеўна Волкава|Я.&nbsp;В.&nbsp;Волкава]], [[І. Л. Капылоў|І.&nbsp;Л.&nbsp;Капылоў]], [[Уладзімір Аляксандравіч Кошчанка|У.&nbsp;А.&nbsp;Кошчанка]] і [[С. В. Ліпніцкая|С.&nbsp;В.&nbsp;Ліпніцкая]]. Беларуска-кітайскую частку ўклалі [[А. В. Камінская|А.&nbsp;В.&nbsp;Камінская]], [[Г. І. Кухарэнка|Г.&nbsp;І.&nbsp;Кухарэнка]] і [[Г. С. Харланава|Г.&nbsp;С.&nbsp;Харланава]]. На пачатковым этапе ў распрацоўцы канцэпцыі ўдзельнічала [[Ю. В. Малаткова|Ю.&nbsp;В.&nbsp;Малаткова]]. Рэдагаванне асобных частак здзейснілі кітайскія спецыялісты [[Гуо Хэін]], [[Лю Сіньфэн]], [[Фу Сюэін]] і [[Шоў Дзяжуэй]]{{sfn|Харланава|с=17}}. Для аптымізацыі працы па ўводзе і рэдагаванні лексічных адзінак выкарыстоўвалася камп'ютарная праграма «[[SloǔnikPlus]]», распрацаваная [[Аляксандр Булойчык|Аляксандрам Булойчыкам]]{{sfn|Харланава|с=18}}. == Характарыстыка і змест == Аб'ём кожнай часткі слоўніка перавышае 9 тысяч лексічных адзінак, што агулам складае больш за 18 тысяч слоў і выразаў{{sfn|Волкава і інш.|2021|с=3}}<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33778872.html|title=У Беларусі выпусьцілі кітайска-беларускі слоўнік на 30 тысяч словаў|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=12 чэрвеня 2026|lang=be|accessdate=30 чэрвеня 2026}}</ref>. Пры фарміраванні [[Рэестр (слоўнік)|рэестра]] беларуска-кітайскай часткі за асноўны крытэрый бралася частотнасць лексічных адзінак на падставе даных [[Беларускі N-корпус|Беларускага N-корпуса]]. Таксама ўлічваліся матэрыялы акадэмічных «[[Руска-беларускі слоўнік (2012)|Руска-беларускага]]» і «[[Беларуска-рускі слоўнік (2012)|Беларуска-рускага]]» слоўнікаў (2012) і «[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы|Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы]]». Для кітайскай часткі выкарыстоўваліся частотныя спісы «Mandarin Frequency lists» і лексічны мінімум міжнароднага іспыту [[Hanyu Shuiping Kaoshi|HSK]]{{sfn|Харланава|с=18-19}}. У беларуска-кітайскай частцы распрацавана сістэма граматычных памет: для [[назоўнік]]аў указваецца [[Род (лінгвістыка)|род]], для [[дзеяслоў|дзеясловаў]] — [[Трыванне (лінгвістыка)|трыванне]] і [[зваротнасць]], для іншых слоў — [[часціна мовы]]. У кітайска-беларускай частцы граматычныя паметы адсутнічаюць з-за асаблівасцей кітайскай мовы, дзе словы выступаюць у якасці розных часцін мовы ў залежнасці ад кантэксту і не маюць дакладных [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічных]] прыкмет{{sfn|Харланава|с=19}}. Важнай часткай слоўніка з'яўляецца табліца «Склады [[Піньінь|піньінь]] і іх беларуская транскрыпцыя» (каардынатар працы — [[Анастасія Сямашка]]). Гэта стала першай у айчыннай лексікаграфіі спробай стварэння адзінай уніфікаванай сістэмы перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову. У ёй максімальна ўлічаны [[фанетыка|фанетычныя]] магчымасці беларускай мовы (напрыклад, перадача складоў ''zhang'' як «джан», ''zi'' як «дзы», ''jie'' як «дзе»){{sfn|Харланава|с=20}}. Уласныя геаграфічныя назвы і асабовыя імёны перадаюцца паводле гэтай табліцы, аднак для зручнасці карыстальніка ў дужках падаецца і іх традыцыйнае (русіфікаванае) напісанне (напрыклад, ''[[Янцзы|Яндзы]]'' (Янцзы), ''[[Чжуан-цзы]]'' (Джуан-дзы)){{sfn|Харланава|с=21}}. Пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, калі першы з іх заканчваецца на [[Н (літара)|«-н»]], а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку ставіцца [[апостраф]] (напрыклад, ''[[Чан’ань]]''){{sfn|Волкава і інш.|2021|с=12}}. == Значэнне == Выданне адносіцца да вучэбных слоўнікаў і адрасавана ў першую чаргу тым, хто пачынае вывучаць кітайскую мову ў [[Беларусь|Беларусі]] і беларускую мову ў [[Кітай|Кітаі]], а таксама перакладчыкам і кітаязнаўцам. Кніга вытрымала тры выданні і стала падмуркам для распрацоўкі больш поўнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» аб'ёмам звыш 30 тысяч слоў, які пабачыў свет у 2026 годзе<ref name="svaboda" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Яўгенія Віталеўна Волкава|Волкава Я. В.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Выд. цэнтр БДУ |год=2021 |старонак=870 |isbn=978-985-553-695-7 |ref=Волкава і інш.}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] [[Катэгорыя:Кнігі 2021 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі кітайскай мовы]] aat38kbjgnlfcis2yii57cwoe6f8mh4 0 810167 5159702 2026-06-30T14:18:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Белару́ская практы́чная транскры́пцыя кіта́йскай мо́вы''' — афіцыйная нарматыўная сістэма перадачы кітайскіх складоў, запісаных фанетычным алфавітам [[Піньінь|піньінь]], сродкамі [[беларуская мова|беларускай мовы]]. Сістэма была распрацавана белар...» 5159702 wikitext text/x-wiki '''Белару́ская практы́чная транскры́пцыя кіта́йскай мо́вы''' — афіцыйная нарматыўная сістэма перадачы кітайскіх складоў, запісаных фанетычным алфавітам [[Піньінь|піньінь]], сродкамі [[беларуская мова|беларускай мовы]]. Сістэма была распрацавана беларускімі [[Лінгвістыка|мовазнаўцамі]] і кітаязнаўцамі і зацверджана ў 2025 годзе для ўніфікацыі перадачы кітайскіх уласных імёнаў, тапонімаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай, адукацыйнай і выдавецкай прасторы. == Гісторыя стварэння і зацвярджэння == Да стварэння ўласнай беларускай сістэмы транскрыпцыі пры перакладзе з кітайскай на беларускую мову перакладчыкі пераважна абапіраліся на рускамоўную традыцыю — [[Транскрыпцыйная сістэма Паладыя|сістэму Паладыя]]. З-за гэтага кітайскія склады часта перадаваліся без уліку [[Фанетыка беларускай мовы|фанетычных магчымасцей беларускай мовы]] (напрыклад, кітайскі склад ''zhang'' перадаваўся як ''чжан'', ''zi'' як ''цзы'', ''jie'' як ''цзе''), што прыводзіла да блытаніны, непаслядоўнасці і дэзарыентавала чытача{{sfn|Харланава|с=20}}. Першая спроба стварыць адзіную ўніфікаваную сістэму перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову была рэалізавана ў 2021 годзе пры выданні «[[Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік|Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка]]» (каардынатарам працы над транскрыпцыйнай табліцай выступіла Настасся Сямашка){{sfn|Харланава|с=20}}. У далейшым сістэма была ўдасканалена ў рамках падрыхтоўкі фундаментальнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» (2026). Распрацоўка вялася на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы складоў сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам вопыту іншых сістэм транскрыпцыі на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. Нарматыўная табліца транскрыпцыі была афіцыйна разгледжана і ўхвалена на пасяджэннях Вучонага савета [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]] (пратакол №&nbsp;6 ад 25 сакавіка 2025 года) і Савета [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (пратакол №&nbsp;7 ад 14 красавіка 2025 года){{sfn|Баравік|2026|с=4}}. == Прынцыпы і правілы перадачы == Беларуская сістэма транскрыпцыі імкнецца максімальна выкарыстоўваць уласныя фанетычныя сродкі беларускай мовы, каб наблізіць гучанне да арыгінальнага кітайскага вымаўлення. У адрозненне ад рускай сістэмы Паладыя, у беларускай транскрыпцыі выкарыстоўваюцца наступныя адпаведнікі{{sfn|Харланава|с=20}}: * ''zhang'' перадаецца як '''джан''' (а не ''чжан''); * ''zi'' перадаецца як '''дзы''' (а не ''цзы''); * ''jie'' перадаецца як '''дзье''' (а не ''цзе''); * ''qi'' перадаецца як '''ці''' (а не ''цы''); * ''xi'' перадаецца як '''сі''' (а не ''сі''). Таксама шырока выкарыстоўваецца мяккі знак і апостраф для дакладнай перадачы мяккасці ці цвёрдасці зычных перад галоснымі (напрыклад: ''tian'' — '''т'ень''', ''xian'' — '''сьень''', ''jian'' — '''дзьень'''). === Стык складоў === Згодна з правіламі, пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, першы з якіх заканчваецца на літару '''-н''' (''-n''), а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку складоў абавязкова ставіцца [[апостраф]]{{sfn|Баравік|2026|с=12}}. * ''Прыклад:'' 长安 (Chang'an) — '''Чан’ань'''. === Традыцыйныя назвы === Пры ўвядзенні новай сістэмы, улічваючы існаванне гістарычна замацаваных русіфікаваных варыянтаў уласных геаграфічных назваў і асабовых імёнаў, дазваляецца падаваць традыцыйнае напісанне ў дужках пасля нарматыўнага беларускага{{sfn|Харланава|с=21}}. * ''Прыклады:'' 长江 (Changjiang) — '''Вялікая рака, рака Яндзы''' (Янцзы); 庄子 (Zhuangzi) — '''Джуан-дзы''' (Чжуан-цзы). == Табліца транскрыпцыі складоў == Ніжэй прыведзена поўная нарматыўная табліца перадачы кітайскіх складоў сістэмы піньінь на беларускую мову{{sfn|Баравік|2026|с=10—12}}. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | A |- | a — '''а''' || ai — '''ай''' || an — '''ань''' || ang — '''ан''' || ao — '''ао''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | B |- | ba — '''ба''' || bai — '''бай''' || ban — '''бань''' || bang — '''бан''' || bao — '''бао''' || bei — '''бэй''' || ben — '''бэнь''' || beng — '''бэн''' |- | bi — '''бі''' || bian — '''б'ень''' || biao — '''б'яо''' || bie — '''б'е''' || bin — '''бінь''' || bing — '''бін''' || bo — '''бо''' || bu — '''бу''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | C |- | ca — '''ца''' || cai — '''цай''' || can — '''цань''' || cang — '''цан''' || cao — '''цао''' || ce — '''цэ''' || cen — '''цэнь''' || ceng — '''цэн''' |- | ci — '''цы''' || cong — '''цун''' || cou — '''цоў''' || cu — '''цу''' || cuan — '''цуань''' || cui — '''цуэй''' || cun — '''цунь''' || cuo — '''цуо''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | CH |- | cha — '''ча''' || chai — '''чай''' || chan — '''чань''' || chang — '''чан''' || chao — '''чао''' || che — '''чэ''' || chen — '''чэнь''' || cheng — '''чэн''' |- | chi — '''чы''' || chong — '''чун''' || chou — '''чоў''' || chu — '''чу''' || chua — '''чуа''' || chuai — '''чуай''' || chuan — '''чуань''' || chuang — '''чуан''' |- | chui — '''чуэй''' || chun — '''чунь''' || chuo — '''чуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | D |- | da — '''да''' || dai — '''дай''' || dan — '''дань''' || dang — '''дан''' || dao — '''дао''' || de — '''дэ''' || dei — '''дэй''' || den — '''дэнь''' |- | deng — '''дэн''' || di — '''ды''' || dian — '''д'ень''' || diao — '''д'яо''' || die — '''д'е''' || ding — '''дын''' || diu — '''д'ёў''' || dong — '''дун''' |- | dou — '''доў''' || du — '''ду''' || duan — '''дуань''' || dui — '''дуэй''' || dun — '''дунь''' || duo — '''дуо''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | E |- | e — '''э''' || ei — '''эй''' || en — '''энь''' || eng — '''эн''' || er — '''ар''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | F |- | fa — '''фа''' || fan — '''фань''' || fang — '''фан''' || fei — '''фэй''' || fen — '''фэнь''' || feng — '''фэн''' || fo — '''фо''' || fou — '''фоў''' |- | fu — '''фу''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | G |- | ga — '''га''' || gai — '''гай''' || gan — '''гань''' || gang — '''ган''' || gao — '''гао''' || ge — '''гэ''' || gei — '''гэй''' || gen — '''гэнь''' |- | geng — '''гэн''' || gong — '''гун''' || gou — '''гоў''' || gu — '''гу''' || gua — '''гуа''' || guai — '''гуай''' || guan — '''гуань''' || guang — '''гуан''' |- | gui — '''гуэй''' || gun — '''гунь''' || guo — '''гуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | H |- | ha — '''ха''' || hai — '''хай''' || han — '''хань''' || hang — '''хан''' || hao — '''хао''' || he — '''хэ''' || hei — '''хэй''' || hen — '''хэнь''' |- | heng — '''хэн''' || hong — '''хун''' || hou — '''хоў''' || hu — '''ху''' || hua — '''хуа''' || huai — '''хуай''' || huan — '''хуань''' || huang — '''хуан''' |- | hui — '''хуэй''' || hun — '''хунь''' || huo — '''хуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | J |- | ji — '''дзі''' || jia — '''дзья''' || jian — '''дзьень''' || jiang — '''дзьян''' || jiao — '''дзьяо''' || jie — '''дзье''' || jin — '''дзінь''' || jing — '''дзін''' |- | jiong — '''дзьюн''' || jiu — '''дзьёў''' || ju — '''дзю''' || juan — '''дзюэнь''' || jue — '''дзюэ''' || jun — '''дзюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | K |- | ka — '''ка''' || kai — '''кай''' || kan — '''кань''' || kang — '''кан''' || kao — '''као''' || ke — '''кэ''' || ken — '''кэнь''' || keng — '''кэн''' |- | kong — '''кун''' || kou — '''коў''' || ku — '''ку''' || kua — '''куа''' || kuai — '''куай''' || kuan — '''куань''' || kuang — '''куан''' || kui — '''куэй''' |- | kun — '''кунь''' || kuo — '''куо''' || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | L |- | la — '''ла''' || lai — '''лай''' || lan — '''лань''' || lang — '''лан''' || lao — '''лао''' || le — '''лэ''' || lei — '''лэй''' || leng — '''лэн''' |- | li — '''лі''' || lia — '''лья''' || lian — '''льень''' || liang — '''льян''' || liao — '''льяо''' || lie — '''лье''' || lin — '''лінь''' || ling — '''лін''' |- | liu — '''льёў''' || long — '''лун''' || lou — '''лоў''' || lu — '''лу''' || lü — '''лю''' || luan — '''луань''' || lüe — '''люэ''' || lun — '''лунь''' |- | luo — '''луо''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | M |- | ma — '''ма''' || mai — '''май''' || man — '''мань''' || mang — '''ман''' || mao — '''мао''' || me — '''мэ''' || mei — '''мэй''' || men — '''мэнь''' |- | meng — '''мэн''' || mi — '''мі''' || mian — '''м'ень''' || miao — '''м'яо''' || mie — '''м'е''' || min — '''мінь''' || ming — '''мін''' || miu — '''м'ёў''' |- | mo — '''мо''' || mou — '''моў''' || mu — '''му''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | N |- | na — '''на''' || nai — '''най''' || nan — '''нань''' || nang — '''нан''' || nao — '''нао''' || ne — '''нэ''' || nei — '''нэй''' || nen — '''нэнь''' |- | neng — '''нэн''' || ni — '''ні''' || nian — '''ньень''' || niang — '''ньян''' || niao — '''ньяо''' || nie — '''нье''' || nin — '''нінь''' || ning — '''нін''' |- | niu — '''ньёў''' || nong — '''нун''' || nu — '''ну''' || nü — '''ню''' || nuan — '''нуань''' || nüe — '''нюэ''' || nuo — '''нуо''' || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | O |- | o — '''о''' || ou — '''оў''' || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | P |- | pa — '''па''' || pai — '''пай''' || pan — '''пань''' || pang — '''пан''' || pao — '''пао''' || pei — '''пэй''' || pen — '''пэнь''' || peng — '''пэн''' |- | pi — '''пі''' || pian — '''п'ень''' || piao — '''п'яо''' || pie — '''п'е''' || pin — '''пінь''' || ping — '''пін''' || po — '''по''' || pou — '''поў''' |- | pu — '''пу''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Q |- | qi — '''ці''' || qia — '''цья''' || qian — '''цьень''' || qiang — '''цьян''' || qiao — '''цьяо''' || qie — '''цье''' || qin — '''цінь''' || qing — '''цін''' |- | qiong — '''цьюн''' || qiu — '''цьёў''' || qu — '''цю''' || quan — '''цюэнь''' || que — '''цюэ''' || qun — '''цюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | R |- | ran — '''жань''' || rang — '''жан''' || rao — '''жао''' || re — '''жэ''' || ren — '''жэнь''' || reng — '''жэн''' || ri — '''жы''' || rong — '''жун''' |- | rou — '''жоў''' || ru — '''жу''' || ruan — '''жуань''' || rui — '''жуэй''' || run — '''жунь''' || ruo — '''жуо''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | S |- | sa — '''са''' || sai — '''сай''' || san — '''сань''' || sang — '''сан''' || sao — '''сао''' || se — '''сэ''' || sen — '''сэнь''' || seng — '''сэн''' |- | si — '''сы''' || song — '''сун''' || sou — '''соў''' || su — '''су''' || suan — '''суань''' || sui — '''суэй''' || sun — '''сунь''' || suo — '''суо''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | SH |- | sha — '''ша''' || shai — '''шай''' || shan — '''шань''' || shang — '''шан''' || shao — '''шао''' || she — '''шэ''' || shei — '''шэй''' || shen — '''шэнь''' |- | sheng — '''шэн''' || shi — '''шы''' || shou — '''шоў''' || shu — '''шу''' || shua — '''шуа''' || shuai — '''шуай''' || shuan — '''шуань''' || shuang — '''шуан''' |- | shui — '''шуэй''' || shun — '''шунь''' || shuo — '''шуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | T |- | ta — '''та''' || tai — '''тай''' || tan — '''тань''' || tang — '''тан''' || tao — '''тао''' || te — '''тэ''' || tei — '''тэй''' || ten — '''тэнь''' |- | teng — '''тэн''' || ti — '''ты''' || tian — '''т'ень''' || tiao — '''т'яо''' || tie — '''т'е''' || ting — '''тын''' || tong — '''тун''' || tou — '''тоў''' |- | tu — '''ту''' || tuan — '''туань''' || tui — '''туэй''' || tun — '''тунь''' || tuo — '''туо''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | W |- | wa — '''ва''' || wai — '''вай''' || wan — '''вань''' || wang — '''ван''' || wei — '''вэй''' || wen — '''вэнь''' || weng — '''вэн''' || wo — '''во''' |- | wu — '''ву''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | X |- | xi — '''сі''' || xia — '''сья''' || xian — '''сьень''' || xiang — '''сьян''' || xiao — '''сьяо''' || xie — '''сье''' || xin — '''сінь''' || xing — '''сін''' |- | xiong — '''сьюн''' || xiu — '''сьёў''' || xu — '''сю''' || xuan — '''сюэнь''' || xue — '''сюэ''' || xun — '''сюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Y |- | ya — '''я''' || yan — '''ень''' || yang — '''ян''' || yao — '''яо''' || ye — '''е''' || yi — '''і''' || yin — '''інь''' || ying — '''ін''' |- | yo — '''ё''' || yong — '''юн''' || you — '''ёў''' || yuan — '''юэнь''' || yue — '''юэ''' || yun — '''юнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Z |- | za — '''дза''' || zai — '''дзай''' || zan — '''дзань''' || zang — '''дзан''' || zao — '''дзао''' || ze — '''дзэ''' || zei — '''дзэй''' || zen — '''дзэнь''' |- | zeng — '''дзэн''' || zi — '''дзы''' || zong — '''дзун''' || zou — '''дзоў''' || zu — '''дзу''' || zuan — '''дзуань''' || zui — '''дзуэй''' || zun — '''дзунь''' |- | zuo — '''дзуо''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | ZH |- | zha — '''джа''' || zhai — '''джай''' || zhan — '''джань''' || zhang — '''джан''' || zhao — '''джао''' || zhe — '''джэ''' || zhen — '''джэнь''' || zheng — '''джэн''' |- | zhi — '''джы''' || zhong — '''джун''' || zhou — '''джоў''' || zhu — '''джу''' || zhua — '''джуа''' || zhuai — '''джуай''' || zhuan — '''джуань''' || zhuang — '''джуан''' |- | zhui — '''джуэй''' || zhun — '''джунь''' || zhuo — '''джуо''' || || || || || |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Мікіта Андрэевіч Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітайская мова]] [[Катэгорыя:Фанетыка]] [[Катэгорыя:Раманізацыя і транскрыпцыя]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] h8ne1lburhch07z1lzi60s3crqua0mt 5159704 5159702 2026-06-30T14:20:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Прынцыпы і правілы перадачы */ 5159704 wikitext text/x-wiki '''Белару́ская практы́чная транскры́пцыя кіта́йскай мо́вы''' — афіцыйная нарматыўная сістэма перадачы кітайскіх складоў, запісаных фанетычным алфавітам [[Піньінь|піньінь]], сродкамі [[беларуская мова|беларускай мовы]]. Сістэма была распрацавана беларускімі [[Лінгвістыка|мовазнаўцамі]] і кітаязнаўцамі і зацверджана ў 2025 годзе для ўніфікацыі перадачы кітайскіх уласных імёнаў, тапонімаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай, адукацыйнай і выдавецкай прасторы. == Гісторыя стварэння і зацвярджэння == Да стварэння ўласнай беларускай сістэмы транскрыпцыі пры перакладзе з кітайскай на беларускую мову перакладчыкі пераважна абапіраліся на рускамоўную традыцыю — [[Транскрыпцыйная сістэма Паладыя|сістэму Паладыя]]. З-за гэтага кітайскія склады часта перадаваліся без уліку [[Фанетыка беларускай мовы|фанетычных магчымасцей беларускай мовы]] (напрыклад, кітайскі склад ''zhang'' перадаваўся як ''чжан'', ''zi'' як ''цзы'', ''jie'' як ''цзе''), што прыводзіла да блытаніны, непаслядоўнасці і дэзарыентавала чытача{{sfn|Харланава|с=20}}. Першая спроба стварыць адзіную ўніфікаваную сістэму перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову была рэалізавана ў 2021 годзе пры выданні «[[Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік|Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка]]» (каардынатарам працы над транскрыпцыйнай табліцай выступіла Настасся Сямашка){{sfn|Харланава|с=20}}. У далейшым сістэма была ўдасканалена ў рамках падрыхтоўкі фундаментальнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» (2026). Распрацоўка вялася на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы складоў сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам вопыту іншых сістэм транскрыпцыі на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. Нарматыўная табліца транскрыпцыі была афіцыйна разгледжана і ўхвалена на пасяджэннях Вучонага савета [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]] (пратакол №&nbsp;6 ад 25 сакавіка 2025 года) і Савета [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (пратакол №&nbsp;7 ад 14 красавіка 2025 года){{sfn|Баравік|2026|с=4}}. == Прынцыпы і правілы перадачы == Беларуская сістэма транскрыпцыі імкнецца максімальна выкарыстоўваць уласныя фанетычныя сродкі беларускай мовы, каб наблізіць гучанне да арыгінальнага кітайскага вымаўлення. У адрозненне ад рускай сістэмы Паладыя, у беларускай транскрыпцыі выкарыстоўваюцца наступныя адпаведнікі{{sfn|Харланава|с=20}}: * ''zhang'' перадаецца як '''джан''' (а не ''чжан''); * ''zhi'' перадаецца як '''джы''' (а не ''чжи''); * ''zi'' перадаецца як '''дзы''' (а не ''цзы''); * ''jie'' перадаецца як '''дзье''' (а не ''цзе''); * ''qi'' перадаецца як '''ці''' (а не ''ци''); * ''di'' перадаецца як '''ды''' (а не ''ди''). Таксама шырока выкарыстоўваецца мяккі знак і апостраф для дакладнай перадачы мяккасці ці цвёрдасці зычных перад галоснымі (напрыклад: ''tian'' — '''т'ень''', ''xian'' — '''сьень''', ''jian'' — '''дзьень'''). === Стык складоў === Згодна з правіламі, пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, першы з якіх заканчваецца на літару '''-н''' (''-n''), а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку складоў абавязкова ставіцца [[апостраф]]{{sfn|Баравік|2026|с=12}}. * ''Прыклад:'' 长安 (Chang'an) — '''Чан’ань'''. === Традыцыйныя назвы === Пры ўвядзенні новай сістэмы, улічваючы існаванне гістарычна замацаваных русіфікаваных варыянтаў уласных геаграфічных назваў і асабовых імёнаў, дазваляецца падаваць традыцыйнае напісанне ў дужках пасля нарматыўнага беларускага{{sfn|Харланава|с=21}}. * ''Прыклады:'' 长江 (Changjiang) — '''Вялікая рака, рака Яндзы''' (Янцзы); 庄子 (Zhuangzi) — '''Джуан-дзы''' (Чжуан-цзы). == Табліца транскрыпцыі складоў == Ніжэй прыведзена поўная нарматыўная табліца перадачы кітайскіх складоў сістэмы піньінь на беларускую мову{{sfn|Баравік|2026|с=10—12}}. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | A |- | a — '''а''' || ai — '''ай''' || an — '''ань''' || ang — '''ан''' || ao — '''ао''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | B |- | ba — '''ба''' || bai — '''бай''' || ban — '''бань''' || bang — '''бан''' || bao — '''бао''' || bei — '''бэй''' || ben — '''бэнь''' || beng — '''бэн''' |- | bi — '''бі''' || bian — '''б'ень''' || biao — '''б'яо''' || bie — '''б'е''' || bin — '''бінь''' || bing — '''бін''' || bo — '''бо''' || bu — '''бу''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | C |- | ca — '''ца''' || cai — '''цай''' || can — '''цань''' || cang — '''цан''' || cao — '''цао''' || ce — '''цэ''' || cen — '''цэнь''' || ceng — '''цэн''' |- | ci — '''цы''' || cong — '''цун''' || cou — '''цоў''' || cu — '''цу''' || cuan — '''цуань''' || cui — '''цуэй''' || cun — '''цунь''' || cuo — '''цуо''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | CH |- | cha — '''ча''' || chai — '''чай''' || chan — '''чань''' || chang — '''чан''' || chao — '''чао''' || che — '''чэ''' || chen — '''чэнь''' || cheng — '''чэн''' |- | chi — '''чы''' || chong — '''чун''' || chou — '''чоў''' || chu — '''чу''' || chua — '''чуа''' || chuai — '''чуай''' || chuan — '''чуань''' || chuang — '''чуан''' |- | chui — '''чуэй''' || chun — '''чунь''' || chuo — '''чуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | D |- | da — '''да''' || dai — '''дай''' || dan — '''дань''' || dang — '''дан''' || dao — '''дао''' || de — '''дэ''' || dei — '''дэй''' || den — '''дэнь''' |- | deng — '''дэн''' || di — '''ды''' || dian — '''д'ень''' || diao — '''д'яо''' || die — '''д'е''' || ding — '''дын''' || diu — '''д'ёў''' || dong — '''дун''' |- | dou — '''доў''' || du — '''ду''' || duan — '''дуань''' || dui — '''дуэй''' || dun — '''дунь''' || duo — '''дуо''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | E |- | e — '''э''' || ei — '''эй''' || en — '''энь''' || eng — '''эн''' || er — '''ар''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | F |- | fa — '''фа''' || fan — '''фань''' || fang — '''фан''' || fei — '''фэй''' || fen — '''фэнь''' || feng — '''фэн''' || fo — '''фо''' || fou — '''фоў''' |- | fu — '''фу''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | G |- | ga — '''га''' || gai — '''гай''' || gan — '''гань''' || gang — '''ган''' || gao — '''гао''' || ge — '''гэ''' || gei — '''гэй''' || gen — '''гэнь''' |- | geng — '''гэн''' || gong — '''гун''' || gou — '''гоў''' || gu — '''гу''' || gua — '''гуа''' || guai — '''гуай''' || guan — '''гуань''' || guang — '''гуан''' |- | gui — '''гуэй''' || gun — '''гунь''' || guo — '''гуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | H |- | ha — '''ха''' || hai — '''хай''' || han — '''хань''' || hang — '''хан''' || hao — '''хао''' || he — '''хэ''' || hei — '''хэй''' || hen — '''хэнь''' |- | heng — '''хэн''' || hong — '''хун''' || hou — '''хоў''' || hu — '''ху''' || hua — '''хуа''' || huai — '''хуай''' || huan — '''хуань''' || huang — '''хуан''' |- | hui — '''хуэй''' || hun — '''хунь''' || huo — '''хуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | J |- | ji — '''дзі''' || jia — '''дзья''' || jian — '''дзьень''' || jiang — '''дзьян''' || jiao — '''дзьяо''' || jie — '''дзье''' || jin — '''дзінь''' || jing — '''дзін''' |- | jiong — '''дзьюн''' || jiu — '''дзьёў''' || ju — '''дзю''' || juan — '''дзюэнь''' || jue — '''дзюэ''' || jun — '''дзюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | K |- | ka — '''ка''' || kai — '''кай''' || kan — '''кань''' || kang — '''кан''' || kao — '''као''' || ke — '''кэ''' || ken — '''кэнь''' || keng — '''кэн''' |- | kong — '''кун''' || kou — '''коў''' || ku — '''ку''' || kua — '''куа''' || kuai — '''куай''' || kuan — '''куань''' || kuang — '''куан''' || kui — '''куэй''' |- | kun — '''кунь''' || kuo — '''куо''' || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | L |- | la — '''ла''' || lai — '''лай''' || lan — '''лань''' || lang — '''лан''' || lao — '''лао''' || le — '''лэ''' || lei — '''лэй''' || leng — '''лэн''' |- | li — '''лі''' || lia — '''лья''' || lian — '''льень''' || liang — '''льян''' || liao — '''льяо''' || lie — '''лье''' || lin — '''лінь''' || ling — '''лін''' |- | liu — '''льёў''' || long — '''лун''' || lou — '''лоў''' || lu — '''лу''' || lü — '''лю''' || luan — '''луань''' || lüe — '''люэ''' || lun — '''лунь''' |- | luo — '''луо''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | M |- | ma — '''ма''' || mai — '''май''' || man — '''мань''' || mang — '''ман''' || mao — '''мао''' || me — '''мэ''' || mei — '''мэй''' || men — '''мэнь''' |- | meng — '''мэн''' || mi — '''мі''' || mian — '''м'ень''' || miao — '''м'яо''' || mie — '''м'е''' || min — '''мінь''' || ming — '''мін''' || miu — '''м'ёў''' |- | mo — '''мо''' || mou — '''моў''' || mu — '''му''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | N |- | na — '''на''' || nai — '''най''' || nan — '''нань''' || nang — '''нан''' || nao — '''нао''' || ne — '''нэ''' || nei — '''нэй''' || nen — '''нэнь''' |- | neng — '''нэн''' || ni — '''ні''' || nian — '''ньень''' || niang — '''ньян''' || niao — '''ньяо''' || nie — '''нье''' || nin — '''нінь''' || ning — '''нін''' |- | niu — '''ньёў''' || nong — '''нун''' || nu — '''ну''' || nü — '''ню''' || nuan — '''нуань''' || nüe — '''нюэ''' || nuo — '''нуо''' || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | O |- | o — '''о''' || ou — '''оў''' || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | P |- | pa — '''па''' || pai — '''пай''' || pan — '''пань''' || pang — '''пан''' || pao — '''пао''' || pei — '''пэй''' || pen — '''пэнь''' || peng — '''пэн''' |- | pi — '''пі''' || pian — '''п'ень''' || piao — '''п'яо''' || pie — '''п'е''' || pin — '''пінь''' || ping — '''пін''' || po — '''по''' || pou — '''поў''' |- | pu — '''пу''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Q |- | qi — '''ці''' || qia — '''цья''' || qian — '''цьень''' || qiang — '''цьян''' || qiao — '''цьяо''' || qie — '''цье''' || qin — '''цінь''' || qing — '''цін''' |- | qiong — '''цьюн''' || qiu — '''цьёў''' || qu — '''цю''' || quan — '''цюэнь''' || que — '''цюэ''' || qun — '''цюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | R |- | ran — '''жань''' || rang — '''жан''' || rao — '''жао''' || re — '''жэ''' || ren — '''жэнь''' || reng — '''жэн''' || ri — '''жы''' || rong — '''жун''' |- | rou — '''жоў''' || ru — '''жу''' || ruan — '''жуань''' || rui — '''жуэй''' || run — '''жунь''' || ruo — '''жуо''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | S |- | sa — '''са''' || sai — '''сай''' || san — '''сань''' || sang — '''сан''' || sao — '''сао''' || se — '''сэ''' || sen — '''сэнь''' || seng — '''сэн''' |- | si — '''сы''' || song — '''сун''' || sou — '''соў''' || su — '''су''' || suan — '''суань''' || sui — '''суэй''' || sun — '''сунь''' || suo — '''суо''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | SH |- | sha — '''ша''' || shai — '''шай''' || shan — '''шань''' || shang — '''шан''' || shao — '''шао''' || she — '''шэ''' || shei — '''шэй''' || shen — '''шэнь''' |- | sheng — '''шэн''' || shi — '''шы''' || shou — '''шоў''' || shu — '''шу''' || shua — '''шуа''' || shuai — '''шуай''' || shuan — '''шуань''' || shuang — '''шуан''' |- | shui — '''шуэй''' || shun — '''шунь''' || shuo — '''шуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | T |- | ta — '''та''' || tai — '''тай''' || tan — '''тань''' || tang — '''тан''' || tao — '''тао''' || te — '''тэ''' || tei — '''тэй''' || ten — '''тэнь''' |- | teng — '''тэн''' || ti — '''ты''' || tian — '''т'ень''' || tiao — '''т'яо''' || tie — '''т'е''' || ting — '''тын''' || tong — '''тун''' || tou — '''тоў''' |- | tu — '''ту''' || tuan — '''туань''' || tui — '''туэй''' || tun — '''тунь''' || tuo — '''туо''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | W |- | wa — '''ва''' || wai — '''вай''' || wan — '''вань''' || wang — '''ван''' || wei — '''вэй''' || wen — '''вэнь''' || weng — '''вэн''' || wo — '''во''' |- | wu — '''ву''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | X |- | xi — '''сі''' || xia — '''сья''' || xian — '''сьень''' || xiang — '''сьян''' || xiao — '''сьяо''' || xie — '''сье''' || xin — '''сінь''' || xing — '''сін''' |- | xiong — '''сьюн''' || xiu — '''сьёў''' || xu — '''сю''' || xuan — '''сюэнь''' || xue — '''сюэ''' || xun — '''сюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Y |- | ya — '''я''' || yan — '''ень''' || yang — '''ян''' || yao — '''яо''' || ye — '''е''' || yi — '''і''' || yin — '''інь''' || ying — '''ін''' |- | yo — '''ё''' || yong — '''юн''' || you — '''ёў''' || yuan — '''юэнь''' || yue — '''юэ''' || yun — '''юнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Z |- | za — '''дза''' || zai — '''дзай''' || zan — '''дзань''' || zang — '''дзан''' || zao — '''дзао''' || ze — '''дзэ''' || zei — '''дзэй''' || zen — '''дзэнь''' |- | zeng — '''дзэн''' || zi — '''дзы''' || zong — '''дзун''' || zou — '''дзоў''' || zu — '''дзу''' || zuan — '''дзуань''' || zui — '''дзуэй''' || zun — '''дзунь''' |- | zuo — '''дзуо''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | ZH |- | zha — '''джа''' || zhai — '''джай''' || zhan — '''джань''' || zhang — '''джан''' || zhao — '''джао''' || zhe — '''джэ''' || zhen — '''джэнь''' || zheng — '''джэн''' |- | zhi — '''джы''' || zhong — '''джун''' || zhou — '''джоў''' || zhu — '''джу''' || zhua — '''джуа''' || zhuai — '''джуай''' || zhuan — '''джуань''' || zhuang — '''джуан''' |- | zhui — '''джуэй''' || zhun — '''джунь''' || zhuo — '''джуо''' || || || || || |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Мікіта Андрэевіч Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітайская мова]] [[Катэгорыя:Фанетыка]] [[Катэгорыя:Раманізацыя і транскрыпцыя]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] 7zf2aybk5uu1sm3tr8bmy3h9iq55b3w 5159865 5159704 2026-07-01T07:42:16Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5159865 wikitext text/x-wiki '''Белару́ская практы́чная транскры́пцыя кіта́йскай мо́вы''' — афіцыйная нарматыўная сістэма перадачы кітайскіх складоў, запісаных фанетычным алфавітам [[Піньінь|піньінь]], сродкамі [[беларуская мова|беларускай мовы]]. Сістэма была распрацавана беларускімі [[Лінгвістыка|мовазнаўцамі]] і кітаязнаўцамі і зацверджана ў 2025 годзе для ўніфікацыі перадачы кітайскіх уласных імёнаў, тапонімаў і тэрмінаў у беларускай інфармацыйнай, адукацыйнай і выдавецкай прасторы. == Гісторыя стварэння і зацвярджэння == Да стварэння ўласнай беларускай сістэмы транскрыпцыі пры перакладзе з кітайскай на беларускую мову перакладчыкі пераважна абапіраліся на рускамоўную традыцыю — [[Транскрыпцыйная сістэма Паладыя|сістэму Паладыя]]. З-за гэтага кітайскія склады часта перадаваліся без уліку [[Фанетыка беларускай мовы|фанетычных магчымасцей беларускай мовы]] (напрыклад, кітайскі склад ''zhang'' перадаваўся як ''чжан'', ''zi'' як ''цзы'', ''jie'' як ''цзе''), што прыводзіла да блытаніны, непаслядоўнасці і дэзарыентавала чытача{{sfn|Харланава|с=20}}. Першая спроба стварыць адзіную ўніфікаваную сістэму перадачы кітайскіх складоў на беларускую мову была рэалізавана ў 2021 годзе пры выданні «[[Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік|Кітайска-беларускага слоўніка. Беларуска-кітайскага слоўніка]]» (каардынатарам працы над транскрыпцыйнай табліцай выступіла Настасся Сямашка){{sfn|Харланава|с=20}}. У далейшым сістэма была ўдасканалена ў рамках падрыхтоўкі фундаментальнага акадэмічнага «[[Кітайска-беларускі слоўнік (2026)|Кітайска-беларускага слоўніка]]» (2026). Распрацоўка вялася на аснове кітайскага піньіня і прынцыпаў перадачы складоў сродкамі [[Міжнародны фанетычны алфавіт|Міжнароднага фанетычнага алфавіта]] (IPA) з улікам вопыту іншых сістэм транскрыпцыі на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. Нарматыўная табліца транскрыпцыі была афіцыйна разгледжана і ўхвалена на пасяджэннях Вучонага савета [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]] (пратакол №&nbsp;6 ад 25 сакавіка 2025 года) і Савета [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Рэспубліканскага інстытута кітаязнаўства імя Канфуцыя БДУ]] (пратакол №&nbsp;7 ад 14 красавіка 2025 года){{sfn|Баравік|2026|с=4}}. == Прынцыпы і правілы перадачы == Беларуская сістэма транскрыпцыі імкнецца максімальна выкарыстоўваць уласныя фанетычныя сродкі беларускай мовы, каб наблізіць гучанне да арыгінальнага кітайскага вымаўлення. У адрозненне ад рускай сістэмы Паладыя, у беларускай транскрыпцыі выкарыстоўваюцца наступныя адпаведнікі{{sfn|Харланава|с=20}}: * ''zhang'' перадаецца як '''джан''' (а не ''чжан''); * ''zhi'' перадаецца як '''джы''' (а не ''чжи''); * ''zi'' перадаецца як '''дзы''' (а не ''цзы''); * ''jie'' перадаецца як '''дзье''' (а не ''цзе''); * ''qi'' перадаецца як '''ці''' (а не ''ци''); * ''di'' перадаецца як '''ды''' (а не ''ди''). Таксама шырока выкарыстоўваецца мяккі знак і апостраф для дакладнай перадачы мяккасці ці цвёрдасці зычных перад галоснымі (напрыклад: ''tian'' — '''т'ень''', ''xian'' — '''сьень''', ''jian'' — '''дзьень'''). === Стык складоў === Згодна з правіламі, пры перадачы транскрыпцыі двух суседніх складоў, першы з якіх заканчваецца на літару '''-н''' (''-n''), а другі пачынаецца на [[галосныя|галосную]], на стыку складоў абавязкова ставіцца [[апостраф]]{{sfn|Баравік|2026|с=12}}. * ''Прыклад:'' 长安 (Chang'an) — '''Чан’ань'''. === Традыцыйныя назвы === Пры ўвядзенні новай сістэмы, улічваючы існаванне гістарычна замацаваных русіфікаваных варыянтаў уласных геаграфічных назваў і асабовых імёнаў, дазваляецца падаваць традыцыйнае напісанне ў дужках пасля нарматыўнага беларускага{{sfn|Харланава|с=21}}. * ''Прыклады:'' 长江 (Changjiang) — '''Вялікая рака, рака Яндзы''' (Янцзы); 庄子 (Zhuangzi) — '''Джуан-дзы''' (Чжуан-цзы). == Табліца транскрыпцыі складоў == Ніжэй прыведзена поўная нарматыўная табліца перадачы кітайскіх складоў сістэмы піньінь на беларускую мову{{sfn|Баравік|2026|с=10—12}}. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | A |- | a — '''а''' || ai — '''ай''' || an — '''ань''' || ang — '''ан''' || ao — '''ао''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | B |- | ba — '''ба''' || bai — '''бай''' || ban — '''бань''' || bang — '''бан''' || bao — '''бао''' || bei — '''бэй''' || ben — '''бэнь''' || beng — '''бэн''' |- | bi — '''бі''' || bian — '''б'ень''' || biao — '''б'яо''' || bie — '''б'е''' || bin — '''бінь''' || bing — '''бін''' || bo — '''бо''' || bu — '''бу''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | C |- | ca — '''ца''' || cai — '''цай''' || can — '''цань''' || cang — '''цан''' || cao — '''цао''' || ce — '''цэ''' || cen — '''цэнь''' || ceng — '''цэн''' |- | ci — '''цы''' || cong — '''цун''' || cou — '''цоў''' || cu — '''цу''' || cuan — '''цуань''' || cui — '''цуэй''' || cun — '''цунь''' || cuo — '''цуо''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | CH |- | cha — '''ча''' || chai — '''чай''' || chan — '''чань''' || chang — '''чан''' || chao — '''чао''' || che — '''чэ''' || chen — '''чэнь''' || cheng — '''чэн''' |- | chi — '''чы''' || chong — '''чун''' || chou — '''чоў''' || chu — '''чу''' || chua — '''чуа''' || chuai — '''чуай''' || chuan — '''чуань''' || chuang — '''чуан''' |- | chui — '''чуэй''' || chun — '''чунь''' || chuo — '''чуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | D |- | da — '''да''' || dai — '''дай''' || dan — '''дань''' || dang — '''дан''' || dao — '''дао''' || de — '''дэ''' || dei — '''дэй''' || den — '''дэнь''' |- | deng — '''дэн''' || di — '''ды''' || dian — '''д'ень''' || diao — '''д'яо''' || die — '''д'е''' || ding — '''дын''' || diu — '''д'ёў''' || dong — '''дун''' |- | dou — '''доў''' || du — '''ду''' || duan — '''дуань''' || dui — '''дуэй''' || dun — '''дунь''' || duo — '''дуо''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | E |- | e — '''э''' || ei — '''эй''' || en — '''энь''' || eng — '''эн''' || er — '''ар''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | F |- | fa — '''фа''' || fan — '''фань''' || fang — '''фан''' || fei — '''фэй''' || fen — '''фэнь''' || feng — '''фэн''' || fo — '''фо''' || fou — '''фоў''' |- | fu — '''фу''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | G |- | ga — '''га''' || gai — '''гай''' || gan — '''гань''' || gang — '''ган''' || gao — '''гао''' || ge — '''гэ''' || gei — '''гэй''' || gen — '''гэнь''' |- | geng — '''гэн''' || gong — '''гун''' || gou — '''гоў''' || gu — '''гу''' || gua — '''гуа''' || guai — '''гуай''' || guan — '''гуань''' || guang — '''гуан''' |- | gui — '''гуэй''' || gun — '''гунь''' || guo — '''гуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | H |- | ha — '''ха''' || hai — '''хай''' || han — '''хань''' || hang — '''хан''' || hao — '''хао''' || he — '''хэ''' || hei — '''хэй''' || hen — '''хэнь''' |- | heng — '''хэн''' || hong — '''хун''' || hou — '''хоў''' || hu — '''ху''' || hua — '''хуа''' || huai — '''хуай''' || huan — '''хуань''' || huang — '''хуан''' |- | hui — '''хуэй''' || hun — '''хунь''' || huo — '''хуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | J |- | ji — '''дзі''' || jia — '''дзья''' || jian — '''дзьень''' || jiang — '''дзьян''' || jiao — '''дзьяо''' || jie — '''дзье''' || jin — '''дзінь''' || jing — '''дзін''' |- | jiong — '''дзьюн''' || jiu — '''дзьёў''' || ju — '''дзю''' || juan — '''дзюэнь''' || jue — '''дзюэ''' || jun — '''дзюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | K |- | ka — '''ка''' || kai — '''кай''' || kan — '''кань''' || kang — '''кан''' || kao — '''као''' || ke — '''кэ''' || ken — '''кэнь''' || keng — '''кэн''' |- | kong — '''кун''' || kou — '''коў''' || ku — '''ку''' || kua — '''куа''' || kuai — '''куай''' || kuan — '''куань''' || kuang — '''куан''' || kui — '''куэй''' |- | kun — '''кунь''' || kuo — '''куо''' || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | L |- | la — '''ла''' || lai — '''лай''' || lan — '''лань''' || lang — '''лан''' || lao — '''лао''' || le — '''лэ''' || lei — '''лэй''' || leng — '''лэн''' |- | li — '''лі''' || lia — '''лья''' || lian — '''льень''' || liang — '''льян''' || liao — '''льяо''' || lie — '''лье''' || lin — '''лінь''' || ling — '''лін''' |- | liu — '''льёў''' || long — '''лун''' || lou — '''лоў''' || lu — '''лу''' || lü — '''лю''' || luan — '''луань''' || lüe — '''люэ''' || lun — '''лунь''' |- | luo — '''луо''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | M |- | ma — '''ма''' || mai — '''май''' || man — '''мань''' || mang — '''ман''' || mao — '''мао''' || me — '''мэ''' || mei — '''мэй''' || men — '''мэнь''' |- | meng — '''мэн''' || mi — '''мі''' || mian — '''м'ень''' || miao — '''м'яо''' || mie — '''м'е''' || min — '''мінь''' || ming — '''мін''' || miu — '''м'ёў''' |- | mo — '''мо''' || mou — '''моў''' || mu — '''му''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | N |- | na — '''на''' || nai — '''най''' || nan — '''нань''' || nang — '''нан''' || nao — '''нао''' || ne — '''нэ''' || nei — '''нэй''' || nen — '''нэнь''' |- | neng — '''нэн''' || ni — '''ні''' || nian — '''ньень''' || niang — '''ньян''' || niao — '''ньяо''' || nie — '''нье''' || nin — '''нінь''' || ning — '''нін''' |- | niu — '''ньёў''' || nong — '''нун''' || nu — '''ну''' || nü — '''ню''' || nuan — '''нуань''' || nüe — '''нюэ''' || nuo — '''нуо''' || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | O |- | o — '''о''' || ou — '''оў''' || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | P |- | pa — '''па''' || pai — '''пай''' || pan — '''пань''' || pang — '''пан''' || pao — '''пао''' || pei — '''пэй''' || pen — '''пэнь''' || peng — '''пэн''' |- | pi — '''пі''' || pian — '''п'ень''' || piao — '''п'яо''' || pie — '''п'е''' || pin — '''пінь''' || ping — '''пін''' || po — '''по''' || pou — '''поў''' |- | pu — '''пу''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Q |- | qi — '''ці''' || qia — '''цья''' || qian — '''цьень''' || qiang — '''цьян''' || qiao — '''цьяо''' || qie — '''цье''' || qin — '''цінь''' || qing — '''цін''' |- | qiong — '''цьюн''' || qiu — '''цьёў''' || qu — '''цю''' || quan — '''цюэнь''' || que — '''цюэ''' || qun — '''цюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | R |- | ran — '''жань''' || rang — '''жан''' || rao — '''жао''' || re — '''жэ''' || ren — '''жэнь''' || reng — '''жэн''' || ri — '''жы''' || rong — '''жун''' |- | rou — '''жоў''' || ru — '''жу''' || ruan — '''жуань''' || rui — '''жуэй''' || run — '''жунь''' || ruo — '''жуо''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | S |- | sa — '''са''' || sai — '''сай''' || san — '''сань''' || sang — '''сан''' || sao — '''сао''' || se — '''сэ''' || sen — '''сэнь''' || seng — '''сэн''' |- | si — '''сы''' || song — '''сун''' || sou — '''соў''' || su — '''су''' || suan — '''суань''' || sui — '''суэй''' || sun — '''сунь''' || suo — '''суо''' |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | SH |- | sha — '''ша''' || shai — '''шай''' || shan — '''шань''' || shang — '''шан''' || shao — '''шао''' || she — '''шэ''' || shei — '''шэй''' || shen — '''шэнь''' |- | sheng — '''шэн''' || shi — '''шы''' || shou — '''шоў''' || shu — '''шу''' || shua — '''шуа''' || shuai — '''шуай''' || shuan — '''шуань''' || shuang — '''шуан''' |- | shui — '''шуэй''' || shun — '''шунь''' || shuo — '''шуо''' || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | T |- | ta — '''та''' || tai — '''тай''' || tan — '''тань''' || tang — '''тан''' || tao — '''тао''' || te — '''тэ''' || tei — '''тэй''' || ten — '''тэнь''' |- | teng — '''тэн''' || ti — '''ты''' || tian — '''т'ень''' || tiao — '''т'яо''' || tie — '''т'е''' || ting — '''тын''' || tong — '''тун''' || tou — '''тоў''' |- | tu — '''ту''' || tuan — '''туань''' || tui — '''туэй''' || tun — '''тунь''' || tuo — '''туо''' || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | W |- | wa — '''ва''' || wai — '''вай''' || wan — '''вань''' || wang — '''ван''' || wei — '''вэй''' || wen — '''вэнь''' || weng — '''вэн''' || wo — '''во''' |- | wu — '''ву''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | X |- | xi — '''сі''' || xia — '''сья''' || xian — '''сьень''' || xiang — '''сьян''' || xiao — '''сьяо''' || xie — '''сье''' || xin — '''сінь''' || xing — '''сін''' |- | xiong — '''сьюн''' || xiu — '''сьёў''' || xu — '''сю''' || xuan — '''сюэнь''' || xue — '''сюэ''' || xun — '''сюнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Y |- | ya — '''я''' || yan — '''ень''' || yang — '''ян''' || yao — '''яо''' || ye — '''е''' || yi — '''і''' || yin — '''інь''' || ying — '''ін''' |- | yo — '''ё''' || yong — '''юн''' || you — '''ёў''' || yuan — '''юэнь''' || yue — '''юэ''' || yun — '''юнь''' || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | Z |- | za — '''дза''' || zai — '''дзай''' || zan — '''дзань''' || zang — '''дзан''' || zao — '''дзао''' || ze — '''дзэ''' || zei — '''дзэй''' || zen — '''дзэнь''' |- | zeng — '''дзэн''' || zi — '''дзы''' || zong — '''дзун''' || zou — '''дзоў''' || zu — '''дзу''' || zuan — '''дзуань''' || zui — '''дзуэй''' || zun — '''дзунь''' |- | zuo — '''дзуо''' || || || || || || || |- ! colspan="8" style="background-color:#e0e0e0;" | ZH |- | zha — '''джа''' || zhai — '''джай''' || zhan — '''джань''' || zhang — '''джан''' || zhao — '''джао''' || zhe — '''джэ''' || zhen — '''джэнь''' || zheng — '''джэн''' |- | zhi — '''джы''' || zhong — '''джун''' || zhou — '''джоў''' || zhu — '''джу''' || zhua — '''джуа''' || zhuai — '''джуай''' || zhuan — '''джуань''' || zhuang — '''джуан''' |- | zhui — '''джуэй''' || zhun — '''джунь''' || zhuo — '''джуо''' || || || || || |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Мікіта Андрэевіч Баравік|Баравік М. А.]] і інш. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік |месца=Мінск |выдавецтва=Калорград |год=2026 |старонак=965 |isbn=978-985-35-0185-8 |ref=Баравік}} * {{артыкул |аўтар=Харланава Г. С. |загаловак=Кітайска-беларускі слоўнік. Беларуска-кітайскі слоўнік: дасягненні і перспектывы |выданне=Кітайско-славянские языковые связи: синхрония и диахрония |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=16—22 |ref=Харланава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} [[Катэгорыя:Кітайская мова]] [[Катэгорыя:Фанетыка]] [[Катэгорыя:Раманізацыя і транскрыпцыя]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] 8xzgb40yovtu71i46cum8fdozcrz3b1 0 810168 5159705 2026-06-30T14:31:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{| class="wikitable sortable" |+ Зводны спіс асноўных кітайскіх тапонімаў (Традыцыйная назва супраць Нормы 2026 года) ! Традыцыйная назва (Сістэма Паладыя) ! Новая нарматыўная назва (2026) ! Піньінь ! Іерогліфы |- | [[Аамынь]] (Макаа) || [[Аомэнь|Аомэ́нь]] ([[Макаа|Мака́о]]) || Àomén ||...» 5159705 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ Зводны спіс асноўных кітайскіх тапонімаў (Традыцыйная назва супраць Нормы 2026 года) ! Традыцыйная назва (Сістэма Паладыя) ! Новая нарматыўная назва (2026) ! Піньінь ! Іерогліфы |- | [[Аамынь]] (Макаа) || [[Аомэнь|Аомэ́нь]] ([[Макаа|Мака́о]]) || Àomén || 澳门 |- | [[Аньхой]] || [[Аньхуэй|Аньхуэ́й]] || Ānhuī || 安徽 |- | [[Ганьсу]] || [[Ганьсу|Ганьсу́]] || Gānsù || 甘肃 |- | [[Гуандун]] || [[Гуандун|Гуанду́н]] || Guǎngdōng || 广东 |- | [[Гуанчжоу]] || [[Гуанджоў|Гуанджо́ў]] || Guǎngzhōu || 广州 |- | [[Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён]] || [[Гуансі-Джуанскі аўтаномны раён|Гуансі́-Джуа́нскі аўтаномны раён]] || Guǎngxī zhuàngzú || 广西壮族 |- | [[Гуйчжоу]] || [[Гуэйджоў|Гуэйджо́ў]] || Guìzhōu || 贵州 |- | [[Гуйян]] || [[Гуэйян|Гуэйя́н]] || Guìyáng || 贵阳 |- | [[Ланьчжоу]] || [[Ланьджоў|Ланьджо́ў]] || Lánzhōu || 兰州 |- | [[Ляанін]] || [[Льяонін|Льяоні́н]] || Liáoníng || 辽宁 |- | [[Нінся-Хуэйскі аўтаномны раён]] || [[Нінсья-Хуэйскі аўтаномны раён|Нінсья́-Хуэ́йскі аўтаномны раён]] || Níngxià huízú || 宁夏回族 |- | [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён]] || [[Сіньдзьян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньдзья́н-Уйгу́рскі аўтаномны раён]] || Xīnjiāng wéiwú'ěr || 新疆维吾尔 |- | [[Сычуань]] || [[Сычуань|Сычуа́нь]] || Sìchuān || 四川 |- | [[Тайюань]] || [[Тайюэнь|Тайюэ́нь]] || Tàiyuán || 太原 |- | [[Ухань]] || [[Вухань|Вуха́нь]] || Wǔhàn || 武汉 |- | [[Фуцзянь]] || [[Фудзьень|Фудзье́нь]] || Fújiàn || 福建 |- | [[Фучжоу]] || [[Фуджоў|Фуджо́ў]] || Fúzhōu || 福州 |- | [[Хайнань]] || [[Хайнань|Хайна́нь]] || Hǎinán || 海南 |- | [[Хэбэй]] || [[Хэбэй|Хэбэ́й]] || Héběi || 河北 |- | [[Хэнань]] || [[Хэнань|Хэна́нь]] || Hénán || 河南 |- | [[Хэйлунцзян]] || [[Хэйлундзьян|Хэйлундзья́н]] || Hēilóngjiāng || 黑龙江 |- | [[Цзілінь]] || [[Дзілін|Дзілі́н]] || Jílín || 吉林 |- | [[Цзінань]] || [[Дзінань|Дзіна́нь]] || Jǐnán || 济南 |- | [[Цзянсі]] || [[Дзьянсі|Дзьянсі́]] || Jiāngxī || 江西 |- | [[Цзянсу]] || [[Дзьянсу|Дзьянсу́]] || Jiāngsū || 江苏 |- | [[Цынхай]] || [[Цінхай|Цінха́й]] || Qīnghǎi || 青海 |- | [[Цяньцзінь]] || [[Т'еньдзінь|Т’еньдзі́нь]] || Tiānjīn || 天津 |- | [[Чанчунь]] || [[Чанчунь|Чанчу́нь]] || Chángchūn || 长春 |- | [[Чанша]] || [[Чанша|Чанша́]] || Chángshā || 长沙 |- | [[Чжэнчжоу]] || [[Джэнджоў|Джэнджо́ў]] || Zhèngzhōu || 郑州 |- | [[Чжэцзян]] || [[Джэдзьян|Джэдзья́н]] || Zhèjiāng || 浙江 |- | [[Чунцын]] || [[Чунцін|Чунці́н]] || Chóngqìng || 重庆 |- | [[Шанхай]] || [[Шанхай|Шанха́й]] || Shànghǎi || 上海 |- | [[Шаньдун]] || [[Шандун|Шанду́н]] || Shāndōng || 山东 |- | [[Шаньсі]] || [[Шаньсі|Шаньсі́]] || Shānxī || 山西 |- | [[Шэньсі]] || [[Шэньсі|Шэньсі́]] || Shǎnxī || 陕西 |- | [[Шэньян]] || [[Шэньян|Шэнья́н]] || Shěnyáng || 沈阳 |- | [[Шыцзячжуан]] || [[Шыдзьяджуан|Шыдзьяджуа́н]] || Shíjiāzhuāng || 石家庄 |- | [[Юньнань]] || [[Юньнань|Юньна́нь]] || Yúnnán || 云南 |- ! colspan="4" style="background-color:#e0e0e0;" | Геаграфічныя аб'екты |- | рака [[Янцзы]] || рака [[Яндзы|Яндзы́]] || Chángjiāng || 长江 |- | рака [[Хуанхэ]] || рака [[Хуанхэ|Хуанхэ́]] || Huánghé || 黄河 |- | горы [[Цянь-Шань]] || горы [[Т'еньшань|Т’еньша́нь]] || Tiānshān || 天山 |} mlyh4nahza56x58q3d25dxevjc5nrih 5159864 5159705 2026-07-01T07:42:13Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5159864 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ Зводны спіс асноўных кітайскіх тапонімаў (Традыцыйная назва супраць Нормы 2026 года) ! Традыцыйная назва (Сістэма Паладыя) ! Новая нарматыўная назва (2026) ! Піньінь ! Іерогліфы |- | [[Аамынь]] (Макаа) || [[Аомэнь|Аомэ́нь]] ([[Макаа|Мака́о]]) || Àomén || 澳门 |- | [[Аньхой]] || [[Аньхуэй|Аньхуэ́й]] || Ānhuī || 安徽 |- | [[Ганьсу]] || [[Ганьсу|Ганьсу́]] || Gānsù || 甘肃 |- | [[Гуандун]] || [[Гуандун|Гуанду́н]] || Guǎngdōng || 广东 |- | [[Гуанчжоу]] || [[Гуанджоў|Гуанджо́ў]] || Guǎngzhōu || 广州 |- | [[Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён]] || [[Гуансі-Джуанскі аўтаномны раён|Гуансі́-Джуа́нскі аўтаномны раён]] || Guǎngxī zhuàngzú || 广西壮族 |- | [[Гуйчжоу]] || [[Гуэйджоў|Гуэйджо́ў]] || Guìzhōu || 贵州 |- | [[Гуйян]] || [[Гуэйян|Гуэйя́н]] || Guìyáng || 贵阳 |- | [[Ланьчжоу]] || [[Ланьджоў|Ланьджо́ў]] || Lánzhōu || 兰州 |- | [[Ляанін]] || [[Льяонін|Льяоні́н]] || Liáoníng || 辽宁 |- | [[Нінся-Хуэйскі аўтаномны раён]] || [[Нінсья-Хуэйскі аўтаномны раён|Нінсья́-Хуэ́йскі аўтаномны раён]] || Níngxià huízú || 宁夏回族 |- | [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён]] || [[Сіньдзьян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньдзья́н-Уйгу́рскі аўтаномны раён]] || Xīnjiāng wéiwú'ěr || 新疆维吾尔 |- | [[Сычуань]] || [[Сычуань|Сычуа́нь]] || Sìchuān || 四川 |- | [[Тайюань]] || [[Тайюэнь|Тайюэ́нь]] || Tàiyuán || 太原 |- | [[Ухань]] || [[Вухань|Вуха́нь]] || Wǔhàn || 武汉 |- | [[Фуцзянь]] || [[Фудзьень|Фудзье́нь]] || Fújiàn || 福建 |- | [[Фучжоу]] || [[Фуджоў|Фуджо́ў]] || Fúzhōu || 福州 |- | [[Хайнань]] || [[Хайнань|Хайна́нь]] || Hǎinán || 海南 |- | [[Хэбэй]] || [[Хэбэй|Хэбэ́й]] || Héběi || 河北 |- | [[Хэнань]] || [[Хэнань|Хэна́нь]] || Hénán || 河南 |- | [[Хэйлунцзян]] || [[Хэйлундзьян|Хэйлундзья́н]] || Hēilóngjiāng || 黑龙江 |- | [[Цзілінь]] || [[Дзілін|Дзілі́н]] || Jílín || 吉林 |- | [[Цзінань]] || [[Дзінань|Дзіна́нь]] || Jǐnán || 济南 |- | [[Цзянсі]] || [[Дзьянсі|Дзьянсі́]] || Jiāngxī || 江西 |- | [[Цзянсу]] || [[Дзьянсу|Дзьянсу́]] || Jiāngsū || 江苏 |- | [[Цынхай]] || [[Цінхай|Цінха́й]] || Qīnghǎi || 青海 |- | [[Цяньцзінь]] || [[Т'еньдзінь|Т’еньдзі́нь]] || Tiānjīn || 天津 |- | [[Чанчунь]] || [[Чанчунь|Чанчу́нь]] || Chángchūn || 长春 |- | [[Чанша]] || [[Чанша|Чанша́]] || Chángshā || 长沙 |- | [[Чжэнчжоу]] || [[Джэнджоў|Джэнджо́ў]] || Zhèngzhōu || 郑州 |- | [[Чжэцзян]] || [[Джэдзьян|Джэдзья́н]] || Zhèjiāng || 浙江 |- | [[Чунцын]] || [[Чунцін|Чунці́н]] || Chóngqìng || 重庆 |- | [[Шанхай]] || [[Шанхай|Шанха́й]] || Shànghǎi || 上海 |- | [[Шаньдун]] || [[Шандун|Шанду́н]] || Shāndōng || 山东 |- | [[Шаньсі]] || [[Шаньсі|Шаньсі́]] || Shānxī || 山西 |- | [[Шэньсі]] || [[Шэньсі|Шэньсі́]] || Shǎnxī || 陕西 |- | [[Шэньян]] || [[Шэньян|Шэнья́н]] || Shěnyáng || 沈阳 |- | [[Шыцзячжуан]] || [[Шыдзьяджуан|Шыдзьяджуа́н]] || Shíjiāzhuāng || 石家庄 |- | [[Юньнань]] || [[Юньнань|Юньна́нь]] || Yúnnán || 云南 |- ! colspan="4" style="background-color:#e0e0e0;" | Геаграфічныя аб'екты |- | рака [[Янцзы]] || рака [[Яндзы|Яндзы́]] || Chángjiāng || 长江 |- | рака [[Хуанхэ]] || рака [[Хуанхэ|Хуанхэ́]] || Huánghé || 黄河 |- | горы [[Цянь-Шань]] || горы [[Т'еньшань|Т’еньша́нь]] || Tiānshān || 天山 |} {{няма катэгорый|date=2026-07-01}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} pp3fwe13dn2fob2ytxsnwut6iwmle5n 0 810169 5159718 2026-06-30T16:19:48Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Універсальная картка}} [[24 чэрвеня]] [[2026]] года [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенне|землетрасенні]] з інтэрвалам у 39 секунд. Улады заявілі, што першае землетрасенне [[магнітуда]]й 7,2 пасля аналізу сейсмічных запісаў было перакласіф...» 5159718 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[24 чэрвеня]] [[2026]] года [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенне|землетрасенні]] з інтэрвалам у 39 секунд. Улады заявілі, што першае землетрасенне [[магнітуда]]й 7,2 пасля аналізу сейсмічных запісаў было перакласіфікавана як папярэдняе землетрасенне магнітудай 7,5. Абодва падземныя штуршкі ўтварылі «сейсмічны дублет» — з’ява, пры якой два буйныя землетрасенні адбываюцца з інтэрвалам некалькі секунд у адным і тым жа раёне. Пасля было зафіксавана 30 [[афтэршок]]аў<ref>[https://blr.belta.by/society/view/mzs-zvestak-ab-gramadzjanah-belarusi-patsjarpeushyh-u-venesuele-ne-pastupala-159661-2026/ belta.by]</ref>. Каля 774 будынкаў атрымалі сур’ёзныя пашкоджанні. Паводле даных анлайн-платформы Venezuela Te Busca, створанай пасля землетрасенняў, звыш 53 тыс. чалавек у Венесуэле прапалі без вестак<ref>[https://blr.belta.by/world/view/paslja-zemletrasennjau-u-venesuele-z-pad-zavalau-use-jashche-ratujuts-vyzhyushyh-159800-2026/ belta.by]</ref>. Улады Венесуэлы ўвялі рэжым надзвычайнага становішча. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] e74n251olo3x9rn7tg989e4leepwe8t 5159727 5159718 2026-06-30T16:43:17Z JerzyKundrat 174 5159727 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[24 чэрвеня]] [[2026]] года [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенне|землетрасенні]] з інтэрвалам у 39 секунд. Улады заявілі, што першае землетрасенне [[магнітуда]]й 7,2 пасля аналізу сейсмічных запісаў было перакласіфікавана як папярэдняе землетрасенне магнітудай 7,5. Абодва падземныя штуршкі ўтварылі «сейсмічны дублет» — з’ява, пры якой два буйныя землетрасенні адбываюцца з інтэрвалам некалькі секунд у адным і тым жа раёне. Пасля было зафіксавана 30 [[афтэршок]]аў<ref>[https://blr.belta.by/society/view/mzs-zvestak-ab-gramadzjanah-belarusi-patsjarpeushyh-u-venesuele-ne-pastupala-159661-2026/ belta.by]</ref>. Каля 774 будынкаў атрымалі сур’ёзныя пашкоджанні. Паводле даных анлайн-платформы Venezuela Te Busca, створанай пасля землетрасенняў, звыш 53 тыс. чалавек у Венесуэле прапалі без вестак<ref>[https://blr.belta.by/world/view/paslja-zemletrasennjau-u-venesuele-z-pad-zavalau-use-jashche-ratujuts-vyzhyushyh-159800-2026/ belta.by]</ref>. Улады Венесуэлы ўвялі рэжым надзвычайнага становішча. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Землетрасенні]] [[Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] 1doki8uqm4pr2jgai6kzb47e545di1b 5159736 5159727 2026-06-30T16:52:50Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5159736 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[24 чэрвеня]] [[2026]] года [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенне|землетрасенні]] з інтэрвалам у 39 секунд. Улады заявілі, што першае землетрасенне [[магнітуда]]й 7,2 пасля аналізу сейсмічных запісаў было перакласіфікавана як папярэдняе землетрасенне магнітудай 7,5. Абодва падземныя штуршкі ўтварылі «сейсмічны дублет» — з’ява, пры якой два буйныя землетрасенні адбываюцца з інтэрвалам некалькі секунд у адным і тым жа раёне. Пасля было зафіксавана 30 [[афтэршок]]аў<ref>[https://blr.belta.by/society/view/mzs-zvestak-ab-gramadzjanah-belarusi-patsjarpeushyh-u-venesuele-ne-pastupala-159661-2026/ belta.by]</ref>. Каля 774 будынкаў атрымалі сур’ёзныя пашкоджанні. Паводле даных анлайн-платформы Venezuela Te Busca, створанай пасля землетрасенняў, звыш 53 тыс. чалавек у Венесуэле прапалі без вестак<ref>[https://blr.belta.by/world/view/paslja-zemletrasennjau-u-venesuele-z-pad-zavalau-use-jashche-ratujuts-vyzhyushyh-159800-2026/ belta.by]</ref>. Улады Венесуэлы ўвялі рэжым надзвычайнага становішча. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Землетрасенні]] [[Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Венесуэле]] 1hyl0nhly5r47glooyrysdjjbax4cuo 5159787 5159736 2026-06-30T19:30:50Z Emilia Noah 155537 /* Крыніцы */ 5159787 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[24 чэрвеня]] [[2026]] года [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенне|землетрасенні]] з інтэрвалам у 39 секунд. Улады заявілі, што першае землетрасенне [[магнітуда]]й 7,2 пасля аналізу сейсмічных запісаў было перакласіфікавана як папярэдняе землетрасенне магнітудай 7,5. Абодва падземныя штуршкі ўтварылі «сейсмічны дублет» — з’ява, пры якой два буйныя землетрасенні адбываюцца з інтэрвалам некалькі секунд у адным і тым жа раёне. Пасля было зафіксавана 30 [[афтэршок]]аў<ref>[https://blr.belta.by/society/view/mzs-zvestak-ab-gramadzjanah-belarusi-patsjarpeushyh-u-venesuele-ne-pastupala-159661-2026/ belta.by]</ref>. Каля 774 будынкаў атрымалі сур’ёзныя пашкоджанні. Паводле даных анлайн-платформы Venezuela Te Busca, створанай пасля землетрасенняў, звыш 53 тыс. чалавек у Венесуэле прапалі без вестак<ref>[https://blr.belta.by/world/view/paslja-zemletrasennjau-u-venesuele-z-pad-zavalau-use-jashche-ratujuts-vyzhyushyh-159800-2026/ belta.by]</ref>. Улады Венесуэлы ўвялі рэжым надзвычайнага становішча. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Землетрасенні]] [[Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Венесуэле]] oeiju6r44g7oyljl74cfe0mzld0aub5 14 810170 5159729 2026-06-30T16:45:18Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Святы паводле краін|Грузія]] [[Катэгорыя:Культура Грузіі]]» 5159729 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Святы паводле краін|Грузія]] [[Катэгорыя:Культура Грузіі]] ab3m953wsfabb6alyj2s6mmrs1ar5ya 14 810171 5159731 2026-06-30T16:46:21Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Святы паводле краін|Арменія]] [[Катэгорыя:Культура Арменіі]]» 5159731 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Святы паводле краін|Арменія]] [[Катэгорыя:Культура Арменіі]] bvrz4lb3kelofy4swxzbw0gc5xhl4dk 14 810172 5159737 2026-06-30T16:53:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптары|15|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Скульптары паводле стагоддзяў|15]] [[Катэгорыя:Мастацтва XV стагоддзя]]» 5159737 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптары|15|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Скульптары паводле стагоддзяў|15]] [[Катэгорыя:Мастацтва XV стагоддзя]] g5py5hjue5l6wf2tz02zh52f01kb0y7 14 810173 5159739 2026-06-30T16:55:10Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Гады ў краіне|2026|у|Венесуэле}} [[Катэгорыя:2026 год у Паўднёвай Амерыцы|Венесуэла]]» 5159739 wikitext text/x-wiki {{Гады ў краіне|2026|у|Венесуэле}} [[Катэгорыя:2026 год у Паўднёвай Амерыцы|Венесуэла]] ioosoplbsendq49fweun9lmboczvx32 14 810174 5159740 2026-06-30T16:56:36Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Мастацтва|15|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:XV стагоддзе]] [[Катэгорыя:Мастацтва паводле стагоддзяў|16]]» 5159740 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Мастацтва|15|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:XV стагоддзе]] [[Катэгорыя:Мастацтва паводле стагоддзяў|16]] 6jifm7vuzogtile1j3fe5ek6c8zs1qu 14 810175 5159743 2026-06-30T16:57:28Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Гады ў краіне|2023|у|Венесуэле}} [[Катэгорыя:2023 год у Паўднёвай Амерыцы|Венесуэла]]» 5159743 wikitext text/x-wiki {{Гады ў краіне|2023|у|Венесуэле}} [[Катэгорыя:2023 год у Паўднёвай Амерыцы|Венесуэла]] icse7zfys83v26r8mu0pxrvx7qfjqz3 14 810176 5159745 2026-06-30T16:59:13Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Гады ў краіне|2019|у|Венесуэле}} [[Катэгорыя:2019 год у Паўднёвай Амерыцы|Венесуэла]]» 5159745 wikitext text/x-wiki {{Гады ў краіне|2019|у|Венесуэле}} [[Катэгорыя:2019 год у Паўднёвай Амерыцы|Венесуэла]] ga9eydoe24d7ugz4tzc84ma6g3bobrr 14 810177 5159748 2026-06-30T17:07:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Творы выяўленчага мастацтва|15|стагоддзя}} [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Творы XV стагоддзя|выяўленчае]] [[Катэгорыя:Творы выяўленчага мастацтва паводле стагоддзяў|15]]» 5159748 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Творы выяўленчага мастацтва|15|стагоддзя}} [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Творы XV стагоддзя|выяўленчае]] [[Катэгорыя:Творы выяўленчага мастацтва паводле стагоддзяў|15]] l1v0ti9c0wj97ov8htf153m4ixc0q69 0 810178 5159749 2026-06-30T17:11:09Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{пішу}}{{Газета}} '''«Виртуальные радости»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]] пра [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]]. ==Гл. таксама== *[[Компьютерная газета]] ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літараіура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}}» 5159749 wikitext text/x-wiki {{пішу}}{{Газета}} '''«Виртуальные радости»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]] пра [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]]. ==Гл. таксама== *[[Компьютерная газета]] ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літараіура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} 6xw0b9i2cdfjh2iutykaupb1ebxvzo9 5159753 5159749 2026-06-30T17:25:40Z Emilia Noah 155537 /* */ 5159753 wikitext text/x-wiki {{пішу}}{{Газета}} '''«Виртуальные радости»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]] пра [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]].