Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 2032 5160540 5041497 2026-07-03T12:10:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160540 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камянецкі раён |Арыгінальная назва = |Герб = Герб каменецкого района.jpg |Сцяг = Флаг каменецкого района.jpg |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Камянец]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = [[Камянец]], [[Высокае]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 43,0 %, [[руская мова|руская]] 52,07 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 17,6 %, руская 80,18 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 39&nbsp;143 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=21 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821023258/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 12 |Шчыльнасць = 23,2 |Месца па шчыльнасці = 8 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 83,19 %, <br /> [[украінцы]] — 7,36 %, <br /> [[рускія]] — 6,71 %, <br /> [[палякі]] — 1,72 %, <br /> іншыя — 1,02 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;687,11<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 10 |Максімальная вышыня = 198 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = https://kamenec.brest-region.gov.by/by |Заўвагі = }} '''Камянецкі раён''' — [[Раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] на паўночным захадзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Каменец]]. Утвораны 15 студзеня 1940 года. Падзелены на 13 сельсаветаў. == Геаграфія == [[File:Від з Панскай горкі - panoramio.jpg|thumb|left|Краявіды Камянецкага раёна]] Камянецкі раён знаходзіцца на паўночным захадзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Мяжуе з [[Пружанскі раён|Пружанскім]] і [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]] раёнамі на ўсходзе, з [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім раёнам]] на паўднёвым усходзе, з [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёнам]] на поўдні, а таксама з [[Польшча]]й на захадзе і поўначы. У паўночнай частцы Камянецкага раёна знаходзіцца [[Белавежская пушча (нацыянальны парк)|нацыянальны парк «Белавежская пушча»]]. Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі: [[Лясная (рака)|Лясная]], [[Белая (басейн Віслы)|Белая]], [[Жабінка (рака)|Жабінка]], [[Зубрыца]], [[Крывуля (рака)|Крывуля]], [[Перавалока (рака)|Перавалока]], [[Пульва]] і іншыя. == Гісторыя == Камянецкі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года раён быў падзелены на 14 сельсаветаў: [[Агародніцкі сельсавет (Камянецкі раён, 1940—1964)|Агародніцкі]], [[Відамлянскі сельсавет|Відамлянскі]], [[Войскі сельсавет|Войскі]], [[Дварцоўскі сельсавет|Дварцоўскі]], [[Дзмітровіцкі сельсавет|Дзмітровіцкі]], [[Мікалаеўскі сельсавет (Камянецкі раён)|Мікалаеўскі]], [[Навіцкавіцкі сельсавет|Навіцкавіцкі]], [[Падбельскі сельсавет|Падбельскі]], [[Пашукоўскі сельсавет|Пашукоўскі]], [[Пелішчанскі сельсавет|Пелішчанскі]], [[Прускаўскі сельсавет|Прускаўскі]], [[Ратайчыцкі сельсавет|Ратайчыцкі]], [[Рэчыцкі сельсавет (Камянецкі раён)|Рэчыцкі]], [[Турнаўскі сельсавет|Турнаўскі]]. 16 жніўня 1945 года да раёна далучаны [[Бялоўскі сельсавет]] [[Гайнаўскі раён|Гайнаўскага раёна]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Войскі, Дварцоўскі, Мікалаеўскі, Навіцкавіцкі, Падбельскі, Прускаўскі, Турнаўскі сельсаветы, Бялоўскі сельсавет перайменаваны ў [[Ражкоўскі сельсавет|Ражкоўскі]]. 8 жніўня 1959 года да раёна далучаны [[Крыўлянскі сельсавет|Крыўлянскі]], [[Мацеевіцкі сельсавет|Мацеевіцкі]], [[Сакскі сельсавет|Сакскі]], [[Сцяпанкаўскі сельсавет]]ы і гарадскі пасёлак [[Жабінка]] скасаванага [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага раёна]]. 17 лістапада 1959 года скасаваны Ражкоўскі сельсавет. 13 кастрычніка 1961 года Мацеевіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Якаўчыцкі сельсавет|Якаўчыцкі]]. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны горад [[Высокае]], [[Агародніцкі сельсавет (Высокаўскі раён)|Агародніцкі]], [[Баршчэўскі сельсавет|Баршчэўскі]], [[Бушміцкі сельсавет|Бушміцкі]], [[Воўчынскі сельсавет|Воўчынскі]], [[Вярховіцкі сельсавет|Вярховіцкі]], [[Расненскі сельсавет (Высокаўскі раён)|Расненскі]] сельсаветы скасаванага [[Высокаўскі раён|Высокаўскага раёна]] 15 студзеня 1962 года Пашукоўскі сельсавет перайменаваны ў [[Навіцкавіцкі сельсавет|Навіцкавіцкі]]. 25 снежня 1962 года гарадскі пасёлак Жабінка, Крыўлянскі, Сакскі, Сцяпанкаўскі, Якаўчыцкі сельсаветы перададзены [[Кобрынскі раён|Кобрынскаму раёну]]. 14 красавіка 1964 года ўтвораны [[Войскі сельсавет|Войскі]], [[Камянецкі сельсавет|Камянецкі]], [[Камянюцкі сельсавет]]ы, скасаваны Агародніцкі сельсавет. 26 ліпеня 1968 года Бушміцкі сельсавет перайменаваны ў [[Каленкавіцкі сельсавет|Каленкавіцкі]], 3 ліпеня 1972 года — Баршчэўскі ў [[Малазводскі сельсавет|Малазводскі]]. 18 кастрычніка 1982 года Малазводскі сельсавет скасаваны, частка яго тэрыторыі перададзена ў [[Брэсцкі раён]]. 24 чэрвеня 1983 года гарадскі пасёлак Камянец аднесены да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання. 19 мая 1986 года скасаваны Камянецкі сельсавет. 18 жніўня 1986 года ўтвораны [[Белавежскі сельсавет]]. 20 кастрычніка 1995 года горад Камянец і Камянецкі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 23 чэрвеня 2011 года скасаваны Каленкавіцкі сельсавет<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-80/2011_80_9_42268.pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 23 июня 2011 г. № 114 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Каменецкого района |access-date=22 снежня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028074615/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-80/2011_80_9_42268.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=28 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Эканоміка == На тэрыторыі раёна размешчаны пераважна прадпрыемствы харчовай прамысловасці: * ААТ «Аграпрадукт»; * ААТ «Белавежскія сыры»; * Філіялы ААТ «[[Савушкін прадукт]]»; * TAA «Bremor». Прадукцыя гэтых прадпрыемстваў вядомая не толькі ў Беларусі, але і за яе мяжой<ref name=ispolkom>[http://kamenec.brest-region.by/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=142&Itemid=92&lang=ru Сайт Камянецкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130805194742/http://kamenec.brest-region.by/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=142&Itemid=92&lang=ru |date=5 жніўня 2013 }}</ref>. == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзіць [[чыгуначны транспарт|чыгунка]] [[Брэст]] — [[Высока-Літоўск (станцыя)|Высока-Літоўск]] — [[Чаромха]] і [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|рэспубліканскія аўтадарогі]]: * [[Каменец]] — [[Жабінка]] — [[Федзькавічы]] {{Таблічка-by|Р|7}}, * [[Брэст]] — [[Каменец]] — [[Белавежская пушча (нацыянальны парк)|Белавежская пушча]] {{Таблічка-by|P|83}}, * [[Слонім]] — [[Высокае]] {{Таблічка-by|Р|85}}, * [[Высокае]] — [[Каменец]] — [[Кобрын]] {{Таблічка-by|Р|102}}. * Пагранічны пераход [[Пясчатка]] — [[Каменец]] — [[Свіслач (горад)|Свіслач]] {{Таблічка-by|Р|98}}. == Памятныя мясціны == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Камянецкага раёна}} * [[Свята-Узвіжанская царква (Амелянец)|Свята-Узвіжанская царква, Амелянец]]; * [[Свята-Ануфрыеўская царква (Баршчэва)|Свята-Ануфрыеўская царква, Баршчэва]]; * [[Свята-Троіцкая царква (Войская)|Свята-Троіцкая царква, Войская]]; * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Воўчын)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Воўчын]]; * [[Палацава-паркавы комплекс Патоцкіх (Высокае)|Палацава-паркавы комплекс Патоцкіх, Высокае]]; * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Гарадзішча)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] XVIII ст. ў в. Гарадзішча; * [[Сядзібна-паркавы ансамбль (Грымяча)|Сядзібна-паркавы ансамбль, Грымяча]]; * [[Свята-Мікалаеўская царква (Мурыны Малыя)|Свята-Мікалаеўская царква, Мурыны Малыя]]; * [[Свята-Міхайлаўская царква (Такары)|Свята-Міхайлаўская царква, Такары]] == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], дзяржаўны і палітычны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], апошні кароль польскі і вялікі князь літоўскі, нарадзіўся ў вёсцы {{МН|Воўчын||}}. * [[Макар Паўлавіч Абрамчук|Макар Абрамчук]] (1898—1937) — дзяржаўны і партыйны дзеяч БССР. * [[Юрый Міхайлавіч Асмалоўскі|Юрый Асмалоўскі]] (нар. 1942) — заслужаны трэнер СССР па веславанню на байдарках і каноэ. * [[Уладзімір Лявонцьевіч Бядуля|Уладзімір Бядуля]] * [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]] (1881, в. [[Такары (Камянецкі раён)|Такары]] — 1931) — беларускі грамадскі і [[палітычны дзеяч]], [[гісторык]]. Першы прэзідэнт [[Беларуская акадэмія навук|Беларускай акадэміі навук]] (1928—1931). * Марыя Лукашук (1927, в. Ставы — 2015) — мовазнаўца, педагог<ref>Вянок памяці. Марыя Лукашук https://www.svaboda.org/a/vianok-pamiaci-maryja-lukasuk/26972514.html </ref>. * [[Рамуальд Траўгут]] (1826, в. [[Шастакова (Камянецкі раён)|Шастакова]] — 1864) — генерал, удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], адзін з яго кіраўнікоў. * [[Плацыд Янкоўскі]] (1810, в. [[Войская (Камянецкі раён)|Войская]] — 1872) — святар, празаік, паэт, публіцыст і перакладчык. * [[Фёдар Іванавіч Дарашэвіч]] (1905, г. [[Камянец]] — 1986) — беларускі жывапісец. * [[Анатоль Савельевіч Туркоў]] (нар. 1949, г. [[Камянец]]) — беларускі жывапісец, разьбар па дрэве, Народны майстар Рэспублікі Беларусь. == Гл. таксама == * [[Навіны Камянеччыны]] — раённая газета == Старшыня Камянецкага раённага выканаўчага камітэта == * [[Уладзімір Васільевіч Радкаў]] (1989—1997) * [[Уладзімір Аляксандравіч Мацука]] (1997—2002) * [[Мікалай Аляксеевіч Кенда]] (2002—2005) * [[Сцяпан Рыгоравіч Радкавец]] (2005—2009) * [[Андрэй Мікалаевіч Пісарык]] (2009—2015) * [[Валянцін Міхайлавіч Зайчук]] (2015—2021) * [[Віталь Уладзіміравіч Кулак]] (2021—2025) * [[Уладзімір Рыгоравіч Сянчук]] (2025) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Камянецкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Камянецкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Камянецкі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (з 1940)}} }} [[Катэгорыя:Камянецкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] 66t8wd8w82p7p3b268enpbqa4sdiijk 0 2044 5160647 5127858 2026-07-03T20:49:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160647 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Капыльскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Капыль]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 92,74 %, [[руская мова|руская]] 6,23 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 81,46 %, руская 15,96 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 28&nbsp;663 чал.<ref>[http://www.minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/kopylskij-rajon Капыльскі раён на сайце Мінскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170712095950/http://minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/kopylskij-rajon |date=12 ліпеня 2017 }}</ref> |Год перапісу = 2016 |Месца па насельніцтве = 16 |Шчыльнасць = 20,47 |Месца па шчыльнасці = 14 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 95,48 %, <br /> [[рускія]] — 3,17 %, <br /> іншыя — 1,35 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;607,66<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825200934/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=25 жніўня 2011 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 15 |Максімальная вышыня = 243,6 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Miensk province, Kapyl district.svg |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Капы́льскі раён''' — [[Раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Мяжуе з [[Уздзенскі раён|Уздзенскім]], [[Слуцкі раён|Слуцкім]], [[Салігорскі раён|Салігорскім]], [[Клецкі раён|Клецкім]], [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім]], [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім]] раёнамі. == Геаграфія == Рэльеф раёна пераважна раўнінны, з захаду на ўсход раён перасякае [[Капыльская града]]. Вышэйшы пункт (243 м) знаходзіцца ў раёне вёскі [[Нізкавічы]]. Самы нізкі абсалютны пункт над узроўнем Балтыйскага мора (152 м) каля вёскі Макраны. Глебы раёна па ўрадлівасці ў сярэднім 35 балаў. Пераважна яны дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя, пясчаныя, суглінкавыя і ёсць часткова забалочаныя. Асушаныя землі займаюць 38060 гектараў, з іх тарфянікі — 14,8 тысяч гектараў. Сярод [[карысныя выкапні|карысных выкапняў]] пераважае [[торф]]: 29 радовішчаў з агульным запасам 26 млн тон. Радовішча мелу «Загуменне» мае запас 218 тыс. тон. Ёсць таксама радовішча жвіру і пяску з агульным запасам 25 млн м³. Па тэрыторыі раёна працякаюць 28 рэк. == Гісторыя == Тэрыторыя цяперашняга раёна была месцам большасці баявых дзеянняў [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага збройнага чыну]] - узброенага выступлення супраць бальшавікоў у 1920 годзе. Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Капыль]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 15 сельсаветаў: [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскі]], [[Браткаўскі сельсавет|Браткаўскі]], [[Быстрыцкі сельсавет (Капыльскі раён)|Быстрыцкі]], [[Вялешынскі сельсавет|Вялешынскі]], [[Вялікараёўскі сельсавет|Вялікараёўскі]], [[Евангелевіцкі сельсавет|Евангелевіцкі]], [[Капыльскі сельсавет|Капыльскі]], [[Крывасёлкаўскі сельсавет|Крывасёлкаўскі]], [[Лешненскі сельсавет|Лешненскі (Ляшнянскі)]], [[Пацейкаўскі сельсавет|Пацейкаўскі]], [[Пясочанскі сельсавет|Пясочанскі]], [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскі]], [[Старакапыльскі сельсавет|Старакапыльскі]], [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкі]], [[Чарнагубаўскі сельсавет|Чарнагубаўскі]]. 21 жніўня 1925 года скасаваны Чарнагубаўскі сельсавет, утвораны [[Шастакоўскі нацыянальны польскі сельсавет]], які 7 жніўня 1926 года перайменаваны ў [[Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет]]. 24 верасня 1926 года скасаваны Капыльскі і Цімкавіцкі сельсаветы, утвораны [[Прускі сельсавет]] з цэнтрам у мястэчку [[Цімкавічы]]. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе [[Мінская акруга|Мінскай акругі]]. У 1929 годзе Евангелевіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Ванелевіцкі сельсавет|Ванелевіцкі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскі]], [[Пукаўскі сельсавет|Пукаўскі]], [[Старыцкі сельсавет (Капыльскі раён)|Старыцкі]], [[Труханавіцкі сельсавет|Труханавіцкі]] сельсаветы скасаванага [[Грэскі раён|Грэскага раёна]], якія 12 лютага 1935 года перададзены ў склад адноўленага Грэскага раёна. З 21 чэрвеня 1935 года раён у складзе адноўленай Слуцкай акругі. 14 жніўня 1937 года скасаваны Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года Капыль атрымаў статус гарадскога пасёлка, статус Цімкавіч паніжаны да вёскі, замест Цімкавіцкага местачковага Савета зноў утвораны Цімкавіцкі сельсавет. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Быстрыцкі, Крывасёлкаўскі, Лешненскі, Прускі, Старыцкі сельсаветы, утвораны [[Блеўчыцкі сельсавет]]. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны Грозаўскі і Пукаўскі сельсаветы скасаванага Грэскага раёна, 8 жніўня 1959 года — [[Бучацінскі сельсавет|Бучацінскі]], [[Жыліхаўскі сельсавет|Жыліхаўскі]], [[Семежаўскі сельсавет|Семежаўскі]], [[Смоліцкі сельсавет|Смоліцкі]] сельсаветы скасаванага [[Чырвонаслабодскі раён|Чырвонаслабодскага раёна]]. 24 мая 1960 года скасаваны Вялешынскі, Пукаўскі, Смоліцкі і Старакапыльскі сельсаветы, утвораны [[Капыльскі сельсавет]], Ванелевіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Доктаравіцкі сельсавет|Доктаравіцкі]]. 5 мая 1962 года скасаваны Жыліхаўскі сельсавет, 8 чэрвеня 1963 года — Пясочанскі сельсавет. 16 студзеня 1969 года ўтвораны [[Камсамольскі сельсавет (Капыльскі раён)|Камсамольскі сельсавет]]. 29 красавіка 1984 года Капыль атрымаў статус горада раённага падпарадкавання. 20 кастрычніка 1995 года горад Капыль і Капыльскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 28 мая 2013 года скасаваны Браткаўскі, Вялікараёўскі і Камсамольскі сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. == Насельніцтва == : 1971 — 62,1 тыс. чал. : 2006 — 37,1 тыс. чал. : 2009 — 32,8 тыс. чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=21 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821023258/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> На тэрыторыі раёна 211 населеных пунктаў, буйнейшыя з іх -- [[Цімкавічы]], [[Семежава]], [[Быстрыца (Капыльскі раён)|Быстрыца]]. == Сродкі масавай інфармацыі == Мясцовая прэса прадстаўлена праз выданні: * Газета «Слава працы»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://www.kopyl.by/|title=Копыль. Новости Копыля {{!}} Слава працы|date=2023-08-22|access-date=2023-08-22|archive-date=30 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530001558/http://www.kopyl.by/|url-status=dead}}</ref>—грамадска-палітычнае выданне. Выдаецца з мая 1930&nbsp;г. Выходзіць 2 разы на тыдзень. Наклад — 5210 экз. (2011). Заснавальнік — Капыльскі раённы выканаўчы камітэт. * Рэгіянальная газета «[[Інфа-Кур’ер]]». Недзяржаўнае штотыднёвае грамадска-палітычнае выданне. Зарэгістравана ў сакавіку 2001 года. Выдаецца на 24-х палосах фармату А3. Наклад — ад 6400 да 7300 экз. (2011). Распаўсюджваецца праз «Белсаюздрук», па падпісцы праз [[Белпошта|«Белпошту»]], праз прадпрыемствы рознічнага гандлю. * Праграма радыёвяшчання «Раніца Капыльшчыны». == Старшыні Капыльскага райвыканкама == * 3 верасня 2010 — 3 сакавіка 2016 — Анатоль Жданеня. * 3 сакавіка 2016 — 29 ліпеня 2019 — [[Анатоль Канстанцінавіч Ліневіч]]. * 31 ліпеня 2019 — цяперашні час — Сяргей Міхайлавіч Пілішчык. == Вядомыя асобы == * [[Алесь Адамовіч]] (1927, [[Канюхі (Капыльскі раён)|Канюхі]] — 1994), беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч *[[Сяргей Адамавіч Астрэйка]] * [[Анатоль Астрэйка]] * [[Мікалай Юліянавіч Баранаў]] * [[Надзея Іванаўна Букатая]] * [[Павел Якаўлевіч Жаўрыд|Павел Жаўрыд]] (1889, [[Цяцераўка (вёска)|Цяцераўка]] — 1939), беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст. Адзін з кіраўнікоў [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага збройнага чыну]] * [[Алесь Ліпай]] (1966, [[Андросаўшчына (вёска)|Андросаўшчына]] — 2018), беларускі [[журналіст]] і [[паэт]] * [[Мікалай Аляксандравіч Новік]] * [[Мікалай Васілевіч Рамашка]] (1913, [[Дусаеўшчына]]<ref>{{Крыніцы/БелЭн|13|||300}}</ref>—1944), [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Аляксандр Рыгоравіч Таўпека]] (1914, [[Доктаравічы]]<ref name="bel">{{Крыніцы/БелЭн|15|||459—460}}</ref>—1944), Герой Савецкага Саюза (1944). * [[Кузьма Чорны]] (1900, Борка-Бялевічы — 1944) — беларускі [[празаік]], [[драматург]], [[публіцыст]] * [[Сяргей Анатольевіч Бяляўскі]] (нар. 1992, [[Сцяпуры]]) — беларускі [[мастак]], цырульнік, [[Гісторыя|гісторык]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Kapyĺ District}} {{OSM relation|71132|Капыльскі раён}} * [http://www.kopyl.gov.by Капыльскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130517181617/http://kopyl.gov.by/ |date=17 мая 2013 }} {{ref-ru}} * [http://www.minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/kopylskij-rajon Капыльскі раён на сайце Мінскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170712095950/http://minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/kopylskij-rajon |date=12 ліпеня 2017 }} {{ref-ru}} * [http://btclub.livejournal.com/ Разнастайная інфармацыя пра Капыль і Капыльскі раён] {{Капыльскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Мінскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |state = {{{state|collapsed}}} |загаловак = Капыльскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Слуцкая акруга|child|загаловак=Капыльскі раён у [[Слуцкая акруга|Слуцкай акрузе]] (1924—1927)}} |спіс2 = {{Менская акруга|child|загаловак=Капыльскі раён у [[Менская акруга|Менскай акрузе]] (1927—1930)}} |спіс3 = {{Слуцкая акруга|child|загаловак=Капыльскі раён у [[Слуцкая акруга|Слуцкай акрузе]] (1935—1938)}} |спіс4 = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Капыльскі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (1938—1944)}} |спіс5 = {{Бабруйская вобласць|child|загаловак=Капыльскі раён у [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]] (1944—1954)}} |спіс6 = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Капыльскі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (з 1954)}} }} [[Катэгорыя:Капыльскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] nvefd888w3731a8n09918xa5jx7jls6 0 2360 5160759 4892246 2026-07-04T07:28:45Z 5160759 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Нацыянальны аэрапорт Мінск |альтэрнатыўная = {{lang-en|Minsk National Airport}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = {{Location map|Беларусь Мінская вобласць|width=220|float=center|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10|label=MSQ|position=right|lat_deg=53|lat_min=53|lat_sec=27|lat_dir=N|lon_deg=28|lon_min=01|lon_sec=57|lon_dir=E}} |шырыня_карты2 = |легенда2 = Размяшчэнне аэрапорта |абрэвіятура = MSQ (IATA) / UMMS (ICAO) |назва_папярэдніка = Аэрапорт «Мінск-2» |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = Размяшчэнне |цэнтр = [[Мінск]], [[Беларусь]] |тып = грамадзянскі аэрапорт |юрыдычны_статус = рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства (РУП) |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Генеральны дырэктар |імя_кіраўніка1 = Уладзімір Чараухін<ref>[https://virtualbrest.ru/news145270.php Назначен новый гендиректор Национального аэропорта Минск]{{ref-ru}}</ref> |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па справах будаўніцтва|Дзяржбуд СССР]], [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] |падзея_заснавання1 = Пачатак будаўніцтва |дата_заснавання1 = [[1976]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = Першы рэйс |дата_заснавання2 = 1 ліпеня 1982 |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Хаб для [[Belavia]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = [http://airport.by/ airport.by] |вікісховішча = Category:Minsk National Airport }} {{значэнні|Мінск (значэнні)}} '''Нацыянальны аэрапорт Мінск''' ({{lang-en|Minsk National Airport}}) — галоўны [[Аэрапорт|аэрапорт]] [[Беларусь|Беларусі]], месціцца за 42 км на ўсход ад [[Мінск]]а. Належыць да катэгорыі аэрапортаў з пасажыраплынню ад 5 да 10 млн на год<ref name="5miljonny"/>. Прапускная здольнасць аэрапорта складае 5,8 млн пасажыраў на год. У 2000 годзе [[Унітарнае прадпрыемства|РУП]] «Нацыянальны аэрапорт Мінск» стала правапераемнікам самастойнага прадпрыемства «Аэрапорт Мінск-2». == Гісторыя == [[Мінск-1 (аэрапорт)|Аэрапорт «Мінск-1»]], які знаходзіўся ў межах горада, паступова забудоўваўся з усіх бакоў і меў узлётна-пасадачную паласу даўжынёй усяго 2000 метраў, што дазваляла прымаць тут самалёты не буйней за [[Ту-134]] і [[Як-42]]. Да сярэдзіны [[1970-я|1970-х]] гадоў, нават з улікам уводу ў эксплуатацыю новага тэрмінала, аэрапорт апынуўся не ў стане абслужыць усе жадаючых. Адзіным магчымым варыянтам вырашэння праблемы было будаўніцтва новага аэрапорта за межамі Мінска<ref name="onliner"/>. У [[1976]] годзе [[Міністэрства грамадзянскай авіяцыі СССР]] і [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] прынялі сумесную пастанову аб будаўніцтве ў ваколіцах беларускай сталіцы новага аэрапорта, які атрымаў назву «Мінск-2»<ref name="onliner"/>. Узвядзенне аэрапорта было неабходным з-за хуткага з'яўлення ў [[СССР]] новых тыпаў шматмесных самалётаў, такіх як [[Ту-154]], [[Іл-62]] і [[Іл-86]], якія патрабавалі бетонных палос большай даўжыні і шырыні{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па справах будаўніцтва|Дзяржбуд СССР]] узгадніў тры варыянты размяшчэння. Аэрапорт «Мінск-2» мог размяшчацца трохі ўбаку ад магілёўскай трасы, паміж вёскамі [[Апчак]] і [[Волма (Чэрвеньскі раён)|Волма]]. Яшчэ адна патэнцыйная пляцоўка знаходзілася паміж [[Курган Славы (мемарыяльны комплекс)|Курганам Славы]] і [[Астрашыцкі Гарадок|Астрашыцкім Гарадком]]. Абмяркоўвалася і магчымасць рэканструкцыі ў аэрапорт сумеснага базіравання і [[Мачулішчы (ваенны аэрадром)|ваеннага аэрадрома]] ў [[Мачулішчы|Мачулішчах]], але [[Міністэрства абароны СССР]] гэтую прапанову не ўхваліла<ref name="tut-30гадоў">[https://news.tut.by/society/355114.html Аэропорт «Минск»: 30 лет на взлете] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191106115111/https://news.tut.by/society/355114.html |date=6 лістапада 2019 }}</ref>. Быў выбраны ўчастак плошчай 740 гектараў каля вёскі [[Шэметава (Смалявіцкі раён)|Шэметава]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]], за больш як 40 кіламетраў ад горада<ref name="onliner"/><ref name="tut-30гадоў"/>. Дзеля будаўніцтва аэрапорта была знесена вёска [[Вялікі Лес (Смалявіцкі раён)|Вялікі Лес]]<ref name="tut-30гадоў"/>. Паколькі ў краіне не было кадраў, якія мелі б досвед праектавання аэрапортаў, аб’ект спачатку аддалі ленінградскаму спецыялізаванаму інстытуту «[[Ленаэрапраект]]». Калі архітэктурны савет у чарговы раз не прыняў прапанаваныя ленінградцамі планы і фасады, у конкурсе вырашылі задзейнічаць і мінскіх архітэктараў. Былі выбраныя два праекты, якія распрацавалі [[Нэлі Цямнова]] і [[Барыс Ларчанка]], і было прынята рашэнне зрабіць з іх кампіляцыю<ref name="tut-30гадоў"/>. Далейшым праектаваннем новага транспартнага збудавання займаўся аб’яднаны творчы калектыў інстытутаў «[[Ленаэрапраект]]» і «[[Мінскпраект]]». Узвядзенне складанага і дарагога комплексу, праектны кошт якога ацэньваўся ў 40 мільёнаў [[Савецкі рубель|савецкіх рублёў]], было даручана трэсту «[[Белтрансбуд]]» ([[Узлётна-пасадачная паласа|УПП]] і вытворчыя аб’екты службова-тэхнічнай зоны) і будаўніча-мантажнаму аб’яднанню «[[Мінскпрамбуд]]». За першыя 5 гадоў будаўнікі змаглі ўзвесці толькі ўзлётна-пасадачную паласу, аб’екты сродкаў пасадкі, рулёжныя дарожкі, тэлефонную станцыю, склад [[ГЗМ]] і чыгуначны пуць. Будаўніцтва аэравакзала зацягнулася<ref name="onliner"/>. Першы самалёт, [[Ту-134]], на ўзлётна-пасадачную паласу аэрапорта «Мінск-2» прызямліўся ў чэрвені [[1982]] года, а з [[1 ліпеня]] таго ж года адсюль пачалі ажыццяўляцца рэгулярныя рэйсы ў [[Сімферопаль]], [[Краснадар]], [[Сочы]], [[Ташкент]], [[Ніжнявартаўск]], [[Краснаярск]] і іншыя гарады СССР. У гэты час аэрапорт, у сутнасці, уяўляў сабой велізарную будпляцоўку, з [[4 верасня]] [[1982]] года рэйсы спыніліся: недабудаваны будынак аэравакзала выключаў усякую магчымасць адпраўкі пасажыраў у восеньска-зімовы перыяд<ref name="onliner"/>. Да таго ж самалёты новых мадэляў у Мінск практычна не паступалі з-за затрымак у будаўніцтве тэхнічнай базы па іх абслугоўванні{{sfn|Цімафееў|2013|с=132}}. Для аднаўлення палётаў да жніўня [[1983]] года будаўнікі здалі ў эксплуатацыю часовы аэравакзал, які ўяўляў сабой ангар (захаваўся) памерамі 48×50 метраў і вышынёй 14 метраў. У будынку размяшчалася зона кантролю пасажыраў і багажу з прапускной здольнасцю 150 пасажыраў у гадзіну. Тут жа знаходзіліся службовыя памяшканні, білетныя касы, стойкі рэгістрацыі і нават [[буфет]]<ref name="onliner"/>. Па плане будаўніцтва першай чаргі аэрапорта, які ўключаў аэравакзальны комплекс, павінна было завяршыцца ў 1985 годзе. Але праект быў занадта буйным для БССР, меліся праблемы з фінансаваннем, бюджэт праекта ўвесь час узрастаў, пачаліся перабоі з будаўнічымі матэрыяламі<ref name="onliner"/>. Напрыклад, у [[1979]] годзе Камісія па якасці аддзела транспарту і сувязі Савета Міністраў БССР прызнала неапраўданай частку выдаткаў на ўзвядзенне аэрапорта{{sfn|Цімафееў|2013|с=123}}. У [[1984]] годзе для прыцягнення кваліфікаваных спецыялістаў пачалося ўзвядзенне побач з аэрапортам спецыяльнага пасёлка для авіятараў{{sfn|Цімафееў|2013|с=331}}. [[1 лютага]] [[1985]] года побач з яшчэ не дабудаваным аэрапортам абылася першая ў яго гісторыі авіякатастрофа: [[Катастрофа Ту-134А пад Мінскам (1985)|пацярпеў крушэнне самалёт Ту-134]] Другога Мінскага аб’яднанага авіяатрада [[Беларускае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі|Беларускага УГА]], які выконваў рэйс [[Мінск]] — [[Ленінград]], у выніку чаго загінулі 55 пасажыраў і 3 члены экіпажа з 80 чалавек, што знаходзіліся на борце. Апынулася, што перад узлётам самалёт быў недастаткова апрацаваны проціабледзяняльнай вадкасцю<ref name="onliner"/>. Наяўнасць часовага аэравакзала дазваляла ўвесь час пашыраць геаграфію рэйсаў і колькасць перавезеных пасажыраў. Ужо ў [[1986]] годзе 60 % агульнага аб’ёму перавозак у рэспубліцы выконвалася праз Мінск-2. Да канца [[1980-я|1980-х]] гадоў на гэтай будоўлі было асвоена ўжо каля 60 млн рублёў<ref name="onliner"/>. Прыкладна ў 1988—1989 гадах з аэрапорта былі праведзены нерэгулярныя транзітныя грузавыя рэйсы і пачаліся выпрабаванні па прыёме цяжкіх шырокафюзеляжных самалётаў тыпу [[Іл-86]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У канцы 1980-х аэрапорт пачаў актыўна выкарыстоўвацца для прыёму міжнароднай гуманітарнай дапамогі{{sfn|Цімафееў|2013|с=95}}. Першы пускавы комплекс (міжнародны сектар з прапускной здольнасцю 600 чалавек у гадзіну) быў здадзены ў эксплуатацыю ў сакавіку [[1989]] года, усесаюзны — толькі ў [[1991]] годзе, а цалкам галоўны пасажырскі тэрмінал быў гатовы толькі ў [[1993]]—[[1994]] гадах. Атрымаўся ён агульнай плошчай у 75 000 м² і прапускной здольнасцю ў 5,8 млн пасажыраў. Велізарны будынак, разлічаны на найактыўнейшае паветранае паведамленне часоў СССР, з цяжкасцю дабудаваны, апынущся фактычна нікому не патрэбны<ref name="onliner"/>. У [[2016]] годзе пачалося будаўніцтва другога ўзлётна-пасадачнай паласы, якая дазваляе зняць абмежаванні на прыём паветраных суднаў, у тым ліку [[Ан-225]] і [[Airbus A380]]. Дзякуючы гэтаму прапускную здольнасць можна ўзрасці да 40 млн пасажыраў на год<ref name="pas"/>. [[4 красавіка]] [[2019]] з новага паса адбыўся першы тэхнічны рэйс, а 3 мая 2019 года ўзлётна-пасадачны пас быў урачыста адкрыты. У цырымоніі адкрыцця ўзяў удзел [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>[http://president.gov.by/by/news_by/view/adkrytstse-drugoj-uzletna-pasadachnaj-palasy-u-natsyjanalnym-aeraportse-minsk-21040/ president.gov.by]</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Макет аэрапорта Мінск-2.png|міні|злева|Макет аэрапорта «Мінск-2». Гасцінічны комплекс злева не быў рэалізаваны]] Аэравакзальны комплекс забудоўваўся з [[1976]] г. каля пасёлка [[Смалявічы]]. Праектаванне новага транспартнага комплексу было даручана аб’яднанаму творчаму калектыву ленінградскага спецыялізаванага інстытута «[[ЛенАэраПраект|Ленаэрапраект]]» (архітэктары Аскольд Пятровіч Ізаітка, [[В. Сірота]], [[Б. Воцінаў]], канструктары-тэхнолагі Пракоф’еў, Смірноў) і «[[Мінскпраект]]а» (архітэктары [[Барыс Ларчанка|Б. Ларчанка]], [[Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў|Ю. Грыгор’еў]], [[Георгій Васілевіч Сысоеў|Г. Сысоеў]], [[Нэлі Цямнова|Н. Цямнова]], інжынер-канструктар [[Леанід Барысавіч Ваўчэцкі|Л. Ваўчэцкі]])<ref name="onliner">[https://realt.onliner.by/2011/11/26/darriuss-7 Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск]</ref>. У адзіным аб’ёмна-планіровачным вузле былі аб’яднаныя два [[аэравакзал]]ы (унутрысаюзных і міжнародных ліній), камандна-дыспетчарскі пункт, [[гасцініца|гасцінічны]] комплекс (не рэалізаваны), блок з [[рэстаран]]ам, [[кафэ]], [[бар]]ам. Аэравакзал (размешчаны ў дугападобным аб’ёме даўжынёю больш за 500 м) — дэцэнтралізаванага тыпу, зоны адпраўлення і прыбыцця пасажыраў раздзеленыя і знаходзяцца на розных узроўнях аб’ёма. Усе асноўныя памяшканні на трох галоўных паверхах дугападобнага аб’ёма, які завяршаецца [[тэхнічны паверх|тэхнічным паверхам]] і камандна-дыспетчарскім пунктам. Агульная прапускная здольнасць аэравакзала складала 1800 пасажыраў у гадзіну<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}}</ref>. Да дугападобнага аб’ёма прымыкае гатэльны комплекс, які мае сувязь з аперацыйнымі заламі аэравакзала. У [[гатэль]]ны комплекс уваходзілі два гатэлі на 550 для пасажыраў унутрысаюзных ліній і на 318 месцаў для пасажыраў міжнародных ліній, а таксама [[прафілакторый]] для лётнага саставу. У сувязі з размяшчэннем паблізу ад [[Узлётна-пасадачная паласа|узлётна-пасадачных палос]] гатэль запраектаваны ў выглядзе чашы са ссунутымі паверхамі. Жылыя нумары размешчаныя ўнутры гэтай чашы, а яе вонкавыя сцены выконваюць ролю акустычных экранаў<ref name="АБ"/>. Увесь комплекс збудаваны з каркасна-панэльных канструкцый, [[зборныя жалезабетонныя канструкцыі|зборныя жалезабетонныя элементы]] якіх распрацаваныя па індывідуальных праектах<ref name="АБ"/>. == Авіякампаніі == Нацыянальны аэрапорт Мінск з’яўляецца портам прыпіскі і [[Вузлавы аэрапорт|хабам]] для авіякампаніі [[Belavia]]. Таксама ў аэрапорце базуюцца аператар бізнес-авіяцыі [[BySky]] і грузавыя авіяперавознікі [[Genex]], [[РубіСтар]] і [[ТрансАвіяЭкспарт]]. == Статыстыка == Агулам за 9 месяцаў 2019 года ў Нацыянальным аэрапорце Мінск было абслужана 21 587 вылетаў (прырост склаў 11,8 % у параўнанні з аналагічным леташнім перыядам) і 3 887 062 пасажыраў (прырост 9,5 %)<ref name="statystyka"/>. {| class="wikitable" style="text-align:right; width=600px" |- ! style="width:50px"| !! style="width:100px"| Пасажыры !! style="width:75px"| Змена ад папярэдняга года !! style="width:100px" | Колькасць вылетаў !! style="width:75px" | Змена ад папярэдняга года !! style="width:125px" | Грузы, т !! style="width:75px"| Змена ад папярэдняга года |- !2003 | || || || || 6 230 || |- !2004 | || || || || 6 133 || 1,6 % {{decrease}} |- !2005 | 559 114||10,9 % {{increase}} |5 456 |2,8 % {{increase}} | 5 904 || 3,7 % {{decrease}} |- !2006 |637 560 ||14,0 % {{increase}} | 6 144 ||12,6 % {{increase}} | 6 745 || 14,2 % {{increase}} |- !2007 |830 481 || 30,0 % {{increase}}|| 7 590 || 23,5 % {{increase}}|| 7 873 || 16,7 % {{increase}} |- !2008 |1 010 695 || 21,7 % {{increase}}|| 9 256 || 21,9 % {{increase}}|| 8 324 || 5,7 % {{increase}} |- !2009 |1 028 886 || 1,8 % {{increase}}|| 9 341 || 0,9 % {{increase}}|| 7 687 || 7,7 % {{decrease}} |- !2010 |1 285 423 || 24,9 % {{increase}}|| 11 020 || 18,0 % {{increase}}|| 8 553 || 11,3 % {{increase}} |- !2011 |1 437 825 || 11,9 % {{increase}}|| 13 686 || 24,2 % {{increase}}|| 8 667 || 1,3 % {{increase}} |- !2012 |1 837 911 || 27,8 % {{increase}}|| 14 947 || 9,2 % {{increase}}|| 9 833 || 13,5 % {{increase}} |- !2013 |2 182 177 || 18,7 % {{increase}}|| 16 585 || 11,0 % {{increase}}|| 10 476 || 6,5 % {{increase}} |- !2014 |2 593 559 || 18,9 % {{increase}}|| 20 036 || 20,8 % {{increase}}|| 19 900 || 89,9 % {{increase}} |- !2015 |2 782 866 || 7,3 % {{increase}}|| 20 365 || 1,6 % {{increase}}|| 16 509 || 17,0 % {{decrease}} |- !2016 |3 429 122 || 23,2 % {{increase}}|| 23 034 || 13,1 % {{increase}}|| 17 460 || 5,8 % {{increase}} |- !2017 |4 114 512 || 20,0 % {{increase}}|| 24 508 || 6,5 % {{increase}}|| 18 465 || 5,8 % {{increase}} |- !2018 |4 536 618 || 10,3 % {{increase}}|| 26 082 || 6,6 % {{increase}}|| 20 217 || 10,6 % {{increase}} |- | colspan="7" style="text-align:left;"| <small>''Крыніца: Паказнікі дзейнасці прадпрыемства. Нацыянальны аэрапорт Мінск<br />(гады: 2013<ref name="ref1"/>, 2014<ref name="ref2"/>, 2015<ref name="ref3"/>, 2016<ref name="ref4"/>, 2017<ref name="ref5"/>, 2018<ref name="ref6"/>)''</small> |} == Транспарт == Паміж Мінскам і аэрапортам дзейнічаюць аўтамабільныя зносіны. Ад аэрапорта ў Мінск курсуюць рэйсавыя аўтобусы '''№ 300Э''' і '''173Э'''. * '''№ 300Э''' ''да [[Цэнтральны аўтавакзал (Мінск)|аўтавакзала «Цэнтральны»]]'' праз [[Уручча (станцыя метро)|станцыю метро «Уручча»]] кругласутачна. * '''№ 173Э''' ''да мікрараёна Сокал'' з 10:00 да 16:00 у будні. == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="ref1">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2013.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт Минск» за 2013 год | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153342/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2013.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref2">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2014.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт Минск» за 12 месяцев 2014 года | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153345/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2014.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref3">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2015.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт за 2015 год | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153406/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2015.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref4">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2016.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт за 12 месяцев 2016 года | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153512/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2016.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref5">{{Спасылка | url = http://airport.by/about/enterprise-performance | загаловак = Показатели деятельности предприятия | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190704155913/https://airport.by/about/enterprise-performance | archive-date = 4 ліпеня 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="pas">{{Спасылка | дата публікацыі = 31 кастрычніка 2018 | url = http://www.belta.by/society/view/reportazh-natsionalnyj-aeroport-minsk-gotovitsja-k-otkrytiju-vtoroj-vzletnoj-polosy-323729-2018/ | загаловак = РЕПОРТАЖ: Национальный аэропорт Минск готовится к открытию второй взлетной полосы | назва праекту = Грамадства | выдавецтва = БелТА | дата = 3 лістапада 2018 | мова = ru }}</ref> <ref name="ref6">{{Спасылка | дата публікацыі = 4 студзеня 2019 | url = http://airport.by/news/1592 | загаловак = Национальный аэропорт Минск подвел итоги производственной деятельности за 2018 год | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 12 студзеня 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 12 студзеня 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107114157/http://airport.by/news/1592 | archive-date = 7 студзеня 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="statystyka">{{Спасылка | дата публікацыі = 10 кастрычніка 2019 | url = https://airport.by/news/1655 | загаловак = Национальный аэропорт Минск подвел итоги производственной деятельности | назва праекту = Навіны | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 10 лістапада 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 10 лістапада 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191110052129/https://airport.by/news/1655 | archive-date = 10 лістапада 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="5miljonny">{{Спасылка | дата публікацыі = 23 снежня 2019 | url = https://airport.by/news/1666 | загаловак = Национальный аэропорт Минск обслужил 5-миллионного пассажира | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 23 снежня 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 24 снежня 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191224001940/https://airport.by/news/1666 | archive-date = 24 снежня 2019 | url-status = dead }}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} == Спасылкі == {{Commonscat|Minsk National Airport}} * [http://www.airport.by/ Афіцыйны сайт Нацыянальнага аэрапорта Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220407070705/http://airport.by/ |date=7 красавіка 2022 }} * [http://realt.onliner.by/2011/11/26/darriuss-7 Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск] * [http://by.belavia.by/home/ Афіцыйны сайт авіякампаніі Белавія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161011101114/http://by.belavia.by/home/ |date=11 кастрычніка 2016 }} * [http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/37-aeroport-minsk-2.html Расклад руху аўтобусаў да Нацыянальнага аэрапорта Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150520015810/http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/37-aeroport-minsk-2.html |date=20 мая 2015 }} {{Транспарт Мінска}} {{Аэрапорты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аэрапорты Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе]] [[Катэгорыя:1982 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барыса Ларчанкі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Грыгор’ева]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Сысоева]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нэлі Цямновай]] 1v9l5umg9h0364vr91yielv1dcgpe60 5160792 5160759 2026-07-04T08:17:51Z 5160792 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Мінск (значэнні)}} {{Арганізацыя |назва = Нацыянальны аэрапорт Мінск |альтэрнатыўная = {{lang-en|Minsk National Airport}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = {{Location map|Беларусь Мінская вобласць|width=220|float=center|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10|label=MSQ|position=right|lat_deg=53|lat_min=53|lat_sec=27|lat_dir=N|lon_deg=28|lon_min=01|lon_sec=57|lon_dir=E}} |шырыня_карты2 = |легенда2 = Размяшчэнне аэрапорта |абрэвіятура = MSQ (IATA) / UMMS (ICAO) |назва_папярэдніка = Аэрапорт «Мінск-2» |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = Размяшчэнне |цэнтр = [[Мінск]], [[Беларусь]] |тып = грамадзянскі аэрапорт |юрыдычны_статус = рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства (РУП) |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Генеральны дырэктар |імя_кіраўніка1 = Уладзімір Чараухін<ref>[https://virtualbrest.ru/news145270.php Назначен новый гендиректор Национального аэропорта Минск]{{ref-ru}}</ref> |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па справах будаўніцтва|Дзяржбуд СССР]], [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] |падзея_заснавання1 = Пачатак будаўніцтва |дата_заснавання1 = [[1976]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = Першы рэйс |дата_заснавання2 = 1 ліпеня 1982 |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Хаб для [[Belavia]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = [http://airport.by/ airport.by] |вікісховішча = Category:Minsk National Airport }} '''Нацыянальны аэрапорт Мінск''' ({{lang-en|Minsk National Airport}}) — галоўны [[аэрапорт]] [[Беларусь|Беларусі]], месціцца за 42 км на ўсход ад [[Мінск]]а. Належыць да катэгорыі аэрапортаў з пасажыраплынню ад 5 да 10 млн на год<ref name="5miljonny"/>. Прапускная здольнасць аэрапорта складае 5,8 млн пасажыраў на год. У 2000 годзе [[Унітарнае прадпрыемства|РУП]] «Нацыянальны аэрапорт Мінск» стала правапераемнікам самастойнага прадпрыемства «Аэрапорт Мінск-2». == Гісторыя == [[Мінск-1 (аэрапорт)|Аэрапорт «Мінск-1»]], які знаходзіўся ў межах горада, паступова забудоўваўся з усіх бакоў і меў узлётна-пасадачную паласу даўжынёй усяго 2000 метраў, што дазваляла прымаць тут самалёты не буйней за [[Ту-134]] і [[Як-42]]. Да сярэдзіны [[1970-я|1970-х]] гадоў, нават з улікам уводу ў эксплуатацыю новага тэрмінала, аэрапорт апынуўся не ў стане абслужыць усе жадаючых. Адзіным магчымым варыянтам вырашэння праблемы было будаўніцтва новага аэрапорта за межамі Мінска<ref name="onliner"/>. У [[1976]] годзе [[Міністэрства грамадзянскай авіяцыі СССР]] і [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] прынялі сумесную пастанову аб будаўніцтве ў ваколіцах беларускай сталіцы новага аэрапорта, які атрымаў назву «Мінск-2»<ref name="onliner"/>. Узвядзенне аэрапорта было неабходным з-за хуткага з’яўлення ў [[СССР]] новых тыпаў шматмесных самалётаў, такіх як [[Ту-154]], [[Іл-62]] і [[Іл-86]], якія патрабавалі бетонных палос большай даўжыні і шырыні{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па справах будаўніцтва|Дзяржбуд СССР]] узгадніў тры варыянты размяшчэння. Аэрапорт «Мінск-2» мог размяшчацца трохі ўбаку ад магілёўскай трасы, паміж вёскамі [[Апчак]] і [[Волма (Чэрвеньскі раён)|Волма]]. Яшчэ адна патэнцыйная пляцоўка знаходзілася паміж [[Курган Славы (мемарыяльны комплекс)|Курганам Славы]] і [[Астрашыцкі Гарадок|Астрашыцкім Гарадком]]. Абмяркоўвалася і магчымасць рэканструкцыі ў аэрапорт сумеснага базіравання і [[Мачулішчы (ваенны аэрадром)|ваеннага аэрадрома]] ў [[Мачулішчы|Мачулішчах]], але [[Міністэрства абароны СССР]] гэтую прапанову не ўхваліла<ref name="tut-30гадоў">[https://news.tut.by/society/355114.html Аэропорт «Минск»: 30 лет на взлете] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191106115111/https://news.tut.by/society/355114.html |date=6 лістапада 2019 }}</ref>. Быў выбраны ўчастак плошчай 740 гектараў каля вёскі [[Шэметава (Смалявіцкі раён)|Шэметава]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]], за больш як 40 кіламетраў ад горада<ref name="onliner"/><ref name="tut-30гадоў"/>. Дзеля будаўніцтва аэрапорта была знесена вёска [[Вялікі Лес (Смалявіцкі раён)|Вялікі Лес]]<ref name="tut-30гадоў"/>. Паколькі ў краіне не было кадраў, якія мелі б досвед праектавання аэрапортаў, аб’ект спачатку аддалі ленінградскаму спецыялізаванаму інстытуту «[[Ленаэрапраект]]». Калі архітэктурны савет у чарговы раз не прыняў прапанаваныя ленінградцамі планы і фасады, у конкурсе вырашылі задзейнічаць і мінскіх архітэктараў. Былі выбраныя два праекты, якія распрацавалі [[Нэлі Цямнова]] і [[Барыс Ларчанка]], і было прынята рашэнне зрабіць з іх кампіляцыю<ref name="tut-30гадоў"/>. Далейшым праектаваннем новага транспартнага збудавання займаўся аб’яднаны творчы калектыў інстытутаў «[[Ленаэрапраект]]» і «[[Мінскпраект]]». Узвядзенне складанага і дарагога комплексу, праектны кошт якога ацэньваўся ў 40 мільёнаў [[Савецкі рубель|савецкіх рублёў]], было даручана трэсту «[[Белтрансбуд]]» ([[Узлётна-пасадачная паласа|УПП]] і вытворчыя аб’екты службова-тэхнічнай зоны) і будаўніча-мантажнаму аб’яднанню «[[Мінскпрамбуд]]». За першыя 5 гадоў будаўнікі змаглі ўзвесці толькі ўзлётна-пасадачную паласу, аб’екты сродкаў пасадкі, рулёжныя дарожкі, тэлефонную станцыю, склад [[ГЗМ]] і чыгуначны пуць. Будаўніцтва аэравакзала зацягнулася<ref name="onliner"/>. Першы самалёт, [[Ту-134]], на ўзлётна-пасадачную паласу аэрапорта «Мінск-2» прызямліўся ў чэрвені [[1982]] года, а з [[1 ліпеня]] таго ж года адсюль пачалі ажыццяўляцца рэгулярныя рэйсы ў [[Сімферопаль]], [[Краснадар]], [[Сочы]], [[Ташкент]], [[Ніжнявартаўск]], [[Краснаярск]] і іншыя гарады СССР. У гэты час аэрапорт, у сутнасці, уяўляў сабой велізарную будпляцоўку, з [[4 верасня]] [[1982]] года рэйсы спыніліся: недабудаваны будынак аэравакзала выключаў усякую магчымасць адпраўкі пасажыраў у восеньска-зімовы перыяд<ref name="onliner"/>. Да таго ж самалёты новых мадэляў у Мінск практычна не паступалі з-за затрымак у будаўніцтве тэхнічнай базы па іх абслугоўванні{{sfn|Цімафееў|2013|с=132}}. Для аднаўлення палётаў да жніўня [[1983]] года будаўнікі здалі ў эксплуатацыю часовы аэравакзал, які ўяўляў сабой ангар (захаваўся) памерамі 48×50 метраў і вышынёй 14 метраў. У будынку размяшчалася зона кантролю пасажыраў і багажу з прапускной здольнасцю 150 пасажыраў у гадзіну. Тут жа знаходзіліся службовыя памяшканні, білетныя касы, стойкі рэгістрацыі і нават [[буфет]]<ref name="onliner"/>. Па плане будаўніцтва першай чаргі аэрапорта, які ўключаў аэравакзальны комплекс, павінна было завяршыцца ў 1985 годзе. Але праект быў занадта буйным для БССР, меліся праблемы з фінансаваннем, бюджэт праекта ўвесь час узрастаў, пачаліся перабоі з будаўнічымі матэрыяламі<ref name="onliner"/>. Напрыклад, у [[1979]] годзе Камісія па якасці аддзела транспарту і сувязі Савета Міністраў БССР прызнала неапраўданай частку выдаткаў на ўзвядзенне аэрапорта{{sfn|Цімафееў|2013|с=123}}. У [[1984]] годзе для прыцягнення кваліфікаваных спецыялістаў пачалося ўзвядзенне побач з аэрапортам спецыяльнага пасёлка для авіятараў{{sfn|Цімафееў|2013|с=331}}. [[1 лютага]] [[1985]] года побач з яшчэ не дабудаваным аэрапортам абылася першая ў яго гісторыі авіякатастрофа: [[Катастрофа Ту-134А пад Мінскам (1985)|пацярпеў крушэнне самалёт Ту-134]] Другога Мінскага аб’яднанага авіяатрада [[Беларускае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі|Беларускага УГА]], які выконваў рэйс [[Мінск]] — [[Ленінград]], у выніку чаго загінулі 55 пасажыраў і 3 члены экіпажа з 80 чалавек, што знаходзіліся на борце. Апынулася, што перад узлётам самалёт быў недастаткова апрацаваны проціабледзяняльнай вадкасцю<ref name="onliner"/>. Наяўнасць часовага аэравакзала дазваляла ўвесь час пашыраць геаграфію рэйсаў і колькасць перавезеных пасажыраў. Ужо ў [[1986]] годзе 60 % агульнага аб’ёму перавозак у рэспубліцы выконвалася праз