<ref name=„stop”>{{Cite web|url = https://stopgame.ru/blogs/topic/104484/istoriya_uspeha_gazety_virtualnye_radosti |title = ИСТОРИЯ УСПЕХА… ГАЗЕТЫ «ВИРТУАЛЬНЫЕ РАДОСТИ» |first = radiatorfreeze |last = |authorlink = |date = 2020-08-22 |work = |publisher = {{Не перакладзена 5|StopGame.ru|StopGame.ru|ru|StopGame.ru}}|location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111021828/https://stopgame.ru/blogs/topic/104484/istoriya_uspeha_gazety_virtualnye_radosti |archive-date = 2025-11-11 |access-date = 2026-06-30 |url-status = live |quote = |ref = stop}}</ref> ==Гл. таксама== *[[Компьютерная газета]] ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літараіура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} 7qhudl3t46h8vtc1emtisqnk1gp8qes 5159758 5159753 2026-06-30T17:31:34Z Emilia Noah 155537 /* */ 5159758 wikitext text/x-wiki {{пішу}}{{Газета}} '''«Виртуальные радости»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]] пра [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]].<ref name=„stop”>{{Cite web|url = https://stopgame.ru/blogs/topic/104484/istoriya_uspeha_gazety_virtualnye_radosti |title = ИСТОРИЯ УСПЕХА… ГАЗЕТЫ «ВИРТУАЛЬНЫЕ РАДОСТИ» |first = radiatorfreeze |last = |authorlink = |date = 2020-08-22 |work = |publisher = {{Не перакладзена 5|StopGame.ru|StopGame.ru|ru|StopGame.ru}}|location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111021828/https://stopgame.ru/blogs/topic/104484/istoriya_uspeha_gazety_virtualnye_radosti |archive-date = 2025-11-11 |access-date = 2026-06-30 |url-status = live |quote = |ref = stop}}</ref><ref name=„dtf”>{{Cite web|url = https://dtf.ru/retro/3210524-bratya-belorusy-a-vy-eshe-pomnite |title = Братья-белорусы, а вы ещё помните? |first = Виталий |last = Аксёнов |authorlink = |date = 2022-11-24 |work = |publisher = {{Не перакладзена 5|DTF|DTF|ru|DTF}}|location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-30 |url-status = live |quote = |ref = dtf}}</ref> ==Гл. таксама== *[[Компьютерная газета]] ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літараіура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} awu8ekhh8uz7y0whv3k0396juzyt1s4 5159759 5159758 2026-06-30T17:31:52Z Emilia Noah 155537 /* Літаратура */ 5159759 wikitext text/x-wiki {{пішу}}{{Газета}} '''«Виртуальные радости»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]] пра [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]].<ref name=„stop”>{{Cite web|url = https://stopgame.ru/blogs/topic/104484/istoriya_uspeha_gazety_virtualnye_radosti |title = ИСТОРИЯ УСПЕХА… ГАЗЕТЫ «ВИРТУАЛЬНЫЕ РАДОСТИ» |first = radiatorfreeze |last = |authorlink = |date = 2020-08-22 |work = |publisher = {{Не перакладзена 5|StopGame.ru|StopGame.ru|ru|StopGame.ru}}|location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111021828/https://stopgame.ru/blogs/topic/104484/istoriya_uspeha_gazety_virtualnye_radosti |archive-date = 2025-11-11 |access-date = 2026-06-30 |url-status = live |quote = |ref = stop}}</ref><ref name=„dtf”>{{Cite web|url = https://dtf.ru/retro/3210524-bratya-belorusy-a-vy-eshe-pomnite |title = Братья-белорусы, а вы ещё помните? |first = Виталий |last = Аксёнов |authorlink = |date = 2022-11-24 |work = |publisher = {{Не перакладзена 5|DTF|DTF|ru|DTF}}|location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-30 |url-status = live |quote = |ref = dtf}}</ref> ==Гл. таксама== *[[Компьютерная газета]] ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літаратура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} ctazw3drnq56tpxxgsgkmwsppt2jads 14 810179 5159750 2026-06-30T17:15:02Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Гады|21|стагоддзя ў Судане}} [[Катэгорыя:XXI стагоддзе ў Судане]] [[Катэгорыя:Гады ў Судане|21]] [[Катэгорыя:Гады XXI стагоддзя ў Афрыцы|Судан]] [[Катэгорыя:Гады XXI стагоддзя паводле краін|Судан]]» 5159750 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Гады|21|стагоддзя ў Судане}} [[Катэгорыя:XXI стагоддзе ў Судане]] [[Катэгорыя:Гады ў Судане|21]] [[Катэгорыя:Гады XXI стагоддзя ў Афрыцы|Судан]] [[Катэгорыя:Гады XXI стагоддзя паводле краін|Судан]] 8zpklyx40hx7s0wfsl7jn4h043yd86g 14 810180 5159751 2026-06-30T17:23:26Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Жанчыны Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеркі паводле краін]]» 5159751 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Жанчыны Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеркі паводле краін]] h6govmi777zoeuf4q2ub6up3365btpb 14 810181 5159757 2026-06-30T17:30:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптуры|20|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Творы выяўленчага мастацтва XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Скульптуры паводле стагоддзяў|20]]» 5159757 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптуры|20|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Творы выяўленчага мастацтва XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Скульптуры паводле стагоддзяў|20]] b1kj8myybvr64qtrhy9zv4fnqm25wi2 14 810182 5159760 2026-06-30T17:36:22Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Эканамісты|18|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Вучоныя XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Эканамісты паводле стагоддзяў|18]]» 5159760 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Эканамісты|18|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Вучоныя XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Эканамісты паводле стагоддзяў|18]] aytuqu1nqfffe3o4h3swq2ol32hj76z 2 810183 5159784 2026-06-30T19:20:12Z Потешный участник 170523 Новая старонка: «{{Babel|ru|en-1|es-0|ko-0|be-0|be-tarask-0}} {{Userbox/Удзельнік з Расіі}} {{Userbox/Удзельнік з Масквы}} {{Userbox/Вікілянівец}}» 5159784 wikitext text/x-wiki {{Babel|ru|en-1|es-0|ko-0|be-0|be-tarask-0}} {{Userbox/Удзельнік з Расіі}} {{Userbox/Удзельнік з Масквы}} {{Userbox/Вікілянівец}} stv78qr3odcitolijdspciugmanhhoi 1 810184 5159789 2026-06-30T19:44:31Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}» 5159789 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 0 810185 5159790 2026-06-30T19:50:41Z Потешный участник 170523 Створана перакладам першага раздзела старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153709991|Сафонов, Матвей Евгеньевич]]» 5159790 wikitext text/x-wiki Маестра спорту Расіі (2023).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vratar-krasnodara-safonov-poluchil-zvanie-mastera-sporta-rossii-2073487/|title=Брамнік «Краснадара» Сафонаў атрымаў званне майстра спорту Расіі|website=sport-express.ru|date=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507073824/https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vratar-krasnodara-safonov-poluchil-zvanie-mastera-sporta-rossii-2073487/|archive-date=2023-05-07|access-date=2023-05-07|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/1115107949-safonovu-petrovu-denisu-adamovu-i-drugim-igrokam-i-vospitannikam-krasn.html|title=Сафонаву, Пятрову, Адамаву і іншым гульцам і выхаванцам «Краснадара» прысвоены званні майстроў спорту Расіі|website=Sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507072319/https://www.sports.ru/football/1115107949-safonovu-petrovu-denisu-adamovu-i-drugim-igrokam-i-vospitannikam-krasn.html|archive-date=2023-05-07|access-date=2023-05-07|url-status=live}}</ref> Адзіны расеец, які выйграў Лігу чэмпіёнаў двойчы (2024/25, 2025/26).<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/football/news-6488336-safonov-pervyj-rossiyanin-dvazhdy-pobedivshij-v-lige-chempionov.html|title=Сафонаў — першы расеец, які двойчы перамог у Лізе чэмпіёнаў|first=|last=Гуляеў|website=Чэмпіянат|access-date=2026-05-31}}</ref> 913r9ns0mbr4qpr606bqdisggq426cj 5159819 5159790 2026-06-30T21:05:04Z JerzyKundrat 174 5159819 wikitext text/x-wiki {{хв|не артыкул}} Маестра спорту Расіі (2023).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vratar-krasnodara-safonov-poluchil-zvanie-mastera-sporta-rossii-2073487/|title=Брамнік «Краснадара» Сафонаў атрымаў званне майстра спорту Расіі|website=sport-express.ru|date=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507073824/https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vratar-krasnodara-safonov-poluchil-zvanie-mastera-sporta-rossii-2073487/|archive-date=2023-05-07|access-date=2023-05-07|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/1115107949-safonovu-petrovu-denisu-adamovu-i-drugim-igrokam-i-vospitannikam-krasn.html|title=Сафонаву, Пятрову, Адамаву і іншым гульцам і выхаванцам «Краснадара» прысвоены званні майстроў спорту Расіі|website=Sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507072319/https://www.sports.ru/football/1115107949-safonovu-petrovu-denisu-adamovu-i-drugim-igrokam-i-vospitannikam-krasn.html|archive-date=2023-05-07|access-date=2023-05-07|url-status=live}}</ref> Адзіны расеец, які выйграў Лігу чэмпіёнаў двойчы (2024/25, 2025/26).<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/football/news-6488336-safonov-pervyj-rossiyanin-dvazhdy-pobedivshij-v-lige-chempionov.html|title=Сафонаў — першы расеец, які двойчы перамог у Лізе чэмпіёнаў|first=|last=Гуляеў|website=Чэмпіянат|access-date=2026-05-31}}</ref> jwtj4i5eqg9tgy96f4lanwxjlcjwlfd 5159863 5159819 2026-07-01T07:42:06Z KrBot 24355 + {{тупіковы артыкул}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5159863 wikitext text/x-wiki {{хв|не артыкул}} Маестра спорту Расіі (2023).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vratar-krasnodara-safonov-poluchil-zvanie-mastera-sporta-rossii-2073487/|title=Брамнік «Краснадара» Сафонаў атрымаў званне майстра спорту Расіі|website=sport-express.ru|date=2023-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507073824/https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/vratar-krasnodara-safonov-poluchil-zvanie-mastera-sporta-rossii-2073487/|archive-date=2023-05-07|access-date=2023-05-07|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/1115107949-safonovu-petrovu-denisu-adamovu-i-drugim-igrokam-i-vospitannikam-krasn.html|title=Сафонаву, Пятрову, Адамаву і іншым гульцам і выхаванцам «Краснадара» прысвоены званні майстроў спорту Расіі|website=Sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507072319/https://www.sports.ru/football/1115107949-safonovu-petrovu-denisu-adamovu-i-drugim-igrokam-i-vospitannikam-krasn.html|archive-date=2023-05-07|access-date=2023-05-07|url-status=live}}</ref> Адзіны расеец, які выйграў Лігу чэмпіёнаў двойчы (2024/25, 2025/26).<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/football/news-6488336-safonov-pervyj-rossiyanin-dvazhdy-pobedivshij-v-lige-chempionov.html|title=Сафонаў — першы расеец, які двойчы перамог у Лізе чэмпіёнаў|first=|last=Гуляеў|website=Чэмпіянат|access-date=2026-05-31}}</ref> {{тупіковы артыкул|date=2026-07-01}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-07-01}} krxp0hk19ggox05680jwi7ejapib5l1 0 810186 5159791 2026-06-30T19:54:37Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Уі{{subst:націск}}нфрэд Фі{{subst:націск}}ліп Ле{{subst:націск}}ман''' ({{lang-en|Winfred Philip Lehmann}}; [[23 чэрвеня]] [[1916]], [[Сёрпрайз]], [[Небраска]], [[ЗША]] — [[1 жніўня]] [[2007]], [[Остын]], [[Тэхас]], [[ЗША]]) — амерыканскі лінгвіст, спецыяліст па гістарычная лінгвістыка|гіст...» 5159791 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Уі́нфрэд Фі́ліп Ле́ман''' ({{lang-en|Winfred Philip Lehmann}}; [[23 чэрвеня]] [[1916]], [[Сёрпрайз]], [[Небраска]], [[ЗША]] — [[1 жніўня]] [[2007]], [[Остын]], [[Тэхас]], [[ЗША]]) — амерыканскі лінгвіст, спецыяліст па [[гістарычная лінгвістыка|гістарычнай лінгвістыцы]], у прыватнасці, па рэканструкцыі [[праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай]] і [[прагерманская мова|прагерманскай]] моў, а таксама ў сферы [[машынны пераклад|машыннага перакладу]]<ref>Drinka (2007), с. 225</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{citation |first=Bridget |last=Drinka |title=In Memoriam: Winfred P. Lehmann |journal=[[Journal of Indo-European Studies]] |year=2007 |volume=35 |number=3&4 |pages=225-227}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080630083351/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/general/facultyhomes/wpl-obit.html Winfred P. Lehmann], некралог у выданні ''Austin American-Statesman'' * [http://linguistlist.org/issues/18/18-2306.html#1 Некралог у блогу LINGUIST List] {{ВС}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Індаеўрапеісты]] dh4igqzeuu6xdk91a09j3j4gyyliqi0 5159793 5159791 2026-06-30T20:13:03Z Цімур 27525 5159793 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Уі́нфрэд Фі́ліп Ле́ман''' ({{lang-en|Winfred Philip Lehmann}}; [[23 чэрвеня]] [[1916]], [[Сёрпрайз]], [[Небраска]], [[ЗША]] — [[1 жніўня]] [[2007]], [[Остын]], [[Тэхас]], [[ЗША]]) — амерыканскі лінгвіст, спецыяліст па [[гістарычная лінгвістыка|гістарычнай лінгвістыцы]], у прыватнасці, па рэканструкцыі [[праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай]] і [[прагерманская мова|прагерманскай]] моў, а таксама ў сферы [[машынны пераклад|машыннага перакладу]]<ref>Drinka (2007), с. 225</ref>. == Біяграфія == У 1936 годзе атрымаў ступень [[бакалаўр мастацтваў|бакалаўра гуманітарных навук]] у {{нп3|Каледж Марціна Лютэра|Паўночна-заходнім каледжы||Martin Luther College}}, у 1938 — ступень [[магістр мастацтваў|магістра гуманітарных навук]], у 1941 — [[доктар філасофіі|доктара філасофіі]] ў галіне германскай філалогіі ў [[Вісконсінскі ўніверсітэт у Мадысане|Вісконсінскім універсітэце ў Мадысане]]. Пасля вайны працаваў [[асістэнт-прафесар|асістэнтам-прафесарам]] на кафедры [[нямецкая мова|нямецкай мовы]] ў [[Вашынгтонскі ўніверсітэт|Вашынгтонскім універсітэце]], з 1949 года — [[асацыяваны прафесар|асацыяваным прафесарам]], з 1951 — прафесарам, у 1953—1964 гадах — загадчыкам кафедры германістыкі ў [[Тэхаскі ўніверсітэт у Остыне|Тэхаскім універсітэце ў Остыне]]. У 1986 годзе выйшаў у адстаўку. Леман заснаваў дзве кафедры ў Тэхаскім універсітэце і Цэнтр лінгвістычных даследаванняў у Остыне, дырэктарам якога быў з 1961 года да сваёй смерці. == Выбраныя працы == * 1952 — ''Proto-Indo-European Phonology''. Austin: University of Texas Press and Linguistic Society of America. ISBN 0-292-73341-0. ([https://web.archive.org/web/20060815194752/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/books/piep00.html анлайн-версія]) * 1962 — ''Historical Linguistics''. (3rd ed. 1992) London: Routledge. ISBN 0-415-07243-3. * 1967 — ''A Reader in Nineteenth Century Historical Indo-European Linguistics''. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 0-253-34840-4. ([https://web.archive.org/web/20080426224511/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/books/readT.html анлайн-версія]) * 1974 — ''Proto-Indo-European Syntax''. Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-76419-7. ([https://web.archive.org/web/20060815194804/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/books/pies00.html анлайн-версія]) * 1986 — ''A Gothic Etymological Dictionary'', Leiden: Brill. ISBN 90-94-08176-3 * 1993 — ''Theoretical Bases of Indo-European Linguistics''. London: Routledge. ISBN 0-415-08201-3. * 2002 — ''Pre-Indo-European''. Washington, DC: Institute for the Study of Man. ISBN 0-941694-82-8. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{citation |first=Bridget |last=Drinka |title=In Memoriam: Winfred P. Lehmann |journal=[[Journal of Indo-European Studies]] |year=2007 |volume=35 |number=3&4 |pages=225-227}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080630083351/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/general/facultyhomes/wpl-obit.html Winfred P. Lehmann], некралог у выданні ''Austin American-Statesman'' * [http://linguistlist.org/issues/18/18-2306.html#1 Некралог у блогу LINGUIST List] {{ВС}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Індаеўрапеісты]] s8b2xk9owamqj72pus469bo43jbhe1b 0 810187 5159840 2026-07-01T06:10:37Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Ганна Валер’еўна Янкута]] 5159840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ганна Валер’еўна Янкута]] eoepu94ofa98rqbxs5nfldevevmq7rp 4 810188 5159844 2026-07-01T06:43:05Z Ency 1284 созд. стр. 5159844 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Назва файла (у аўтара) з кодам гэтай старонкі <(D)Basic_multilingual_ranking_2026-07-01_(5~be)> Паколькі дадзеная старонка не створаная непасрэдна ў рэдактары вікіфарматавання і ўтрымоўвае звесткі, атрыманыя са старонняе праграмы, таму любыя заўвагі просьба накіроўваць непасрэдна аўтару ([[Удзельнік:Ency]]) або e-мэйлам на адрас dorozynskij(at)poczta(dot)onet(dot)pl) — гэта дасць магчымасць улічыць усё ў крынічным тэксце і выправіць дадзены вікікод; аднак у выпадку адсутнасці адказу больш за 5 дзён смела выпраўляйце тут. Дзякуй за супрацоўніцтва. Ency Уласныя назвы моў скарэляваныя са звесткамі сайту http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias/Table. -->{{Асноўны міжмоўны рэнкінг}}</noinclude> <center> {| class="wikitable sortable" style="margin: 0px auto;" |+ Рэнкінг ўсіх (342) вікіпедыяў на <b>1 ліпеня 2026 r.</b><br> <small>(звесткі атрыманыя скрыптом, запушчаным а 07:06 г. (Варшавы) першага дня дадзенага месяца)</small><br> ^{Абазначэнні у слупку "Зм." (змены за м-ц) – '''&#08596;''' без зм., '''<span style="color: green;">&#08593;</span>''' павышэнне, '''<span style="color: red;">&#08595;</span>''' паніжэнне, '''&#08594;''' новая пазіцыя; НМВ – назва мовы вікіпедыі, КА – колькасць артыкулаў}<br>^{Кол. "Прагн., м-цы" – праз колькі м-цаў дагонім вышэйшую вікі (зялёнае тло) альбо колькі м-цев нам да іх не хапае, альбо нас дагоняць ніжэйшыя вікі (чырвонае тло) альбо колькі м-цев ім да нас не хапае}<br><br> |- ! style="border-bottom-width:2px; " | Паз. ! style="border-bottom-width:2px; border-right-style:hidden" | ! style="border-bottom-width:2px; " class="unsortable" | Зм. ! style="border-bottom-width:2px; text-align:left; " | НМВ ''беларуская'' ! style="border-bottom-width:2px; text-align:left; " class="unsortable" | ''уласная'' НМВ i уласная вікіпедыя ! style="border-bottom-width:2px; text-align:left; " | НМВ ''англійская'' ! style="border-bottom-width:2px; " data-sort-type="number" | КА ''агулам'' ! style="border-bottom-width:2px; " data-sort-type="number" | КА ''апош. м-ц'' ! style="border-bottom-width:2px; " class="unsortable" | Прагн., м-цы ! style="border-bottom-width:2px; border-left-style:hidden" | |- | align=right |1 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>215</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Англійская мова|Англійская]] | align=left |[https://en.wikipedia.org English] | align=left |[[:en:English language|English]] | align=right |7&nbsp;203&nbsp;600 | align=right |<small>14&nbsp;033</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1036</span>''</small> |- | align=right |2 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>7</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Себуанская мова|Себуанская]] | align=left |[https://ceb.wikipedia.org Sinugboanong Binisaya] | align=left |[[:en:Cebuano language|Cebuano]] | align=right |6&nbsp;115&nbsp;345 | align=right |<small>-3</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>9</span>''</small> |- | align=right |3 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>214</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нямецкая мова|Нямецкая]] | align=left |[https://de.wikipedia.org Deutsch] | align=left |[[:en:German language|German]] | align=right |3&nbsp;132&nbsp;760 | align=right |<small>6&nbsp;649</small> | align=right |<small><small>''205 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1035</span>''</small> |- | align=right |4 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>213</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Французская мова|Французская]] | align=left |[https://fr.wikipedia.org Français] | align=left |[[:en:French language|French]] | align=right |2&nbsp;767&nbsp;290 | align=right |<small>5&nbsp;987</small> | align=right |<small><small>''179 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1034</span>''</small> |- | align=right |5 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>162</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Шведская мова|Шведская]] | align=left |[https://sv.wikipedia.org Svenska] | align=left |[[:en:Swedish language|Swedish]] | align=right |2&nbsp;626&nbsp;375 | align=right |<small>354</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>8</span>''</small> |- | align=right |6 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>195</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нідэрландская мова|Нідэрландская]] | align=left |[https://nl.wikipedia.org Nederlands] | align=left |[[:en:Dutch language|Dutch]] | align=right |2&nbsp;222&nbsp;090 | align=right |<small>1&nbsp;976</small> | align=right |<small><small>''140 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1033</span>''</small> |- | align=right |7 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>212</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Іспанская мова|Іспанская]] | align=left |[https://es.wikipedia.org Español] | align=left |[[:en:Spanish language|Spanish]] | align=right |2&nbsp;122&nbsp;713 | align=right |<small>5&nbsp;938</small> | align=right |<small><small>''133 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1032</span>''</small> |- | align=right |8 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>206</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Руская мова|Руская]] | align=left |[https://ru.wikipedia.org Русский] | align=left |[[:en:Russian language|Russian]] | align=right |2&nbsp;107&nbsp;669 | align=right |<small>4&nbsp;172</small> | align=right |<small><small>''132 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1031</span>''</small> |- | align=right |9 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>209</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Італьянская мова|Італьянская]] | align=left |[https://it.wikipedia.org Italiano] | align=left |[[:en:Italian language|Italian]] | align=right |1&nbsp;976&nbsp;033 | align=right |<small>4&nbsp;288</small> | align=right |<small><small>''122 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1030</span>''</small> |- | align=right |10 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>201</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Польская мова|Польская]] | align=left |[https://pl.wikipedia.org Polski] | align=left |[[:en:Polish language|Polish]] | align=right |1&nbsp;700&nbsp;019 | align=right |<small>2&nbsp;898</small> | align=right |<small><small>''103 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1029</span>''</small> |- | align=right |11 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>156</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Егіпецкая арабская мова|Егіпецкая арабская]] | align=left |[https://arz.wikipedia.org مصرى (Maṣri)] | align=left |[[:en:Egyptian Arabic language|Egyptian Arabic]] | align=right |1&nbsp;632&nbsp;212 | align=right |<small>299</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>7</span>''</small> |- | align=right |12 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>204</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кітайская мова|Кітайская]] | align=left |[https://zh.wikipedia.org 中文] | align=left |[[:en:Chinese language|Chinese]] | align=right |1&nbsp;541&nbsp;865 | align=right |<small>3&nbsp;792</small> | align=right |<small><small>''92 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1028</span>''</small> |- | align=right |13 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>205</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Японская мова|Японская]] | align=left |[https://ja.wikipedia.org 日本語] | align=left |[[:en:Japanese language|Japanese]] | align=right |1&nbsp;508&nbsp;155 | align=right |<small>4&nbsp;019</small> | align=right |<small><small>''89 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1027</span>''</small> |- | align=right |14 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>202</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Украінская мова|Украінская]] | align=left |[https://uk.wikipedia.org Українська] | align=left |[[:en:Ukrainian language|Ukrainian]] | align=right |1&nbsp;426&nbsp;493 | align=right |<small>3&nbsp;219</small> | align=right |<small><small>''83 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1026</span>''</small> |- | align=right |15 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>211</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Арабская мова|Арабская]] | align=left |[https://ar.wikipedia.org العربية] | align=left |[[:en:Arabic language|Arabic]] | align=right |1&nbsp;322&nbsp;296 | align=right |<small>5&nbsp;835</small> | align=right |<small><small>''76 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1025</span>''</small> |- | align=right |16 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>193</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[В’етнамская мова|В’етнамская]] | align=left |[https://vi.wikipedia.org Tiếng Việt] | align=left |[[:en:Vietnamese language|Vietnamese]] | align=right |1&nbsp;302&nbsp;920 | align=right |<small>1&nbsp;694</small> | align=right |<small><small>''75 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1024</span>''</small> |- | align=right |17 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>11</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Варайская мова|Варайская]] | align=left |[https://war.wikipedia.org Winaray] | align=left |[[:en:Waray-Waray language|Waray-Waray]] | align=right |1&nbsp;266&nbsp;914 | align=right |<small>-2</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>6</span>''</small> |- | align=right |18 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>200</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Партугальская мова|Партугальская]] | align=left |[https://pt.wikipedia.org Português] | align=left |[[:en:Portuguese language|Portuguese]] | align=right |1&nbsp;176&nbsp;401 | align=right |<small>2&nbsp;813</small> | align=right |<small><small>''65 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1023</span>''</small> |- | align=right |19 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>199</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Персідская мова|Персідская]] | align=left |[https://fa.wikipedia.org فارسی] | align=left |[[:en:Persian language|Persian]] | align=right |1&nbsp;078&nbsp;661 | align=right |<small>2&nbsp;658</small> | align=right |<small><small>''59 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1022</span>''</small> |- | align=right |20 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>198</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ce.wikipedia.org Нохчийн] | align=left |[[:en:Chechen language|Chechen]] | align=right |866&nbsp;369 | align=right |<small>2&nbsp;570</small> | align=right |<small><small>''43 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1021</span>''</small> |- | align=right |21 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>192</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Каталонская мова|Каталонская]] | align=left |[https://ca.wikipedia.org Català] | align=left |[[:en:Catalan language|Catalan]] | align=right |796&nbsp;400 | align=right |<small>1&nbsp;606</small> | align=right |<small><small>''38 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1020</span>''</small> |- | align=right |22 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>210</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інданезійская мова|Інданезійская]] | align=left |[https://id.wikipedia.org Bahasa Indonesia] | align=left |[[:en:Indonesian language|Indonesian]] | align=right |782&nbsp;418 | align=right |<small>4&nbsp;629</small> | align=right |<small><small>''37 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1019</span>''</small> |- | align=right |23 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>208</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Карэйская мова|Карэйская]] | align=left |[https://ko.wikipedia.org 한국어] | align=left |[[:en:Korean language|Korean]] | align=right |752&nbsp;183 | align=right |<small>4&nbsp;280</small> | align=right |<small><small>''35 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1018</span>''</small> |- | align=right |24 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>197</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Татарская мова|Татарская]] | align=left |[https://tt.wikipedia.org татарча / tatarça] | align=left |[[:en:Tatar language|Tatar]] | align=right |708&nbsp;879 | align=right |<small>2&nbsp;438</small> | align=right |<small><small>''32 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1017</span>''</small> |- | align=right |25 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>176</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сербская мова|Сербская]] | align=left |[https://sr.wikipedia.org Српски / Srpski] | align=left |[[:en:Serbian language|Serbian]] | align=right |705&nbsp;942 | align=right |<small>772</small> | align=right |<small><small>''32 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1016</span>''</small> |- | align=right |26 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>203</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Турэцкая мова|Турэцкая]] | align=left |[https://tr.wikipedia.org Türkçe] | align=left |[[:en:Turkish language|Turkish]] | align=right |688&nbsp;368 | align=right |<small>3&nbsp;666</small> | align=right |<small><small>''31 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1015</span>''</small> |- | align=right |27 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>191</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нарвежская мова|Нарвежская]] | align=left |[https://no.wikipedia.org Norsk (Bokmål)] | align=left |[[:en:Norwegian (Bokmål) language|Norwegian (Bokmål)]] | align=right |685&nbsp;957 | align=right |<small>1&nbsp;543</small> | align=right |<small><small>''31 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1014</span>''</small> |- | align=right |28 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1029</span>''</small> | align=right |+5 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Урду|Урду]] | align=left |[https://ur.wikipedia.org اردو] | align=left |[[:en:Urdu language|Urdu]] | align=right |640&nbsp;948 | align=right |<small>175&nbsp;154</small> | align=right |<small><small>''27 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1013</span>''</small> |- | align=right |29 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-3</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Фінская мова|Фінская]] | align=left |[https://fi.wikipedia.org Suomi] | align=left |[[:en:Finnish language|Finnish]] | align=right |620&nbsp;924 | align=right |<small>1&nbsp;498</small> | align=right |<small><small>''26 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1012</span>''</small> |- | align=right |30 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-2</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Чэшская мова|Чэшская]] | align=left |[https://cs.wikipedia.org Čeština] | align=left |[[:en:Czech language|Czech]] | align=right |594&nbsp;457 | align=right |<small>1&nbsp;676</small> | align=right |<small><small>''24 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1011</span>''</small> |- | align=right |31 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-5</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Венгерская мова|Венгерская]] | align=left |[https://hu.wikipedia.org Magyar] | align=left |[[:en:Hungarian language|Hungarian]] | align=right |570&nbsp;674 | align=right |<small>1&nbsp;097</small> | align=right |<small><small>''22 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1010</span>''</small> |- | align=right |32 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-4</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Румынская мова|Румынская]] | align=left |[https://ro.wikipedia.org Română] | align=left |[[:en:Romanian language|Romanian]] | align=right |545&nbsp;311 | align=right |<small>1&nbsp;250</small> | align=right |<small><small>''21 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1009</span>''</small> |- | align=right |33 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Баскская мова|Баскская]] | align=left |[https://eu.wikipedia.org Euskara] | align=left |[[:en:Basque language|Basque]] | align=right |491&nbsp;480 | align=right |<small>1&nbsp;840</small> | align=right |<small><small>''17 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1008</span>''</small> |- | align=right |34 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>145</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сербскахарвацкая мова|Сербскахарвацкая]] | align=left |[https://sh.wikipedia.org Srpskohrvatski / Српскохрватски] | align=left |[[:en:Serbo-Croatian language|Serbo-Croatian]] | align=right |461&nbsp;817 | align=right |<small>177</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>4</span>''</small> |- | align=right |35 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>169</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Малайская мова|Малайская]] | align=left |[https://ms.wikipedia.org Bahasa Melayu] | align=left |[[:en:Malay language|Malay]] | align=right |439&nbsp;472 | align=right |<small>476</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>5</span>''</small> |- | align=right |36 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>100</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Паўднёваміньская мова|Паўднёваміньская]] | align=left |[https://zh-min-nan.wikipedia.org Bân-lâm-gú] | align=left |[[:en:Min Nan language|Min Nan]] | align=right |434&nbsp;276 | align=right |<small>31</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>2</span>''</small> |- | align=right |37 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>194</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Іўрыт|Іўрыт]] | align=left |[https://he.wikipedia.org עברית] | align=left |[[:en:Hebrew language|Hebrew]] | align=right |399&nbsp;820 | align=right |<small>1&nbsp;928</small> | align=right |<small><small>''10 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1007</span>''</small> |- | align=right |38 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>190</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Эсперанта|Эсперанта]] | align=left |[https://eo.wikipedia.org Esperanto] | align=left |[[:en:Esperanto language|Esperanto]] | align=right |387&nbsp;163 | align=right |<small>1&nbsp;341</small> | align=right |<small><small>''9 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1006</span>''</small> |- | align=right |39 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>207</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Узбекская мова|Узбекская]] | align=left |[https://uz.wikipedia.org oʻzbekcha / ўзбекча] | align=left |[[:en:Uzbek language|Uzbek]] | align=right |347&nbsp;788 | align=right |<small>4&nbsp;214</small> | align=right |<small><small>''6 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1005</span>''</small> |- | align=right |40 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>188</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Армянская мова|Армянская]] | align=left |[https://hy.wikipedia.org Հայերեն] | align=left |[[:en:Armenian language|Armenian]] | align=right |329&nbsp;102 | align=right |<small>1&nbsp;179</small> | align=right |<small><small>''5 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1004</span>''</small> |- | align=right |41 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>165</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Дацкая мова|Дацкая]] | align=left |[https://da.wikipedia.org Dansk] | align=left |[[:en:Danish language|Danish]] | align=right |314&nbsp;746 | align=right |<small>435</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>> 250 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>3</span>''</small> |- | align=right |42 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>183</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Балгарская мова|Балгарская]] | align=left |[https://bg.wikipedia.org Български] | align=left |[[:en:Bulgarian language|Bulgarian]] | align=right |311&nbsp;000 | align=right |<small>945</small> | align=right |<small><small>''4 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1003</span>''</small> |- | align=right |43 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>136</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Валійская мова|Валійская]] | align=left |[https://cy.wikipedia.org Cymraeg] | align=left |[[:en:Welsh language|Welsh]] | align=right |284&nbsp;248 | align=right |<small>97</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 |<small>40 &#08595;</small> | align=right bgcolor=#E8FFD2 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1</span>''</small> |- | align=right |44 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>185</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Спрошчаная англійская мова|Спрошчаная англійская]] | align=left |[https://simple.wikipedia.org Simple English] | align=left |[[:en:Simple English language|Simple English]] | align=right |282&nbsp;759 | align=right |<small>1&nbsp;025</small> | align=right |<small><small>''2 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1002</span>''</small> |- | align=right |45 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>186</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Грэчаская мова|Грэчаская]] | align=left |[https://el.wikipedia.org Ελληνικά] | align=left |[[:en:Greek language|Greek]] | align=right |270&nbsp;695 | align=right |<small>1&nbsp;099</small> | align=right |<small><small>''1 &#08593;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1001</span>''</small> |-style=font-weight:bold bgcolor=FFFFF4 | align=right |46 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>171</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Беларуская мова|Беларуская]] | align=left |[https://be.wikipedia.org Беларуская] | align=left |[[:en:Belarusian language|Belarusian]] | align=right |264&nbsp;474 | align=right |'''<small>604</small>''' | align=right style=border-right-style:hidden bgcolor=ffffff |<small><span style=display:none>0</span></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>0</span>''</small> |- | align=right |47 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>172</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Эстонская мова|Эстонская]] | align=left |[https://et.wikipedia.org Eesti] | align=left |[[:en:Estonian language|Estonian]] | align=right |260&nbsp;618 | align=right |<small>622</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>215 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-7</span>''</small> |- | align=right |48 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>161</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Славацкая мова|Славацкая]] | align=left |[https://sk.wikipedia.org Slovenčina] | align=left |[[:en:Slovak language|Slovak]] | align=right |260&nbsp;301 | align=right |<small>352</small> | align=right |<small><small>''12 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1001</span>''</small> |- | align=right |49 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>126</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://azb.wikipedia.org تۆرکجه] | align=left |[[:en:South Azerbaijani language|South Azerbaijani]] | align=right |244&nbsp;684 | align=right |<small>75</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1007</span>''</small> |- | align=right |50 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>155</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Казахская мова|Казахская]] | align=left |[https://kk.wikipedia.org Қазақша] | align=left |[[:en:Kazakh language|Kazakh]] | align=right |244&nbsp;157 | align=right |<small>297</small> | align=right |<small><small>''69 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1003</span>''</small> |- | align=right |51 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>173</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Харвацкая мова|Харвацкая]] | align=left |[https://hr.wikipedia.org Hrvatski] | align=left |[[:en:Croatian language|Croatian]] | align=right |233&nbsp;898 | align=right |<small>640</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-15</span>''</small> |- | align=right |52 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>170</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Галісійская мова|Галісійская]] | align=left |[https://gl.wikipedia.org Galego] | align=left |[[:en:Galician language|Galician]] | align=right |232&nbsp;239 | align=right |<small>532</small> | align=right |<small><small>''61 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1002</span>''</small> |- | align=right |53 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>149</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://min.wikipedia.org Minangkabau] | align=left |[[:en:Minangkabau language|Minangkabau]] | align=right |229&nbsp;624 | align=right |<small>217</small> | align=right |<small><small>''161 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1005</span>''</small> |- | align=right |54 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>154</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Літоўская мова|Літоўская]] | align=left |[https://lt.wikipedia.org Lietuvių] | align=left |[[:en:Lithuanian language|Lithuanian]] | align=right |226&nbsp;168 | align=right |<small>291</small> | align=right |<small><small>''132 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1004</span>''</small> |- | align=right |55 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>174</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Азербайджанская мова|Азербайджанская]] | align=left |[https://az.wikipedia.org Azərbaycanca] | align=left |[[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]] | align=right |215&nbsp;688 | align=right |<small>646</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-16</span>''</small> |- | align=right |56 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>159</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Славенская мова|Славенская]] | align=left |[https://sl.wikipedia.org Slovenščina] | align=left |[[:en:Slovenian language|Slovenian]] | align=right |198&nbsp;159 | align=right |<small>325</small> | align=right |<small><small>''205 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1006</span>''</small> |- | align=right |57 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>181</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Грузінская мова|Грузінская]] | align=left |[https://ka.wikipedia.org ქართული] | align=left |[[:en:Georgian language|Georgian]] | align=right |196&nbsp;690 | align=right |<small>893</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>235 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-8</span>''</small> |- | align=right |58 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>189</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бенгальская мова|Бенгальская]] | align=left |[https://bn.wikipedia.org বাংলা] | align=left |[[:en:Bengali language|Bengali]] | align=right |188&nbsp;799 | align=right |<small>1&nbsp;238</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>120 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-5</span>''</small> |- | align=right |59 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>196</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тамільская мова|Тамільская]] | align=left |[https://ta.wikipedia.org தமிழ்] | align=left |[[:en:Tamil language|Tamil]] | align=right |187&nbsp;050 | align=right |<small>2&nbsp;117</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>52 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-3</span>''</small> |- | align=right |60 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>187</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тайская мова|Тайская]] | align=left |[https://th.wikipedia.org ไทย] | align=left |[[:en:Thai language|Thai]] | align=right |184&nbsp;451 | align=right |<small>1&nbsp;154</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>146 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-6</span>''</small> |- | align=right |61 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>113</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lld.wikipedia.org Lingaz ] | align=left |[[:en:Ladin language|Ladin]] | align=right |183&nbsp;202 | align=right |<small>51</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1044</span>''</small> |- | align=right |62 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>135</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Нюнорск|Нюнорск]] | align=left |[https://nn.wikipedia.org Nynorsk] | align=left |[[:en:Norwegian (Nynorsk) language|Norwegian (Nynorsk)]] | align=right |178&nbsp;087 | align=right |<small>97</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1028</span>''</small> |- | align=right |63 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>182</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Хіндзі|Хіндзі]] | align=left |[https://hi.wikipedia.org हिन्दी] | align=left |[[:en:Hindi language|Hindi]] | align=right |170&nbsp;450 | align=right |<small>927</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-9</span>''</small> |- | align=right |64 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>180</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Македонская мова|Македонская]] | align=left |[https://mk.wikipedia.org Македонски] | align=left |[[:en:Macedonian language|Macedonian]] | align=right |162&nbsp;794 | align=right |<small>891</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-10</span>''</small> |- | align=right |65 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>157</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кантонская мова|Кантонская]] | align=left |[https://zh-yue.wikipedia.org Bân-lâm-gú] | align=left |[[:en:Min Nan Chinese language|Min Nan Chinese]] | align=right |150&nbsp;570 | align=right |<small>308</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1010</span>''</small> |- | align=right |66 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>164</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Латышская мова|Латышская]] | align=left |[https://lv.wikipedia.org Latviešu] | align=left |[[:en:Latvian language|Latvian]] | align=right |144&nbsp;158 | align=right |<small>434</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1008</span>''</small> |- | align=right |67 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>143</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Лацінская мова|Лацінская]] | align=left |[https://la.wikipedia.org Latina] | align=left |[[:en:Latin language|Latin]] | align=right |141&nbsp;922 | align=right |<small>160</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1021</span>''</small> |- | align=right |68 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>93</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Астурыйская мова|Астурыйская]] | align=left |[https://ast.wikipedia.org Asturianu] | align=left |[[:en:Asturian language|Asturian]] | align=right |139&nbsp;129 | align=right |<small>21</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1095</span>''</small> |- | align=right |69 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>166</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Афрыкаанс|Афрыкаанс]] | align=left |[https://af.wikipedia.org Afrikaans] | align=left |[[:en:Afrikaans language|Afrikaans]] | align=right |129&nbsp;629 | align=right |<small>437</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1009</span>''</small> |- | align=right |70 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>179</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тэлугу|Тэлугу]] | align=left |[https://te.wikipedia.org తెలుగు] | align=left |[[:en:Telugu language|Telugu]] | align=right |125&nbsp;205 | align=right |<small>845</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-12</span>''</small> |- | align=right |71 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>178</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Суахілі|Суахілі]] | align=left |[https://sw.wikipedia.org Kiswahili] | align=left |[[:en:Swahili language|Swahili]] | align=right |120&nbsp;877 | align=right |<small>828</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-14</span>''</small> |- | align=right |72 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>160</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Таджыкская мова|Таджыкская]] | align=left |[https://tg.wikipedia.org Тоҷикӣ] | align=left |[[:en:Tajik language|Tajik]] | align=right |118&nbsp;560 | align=right |<small>338</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1013</span>''</small> |- | align=right |73 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>152</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бірманская мова|Бірманская]] | align=left |[https://my.wikipedia.org မြန်မာဘာသာ] | align=left |[[:en:Burmese language|Burmese]] | align=right |111&nbsp;072 | align=right |<small>248</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1015</span>''</small> |- | align=right |74 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>123</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Албанская мова|Албанская]] | align=left |[https://sq.wikipedia.org Shqip] | align=left |[[:en:Albanian language|Albanian]] | align=right |105&nbsp;980 | align=right |<small>70</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1052</span>''</small> |- | align=right |75 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1023</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ha.wikipedia.org هَوُسَ] | align=left |[[:en:Hausa language|Hausa]] | align=right |105&nbsp;537 | align=right |<small>5&nbsp;357</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>34 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1</span>''</small> |- | align=right |76 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-6</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Малагасійская мова|Малагасійская]] | align=left |[https://mg.wikipedia.org Malagasy] | align=left |[[:en:Malagasy language|Malagasy]] | align=right |103&nbsp;655 | align=right |<small>410</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1011</span>''</small> |- | align=right |77 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-7</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Маратхі (мова)|Маратхі (мова)]] | align=left |[https://mr.wikipedia.org मराठी] | align=left |[[:en:Marathi language|Marathi]] | align=right |102&nbsp;229 | align=right |<small>204</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1024</span>''</small> |- | align=right |78 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>142</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Баснійская мова|Баснійская]] | align=left |[https://bs.wikipedia.org Bosanski] | align=left |[[:en:Bosnian language|Bosnian]] | align=right |98&nbsp;389 | align=right |<small>156</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1031</span>''</small> |- | align=right |79 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>119</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Курдская мова|Курдская]] | align=left |[https://ku.wikipedia.org Kurdî / كوردی] | align=left |[[:en:Kurdish language|Kurdish]] | align=right |91&nbsp;891 | align=right |<small>61</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1065</span>''</small> |- | align=right |80 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>141</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Брэтонская мова|Брэтонская]] | align=left |[https://br.wikipedia.org Brezhoneg] | align=left |[[:en:Breton language|Breton]] | align=right |91&nbsp;409 | align=right |<small>156</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1032</span>''</small> |- | align=right |81 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>138</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Тарашкевіца|Тарашкевіца]] | align=left |[https://be-tarask.wikipedia.org Беларуская (тарашкевіца)] | align=left |[[:en:Belarusian (Taraškievica) language|Belarusian (Taraškievica)]] | align=right |91&nbsp;095 | align=right |<small>118</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1041</span>''</small> |- | align=right |82 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>91</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Аксітанская мова|Аксітанская]] | align=left |[https://oc.wikipedia.org Occitan] | align=left |[[:en:Occitan language|Occitan]] | align=right |90&nbsp;795 | align=right |<small>20</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1108</span>''</small> |- | align=right |83 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>128</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Малаялам|Малаялам]] | align=left |[https://ml.wikipedia.org മലയാളം] | align=left |[[:en:Malayalam language|Malayalam]] | align=right |88&nbsp;152 | align=right |<small>77</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1053</span>''</small> |- | align=right |84 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>84</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ніжнесаксонскія дыялекты|Ніжнесаксонскія дыялекты]] | align=left |[https://nds.wikipedia.org Plattdüütsch] | align=left |[[:en:Low Saxon language|Low Saxon]] | align=right |85&nbsp;905 | align=right |<small>13</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1122</span>''</small> |- | align=right |85 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>167</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ckb.wikipedia.org Soranî / کوردی] | align=left |[[:en:Sorani language|Sorani]] | align=right |82&nbsp;167 | align=right |<small>455</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1012</span>''</small> |- | align=right |86 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1022</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Арагонская мова|Арагонская]] | align=left |[https://an.wikipedia.org Aragonés] | align=left |[[:en:Aragonese language|Aragonese]] | align=right |81&nbsp;520 | align=right |<small>5&nbsp;132</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>41 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-2</span>''</small> |- | align=right |87 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-14</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Ламбардская мова|Ламбардская]] | align=left |[https://lmo.wikipedia.org Lumbaart] | align=left |[[:en:Lombard language|Lombard]] | align=right |80&nbsp;155 | align=right |<small>29</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1099</span>''</small> |- | align=right |88 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-15</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Кіргізская мова|Кіргізская]] | align=left |[https://ky.wikipedia.org Кыргызча] | align=left |[[:en:Kirghiz language|Kirghiz]] | align=right |76&nbsp;486 | align=right |<small>27</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1103</span>''</small> |- | align=right |89 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>114</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Заходняя панджабі|Заходняя панджабі]] | align=left |[https://pnb.wikipedia.org شاہ مکھی پنجابی (Shāhmukhī Pañjābī)] | align=left |[[:en:Western Punjabi language|Western Punjabi]] | align=right |75&nbsp;595 | align=right |<small>52</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1074</span>''</small> |- | align=right |90 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>107</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Яванская мова|Яванская]] | align=left |[https://jv.wikipedia.org Basa Jawa] | align=left |[[:en:Javanese language|Javanese]] | align=right |75&nbsp;295 | align=right |<small>43</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1085</span>''</small> |- | align=right |91 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>125</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Неварская мова|Неварская]] | align=left |[https://new.wikipedia.org नेपाल भाषा] | align=left |[[:en:Newar language|Newar]] | align=right |74&nbsp;209 | align=right |<small>72</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1061</span>''</small> |- | align=right |92 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>101</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Гаіцянская крэольская мова|Гаіцянская крэольская]] | align=left |[https://ht.wikipedia.org Krèyol ayisyen] | align=left |[[:en:Haitian language|Haitian]] | align=right |71&nbsp;952 | align=right |<small>33</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1094</span>''</small> |- | align=right |93 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>66</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[П’емонцкая мова|П’емонцкая]] | align=left |[https://pms.wikipedia.org Piemontèis] | align=left |[[:en:Piedmontese language|Piedmontese]] | align=right |71&nbsp;534 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1161</span>''</small> |- | align=right |94 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>80</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Венецкі мова|Венецкі]] | align=left |[https://vec.wikipedia.org Vèneto] | align=left |[[:en:Venetian language|Venetian]] | align=right |69&nbsp;614 | align=right |<small>11</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1131</span>''</small> |- | align=right |95 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>121</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Люксембургская мова|Люксембургская]] | align=left |[https://lb.wikipedia.org Lëtzebuergesch] | align=left |[[:en:Luxembourgish language|Luxembourgish]] | align=right |67&nbsp;414 | align=right |<small>65</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1069</span>''</small> |- | align=right |96 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>130</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mzn.wikipedia.org مَزِروني] | align=left |[[:en:Mazandarani language|Mazandarani]] | align=right |64&nbsp;665 | align=right |<small>79</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1059</span>''</small> |- | align=right |97 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>50</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Башкірская мова|Башкірская]] | align=left |[https://ba.wikipedia.org Башҡорт] | align=left |[[:en:Bashkir language|Bashkir]] | align=right |64&nbsp;288 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1196</span>''</small> |- | align=right |98 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>137</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ірландская мова|Ірландская]] | align=left |[https://ga.wikipedia.org Gaeilge] | align=left |[[:en:Irish language|Irish]] | align=right |64&nbsp;149 | align=right |<small>106</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1047</span>''</small> |- | align=right |99 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>124</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сунданская мова|Сунданская]] | align=left |[https://su.wikipedia.org Basa Sunda] | align=left |[[:en:Sundanese language|Sundanese]] | align=right |62&nbsp;936 | align=right |<small>72</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1063</span>''</small> |- | align=right |100 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>153</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Іда (мова)|Іда (мова)]] | align=left |[https://io.wikipedia.org Ido] | align=left |[[:en:Ido language|Ido]] | align=right |62&nbsp;575 | align=right |<small>278</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1019</span>''</small> |- | align=right |101 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>131</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ісландская мова|Ісландская]] | align=left |[https://is.wikipedia.org Íslenska] | align=left |[[:en:Icelandic language|Icelandic]] | align=right |61&nbsp;106 | align=right |<small>80</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1060</span>''</small> |- | align=right |102 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>151</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сілезская мова|Сілезская]] | align=left |[https://szl.wikipedia.org Ślůnski] | align=left |[[:en:Silesian language|Silesian]] | align=right |60&nbsp;735 | align=right |<small>245</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1026</span>''</small> |- | align=right |103 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>144</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Фрызская мова|Фрызская]] | align=left |[https://fy.wikipedia.org Frysk] | align=left |[[:en:West Frisian language|West Frisian]] | align=right |60&nbsp;290 | align=right |<small>165</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1035</span>''</small> |- | align=right |104 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>92</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Панджабі|Панджабі]] | align=left |[https://pa.wikipedia.org ਪੰਜਾਬੀ] | align=left |[[:en:Punjabi language|Punjabi]] | align=right |59&nbsp;604 | align=right |<small>21</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1112</span>''</small> |- | align=right |105 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>110</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Чувашская мова|Чувашская]] | align=left |[https://cv.wikipedia.org Чăваш] | align=left |[[:en:Chuvash language|Chuvash]] | align=right |59&nbsp;077 | align=right |<small>47</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1083</span>''</small> |- | align=right |106 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>177</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Валапюк|Валапюк]] | align=left |[https://vo.wikipedia.org Volapük] | align=left |[[:en:Volapük language|Volapük]] | align=right |52&nbsp;471 | align=right |<small>776</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-18</span>''</small> |- | align=right |107 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>90</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Філіпінская мова|Філіпінская]] | align=left |[https://tl.wikipedia.org Tagalog] | align=left |[[:en:Tagalog language|Tagalog]] | align=right |49&nbsp;152 | align=right |<small>20</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1117</span>''</small> |- | align=right |108 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>96</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://glk.wikipedia.org گیلکی] | align=left |[[:en:Gilaki language|Gilaki]] | align=right |48&nbsp;313 | align=right |<small>25</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1107</span>''</small> |- | align=right |109 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>115</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://wuu.wikipedia.org 吴语] | align=left |[[:en:Wu language|Wu]] | align=right |48&nbsp;251 | align=right |<small>57</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1075</span>''</small> |- | align=right |110 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>175</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ig.wikipedia.org Igbo] | align=left |[[:en:Igbo language|Igbo]] | align=right |47&nbsp;336 | align=right |<small>698</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-20</span>''</small> |- | align=right |111 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>122</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Зазакі|Зазакі]] | align=left |[https://diq.wikipedia.org Zazaki] | align=left |[[:en:Zazaki language|Zazaki]] | align=right |42&nbsp;672 | align=right |<small>70</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1071</span>''</small> |- | align=right |112 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>168</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Балійская мова|Балійская]] | align=left |[https://ban.wikipedia.org Bali ] | align=left |[[:en:Balinese language|Balinese]] | align=right |37&nbsp;972 | align=right |<small>472</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1014</span>''</small> |- | align=right |113 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>158</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Ёруба (мова)|Ёруба (мова)]] | align=left |[https://yo.wikipedia.org Yorùbá] | align=left |[[:en:Yoruba language|Yoruba]] | align=right |37&nbsp;585 | align=right |<small>312</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1020</span>''</small> |- | align=right |114 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>112</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Каннада|Каннада]] | align=left |[https://kn.wikipedia.org ಕನ್ನಡ] | align=left |[[:en:Kannada language|Kannada]] | align=right |35&nbsp;216 | align=right |<small>48</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1088</span>''</small> |- | align=right |115 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>4</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Скотс|Скотс]] | align=left |[https://sco.wikipedia.org Scots] | align=left |[[:en:Scots language|Scots]] | align=right |34&nbsp;215 | align=right |<small>-6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1197</span>''</small> |- | align=right |116 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>98</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Алеманскі дыялект|Алеманскі дыялект]] | align=left |[https://als.wikipedia.org Alemannisch] | align=left |[[:en:Alemannic language|Alemannic]] | align=right |31&nbsp;714 | align=right |<small>28</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1106</span>''</small> |- | align=right |117 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>79</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Гуджараці|Гуджараці]] | align=left |[https://gu.wikipedia.org ગુજરાતી] | align=left |[[:en:Gujarati language|Gujarati]] | align=right |30&nbsp;845 | align=right |<small>11</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1137</span>''</small> |- | align=right |118 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>103</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інтэрлінгва|Інтэрлінгва]] | align=left |[https://ia.wikipedia.org Interlingua] | align=left |[[:en:Interlingua language|Interlingua]] | align=right |30&nbsp;462 | align=right |<small>37</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1098</span>''</small> |- | align=right |119 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>40</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Котава (мова)|Котава (мова)]] | align=left |[https://avk.wikipedia.org Kotava ] | align=left |[[:en:Kotava language|Kotava]] | align=right |29&nbsp;900 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1198</span>''</small> |- | align=right |120 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>129</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Непальская мова|Непальская]] | align=left |[https://ne.wikipedia.org नेपाली] | align=left |[[:en:Nepali language|Nepali]] | align=right |29&nbsp;863 | align=right |<small>78</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1068</span>''</small> |- | align=right |121 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>72</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://crh.wikipedia.org Qırımtatarca] | align=left |[[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]] | align=right |29&nbsp;714 | align=right |<small>8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1153</span>''</small> |- | align=right |122 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>147</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Мангольская мова|Мангольская]] | align=left |[https://mn.wikipedia.org Монгол] | align=left |[[:en:Mongolian language|Mongolian]] | align=right |27&nbsp;752 | align=right |<small>202</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1033</span>''</small> |- | align=right |123 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>49</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Баварская мова|Баварская]] | align=left |[https://bar.wikipedia.org Boarisch] | align=left |[[:en:Bavarian language|Bavarian]] | align=right |27&nbsp;230 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1199</span>''</small> |- | align=right |124 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сіцылійская мова|Сіцылійская]] | align=left |[https://scn.wikipedia.org Sicilianu] | align=left |[[:en:Sicilian language|Sicilian]] | align=right |26&nbsp;307 | align=right |<small>-18</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1200</span>''</small> |- | align=right |125 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>148</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сінгальская мова|Сінгальская]] | align=left |[https://si.wikipedia.org සිංහල] | align=left |[[:en:Sinhalese language|Sinhalese]] | align=right |25&nbsp;589 | align=right |<small>203</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1034</span>''</small> |- | align=right |126 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>18</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бішнупрыя-маніпуры|Бішнупрыя-маніпуры]] | align=left |[https://bpy.wikipedia.org ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী] | align=left |[[:en:Bishnupriya Manipuri language|Bishnupriya Manipuri]] | align=right |25&nbsp;096 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1201</span>''</small> |- | align=right |127 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>39</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://skr.wikipedia.org سرائیکی] | align=left |[[:en:Saraiki language|Saraiki]] | align=right |24&nbsp;645 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1202</span>''</small> |- | align=right |128 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1017</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Асамская мова|Асамская]] | align=left |[https://as.wikipedia.org অসমীয়া] | align=left |[[:en:Assamese language|Assamese]] | align=right |24&nbsp;553 | align=right |<small>171</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1038</span>''</small> |- | align=right |129 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-16</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Кечуа (мова)|Кечуа (мова)]] | align=left |[https://qu.wikipedia.org Runa Simi] | align=left |[[:en:Quechua language|Quechua]] | align=right |24&nbsp;551 | align=right |<small>27</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1109</span>''</small> |- | align=right |130 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>38</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nv.wikipedia.org Diné bizaad] | align=left |[[:en:Navajo language|Navajo]] | align=right |22&nbsp;667 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1203</span>''</small> |- | align=right |131 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>109</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://xmf.wikipedia.org მარგალური (Margaluri)] | align=left |[[:en:Mingrelian language|Mingrelian]] | align=right |22&nbsp;391 | align=right |<small>47</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1090</span>''</small> |- | align=right |132 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>134</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bcl.wikipedia.org Bikol] | align=left |[[:en:Central Bicolano language|Central Bicolano]] | align=right |22&nbsp;327 | align=right |<small>96</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1058</span>''</small> |- | align=right |133 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1018</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://sd.wikipedia.org سنڌي، سندھی ، सिन्ध] | align=left |[[:en:Sindhi language|Sindhi]] | align=right |21&nbsp;915 | align=right |<small>351</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1016</span>''</small> |- | align=right |134 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-8</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Асецінская мова|Асецінская]] | align=left |[https://os.wikipedia.org Иронау] | align=left |[[:en:Ossetian language|Ossetian]] | align=right |21&nbsp;748 | align=right |<small>176</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1037</span>''</small> |- | align=right |135 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>87</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Пушту|Пушту]] | align=left |[https://ps.wikipedia.org پښتو] | align=left |[[:en:Pashto language|Pashto]] | align=right |21&nbsp;319 | align=right |<small>15</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1128</span>''</small> |- | align=right |136 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>70</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://frr.wikipedia.org Nordfriisk] | align=left |[[:en:North Frisian language|North Frisian]] | align=right |21&nbsp;280 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1155</span>''</small> |- | align=right |137 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>99</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Орыя, мова|Орыя, мова]] | align=left |[https://or.wikipedia.org ଓଡ଼ିଆ] | align=left |[[:en:Oriya language|Oriya]] | align=right |20&nbsp;941 | align=right |<small>31</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1105</span>''</small> |- | align=right |138 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>184</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ff.wikipedia.org Fulfulde] | align=left |[[:en:Fula language|Fula]] | align=right |20&nbsp;356 | align=right |<small>1&nbsp;013</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-13</span>''</small> |- | align=right |139 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>150</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tum.wikipedia.org chiTumbuka] | align=left |[[:en:Tumbuka language|Tumbuka]] | align=right |19&nbsp;192 | align=right |<small>231</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1030</span>''</small> |- | align=right |140 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1038</span>''</small> | align=right |+21 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ary.wikipedia.org الدارجة ] | align=left |[[:en:Moroccan Arabic language|Moroccan Arabic]] | align=right |19&nbsp;125 | align=right |<small>5&nbsp;375</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>52 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-4</span>''</small> |- | align=right |141 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-18</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Якуцкая мова|Якуцкая]] | align=left |[https://sah.wikipedia.org саха тыла] | align=left |[[:en:Yakut language|Yakut]] | align=right |18&nbsp;208 | align=right |<small>25</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1113</span>''</small> |- | align=right |142 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-36</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Жамойцкі дыялект|Жамойцкі дыялект]] | align=left |[https://bat-smg.wikipedia.org Žemaitėška] | align=left |[[:en:Samogitian language|Samogitian]] | align=right |17&nbsp;276 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1204</span>''</small> |- | align=right |143 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-47</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://cdo.wikipedia.org 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄] | align=left |[[:en:Min Dong Chinese language|Min Dong Chinese]] | align=right |16&nbsp;722 | align=right |<small>-5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1205</span>''</small> |- | align=right |144 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-32</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Гэльская мова|Гэльская]] | align=left |[https://gd.wikipedia.org Gàidhlig] | align=left |[[:en:Scottish Gaelic language|Scottish Gaelic]] | align=right |16&nbsp;058 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1178</span>''</small> |- | align=right |145 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-37</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Бугійская мова|Бугійская]] | align=left |[https://bug.wikipedia.org Basa Ugi] | align=left |[[:en:Buginese language|Buginese]] | align=right |15&nbsp;961 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1206</span>''</small> |- | align=right |146 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1033</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://shn.wikipedia.org ၽႃႇသႃႇတႆး] | align=left |[[:en:Shan language|Shan ]] | align=right |15&nbsp;920 | align=right |<small>1&nbsp;167</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-11</span>''</small> |- | align=right |147 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-11</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Ідыш|Ідыш]] | align=left |[https://yi.wikipedia.org ייִדיש] | align=left |[[:en:Yiddish language|Yiddish]] | align=right |15&nbsp;735 | align=right |<small>65</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1077</span>''</small> |- | align=right |148 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-83</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Амхарская мова|Амхарская]] | align=left |[https://am.wikipedia.org አማርኛ] | align=left |[[:en:Amharic language|Amharic]] | align=right |15&nbsp;701 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1134</span>''</small> |- | align=right |149 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-76</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ilo.wikipedia.org Ilokano] | align=left |[[:en:Ilokano language|Ilokano]] | align=right |15&nbsp;513 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1207</span>''</small> |- | align=right |150 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-49</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Санталі (мова)|Санталі (мова)]] | align=left |[https://sat.wikipedia.org ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ] | align=left |[[:en:Santali language|Santali]] | align=right |15&nbsp;314 | align=right |<small>104</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1054</span>''</small> |- | align=right |151 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-56</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://li.wikipedia.org Limburgs] | align=left |[[:en:Limburgish language|Limburgish]] | align=right |15&nbsp;214 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1156</span>''</small> |- | align=right |152 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-57</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gor.wikipedia.org Hulontalo] | align=left |[[:en:Gorontalo language|Gorontalo]] | align=right |15&nbsp;117 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1162</span>''</small> |- | align=right |153 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-62</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Неапалітанская мова|Неапалітанская]] | align=left |[https://nap.wikipedia.org Nnapulitano] | align=left |[[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] | align=right |14&nbsp;960 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1186</span>''</small> |- | align=right |154 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-22</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mai.wikipedia.org मैथिली] | align=left |[[:en:Maithili language|Maithili]] | align=right |14&nbsp;353 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1135</span>''</small> |- | align=right |155 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-26</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Верхнелужыцкая мова|Верхнелужыцкая]] | align=left |[https://hsb.wikipedia.org Hornjoserbsce] | align=left |[[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]] | align=right |14&nbsp;262 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1146</span>''</small> |- | align=right |156 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-46</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Фарэрская мова|Фарэрская]] | align=left |[https://fo.wikipedia.org Føroyskt] | align=left |[[:en:Faroese language|Faroese]] | align=right |14&nbsp;218 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1208</span>''</small> |- | align=right |157 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1021</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Дагбани (мова)|Дагбани (мова)]] | align=left |[https://dag.wikipedia.org Dagbanli ] | align=left |[[:en:Dagbani language|Dagbani]] | align=right |14&nbsp;186 | align=right |<small>253</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1029</span>''</small> |- | align=right |158 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-50</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://eml.wikipedia.org Emiliàn e rumagnòl] | align=left |[[:en:Emilian-Romagnol language|Emilian-Romagnol]] | align=right |14&nbsp;159 | align=right |<small>60</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1081</span>''</small> |- | align=right |159 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-53</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://zh-classical.wikipedia.org 文言] | align=left |[[:en:Literary Chinese language|Literary Chinese]] | align=right |14&nbsp;085 | align=right |<small>24</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1116</span>''</small> |- | align=right |160 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-51</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://map-bms.wikipedia.org Basa Banyumasan] | align=left |[[:en:Banyumasan language|Banyumasan]] | align=right |13&nbsp;972 | align=right |<small>27</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1110</span>''</small> |- | align=right |161 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-12</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://hyw.wikipedia.org Արեւմտահայերէն] | align=left |[[:en:Western Armenian language|Western Armenian]] | align=right |13&nbsp;932 | align=right |<small>55</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1087</span>''</small> |- | align=right |162 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>120</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ie.wikipedia.org Interlingue] | align=left |[[:en:Interlingue language|Interlingue]] | align=right |13&nbsp;678 | align=right |<small>64</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1079</span>''</small> |- | align=right |163 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>140</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kaa.wikipedia.org Qaraqalpaqsha] | align=left |[[:en:Karakalpak language|Karakalpak]] | align=right |13&nbsp;245 | align=right |<small>132</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1048</span>''</small> |- | align=right |164 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>69</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ace.wikipedia.org Acèh] | align=left |[[:en:Acehnese language|Acehnese]] | align=right |13&nbsp;070 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1157</span>''</small> |- | align=right |165 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>86</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Валонская мова|Валонская]] | align=left |[https://wa.wikipedia.org Walon] | align=left |[[:en:Walloon language|Walloon]] | align=right |12&nbsp;962 | align=right |<small>15</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1129</span>''</small> |- | align=right |166 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>75</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Санскрыт|Санскрыт]] | align=left |[https://sa.wikipedia.org संस्कृतम्] | align=left |[[:en:Sanskrit language|Sanskrit]] | align=right |12&nbsp;508 | align=right |<small>9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1149</span>''</small> |- | align=right |167 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1013</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Зулу|Зулу]] | align=left |[https://zu.wikipedia.org isiZulu] | align=left |[[:en:Zulu language|Zulu]] | align=right |12&nbsp;382 | align=right |<small>103</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1056</span>''</small> |- | align=right |168 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-23</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Фіджыйскі хіндзі|Фіджыйскі хіндзі]] | align=left |[https://hif.wikipedia.org Fiji Hindi] | align=left |[[:en:Fiji Hindi language|Fiji Hindi]] | align=right |12&nbsp;340 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1136</span>''</small> |- | align=right |169 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>65</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://zgh.wikipedia.org ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ] | align=left |[[:en:Standard Moroccan Tamazight language|Standard Moroccan Tamazight]] | align=right |12&nbsp;238 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1167</span>''</small> |- | align=right |170 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>111</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кхмерская мова|Кхмерская]] | align=left |[https://km.wikipedia.org ភាសាខ្មែរ] | align=left |[[:en:Khmer language|Khmer]] | align=right |12&nbsp;137 | align=right |<small>48</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1092</span>''</small> |- | align=right |171 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>127</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bjn.wikipedia.org Bahasa Banjar] | align=left |[[:en:Banjar language|Banjar]] | align=right |11&nbsp;966 | align=right |<small>77</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1073</span>''</small> |- | align=right |172 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>108</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Шона, мова|Шона, мова]] | align=left |[https://sn.wikipedia.org chiShona] | align=left |[[:en:Shona language|Shona]] | align=right |11&nbsp;702 | align=right |<small>47</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1093</span>''</small> |- | align=right |173 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>77</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lij.wikipedia.org Líguru] | align=left |[[:en:Ligurian language|Ligurian]] | align=right |11&nbsp;547 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1147</span>''</small> |- | align=right |174 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>17</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Марыйская мова|Марыйская]] | align=left |[https://mhr.wikipedia.org Олык Марий (Olyk Marij)] | align=left |[[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]] | align=right |11&nbsp;326 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1209</span>''</small> |- | align=right |175 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1026</span>''</small> | align=right |+3 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Самалійская мова|Самалійская]] | align=left |[https://so.wikipedia.org Soomaali] | align=left |[[:en:Somali language|Somali]] | align=right |11&nbsp;246 | align=right |<small>764</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-19</span>''</small> |- | align=right |176 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>163</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кашмірская мова|Кашмірская]] | align=left |[https://ks.wikipedia.org कश्मीरी / كشميري] | align=left |[[:en:Kashmiri language|Kashmiri]] | align=right |11&nbsp;040 | align=right |<small>364</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1017</span>''</small> |- | align=right |177 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-68</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://shi.wikipedia.org Taclḥit ] | align=left |[[:en:Shilha language|Shilha]] | align=right |10&nbsp;890 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1210</span>''</small> |- | align=right |178 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-33</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mni.wikipedia.org ꯃꯤꯇꯩꯂꯣꯟ ] | align=left |[[:en:Meitei language|Meitei]] | align=right |10&nbsp;543 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1179</span>''</small> |- | align=right |179 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>60</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://hak.wikipedia.org Hak-kâ-fa / 客家話] | align=left |[[:en:Hakka language|Hakka]] | align=right |10&nbsp;436 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1180</span>''</small> |- | align=right |180 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>37</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mrj.wikipedia.org Кырык Мары (Kyryk Mary)] | align=left |[[:en:Hill Mari language|Hill Mari]] | align=right |10&nbsp;430 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1211</span>''</small> |- | align=right |181 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>64</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Русінская мова|Русінская]] | align=left |[https://rue.wikipedia.org Русиньскый] | align=left |[[:en:Rusyn language|Rusyn]] | align=right |10&nbsp;263 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1168</span>''</small> |- | align=right |182 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>16</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Капампанганская мова|Капампанганская]] | align=left |[https://pam.wikipedia.org Kapampangan] | align=left |[[:en:Kapampangan language|Kapampangan]] | align=right |10&nbsp;219 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1212</span>''</small> |- | align=right |183 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>89</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tly.wikipedia.org tolışi] | align=left |[[:en:Talysh language|Talysh]] | align=right |10&nbsp;145 | align=right |<small>17</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1125</span>''</small> |- | align=right |184 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1016</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://rw.wikipedia.org Ikinyarwanda] | align=left |[[:en:Kinyarwanda language|Kinyarwanda]] | align=right |9&nbsp;821 | align=right |<small>158</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1045</span>''</small> |- | align=right |185 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-35</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Уйгурская мова|Уйгурская]] | align=left |[https://ug.wikipedia.org ئۇيغۇر تىلى] | align=left |[[:en:Uyghur language|Uyghur]] | align=right |9&nbsp;723 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1187</span>''</small> |- | align=right |186 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>48</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Таранцінская мова|Таранцінская]] | align=left |[https://roa-tara.wikipedia.org Tarandíne] | align=left |[[:en:Tarantino language|Tarantino]] | align=right |9&nbsp;507 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1213</span>''</small> |- | align=right |187 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>146</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://co.wikipedia.org Corsu] | align=left |[[:en:Corsican language|Corsican]] | align=right |9&nbsp;224 | align=right |<small>179</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1039</span>''</small> |- | align=right |188 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>116</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bh.wikipedia.org भोजपुरी] | align=left |[[:en:Bihari language|Bihari]] | align=right |9&nbsp;097 | align=right |<small>58</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1086</span>''</small> |- | align=right |189 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>68</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nso.wikipedia.org Sepedi] | align=left |[[:en:Northern Sotho language|Northern Sotho]] | align=right |8&nbsp;935 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1158</span>''</small> |- | align=right |190 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>83</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://vls.wikipedia.org West-Vlams] | align=left |[[:en:West Flemish language|West Flemish]] | align=right |8&nbsp;352 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1138</span>''</small> |- | align=right |191 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>67</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nds-nl.wikipedia.org Nedersaksisch] | align=left |[[:en:Dutch Low Saxon language|Dutch Low Saxon]] | align=right |8&nbsp;103 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1159</span>''</small> |- | align=right |192 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>6</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bo.wikipedia.org བོད་སྐད] | align=left |[[:en:Tibetan language|Tibetan]] | align=right |8&nbsp;071 | align=right |<small>-3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1214</span>''</small> |- | align=right |193 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>76</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Маары, мова|Маары, мова]] | align=left |[https://mi.wikipedia.org Māori] | align=left |[[:en:Māori language|Māori]] | align=right |8&nbsp;053 | align=right |<small>10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1148</span>''</small> |- | align=right |194 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>36</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Паўночнасаамская мова|Паўночнасаамская]] | align=left |[https://se.wikipedia.org