Мінск-2. Да канца [[1980-я|1980-х]] гадоў на гэтай будоўлі было асвоена ўжо каля 60 млн рублёў<ref name="onliner"/>. Прыкладна ў 1988—1989 гадах з аэрапорта былі праведзены нерэгулярныя транзітныя грузавыя рэйсы і пачаліся выпрабаванні па прыёме цяжкіх шырокафюзеляжных самалётаў тыпу [[Іл-86]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У канцы 1980-х аэрапорт пачаў актыўна выкарыстоўвацца для прыёму міжнароднай гуманітарнай дапамогі{{sfn|Цімафееў|2013|с=95}}. Першы пускавы комплекс (міжнародны сектар з прапускной здольнасцю 600 чалавек у гадзіну) быў здадзены ў эксплуатацыю ў сакавіку [[1989]] года, усесаюзны — толькі ў [[1991]] годзе, а цалкам галоўны пасажырскі тэрмінал быў гатовы толькі ў [[1993]]—[[1994]] гадах. Атрымаўся ён агульнай плошчай у 75 000 м² і прапускной здольнасцю ў 5,8 млн пасажыраў. Велізарны будынак, разлічаны на найактыўнейшае паветранае паведамленне часоў СССР, з цяжкасцю дабудаваны, апынущся фактычна нікому не патрэбны<ref name="onliner"/>. У [[2016]] годзе пачалося будаўніцтва другога ўзлётна-пасадачнай паласы, якая дазваляе зняць абмежаванні на прыём паветраных суднаў, у тым ліку [[Ан-225]] і [[Airbus A380]]. Дзякуючы гэтаму прапускную здольнасць можна ўзрасці да 40 млн пасажыраў на год<ref name="pas"/>. [[4 красавіка]] [[2019]] з новага паса адбыўся першы тэхнічны рэйс, а 3 мая 2019 года ўзлётна-пасадачны пас быў урачыста адкрыты. У цырымоніі адкрыцця ўзяў удзел [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>[http://president.gov.by/by/news_by/view/adkrytstse-drugoj-uzletna-pasadachnaj-palasy-u-natsyjanalnym-aeraportse-minsk-21040/ president.gov.by]</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Макет аэрапорта Мінск-2.png|міні|злева|Макет аэрапорта «Мінск-2». Гасцінічны комплекс злева не быў рэалізаваны]] Аэравакзальны комплекс забудоўваўся з [[1976]] г. каля пасёлка [[Смалявічы]]. Праектаванне новага транспартнага комплексу было даручана аб’яднанаму творчаму калектыву ленінградскага спецыялізаванага інстытута «[[ЛенАэраПраект|Ленаэрапраект]]» (архітэктары Аскольд Пятровіч Ізаітка, [[В. Сірота]], [[Б. Воцінаў]], канструктары-тэхнолагі Пракоф’еў, Смірноў) і «[[Мінскпраект]]а» (архітэктары [[Барыс Ларчанка|Б. Ларчанка]], [[Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў|Ю. Грыгор’еў]], [[Георгій Васілевіч Сысоеў|Г. Сысоеў]], [[Нэлі Цямнова|Н. Цямнова]], інжынер-канструктар [[Леанід Барысавіч Ваўчэцкі|Л. Ваўчэцкі]])<ref name="onliner">[https://realt.onliner.by/2011/11/26/darriuss-7 Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск]</ref>. У адзіным аб’ёмна-планіровачным вузле былі аб’яднаныя два [[аэравакзал]]ы (унутрысаюзных і міжнародных ліній), камандна-дыспетчарскі пункт, [[гасцініца|гасцінічны]] комплекс (не рэалізаваны), блок з [[рэстаран]]ам, [[кафэ]], [[бар]]ам. Аэравакзал (размешчаны ў дугападобным аб’ёме даўжынёю больш за 500 м) — дэцэнтралізаванага тыпу, зоны адпраўлення і прыбыцця пасажыраў раздзеленыя і знаходзяцца на розных узроўнях аб’ёма. Усе асноўныя памяшканні на трох галоўных паверхах дугападобнага аб’ёма, які завяршаецца [[тэхнічны паверх|тэхнічным паверхам]] і камандна-дыспетчарскім пунктам. Агульная прапускная здольнасць аэравакзала складала 1800 пасажыраў у гадзіну<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}}</ref>. Да дугападобнага аб’ёма прымыкае гатэльны комплекс, які мае сувязь з аперацыйнымі заламі аэравакзала. У [[гатэль]]ны комплекс уваходзілі два гатэлі на 550 для пасажыраў унутрысаюзных ліній і на 318 месцаў для пасажыраў міжнародных ліній, а таксама [[прафілакторый]] для лётнага саставу. У сувязі з размяшчэннем паблізу ад [[Узлётна-пасадачная паласа|узлётна-пасадачных палос]] гатэль запраектаваны ў выглядзе чашы са ссунутымі паверхамі. Жылыя нумары размешчаныя ўнутры гэтай чашы, а яе вонкавыя сцены выконваюць ролю акустычных экранаў<ref name="АБ"/>. Увесь комплекс збудаваны з каркасна-панэльных канструкцый, [[зборныя жалезабетонныя канструкцыі|зборныя жалезабетонныя элементы]] якіх распрацаваныя па індывідуальных праектах<ref name="АБ"/>. == Авіякампаніі == Нацыянальны аэрапорт Мінск з’яўляецца портам прыпіскі і [[Вузлавы аэрапорт|хабам]] для авіякампаніі [[Belavia]]. Таксама ў аэрапорце базуюцца аператар бізнес-авіяцыі [[BySky]] і грузавыя авіяперавознікі [[Genex]], [[РубіСтар]] і [[ТрансАвіяЭкспарт]]. == Статыстыка == Агулам за 9 месяцаў 2019 года ў Нацыянальным аэрапорце Мінск было абслужана 21 587 вылетаў (прырост склаў 11,8 % у параўнанні з аналагічным леташнім перыядам) і 3 887 062 пасажыраў (прырост 9,5 %)<ref name="statystyka"/>. {| class="wikitable" style="text-align:right; width=600px" |- ! style="width:50px"| !! style="width:100px"| Пасажыры !! style="width:75px"| Змена ад папярэдняга года !! style="width:100px" | Колькасць вылетаў !! style="width:75px" | Змена ад папярэдняга года !! style="width:125px" | Грузы, т !! style="width:75px"| Змена ад папярэдняга года |- !2003 | || || || || 6 230 || |- !2004 | || || || || 6 133 || 1,6 % {{decrease}} |- !2005 | 559 114||10,9 % {{increase}} |5 456 |2,8 % {{increase}} | 5 904 || 3,7 % {{decrease}} |- !2006 |637 560 ||14,0 % {{increase}} | 6 144 ||12,6 % {{increase}} | 6 745 || 14,2 % {{increase}} |- !2007 |830 481 || 30,0 % {{increase}}|| 7 590 || 23,5 % {{increase}}|| 7 873 || 16,7 % {{increase}} |- !2008 |1 010 695 || 21,7 % {{increase}}|| 9 256 || 21,9 % {{increase}}|| 8 324 || 5,7 % {{increase}} |- !2009 |1 028 886 || 1,8 % {{increase}}|| 9 341 || 0,9 % {{increase}}|| 7 687 || 7,7 % {{decrease}} |- !2010 |1 285 423 || 24,9 % {{increase}}|| 11 020 || 18,0 % {{increase}}|| 8 553 || 11,3 % {{increase}} |- !2011 |1 437 825 || 11,9 % {{increase}}|| 13 686 || 24,2 % {{increase}}|| 8 667 || 1,3 % {{increase}} |- !2012 |1 837 911 || 27,8 % {{increase}}|| 14 947 || 9,2 % {{increase}}|| 9 833 || 13,5 % {{increase}} |- !2013 |2 182 177 || 18,7 % {{increase}}|| 16 585 || 11,0 % {{increase}}|| 10 476 || 6,5 % {{increase}} |- !2014 |2 593 559 || 18,9 % {{increase}}|| 20 036 || 20,8 % {{increase}}|| 19 900 || 89,9 % {{increase}} |- !2015 |2 782 866 || 7,3 % {{increase}}|| 20 365 || 1,6 % {{increase}}|| 16 509 || 17,0 % {{decrease}} |- !2016 |3 429 122 || 23,2 % {{increase}}|| 23 034 || 13,1 % {{increase}}|| 17 460 || 5,8 % {{increase}} |- !2017 |4 114 512 || 20,0 % {{increase}}|| 24 508 || 6,5 % {{increase}}|| 18 465 || 5,8 % {{increase}} |- !2018 |4 536 618 || 10,3 % {{increase}}|| 26 082 || 6,6 % {{increase}}|| 20 217 || 10,6 % {{increase}} |- | colspan="7" style="text-align:left;"| <small>''Крыніца: Паказнікі дзейнасці прадпрыемства. Нацыянальны аэрапорт Мінск<br />(гады: 2013<ref name="ref1"/>, 2014<ref name="ref2"/>, 2015<ref name="ref3"/>, 2016<ref name="ref4"/>, 2017<ref name="ref5"/>, 2018<ref name="ref6"/>)''</small> |} == Транспарт == Паміж Мінскам і аэрапортам дзейнічаюць аўтамабільныя зносіны. Ад аэрапорта ў Мінск курсуюць рэйсавыя аўтобусы '''№ 300Э''' і '''173Э'''. * '''№ 300Э''' ''да [[Цэнтральны аўтавакзал (Мінск)|аўтавакзала «Цэнтральны»]]'' праз [[Уручча (станцыя метро)|станцыю метро «Уручча»]] кругласутачна. * '''№ 173Э''' ''да мікрараёна Сокал'' з 10:00 да 16:00 у будні. == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="ref1">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2013.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт Минск» за 2013 год | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153342/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2013.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref2">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2014.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт Минск» за 12 месяцев 2014 года | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153345/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2014.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref3">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2015.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт за 2015 год | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153406/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2015.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref4">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2016.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт за 12 месяцев 2016 года | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153512/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2016.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref5">{{Спасылка | url = http://airport.by/about/enterprise-performance | загаловак = Показатели деятельности предприятия | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190704155913/https://airport.by/about/enterprise-performance | archive-date = 4 ліпеня 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="pas">{{Спасылка | дата публікацыі = 31 кастрычніка 2018 | url = http://www.belta.by/society/view/reportazh-natsionalnyj-aeroport-minsk-gotovitsja-k-otkrytiju-vtoroj-vzletnoj-polosy-323729-2018/ | загаловак = РЕПОРТАЖ: Национальный аэропорт Минск готовится к открытию второй взлетной полосы | назва праекту = Грамадства | выдавецтва = БелТА | дата = 3 лістапада 2018 | мова = ru }}</ref> <ref name="ref6">{{Спасылка | дата публікацыі = 4 студзеня 2019 | url = http://airport.by/news/1592 | загаловак = Национальный аэропорт Минск подвел итоги производственной деятельности за 2018 год | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 12 студзеня 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 12 студзеня 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107114157/http://airport.by/news/1592 | archive-date = 7 студзеня 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="statystyka">{{Спасылка | дата публікацыі = 10 кастрычніка 2019 | url = https://airport.by/news/1655 | загаловак = Национальный аэропорт Минск подвел итоги производственной деятельности | назва праекту = Навіны | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 10 лістапада 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 10 лістапада 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191110052129/https://airport.by/news/1655 | archive-date = 10 лістапада 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="5miljonny">{{Спасылка | дата публікацыі = 23 снежня 2019 | url = https://airport.by/news/1666 | загаловак = Национальный аэропорт Минск обслужил 5-миллионного пассажира | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 23 снежня 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 24 снежня 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191224001940/https://airport.by/news/1666 | archive-date = 24 снежня 2019 | url-status = dead }}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} == Спасылкі == {{Commonscat|Minsk National Airport}} * [http://www.airport.by/ Афіцыйны сайт Нацыянальнага аэрапорта Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220407070705/http://airport.by/ |date=7 красавіка 2022 }} * [http://realt.onliner.by/2011/11/26/darriuss-7 Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск] * [http://by.belavia.by/home/ Афіцыйны сайт авіякампаніі Белавія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161011101114/http://by.belavia.by/home/ |date=11 кастрычніка 2016 }} * [http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/37-aeroport-minsk-2.html Расклад руху аўтобусаў да Нацыянальнага аэрапорта Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150520015810/http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/37-aeroport-minsk-2.html |date=20 мая 2015 }} {{Транспарт Мінска}} {{Аэрапорты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аэрапорты Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе]] [[Катэгорыя:1982 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барыса Ларчанкі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Грыгор’ева]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Сысоева]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нэлі Цямновай]] 4fvhpwivdmx5gabuhatk9lr4gg9pqqt 5160795 5160792 2026-07-04T08:21:18Z 5160795 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Мінск (значэнні)}} {{Арганізацыя |назва = Нацыянальны аэрапорт Мінск |альтэрнатыўная = {{lang-en|Minsk National Airport}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = {{Location map|Беларусь Мінская вобласць|width=220|float=center|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10|label=MSQ|position=right|lat_deg=53|lat_min=53|lat_sec=27|lat_dir=N|lon_deg=28|lon_min=01|lon_sec=57|lon_dir=E}} |шырыня_карты2 = |легенда2 = Размяшчэнне аэрапорта |абрэвіятура = MSQ (IATA) / UMMS (ICAO) |назва_папярэдніка = Аэрапорт «Мінск-2» |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = Размяшчэнне |цэнтр = [[Мінск]], [[Беларусь]] |тып = грамадзянскі аэрапорт |юрыдычны_статус = рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства (РУП) |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Генеральны дырэктар |імя_кіраўніка1 = Уладзімір Чараухін<ref>[https://virtualbrest.ru/news145270.php Назначен новый гендиректор Национального аэропорта Минск]{{ref-ru}}</ref> |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па справах будаўніцтва|Дзяржбуд СССР]], [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] |падзея_заснавання1 = Пачатак будаўніцтва |дата_заснавання1 = [[1976]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = Першы рэйс |дата_заснавання2 = 1 ліпеня 1982 |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = Хаб для [[Belavia]] |заўвага2 = |адрас = |сайт = [http://airport.by/ airport.by] |вікісховішча = Category:Minsk National Airport }} '''Нацыянальны аэрапорт Мінск''' ({{lang-en|Minsk National Airport}}) — галоўны [[аэрапорт]] [[Беларусь|Беларусі]], месціцца за 42 км на ўсход ад [[Мінск]]а. Належыць да катэгорыі аэрапортаў з пасажыраплынню ад 5 да 10 млн на год<ref name="5miljonny"/>. Прапускная здольнасць аэрапорта складае 5,8 млн пасажыраў на год. У 2000 годзе [[Унітарнае прадпрыемства|РУП]] «Нацыянальны аэрапорт Мінск» стала правапераемнікам самастойнага прадпрыемства «Аэрапорт Мінск-2». == Гісторыя == [[Мінск-1 (аэрапорт)|Аэрапорт «Мінск-1»]], які знаходзіўся ў межах горада, паступова забудоўваўся з усіх бакоў і меў узлётна-пасадачную паласу даўжынёй усяго 2000 метраў, што дазваляла прымаць тут самалёты не буйней за [[Ту-134]] і [[Як-42]]. Да сярэдзіны 1970-х гадоў, нават з улікам уводу ў эксплуатацыю новага тэрмінала, аэрапорт апынуўся не ў стане абслужыць усе жадаючых. Адзіным магчымым варыянтам вырашэння праблемы было будаўніцтва новага аэрапорта за межамі Мінска<ref name="onliner"/>. У 1976 годзе [[Міністэрства грамадзянскай авіяцыі СССР]] і [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] прынялі сумесную пастанову аб будаўніцтве ў ваколіцах беларускай сталіцы новага аэрапорта, які атрымаў назву «Мінск-2»<ref name="onliner"/>. Узвядзенне аэрапорта было неабходным з-за хуткага з’яўлення ў [[СССР]] новых тыпаў шматмесных самалётаў, такіх як [[Ту-154]], [[Іл-62]] і [[Іл-86]], якія патрабавалі бетонных палос большай даўжыні і шырыні{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. [[Дзяржаўны камітэт Савета Міністраў СССР па справах будаўніцтва|Дзяржбуд СССР]] узгадніў тры варыянты размяшчэння. Аэрапорт «Мінск-2» мог размяшчацца трохі ўбаку ад магілёўскай трасы, паміж вёскамі [[Апчак]] і [[Волма (Чэрвеньскі раён)|Волма]]. Яшчэ адна патэнцыйная пляцоўка знаходзілася паміж [[Курган Славы (мемарыяльны комплекс)|Курганам Славы]] і [[Астрашыцкі Гарадок|Астрашыцкім Гарадком]]. Абмяркоўвалася і магчымасць рэканструкцыі ў аэрапорт сумеснага базіравання і [[Мачулішчы (ваенны аэрадром)|ваеннага аэрадрома]] ў [[Мачулішчы|Мачулішчах]], але [[Міністэрства абароны СССР]] гэтую прапанову не ўхваліла<ref name="tut-30гадоў">[https://news.tut.by/society/355114.html Аэропорт «Минск»: 30 лет на взлете] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191106115111/https://news.tut.by/society/355114.html |date=6 лістапада 2019 }}</ref>. Быў выбраны ўчастак плошчай 740 гектараў каля вёскі [[Шэметава (Смалявіцкі раён)|Шэметава]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]], за больш як 40 кіламетраў ад горада<ref name="onliner"/><ref name="tut-30гадоў"/>. Дзеля будаўніцтва аэрапорта была знесена вёска [[Вялікі Лес (Смалявіцкі раён)|Вялікі Лес]]<ref name="tut-30гадоў"/>. Паколькі ў краіне не было кадраў, якія мелі б досвед праектавання аэрапортаў, аб’ект спачатку аддалі ленінградскаму спецыялізаванаму інстытуту «[[Ленаэрапраект]]». Калі архітэктурны савет у чарговы раз не прыняў прапанаваныя ленінградцамі планы і фасады, у конкурсе вырашылі задзейнічаць і мінскіх архітэктараў. Былі выбраныя два праекты, якія распрацавалі [[Нэлі Цямнова]] і [[Барыс Ларчанка]], і было прынята рашэнне зрабіць з іх кампіляцыю<ref name="tut-30гадоў"/>. Далейшым праектаваннем новага транспартнага збудавання займаўся аб’яднаны творчы калектыў інстытутаў «[[Ленаэрапраект]]» і «[[Мінскпраект]]». Узвядзенне складанага і дарагога комплексу, праектны кошт якога ацэньваўся ў 40 мільёнаў [[Савецкі рубель|савецкіх рублёў]], было даручана трэсту «[[Белтрансбуд]]» ([[Узлётна-пасадачная паласа|УПП]] і вытворчыя аб’екты службова-тэхнічнай зоны) і будаўніча-мантажнаму аб’яднанню «[[Мінскпрамбуд]]». За першыя 5 гадоў будаўнікі змаглі ўзвесці толькі ўзлётна-пасадачную паласу, аб’екты сродкаў пасадкі, рулёжныя дарожкі, тэлефонную станцыю, склад [[ГЗМ]] і чыгуначны пуць. Будаўніцтва аэравакзала зацягнулася<ref name="onliner"/>. Першы самалёт, [[Ту-134]], на ўзлётна-пасадачную паласу аэрапорта «Мінск-2» прызямліўся ў чэрвені 1982 года, а з 1 ліпеня 1982 года адсюль пачалі здзяйсняць рэгулярныя рэйсы ў [[Сімферопаль]], [[Краснадар]], [[Сочы]], [[Ташкент]], [[Ніжнявартаўск]], [[Краснаярск]] і іншыя гарады СССР. У гэты час аэрапорт, у сутнасці, уяўляў сабой велізарную будпляцоўку, з 4 верасня 1982 года рэйсы спыніліся: недабудаваны будынак аэравакзала выключаў усякую магчымасць адпраўкі пасажыраў у восеньска-зімовы перыяд<ref name="onliner"/>. Да таго ж самалёты новых мадэляў у Мінск практычна не паступалі з-за затрымак у будаўніцтве тэхнічнай базы па іх абслугоўванні{{sfn|Цімафееў|2013|с=132}}. Для аднаўлення палётаў да жніўня 1983 года будаўнікі здалі ў эксплуатацыю часовы аэравакзал, які ўяўляў сабой ангар (захаваўся) памерамі 48×50 метраў і вышынёй 14 метраў. У будынку размяшчалася зона кантролю пасажыраў і багажу з прапускной здольнасцю 150 пасажыраў у гадзіну. Тут жа знаходзіліся службовыя памяшканні, білетныя касы, стойкі рэгістрацыі і нават [[Буфет (прадпрыемства)|буфет]]<ref name="onliner"/>. Па плане будаўніцтва першай чаргі аэрапорта, які ўключаў аэравакзальны комплекс, павінна было завяршыцца ў 1985 годзе. Але праект быў занадта буйным для БССР, меліся праблемы з фінансаваннем, бюджэт праекта ўвесь час узрастаў, пачаліся перабоі з будаўнічымі матэрыяламі<ref name="onliner"/>. Напрыклад, у 1979 годзе Камісія па якасці аддзела транспарту і сувязі Савета Міністраў БССР прызнала неапраўданай частку выдаткаў на ўзвядзенне аэрапорта{{sfn|Цімафееў|2013|с=123}}. У 1984 годзе для прыцягнення кваліфікаваных спецыялістаў пачалося ўзвядзенне побач з аэрапортам спецыяльнага пасёлка для авіятараў{{sfn|Цімафееў|2013|с=331}}. 1 лютага 1985 года побач з яшчэ не дабудаваным аэрапортам абылася першая ў яго гісторыі авіякатастрофа: [[Катастрофа Ту-134А пад Мінскам (1985)|пацярпеў крушэнне самалёт Ту-134]] Другога Мінскага аб’яднанага авіяатрада [[Беларускае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі|Беларускага УГА]], які выконваў рэйс [[Мінск]] — [[Ленінград]], у выніку чаго загінулі 55 пасажыраў і 3 члены экіпажа з 80 чалавек, што знаходзіліся на борце. Апынулася, што перад узлётам самалёт быў недастаткова апрацаваны проціабледзяняльнай вадкасцю<ref name="onliner"/>. Наяўнасць часовага аэравакзала дазваляла ўвесь час пашыраць геаграфію рэйсаў і колькасць перавезеных пасажыраў. Ужо ў 1986 годзе 60 % агульнага аб’ёму перавозак у рэспубліцы выконвалася праз Мінск-2. Да канца 1980-х гадоў на гэтай будоўлі было асвоена ўжо каля 60 млн рублёў<ref name="onliner"/>. Прыкладна ў 1988—1989 гадах з аэрапорта былі праведзены нерэгулярныя транзітныя грузавыя рэйсы і пачаліся выпрабаванні па прыёме цяжкіх шырокафюзеляжных самалётаў тыпу [[Іл-86]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У канцы 1980-х аэрапорт пачаў актыўна выкарыстоўвацца для прыёму міжнароднай гуманітарнай дапамогі{{sfn|Цімафееў|2013|с=95}}. Першы пускавы комплекс (міжнародны сектар з прапускной здольнасцю 600 чалавек у гадзіну) быў здадзены ў эксплуатацыю ў сакавіку 1989 года, усесаюзны — толькі ў 1991 годзе, а цалкам галоўны пасажырскі тэрмінал быў гатовы толькі ў 1993—1994 гадах. Атрымаўся ён агульнай плошчай у 75 000 м² і прапускной здольнасцю ў 5,8 млн пасажыраў. Велізарны будынак, разлічаны на найактыўнейшае паветранае паведамленне часоў СССР, з цяжкасцю дабудаваны, апынущся фактычна нікому не патрэбны<ref name="onliner"/>. У 2016 годзе пачалося будаўніцтва другога ўзлётна-пасадачнай паласы, якая дазваляе зняць абмежаванні на прыём паветраных суднаў, у тым ліку [[Ан-225]] і [[Airbus A380]]. Дзякуючы гэтаму прапускную здольнасць можна ўзрасці да 40 млн пасажыраў на год<ref name="pas"/>. 4 красавіка 2019 года з новай паласы адбыўся першы тэхнічны рэйс, а 3 мая 2019 года ўзлётна-пасадачная паласа ўрачыста адкрыты. У цырымоніі адкрыцця ўзяў удзел [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>[http://president.gov.by/by/news_by/view/adkrytstse-drugoj-uzletna-pasadachnaj-palasy-u-natsyjanalnym-aeraportse-minsk-21040/ president.gov.by]</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Макет аэрапорта Мінск-2.png|міні|злева|Макет аэрапорта «Мінск-2». Гасцінічны комплекс злева не быў рэалізаваны]] Аэравакзальны комплекс забудоўваўся з 1976 года каля пасёлка [[Смалявічы]]. Праектаванне новага транспартнага комплексу было даручана аб’яднанаму творчаму калектыву ленінградскага спецыялізаванага інстытута «[[ЛенАэраПраект|Ленаэрапраект]]» (архітэктары Аскольд Пятровіч Ізаітка, [[В. Сірота]], [[Б. Воцінаў]], канструктары-тэхнолагі Пракоф’еў, Смірноў) і «[[Мінскпраект]]а» (архітэктары [[Барыс Ларчанка|Б. Ларчанка]], [[Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў|Ю. Грыгор’еў]], [[Георгій Васілевіч Сысоеў|Г. Сысоеў]], [[Нэлі Цямнова|Н. Цямнова]], інжынер-канструктар [[Леанід Барысавіч Ваўчэцкі|Л. Ваўчэцкі]])<ref name="onliner">[https://realt.onliner.by/2011/11/26/darriuss-7 Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск]</ref>. У адзіным аб’ёмна-планіровачным вузле былі аб’яднаныя два [[аэравакзал]]ы (унутрысаюзных і міжнародных ліній), камандна-дыспетчарскі пункт, [[гасцініца|гасцінічны]] комплекс (не рэалізаваны), блок з [[рэстаран]]ам, [[кафэ]], [[бар]]ам. Аэравакзал (размешчаны ў дугападобным аб’ёме даўжынёю больш за 500 м) — дэцэнтралізаванага тыпу, зоны адпраўлення і прыбыцця пасажыраў раздзеленыя і знаходзяцца на розных узроўнях аб’ёма. Усе асноўныя памяшканні на трох галоўных паверхах дугападобнага аб’ёма, які завяршаецца [[тэхнічны паверх|тэхнічным паверхам]] і камандна-дыспетчарскім пунктам. Агульная прапускная здольнасць аэравакзала складала 1800 пасажыраў у гадзіну<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}}</ref>. Да дугападобнага аб’ёма прымыкае гатэльны комплекс, які мае сувязь з аперацыйнымі заламі аэравакзала. У [[гатэль]]ны комплекс уваходзілі два гатэлі на 550 для пасажыраў унутрысаюзных ліній і на 318 месцаў для пасажыраў міжнародных ліній, а таксама [[прафілакторый]] для лётнага саставу. У сувязі з размяшчэннем паблізу ад [[Узлётна-пасадачная паласа|узлётна-пасадачных палос]] гатэль запраектаваны ў выглядзе чашы са ссунутымі паверхамі. Жылыя нумары размешчаныя ўнутры гэтай чашы, а яе вонкавыя сцены выконваюць ролю акустычных экранаў<ref name="АБ"/>. Увесь комплекс збудаваны з каркасна-панэльных канструкцый, [[зборныя жалезабетонныя канструкцыі|зборныя жалезабетонныя элементы]] якіх распрацаваныя па індывідуальных праектах<ref name="АБ"/>. == Авіякампаніі == Нацыянальны аэрапорт Мінск з’яўляецца портам прыпіскі і [[Вузлавы аэрапорт|хабам]] для авіякампаніі [[Belavia]]. Таксама ў аэрапорце базуюцца аператар бізнес-авіяцыі [[BySky]] і грузавыя авіяперавознікі [[Genex]], [[РубіСтар]] і [[ТрансАвіяЭкспарт]]. == Статыстыка == Агулам за 9 месяцаў 2019 года ў Нацыянальным аэрапорце Мінск было абслужана 21 587 вылетаў (прырост склаў 11,8 % у параўнанні з аналагічным леташнім перыядам) і 3 887 062 пасажыраў (прырост 9,5 %)<ref name="statystyka"/>. {| class="wikitable" style="text-align:right; width=600px" |- ! style="width:50px"| !! style="width:100px"| Пасажыры !! style="width:75px"| Змена ад папярэдняга года !! style="width:100px" | Колькасць вылетаў !! style="width:75px" | Змена ад папярэдняга года !! style="width:125px" | Грузы, т !! style="width:75px"| Змена ад папярэдняга года |- !2003 | || || || || 6 230 || |- !2004 | || || || || 6 133 || 1,6 % {{decrease}} |- !2005 | 559 114||10,9 % {{increase}} |5 456 |2,8 % {{increase}} | 5 904 || 3,7 % {{decrease}} |- !2006 |637 560 ||14,0 % {{increase}} | 6 144 ||12,6 % {{increase}} | 6 745 || 14,2 % {{increase}} |- !2007 |830 481 || 30,0 % {{increase}}|| 7 590 || 23,5 % {{increase}}|| 7 873 || 16,7 % {{increase}} |- !2008 |1 010 695 || 21,7 % {{increase}}|| 9 256 || 21,9 % {{increase}}|| 8 324 || 5,7 % {{increase}} |- !2009 |1 028 886 || 1,8 % {{increase}}|| 9 341 || 0,9 % {{increase}}|| 7 687 || 7,7 % {{decrease}} |- !2010 |1 285 423 || 24,9 % {{increase}}|| 11 020 || 18,0 % {{increase}}|| 8 553 || 11,3 % {{increase}} |- !2011 |1 437 825 || 11,9 % {{increase}}|| 13 686 || 24,2 % {{increase}}|| 8 667 || 1,3 % {{increase}} |- !2012 |1 837 911 || 27,8 % {{increase}}|| 14 947 || 9,2 % {{increase}}|| 9 833 || 13,5 % {{increase}} |- !2013 |2 182 177 || 18,7 % {{increase}}|| 16 585 || 11,0 % {{increase}}|| 10 476 || 6,5 % {{increase}} |- !2014 |2 593 559 || 18,9 % {{increase}}|| 20 036 || 20,8 % {{increase}}|| 19 900 || 89,9 % {{increase}} |- !2015 |2 782 866 || 7,3 % {{increase}}|| 20 365 || 1,6 % {{increase}}|| 16 509 || 17,0 % {{decrease}} |- !2016 |3 429 122 || 23,2 % {{increase}}|| 23 034 || 13,1 % {{increase}}|| 17 460 || 5,8 % {{increase}} |- !2017 |4 114 512 || 20,0 % {{increase}}|| 24 508 || 6,5 % {{increase}}|| 18 465 || 5,8 % {{increase}} |- !2018 |4 536 618 || 10,3 % {{increase}}|| 26 082 || 6,6 % {{increase}}|| 20 217 || 10,6 % {{increase}} |- | colspan="7" style="text-align:left;"| <small>''Крыніца: Паказнікі дзейнасці прадпрыемства. Нацыянальны аэрапорт Мінск<br />(гады: 2013<ref name="ref1"/>, 2014<ref name="ref2"/>, 2015<ref name="ref3"/>, 2016<ref name="ref4"/>, 2017<ref name="ref5"/>, 2018<ref name="ref6"/>)''</small> |} == Транспарт == Паміж Мінскам і аэрапортам дзейнічаюць аўтамабільныя зносіны. Ад аэрапорта ў Мінск курсуюць рэйсавыя аўтобусы '''№ 300Э''' і '''173Э'''. * '''№ 300Э''' ''да [[Цэнтральны аўтавакзал (Мінск)|аўтавакзала «Цэнтральны»]]'' праз [[Уручча (станцыя метро)|станцыю метро «Уручча»]] кругласутачна. * '''№ 173Э''' ''да мікрараёна Сокал'' з 10:00 да 16:00 у будні. == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="ref1">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2013.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт Минск» за 2013 год | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153342/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2013.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref2">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2014.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт Минск» за 12 месяцев 2014 года | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153345/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2014.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref3">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2015.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт за 2015 год | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153406/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2015.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref4">{{Спасылка | url = http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2016.pdf | загаловак = Показатели деятельности РУП «Национальный аэропорт за 12 месяцев 2016 года | фармат = pdf | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180107153512/http://airport.by/sites/default/files/PDF/enterprise-performance-2016.pdf | archive-date = 7 студзеня 2018 | url-status = dead }}</ref> <ref name="ref5">{{Спасылка | url = http://airport.by/about/enterprise-performance | загаловак = Показатели деятельности предприятия | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 17 сакавіка 2018 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 17 сакавіка 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190704155913/https://airport.by/about/enterprise-performance | archive-date = 4 ліпеня 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="pas">{{Спасылка | дата публікацыі = 31 кастрычніка 2018 | url = http://www.belta.by/society/view/reportazh-natsionalnyj-aeroport-minsk-gotovitsja-k-otkrytiju-vtoroj-vzletnoj-polosy-323729-2018/ | загаловак = РЕПОРТАЖ: Национальный аэропорт Минск готовится к открытию второй взлетной полосы | назва праекту = Грамадства | выдавецтва = БелТА | дата = 3 лістапада 2018 | мова = ru }}</ref> <ref name="ref6">{{Спасылка | дата публікацыі = 4 студзеня 2019 | url = http://airport.by/news/1592 | загаловак = Национальный аэропорт Минск подвел итоги производственной деятельности за 2018 год | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 12 студзеня 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 12 студзеня 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107114157/http://airport.by/news/1592 | archive-date = 7 студзеня 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="statystyka">{{Спасылка | дата публікацыі = 10 кастрычніка 2019 | url = https://airport.by/news/1655 | загаловак = Национальный аэропорт Минск подвел итоги производственной деятельности | назва праекту = Навіны | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 10 лістапада 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 10 лістапада 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191110052129/https://airport.by/news/1655 | archive-date = 10 лістапада 2019 | url-status = dead }}</ref> <ref name="5miljonny">{{Спасылка | дата публікацыі = 23 снежня 2019 | url = https://airport.by/news/1666 | загаловак = Национальный аэропорт Минск обслужил 5-миллионного пассажира | выдавецтва = Нацыянальны аэрапорт Мінск | дата = 23 снежня 2019 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 24 снежня 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191224001940/https://airport.by/news/1666 | archive-date = 24 снежня 2019 | url-status = dead }}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} == Спасылкі == {{Commonscat|Minsk National Airport}} * [http://www.airport.by/ Афіцыйны сайт Нацыянальнага аэрапорта Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220407070705/http://airport.by/ |date=7 красавіка 2022 }} * [http://realt.onliner.by/2011/11/26/darriuss-7 Районы, кварталы: Национальный аэропорт Минск] * [http://by.belavia.by/home/ Афіцыйны сайт авіякампаніі Белавія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161011101114/http://by.belavia.by/home/ |date=11 кастрычніка 2016 }} * [http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/37-aeroport-minsk-2.html Расклад руху аўтобусаў да Нацыянальнага аэрапорта Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150520015810/http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/37-aeroport-minsk-2.html |date=20 мая 2015 }} {{Транспарт Мінска}} {{Аэрапорты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аэрапорты Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе]] [[Катэгорыя:1982 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барыса Ларчанкі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Грыгор’ева]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Сысоева]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нэлі Цямновай]] pddt9adn8lslwgt8bjpqhx6z9t09obi 0 2947 5160589 4790806 2026-07-03T16:15:25Z ~2026-37999-74 170642 5160589 wikitext text/x-wiki {{Чэмпіянат свету па футболе | | год = 1998 | краіна = [[Францыя]] | назва = Coupe du Monde - Францыя 98 | лога =1998_FIFA_World_Cup_France_(Wordmark).svg | | чэмпіён = {{Футбол|FRA}} | раз = 1 | 2 месца = {{Футбол|BRA}} | 3 месца = {{Футбол|CRO}} | 4 месца = {{Футбол|NED}} | фінал = [[Стад дэ Франс]], <br /> [[Сен-Дэні (Сен-Сен-Дэні)|Сен-Дэні]] | подпіс = | удзельнікаў = 174 | удзельнікаў фінал = 32 | гульняў = 64 | галоў = 171 | гледачоў = 2785100 | бамбардзір = {{Сцяг Харватыі|20px}} [[Давар Шукер]]<br />6 галоў }} '''XVI чэмпіянат свету па футболе''' ([[10.6]]–[[12.7]].[[1998]], [[Францыя]]). Чэмпіён — [[Зборная Францыі па футболе|зборная каманда Францыя]], якая абыграўла ў фінале бразільцаў з лікам 3:0. Францыя стала сёмай краінай, якая завалодала Кубкам Свету (пасля Уругвая, Італіі, ФРГ, Бразіліі, Англіі і Аргенціны). Афіцыйным мячом чэмпіянату стаў «Адыдас Трыкалор». Гэта быў першы чэмпіянат свету, у якім у фінальнай стадыі ўдзельнічалі 32 каманды. Такая колькасць каманд захоўваецца да гэтага часу. == Спасылкі == {{Commons|Category:FIFA World Cup 1998|выгляд=міні}} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1998.html 1998 FIFA World Cup on FIFA.com] * [http://www.rsssf.com/tables/98full.html RSSSF Архіў] * [http://www.cup2002.ru/591.shtml ЧС-1998] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зборная Францыі па футболе (1998)}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998| ]] [[Катэгорыя:1998 год у Францыі]] kx9s6fwrqn1zcpxf58ohyg29xocn9at 5160590 5160589 2026-07-03T16:15:50Z ~2026-37999-74 170642 5160590 wikitext text/x-wiki {{Чэмпіянат свету па футболе | | год = 1998 | краіна = [[Францыя]] | назва = Coupe du Monde - Францыя 98 | лога =1998_FIFA_World_Cup_France_(Wordmark).svg | чэмпіён = {{Футбол|FRA}} | раз = 1 | 2 месца = {{Футбол|BRA}} | 3 месца = {{Футбол|CRO}} | 4 месца = {{Футбол|NED}} | фінал = [[Стад дэ Франс]], <br /> [[Сен-Дэні (Сен-Сен-Дэні)|Сен-Дэні]] | подпіс = | удзельнікаў = 174 | удзельнікаў фінал = 32 | гульняў = 64 | галоў = 171 | гледачоў = 2785100 | бамбардзір = {{Сцяг Харватыі|20px}} [[Давар Шукер]]<br />6 галоў }} '''XVI чэмпіянат свету па футболе''' ([[10.6]]–[[12.7]].[[1998]], [[Францыя]]). Чэмпіён — [[Зборная Францыі па футболе|зборная каманда Францыя]], якая абыграўла ў фінале бразільцаў з лікам 3:0. Францыя стала сёмай краінай, якая завалодала Кубкам Свету (пасля Уругвая, Італіі, ФРГ, Бразіліі, Англіі і Аргенціны). Афіцыйным мячом чэмпіянату стаў «Адыдас Трыкалор». Гэта быў першы чэмпіянат свету, у якім у фінальнай стадыі ўдзельнічалі 32 каманды. Такая колькасць каманд захоўваецца да гэтага часу. == Спасылкі == {{Commons|Category:FIFA World Cup 1998|выгляд=міні}} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1998.html 1998 FIFA World Cup on FIFA.com] * [http://www.rsssf.com/tables/98full.html RSSSF Архіў] * [http://www.cup2002.ru/591.shtml ЧС-1998] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Зборная Францыі па футболе (1998)}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998| ]] [[Катэгорыя:1998 год у Францыі]] 81xe4jgek9k5p1twfyhhnk3a7j4mbsp 0 16386 5160884 5137641 2026-07-04T11:41:51Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160884 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mapa 6 gubernij Litwy i Bialej Rusi - Benedykt Hertz.jpg|thumb|300px|Шэсць губерняў Паўночна-Заходняга края [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] — карта, надрукаваная ў выдавецтве газеты «[[краёўцы|краёўцаў]]» «[[Kurier Litewski (1905)|Kurjer Litewski]]» і названая «Карта шасці губерняў Літвы і Беларусі», паміж 1905—1910 гг.]] '''Паўно́чна-Захо́дні край''', або '''паўно́чна-захо́днія губе́рні''', ([[Руская мова|рус.]] ''Северо-Западный край'', або ''северо-западные губернии''; {{lang-pl|Kraj Północno-Zachodni}}) — размоўная, публіцыстычная і афіцыйна-бюракратычная назва шасці губерняў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ([[Віленская губерня|Віленская]], [[Ковенская губерня|Ковенская]], [[Гродзенская губерня|Гродзенская]], [[Мінская губерня|Мінская]], [[Магілёўская губерня|Магілёўская]] і [[Віцебская губерня|Віцебская губерні]]). Тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губерні») пачаў першапачаткова ўжывацца ва ўрадавай тэрміналогіі ў адносінах да [[Літоўскае генерал-губернатарства|Віленскага ваеннага генерал-губернатарства]] пасля скасавання ў Расійскай імперыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839) як жаданне паказаць не толькі спадчынна-дынастычны, але і этнаканфесійна «рускі» характар гэтых зямель (Віленскай, Гродзенскай, Мінскай і Ковенскай губерняў). Аднак да пачатку [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы (1861)]] і асабліва да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] тэрмін «Паўночна-Заходні край» выкарыстоўваўся вельмі рэдка і не распаўсюджваўся на Віцебскую і Магілёўскую губерні. Да пачатку 1860-х гг. часцей за ўсё ў расійскай урадавай тэрміналогіі «паўночна-заходнія губерні» не вылучаліся асобна, а разам з «беларускімі» (Віцебскай і Магілёўскай губернямі) і «паўднёва-заходнімі губернямі» («[[Паўднёва-Заходні край|Паўднёва-Заходнім краем]]» — Кіеўскім ваенным генерал-губернатарствам) прадстаўляліся сукупна і фігуравалі пад агульнай назвай [[Заходні край|«заходнія губерні» (ці «Заходні край»)]]. Падпарадкаванне ў [[1863]] г. (з-за пачатку паўстання 1863—1864 гадоў) Віцебскай і Магілёўскай губерняў уладзе віленскага ваеннага генерал-губернатара распаўсюдзіла тэрмін «Паўночна-Заходні край» і на гэтыя («беларускія») губерні, што захавалася нават пасля выхаду ў [[1869]] г. Віцебскай і Магілёўскай губерняў з-пад улады віленскага генерал-губернатара. У расійскай імперскай ідэалогіі і ідэалогіі «[[заходнерусізм]]у» тэрмін «Паўночна-Заходні край» фактычна абазначаў паўночна-заходнюю частку «адзінай Русі» — «Паўночна-Заходнюю Русь» («Паўночна-Заходнюю Расію»), што асабліва пачало прапагандавацца пасля паўстання 1863—1864 гадоў. Акрамя таго, замацаванне з 1860-х гг. за шасцю губернямі (Віленскай, Ковенскай, Гродзенскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай) назвы «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губерні»), нават пасля скасавання ў [[1912]] г. Віленскага генерал-губернатарства, фактычна было прызнаннем, што гэтая тэрыторыя з’яўляецца землямі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і мае падобныя агульныя рысы ва ўсіх адносінах, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спецыфіцы кіравання і рэжыме законаў у гэтых губернях. З 1830-х гг. спецыфіка кіравання і рэжым законаў у паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губернях паступова набывалі выразна [[русіфікацыя|русіфікатарскі]] і дыскрымінацыйны характар у адносінах да многіх катэгорый мясцовага насельніцтва (у параўнанні з іншымі часткамі Расійскай імперыі). Плошча Паўночна-Заходняга края (шасці губерняў — Віленскай, Ковенскай, Гродзенскай, Мінскай, Магілёўскай і Віцебскай) у пачатку XX ст. складала 260 490 квадратных рускіх вёрст (ці 266 978 квадратных дзесяцін)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445.</ref>. Цэнтрам Паўночна-Заходняга края лічылася [[Вільнюс|Вільня]]. {{TOChidden}} == Аналагі тэрміна == === Расійскія азначэнні губерняў да часу ўзнікнення тэрміна === [[Файл:WKL wojewodztwa 1771.png|thumb|Вялікае Княства Літоўскае, 1771 г.]] Жаданне паказаць справядлівасць захопу зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795), праявілася ва ўзнікненні ў афіцыйна-бюракратычным справаводстве Расійскай імперыі тэрміну «губерні, вернутыя ад Польшчы» («губернии, возвращённые от Польши»)<ref>Пад «Польшчай» у тыя часы разумелася ўся [[Рэч Паспалітая]].</ref>, які выкарыстоўваўся адразу з часу [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзела (1772)]] да пачатку [[1860]]-х гг.<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 297.</ref> У ходзе падзелаў Рэчы Паспалітай, калі адбываўся працэс усталявання расійскіх парадкаў у «нованабытых» губернях імперыі, у расійскім афіцыйным справаводстве выкарыстоўваліся таксама тэрміны «новадалучаныя ад Польшчы вобласці», «набытыя ад Польшчы вобласці», «зноў далучаныя да Расіі ад Польшчы губерні» і г.д.<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17108, 17113, 17114, 17122, 17279 і інш.</ref> [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 35 nr 27318 - p 173 - 1818 AD.jpg|thumb|left|''Даклад Галоўнага Праўлення вучылішч аб захаванні ў цэласці адукацыйнага фундуша з паезуіцкіх маёнткаў''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 35, № 27318 (фрагмент), 1818 год]] З [[1796]] г., пачаткам царавання Паўла I, па сярэдзіну [[1830]]-х гг. (нават пасля «[[паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]]») у адносінах да «новадалучаных» губерняў выкарыстоўваўся таксама тэрмін «польскія губерні» («нашы польскія губерні», «польскія правінцыі»), якія не планавалася злучыць з ваяводствамі [[Царства Польскае|Царства Польскага]]<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94; Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 28, № 21586, 21588; Т. 32, № 25319 і інш.</ref>. У справаводстве таксама можна было сустрэць тэрміны «літоўскія губерні» («літоўскія правінцыі», «Літва») і «беларускія губерні» («беларускія правінцыі»<ref>Тэрмін «правінцыі» («польскія правінцыі», «літоўскія правінцыі», «беларускія правінцыі» і г.д.) выкарыстоўваўся толькі да пачатку 1830-х гадоў.</ref>, «Белая Расія» альбо «Беларусія») у адносінах да адпаведных губерняў, якія так называліся сукупна. Зрэдку ўжываліся і тэрміны «Літоўскі край» і «Беларускі край»<ref>Тэрмін «край» у расійскай афіцыйнай бюракратычнай тэрміналогіі меў шырокае значэнне. «Краем» маглі называць асобную губерню; некалькі губерняў, аб’яднаных адной прыкметай (напрыклад, «Літоўскі край», «Беларускі край» і г.д.); генерал-губернатарства; некалькі генерал-губернатарстваў, аб’яднаных адной прыкметай. Напрыклад, тэрмінам [[Заходні край|«Заходні край» («заходнія губерні»)]] у свой час сукупна называлі тры генерал-губернатарствы (з цэнтрамі ў Вільні, Віцебску і Кіеве). Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 21, аддзяленне 2, № 20295; Т. 28, аддзяленне 1, № 27017; і інш.</ref>. Пасля падаўлення [[паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] у адносінах да ўсіх губерняў, атрыманых Расійскай імперыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай, пачаў стала выкарыстоўвацца аж да [[1917]] г. тэрмін [[Заходні край|«заходнія губерні» (альбо «Заходні край»)]]<ref>Зрэдку тэрмін «заходнія губерні» выкарыстоўваўся яшчэ пры цараванні расійскага імператара Аляксандра I. Гл.: Указ 12 чэрвеня 1812 г. Аб выкарыстанні лясной варты Заходніх губерняў для патрэб пры арміях // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 32, № 25138.</ref>. Землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўваходзілі ў склад адасобленых суседніх генерал-губернатарстваў і не вылучаліся ў бюракратычнай тэрміналогіі асобна з «заходніх губерняў» (у першую чаргу, з-за падобнасці ўрадавай палітыкі ў адносінах да гэтых губерняў)<ref>Пасля падаўлення паўстання 1830—1831 гадоў для выпрацоўкі агульнай палітычнай лініі царскай улады ў адносінах да заходніх губерняў 14 верасня 1831 г. быў створаны «Камітэт, заснаваны для разгляду розных меркаванняў па губернях, ад Польшчы вернутых». У бюракратычных сферах гэты камітэт хутка сталі называць «[[Камітэт заходніх губерняў|Камітэтам заходніх губерняў]]» (1831—1848). Камітэт дзейнічаў як самастойная ўстанова, але меў блізкія зносіны з Камітэтам міністраў Расійскай імперыі, і распрацоўваў у адносінах да заходніх губерняў розныя ўніфікацыйныя мерапрыемствы, каб «губерні, ад Польшчы далучаныя, прыведзены былі да таго парадку, які для кіравання ў іншых расійскіх губернях існуе». З пачаткам сялянскай рэформы (1861) і напярэдадні паўстання 1863—1864 гадоў быў створаны «[[Заходні камітэт]]» (1862—1865), які меў задачы абмеркавання мерапрыемстваў «да ўстанаўлення ў адзначаным краі парадка і ўмацавання ў ім спакою».</ref>. Менавіта гэты тэрмін быў самым распаўсюджаным да пачатку 1860-х гг. у заканадаўчых актах Расійскай імперыі. У пачатку 1840-х гг. (у час эйфарыі ўрада пасля скасавання ўніяцтва і павелічэння колькасці праваслаўных у Расійскай імперыі за кошт былых уніятаў) і ў пачатку 1860-х гг. (у час чарговага абвастрэння адносін паміж мясцовым дваранствам і расійскай уладай) у афіцыйных дакументах імперыі можна было сустрэць і такія тэрміны (з узмацняльнай канатацыяй) як «нашы заходнія губерні» альбо «заходнія, вернутыя ад Польшчы губерні»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 104; і інш.</ref>. === Узнікненне тэрміна і яго расійскія аналагі з часу ўзнікнення === Пасля скасавання ў Расійскай імперыі [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839) у адносінах да [[Кіеўскае ваеннае генерал-губернатарства|Кіеўскага ваеннага генерал-губернатарства]] (1832—1864), якое складалася з [[Валынская губерня|Валынскай]], [[Падольская губерня|Падольскай]] і [[Кіеўская губерня|Кіеўскай губерняў]], у афіцыйным расійскім справаводстве і прэсе пачаў паралельна выкарыстоўвацца тэрмін «Паўднёва-Заходні край» («паўднёва-заходнія губерні»), а адносна [[Літоўскае генерал-губернатарства|Віленскага ваеннага генерал-губернатарства]] (1832—1864) — тэрмін «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губерні»)<ref>Упершыню тэрмін «паўночна-заходнія губерні» ужыты ў афіцыйным заканадаўстве ва ўказе ад 18 снежня 1842 г., якім праводзілася рэарганізацыя адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Віленскага ваеннага генерал-губернатарства: са складу Віленскай губерні былі вылучаны Ковенскі, Цельшаўскі, Расіенскі, Панявежскі, Вількамірскі і Новааляксандраўскі для стварэння Ковенскай губерні, а Беластоцкая вобласць (1808—1842) уключана ў склад Гродзенскай губерні. (Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 17, аддзяленне 2, № 16347). Другім разам у Поўным сборы законаў Расійскай імперыі тэрмін ужываецца ва ўказе Сената ад 27 ліпеня 1843 г. («Аб прывядзені ў дзейнасць Найвысачайшага ўказа 18 снежня 1842 года адносна стварэння ў новым складзе паўночна-заходніх губерняў» — гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 18, аддзяленне 1, № 17074.</ref> ці «Заходні край» («заходнія губерні»), хоць тэрмін «Заходні край» («заходнія губерні») ужываўся паралельна для абазначэння ўсіх дзевяці «заходніх губерняў» (Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Ковенскай, Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай губерняў)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref><ref>Нават пасля паўстання 1863—1864 гадоў, калі тэрмін «Паўночна-Заходні край» пачаў шырока ўжывацца ў заканадаўчых актах, афіцыйных дакументах і публіцыстыцы, тэрмін «Заходні край», які «прыжыўся» у грамадскай свядомасці ў адносінах да генерал-губернатарства з цэнтрам у Вільні, яшчэ часам суадносіўся толькі з Віленскім генерал-губернатарствам. Так, у дванаццатым томе (1894) вядомага і папулярнага энцыклапедычнага слоўніка Бракгауза і Эфрона ў артыкуле «Западный край» указваецца, што тэрмін адносіцца да дзевяці заходніх губерняў Расійскай імперыі — Ковенскай, Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Віцебскай, Магілёўскай, Валынскай, Падольскай і Кіеўскай, але і адзначаецца, што пад Заходнім краем пераважна разумеюцца першыя шэсць губерняў («паўночна-заходніх»). А ў дзявятым томе (1902) выдання «Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания» пад рэдакцыяй Южакова ўказваецца, што тэрмін «Заходні край» адносіцца да дзевяці заходніх губерняў, а часцей за ўсё — да шасці губерняў (Ковенскай, Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай) ці ўвогуле — да трох (Ковенскай, Віленскай і Гродзенскай), якія складалі Віленскае генерал-губернатарства. Гл.: Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз… С. 247; Западный край // Большая энциклопедия… С. 507.