Sámegiella] | align=left |[[:en:Northern Sami language|Northern Sami]] | align=right |7&nbsp;907 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1215</span>''</small> |- | align=right |195 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1004</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Мальтыйская мова|Мальтыйская]] | align=left |[https://mt.wikipedia.org Malti] | align=left |[[:en:Maltese language|Maltese]] | align=right |7&nbsp;885 | align=right |<small>18</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1123</span>''</small> |- | align=right |196 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-39</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Эрзянская мова|Эрзянская]] | align=left |[https://myv.wikipedia.org Эрзянь (Erzjanj Kelj)] | align=left |[[:en:Erzya language|Erzya]] | align=right |7&nbsp;870 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1216</span>''</small> |- | align=right |197 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>74</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Сардзінская мова|Сардзінская]] | align=left |[https://sc.wikipedia.org Sardu] | align=left |[[:en:Sardinian language|Sardinian]] | align=right |7&nbsp;818 | align=right |<small>9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1150</span>''</small> |- | align=right |198 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>59</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mdf.wikipedia.org Мокшень (Mokshanj Kälj)] | align=left |[[:en:Moksha language|Moksha]] | align=right |7&nbsp;629 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1181</span>''</small> |- | align=right |199 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>133</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://zea.wikipedia.org Zeêuws] | align=left |[[:en:Zeelandic language|Zeelandic]] | align=right |7&nbsp;373 | align=right |<small>95</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1062</span>''</small> |- | align=right |200 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>106</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Корнская мова|Корнская]] | align=left |[https://kw.wikipedia.org Kernewek/Karnuack] | align=left |[[:en:Cornish language|Cornish]] | align=right |7&nbsp;204 | align=right |<small>39</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1100</span>''</small> |- | align=right |201 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1011</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Туркменская мова|Туркменская]] | align=left |[https://tk.wikipedia.org تركمن / Туркмен] | align=left |[[:en:Turkmen language|Turkmen]] | align=right |7&nbsp;199 | align=right |<small>87</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1067</span>''</small> |- | align=right |202 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-30</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kab.wikipedia.org Taqbaylit] | align=left |[[:en:Kabyle language|Kabyle]] | align=right |7&nbsp;143 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1173</span>''</small> |- | align=right |203 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>47</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Вепская мова|Вепская]] | align=left |[https://vep.wikipedia.org Vepsän] | align=left |[[:en:Vepsian language|Vepsian]] | align=right |7&nbsp;111 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1217</span>''</small> |- | align=right |204 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>56</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Мэнская мова|Мэнская]] | align=left |[https://gv.wikipedia.org Gaelg] | align=left |[[:en:Manx language|Manx]] | align=right |7&nbsp;109 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1188</span>''</small> |- | align=right |205 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>2</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://fiu-vro.wikipedia.org Võro] | align=left |[[:en:Võro language|Võro]] | align=right |6&nbsp;920 | align=right |<small>-13</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1218</span>''</small> |- | align=right |206 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>15</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gan.wikipedia.org 贛語] | align=left |[[:en:Gan language|Gan]] | align=right |6&nbsp;816 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1219</span>''</small> |- | align=right |207 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>139</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інары-саамская мова мова|Інары-саамская мова]] | align=left |[https://smn.wikipedia.org Anarâškielâ ] | align=left |[[:en:Inari Sami language|Inari Sami]] | align=right |6&nbsp;702 | align=right |<small>121</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1050</span>''</small> |- | align=right |208 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>118</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Абхазская мова|Абхазская]] | align=left |[https://ab.wikipedia.org Аҧсуа] | align=left |[[:en:Abkhazian language|Abkhazian]] | align=right |6&nbsp;599 | align=right |<small>60</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1082</span>''</small> |- | align=right |209 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>78</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pcd.wikipedia.org Picard] | align=left |[[:en:Picard language|Picard]] | align=right |6&nbsp;123 | align=right |<small>11</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1143</span>''</small> |- | align=right |210 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>46</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gn.wikipedia.org Avañe'ẽ] | align=left |[[:en:Guarani language|Guarani]] | align=right |6&nbsp;032 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1220</span>''</small> |- | align=right |211 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>35</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Удмурцкая мова|Удмурцкая]] | align=left |[https://udm.wikipedia.org Удмурт кыл] | align=left |[[:en:Udmurt language|Udmurt]] | align=right |5&nbsp;916 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1221</span>''</small> |- | align=right |212 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>34</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://frp.wikipedia.org Arpitan] | align=left |[[:en:Franco-Provençal language|Franco-Provençal]] | align=right |5&nbsp;830 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1222</span>''</small> |- | align=right |213 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>117</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Комі (мова)|Комі (мова)]] | align=left |[https://kv.wikipedia.org Коми] | align=left |[[:en:Komi language|Komi]] | align=right |5&nbsp;818 | align=right |<small>59</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1084</span>''</small> |- | align=right |214 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>105</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Кашубская мова|Кашубская]] | align=left |[https://csb.wikipedia.org Kaszëbsczi] | align=left |[[:en:Kashubian language|Kashubian]] | align=right |5&nbsp;628 | align=right |<small>38</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1101</span>''</small> |- | align=right |215 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1028</span>''</small> | align=right |+4 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lg.wikipedia.org Luganda] | align=left |[[:en:Luganda language|Luganda]] | align=right |5&nbsp;560 | align=right |<small>334</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1022</span>''</small> |- | align=right |216 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-17</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Лаоская мова|Лаоская]] | align=left |[https://lo.wikipedia.org ລາວ] | align=left |[[:en:Lao language|Lao]] | align=right |5&nbsp;555 | align=right |<small>26</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1114</span>''</small> |- | align=right |217 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-10</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Пап'ямента|Пап'ямента]] | align=left |[https://pap.wikipedia.org Papiamentu] | align=left |[[:en:Papiamentu language|Papiamentu]] | align=right |5&nbsp;541 | align=right |<small>79</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1072</span>''</small> |- | align=right |218 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1027</span>''</small> | align=right |+4 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gpe.wikipedia.org Ghanaian Pidgin] | align=left |[[:en:Ghanaian Pidgin language|Ghanaian Pidgin]] | align=right |5&nbsp;465 | align=right |<small>331</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1023</span>''</small> |- | align=right |219 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-52</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Мадурская мова|Мадурская]] | align=left |[https://mad.wikipedia.org Madhurâ] | align=left |[[:en:Madurese language|Madurese]] | align=right |5&nbsp;353 | align=right |<small>26</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1115</span>''</small> |- | align=right |220 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-55</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Аймара, мова|Аймара, мова]] | align=left |[https://ay.wikipedia.org Aymar] | align=left |[[:en:Aymara language|Aymara]] | align=right |5&nbsp;285 | align=right |<small>16</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1127</span>''</small> |- | align=right |221 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>71</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ang.wikipedia.org Englisc] | align=left |[[:en:Old English language|Old English]] | align=right |5&nbsp;215 | align=right |<small>8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1154</span>''</small> |- | align=right |222 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-60</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ln.wikipedia.org Lingala] | align=left |[[:en:Lingala language|Lingala]] | align=right |5&nbsp;214 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1174</span>''</small> |- | align=right |223 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1014</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Фрыульская мова|Фрыульская]] | align=left |[https://fur.wikipedia.org Furlan] | align=left |[[:en:Friulian language|Friulian]] | align=right |5&nbsp;065 | align=right |<small>105</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1057</span>''</small> |- | align=right |224 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-40</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nrm.wikipedia.org Nouormand/Normaund] | align=left |[[:en:Norman language|Norman]] | align=right |5&nbsp;061 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1223</span>''</small> |- | align=right |225 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1032</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Тсвана, мова|Тсвана, мова]] | align=left |[https://tn.wikipedia.org Setswana] | align=left |[[:en:Tswana language|Tswana]] | align=right |5&nbsp;021 | align=right |<small>825</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 |<small>> 250 &#08593;</small> | align=right bgcolor=#fff0f5 style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-17</span>''</small> |- | align=right |226 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-9</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://olo.wikipedia.org Karjalan] | align=left |[[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]] | align=right |4&nbsp;998 | align=right |<small>170</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1042</span>''</small> |- | align=right |227 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-19</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tw.wikipedia.org Twi] | align=left |[[:en:Twi language|Twi]] | align=right |4&nbsp;736 | align=right |<small>23</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1118</span>''</small> |- | align=right |228 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-13</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Лінгва франка нова мова|Лінгва франка нова]] | align=left |[https://lfn.wikipedia.org Lingua franca nova] | align=left |[[:en:Lingua Franca Nova language|Lingua Franca Nova]] | align=right |4&nbsp;642 | align=right |<small>42</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1097</span>''</small> |- | align=right |229 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-25</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lez.wikipedia.org Лезги чІал (Lezgi č’al)] | align=left |[[:en:Lezgian language|Lezgian]] | align=right |4&nbsp;476 | align=right |<small>11</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1144</span>''</small> |- | align=right |230 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1031</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Такіпона|Такіпона]] | align=left |[https://tok.wikipedia.org toki pona] | align=left |[[:en:Toki Pona language|Toki Pona]] | align=right |4&nbsp;376 | align=right |<small>361</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1018</span>''</small> |- | align=right |231 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-59</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mwl.wikipedia.org Mirandés] | align=left |[[:en:Mirandese language|Mirandese]] | align=right |4&nbsp;325 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1169</span>''</small> |- | align=right |232 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1030</span>''</small> | align=right |+6 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://fon.wikipedia.org fɔ̀ngbè] | align=left |[[:en:Fon language|Fon]] | align=right |4&nbsp;302 | align=right |<small>319</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1025</span>''</small> |- | align=right |233 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-82</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ext.wikipedia.org Estremeñu] | align=left |[[:en:Extremaduran language|Extremaduran]] | align=right |4&nbsp;239 | align=right |<small>14</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1132</span>''</small> |- | align=right |234 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-65</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://stq.wikipedia.org Seeltersk] | align=left |[[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]] | align=right |4&nbsp;188 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1224</span>''</small> |- | align=right |235 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-80</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Науатль|Науатль]] | align=left |[https://nah.wikipedia.org Nāhuatl] | align=left |[[:en:Nahuatl language|Nahuatl]] | align=right |4&nbsp;128 | align=right |<small>-42</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1225</span>''</small> |- | align=right |236 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-66</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Тувінская мова|Тувінская]] | align=left |[https://tyv.wikipedia.org Тыва] | align=left |[[:en:Tuvan language|Tuvan]] | align=right |4&nbsp;128 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1226</span>''</small> |- | align=right |237 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-54</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lad.wikipedia.org Dzhudezmo] | align=left |[[:en:Ladino language|Ladino]] | align=right |4&nbsp;063 | align=right |<small>18</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1124</span>''</small> |- | align=right |238 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-31</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Аварская мова|Аварская]] | align=left |[https://av.wikipedia.org Авар] | align=left |[[:en:Avar language|Avar]] | align=right |4&nbsp;016 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1175</span>''</small> |- | align=right |239 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1015</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mnw.wikipedia.org မန် ] | align=left |[[:en:Mon language|Mon]] | align=right |3&nbsp;883 | align=right |<small>140</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1046</span>''</small> |- | align=right |240 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-41</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Рэтараманская мова|Рэтараманская]] | align=left |[https://rm.wikipedia.org Rumantsch] | align=left |[[:en:Romansh language|Romansh]] | align=right |3&nbsp;867 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1227</span>''</small> |- | align=right |241 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>82</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://dty.wikipedia.org डोटेली] | align=left |[[:en:Doteli language|Doteli]] | align=right |3&nbsp;735 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1139</span>''</small> |- | align=right |242 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>14</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gom.wikipedia.org गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni] | align=left |[[:en:Goan Konkani language|Goan Konkani]] | align=right |3&nbsp;643 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1228</span>''</small> |- | align=right |243 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>132</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tcy.wikipedia.org ತುಳು] | align=left |[[:en:Tulu language|Tulu]] | align=right |3&nbsp;622 | align=right |<small>90</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1066</span>''</small> |- | align=right |244 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>45</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Комі-пермяцкая мова|Комі-пермяцкая]] | align=left |[https://koi.wikipedia.org Перем Коми (Perem Komi)] | align=left |[[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]] | align=right |3&nbsp;472 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1229</span>''</small> |- | align=right |245 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>13</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://dsb.wikipedia.org Dolnoserbski] | align=left |[[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]] | align=right |3&nbsp;444 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1230</span>''</small> |- | align=right |246 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1020</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://dga.wikipedia.org Dagaare] | align=left |[[:en:Dagaare language|Dagaare]] | align=right |3&nbsp;357 | align=right |<small>107</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1055</span>''</small> |- | align=right |247 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-24</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bew.wikipedia.org Betawi] | align=left |[[:en:Betawi language|Betawi]] | align=right |3&nbsp;332 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1140</span>''</small> |- | align=right |248 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1002</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Дывехі, мова|Дывехі, мова]] | align=left |[https://dv.wikipedia.org ދިވެހިބަސް] | align=left |[[:en:Divehi language|Divehi]] | align=right |3&nbsp;218 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1176</span>''</small> |- | align=right |249 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-81</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://cbk-zam.wikipedia.org Chavacano de Zamboanga] | align=left |[[:en:Zamboanga Chavacano language|Zamboanga Chavacano]] | align=right |3&nbsp;103 | align=right |<small>-163</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1231</span>''</small> |- | align=right |250 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1024</span>''</small> | align=right |+3 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://blk.wikipedia.org ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ] | align=left |[[:en:Pa'O language|Pa'O]] | align=right |3&nbsp;071 | align=right |<small>118</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1051</span>''</small> |- | align=right |251 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-42</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Рыпуарская мова|Рыпуарская]] | align=left |[https://ksh.wikipedia.org Ripoarisch] | align=left |[[:en:Ripuarian language|Ripuarian]] | align=right |3&nbsp;038 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1232</span>''</small> |- | align=right |252 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-29</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Чжуанская мова|Чжуанская]] | align=left |[https://za.wikipedia.org Cuengh] | align=left |[[:en:Zhuang language|Zhuang]] | align=right |3&nbsp;018 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1170</span>''</small> |- | align=right |253 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-43</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Гагаузская мова|Гагаузская]] | align=left |[https://gag.wikipedia.org Gagauz] | align=left |[[:en:Gagauz language|Gagauz]] | align=right |3&nbsp;007 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1233</span>''</small> |- | align=right |254 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>55</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Бурацкая мова|Бурацкая]] | align=left |[https://bxr.wikipedia.org Буряад] | align=left |[[:en:Buryat language|Buryat]] | align=right |2&nbsp;918 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1189</span>''</small> |- | align=right |255 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>10</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kge.wikipedia.org Kumoring] | align=left |[[:en:Komering language|Komering]] | align=right |2&nbsp;906 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1234</span>''</small> |- | align=right |256 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>33</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Гавайская мова|Гавайская]] | align=left |[https://haw.wikipedia.org Hawai`i] | align=left |[[:en:Hawaiian language|Hawaiian]] | align=right |2&nbsp;897 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1235</span>''</small> |- | align=right |257 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>63</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pfl.wikipedia.org Pälzisch] | align=left |[[:en:Palatinate German language|Palatinate German]] | align=right |2&nbsp;863 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1171</span>''</small> |- | align=right |258 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>54</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://awa.wikipedia.org अवधी ] | align=left |[[:en:Awadhi language|Awadhi]] | align=right |2&nbsp;850 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1190</span>''</small> |- | align=right |259 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>85</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://krc.wikipedia.org Къарачай-Малкъар (Qarachay-Malqar)] | align=left |[[:en:Karachay-Balkar language|Karachay-Balkar]] | align=right |2&nbsp;847 | align=right |<small>15</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1130</span>''</small> |- | align=right |260 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>32</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://szy.wikipedia.org Sakizaya ] | align=left |[[:en:Sakizaya language|Sakizaya]] | align=right |2&nbsp;741 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1236</span>''</small> |- | align=right |261 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>5</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pag.wikipedia.org Pangasinan] | align=left |[[:en:Pangasinan language|Pangasinan]] | align=right |2&nbsp;653 | align=right |<small>-4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1237</span>''</small> |- | align=right |262 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>31</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tay.wikipedia.org Tayal ] | align=left |[[:en:Atayal language|Atayal]] | align=right |2&nbsp;581 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1238</span>''</small> |- | align=right |263 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>88</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інгушская мова|Інгушская]] | align=left |[https://inh.wikipedia.org Гӏалгӏай] | align=left |[[:en:Ingush language|Ingush]] | align=right |2&nbsp;547 | align=right |<small>17</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1126</span>''</small> |- | align=right |264 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>104</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://iba.wikipedia.org Jaku Iban] | align=left |[[:en:Iban language|Iban]] | align=right |2&nbsp;467 | align=right |<small>38</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1102</span>''</small> |- | align=right |265 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1007</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ki.wikipedia.org Gĩkũyũ] | align=left |[[:en:Kikuyu language|Kikuyu]] | align=right |2&nbsp;457 | align=right |<small>63</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1080</span>''</small> |- | align=right |266 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-21</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://xh.wikipedia.org isiXhosa] | align=left |[[:en:Xhosa language|Xhosa]] | align=right |2&nbsp;421 | align=right |<small>14</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1133</span>''</small> |- | align=right |267 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>53</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://atj.wikipedia.org Atikamekw] | align=left |[[:en:Atikamekw language|Atikamekw]] | align=right |2&nbsp;080 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1191</span>''</small> |- | align=right |268 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>12</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nov.wikipedia.org Novial] | align=left |[[:en:Novial language|Novial]] | align=right |2&nbsp;071 | align=right |<small>-1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1239</span>''</small> |- | align=right |269 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>3</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pdc.wikipedia.org Deitsch] | align=left |[[:en:Pennsylvania German language|Pennsylvania German]] | align=right |2&nbsp;048 | align=right |<small>-10</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1240</span>''</small> |- | align=right |270 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>52</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://to.wikipedia.org faka Tonga] | align=left |[[:en:Tongan language|Tongan]] | align=right |2&nbsp;047 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1192</span>''</small> |- | align=right |271 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>73</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://om.wikipedia.org Oromoo] | align=left |[[:en:Oromo language|Oromo]] | align=right |1&nbsp;979 | align=right |<small>9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1151</span>''</small> |- | align=right |272 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>44</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Конга (мова)|Конга (мова)]] | align=left |[https://kg.wikipedia.org KiKongo] | align=left |[[:en:Kongo language|Kongo]] | align=right |1&nbsp;949 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1241</span>''</small> |- | align=right |273 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>30</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Арамейскія мова|Арамейскія мова]] | align=left |[https://arc.wikipedia.org ܐܪܡܝܐ] | align=left |[[:en:Aramaic language|Aramaic]] | align=right |1&nbsp;920 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1242</span>''</small> |- | align=right |274 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1012</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://st.wikipedia.org Sesotho] | align=left |[[:en:Sesotho language|Sesotho]] | align=right |1&nbsp;894 | align=right |<small>93</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1064</span>''</small> |- | align=right |275 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1035</span>''</small> | align=right |+10 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://chy.wikipedia.org Tsetsêhestâhese] | align=left |[[:en:Cheyenne language|Cheyenne]] | align=right |1&nbsp;858 | align=right |<small>180</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1040</span>''</small> |- | align=right |276 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1009</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://knc.wikipedia.org Yerwa Kanuri] | align=left |[[:en:Central Kanuri language|Central Kanuri]] | align=right |1&nbsp;853 | align=right |<small>69</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1076</span>''</small> |- | align=right |277 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-85</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[|]] | align=left |[https://dtp.wikipedia.org Kadazandusun] | align=left |[[:en:Central Dusun language|Central Dusun]] | align=right |1&nbsp;834 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1163</span>''</small> |- | align=right |278 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1034</span>''</small> | align=right |+9 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kcg.wikipedia.org Tyap] | align=left |[[:en:Tyap language|Tyap]] | align=right |1&nbsp;806 | align=right |<small>171</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1043</span>''</small> |- | align=right |279 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-87</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://fat.wikipedia.org mfantse] | align=left |[[:en:Fanti language|Fanti]] | align=right |1&nbsp;795 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1243</span>''</small> |- | align=right |280 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-61</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nia.wikipedia.org Nias] | align=left |[[:en:Li Niha language|Li Niha]] | align=right |1&nbsp;776 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1182</span>''</small> |- | align=right |281 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-78</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://wo.wikipedia.org Wolof] | align=left |[[:en:Wolof language|Wolof]] | align=right |1&nbsp;743 | align=right |<small>-3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1244</span>''</small> |- | align=right |282 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-63</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Фіджыйская мова|Фіджыйская]] | align=left |[https://fj.wikipedia.org Na Vosa Vakaviti] | align=left |[[:en:Fijian language|Fijian]] | align=right |1&nbsp;725 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1193</span>''</small> |- | align=right |283 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-69</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://jam.wikipedia.org