</ref>. Прычым, тэрмін «Заходні край» для абазначэння Віленскага ваеннага генерал-губернатарства быў больш распаўсюджаным да пачатку 1860-х гг., чым тэрмін «Паўночна-Заходні край»<ref>Гл.: ''Миллер, А.'' [http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2 Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. У тыя часы Віцебская і Магілёўская губерні не ўваходзілі ў склад Віленскага ваеннага генерал-губернатарства і не адносіліся да «паўночна-заходніх», а называліся «[[Беларускае генерал-губернатарства|беларускімі]]». Да пачатку [[1860]]-х гг. у заканадаўстве і справаводстве Расійскай імперыі «заходнія губерні» (як «паўночна-заходнія», так і «паўднёва-заходнія» і «беларускія»), калі пра іх ішла гаворка ў дакументах, часта прыводзіліся проста пералікам губерняў па імені альбо ўказаннем генерал-губернатарства (ці ваеннага губернатарства). Тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» часцей сталі размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна ўжывацца з пачатку 1860-х гг., калі ў Расійскай імперыі пачала абмяркоўвацца і праводзіцца [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянская рэформа (1861)]], бо адносна губерняў [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства|Віленскага ваеннага генерал-губернатарства]] і [[Кіеўскае ваеннае генерал-губернатарства|Кіеўскага ваеннага генерал-губернатарства]] выпрацоўваліся розныя ўмовы надзялення сялян зямлёй, што было зафіксавана ў розных «Мясцовых палажэннях» для гэтых двух груп губерняў. Актуалізавала шырокае ўжыванне гэтых тэрмінаў наспяванне паўстання 1863—1864 гадоў. Пасля пераводу ў [[1863]] г. (з-за пачатку паўстання) Віцебскай і Магілёўскай губерняў пад уладу віленскага ваеннага генерал-губернатара тэрмін «паўночна-заходнія губерні» пачаў распаўсюджвацца і на гэтыя («беларускія») губерні. У пачатку [[1860]]-х гг. у расійскай імперскай ідэалогіі і афіцыйнай гістарычнай навуцы (асабліва [[заходнерусізм|заходнерусіцкага кірунку]]) тэрыторыя Паўночна-Заходняга края фактычна пачала трактавацца і разумецца як «Паўночна-Заходняя Русь» (альбо «Паўночна-Заходняя Расія»), Паўднёва-Заходняга края — «Паўднёва-Заходняя Русь» (альбо «Паўднёва-Заходняя Расія»), а цалкам «[[Заходні край|заходнія губерні]]» трактаваліся і разумеліся як «Заходняя Русь» (ці «Заходняя Расія», «Заходне-рускі край», «заходне-рускія губерні»). У расійскай імперскай ідэалогіі і афіцыйнай навуцы тэрмін «Паўночна-Заходняя Русь» таксама меў сваім адэкватам тэрмін «Белая Русь» (ці «Беларусія і Літва»), «Паўднёва-Заходняя Русь» — «Заходняя Маларосія». Цалкам [[Украіна]] («Малая Русь» ці «[[Маларосія]]») называлася як «Паўднёвая Русь» ці «Паўднёвая Расія»<ref>''Коялович, М. О.'' Чтения по истории Западной России… С. 1.</ref><ref>Тры губерні «Паўднёва-Заходняга края» (Валынская, Падольская і Кіеўская губерні) часта называліся адпаведна як «Валынь», «Падолле» і «Кіеўшчына». У першай трэці XIX ст. тэрмін «Маларосія» меў, акрамя шырокага значэння (землі, населеныя «маларосамі»), і вузкае значэнне — адносіўся да Чарнігаўскай, Палтаўскай і Харкаўскай губерняў. Кацярынаслаўская, Херсонская і Таўрыйская губерні мелі назву «Наваросія». Усходняя Галіцыя называлася як «Чырвоная Русь». Гл.: ''Миллер, А.'' [http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2 Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e |date=5 сакавіка 2016 }}.</ref>. Самі «[[беларусы]]» і «[[украінцы|маларусы]]» разглядаліся не як самастойныя народы, а разам з «[[рускія|вялікарусамі]]» як тры галіны адзінага «рускага народа», які павінен быць выключна [[праваслаўе|праваслаўным]] па веры. Напачатку ў публіцыстыцы заходнерусістаў Паўночна-Заходні край называўся тэрмінам не «Паўночна-Заходняя Русь», а проста — «Заходняя Русь», па аналогіі, як Паўночна-Заходні край яшчэ пэўны час працягваў размоўна называцца як «Заходні край»<ref>У 1862—1864 гг. у Кіеве выдаваўся часопіс заходнерусісцкага кірунку «[[Вестник Западной России|Вестник Юго-западной и Западной России]]», перайменаваны ў 1864 г. у «[[Вестник Западной России]]» і друкаваны ў Вільні.</ref>. Адсюль і ўтварылася вызначэнне кірунку ідэалогіі — «[[заходнерусізм]]». (А Паўднёва-Заходні край напачатку ў тэрміналогіі заходнерусістаў так і называўся як «Паўднёва-Заходняя Русь»). === Тэрміналогія ў асяроддзі карэнных дваран края === [[Файл:Stolen lands (ziemie zabrane).PNG|thumb|«Захоплены край» (жоўты колер) на фоне граніц Рэчы Паспалітай (1771) і Расійскай імперыі (1834)]] Карэнныя дваране ([[шляхта]]) шасці губерняў Паўночна-Заходняга краю, якія былі прамымі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і пераемнікамі яе культуры і звычаяў, ужывалі ў сваім коле на працягу XIX — пачатку XX ст. адносна гэтых губерняў тэрміны «былое Вялікае Княства Літоўскае», «землі былога Вялікага Княства Літоўскага», «Літва»<ref>[[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтка [[Ракаў]], вядомы навуковец і ў будучым рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], у рэфераце, чытаным у [[Вільнюс|Вільні]] ў 1923 г. у часы [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], адзначыў: «Разнастайны этнічна наш край з’яўляецца часткай гістарычнай Літвы, і нас — людзей майго пакалення — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэнні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў „Літва, мая айчына“. У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі Літвы. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі не толькі тых, хто будаваў Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]]. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непаслядоўнасцю? І калі б мяне сёння запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй звязанага з Польшчай. Калі я бачу сцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня|Пагоні]], які развіваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.</ref>, а ў афіцыйных зваротах у адміністрацыйныя ўстановы (услед за расійскімі ўрадавымі чыноўнікамі) тэрміны «Тутэйшы Край» (па-руску — «Здешний Край») альбо проста «Край»<ref>Бюракратычны тэрмін «Здешний Край» не меў ніякай ідэалагічнай афарбоўкі, а выкарыстоўваўся проста для ўказання той ці іншай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў Расійскай імперыі, у тым ліку, напрыклад, асобнай губерні.</ref>. Прычынай гэтага было тое, што знешнія межы Вялікага Княства Літоўскага па стану да першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) амаль супадалі са знешнімі межамі шасці губерняў Паўночна-Заходняга края, таму гэты «край» поўнасцю асацыяваўся ў мясцовай шляхты (якая называла сябе і як «літоўцы» (па-польску «[[літвіны]]»)<ref>У 1861 г. у [[Мінск]] прыехаў сын [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] [[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) і быў запрошаны на банкет мясцовым дваранствам, дзе пачуў па-польску ў свой адрас ад пана [[Аляксандр Валіцкі|Аляксандра Валіцкага]] верш-прысвячэнне, у якім заяўлялася, што «Літва — матка, а Адам — айцец наш», а пазней атрымаў альбом фатаграфій з надпісам і спісам аўтографаў мясцовага дваранства «Synowi Adama, Władysławowi, ziomkowie Litwini w Mińsku 1861 r. 18 marca» (г.зн. «Сыну Адама, Уладзіславу, землякі-літоўцы ў Мінску 1861 г. 18 сакавіка»). Гл.: ''Mickiewicz, W.'' Pamiętniki. — T.2. — С. 52—54.</ref><ref>Спачатку пэўны час у Расійскай імперыі «літоўцаў» (ці па-польску — «літвінаў») разумелі за славян. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124.</ref>, і як «палякі»<ref>Тэрмін «палякі» у тыя часы заставаўся палітонімам і азначаў па інерцыі грамадзяніна Рэчы Паспалітай — дзяржавы, якая на той момант ужо не існавала, але якую «палякі» марылі адрадзіць.</ref>) са сваёй былой дзяржавай. Да таго ж рускае слова «край» («вобласць») у [[польская мова|польскай мове]] мае і значэнне «краіна» («Kraj»). У асяроддзі мясцовай шляхты таксама ўзнік і тэрмін «захоплены край» (па-польску «kraj zabrany»), які меў сентыментальную і высокаэмацыянальную афарбоўку незадаволенасці існуючым становішчам — адсутнасці ўласнай дзяржаўнасці. У цэлым жа да «[[Заходні край|заходніх губерняў]]» у асяроддзі мясцовых дваран, якія марылі аднаўлення федэратыўнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], выкарыстоўвася польскамоўны тэрмін «ziemie zabrane» («захопленыя землі»)<ref>Тэрмін «ziemie zabrane» у 1834 г. упершыню ў публіцыстыку ўвёў [[Маўрыцый Махнацкі]] (1803—1834), відны ўдзельнік паўстання 1830—1831 гадоў.</ref>, бо расійская ўлада цвёрда лічыла іх «заходне-рускімі» і не жадала ні ў якім разе ўключаць («аддаваць») у склад супольнай аўтаноміі з польскімі землямі ([[Царства Польскае|Царствам Польскім]]), што нейкім чынам нагадвала б вобраз былой Рэчы Паспалітай. Да «захопленых зямель» адносілася таксама і [[Курляндыя]] — [[Курляндская губерня]] Расійскай імперыі. У Царстве Польскім, нягледзячы на падабенства ўнутрыпалітычнай сітуацыі (апазіцыйнасць мясцовай эліты) з «[[Заходні край|заходнімі губернямі]]», задачы масавай русіфікацыі і насаджэння праваслаўя да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] не ставіліся, а землі прызнаваліся этнічна польскімі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 757.</ref>. === Сучасныя аналагі тэрміна === У сучаснай беларускай і іншых гістарыяграфіях тэрмін «Паўночна-Заходні край» часам мае сваім адпаведнікам тэрмін «[[Літва|літоўска]]-[[Беларусь|беларускія]] землі Расійскай імперыі» (альбо «беларуска-літоўскія землі Расійскай імперыі», «беларуска-літоўскія губерні Расійскай імперыі», «літоўска-беларускія губерні Расійскай імперыі», «літоўска-беларускі край Расійскай імперыі» і г.д.) і суадносіцца з тэрыторыяй сучаснай [[Літва|Літвы]] ([[Рэспубліка Літва|Рэспублікі Літва]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]), хоць тэрыторыя Паўночна-Заходняга края была шырэйшаю, чым сучасная супольная тэрыторыя гэтых дзвюх дзяржаў. == Прычына ўзнікнення і замацавання тэрміна == === Ідэалагічная функцыя тэрміна === Тэрмін «Паўночна-Заходні край» узнік у 1840-ыя гг. у асяроддзі расійскай імперскай бюракратыі і прастола не проста ў геаграфічным значэнні (для абазначэння паўночна-заходняй ускраіны Расійскай імперыі), але і набыў выразную ідэалагічную афарбоўку. У афіцыйнай ідэалогіі пасля скасавання [[уніяцтва|ўніяцтва]] (1839) у Расійскай імперыі ён стаў аналагам тэрміна «Паўночна-Заходняя Расія» («Паўночна-Заходняя Русь») для абазначэння зямель («края»), якія да другога падзела Рэчы Паспалітай (1793) уваходзілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Аднак тэрмін «Паўночна-Заходні край» стаў асабліва шырока выкарыстоўвацца ў пачатку 1860-х гг. у сувязі з узнаўленнем напярэдадні і пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] ідэалагічнай барацьбы з мясцовым каталіцкім дваранствам за права на землі былога Вялікага Княства Літоўскага і працягам легітымацыі ў грамадскай думцы еўрапейскай супольнасці гэтых зямель як «спрадвечна рускіх». Па сутнасці ж прыняцце расійскай уладай у 1860-ыя гг. для шасці губерняў Расійскай імперыі (Віленскай, Ковенскай, Гродзенскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай губерняў) супольнага тэрміна «Паўночна-Заходні край», наадварот, было фактычна прызнаннем, што гэтая тэрыторыя з’яўляецца землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, не зніклага са свядомасці салідарызаванага карэннага дваранства, якое было спадкаемцам яго гісторыі і традыцый. === Дынастычныя падставы легітымацыі валодання краем === [[Файл:Ottorzhennaja vozvratih.jpg|thumb|left|Медаль «Отторженная возвратихъ» з выявай [[Двухгаловы арол|Двухгаловага арла]], трымаючага карты зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], далучаных да Расійскай імперыі ў [[1772]] і [[1793]] гадах]] Само далучэнне да Расійскай імперыі зямель Рэчы Паспалітай, атрыманых у выніку [[Падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў]] (1772, 1793, 1795), праходзіла пад лозунгамі расійскай імперскай ідэалогіі аб [[трыадзіны рускі народ|адзінстве ў траічнасці «усіх Расій»]] (Вялікай, Белай і Малай Расіі) і заяўлася як легітымны працэс «збірання рускіх зямель». Адразу пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 (а затым і другога ў 1793) расійская [[імператар усерасійскі|расійская імператрыца]] [[Кацярына II]] аб’явіла захопы тэрыторый як справядлівы працэс вяртання ({{нп3|«Отторженная возвратихъ»||ru|Отторженная возвратихъ}}) пад уладу расійскага прастола і ва ўлонне праваслаўнай царквы «спрадвечна рускія землі» [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] (т.зв. «Заходнюю Русь» альбо «заходне-рускія землі»), нібыта гістарычна адарваныя ў свой час (XIII—XV стст.) пад прымусовую ўладу літоўцаў і палякаў, якія змянілі «рускае аблічча» гэтых зямель, насадзіўшы там «польскую шляхецкую культуру», [[польская мова|польскую мову]], [[уніяцтва]] і [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Липранди, А. П.'' «Отторженная возвратих»; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 76—77.</ref>. Так, у [[1795]] г. Кацярына II афіцыйна заяўляла, што ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай не захапіла «ніводнага кавалка польскай зямлі» і мае поўнае права на «Літву», бо яшчэ [[князь кіеўскі|кіеўскім князем]] [[Уладзімір Святаславіч|Уладзімірам]] [[Полацкае княства|Полацк]] быў аддадзены свайму старшаму сыну [[Ізяслаў Уладзіміравіч|Ізяславу]], а апошні аддаў [[Літва (плямёны)|Літву]] свайму сыну Святаславу<ref>Такога сына ў полацкага князя Ізяслава не было.</ref>, які не меў патомства. Імператрыца таксама ўказвала, што «[[Вялікае Княства Літоўскае|ва ўсёй Літве]]» у XVII ст. усе справы ў судах вяліся на «рускай мове», што гады азначаліся ад стварэння свету па грэчаскаму вылічэнню і што цэрквы будаваліся алтарамі на ўсход, а «[[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходнюю Русь]]» самі [[палякі]] называлі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Руссю]]<ref>Сборник императорского… С. 620—621, 647.</ref><ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 11; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 77.</ref>. Кацярына II лічыла, што парушаць усе прывілеі далучаных зямель адразу непрыстойна і памылкова, аднак і не след называць іх чужаземнымі і абыходзіцца з імі такім чынам: «Іх трэба найлягчэйшым спосабам прывесці да таго, каб яны [[русіфікацыя|абруселі]]»<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 12.</ref>. У цараванне расійскіх імператараў [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]], [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] прапаганда тэорыі аб адзінстве «трох Расій» (Вялікай, Белай і Малай Расіі), [[трыадзіны рускі народ|адзінстве «рускага народа» у трох галінах]] (вялікарусаў, беларусаў і маларусаў) і «рускасці» края стала менш актыўнай. Расійская ўлада пры Паўле I і Аляксандры I маўкліва прызнавала этнічную, канфесійную і культурную своеасаблівасць сваіх [[Заходні край|заходніх ускраін]] і наяўнасць шматлікай, апазіцыйна настроенай мясцовай «польскай шляхты» (эліта якой была адукаванай і заможнай праслойкай са сваімі інтарэсамі), а ў бюрактарычнай тэрміналогіі ўрада «заходнія губерні» часам называліся нават як «нашы польскія губерні» (у супастаўленні з землямі Царства Польскага)<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 94, 131—132; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163; Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 37, № 28372.</ref>. Пры Паўле I і Аляксандры I, якія давалі абяцанні і захоўвалі надзеі ў мясцовага дваранства на адраджэнне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на чале з расійскім манархам, у афіцыйнай бюракратычнай тэрміналогіі пачаў выкарыстоўвацца замест фразы «губерні, вернутыя ад Польшчы» выраз «губерні, далучаныя ад Польшчы», які адносіўся да губерняў, атрыманых Расійскай імперыяй у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай<ref>''Staliunas, D.'' Making Russians… P. 30; Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 24, № 17879, 18284; Т. 28, № 21646, 21647; Т. 32, № 25183, 25289 і інш.</ref>. Часам тэрмін «губерні, далучаныя ад Польшчы» не распаўсюджваўся на «[[Беларускае генерал-губернатарства|беларускія губерні]]» (Віцебскую і Магілёўскую губерні), якія былі атрыманы ў ходзе першага падзела (1772) і заўжды лічыліся расійскімі ўладамі за «рускія» землі. Гэтым падкрэслівалася афіцыйнае (і прапагандысцкае) стаўленне ўлады да гэтых частак імперыі<ref>Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 25, № 18338, 18475, 18525; Т. 37, № 28083, 28161, 28249 і інш.</ref>. === Канфесійны падыход у легітымацыі валодання краем === Пры [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаі I]] ужо ў ходзе [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] тэрмін «губерні, вернутыя ад Польшчы» пачаў зноў выкарыстоўвацца ўрадам у адносінах да ўсіх «заходніх губерняў»<ref>''Staliunas, D.'' Making Russians… P. 30; Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленне 1, № 4535 і інш.</ref>, а пасля пачалося ўзмоцненае наступленне на каталіцызм і польскую мову ў «заходніх губернях». Аднак толькі [[Полацкі царкоўны сабор|скасаванне ўніяцтва ў 1839 г.]] актывізавала ідэалагічныя захады ўлад па падмацаванні легітымнасці валодання «заходнімі ўскраінамі» і пацягнула за сабой правядзенне новых уніфікацыйных мерапрыемстваў. [[Заходні край|Заходнія губерні («Заходні край»)]] у афіцыйнай ідэалогіі былі аб’яўлены «Заходняй Руссю» («Заходняй Расіяй»), «вернутымі ад Польшчы старажытнымі абласцямі»<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Калі да таго заходнія губерні разглядаліся толькі як дынастычная (з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) спадчына расійскіх імператараў, то перавод уніятаў у праваслаўе («рускую веру») успрымаўся як духоўнае і этнічнае «вяртанне» насельніцтва «спрадвечна рускіх зямель»<ref name="ReferenceE">''Раюк, А. Р.'' Мяжа паміж беларускай і рускай этнічнымі тэрыторыямі ў канцы XVIII — пачатку XX ст. // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. 2022. — Вып. 32. — С. 412.</ref>, бо ў тыя часы ў Расійскай імперыі галоўнай этнавызначальнай прыкметай лічылася веравызнанне<ref>''Устрялов, Н.'' Русская история. — Ч. 2. — С. 493; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16, 163, 750.</ref>. У вядомай просьбе ўніяцкага святарства ад [[12 лютага]] [[1839]] г. да расійскага імператара Мікалая I падчас [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабора]] адзначалася: ''«З адарваннем ад Русі, у смутныя часы, заходніх яе абласцей Літвою, і наступным пасля далучэннем іх да Польшчы, Рускі праваслаўны народ падвергнуўся ад іх цяжкаму выпрабаванню»''<ref>Гэта было зафіксавана і ў афіцыйным пры Мікалаю I падручніку па рускай гісторыі, напісаным Мікалаем Устралавым. Гл.: Устрялов, Н. Русская история. — Ч. 2. — С. 490—495.</ref>. Афіцыйны рускі гісторык [[Мікалай Герасімавіч Устралаў|Мікалай Устралаў]] (1805—1870), які зблізіўся з міністрам народнай асветы [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|Сяргеем Уваравым]] і супольна з ім распрацаваў «тэорыю афіцыйнай народнасці», пачаў з падачы ўлад прапагандаваць у навуцы, публіцыстыцы і афіцыйных падручніках па гісторыі ідэі аб «спрадвечна рускім» паходжанні сялянскага насельніцтва заходніх губерняў. Устралаў прыдумаў у [[1839]] г. схему рускай гісторыі, паводле якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] («Літоўскае княства») было, па сутнасці, «рускай» дзяржавай, «Заходняй Руссю», якая была ўз’яднана з «Усходняй Руссю» (Маскоўскай дзяржавай) у адно цэлае — Расійскую імперыю, ''«і з той пары літоўская гісторыя павінна змоўкнуць»''<ref>''Устрялов, Н. Г.'' Исследование вопроса… С. 42; ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 187, 206—207.</ref>. Сярод самых значных уніфікацыйных мерапрыемстваў было выданне ўказа Мікалая І ад [[25 чэрвеня]] [[1840]] г. «Аб распаўсюджанні сілы і дзеяння Расійскіх грамадзянскіх законаў, на ўсе Заходнія, вернутыя ад Польшчы, вобласці», якім канчаткова скасоўвалася дзеянне тых асобных артыкулаў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|трэцяга Статута ВКЛ]], што яшчэ ўжываліся ў Расійскай імперыі ў Валынскай, Падольскай, Кіеўскай, Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гродзенскай і Мінскай губернях і Беластоцкай вобласці, і ўводзіў дзеянне там толькі агульнарасійскіх законаў<ref>У «беларускіх губернях» (Віцебскай і Магілёўскай) дзеянне Статута было адменена яшчэ 18 лютага 1831 г. Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленне 1, № 4369.</ref>. Ва ўказе ўтрымліваліся такія радкі: ''«… у некаторых заходніх, вернутых ад Польшчы абласцях, мы прызналі за дабро распаўсюдзіць цалкам сілу і дзеянне Расійскіх законаў на гэтыя спрадвеку рускія па паходжанні, норавах і звычаях іх жыхароў вобласці»''<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13591. Сярод іншых уніфікацыйных мер, указ 18 ліпеня 1840 г. загадваў «літоўскія» і «беларускія» губерні называць проста — толькі па назве губернскага цэнтра — на агульнарасійскі ўзор. У 1841 г. і 1843 г. была выдадзена серыя царскіх указаў, паводле якіх маёнткі святарства ўсіх канфесій (каля 130 тысяч рэвізскіх душ) у заходніх губернях пераходзілі ў валоданне скарба (Міністэрства дзяржаўных маёмасцей). Узамен святарства пачало атрымліваць жалаванне ад скарба, а праваслаўныя святары — яшчэ і зямельны ўчастак з баршчынай. На працягу 1842—1843 гг. таксама былі зацверджаны штаты каталіцкага і праваслаўнага святарства. Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 87.</ref>. Жадаючы паказаць «рускі», а не «літоўскі» ці «польскі» характар заходніх губерняў, расійскімі ўладамі [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства]] пачало з 1840-х гг. паралельна называцца як «Паўночна-Заходні край» (ці «Заходні край»), а [[Кіеўскае ваеннае генерал-губернатарства]] як «Паўднёва-Заходні край»<ref>Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 103; ''Staliunas, D.'' Making Russians… P. 30.</ref>. Магілёўская і Віцебская губерні, якія ўваходзілі ў склад [[Беларускае генерал-губернатарства|Віцебскага генерал-губернатарства]], называліся «беларускімі» і іх «рускасць» не ставілася пад сумненне, хоць яны таксама адносіліся да «заходніх губерняў». Пасля скасавання ўніяцтва цэнтральная і мясцовая генерал-губернатарская ўлада надавала пільную ўвагу русіфікацыі, галоўным чынам праз насаджэнне праваслаўя (з яго царкоўнаславянскай мовай набажэнстваў), аднак усё ж стрымана глядзела на «адзінавернасць», «рускасць», «аднапляменнасць» ([[трыадзіны рускі народ|тэорыю адзінства «рускага народа» у трох галінах]]) сялянскага насельніцтва [[Заходні край|заходніх губерняў]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 163. Афіцыйныя ў сферы адукацыі ідэі аб «рускасці» сялян края скептычна разглядаліся многімі рускімі чыноўнікамі ў краі і сталіцах і не мелі значных наступстваў у афіцыйнай бюрактарычнай практыцы. Становішча зменіцца толькі пасля паўстання 1863—1864 гадоў, калі многія рускія бюракраты ([[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў]], [[Канстанцін Пятровіч Кауфман|Канстанцін Кауфман]] і інш.) прынялі на сябе ролю ідэолагаў русіфікацыі. Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 64, 187, 206—207, 532, 250, 261. У ліпені 1864 г. віленскі генерал-губернатар Міхаіл Мураёў нават ухваліў праект конкурса на напісанне падручніка (дзе б была «ясна апісана ўся Заходняя Русь, якая спрадвеку належала да агульнай рускай сям’і»), бо падручнік Мікалая Устралава ўжо не быў дастатковым для прапагандысцкіх патрэб мясцовых чыноўнікаў — адміністрацыі Віленскага генерал-губернатарства. Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 207.</ref>. Нягледзячы на тое, што ўніяты заходніх губерняў былі пераведзены ў [[праваслаўе]], у краі была значная доля католікаў — з асабліва высокім працэнтам у Ковенскай, Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губернях. Мясцовая шляхта, нават тая, якая памятала, што яе продкі былі праваслаўнымі і называлі сябе два стагоддзі назад «рускімі» (па-польску — «русінамі»)<ref>Назваючы сябе «рускімі» («русінамі») шляхта ВКЛ не лічыла сябе за адзін народ з вялікарусамі («маскавітамі» Маскоўскага царства ці «расіянамі» Расійскай імперыі).</ref>, упарта супраціўлялася спробам асіміляцыі і была гатова цярпець усялякія нягоды, але захоўваць [[каталіцызм]]<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 34.</ref>. Распаўсюджанне афіцыйнай ідэалогіі і масавае насаджэнне рускай мовы ў краі сярод мясцовых сялян у тыя часы было немагчымым з-за адсутнасці шырокай сеткі школ і дастатковага штату настаўнікаў, а галоўнае — прыгоннага становішча сялян, што захоўвала іх непісьменнасць і стрымлівала ў маёнтках і межах царкоўных прыходаў. === Актуалізацыя ідэалагічнай барацьбы за валоданне краем === Менавіта ў час царавання расійскага імператара (1855—1881) [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]] прапаганда тэорыі адзінства «рускага народа» у трох галінах актывізалася, атрымала новае развіццё, стала адной з прычын нараджэння «[[заходнерусізм]]у», а тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «Паўднёва-Заходні край» пачалі пастаянна і шырока выкарыстоўвацца<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 160—175.</ref>. Пасля паражэння Расійскай імперыі ў [[Крымская вайна|Крымскай вайне]] (1853—1856) сярод дваран Царства Польскага і заходніх губерняў адрадзіліся надзеі на стварэнне нейкай асобнай аўтаноміі (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да першага падзелу ў [[1772]] г.), аднаўленне дзейнасці [[універсітэт|ўніверсітэтаў]] (у [[Варшава|Варшаве]] і [[Вільнюс|Вільні]]), асобнае заканадаўства і інш. У час свайго візіту ў Варшаву ў маі [[1856]] г. новы імператар Аляксандр II адмовіў дваранам у іх жаданнях. Найбольш уражлівай стала фраза цара па-французску «Pas de rêveries» (г.зн. «Ніякіх мрояў»). Гэта стала пачаткам радыкалізацыі настрояў дваран і мяшчан Царства Польскага і «[[Заходні край|заходніх губерняў]]», а таксама штуршком да стварэння планаў вызвалення ад расійскага панавання шляхам узброенага паўстання. У адрозненне ад паўстання 1830—1831 гадоў, дзе асноўнай сілай паўстанцаў была рэгулярная армія [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і шляхецкія канфедэрацыі «заходніх губерняў», новае паўстанне па адраджэнні Рэчы Паспалітай у яе былых межах было вырашана ўзняць з шырокім прыцягненнем мяшчанскага і сялянскага насельніцтва. Разгарнулася ідэалагічная барацьба ў першую чаргу за прыхільнасць шматлікага сялянскага насельніцтва «заходніх губерняў», як з боку лідараў будучага паўстання, так і царскага ўрада<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 175—192; Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — С. 111, 127—140.</ref>. Зрабіўшы для дваран некаторыя другасныя саступкі (зняцце [[29 сакавіка]] [[1855]] г. ваеннага становішча, уведзенага [[21 лютага]] [[1855]] г. у Царстве Польскім, [[Курляндская губерня|Курляндскай]], Ковенскай, Віленскай, Гродзенскай, Валынскай і Падольскай губернях у сувязі з Крымскай вайной; амністыя для ўдзельнікаў паўстання 1830—1831 гадоў; дазвол выкладання [[польская мова|польскай мовы]] ў [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акрузе]] і г.д.), імператар Аляксандр II адначасова працягваў русіфікацыю «заходніх губерняў» і ўводзіў новыя абмежаванні<ref>Новы віленскі ваенны генерал-губернатар [[Уладзімір Іванавіч Назімаў|Назімаў]] працягваў палітыку будавання новых праваслаўных цэркваў за кошт мясцовых дваран-каталікоў, загадам ад 24 студзеня 1856 г. забараніў дваранам ездзіць са сваёй губерні ў суседнія без дазволу ўлад і інш. Адказным за справу па кампаніі пабудовы праваслаўных цэркваў у канцы 1850-х быў прызначаны віцэ-дырэктар дэпартамента духоўных спраў іншаземных веравызнанняў (пазней — папячыцель Віленскай навучальнай акругі) [[Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|Пампей Бацюшкаў]]. Зварот дваран Віцебскай губерні (якая разам з Магілёўскай уваходзіла ў склад [[Санкт-Пецярбургская навучальная акруга|Санкт-Пецярбургскай навучальнай акругі]]) 17 лютага 1856 г. аб адкрыцці ўніверсітэта ў [[Полацк]]у і дазволе будаваць каталіцкія касцёлы і выкладаць у школах польскую мову быў адхілены ўрадам па прычыне, што «край» (Беларусь) з’яўляецца «рускім», «вернутым ад Польшчы».</ref>. А самае галоўнае — урад рыхтаваў [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскую рэформу (1861) у імперыі]], умовы правядзення якой у «заходніх губернях» неслі ў сабе выразныя русіфікатарскія мэты<ref>Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—174. Дваране «заходніх губерняў» у губернскіх камітэтах па сялянскай справе (камітэтах па падрыхтоўцы дваранамі праектаў сялянскай рэформы) выказаліся за вызваленне сялян без надзялення іх зямлёй. Аднак царскі ўрад вырашыў правесці сялянскую рэформу ў «заходніх губернях» не толькі як вызваленне сялян ад прыгону, але і адначасова як удар па эканамічных пазіцыях мясцовага («польскага») дваранства. Прапановы дваран «заходніх губерняў» былі адхілены ўрадам, а сялян было зацверджана паводле «Мясцовых палажэнняў» вызваляць з зямельным надзелам, каб адцягнуць такімі «падарункамі» ад удзелу ў верагодным паўстанні. У ходзе паўстання 1863—1864 гадоў царскі ўрад 1 сакавіка 1863 г. выдаў указ аб абавязковым пераводзе сялян Віленскай, Ковенскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў на выкуп, г.зн. у катэгорыю зямельных уласнікаў, з памяншэннем выкупной сумы на 20 %. Да канца 1863 г. гэтая мера была распаўсюджана на Віцебскую, Магілёўскую, Валынскую, Падольскую і Кіеўскую губерні.</ref>. Не толькі русіфікацыя школы і аправаслаўленне, але і ўбіванне кліна паміж мясцовымі дваранамі і сялянамі на маёмаснай глебе ўрад палічыў за лепшы сродак «дэпаланізацыі» губерняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 173—175.</ref>. Незадаволенне мясцовых дваран і іх актыўная падтрымка хваляванняў у [[Варшава|Варшаве]] вымусілі ўжо ў [[жнівень|жніўні]] [[1861]] г. увесці ў [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства|Віленскім ваенным генерал-губернатарстве]] [[ваеннае становішча]]. Вылучаныя лідары дваран літоўска-беларускіх губерняў граф [[Віктар Старжынскі]] і [[Аляксандр Дамінікавіч Лапа|Аляксандр Лапа]] спрабавалі знайсці кампраміс і прапаноўвалі ўраду ўвесці аўтаномію ў сферы культуры, адукацыі і самакіраванні<ref>Прапаноўвалася аднавіць дзеянне асноўных норм [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|трэцяга Статута Вялікага Княства Літоўскага]], рэфармаваць судаводства з увядзеннем у яго польскай мовы, аднавіць шляхецкія соймікі, палегчыць жыхарам заходніх губерняў зносіны з жыхарамі Царства Польскага і адкрыць [[Віленскі ўніверсітэт]] (як заяўлялася — для прадухілення распаўсюджання сярод моладзі заходніх губерняў «рэвалюцыйнай заразы», якая ахапіла адукацыйныя ўстановы карэнных рускіх губерняў). Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 176.</ref><ref>У сваім лісце ад 7 верасня 1861 г. міністру ўнутраных спраў Расійскай імперыі Пятру Валуеву мінскі губернскі маршалак Аляксандр Лапа адзначыў: «Тутэйшы край, злучыўшы свой лёс з лёсамі Польшчы ў 1386 г., прабыў з ёй у цесным саюзе больш за чатыры стагоддзі. Ліберальныя ўстановы так трывала замацаваліся ў літоўцах, што паданне аб дабравольнай і ўсеагульнай уніі 1569 г. пераходзіць незахмурана ад пакалення да пакалення. З моцы гэтага падання дваранства Мінскай губерні першым прашэннем, усепаддана пададзеным у 1797 г., прасіла аднавіць польскае судаводства, дазволіць судзіцца па польскіх законах і ўжываць родную мову, польскую. <…> Зачынены ўніверсітэт. Агульны план выкладання прадметаў у гімназіях і вучылішчах зменены, і навукі выкладаюцца не на польскай, даступнай большасці, мове, а на рускай. Абмежавана выкладанне старажытных моў у сярэдніх навучальных установах, якія і ў цяперашні час лічацца падмуркам выхавання ў асвечаных дзяржавах Еўропы, замест іх вучаць усяму патрошку, галоўным жа прадметам, які дае права на павышэнне і ўзнагароды, ёсць руская мова». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 532—533.</ref>. Яны хадайнічалі аб дазволе развіцця свайго края ад імя «усяго народа», тым адмаўляючы афіцыйны «дагмат» аб рускасці сваіх сялян. У сваіх праектах карэнныя дваране рабілі акцэнт і на развіцці пачатковай адукацыі сялян (просячы перадаць іх асвету ў свае рукі) і пачалі адкрываць школы (на [[польская мова|польскай]] і [[беларуская мова|беларускай мовах]]) пры маёнтках, бо ўрад пасля скасавання [[прыгон]]у актыўна абмяркоўваў у [[1861]]—[[1862]] гг. і праект адукацыйнай рэформы ў імперыі<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 178.; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 45—46. Менавіта ў рамках гэтай ініцыятывы мясцовых дваран, напрыклад, былі адкрыты народныя школкі ў Мінску і Люцінцы (Мінскі павет), дзе дочкі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] Каміла і Цэзарына пачалі працаваць настаўніцамі.</ref>. Сепаратысцкія настроі і актыўнасць дваран у барацьбе за прыхільнасць сялян прывялі да прымянення ўрадам супрацьмер. Традыцыйнае расійскае ўрадавае і грамадскае стаўленне да рускасці грунтавался на тым, што да рускага народа адносіліся толькі асобы праваслаўнага спавядання, выхаваныя ў праваслаўным асяроддзі (у сям’і праваслаўных бацькоў)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 16.</ref>. У Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губернях (не кажучы пра Ковенскую) яшчэ быў значным працэнт сялян-каталікоў, а землі (акрамя «[[Жамойць|Жамойці]]» — [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]]) называліся «Літвой», а самі жыхары — «літоўцамі» («літвінамі»), да якіх маянткоўцы і святары адносілі і мясцовых сялян<ref>''Lachnicki, I.E.'' Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey… С. 57; ''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 8, 64.</ref>. === Лінгвістычны падыход у легітымацыі валодання краем === [[Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|thumb|Тэндэнцыйная этнаграфічная карта [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генеральнага штаба Расійскай імперыі А. Коравам, 1861 г. Мяжа паміж [[літоўцы|літоўскім (балтамоўным]]) і нелітоўскім насельніцтвам была праведзена на падставе канфесійнай прыкметы: [[каталіцызм|каталіцкае]] насельніцтва было аўтаматычна аднесена да «літоўцаў», а [[праваслаўе|праваслаўнае]] насельніцтва было аднесена да славян — «беларусаў», «[[крывічы|крывічоў]]» (славянскага племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) і «чарнарусаў»<ref>''Анисимов, В.'' Виленская губерния / В. Анисимов // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1912. — Т. 10: Вех — Воздух. — С. 157—158.</ref>]] У гэтай сітуацыі для доказаў рускасці «літоўскіх губерняў» адміністрацыяй [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага ваеннага генерал-губернатара]] [[Уладзімір Іванавіч Назімаў|Уладзіміра Назімава]] быў выкарыстаны вельмі неардынарны для кіравання ўскраінамі імперыі лінгвістычны падыход, паводле якога галоўная роля ў вызначэнні рускасці асобы адводзілася мове<ref name="ReferenceE"/><ref>У верасні 1862 г. у Савеце міністраў абмяркоўвалася запіска віленскага ваеннага генерал-губернатара Назімава аб прадастаўленні права кожнай народнасці атрымліваць адукацыю на сваёй мове і іншыя сродкі свайго развіцця, як гэта рабілася ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Лінгвістычны падыход быў часова падтрыманы ўладамі і яго (разам з антыпольскімі заклікамі) шырока прапагандаваў у імперыі рэдактар газеты «Московские ведомости» Міхаіл Каткоў. Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С.116, 175, 192—193, 195, 199, 460.</ref>. У пачатку 1860-х гг. расійскі ўрад таксама стаў фінансаваць ідэолагаў «заходнерусізму» ([[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|Міхаіл Каяловіч]], [[Ксенафонт Гаворскі]] і інш.), якім была пастаўлена задача акцэнтоўваць «адзінапляменнасць» і «адзінавернасць» славянамоўнага сялянскага насельніцтва «заходне-рускага края» і абгрунтоўваць, што [[Беларусь]] як «Заходняя Расія» з’яўляецца непадзельнай часткай «адзінай Расіі», а «[[беларусы]]» — арганічнай часткай «адзінага рускага народа», якой не трэба самастойнае культурнае і палітычнае развіццё без астатняй Расіі<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 7, 16. Цікава, што першае пакаленне заходнерусістаў (нават Міхаіл Каяловіч), якія з’яўляліся мясцовымі праваслаўнымі ўраджэнцамі, звычайна чаргавала ў сваіх публікацыях вызначэнні «літоўскі» і «беларускі», называючы сябе то «беларусамі», то «літоўцамі» («літвінамі»), і выказвалі, прынамсі ў прыватнай сферы, пачуццё культурнай перавагі «Заходняй Расіі» над Вялікаросіяй. Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197, 491; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С.. 148.</ref>. Так, Міхаіл Каяловіч у [[1863]] г. заявіў у часопісе [[славянафільства|славянафіла]] [[Іван Сяргеевіч Аксакаў|Івана Аксакава]] «День», што Беларусія — гэта «усё тое племя, якое мовіць беларускай гаворкай», і апісаў арэал рассялення беларусаў, ахопліваючым Віцебскую губерню, частку Магілёўскай і Мінскай, большую частку Гродзенскай і Віленскай і малую частку Ковенскай губерняў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197; ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 11.</ref>. У сувязі з узрослай апазіцыйнасцю карэнных дваран («палякаў») адміністрацыя [[Літоўскае генерал-губернатарства|Віленскага ваеннага генерал-губернатарства]] разглядала мясцовых сялян (у першую чаргу — праваслаўных) у якасці галоўнай апоры ўрада і імперыі на яе [[Заходні край|«заходніх» ускраінах]], а таксама ставіла задачу велікарускай землеўласніцкай каланізацыі края, у якой удзельнічалі б прадстаўнікі не толькі дваран, але і іншых саслоўяў<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181. У канцы 1862 г. віленскі ваенны генерал-губернатар Назімаў схіліўся да думкі ў пажаданасці пераводу ўсіх польскамоўных дваран, якія «не прызнаюць сябе рускімі», на становішча грамадзян Царства Польскага, маючага ўласнасць у Расіі, ці іх масавага высялення ў Царства Польскае з прымушэннем да продажу нерухомасці; а ў сакавіку 1863 г., незадоўга да сваёй замены Мураўёвым, канчаткова прышоў да высновы, што «у Заходніх губернях няма зусім дваранства, бо прысутнае польскае дваранства ніколі нічога не захоча зрабіць на карысць Рускай дзяржавы». Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 181.</ref>. Менавіта з [[1863]] г. шэсць літоўска-беларускіх губерняў губерняў, упершыню аб’яднаных разам пад уладай аднаго генерал-губернатара — віленскага, у афіцыйных дакументах Расійскай імперыі пачынаюць пастаянна афіцыйна называцца як «Паўночна-Заходні край» («паўночна-заходнія губерні»), выразна набыўшы ідэалагічную афарбоўку і значэнне «Паўночна-Заходняй Расіі» («Паўночна-Заходняй Русі»)<ref>''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. — С. 445; ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 17.</ref>. З гэтай мэтай уладамі рабіліся маштабныя захады, каб распаўсюдзіць назву «беларусы» на ўсё славянамоўнае сялянскае насельніцтва края. Яшчэ ў канцы 1850 — пачатку 1860-х гг. з друку выйшаў шэраг (часам супярэчных адзін аднаму) афіцыйных этнаграфічных і статыстычных даследаванняў (М. Лябёдкіна, А. Коравы, П. Баброўскага, Д. Афанасьева і інш.), дзе большая частка славянамоўнага насельніцтва Гродзенскай і Віленскай губерняў называлася не «літоўцамі» («літвінамі») ці «палякамі», а «беларусамі», «чарнарусамі» і нават «[[крывічы|крывічамі]]» (у апошнім выпадку расійскія навукоўцы спрабавалі вярнуць насельніцтву назву племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]])<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—186; ''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 64.</ref><ref>Яшчэ ў 1857 г. акадэмік Пётр Кёпен вырашыў правесці грунтоўнае даследаванне этнічнага склада Расійскай імперыі і скласці этнаграфічную карту. Пасля ўхвалы міністра ўнутраных спраў Дзмітрыя Блудава і Сінода, Кёпен разаслаў ва ўсе царкоўныя прыходы краіны спецыяльныя бланкі, дзе святары павінны былі ўказаць інфармацыю аб геаграфічным становішчы і назве населеных пунктаў свайго прыхода, колькасць прыхаджан і іх этнічную прыналежнасць. Бланкі атрымалі назву прыходскіх спісаў. Па невядомых прычынах скласці паводле бланкаў этнаграфічную карту імперыі Пятру Кёпену не ўдалося. (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С.12.). У 1862 г. М. Лябёдкін апрацаваў атрыманыя ў 1857 г. Пётром Кепенам прыходскія спісы дзевяці заходніх губерняў (Ковенскай, Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Магілёўскай, Віцебскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай), склаўшы на іх падставе (без навуковай крытыкі) статыстычныя табліцы са звесткамі аб этнічным складзе насельніцтва кожнага павета. Паводле табліц удзельная вага беларусаў у Віленскай губерні складала 17,4 %, Віцебскай — 62,4 %, Гродзенскай — 3,3 %, Мінскай — 65,1 %, Магілёўскай — 84,2 %, а агульная іх колькасць у пяці губернях — 1 973 873 чалавекі. Побач з 25 879 (3,3 %) «беларусамі» у Гродзенскай губерні, паводле Лябёдкіна, налічвалася 132 286 (16,7 %) «вялікарусаў», 201 897 (25,6 %) «літоўцаў», 193 228 (24,5 %) «палякаў», 30 927 (3,9 %) «яцвягаў», 5 463 (0,69 %) «бужаніна», а ў Віленскай губерні мелася 23 016 (2,74 %) «крывічоў». На думку іншага даследчыка-статыстыка Гродзенскай губерні Паўла Баброўскага, святары многіх прыходаў праваслаўных «беларусаў» адносілі да «рускіх», а «беларусаў»-католікаў ксяндзы запісвалі «літоўцамі» (літвінамі) ці «палякамі». (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С.12.). У Віленскай губерні, паводле даследчыка А. Коравы, сярод «славян» (44 %) акрамя «вялікарусаў» (2,3 %) налічвалася 29,4 % «русінаў», якія падзяляліся на «беларусаў» (у Вілейскім, Дзісненскім і часткова Свянцянскім паветах), «чарнарусаў» (галоўным чынам, у Лідскім павеце) і «крывічоў» (галоўным чынам, у Ашмянскім павеце), і 12,3 % «палякаў». Таксама падкрэслівалася, што славяне і «літоўцы» (пад якім разумелася балтамоўнае насельніцтва) не вельмі адрозніваюцца (у параўнанні з яўрэямі, татарамі і цыганамі) паміж сабой у норавах, звычаях і інш. (Гл.: Віленская губерня… С.290, 321.).</ref><ref>Д. Афанасьеў, аўтар даследавання «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния» (1861), адзначыў, што на ўсходзе Ковенскай губерні са змешаным канфесійным складам няма «ніякай непрыязні паміж вернікамі розных рэлігій»: «…у паўднёва-усходняй частцы Новоаляксандраўскага павета мясцовыя жыхары, сумесь беларусаў, літоўцаў і крывічоў, — католікі, мовячыя толькі беларускай гаворкай, ахвотна слухалі праваслаўнае набажэнства да закрыцця струхлелых цяпер храмаў». (Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 184—185). Афіцэр Генеральнага штаба П. Баброўскі, з мясцовага дваранства, які рабіў аналагічнае даследаванне па Гродзенскай губерні («Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Гродненская губерния» (1863)), указаў неаднароднасць хрысціянскага насельніцтва і шкоднасць гэтага для дзяржавы, але і адзначыў наяўнасць талерантнасці, звязанасці і прыязні паміж людзьмі ў губерні: «Рознасць народанасельніцтва па веравызнанні вельмі важна для нас па прычыне рознадумства паміж праваслаўнымі і рымскімі католікамі і па адсутнасці рэлігійнага адзінства краіны. Рэлігійнае рознадумства шкодна ўплывае на паспяховае развіццё; недахоп адзінства шкодзіць народнаму дабрабыту. Пры ўсім гэтым, нягледзячы на моцную нецярпімасць католікаў да праваслаўных, у асяроддзі хрысціян існуе адна агульная сувязь у евангельскім вучэнні — у любові да блізкага, як да самога сябе». Баброўскі піша, што продкамі жыхароў Гродзенскай губерні былі не крывічы, а іншыя славянскія плямёны: «Што краіна, якая складае цяперашнюю Гродзенскую губерню, была і ёсць сапраўды ''Руская'', г.зн. населеная пераважна народам рускім <…> у тым мы пераконваемся: па-першае, з гістарычных помнікаў, да нас дайшоўшых, і па-другое, з мовы галоўнай масы народнасельніцтва, якая, у выніку гістарычных падзей, страціла толькі часткова першапачатковую веру, але захавала сваю першабытную мову — мову дрыгавічоў, драўлян, бужан і нараўян» (Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 184—185).</ref><ref>І. Зяленскі, аўтар даследавання «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния» (1864), падрыхтаванага яшчэ да паўстання, адзначыў, што неправамерна адносіць сялян губерні да «літоўскага племені», а саму Мінскую губерню да «Літвы», як раней рабілася. Даследчык указаў, што карэннае насельніцтва складаецца са «славяна-русаў» — нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]: на яго думку нашчадкамі крывічоў з’яўляюцца «беларусы», якія зараз жывуць у Бабруйскім, Барысаўскім, Ігуменскім і Мінскім паветах Мінскай губерні, а нашчадкамі дрыгавічоў з’яўляюцца «чарнарусы», якія жывуць у Навагрудскім, Слуцкім, Мазырскім і Рэчыцкім паветах. Сялянскае насельніцтва Пінскага павета, мова якіх была вельмі падобнай на мову сялян Валынскай губерні, Зяленскім было аднесена да «маларусаў». Гл.: Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния… С. 407—409.</ref>. У пачатку 1860-х гг. мясцовыя расійскія ўлады, асабліва папячыцель [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] А. Шырынскі-Шыхматаў, спрабавалі выкарыстоўваць «беларускую гаворку» («белорусское наречие») з друкам толькі на кірыліцы («русскими буквами») у ідэалагічным спаборніцтве з карэннымі (каталіцкімі і польскамоўнымі) дваранамі, якія разгарнулі друк на літоўскай («жмудзінскай») і беларускай гаворках для сялян лацініцай<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 197—198; ''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 269—287.</ref><ref>У 1862 г. [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] арганізаваў у Варшаве выданне лацініцай беларускамоўнага буквара-катэхізіса («Элементаж для добрых дзетак каталікоў»). Аднымі з самых вядомых тагачасных беларускамоўных публікацый лацінкай, якія зыходзілі ад мясцовых дваран для сялян, былі газета «[[Мужыцкая праўда]]», агітацыйныя кніжкі з вершамі «Гутарка старога дзеда», «Гутарка двух суседаў», «Беларуская гутарка» і іншыя «гутаркі». (Гл.: ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 82.). Цікава, што выдаўцамі беларускамоўнай «Гутаркі старога дзеда» у 1861—1862 гг. (у Беластоку) былі Браніслаў Шварц (1834—1908) і Грынявіцкі, а Шварц так вызначаў мэту выдання: «„Гутарка старога дзеда“ павінна была пераканаць народ літоўскі, што толькі ад Рэчы Паспалітай польскай атрымае ён „зямлю і волю“». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 86.</ref>. А ў [[1863]] г. з ухвалы адміністрацыі Віленскага ваеннага генерал-губернатарства ў прапагандысцкіх мэтах для распаўсюджвання сярод сялян Віленскай і Гродзенскай губерняў назвы «беларусы» (якія аб’яўляліся часткай «рускага народа») кіраўніцтвам Віленскай навучальнай акругі была выдадзена ў Вільні ў друкарні А. Сыркіна кніга ананімнага аўтара (аўтараў) пад назвай [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии» (1863)]]. У якасці чытання для народных школ кнігу было загадана выкарыстоўваць з [[1863]] г. ва ўсёй Віленскай навучальнай акрузе<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 200. Апавяданні ў кнізе «Рассказы на белорусском наречии» (1863) напісаны на розных славянскіх дыялектах. Першым у кнізе размешчана апавяданне «Кто булы наші найдавнійші діды і якая іх була доля до уніі?», якое аўтарам напісана на імітацыі заходнепалескага дыялекта, што тагачаснымі навукоўцамі звычайна адносіўся да абшару «маларускай гаворкі» (г.зн. у сучасным разуменні — украінскай мовы). «Маларускамоўны» тэкст з самага пачатку заўпэўнівае чытача, што жыхары паўднёвых паветаў Гродзенскай губерні з’яўляюцца на самой справе «беларусамі» (як і жыхары Віленскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай губерняў), а продкамі іх былі славяне-крывічы: «Сторона, дэ жывуть тэпэр Пынчукі, Мынчукі, Вытэбці, Могілевці, зовэтця Білою Русью; в гэтуй стороні з вэльмы давных часув жыв народ Словяньскій, рудный з народамы, которыі давній жылы і тэпэр жывуть в полуднёвых і всхудніх русськіх краях. Народ той впэрш звався Крывычамы альбо крывыцькымы Словянамі: так, булы колысь Крывычы Смоленьскыі, — воны жылы нэдалэко коло міста Смоленьска; а то еще булы Крывычі Полоцькыі, — от, гэты Крывычы булы нашімы прадядамы. Нэ можэмо тэпэр довідатыся, чы вэлыкый кусок зэмлі займовалы Крывычы Полоцькыі; можэмо тулько сказаты, жэ тэпэрэшныі Вытэбськая, Могылёвская губерніі, малэнькій кавалочок Пськовськэй і Смоленьскэй, значна часть Мыньскэй губэрніі з Пыньском, Мозыром і Туровом, кавалок Выленьскэй до річкі Дзітвы і добрый кавалок Гроднэнськэй з містямы Волковыськом і Бэрэстям булы тымі містямі, дэ жыв беларускі народ» (С. 1—2). У іншым апавяданні «Велікая помылка нашых белорусов» даводзілася, што беларусы-каталікі застаюцца тымі ж самымі беларусамі, бо «у іх мова простая, белорусская, звычаі простые белорусскіе; і звычаі і мова у мужыков католіков тыя самыя, што і мужыков православных, ці русскіх». У апавяданні «Розмова на цментарі старосты Янка з братчыком Хвэдосем» падкрэслівалася: «А і мы самі запэвнэ зовсім нэ ляхі: мы самі по собі народ особный — белоруссы!» (С. 28).