Jumiekan Kryuol] | align=left |[[:en:Jamaican Patois language|Jamaican Patois]] | align=right |1&nbsp;719 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1245</span>''</small> |- | align=right |284 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-70</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kbp.wikipedia.org Kabɩyɛ] | align=left |[[:en:Kabiye language|Kabiye]] | align=right |1&nbsp;714 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1246</span>''</small> |- | align=right |285 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-64</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://guw.wikipedia.org gungbe] | align=left |[[:en:Gun language|Gun]] | align=right |1&nbsp;693 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1194</span>''</small> |- | align=right |286 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-71</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://anp.wikipedia.org अंगिका] | align=left |[[:en:Angika language|Angika]] | align=right |1&nbsp;686 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1247</span>''</small> |- | align=right |287 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-44</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Кабардзіна-чаркеская мова|Кабардзіна-чаркеская]] | align=left |[https://kbd.wikipedia.org Адыгэбзэ (Adighabze)] | align=left |[[:en:Kabardian Circassian language|Kabardian Circassian]] | align=right |1&nbsp;669 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1248</span>''</small> |- | align=right |288 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>102</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pcm.wikipedia.org Naijá] | align=left |[[:en:Nigerian Pidgin language|Nigerian Pidgin]] | align=right |1&nbsp;639 | align=right |<small>35</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1104</span>''</small> |- | align=right |289 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>95</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nqo.wikipedia.org ߒߞߏ] | align=left |[[:en:N'Ko language|N'Ko]] | align=right |1&nbsp;611 | align=right |<small>23</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1119</span>''</small> |- | align=right |290 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>29</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Калмыцкая мова|Калмыцкая]] | align=left |[https://xal.wikipedia.org Хальмг] | align=left |[[:en:Kalmyk language|Kalmyk]] | align=right |1&nbsp;575 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1249</span>''</small> |- | align=right |291 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1010</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tet.wikipedia.org Tetun] | align=left |[[:en:Tetum language|Tetum]] | align=right |1&nbsp;516 | align=right |<small>84</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1070</span>''</small> |- | align=right |292 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1037</span>''</small> | align=right |+16 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://igl.wikipedia.org Igala] | align=left |[[:en:Igala language|Igala]] | align=right |1&nbsp;510 | align=right |<small>313</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1027</span>''</small> |- | align=right |293 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-72</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Біслама|Біслама]] | align=left |[https://bi.wikipedia.org Bislama] | align=left |[[:en:Bislama language|Bislama]] | align=right |1&nbsp;486 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1250</span>''</small> |- | align=right |294 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-28</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bbc.wikipedia.org Batak Toba] | align=left |[[:en:Batak Toba language|Batak Toba]] | align=right |1&nbsp;431 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1164</span>''</small> |- | align=right |295 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1006</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://cu.wikipedia.org Словѣньскъ] | align=left |[[:en:Old Church Slavonic language|Old Church Slavonic]] | align=right |1&nbsp;424 | align=right |<small>53</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1089</span>''</small> |- | align=right |296 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-73</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tpi.wikipedia.org Tok Pisin] | align=left |[[:en:Tok Pisin language|Tok Pisin]] | align=right |1&nbsp;415 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1251</span>''</small> |- | align=right |297 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-77</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Арумынская мова|Арумынская]] | align=left |[https://roa-rup.wikipedia.org Armãneashce] | align=left |[[:en:Aromanian language|Aromanian]] | align=right |1&nbsp;390 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1252</span>''</small> |- | align=right |298 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1019</span>''</small> | align=right |+2 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Панонска-русінская мова|Панонска-русінская]] | align=left |[https://rsk.wikipedia.org руски] | align=left |[[:en:Pannonian Rusyn language|Pannonian Rusyn]] | align=right |1&nbsp;389 | align=right |<small>51</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1091</span>''</small> |- | align=right |299 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1036</span>''</small> | align=right |+10 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |[[Араканская мова|Араканская]] | align=left |[https://rki.wikipedia.org ရခိုင်] | align=left |[[:en:Arakanese language|Arakanese]] | align=right |1&nbsp;387 | align=right |<small>192</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1036</span>''</small> |- | align=right |300 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-84</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gur.wikipedia.org farefare] | align=left |[[:en:Frafra language|Frafra]] | align=right |1&nbsp;372 | align=right |<small>9</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1152</span>''</small> |- | align=right |301 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>97</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://kus.wikipedia.org Kʋsaal] | align=left |[[:en:Kusaal language|Kusaal]] | align=right |1&nbsp;358 | align=right |<small>28</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1111</span>''</small> |- | align=right |302 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-89</span>''</small> | align=right |-4 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://jbo.wikipedia.org Lojban] | align=left |[[:en:Lojban language|Lojban]] | align=right |1&nbsp;353 | align=right |<small>11</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1145</span>''</small> |- | align=right |303 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-88</span>''</small> | align=right |-4 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ee.wikipedia.org Eʋegbe] | align=left |[[:en:Ewe language|Ewe]] | align=right |1&nbsp;352 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1141</span>''</small> |- | align=right |304 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-79</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://mos.wikipedia.org moore] | align=left |[[:en:Mossi language|Mossi]] | align=right |1&nbsp;319 | align=right |<small>-8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1253</span>''</small> |- | align=right |305 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-67</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ty.wikipedia.org Reo Mā`ohi] | align=left |[[:en:Tahitian language|Tahitian]] | align=right |1&nbsp;252 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1254</span>''</small> |- | align=right |306 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-27</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Сілхецкая мова|Сілхецкая мова]] | align=left |[https://syl.wikipedia.org ꠍꠤꠟꠐꠤ] | align=left |[[:en:Sylheti language|Sylheti]] | align=right |1&nbsp;230 | align=right |<small>7</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1160</span>''</small> |- | align=right |307 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-86</span>''</small> | align=right |-3 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://btm.wikipedia.org Batak Mandailing] | align=left |[[:en:Batak Mandailing language|Batak Mandailing]] | align=right |1&nbsp;229 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1255</span>''</small> |- | align=right |308 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-58</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Самаанская мова|Самаанская]] | align=left |[https://sm.wikipedia.org Gagana Samoa] | align=left |[[:en:Samoan language|Samoan]] | align=right |1&nbsp;208 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1165</span>''</small> |- | align=right |309 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-74</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://trv.wikipedia.org Taroko ] | align=left |[[:en:Seediq language|Seediq]] | align=right |1&nbsp;201 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1256</span>''</small> |- | align=right |310 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>28</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ss.wikipedia.org SiSwati] | align=left |[[:en:Swati language|Swati]] | align=right |1&nbsp;153 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1257</span>''</small> |- | align=right |311 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1003</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ltg.wikipedia.org Latgaļu] | align=left |[[:en:Latgalian language|Latgalian]] | align=right |1&nbsp;153 | align=right |<small>6</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1166</span>''</small> |- | align=right |312 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-38</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ami.wikipedia.org Pangcah ] | align=left |[[:en:Amis language|Amis]] | align=right |1&nbsp;150 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1258</span>''</small> |- | align=right |313 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>58</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://srn.wikipedia.org Sranantongo] | align=left |[[:en:Sranan language|Sranan]] | align=right |1&nbsp;132 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1183</span>''</small> |- | align=right |314 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>62</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ny.wikipedia.org Chichewa] | align=left |[[:en:Chichewa language|Chichewa]] | align=right |1&nbsp;124 | align=right |<small>5</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1172</span>''</small> |- | align=right |315 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>27</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://alt.wikipedia.org Алтай ] | align=left |[[:en:Southern Altai language|Southern Altai]] | align=right |1&nbsp;110 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1259</span>''</small> |- | align=right |316 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>57</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ts.wikipedia.org Xitsonga] | align=left |[[:en:Tsonga language|Tsonga]] | align=right |1&nbsp;087 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1184</span>''</small> |- | align=right |317 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1001</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://gcr.wikipedia.org Kriyòl Gwiyannen ] | align=left |[[:en:Guianan Creole language|Guianan Creole]] | align=right |1&nbsp;077 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1260</span>''</small> |- | align=right |318 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-48</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://lbe.wikipedia.org Лакку] | align=left |[[:en:Lak language|Lak]] | align=right |1&nbsp;069 | align=right |<small>-8</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1261</span>''</small> |- | align=right |319 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>9</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://got.wikipedia.org 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺] | align=left |[[:en:Gothic language|Gothic]] | align=right |1&nbsp;011 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1262</span>''</small> |- | align=right |320 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>51</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://chr.wikipedia.org ᏣᎳᎩ] | align=left |[[:en:Cherokee language|Cherokee]] | align=right |1&nbsp;002 | align=right |<small>2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1195</span>''</small> |- | align=right |321 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1005</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bm.wikipedia.org Bamanankan] | align=left |[[:en:Bambara language|Bambara]] | align=right |931 | align=right |<small>43</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1096</span>''</small> |- | align=right |322 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1008</span>''</small> | align=right |+1 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nup.wikipedia.org Nupe] | align=left |[[:en:Nupe language|Nupe]] | align=right |931 | align=right |<small>68</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1078</span>''</small> |- | align=right |323 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-75</span>''</small> | align=right |-2 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ve.wikipedia.org Tshivenda] | align=left |[[:en:Venda language|Venda]] | align=right |900 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1263</span>''</small> |- | align=right |324 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>43</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Цыганская мова|Цыганская]] | align=left |[https://rmy.wikipedia.org romani - रोमानी] | align=left |[[:en:Romani language|Romani]] | align=right |758 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1264</span>''</small> |- | align=right |325 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>94</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://rn.wikipedia.org Kirundi] | align=left |[[:en:Kirundi language|Kirundi]] | align=right |730 | align=right |<small>22</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1120</span>''</small> |- | align=right |326 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>26</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://guc.wikipedia.org wayuunaiki] | align=left |[[:en:Wayuu language|Wayuu]] | align=right |702 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1265</span>''</small> |- | align=right |327 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>1025</span>''</small> | align=right |+3 <span style="color: green;">'''&#08593;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pnt.wikipedia.org Ποντιακά] | align=left |[[:en:Pontic language|Pontic]] | align=right |666 | align=right |<small>124</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1049</span>''</small> |- | align=right |328 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-34</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |[[Адыгейская мова|Адыгейская]] | align=left |[https://ady.wikipedia.org Адыгэбзэ] | align=left |[[:en:Adyghe language|Adyghe]] | align=right |646 | align=right |<small>3</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1185</span>''</small> |- | align=right |329 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-45</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ik.wikipedia.org Iñupiak] | align=left |[[:en:Inupiak language|Inupiak]] | align=right |595 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1266</span>''</small> |- | align=right |330 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-20</span>''</small> | align=right |-1 <span style="color: red;">'''&#08595;'''</span> | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ch.wikipedia.org Chamoru] | align=left |[[:en:Chamorro language|Chamorro]] | align=right |582 | align=right |<small>20</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1121</span>''</small> |- | align=right |331 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>25</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tdd.wikipedia.org ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ] | align=left |[[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]] | align=right |449 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1267</span>''</small> |- | align=right |332 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>24</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Старажытнаанглійская мова|Старажытнаанглійская]] | align=left |[https://ann.wikipedia.org Obolo] | align=left |[[:en:Obolo language|Obolo]] | align=right |435 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1268</span>''</small> |- | align=right |333 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>23</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Інуктытут|Інуктытут]] | align=left |[https://iu.wikipedia.org ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut] | align=left |[[:en:Inuktitut language|Inuktitut]] | align=right |434 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1269</span>''</small> |- | align=right |334 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>8</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Дзонг-кэ|Дзонг-кэ]] | align=left |[https://dz.wikipedia.org ཇོང་ཁ] | align=left |[[:en:Dzongkha language|Dzongkha]] | align=right |382 | align=right |<small>-2</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1270</span>''</small> |- | align=right |335 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>22</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://pwn.wikipedia.org Paiwan ] | align=left |[[:en:Paiwan language|Paiwan]] | align=right |377 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1271</span>''</small> |- | align=right |336 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>42</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://sg.wikipedia.org Sängö] | align=left |[[:en:Sango language|Sango]] | align=right |375 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1272</span>''</small> |- | align=right |337 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>21</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://ti.wikipedia.org ትግርኛ] | align=left |[[:en:Tigrinya language|Tigrinya]] | align=right |365 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1273</span>''</small> |- | align=right |338 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>81</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://din.wikipedia.org Dinka] | align=left |[[:en:Thuɔŋjäŋ language|Thuɔŋjäŋ]] | align=right |337 | align=right |<small>12</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1142</span>''</small> |- | align=right |339 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>61</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://nr.wikipedia.org isiNdebele seSewula] | align=left |[[:en:South Ndebele language|South Ndebele]] | align=right |325 | align=right |<small>4</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1177</span>''</small> |- | align=right |340 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>20</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |[[Палі, мова мова|Палі, мова]] | align=left |[https://pi.wikipedia.org पाऴि] | align=left |[[:en:Pali language|Pali]] | align=right |302 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1274</span>''</small> |- | align=right |341 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>41</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://bdr.wikipedia.org Bajau Sama] | align=left |[[:en:West Coast Bajau language|West Coast Bajau]] | align=right |242 | align=right |<small>1</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1275</span>''</small> |- | align=right |342 | align=right style=border-right-style:hidden |<small>''<span style=display:none>19</span>''</small> | align=right |'''&#08596;''' | align=left |''---(няма назвы і артыкулы)---'' | align=left |[https://tig.wikipedia.org ትግሬ] | align=left |[[:en:Tigre language|Tigre]] | align=right |62 | align=right |<small>0</small> | align=right |<small><small>''> 250 &#08595;''</small></small> | align=right style=border-left-style:hidden |<small>''<span style=display:none>-1276</span>''</small> |} </center> === Гл. таксама === * [https://stats.wikimedia.org Статыстыкі праектаў Вікімедыя] * [[:en:Wikipedia:Multilingual statistics|міжмоўная статыстыка (гістарычная старонка закінутая ў кастрычніку 2008 г.).)]] и [http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm Агульная статыстыка Вікіпэдыі (да сьнежня 2019 г. )] * бягучая статыстыка Вікіпэдыі [[:ru:Википедия:Список_Википедий|па групах]] <br> <br> <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] [[be-tarask:Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2026-07-01]] [[pl:Wikipedia:Podstawowy ranking międzyjęzykowy 2026-07-01]] [[ru:Википедия:Рейтинг википедий по числу статей]] [[uk:Вікіпедія:Основний міжмовний ренкінг 2026-07-01]] </noinclude> 0rlhgwz7go0jsprgwd0duw8edirh489 14 810189 5159873 2026-07-01T07:56:17Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Warner Music Group]] [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Warner Music]]» 5159873 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Warner Music Group]] [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Warner Music]] bvtpqzleuvj75omgbxbckekbx9uzecb 0 810190 5159874 2026-07-01T08:03:01Z 5159874 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі выдавец і культурны дзеяч, заснавальнік прыватнага выдавецтва «Логвінаў» і аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў Гродне{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам»{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», Фонд «Kamunikat.org» і выдавецтва Андрэя Янушкевіча{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. Ігар Логвінаў названы сярод асоб, якія маюць дачыненне да гэтай структуры{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля пазбаўлення ліцэнзіі на друкарску. дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, разглядаючы іх як магчымасць пашырэння рынку без дзяржаўнага рэгулявання{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў беларускі кніжны рынак як пераважна рускамоўны (каля 90 % выданняў), дзе асноўную масу складае экспарт з Расіі{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Ён крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014 год){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} eiwgid7xv4i1c519y607zsuvigf8mz0 5159875 5159874 2026-07-01T08:09:48Z 5159875 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі выдавец і культурны дзеяч, заснавальнік прыватнага выдавецтва «Логвінаў» і аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў Гродне. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам»{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», Фонд «Kamunikat.org» і выдавецтва Андрэя Янушкевіча{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. Ігар Логвінаў названы сярод асоб, якія маюць дачыненне да гэтай структуры{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля пазбаўлення ліцэнзіі на друкарску. дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, разглядаючы іх як магчымасць пашырэння рынку без дзяржаўнага рэгулявання{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў беларускі кніжны рынак як пераважна рускамоўны (каля 90 % выданняў), дзе асноўную масу складае экспарт з Расіі{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Ён крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014 год){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} lod6g1n7w9002bz02oa6jdslpi5gonr 5159891 5159875 2026-07-01T08:21:47Z 5159891 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі выдавец і культурны дзеяч, заснавальнік прыватнага выдавецтва «Логвінаў» і аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў Гродне. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам»{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», Фонд «Kamunikat.org» і выдавецтва Андрэя Янушкевіча{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. Ігар Логвінаў названы сярод асоб, якія маюць дачыненне да гэтай структуры{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля пазбаўлення ліцэнзіі на друкарску. дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, разглядаючы іх як магчымасць пашырэння рынку без дзяржаўнага рэгулявання{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў беларускі кніжны рынак як пераважна рускамоўны (каля 90 % выданняў), дзе асноўную масу складае экспарт з Расіі{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Ён крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014 год){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} fphox4ysqe5g5ja3z3e6ulyvudsskx5 5159902 5159891 2026-07-01T08:34:16Z 5159902 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[выдавец]] і культурны дзеяч. Заснавальнік прыватнага выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» з аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам»{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», Фонд «Kamunikat.org» і выдавецтва Андрэя Янушкевіча{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. Ігар Логвінаў названы сярод асоб, якія маюць дачыненне да гэтай структуры{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля пазбаўлення ліцэнзіі на друкарску. дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, разглядаючы іх як магчымасць пашырэння рынку без дзяржаўнага рэгулявання{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў беларускі кніжны рынак як пераважна рускамоўны (каля 90 % выданняў), дзе асноўную масу складае экспарт з Расіі{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Ён крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} 0jd3vn2jnsukcovg13ytyyu1t7yg1ix 5159903 5159902 2026-07-01T08:34:37Z 5159903 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[выдавец]] і культурны дзеяч. Заснавальнік прыватнага выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» з аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам»{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Пілецкі|2015|p=}}{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», Фонд «Kamunikat.org» і выдавецтва Андрэя Янушкевіча{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. Ігар Логвінаў названы сярод асоб, якія маюць дачыненне да гэтай структуры{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}}. == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля пазбаўлення ліцэнзіі на друкарскую дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, разглядаючы іх як магчымасць пашырэння рынку без дзяржаўнага рэгулявання{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў беларускі кніжны рынак як пераважна рускамоўны (каля 90 % выданняў), дзе асноўную масу складае экспарт з Расіі{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Ён крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} 586199uo5xzz0na749int7lv8dwq0bv 5159919 5159903 2026-07-01T10:31:58Z 5159919 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[выдавец]] і культурны дзеяч. Заснавальнік прыватнага выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» з аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Flood|2015|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам».{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}} У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Flood|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} Дырэктар IPA па палітыцы Хасэ Боргіна (José Borghino) заклікаў міжнародную супольнасць падтрымаць Логвінава падчас суда{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» (Lohvinau Publishing House) для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Першай кнігай выдавецтва ў Вільні была «Беларуская глыбіня» Паўла Севярынца.{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}. Перанос бізнесу ў Літву павялічыў сабекошт кніг прыкладна на 20 % праз выдаткі на лагістыку і падаткі{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Пляцоўка з кнігарняй «Логвінаў» і «Галерэяй Ў» каля плошчы Перамогі ў Мінску закрылася ў 2020 годзе праз пандэмію COVID-19. Планы адкрыцця ў новым месцы не здзейсніліся праз палітычныя падзеі 2020 года. У 2020 годзе выдавецтва змагло рэалізаваць толькі каля 15 праектаў (у параўнанні з 50 штогод ў папярэднія гады).{{sfn|Беларускае Радыё Рацыя|2021|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», Фонд Kamunikat.org і выдавецтва Андрэя Янушкевіча (Andrei Yanushkevich Publishing). Сырод асоб, датычных гэтай «структуры» названы Яраслаў Іванюк, Зміцер Колас, Ігар Логвінаў, Вацлаў Багдановіч, Андрэй Янушкевіч і Аляксандр Яўдаха.{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}} == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля скасавання ліцэнзіі на друкарскую дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, бо «Закон аб друку» тым часам іх не рэгламентаваў. Разглядаў іх як магчымасць пашырэння кола чытачоў на беларускай мове і рынку без дзяржаўнага рэгулявання. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў, што 90 % кніжнага рынку Беларусі займаюць рускамоўныя выданні, з якіх 80 % — гэта непасрэдны імпарт з Расіі. Дзяржаўныя выдавецтвы ён называў манапалістамі, асабліва ў сферы навучальнай літаратуры. Крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. Пры ўзнагароджанні старшыня камітэта IPA Ола Валін (Ola Wallin) адзначыў, што пазбаўленне Логвінава ліцэнзіі — гэта палітычная спроба задушыць смелага выдаўца{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} bnd7elc7jhr0jmwg39ikmef9nij38w5 5159920 5159919 2026-07-01T10:35:07Z 5159920 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[выдавец]] і культурны дзеяч. Заснавальнік прыватнага выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» з аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Flood|2015|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам».{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}} У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Flood|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} Дырэктар Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) па палітыцы Хасэ Боргіна (José Borghino) заклікаў міжнародную супольнасць падтрымаць Логвінава падчас суда{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» (Lohvinau Publishing House) для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Першай кнігай выдавецтва ў Вільні была «Беларуская глыбіня» Паўла Севярынца.{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}. Перанос бізнесу ў Літву павялічыў сабекошт кніг прыкладна на 20 % праз выдаткі на лагістыку і падаткі{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Пляцоўка з кнігарняй «Логвінаў» і «Галерэяй Ў» каля плошчы Перамогі ў Мінску закрылася ў 2020 годзе праз пандэмію COVID-19. Планы адкрыцця ў новым месцы не здзейсніліся праз палітычныя падзеі 2020 года. У 2020 годзе выдавецтва змагло рэалізаваць толькі каля 15 праектаў (у параўнанні з 50 штогод ў папярэднія гады).{{sfn|Беларускае Радыё Рацыя|2021|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», "Фонд [[Kamunikat.org]]" і [[Янушкевіч (выдавецтва)|выдавецтва Андрэя Янушкевіча]] (Andrei Yanushkevich Publishing). Сярод асоб, датычных гэтай «структуры» названы [[Яраслаў Іванюк]], [[Зміцер Колас]], Ігар Логвінаў, [[Вацлаў Багдановіч]], [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэй Янушкевіч]] і [[Аляксандр Яўдаха]].{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}} == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля скасавання ліцэнзіі на друкарскую дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, бо «Закон аб друку» тым часам іх не рэгламентаваў. Разглядаў іх як магчымасць пашырэння кола чытачоў на беларускай мове і рынку без дзяржаўнага рэгулявання. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў, што 90 % кніжнага рынку Беларусі займаюць рускамоўныя выданні, з якіх 80 % — гэта непасрэдны імпарт з Расіі. Дзяржаўныя выдавецтвы ён называў манапалістамі, асабліва ў сферы навучальнай літаратуры. Крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. Пры ўзнагароджанні старшыня камітэта IPA Ола Валін (Ola Wallin) адзначыў, што пазбаўленне Логвінава ліцэнзіі — гэта палітычная спроба задушыць смелага выдаўца{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} iazd6s8ocb2i3b2haey4no9340bv1fu 5159921 5159920 2026-07-01T10:36:32Z 5159921 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Логвінаў|Ігар}} {{асоба}} '''Ігар Пятровіч Логвінаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[выдавец]] і культурны дзеяч. Заснавальнік прыватнага выдавецтва «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» з аднайменнай кнігарні. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1967 годзе ў [[Гродна|Гродне]]. У 1992 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесійную дзейнасць пачаў у выдавецтве «Пропилеи» Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэту, таксама працаваў у выдавецтве «Менск»{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} З 2000 года ўладальнік і дырэктар прыватнага выдавецтва «Логвінаў» у Мінску{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}. З 2008 або 2010 года пры выдавецтве таксама была кнігарня{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}, яна месцілася разам з «[[Галерэя Ў|Галерэяй Ў]]» у дварах каля плошчы Перамогі (праспект Незалежнасці, 37а) у будынку былога пункта прыёму шклатары{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} У 2013 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь анулявала выдавецкую ліцэнзію Логвінава (рашэнне прынята ў верасні або кастрычніку 2013 года){{sfn|Flood|2015|p=}}. Падставай стала выданне фотаальбома «Прэс-фота Беларусі 2011», які ў красавіку 2013 года судом Ашмянскага раёна прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам».{{sfn|Index on Censorship|2013|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}} У студзені 2015 года Эканамічны суд горада Мінска аштрафаваў Логвінава на 961&nbsp;703&nbsp;000 беларускіх рублёў за «незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць»{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Сума штрафу адпавядала агульнаму абароту кнігарні за перыяд з 7 студзеня да 2 снежня 2014 года{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Прэтэнзіі палягалі ў гандлі кнігамі без дзяржаўнай рэгістрацыі як распаўсюдніка, пры гэтым Міністэрства інфармацыі 8 разоў адмаўляла кнігарні ў рэгістрацыі па фармальных прычынах (няправільны паштовы індэкс або адрас){{sfn|Flood|2015|p=}}.{{sfn|Пілецкі|2015|p=}} Дырэктар Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) па палітыцы Хасэ Боргіна (José Borghino) заклікаў міжнародную супольнасць падтрымаць Логвінава падчас суда{{sfn|Flood|2015|p=}}. У маі 2014 года Логвінаў зарэгістраваў у Вільні (Літва) прадпрыемства «Літаратурны дом „Логвінаў“» (Lohvinau Publishing House) для працягу выдавецкай дзейнасці{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Першай кнігай выдавецтва ў Вільні была «Беларуская глыбіня» Паўла Севярынца.{{sfn|Наша Ніва|2014|p=}}. Перанос бізнесу ў Літву павялічыў сабекошт кніг прыкладна на 20 % праз выдаткі на лагістыку і падаткі{{sfn|БАЖ|2014|p=}}. Пляцоўка з кнігарняй «Логвінаў» і «Галерэяй Ў» каля плошчы Перамогі ў Мінску закрылася ў 2020 годзе праз пандэмію [[COVID-19]]. Планы адкрыцця ў новым месцы не здзейсніліся праз [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычныя падзеі 2020 года]]. У 2020 годзе выдавецтва рэалізавала толькі каля 15 праектаў (у параўнанні з 50 штогод ў папярэднія гады).{{sfn|Беларускае Радыё Рацыя|2021|p=}}. 3 сакавіка 2026 года КДБ Рэспублікі Беларусь прызнаў «экстрэмісцкім фарміраваннем» «кааліцыю», у якую ўключыў выдавецтва «Логвінаў», "Фонд [[Kamunikat.org]]" і [[Янушкевіч (выдавецтва)|выдавецтва Андрэя Янушкевіча]] (Andrei Yanushkevich Publishing). Сярод асоб, датычных гэтай «структуры» названы [[Яраслаў Іванюк]], [[Зміцер Колас]], Ігар Логвінаў, [[Вацлаў Багдановіч]], [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэй Янушкевіч]] і [[Аляксандр Яўдаха]].{{sfn|Pozirk|2026|p=}}{{sfn|Піёнава|2026|p=}} == Сям’я == Дачка — Аляксандра Логвінава, у 2014 годзе прымала ад імя бацькі міжнародную прэмію ў Лондане{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Выдавецкая і грамадская дзейнасць == Ігар Логвінаў заснаваў серыю перакладаў замежнай літаратуры на беларускую мову, у тым ліку твораў з чэшскай, польскай, нямецкай, іўрыта і рускай моў. Праекты рэалізоўваліся ў супрацоўніцтве з Інстытутам Гётэ, Польскім інстытутам у Мінску, пасольствам Чэхіі і іншымі культурнымі інстытуцыямі.{{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}} Выдавецтва выпускае «альтэрнатыўную» літаратуру, творы па гісторыі, палітыцы і мастацтве, з асаблівай увагай да рэпрэсаваных беларускіх аўтараў{{sfn|Flood|2015|p=}}{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Сярод вядомых аўтараў выдавецтва: Альгерд Бахарэвіч, Артур Клінаў, Андрэй Хадановіч, Валянцін Акудовіч, Уладзімір Арлоў, Алесь Разанаў{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}}{{sfn|Deutsche Welle|2015|p=}}. Выдавецтва рэгулярна ўдзельнічала ў міжнародных кніжных выставах у Лейпцыгу, Франкфурце і Варшаве{{sfn|Пілецкі|2015|p=}}. Пасля скасавання ліцэнзіі на друкарскую дзейнасць у 2013 годзе Логвінаў пачаў развіваць сегмент электронных кніг, бо «Закон аб друку» тым часам іх не рэгламентаваў. Разглядаў іх як магчымасць пашырэння кола чытачоў на беларускай мове і рынку без дзяржаўнага рэгулявання. У 2016 годзе планаваўся выпуск 30-40 электронных выданняў.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} У 2016 годзе Логвінаў ацэньваў, што 90 % кніжнага рынку Беларусі займаюць рускамоўныя выданні, з якіх 80 % — гэта непасрэдны імпарт з Расіі. Дзяржаўныя выдавецтвы ён называў манапалістамі, асабліва ў сферы навучальнай літаратуры. Крытыкаваў дзяржаўную палітыку ліцэнзавання і абавязковай рэгістрацыі, што, на яго думку, стрымлівала развіццё выдавецкай культуры і абмяжоўвала магчымасці прыватных выдаўцоў. Асноўнай задачай сваёй дзейнасці лічыць пашырэнне рынку чытачоў на беларускай мове.{{sfn|Culture and Creativity|2016|p=}} == Прызнанне == * Прэмія Міжнароднай асацыяцыі выдаўцоў (IPA) «Prix Voltaire» (да 2016 года — «Freedom to Publish Prize») за мужнасць у адстойванні свабоды выказвання і свабоды друку (2014){{sfn|Радыё Свабода|2015|p=}}{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. Пры ўзнагароджанні старшыня камітэта IPA Ола Валін (Ola Wallin) адзначыў, што пазбаўленне Логвінава ліцэнзіі — гэта палітычная спроба задушыць смелага выдаўца{{sfn|IPA Editor|2014|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Index on Censorship|2013|{{cite web|ref=Index on Censorship|url=https://www.indexoncensorship.org/2013/11/belarus-publisher-loses-licence-printing-protest-pictures/|title=Belarus publisher loses licence after printing protest pictures|date=2013-11-25|publisher=Index on Censorship|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Flood|2015|{{cite web|ref=Flood|url=https://www.theguardian.com/books/2015/jan/07/belarusian-publisher-trial-books-state-registration-ihar-lohvinau|title=Belarusian publisher on trial for selling books without state registration|first=Alison|last=Flood|date=2015-01-07|work=The Guardian|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Pozirk|2026|{{cite web|ref=Pozirk|url=https://pozirk.online/en/news/178595/|title=KGB brands three exiled independent Belarusian publishers as extremist|date=2026-03-09|publisher=Pozirk|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|БАЖ|2014|{{cite web|ref=БАЖ|url=https://baj.media/en/lohvinau-publisher-moves-temporarily-vilnius/|title=Lohvinau Publisher Moves Temporarily to Vilnius|date=2014-02-16|publisher=The Belarusian Association of Journalists|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|IPA Editor|2014|{{cite web|ref=IPA Editor|url=https://internationalpublishers.org/prix-voltaire-2014/|title=Prix Voltaire – 2014|date=2014-04-16|publisher=International Publishers Association|language=en|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Радыё Свабода|2015|{{cite web|ref=Радыё Свабода|url=https://www.svaboda.org/a/ihar-lohvinau/26845178.html|title=Ігар Логвінаў|date=2015-02-12|publisher=Радыё Свабода|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Беларускае Радыё Рацыя|2021|{{cite web|ref=Беларускае Радыё Рацыя|url=https://web.archive.org/web/20210518135627/https://www.racyja.com/kultura/igar-logvinau-syonnya-my-praktychna-znakh/|title=Выдавец Ігар Логвінаў: Сёння мы практычна знаходзімся на паўзе|date=2021-04-20|publisher=Беларускае Радыё Рацыя|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Deutsche Welle|2015|{{cite web|ref=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/ru/за-что-наказан-белорусский-издатель-логвинов/a-18183104|title=За что наказан белорусский издатель Логвинов|date=2015-01-12|publisher=Deutsche Welle|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Culture and Creativity|2016|{{cite web|ref=Culture and Creativity|url=https://www.culturepartnership.eu/article/logvinov|title=Игорь Логвинов: «Настало время усилить звучание белорусской литературы в мире»|date=2016|publisher=Culture and Creativity|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Наша Ніва|2014|{{cite web|ref=Наша Ніва|url=https://nashaniva.com/ru/128465|title=Издательство «Логвинов» возобновило работу, правда, с литовской регистрацией|date=2014-05-16|publisher=Наша Ніва|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Піёнава|2026|{{cite web|ref=Піёнава|url=https://news.zerkalo.io/life/122086.html|title=Коалицию печатных издательств признали «экстремистским формированием»|first=Вера|last=Піёнава|date=2026-03-09|work=Зеркало|language=ru|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} * {{h|Пілецкі|2015|{{cite web|ref=Пілецкі|url=https://euroradio.fm/hto-taki-igar-logvinau-i-za-shto-sudzyac-yago-knigarnyu|title=Хто такі Ігар Логвінаў і за што судзяць яго кнігарню|first=Алесь|last=Пілецкі|date=2015-01-05|publisher=euroradio.fm|language=be|access-date=2026-07-01|url-status=live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логвінаў Ігар Пятровіч}} fr4rztauj3537w4dt9w282jlnj3qzlx 14 810191 5159876 2026-07-01T08:11:37Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Спісы паводле краін|Барбадас]] [[Катэгорыя:Барбадас]] [[Катэгорыя:Спісы:Паўночная Амерыка|Барбадас]]» 5159876 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Спісы паводле краін|Барбадас]] [[Катэгорыя:Барбадас]] [[Катэгорыя:Спісы:Паўночная Амерыка|Барбадас]] dsd9gdv3r6mgvn9vyxqebvvdoo4145z 0 810192 5159878 2026-07-01T08:13:37Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Ігар Пятровіч Логвінаў]] 5159878 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ігар Пятровіч Логвінаў]] 4sgo7l4uiqgybrcsumt4xy2w0ntjzhh 0 810193 5159879 2026-07-01T08:14:36Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Ігар Аляксандравіч Логвінаў]] 5159879 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ігар Аляксандравіч Логвінаў]] gkhhy7iy6kauww1v004ohptyryikopj 14 810194 5159881 2026-07-01T08:15:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Зоркі]] [[Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў|Зоркі]]» 5159881 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Зоркі]] [[Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў|Зоркі]] gm2k46pp2pxz5kak1d2tmz7my0bhgv0 0 810195 5159896 2026-07-01T08:26:48Z 5159896 wikitext text/x-wiki '''Логвінаў''' — шматзначнае паняцце. == Вядомыя асобы == * {{NL|Ігар Логвінаў}} == Іншае == * «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» — выдавецтва. {{Спіс цёзак2}} {{неадназначнасць}} dytwjtdhubnl7ou6v1e8l7g22ceu48k 5159910 5159896 2026-07-01T09:18:09Z 5159910 wikitext text/x-wiki '''Логвінаў''' — шматзначнае паняцце. == Вядомыя асобы == * {{NL|Ігар Логвінаў}} == Іншае == * «[[Логвінаў (выдавецтва)|Логвінаў]]» — беларускае выдавецтва. {{Спіс цёзак2}} {{неадназначнасць}} pstvx56gqia8led4jl64v1cnmsqnl2u 0 810196 5159897 2026-07-01T08:27:40Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Логвінаў]] 5159897 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Логвінаў]] n94hysg85h0dy0k8gxb31f44j34reju 0 810197 5159898 2026-07-01T08:28:25Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Ігар Логвінаў]] 5159898 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ігар Логвінаў]] nsaxattavwzbc845oznbcdehxhhzed1 0 810198 5159906 2026-07-01T08:45:17Z Ellis Novak 30436 Новая старонка: «{{Вучоны}} '''Жазэ-Ален Сахель''' ({{lang-fr|José-Alain Sahel}}, нар. {{ДН|12|7|1955}}, {{МН|Тлемсен||}}, [[Французскі Алжыр]]) — [[Францыя|французскі]] афтальмолаг, вучоны і прадпрымальнік. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сахель Жазэ-Ален}}» 5159906 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жазэ-Ален Сахель''' ({{lang-fr|José-Alain Sahel}}, нар. {{ДН|12|7|1955}}, {{МН|Тлемсен||}}, [[Французскі Алжыр]]) — [[Францыя|французскі]] афтальмолаг, вучоны і прадпрымальнік. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сахель Жазэ-Ален}} d0teadse31a8lhbns7logbx1zhx6re0 5159907 5159906 2026-07-01T08:47:23Z Ellis Novak 30436 5159907 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жазэ-Ален Сахель''' ({{lang-fr|José-Alain Sahel}}, нар. {{ДН|12|7|1955}}, [[Тлемсен]], [[Французскі Алжыр]]) — [[Францыя|французскі]] афтальмолаг, вучоны і прадпрымальнік. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сахель Жазэ-Ален}} j1i99mcostcg7nmbxvyg9qoe3afbfpf 5159911 5159907 2026-07-01T09:25:50Z Ellis Novak 30436 5159911 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жазэ-Ален Сахель''' ({{lang-fr|José-Alain Sahel}}, нар. {{ДН|12|7|1955}}, [[Тлемсен]], [[Французскі Алжыр]]) — [[Францыя|французскі]] афтальмолаг, вучоны і прадпрымальнік. == Біяграфія == Жазэ-Ален Сахель нарадзіўся 12 ліпеня 1955 года ў Тлемсене, Французскі Алжыр. У 1980 годзе скончыў [[Універсітэт Парыж Дзідро|Універсітэт Парыжа VII]] са ступенню доктара, дзе вывучаў [[медыцына|медыцыну]]. У 1984 годзе прайшоў ардынатуру па [[афтальмалогія|афтальмалогіі]] ў [[Страсбурскі ўніверсітэт|Страсбурскім універсітэце]]. Падчас навуковай стажыроўкі Сахель працаваў у Масачусецкай афтальмалагічнай бальніцы ({{lang-en|Massachusetts Eye and Ear Infirmary}}) і [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]. У 1988 годзе прызначаны прафесарам Страсбургскага ўніверсітэта,<ref>{{Cite web |title=José-Alain Sahel, MD |url=https://mirm-pitt.net/staff/jose-alain-sahel-md/ |access-date=2025-01-21 |website=Regenerative Medicine at the McGowan Institute |language=en-US}}</ref> а ў 2002 годзе — ва [[Універсітэт П’ера і Марыі Кюры|Універсітэце П’ера і Марыі Кюры]] ў Парыжы.<ref>{{Cite web |title=List of Members |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/jose-alain-sahel/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730223820/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/jose-alain-sahel/ |archive-date=2024-07-30 |access-date=2025-01-21 |website=Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina |language=en-US}}</ref> З 2008 па 2020 год — дырэктар-заснавальнік {{нп3|Інстытут зроку|Інстытута зроку|en|Vision Institute}} ({{lang-fr|Institut de la Vision}}) ў Парыжы. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сахель Жазэ-Ален}} 7jf0fz715egehp7a1liclmerw5yculx 2 810199 5159912 2026-07-01T09:53:28Z Kaso Bere 170542 Новая старонка: «Калі ў вас ёсць да мяне пытанні, ці вы хочаце нешта абмеркаваць — калі ласка, пакідайце паведамленні на маёй старонцы размоў.» 5159912 wikitext text/x-wiki Калі ў вас ёсць да мяне пытанні, ці вы хочаце нешта абмеркаваць — калі ласка, пакідайце паведамленні на маёй старонцы размоў. mmv1r6z4rqggymxvstpn66pdom6lz70 0 810200 5159913 2026-07-01T09:57:21Z Kaso Bere 170542 Новая старонка: «'''Spydota''' — гэта інтэрнэт-сэрвіс і гульнявая платформа, прызначаная для адкрыцця віртуальных кейсаў з касметычнымі прадметамі для шматкарыстальніцкай камп'ютарнай гульні Dota 2. Сайт дазваляе карыстальнікам набываць і адкрываць скрыні з унутрыгульнявым...» 5159913 wikitext text/x-wiki '''Spydota''' — гэта інтэрнэт-сэрвіс і гульнявая платформа, прызначаная для адкрыцця віртуальных кейсаў з касметычнымі прадметамі для шматкарыстальніцкай камп'ютарнай гульні Dota 2. Сайт дазваляе карыстальнікам набываць і адкрываць скрыні з унутрыгульнявымі рэчамі (скінамі), якія затым можна вывесці на свой асабісты рахунак у сістэме [[Steam]]. == Апісанне і функцыянал == Платформа прапануе гульцам альтэрнатыву стандартнай унутрыгульнявой краме Dota 2 і афіцыйнай гандлёвай пляцоўцы Steam. На сайце прадстаўлены розныя катэгорыі кейсаў: ад бюджэтных варыянтаў, разлічаных на пачаткоўцаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sovsekretno.ru/press-releases/spydota-podborka-luchshikh-keysov-dlya-novichkov/|title=SpyDota: подборка лучших кейсов для новичков|website=www.sovsekretno.ru|access-date=2026-07-01}}</ref>, да прэміяльных скрынь з магчымасцю атрымаць рэдкія і дарагія ўзнагароды, у тым ліку прадметы класаў Immortal і Arcana<ref>{{Cite web|url=http://portamur.ru/texts/items/spydota-top-5-keysov-s-samymi-dorogimi-nagradami/|title=SpyDota: топ-5 кейсов с самыми дорогими наградами|website=portamur.ru|access-date=2026-07-01}}</ref>. Асноўная механіка сайта палягае ў набыцці кейса за рэальныя або віртуальныя грошы з яго наступным адкрыццём. Змесціва, якое выпадае карыстальніку, вызначаецца алгарытмам генератара выпадковых лікаў. == Папулярнасць і ацэнкі == У профільных гульнявых СМІ і на тэматычных парталах Spydota часта ўключаюць у спісы і рэйтынгі папулярных сэрвісаў для адкрыцця кейсаў Dota 2<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://dtf.ru/dota/4760864-luchshie-sayty-dlya-otkrytiya-keysev-dota-2|title=ТОП сайтов с кейсами для Dota 2: Рейтинг проверенных сайтов с сундуками (2026)|website=DTF|date=2026-02-03|access-date=2026-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vc.ru/future/2744518-luchshie-sayty-dlya-otkrytiya-keysov-v-dota-2|title=Сайты с кейсами для ДОТА 2 - Список лучших платформ (2026)|website=vc.ru|date=2026-02-18|access-date=2026-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kam24.ru/news/materials/spydota-reyting-samyh-populyarnyh-keysov-sredi-igrokov|title=SpyDota: рейтинг самых популярных кейсов среди игроков|website=KAM24.RU|access-date=2026-07-01}}</ref>. У шэрагу аглядаў і артыкулаў платформу параўноўваюць з іншымі падобнымі праектамі (напрыклад, з сайтам Hellcase), аналізуючы адрозненні ў эканоміцы сайтаў, інтэрфейсе, разнастайнасці даступных кейсаў і наяўнасці бонусных сістэм<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://masters.org.ua/spydota-chem-otlichaetsya-ot-obychnyh-sajtov-kejsov-dota-2/|title=SpyDota: чем отличается от обычных сайтов кейсов Dota 2|first=Сергей|last=Крыгин|website=Masters|date=2026-06-01|access-date=2026-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://myyummy.com.ua/spydota-vs-hellcase-gde-luchshe-kejs%D1%8B-dota-2/|title=SpyDota vs Hellcase: где лучше кейсы Dota 2|first=Романюк|last=Євген|website=myyummy|date=2026-06-01|access-date=2026-07-01}}</ref>. У публікацыях таксама разглядаюць статыстыку адкрыццяў і даюць парады па выбары кейсаў<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://kremlisgosp.com.ua/spydota-kakye-kejs%D1%8B-dota-2-otkr%D1%8Bvayut-chashhe-vsego/|title=SpyDota: какие кейсы Dota 2 открывают чаще всего|first=Кравчук|last=Олександр|website=kremlisgosp|date=2026-06-01|access-date=2026-07-01}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://spydota.com/ru Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Сайты]] mmkukfuvztrql5th9c9eprtngh6c2hc 5159971 5159913 2026-07-01T11:34:48Z JerzyKundrat 174 5159971 wikitext text/x-wiki {{хв|рэклама маргінальнага прадукта}} '''Spydota''' — гэта інтэрнэт-сэрвіс і гульнявая платформа, прызначаная для адкрыцця віртуальных кейсаў з касметычнымі прадметамі для шматкарыстальніцкай камп'ютарнай гульні Dota 2. Сайт дазваляе карыстальнікам набываць і адкрываць скрыні з унутрыгульнявымі рэчамі (скінамі), якія затым можна вывесці на свой асабісты рахунак у сістэме [[Steam]]. == Апісанне і функцыянал == Платформа прапануе гульцам альтэрнатыву стандартнай унутрыгульнявой краме Dota 2 і афіцыйнай гандлёвай пляцоўцы Steam. На сайце прадстаўлены розныя катэгорыі кейсаў: ад бюджэтных варыянтаў, разлічаных на пачаткоўцаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sovsekretno.ru/press-releases/spydota-podborka-luchshikh-keysov-dlya-novichkov/|title=SpyDota: подборка лучших кейсов для новичков|website=www.sovsekretno.ru|access-date=2026-07-01}}</ref>, да прэміяльных скрынь з магчымасцю атрымаць рэдкія і дарагія ўзнагароды, у тым ліку прадметы класаў Immortal і Arcana<ref>{{Cite web|url=http://portamur.ru/texts/items/spydota-top-5-keysov-s-samymi-dorogimi-nagradami/|title=SpyDota: топ-5 кейсов с самыми дорогими наградами|website=portamur.ru|access-date=2026-07-01}}</ref>. Асноўная механіка сайта палягае ў набыцці кейса за рэальныя або віртуальныя грошы з яго наступным адкрыццём. Змесціва, якое выпадае карыстальніку, вызначаецца алгарытмам генератара выпадковых лікаў. == Папулярнасць і ацэнкі == У профільных гульнявых СМІ і на тэматычных парталах Spydota часта ўключаюць у спісы і рэйтынгі папулярных сэрвісаў для адкрыцця кейсаў Dota 2<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://dtf.ru/dota/4760864-luchshie-sayty-dlya-otkrytiya-keysev-dota-2|title=ТОП сайтов с кейсами для Dota 2: Рейтинг проверенных сайтов с сундуками (2026)|website=DTF|date=2026-02-03|access-date=2026-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vc.ru/future/2744518-luchshie-sayty-dlya-otkrytiya-keysov-v-dota-2|title=Сайты с кейсами для ДОТА 2 - Список лучших платформ (2026)|website=vc.ru|date=2026-02-18|access-date=2026-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kam24.ru/news/materials/spydota-reyting-samyh-populyarnyh-keysov-sredi-igrokov|title=SpyDota: рейтинг самых популярных кейсов среди игроков|website=KAM24.RU|access-date=2026-07-01}}</ref>. У шэрагу аглядаў і артыкулаў платформу параўноўваюць з іншымі падобнымі праектамі (напрыклад, з сайтам Hellcase), аналізуючы адрозненні ў эканоміцы сайтаў, інтэрфейсе, разнастайнасці даступных кейсаў і наяўнасці бонусных сістэм<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://masters.org.ua/spydota-chem-otlichaetsya-ot-obychnyh-sajtov-kejsov-dota-2/|title=SpyDota: чем отличается от обычных сайтов кейсов Dota 2|first=Сергей|last=Крыгин|website=Masters|date=2026-06-01|access-date=2026-07-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://myyummy.com.ua/spydota-vs-hellcase-gde-luchshe-kejs%D1%8B-dota-2/|title=SpyDota vs Hellcase: где лучше кейсы Dota 2|first=Романюк|last=Євген|website=myyummy|date=2026-06-01|access-date=2026-07-01}}</ref>. У публікацыях таксама разглядаюць статыстыку адкрыццяў і даюць парады па выбары кейсаў<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://kremlisgosp.com.ua/spydota-kakye-kejs%D1%8B-dota-2-otkr%D1%8Bvayut-chashhe-vsego/|title=SpyDota: какие кейсы Dota 2 открывают чаще всего|first=Кравчук|last=Олександр|website=kremlisgosp|date=2026-06-01|access-date=2026-07-01}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://spydota.com/ru Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Сайты]] nohk5b7p98f2pwlaqcws8p969sk1dio 0 810201 5159964 2026-07-01T11:10:25Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Газавае святло»''' ({{lang-en|Gaslight}}) — амерыканскі трылер [[Джордж К’юкар|Джорджа К’юкара]] (1944) з удзелам [[Інгрыд Бергман]], [[Шарль Буае|Шарля Буае]], [[Джозеф Котэн|Джозефа Котэна]] і [[Андэла Лэндсберы|Анджэлы Лэнсберы]] (у яе кінадэбюце). Зняты павод...» 5159964 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Газавае святло»''' ({{lang-en|Gaslight}}) — амерыканскі трылер [[Джордж К’юкар|Джорджа К’юкара]] (1944) з удзелам [[Інгрыд Бергман]], [[Шарль Буае|Шарля Буае]], [[Джозеф Котэн|Джозефа Котэна]] і [[Андэла Лэндсберы|Анджэлы Лэнсберы]] (у яе кінадэбюце). Зняты паводле аднайменнай п’есы [[Патрык Гамільтан (пісьменнік)|Патрыка Гамільтана]] (1938), якая ставілася ў Амерыцы пад назвай «Вуліца анёла» і была ўжо экранізавана ў Англіі ў 1940 годзе. З назвай і зместам фільма звязаны тэрмін «газлайтынг», які з’яўляецца адной з формаў псіхалагічнага гвалту, маніпуляцыі. Такое ўздзеянне перш за ўсё накіравана на тое, каб прымусіць чалавека сумнявацца ў адэкватнасці свайго ўспрымання навакольнай рэчаіснасці, адчуць няўпэўненасць. Фільм быў зняты і выйшаў на экраны ў 1944 годзе, меў поспех у публікі і ў крытыкаў. Кіназнаўцы адзначалі багатыя дэкарацыі і дэталі, якія аднаўляюць віктарыянскую эпоху, напружанасць дзеяння, акцёрскі ансамбль. Аўтары былі намінаваныя на сем прэмій «[[Оскар]]», атрымаўшы дзве з іх: найлепшая жаночая роля і найлепшыя мастакі-дэкаратары. У 2001 годзе па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва ён увайшоў у спіс «100 самых вострасюжэтных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў па версіі AFI». У 2019 годзе ўключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў ЗША. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1944 года]] ijmpn4nemw75p0pugciibvrj1xvdxu3 5159969 5159964 2026-07-01T11:19:29Z Autumndancer 168015 5159969 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Газавае святло»'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — артыкул Інгрыд Бергман</ref> ({{lang-en|Gaslight}}) — амерыканскі трылер [[Джордж К’юкар|Джорджа К’юкара]] (1944) з удзелам [[Інгрыд Бергман]], [[Шарль Буае|Шарля Буае]], [[Джозеф Котэн|Джозефа Котэна]] і [[Андэла Лэндсберы|Анджэлы Лэнсберы]] (у яе кінадэбюце). Зняты паводле аднайменнай п’есы [[Патрык Гамільтан (пісьменнік)|Патрыка Гамільтана]] (1938), якая ставілася ў Амерыцы пад назвай «Вуліца анёла» і была ўжо экранізавана ў Англіі ў 1940 годзе. З назвай і зместам фільма звязаны тэрмін «газлайтынг», які з’яўляецца адной з формаў псіхалагічнага гвалту, маніпуляцыі. Такое ўздзеянне перш за ўсё накіравана на тое, каб прымусіць чалавека сумнявацца ў адэкватнасці свайго ўспрымання навакольнай рэчаіснасці, адчуць няўпэўненасць. Фільм быў зняты і выйшаў на экраны ў 1944 годзе, меў поспех у публікі і ў крытыкаў. Кіназнаўцы адзначалі багатыя дэкарацыі і дэталі, якія аднаўляюць віктарыянскую эпоху, напружанасць дзеяння, акцёрскі ансамбль. Аўтары былі намінаваныя на сем прэмій «[[Оскар]]», атрымаўшы дзве з іх: найлепшая жаночая роля і найлепшыя мастакі-дэкаратары. У 2001 годзе па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва ён увайшоў у спіс «100 самых вострасюжэтных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў па версіі AFI». У 2019 годзе ўключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў ЗША. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1944 года]] l6liq5tblvu0p62vcovknlbtrzktwps 5159973 5159969 2026-07-01T11:47:42Z Autumndancer 168015 5159973 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Газавае святло»'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — артыкул Інгрыд Бергман</ref> ({{lang-en|Gaslight}}) — амерыканскі трылер [[Джордж К’юкар|Джорджа К’юкара]] (1944) з удзелам [[Інгрыд Бергман]], [[Шарль Буае|Шарля Буае]], [[Джозеф Котэн|Джозефа Котэна]] і [[Анджэла Лэндсберы|Анджэлы Лэнсберы]] (у яе кінадэбюце). Зняты паводле аднайменнай п’есы [[Патрык Гамільтан (пісьменнік)|Патрыка Гамільтана]] (1938), якая ставілася ў Амерыцы пад назвай «Вуліца анёла» і была ўжо экранізавана ў Англіі ў 1940 годзе. З назвай і зместам фільма звязаны тэрмін «газлайтынг», які з’яўляецца адной з формаў псіхалагічнага гвалту, маніпуляцыі. Такое ўздзеянне перш за ўсё накіравана на тое, каб прымусіць чалавека сумнявацца ў адэкватнасці свайго ўспрымання навакольнай рэчаіснасці, адчуць няўпэўненасць. Фільм быў зняты і выйшаў на экраны ў 1944 годзе, меў поспех у публікі і ў крытыкаў. Кіназнаўцы адзначалі багатыя дэкарацыі і дэталі, якія аднаўляюць віктарыянскую эпоху, напружанасць дзеяння, акцёрскі ансамбль. Аўтары былі намінаваныя на сем прэмій «[[Оскар]]», атрымаўшы дзве з іх: найлепшая жаночая роля і найлепшыя мастакі-дэкаратары. У 2001 годзе па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва ён увайшоў у спіс «100 самых вострасюжэтных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў па версіі AFI». У 2019 годзе ўключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў ЗША. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1944 года]] dnstz7xxmj59p9ichdbher0a4x2njlz 5159974 5159973 2026-07-01T11:48:16Z Autumndancer 168015 5159974 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Газавае святло»'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — артыкул Інгрыд Бергман</ref> ({{lang-en|Gaslight}}) — амерыканскі трылер [[Джордж К’юкар|Джорджа К’юкара]] (1944) з удзелам [[Інгрыд Бергман]], [[Шарль Буае|Шарля Буае]], [[Джозеф Котэн|Джозефа Котэна]] і [[Анджэла Лэнсберы|Анджэлы Лэнсберы]] (у яе кінадэбюце). Зняты паводле аднайменнай п’есы [[Патрык Гамільтан (пісьменнік)|Патрыка Гамільтана]] (1938), якая ставілася ў Амерыцы пад назвай «Вуліца анёла» і была ўжо экранізавана ў Англіі ў 1940 годзе. З назвай і зместам фільма звязаны тэрмін «газлайтынг», які з’яўляецца адной з формаў псіхалагічнага гвалту, маніпуляцыі. Такое ўздзеянне перш за ўсё накіравана на тое, каб прымусіць чалавека сумнявацца ў адэкватнасці свайго ўспрымання навакольнай рэчаіснасці, адчуць няўпэўненасць. Фільм быў зняты і выйшаў на экраны ў 1944 годзе, меў поспех у публікі і ў крытыкаў. Кіназнаўцы адзначалі багатыя дэкарацыі і дэталі, якія аднаўляюць віктарыянскую эпоху, напружанасць дзеяння, акцёрскі ансамбль. Аўтары былі намінаваныя на сем прэмій «[[Оскар]]», атрымаўшы дзве з іх: найлепшая жаночая роля і найлепшыя мастакі-дэкаратары. У 2001 годзе па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва ён увайшоў у спіс «100 самых вострасюжэтных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў па версіі AFI». У 2019 годзе ўключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў ЗША. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1944 года]] l3r6n0nbyameiz3fl7cppco4tg5e59y 14 810202 5159967 2026-07-01T11:16:03Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя судовыя органы]] [[Катэгорыя:Савет Еўропы]]» 5159967 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя судовыя органы]] [[Катэгорыя:Савет Еўропы]] 6dqz6ebv29l6kvjj8iwc3vu9bn6du0s