</ref>. === Вяртанне да канфесійнага прынцыпа вызначэння рускасці края === [[Файл:Atlas of population of the West Russian region of confessions 1864.jpg|thumb|Тэндэнцыйная карта дзевяці губерняў «[[Заходні край|Заходне-рускага края]]», створаная афіцыйнай расійскай імперскай навукай, дзе [[праваслаўе|праваслаўныя]] («рускае племя») адзначаны зялёным колерам, а [[каталіцызм|каталікі]] — цёмна-ружовым (1864 г.). Картограф [[Аляксандр Фёдаравіч Рыціх|А. Ф. Рыціх]]]] Аднак з пачаткам [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] расійскія ўлады адмовіліся ад «эксперыментаў» у вызначэнні рускасці насельніцтва толькі праз лінгвістычны (і этнанімічны) падыход, які не дапамог прадухіліць сепаратысцкія настроі і паўстанчыя дзеянні<ref name="ReferenceE"/>. Пасля прызначэння папячыцелем [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Пятровіч Карнілаў|Івана Карнілава]] яны згарнулі падтрымку друку на [[беларуская мова|беларускай мове]], палічыўшы, што без аправаслаўлення насельніцтва русіфікацыя не з’яўляецца дастатковай, і працягвалі перавод католікаў у [[праваслаўе]]<ref name="ReferenceE"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 226. Многія сяляне Віленскай і Гродзенскай губерняў у канцы 1860-х не хацелі мірыцца з гвалтам у пытаннях веры і падавалі калектыўныя звароты, просячы вярнуць іх у каталіцтва, бо іх запісалі ў праваслаўе без іх згоды. Гэтыя хваляванні падштурхнулі расійскага імператара Аляксандра II пры праездзе праз Вільню ў 1867 г. звярнуцца да пераведзеных з каталіцтва ў праваслаўе сялян са словамі: «Вельмі рад вас бачыць праваслаўнымі. Упэўнены, што вы перайшлі ў старажытную веру края з перакананнем і шчырасцю; ведайце, што раз прыняўшым праваслаўе я ні на якой падставе не дазволю і не дапушчу вярнуцца ў каталіцтва. Ці чуеце?». Гл.: ''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 144—145.</ref>. Разам з заявамі, што [[беларусы]] — частка рускага народа, афіцыйныя ўлады і навука дадавалі, што беларуская мова і культура з’яўляюцца другараднымі і малазначнымі, а выкладанне ў школах пачалося толькі на [[руская мова|рускай мове]]<ref>Часопіс «Вестник юго-западной и западной России» (т. III, кн. VIII, 1863 г.) пісаў: «вучыць на беларускім жаргоне — бязглуздзіца» (С. 239.). А новапрызначаны папячыцель Віленскай навучальнай акругі Карнілаў, спасылаючыся на «неапрацаванасць» і «беднасць» мовы беларускага народа, настойваў на поўнай марнасці «друкавання кніг на беларускай гаворцы» і памылковасці думак тых настаўнікаў, якія «стаяць за захаванне мясцовых гаворак у народных кнігах» (Гл.: ''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 146.)</ref><ref>Цікава, што канечнай мэтай палітыкі афіцыйных уладаў было не выцісканне польскай мовы беларускай ды спрыянне развіццю беларускамоўнай культуры, але русіфікацыя насельніцтва. Калі пасля задушэння паўстання адміністрацыя віленскага генерал-губернатара падштурхоўвала мясцовае дваранства прыносіць вернападданыя адрасы расійскаму імператару, то [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] [[Яўстах Станіслававіч Прушынскі|Яўстах Прушынскі]] прамовіў свой адрас у верасні 1863 г. ад імя дваран Мінскай губерні на беларускай мове. Рускі чыноўнік адміністрацыі віленскага генерал-губернатара Масолаў, сведка падзеі, напісаў у мемуарах, што гэты беларускамоўны адрас палічылі за чарговую хітрасць «палякаў»: «Ковенскае дваранства прадставіла адрас за 500-мі подпісамі 26 жніўня, затым гродзенскае — у сярэдзіне верасня; у канцы верасня і мінскае разам з новым маршалкам Прушынскім, чалавекам выдатнай сумленнасці, сілы волі і розуму. Вырашыўшы скласці адрас, ён напісаў агульнае пасланне на беларускай мове з выказваннем сваіх перакананняў. У ім ён выказаў упэўненасць у гістарычнай неабходнасці зліцця заходніх губерняў з Расіяй, але ў той жа час неабходнасць гэтага зліцця ён даказваў думкай аб панславізме. Думка гэта пусціла карані ў Мінскай губерні, бо ў ёй заключалася вядомая хітрасць палякаў, якія на ўсё згодны, абы толькі не быць і не называцца рускімі». (Гл.: ''Масолов, А. Н.'' Виленские очерки 1863—1865 гг. / А. Н. Масолов // Русская старина. — 1883. — Т. 40. — С. 585). У 1850-я ў Мінскай і Магілёўскай губернях значны ўплыў на праяўленне дваранамі зацікаўленасці да мовы мясцовых сялян зрабіў сваімі літаратурнымі творамі [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Калі ў 1862 г. у Мінску праходзілі паніхіды па загінулым у Варшаве маніфестантам і гараджане (у тым ліку і Каміла Дунін-Марцінкевіч) спявалі ў касцёлах патрыятычныя гімны, то дваранка Мазырскага павета [[Кеневічы|Кеневіч]], якую хацелі прыцягнуць да адказнасці за спяванне гімна, напісала ў палітычны суд «з’едлівую насмешку на скажонай беларускай мове». Гл.: Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг. … С. 116.</ref>. Віленскі генерал-губернатар [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў]], угадваючы настроі цэнтральнай улады, сцвярджаў у сваёй запісцы [[Спіс імператараў Расіі|расійскаму імператару]] [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандру II]], што ў заходніх губернях ''«праваслаўе злучана з паняццем аб рускай народнасці, у той жа час, наадварот, паляк і католік складаюць адно»''<ref name="ReferenceA">''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 291—292.</ref>. Адразу пасля паўстання 1863—1864 гадоў урадам былі выдадзены тэндэнцыйныя этнаграфічныя атласы [[Аляксандр Фёдаравіч Рыціх|Аляксандра Рыціха]] («Атлас населения Западно-Русского края по исповеданиям», Санкт-Пецярбург, 1864 г.) і [[Родрыг Фёдаравіч Эркерт|Родрыга Эркерта]] («Взгляд на историю и этнографию западных губерний России», Санкт-Пецярбург, 1864 г.), якія паказвалі этнічную структуру насельніцтва [[Заходні край|«заходніх губерняў» («заходне-рускага края»)]] Расійскай імперыі, дзе для доказаў рускасці зямель праваслаўныя жыхары (галоўным чынам — мясцовыя славянамоўныя сяляне) у «Заходнім краі» лічыліся за «рускіх», колькасць якіх была наўмысна павялічана, а дваране-каталікі — «палякамі»<ref>Палкоўнік Р. Ф. Эркерт пісаў у сваім атласе: «Нішто ў заходніх губернях Расіі не вызначае рысу, аддзяляючай рускую народнасць ад польскай, так выразна і правільна, як рознасць веравызнанняў. Такім чынам, у Заходняй Расіі, з адносна нешматлікімі выключэннямі, усе славянскія жыхары праваслаўнага спавядання павінны лічыцца рускімі, а ўсе тыя, якія спавядаюць каталіцкую рэлігію — палякамі» (''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России… С. 6.). Мове не надавалася істотнай увагі. Пасля выдання атласа П. Баброўскі не мог пагадзіцца з высновай Р. Эркерта ў тым, што вопратка, звычаі, увесь уклад жыцця робяць беларусаў-католікаў трывалымі палякамі, таму што ўражанне аб Беларусі аўтар атласа вынес з «палацаў і касцёлаў, што ляжалі на яго шляху». Баброўскі цвёрда прытрымліваўся думкі, што адзінай прыкметай для падзелу насельніцтва Беларусі на «беларусаў» і «палякаў» можа быць толькі мова: «Нічога не значыць, што беларусы, па словах Эркерта, не называюць сябе гэтым сваім імем. Беларусы, не ведаючы, што яны беларусы, захавалі і ў штодзённай гутарцы, і ў песнях, і ў прыслоўях свае азначаныя нацыянальныя, лагічныя формы, свой азначаны характар, свае праявы, звычаі і г.д. Беларус-селянін, ці будзе ён праваслаўны, ці католік, мае свае перакананні, сваю маральную філасофію і перадае гэта разам з мовай сваім дзецям і ўнукам. Ксёндз і памешчык ніколі не скажуць аб беларусе каталіцкага веравызнання, што ён беларус, а скажуць — літвін. Пагутарыце з гэтым літвінам, і вы пачуеце беларускую гаворку. Падчас нашай працы ў Гродзенскай губерні мы мелі этнаграфічныя спісы насельніцтва ад святароў і ксяндзоў. На спісах тых сяляне, як праваслаўныя, так і католікі, названы літвінамі і тут прыкладзены ўзоры іх мовы — вы думаеце літоўскай? Не — беларускай. Ксёндз рабіў гэта таму, што беларусы калісьці ўваходзілі ў склад народнасцей Літоўскай дзяржавы. Мы бачым тут не палітычную памылку, як думае Эркерт, а палітычную праўду і вельмі грубую этнаграфічную памылку» (Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Акрамя таго П. Эркерт выдаў дзве версіі (па-руску і па-французску) этнаграфічнага атласа «заходне-рускіх губерняў і суседніх абласцей» (у французскім выданні — «губерняў, населеных цалкам ці часткова палякамі»). Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 189—190.</ref><ref>Атлас А. Рыціха спачатку быў зроблены ў 1863 г. для службовага (ваеннага) выкарыстання, а пасля ў 1864 г. перапрацаваны для прапагандысцкіх мэт. Найбольш выразныя адрозненні былі ў ліку мясцовых католікаў. Калі ў версіі 1863 г. у ліку 2 633 456 католікаў Заходняга края ўказвалася 175 997 «беларусаў» і «чарнарусаў» і 853 706 «літоўцаў», то публікацыя 1864 г., ні на адзінку не змяняючы агульную колькасць гэтай канфесійнай групы (2 633 456), прыводзіць сярод католікаў 444 173 «беларуса» і «чарнаруса» і 585 530 «літоўцаў». Іншымі словамі, Рыціх, у новай версіі атласа перелічыў разам 268 176 чалавек з адной групы ў іншую: «беларусаў» і «чарнарусаў» стала больш роўна на столькі ж, на колькі стала менш «літоўцаў», што было відавочнай маніпуляцыяй і палітызацыяй этнаканфесійнай статыстыкі. Гл.: ''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 191—192; ''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 144—145.</ref>. Акрамя таго, у Вільні ў 1864 г. была створана [[Віленская археаграфічная камісія]], а ў [[Кіеў|Кіеве]] — цэнтры Паўднёва-Заходняга краю — працягвала працаваць (з 1843 г.) [[Кіеўская археаграфічная камісія]], якім была пастаўлена задача адшукаць і прывесці ўсе «доказы» (у тым ліку — для іншаземнага чытача), што ўсё насельніцтва Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў было і з’яўляецца «рускім» на падставе перш за ўсё праваслаўнага веравызнання<ref>Падбор крыніц для публікацыі Віленскай і Кіеўскай археаграфічнымі камісіямі праходзіў праз прызму праваслаўнасці Заходняга края, крыху сапсаванага «польскім» уплывам. У прадмове да першага тома сабраных матэрыялаў Віленскай археаграфічнай камісіі адкрыта паведамлялася, што камісія вызначыла прадметам сваіх заняткаў перапісваць і надрукаваць прывілеі і акты, «якія сведчаць аб існаванні ў Заходнім краі праваслаўных цэркваў», выпісаць і надрукаваць акты, «у якіх выражаецца палітычны быт, характар і жыццё заходняга края, які называўся вялікім княствам Літоўскім, у розныя эпохі яго існавання». Адной з галоўных задач было друкаванне сукупнасці дакументаў, якія павінны былі праясніць «элемент праваслаўя ў Заходнім краі» (яго стан і пераход ва ўніяцтва); «паказаць з якою хітрасцю і гвалтам адбіраліся ўніятамі ў праваслаўных іх цэрквы і царкоўная маёмасць»; даказаць, «што многія вядомыя фаміліі ў Літве былі праваслаўнага спавядання» і г.д. Пры выбары дакументаў камісія зыходзіла з мэты «даказаць фактычна, што Заходні край ніколі не быў шчаслівы пад польскім кіраваннем; што, нягледзячы на існавалае заканадаўства і мноства судовых устаноў, ніхто не мог быць упэўнены ні ў правах сваёй уласнасці, ні ва ўласнай небяспецы»; што «цывілізацыя Польшчы, а з ёю і Заходняга края, далёка стаяла ад тае ступені дасканаласці, на які ставяць яе палякі»; і «што толькі пад рускім кіраваннем Заходні край забыў свае пакуты, загаіў былыя раны і пачаў сваё сапраўды палітычнае быццё». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 22—24.). Таксама ў прадмове адзначалася, што па сутнасці Вялікае Княства Літоўскае было ў многім «рускай» дзяржавай: «Літоўскае заканадаўства складае неабвержны помнік пераважання рускага элемента ў Літве. Ніхто не можа ў тым сумнявацца, што рускія законы выдаюцца для таго, каб выконваць іх, а каб выконваць іх, неабходна разумець мову, на якой яны напісаны. <…> Судзебнік і Статут напісаны былі на рускай мове, то хто адважыцца супярэчыць таму, што руская мова была агульнаўжыванай паўсюдна ў дзяржаве. А з-за таго што мова складае самую бачную прыкмету нацыянальнасці, то і не выклікае сумнення, што руская народнасць была пераважаючым, дамінуючым элементам у дзяржаве». (Гл.: Акты Виленской археографической комиссии. — Том I. — С. 18.). Дадавалася, што заваяванні Святога Уладзіміра і Яраслава Мудрага стварылі яцвяга-рускую ўскраіну (да вусця Віліі), куды перасяляліся жыхары рускага паходжання. Зносіны літоўцаў з Руссю далі першым безліч пераваг: літоўцы ўзмацніліся і пераймалі ад рускіх усё, што лічылі для сябе карысным: мову, пісьмо, звычаі і законы, веру, складалі дружыны з рускіх воінаў, і г.д. (С. 2.)</ref>. Гэтыя і іншыя мерапрыемствы ўлад павінны былі служыць практычным пацверджаннем рашэння [[Заходні камітэт|Заходняга камітэта]] ў 1864 г. аб тым, што ''«Паўночна-Заходні край з’яўляецца рускім, складаючым старажытную спадчыну Расіі»''. Пасля задушэння паўстання 1863—1864 гадоў расійская ўлада і афіцыйная навука ўсё часцей сталі называць карэнных (каталіцкіх і польскамоўных) дваран у краі «палякамі», а тэрмін «літоўцы» («літвіны») ужываць у дачыненні да [[балцкія мовы|балтамоўнага]] насельніцтва [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Віленская губерня|Віленскай губерняў]]<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 13—14; Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов. — Т. III. — С. 62—64.; ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 362—363, 366, 368—369.</ref><ref>У афіцыйнай расійскай навуцы і ідэалогіі для апраўдання валодання землямі, населенымі балтамоўным насельніцтвам края, часта ўказвалася вялікая роля «рускага» насельніцтва ў характары і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага (якое пачало называцца ў расійскай гістарычнай навуцы «Літоўска-Рускай дзяржавай»), а таксама сцвярджалася і падкрэслівалася вялікая блізкасць славян і балтаў: «З усіх народаў еўрапейскай сям’і славяне і літоўцы знаходзіліся ў найбліжэйшым паміж сабой сваяцтве па мове, веры і звычаям». Гл.: ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 2, 47 і інш.</ref>. === Непаслядоўнасць працэсаў уніфікацыі і русіфікацыі края === Расійская ўлада імкнулася да ўніфікацыі кіравання і гамагенізацыі насельніцтва. Указаныя канцэпцыі (канфесійная і моўная) адмаўлялі этнасу ў праве быць негамагенным у этнанімічных, моўных, культурных і нават канфесійных адносінах, не прымалі варыятыўнасці. У мэтах апраўдання валодання тэрыторыямі выкарыстоўваліся любыя выгадныя факты і акцэнтаваліся другарадныя характарыстыкі. Канфесійны і моўны крытэрыі (прынцыпы), пакладзеныя ў складанне расійскай этнічнай статыстыкі, карт і ідэалогіі, ігнаравалі і не ўлічвалі наяўнасць структуры нефармальных сувязей сярод насельніцтва<ref>''Раюк, А. Р.'' Мяжа паміж беларускай і рускай этнічнымі тэрыторыямі ў канцы XVIII — пачатку XX ст. // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. 2022. — Вып. 32. — С. 417.</ref>. Акрамя таго, сама непаслядоўнасць у вызначэнні крытэрыяў «рускасці» і [[тапаніміка|тапанімічным]] найменні губерняў былі абумоўлены тым, што расійская ўлада імкнулася не толькі да «абрусення края», «зліцця з Расіяй», але таксама думала аб адміністрацыйным кантролі і спакоі ў паўночна-заходніх (і паўднёва-заходніх) губернях<ref name="ReferenceA"/><ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 753—754.</ref>. Многім высокім чыноўнікам расійскага ўрада хуткая [[русіфікацыя]] і аправаслаўленне края здаваліся цяжкімі ці немагчымымі з-за супраціўлення русіфікацыі сярод мясцовага насельніцтва і адсутнасці ў краі значнага працэнта чыноўнікаў, вайскоўцаў, святароў, настаўнікаў і маянткоўцаў з ліку [[рускія|рускіх (вялікарусаў)]] — і яны думалі больш аб прадухіленні перадумоў новага паўстання. Таму практычныя мерапрыемствы па ўстанаўленні кантроля над краем не заўсёды адпавядалі заяўленай ідэалогіі «рускасці» края і «адзінства рускага народа» у трох галінах, а [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляцыя]] пасля 1864 г. была непаслядоўнай — толькі культурнай асіміляцыяй, якая мела знешні, павярхоўны характар: распаўсюджваліся [[руская мова|руская (велікаруская) мова]] і [[праваслаўе]]<ref name="ReferenceA"/>. <gallery perrow="7"> File:Arheograficheskij sbornik dokumentov k istorii Severo-Zapadnoj Rusi - T 1 - Wilno 1867 AD.JPG|Кніга «Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси», T. 1, 1867 г., Вільня File:Sbornik dokumentov Ekateriny II po ustrojstvu Severo-Zapadnogo kraja.JPG|Кніга «Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)» (Вільня, 1903 г.) File:Konstanty Woynillowicz appeal about estates in North-Western Krai in Russian empire - 1868 AD.jpg|Афіцыйны зварот («запіска») праваслаўнага двараніна Канстанціна Ксаверавіча Вайніловіча<ref>Канстанцін Ксаверавіч Вайніловіч быў новахрышчаным з каталіцтва ў праваслаўе дваранінам, народжаным у сям’і каталіцкіх бацькоў. Валодаў маёнткам Шостакі ў Слуцкім павеце і паходзіў з [[Чырвоная Дубрава|макранскай]] лініі шляхецкага роду Вайніловічаў са Слуцкага павета, быў родным братам [[слуцкі павятовы маршалак|слуцкага павятовага маршалка]] Юзафа Ксаверавіча Вайніловіча (ажэненага з Геленай Ваньковіч). Быў далёкім сваяком [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварду Вайніловічу]] (з савіцкай лініі роду) і блізкім сваяком яго жонкі Алімпіі Узлоўскай, народжанай ад Марка Узлоўскага і Мацільды Вайніловіч (з макранскай лініі роду). Бацька Ксаверый Ваніловіч быў вялікім аматарам беларушчыны. Гл.: ''Луцкевіч, А.'' Выбраныя творы... С. 132.</ref> да [[губернатары Мінскай губерні|мінскага губернатара]] [[Ягор Аляксандравіч Касінаў|Касінава]] з просьбай хадайнічаць у віленскага генерал-губернатара права на пакупку маёнткаў (''«у тутэйшым Паўночна-Заходнім краі, дарагой маёй радзіме»''), 12 лістапада 1868 г. ''(Падкрэслена алоўкам чыноўнікам)'' File:Magazine - Vestnik Yugo-Zapadnoj i Zapadnoj Rossii - nr 8 - 1864 AD - page 1.jpg|Першая старонка часопіса «Вестник Юго-Западной и Западной России» (№8, 1864 г.) File:Сборник Северо-Западный край.jpg|Вокладка кнігі «Сборник памятников народного творчества Северо-Западного края» ([[Вільнюс|Вільня]], 1866 г.) File:Ратч - Сведения о польском мятеже 1863 г - 1867 AD.jpg|Вокладка кнігі В. Ратча «Сведения о польском мятеже 1863 года в Северо-Западной России», Т. 1. (Вільня, 1867 г.) </gallery> == Спецыфіка кіравання і рэжыма законаў == === Стратэгія кіравання === Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай на «новадалучаных» тэрыторыях была ўсталявана ў першую чаргу ўлада [[генерал-губернатар]]аў<ref>«Генерал-губернатарская» форма кіравання тэрыторыямі ў Расійскай імперыі была характэрна для сталічных рэгіёнаў імперыі (Санкт-Пецярбург, Масква), новадалучаных тэрыторый (ускраін, «краёў»), а таксама ўводзілася на тэрыторыях, ахопленых ваеннымі дзеяннямі. Функцыі інстытута генерал-губернатара вагаліся ад пасрэдніцкага звяна паміж імператарам і некалькімі губернатарамі да асаблівага рэжыму кіравання губернямі. Гл.: ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 166.</ref>. У Расійскай імперыі стратэгіяй утрымання заваяваных тэрыторый былі асіміляцыя (русіфікацыя) карэннага насельніцтва і ўніфікацыя кіравання (распаўсюджанне агульнаімперскіх законаў і ўстаноў). Адсюль галоўнай задачай генерал-губернатараў на заваяваных ускраінах было спрыянне найскарэйшай падрыхтоўцы насельніцтва ўскраіны (праз паступовую ліквідацыю ранейшых юрыдычных норм, парадкаў і звычаяў) да ўспрыняцця агульных правіл кіравання — поўнай інкарпарацыі ў склад імперыі на аснове губернскай сістэмы кіравання (без прамежкавага — генерал-губернатарскага ўзроўню), ператварэння захопленых зямель у звычайныя расійскія губерні<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 166.</ref>. Адметнымі рысамі інстытута генерал-губернатарства былі яго надзвычайны і палітычны характар, які перавышаў значэнне іншых устанаўленняў, а таксама ваенны кампанент яго дзейнасці і статус у палітычнай іерархіі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 167—169.</ref>. === Рэжым законаў === Расійская ўлада разумела, што працэс уніфікацыі кіравання, русіфікацыі і аправаслаўлення зямель былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе было шмат уніятаў, каталікоў, іудзеяў, дзе мясцовая эліта (шляхта) карысталася ў царкоўнай, адукацыйнай і адміністрацыйнай сферах [[польская мова|польскай мовай]] і дзе былі выразна адметныя [[культура]] і звычаі ўсяго мясцовага насельніцтва, зойме працяглы час. Рэжым законаў на тэрыторыі Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў на працягу XIX ст. пэўнымі крокамі змяняўся ад своеасаблівага ў параўнанні з многімі іншымі губернямі Расійскай імперыі, калі спачатку былі захаваны некаторыя старыя юрыдычныя нормы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і Рэчы Паспалітай (галоўным чынам, судовага і эканамічнага характару), усё больш як да агульнарасійскага ўзору, так і абмежавальнага і дыскрымінацыйнага характару да мясцовых жыхароў (асабліва пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]), што зноў рабіла адметнымі ў Расійскай імперыі гэтыя былыя землі Рэчы Паспалітай. Так, былі ўведзены выключныя законы, галоўным чынам, рэпрэсіўнага характару ў адносінах да мясцовага дваранства: абмежаванні прыёму «палякаў» на службу ў родных губернях; прымусовая ваенная ці грамадзянская служба мясцовых дваран (абавязак выслугі гадоў у карэнных рускіх губернях); абмежаванні ў выкарыстанні звыклай для мясцовых дваран (за стагоддзі ўжывання) [[польская мова|польскай мовы]] ў мясцовым афіцыйным справаводстве і сістэме адукацыі; русіфікацыя грамадскага жыцця<ref>1 студзеня 1864 г. віленскі ваенны генерал-губернатар Міхаіл Мураўёў сваім цыркулярам забараніў карыстацца польскай мовай у афіцыйнай перапісцы і грамадскіх месцах. Гл.: ''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 40.</ref>; забароны навучання ў замежных [[універсітэт]]ах; забарона католікам (пасля 1863 г.) працаваць у адукацыйных установах (школах і гімназіях) заходніх губерняў; абмежаванні ў перамяшчэнні і жыхарстве ў расійскіх губернях і за мяжой імперыі; кантрыбуцыйныя зборы<ref>Акрамя канфіскацый і секвестраў маёнткаў паўстанцаў, з пачаткам паўстання ў 1863 г. землеўласнікі ўсіх веравызнанняў заходніх губерняў былі абкладзены працэнтным зборам, які збіраўся штогадова. Для «асоб польскага паходжання» ён складаў 10 % ад гадавога прыбытка маёнтка, для «асоб нямецкага паходжання» (лютэран з астзейскіх губерняў) — 3 %, для «асоб рускага паходжання» (з карэнных рускіх губерняў) — 1,5 %. Улада тлумачыла землеўласнікам «нямецкага» і «рускага паходжання», што сборы не маюць кантрыбуцыйнага і зняважлівага характару, а служаць фінансавай дапамогай для захавання ўрадавага кантроля ў краі, бо ў выпадку перамогі паўстанцаў губерні былі б адлучаны ад імперыі і некарэнныя дваране пазбавіліся б сваіх маёнткаў увогуле. У ліпені 1863 г. працэнтны збор для «рускіх» маянткоўцаў быў зменшаны да 2,5 %, а вясной 1864 г. поўнасцю зняты; для «астзейцаў» збор быў скасаваны ў пачатку 1865 г. У 1870 г., калі верагоднасць узнаўлення паўстанцкіх выступленняў стала малой, кантрыбуцыйны працэнтны збор для «асоб польскага паходжання» быў зменшаны да 5 %, а канчаткова для іх скасаваны толькі 27 сакавіка 1897 г. Для тых «польскіх» дваран, якія мелі толькі дамы ў гарадах, кантрыбуцыйны збор складаў 1 % ад іх кошту. З грошай, атрыманых па гэтых працэнтных зборах, мясцовым чыноўнікам плацілі па 50 % надбаўкі да жалавання, утрымліваліся жандарскія каманды і павялічаная пасля паўстання колькасць прысутных войск у краі, будаваліся і рамантаваліся праваслаўныя цэрквы і г.д. Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>; розныя забароны адносна каталіцкага касцёла і пратэкцыянізм адносна праваслаўнай царквы; прымусовыя пераводы сялян з [[уніяцтва]] і [[каталіцызм|каталіцтва]] ў [[праваслаўе]]; увядзенне з 1870-х рускай мовы замест польскай у дадатковае каталіцкае набажэнства ў касцёлах; мэтанакіраванае насаджэнне рускага («вялікарускага») землеўладання; службовыя перавагі і ільготы для набыцця маёнткаў з казённых і канфіскаваных зямель для асоб «рускага паходжання»; забароны ў выкарыстанні «нацыянальнай» вопраткі для «палякаў» ([[кунтуш]]ы, [[канфедэратка|канфедэраткі]] і г.д.) і [[яўрэі|яўрэяў]]; [[мяжа аселасці|мяжа яўрэйскай аселасці]] і г.д. Адным з самых дыскрымінацыйных пастанаўленняў быў [[указ 10 снежня 1865года|закон ад 10 снежня 1865 г.]], накіраванны на памяншэнне працэнта «польскага» землеўладання ў краі: паводле закона «асобам польскага паходжання»<ref>Важна, што [[Указ 10 снежня 1865 года|закон ад 10 снежня 1865 г.]] не даваў яснага і дакладнага вызначэння, хто адносіцца да «асоб польскага паходжання», хоць звычайна расійскі ўрад пад імі разумеў польскамоўных і каталіцкіх дваран, якія былі выхаваны ў сем’ях бацькоў-католікаў.</ref> забаранялася купляць зямлю (маёнткі) у «заходніх губернях», якую можна было атрымаць і перадаць толькі па спадчыне (хоць часам рабіліся нешматлікія выключэнні, асабліва для лаяльных дваран)<ref>Акрамя таго, «асобам польскага паходжання» паводле палажэння ад 5 сакавіка 1864 г. і інструкцыі ад 23 ліпеня 1865 г. забаранялася арандаваць казённыя, а таксама прыватнаўласніцкія землі, набытыя іх уладальнікамі на льготных умовах, вызначаных урадам з мэтай павелічэння працэнта «рускага» землеўладання ў заходніх губернях. Законам ад 27 снежня 1887 г. «асобам польскага паходжання» забаранялася таксама арандаваць нерухомую маёмасць (у тым ліку і зямельную) усіх відаў. Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 178.</ref>. Гэты закон быў скарэктаваны толькі ў 1905 г. у ходзе ліберальна-дэмакратычнай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расіі]]<ref>У 1905 г. адмянялася забарона набыцця зямлі «асобамі польскага паходжання» у дзевяці заходніх губернях, але набываць зямлю ў Заходнім краі яны маглі толькі ў «асоб польскага паходжання», а не ў «асоб рускага паходжання».</ref>. Пасля закрыцця ў 1832 г. [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і ў 1864 г. [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Горы-горацкага земляробчага інстытута]] ў літоўска-беларускіх губернях (паводле «дэпаланізатарскай» палітыкі ўлад) адсутнічалі вышэйшыя навучальныя ўстановы са статусам універсітэта для хрысціян: толькі дзейнічалі (з перапынкамі) дзясяткі рэлігійных вышэйшых навучальных устаноў для [[іудаізм|іудзеяў]] ([[ешыбот]]ы ў [[Валожын]]е, [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]], [[Пінск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Слуцк]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Любавічы (Руднянскі раён)|Любавічах]], Слабодцы<ref>Зараз гэтае мястэчка ўжо ў складзе гарадской рысы [[Каўнас]]а.</ref>, [[Цяльшэй|Цельшах]] і інш.); а ў 1911 г. быў толькі адкрыты філіял Маскоўскага гісторыка-археалагічнага інстытута ў [[Віцебск]]у. Працэс змены рэжыму законаў адносна губерняў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краёў праходзіў як па прычыне захадаў расійскай улады па русіфікацыі і ўніфікацыі гэтых зямель з цэнтральнымі губернямі імперыі, так і па прычыне вызваленчых паўстанняў пад кіраўніцтвам мясцовай эліты ([[паўстанне 1830—1831 гадоў]] і [[паўстанне 1863—1864 гадоў]]), што толькі падштурхоўвала імперскую ўладу да прыняцця чарговых «выключных законаў» і іншых мер. === Палітычны статус губерняў === Мадэллю кіравання і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губерняў у складзе Расійскай імперыі да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] была «адміністрацыйная аўтаномія» — аўтаномія з вярхоўнай расійскай уладай (на генерал-губернатарскім і губернатарскім узроўнях) і змешанай адміністрацыяй (з рускіх чыноўнікаў і прадстаўнікоў мясцовага насельніцтва) на сярэднім і ніжнім узроўнях<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 154.</ref>. Прадстаўнікі мясцовага дваранства ніколі не прызначаліся на пасады мясцовых генерал-губернатараў (ваенных губернатараў), зрэдку прызначаліся на пасады [[губернатар]]аў і [[віцэ-губернатар]]аў (галоўным чынам, у перыяд ад заканчэння [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэсу]] (1815) да [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]])<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 58, 65, 68—69.</ref>. Карэнныя дваране толькі абсалютна пераважалі на пасадах [[губернскі маршалак|губернскіх]] і [[павятовы маршалак|павятовых маршалкаў]], бо гэтыя пасады былі выбарнымі, хоць канчатковае зацвярджэнне на пасадзе выбранага дваранамі маршалка (і іншых выбраных на пасады дваранскага самакіравання асоб) таксама залежала ад расійскай улады. Пасля паўстання 1830—1831 гадоў адміністрацыйная аўтаномія была звужана, бо пасада [[земскі спраўнік|земскага спраўніка]] (начальніка павятовай паліцыі) пачала замяшчацца не паводле выбару дваран, як гэта гарантавалася «Дараванай граматай дваранству» (1785), а паводле прызначэння расійскай улады<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 65—72; ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия… С. 32—38.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Рашэнне Мінскага губернскага праўлення аб скліканні схода дваранства губерні для правядзення дваранскіх выбараў і накіраванні аб тым аб’явы ў [[Віленскі ўніверсітэт|Літоўска-Віленскі імператарскі ўніверсітэт]] для надрукавання ў газеце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(пачатак)'' File:Document of Minsk governorship office about noble election - 2 - 1814 AD.jpg|Рашэнне Мінскага губернскага праўлення аб скліканні схода дваранства губерні для правядзення дваранскіх выбараў і накіраванні аб тым аб’явы ў [[Віленскі ўніверсітэт|Літоўска-Віленскі імператарскі ўніверсітэт]] для надрукавання ў газеце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(адваротак—заканчэнне)'' </gallery> Мадэллю кіравання і палітычным статусам паўночна-заходніх (і [[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх]]) губерняў у складзе Расійскай імперыі пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] была не палітычная ці адміністрацыйная аўтаномія (альбо губерні агульнарасійскага тыпу), а [[калонія]]<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142.</ref>. Дваранскія выбары былі адменены і на пасады дваранскага самакіравання (губернскі маршалак, павятовы маршалак, [[павятовы суддзя]], [[дэпутат дваранства]] і інш.) пачалі прызначацца асобы паводле рашэння расійскага ўрада (з [[1870]]-х гг. — у абсалютнай большасці з асоб некарэннага дваранства), што было чарговым парушэннем «Даравальнай граматы дваранству» (1785). З-за ўзнятага паўстання і недаверу да мясцовага дваранства ў заходніх губернях не былі ўведзены [[земства|земствы]] — новыя важныя ўстановы мясцовага самакіравання, створаныя ў 1864 г. у Расійскай імперыі ў ходзе ліберальных рэформ [[1860]]-х гг., што тармазіла эканамічнае і культурнае развіццё, а таксама развіццё сістэмы аховы здароўя літоўска-беларускіх зямель<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 171—172. Толькі ў 1911 г. земствы (з абмежаваннямі і стварэннем непрапарцыянальнай «польскай» (каталіцкай) і «рускай» (праваслаўнай) курый) былі ўведзены ў Віцебскай, Магілёўскай, Мінскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губернях, а Ковенская, Віленская і Гродзенская засталіся без земстваў.</ref><ref>Яскравым прыкладам эканамічнай недаразвітасці губерняў края ў пачатку XX ст. можа служыць тое, што ў першым дзесяцігоддзі XIX ст. Вільня была трэцім (65 тыс. у 1812 г.) па колькасці жыхароў горадам у Расійскай імперыі пасля Санкт-Пецярбурга (300 тыс.) і Масквы (250 тыс.). А ў 1900 г. Вільня з 154 тыс. жыхароў ужо ўваходзіла толькі ў другі дзясятак найбуйнешых гарадоў імперыі — пасля Санкт-Пецярбурга (1 млн. 440 тыс.), Масквы (1 млн. 175 тыс.), Варшавы (712 тыс.), Адэсы (404 тыс.), Кіева (333 тыс.), Лодзі (314 тыс.), Рыгі (282 тыс.), Баку (202 тыс.), Харкава (174 тыс.), Тыфліса (160 тыс.) і Ташкента (157 тыс.).</ref>. Прагрэсіўная судовая рэформа, якая ў імперыі ў 1864 г. стварыла ўсесаслоўныя суды, у заходніх губернях пачалася толькі ў 1872 г. з увядзення [[Міравы суд|міравых судоў]] і з прынцыповымі абмежаваннямі: міравыя суддзі не выбіраліся (з прычыны адсутнасці земстваў), а прызначаліся міністрам юстыцыі і цалкам залежалі ад яго. Акруговыя суды былі ўведзены толькі ў 1883 г., прычым улады пакінулі за сабой права фарміраваць склад прысяжных засядацеляў<ref>Судовая рэформа ў карэнных рускіх губернях у 1864 г. замяняла саслоўныя суды на агульныя для ўсіх саслоўяў судовыя ўстановы — адкрытыя і незалежныя ад урада: у паветах уводзіліся міравыя, а ў губернях — акруговыя суды. Крымінальныя справы ў акруговых судах разглядаліся з удзелам грамадзян — прысяжных засядацеляў, якія незалежна ад суддзяў выносілі рашэнне па справе (вінаваты падсудны ці не), і адвакатаў, якія не залежалі ад урада. Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 172—173.</ref>. Галоўным прынцыпам кіравання станавілася адсутнасць усялякай выбарнасці на месцах. Забарона пасля 1863 г. мясцовай эліце (прадстаўнікам карэннага (галоўным чынам, польскамоўнага і каталіцкага) дваранства) займаць якія-небудзь пасады ў сістэме мясцовага кіравання пераўтварала паўночна-заходнія (і паўднёва-заходнія) губерні ў калонію — ускраіну з дзяржаўнай (агульнаімперскай) адміністрацыяй на ўсіх узроўнях кіравання (генерал-губернатар, губернатар, [[губернскі маршалак]], [[павятовы маршалак]], [[павятовы спраўнік]], [[земскі начальнік]] і інш.)<ref>''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы… С. 141—142, 159; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 176—179.</ref>. Запланаванага расійскай уладай пераўтварэння захопленых зямель Рэчы Паспалітай у звычайныя расійскія губерні не адбылося<ref>Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 179.</ref>. [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі]] ўвяла парламенцкія інстытуты (Дзяржаўную думу і [[Дзяржаўны савет Расійскай імперыі|Дзяржаўны савет]]), куды карэннае дваранства літоўска-беларускіх губерняў атрымала права абірацца. Аднак завяршэнне рэвалюцыі прывяло да росту ў органах кіравання рускага вялікадзяржаўнага шавінізму, звужэння некаторых ліберальных праў, у тым ліку — прыняцця законаў, якія змяншалі палітычную ролю як Дзяржаўнай Думы, так і Дзяржаўнага савета, і звужалі ў іх прадстаўніцтва дэпутатаў ад каталіцкіх дваран края, чыя роля станавілася мізэрнай<ref>''Jurkowski, R.'' Sukcesy i porażki… С. 547—548; ''Szpoper, D.'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa… С. 134—139.</ref>. == Прастора == === Пашырэнне геаграфічнай прасторы тэрміна === Звычайна тэрмін «Паўночна-Заходні край» з 1840-х гг. (пасля скасавання ў Расійскай імперыі [[уніяцтва|ўніяцтва]]) суадносіўся з губернямі, што ўваходзілі ў склад [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства|Віленскага ваеннага генерал-губернатарства]] (1832—1864), а пасля [[Віленскае генерал-губернатарства|Віленскага генерал-губернатарства]] (1864—1912), якія складаліся з 3-4 губерняў (Віленскай, Ковенскай, Гродзенскай і Мінскай). У залежнасці ад спіса «даручаных» генерал-губернатару губерняў, Віленскае ваеннае генерал-губернатарства ў [[1862]]—[[1864]] гг. мела афіцыйную поўную назву «Віленскае ваеннае губернатарства, Ковенскае, Гродзенскае і Мінскае генерал-губернатарства», а Віленскае генерал-губернатарства ў [[1864]]—[[1870]] гг. — «Віленскае, Ковенскае, Гродзенскае і Мінскае генерал-губернатарства». Афіцыйна [[Віцебская губерня|Віцебская]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўская губерні]] ў склад Віленскага ваеннага генерал-губернатарства і Віленскага генерал-губернатарства ніколі не ўваходзілі, а былі толькі паводле ўказу Сената ад [[30 красавіка]] [[1863]] г.<ref name="ReferenceB">Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 38, аддзяленне 1, № 39561.</ref> па прычыне пачатку [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] пераведзены (гэтак жа як і часовыя ваенныя губернатары ў літоўска-беларускіх землях) пад уладу віленскага ваеннага генерал-губернатара (і былі пад яго кіраўніцтвам да [[1869]] г.). Ва ўказе адзначалася: ''«<…> па прычыне пастаянна ўзрастаючых мяцежніцкіх дзеянняў, і з мэтай сканцэнтравання ў асобе Галоўнага Начальніка края неабходных сродкаў для своечасовага прыняцця належных мер да сканчэння падобных беспарадкаў <…> прадаставіць Галоўнаму Начальніку края права часова знімаць з пасад грамадзянскіх губернатараў 6-ці губерняў (Віленскай, Ковенскай, Гродзенскай, Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай) і прызначаць для выканання іх абавязкаў іншых асоб, на сваё меркаванне <…> Незалежна ад таго, што дзве Беларускія губерні<ref>Віцебская і Магілёўская губерні.</ref> і Мінская губерня складаюць, па тых элементах насельніцтва, якія ў іх знаходзяцца, у многіх адносінах як бы асобную ад Літоўскіх губерняў<ref>Віленская, Ковенская і Гродзенская губерні.</ref> групу, і патрабуюць асобных рашучых распараджэнняў, і ў асаблівасці для аказання садзейнічання да ўтаймавання мяцяжу ў Літве, для чаго спакой і строгі парадак у гэтых губернях павінны быць цалкам неадкладна ўстаноўлены, <…> дазволіць Галоўнаму Начальніку края прызначаць, на сваё меркаванне, <…> у адзначаных губернях да выканання абавязкаў часовых ваенных губернатараў <…>»''<ref name="ReferenceB"/>. З аднаго боку расійская ўлада не хацела злучаць шэсць губерняў разам і не прызнавала падобнасць Магілёўскай і Віцебскай губерняў з іншымі губернямі, створанымі з зямель былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з другога — па прычыне паўстання вымушана была аб’яднаць іх пад адной адміністрацыяй у час паўстання і пасля яго, чым ускосна прызнавалася наяўнасць адзінства і салідарнасці мясцовага дваранства, якія захаваліся з часоў Вялікага Княства Літоўскага. Восенню 1863 г. [[Аўгустоўская губерня]], дзе сялянства было ў асноўным балтамоўнае, у ваенна-адміністрацыйных адносінах была таксама пераведзена пад уладу віленскага ваеннага генерал-губернатара, якому даручалася кіраваць ваеннымі і паліцэйскімі дзеяннямі супраць паўстанцаў<ref>У афіцыйнай поўнай назве віленскага ваеннага генерал-губернатарства гэта ніяк не адлюстравалася.</ref>. Перавод Аўгустоўскай губерні пад уладу віленскага ваеннага генерал-губернатара быў адным з першых крокаў праекта ўрада аб вылучэнні Аўгустоўскай губерні са складу [[Царства Польскае|Царства Польскага]], бо, паводле думкі віленскага ваеннага генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мураўёва]], у Аўгустоўскай губерні ''«насельніцтва больш жмудскае<ref>Генерал-губернатар Міхаіл Мураўёў выкарыстоўвае тэрмін „жмудзь“ (жамойты) у адносінах да [[літоўцы|балтамоўнага насельніцтва, якое па сучаснай тэрміналогіі зараз прынята называць „літоўцамі“]]. Цікава, што менавіта на аснове балцкіх гаворак Аўгустоўскай губерні вакол [[Марыямпале]] (па сучаснай класіфікацыі — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы) пачала з 1880-х гг. стварацца сучасная [[літоўская мова|літоўская літаратурная мова]].</ref> і таму па ўсёй справядлівасці належыць не да Польшчы, а да Літоўскага края»''<ref>''Staliunas, D.'' Making Russians… P. 32; Западные окраины Российской империи… С. 183—184.</ref><ref>Да падзелаў Рэчы Паспалітай значная частка тэрыторыі Аўгустоўскай губерні ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага.</ref>. Аднак пасля падаўлення ў 1864 г. паўстання імаверны праект перадзелу меж Царства Польскага быў пакінуты ўрадам<ref>Западные окраины Российской империи… С. 183—184.</ref>. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39561 - p 399 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 38 otd 1 nr 39562 - p 400 - 1863 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40559 - p 88 - 1864 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 39 otd 1 nr 40635 - p 173 - 1864 AD.jpg|180px]] |- |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб прадастаўленні Віленскаму генерал-губернатару часова знімаць і прызначаць да выканання абавязкаў грамадзянскіх і часовых губернатараў у даручаным яго кіраванню краі''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (пачатак) |Указ 30 красавіка 1863 г. ''Аб прадастаўленні Віленскаму генерал-губернатару часова знімаць і прызначаць да выканання абавязкаў грамадзянскіх і часовых губернатараў у даручаным яго кіраванню краі''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор 2, Т. 38, аддз. 1, №39561 (заканчэнне) |Указ 5 лютага 1864 г. ''Аб парадку правядзення канчатковага аддзялення сялянскіх угоддзяў ад маянткоўскай зямлі ў губернях: Магілёўскай, беларускіх паветах Віцебскай, Кіеўскай, Падольскай і Валынскай''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, № 40559 |Указ 25 лютага 1864 г. ''Аб перайменаванні генерал-губернатараў, носячых званне і ваеннага губернатара, і аб падпарадкаванні ваенных губернатараў мясцовым генерал-губернатарам''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор 2, Т. 39, аддз. 1, №40635 |} [[Файл:Decree of the Vilno General-Governor Mikhail Nikolayevich Muravyov to Vitebsk Governor Alexander Ogolin - 1863 AD.jpg|thumb|Дакумент канцылярыі віленскага ваеннага генерал-губернатара з выкарыстаннем вуглавога штампа «Віленскі ваенны, ковенскі, гродзенскі і мінскі генерал-губернатар з падпарадкаваннем Віцебскай і Магілёўскай губерняў», 9 мая 1863 г.]] У гэтай сітуацыі быў прыдуманы новы бюракратычны тэрмін, які па сутнасці падкрэсліваў нежаданне расійскай улады мець злучанымі гэтыя шэсць губерняў ([[Віленская губерня|Віленскую]], [[Ковенская губерня|Ковенскую]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскую]], [[Мінская губерня|Мінскую]], [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую губерні]])<ref>''Раюк, А. Р.'' Практыка азначэння Магілёўскай губерні ў афіцыйным справаводстве ў 1772—1917 гг.… С. 56.</ref>. Афіцыйная назва новай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай структуры атрымала з [[30 красавіка]] [[1863]] г. дзіўную для наймення генерал-губернатарстваў Расійскай імперыі форму: «Віленскае ваеннае губернатарства, Ковенскае, Гродзенскае і Мінскае генерал-губернатарства з падпарадкаваннем Віцебскай і Магілёўскай губерняў»<ref>''Раюк, А. Р.'' Практыка азначэння Магілёўскай губерні ў афіцыйным справаводстве ў 1772—1917 гг.… С. 56—57.</ref>. Афіцыйна віленскі ваенны генерал-губернатар [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў]] (1796—1866) у [[1863]]—[[1864]] гг. называўся «віленскі ваенны губернатар, ковенскі, гродзенскі і мінскі генерал-губернатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губерняў», а з [[25 лютага]] [[1864]] г. (па прычыне перайменавання генерал-губернатарства) як «віленскі, ковенскі, гродзенскі і мінскі генерал-губернатар і галоўны начальнік Віцебскай і Магілёўскай губерняў»<ref name="ReferenceF">''Раюк, А. Р.'' Практыка азначэння Магілёўскай губерні ў афіцыйным справаводстве ў 1772—1917 гг.… С. 57.</ref>. З 1863 г. віленскі ваенны генерал-губернатар (віленскі генерал-губернатар) у афіцыйным справаводстве пачаў стала паралельна называцца як «галоўны начальнік Паўночна-Заходняга края» (ці скарочана як «галоўны начальнік края»<ref>Неафіцыйна (а часта і ў афіцыйнай перапісцы) у тыя часы генерал-губернатары Расійскай імперыі называліся «галоўны начальнік края» ці «начальнік края» (па аналогіі як грамадзянскі губернатар часам у афіцыйнай перапісцы называўся «начальнікам губерні», а павятовы маршалак як «начальнік павета», што не выклікала эмоцый).</ref>), усе шэсць губерняў якога стала пачалі сукупна менавацца як «паўночна-заходнія губерні» («Паўночна-Заходні край»)<ref name="ReferenceF"/>. Тым не менш, размоўна і публіцыстычна нават пасля выхаду з-пад улады віленскага генерал-губернатара ў [[1869]] г. Магілёўская і Віцебская губерні (а пасля і Мінская губерня, якую ў [[1870]] г. вылучылі са складу [[Віленскае генерал-губернатарства|Віленскага генерал-губернатарства]]) таксама называліся «паўночна-заходнімі» да 1917 г.<ref>Гл.: ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края; ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии… С. 1.</ref>, бо ўсё ж расійскай уладзе прыходзілася прызнаваць вялікае падабенства іх ва ўсіх адносінах з астатняй часткай былой тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і наяўнасць разнастайных сувязей паміж жыхарамі шасці губерняў, што і адлюстроўвалася, адпаведна, у спецыфіцы кіравання і рэжыме законаў у гэтых губернях аж да [[Лютаўская рэвалюцыя|падзення царскай улады ў лютым 1917 г.]] === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны склад === Губерні Паўночна-Заходняга края ў розны час уваходзілі ў склад розных генерал-губернатарстваў Расійскай імперыі: * [[Беларускае генерал-губернатарства]] (1772—1796) — з цэнтрам у [[Магілёў|Магілёве]] * [[Беларускае ваеннае губернатарства]] (1801—1823) — з цэнтрам у [[Віцебск]]у * [[Віцебскае генерал-губернатарства]]<ref>Афіцыйная назва генерал-губернатарства залежала ад назвы губерняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генерал-губернатару.</ref> (1823—1856) * [[Дынабургскае часовае ваеннае губернатарства]] (1830—1832) * [[Літоўскае генерал-губернатарства]] (1794—1801) * [[Літоўскае ваеннае губернатарства]] (1801—1830) * [[Віленскае часовае ваеннае губернатарства]] (1830—1832) * [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства]] (1832—1864) * [[Віленскае генерал-губернатарства]] (1864—1912) * [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства]]<ref>Назва генерал-губернатарства залежала ад назвы губерняў, якія падпарадкоўваліся ў той ці іншы час генерал-губернатару. 5 ліпеня 1795 г. [[Ізяслаўскае намесніцтва]] было перайменавана ў [[Валынская губерня|Валынскую губерню]], таму ў 1795—1796 гг. адміністрацыйная адзінка называлася як «Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства»; а ў 1796 г. [[Брацлаўскае намесніцтва]] было перайменавана ў [[Падольская губерня|Падольскую губерню]], таму ў 1796—1801 гг. адміністрацыйная адзінка называлася як «Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства».</ref> (і яго пераемнікі [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства]]; [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства]]) (1793—1801) — з цэнтрам у [[Нясвіж]]ы (да 1796 г.), [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] (з 1796 г.) * [[Кіеўскае ваеннае губернатарства]] (1801—1832) * [[Мінскае ваеннае губернатарства]] (1812—1815) * [[Мінскае часовае ваеннае губернатарства]] (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864) * [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскае ваеннае губернатарства]] (1812) * [[Беластоцкае часовае генерал-губернатарства]] (1905—1907) === Фарміраванне адміністрацыйна-тэрытарыяльнага складу === Землі, якія атрымала Расійская імперыя ў [[1772]] г. у выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]], увайшлі паводле ўказа расійскай імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны ІІ]] ад 28 мая 1772 г. у склад [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]] (тэрытарыяльна правобраз будучай [[Полацкая губерня|Полацкай губерні]], а пасля [[Віцебская губерня|Віцебскай]]) і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] губерняў<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 19, № 13807, 13808.</ref>. Цэнтрамі губерняў сталі [[Апочка]] і [[Магілёў]]. Абедзве губерні былі падпарадкаваны генерал-губернатару [[Захар Рыгоравіч Чарнышоў|Захару Чарнышову]], які стаў называцца як «Беларускі генерал-губернатар», а яго падначаленая тэрыторыя як [[Беларускае генерал-губернатарства]] (1772—1796)<ref>Беларускі генерал-губернатар (1782—1796) Пётр Пасек ва ўказах Кацярыны ІІ называўся часам як «полацкі і магілёўскі генерал-губернатар». Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 19, № 17527.</ref>. Сваёй рэзідэнцыяй Чарнышоў выбраў [[Магілёў]]. Выданне «Устанаўлення кіравання губерняў Усерасійскай імперыі» (1775) прывяло да чарговых адміністрацыйных пераўтварэнняў. Паўстала таксама пытанне аб мэтазгоднасці далейшага аб’яднання ў складзе Пскоўскай губерні далучаных зямель [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] разам з велікарускімі землямі, на якія не распаўсюджваліся выключэнні з г.зв. «польскіх праў». Сваім указам ад [[24 жніўня]] [[1776]] г. Сенат Расійскай імперыі зацвердзіў праект Чарнышова аб стварэнні дзвюх губерняў яго генерал-губернатарства: была створана [[Магілёўская губерня]] (з былым тэрытарыяльным складам) і [[Полацкая губерня]] (замест Пскоўскай), ад якой аднялі [[Пскоўскі павет|Пскоўскі]] і [[Велікалуцкі павет]]ы. У [[1778]] г. адбылася чарговая адміністрацыйная рэформа: [[28 мая]] [[1778]] г. Полацкая губерня была пераўтворана ў [[Полацкае намесніцтва]] (1778—1796), а [[4 чэрвеня]] [[1778]] г. Магілёўская губерня — у [[Магілёўскае намесніцтва]] (1778—1796). Пасля [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у [[1793]] г. Расійская імперыя атрымала значную частку цэнтральнай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, менавіта з якой і была створана ўказам расійскай імператрыцы Кацярыны ІІ ад [[23 красавіка]] [[1793]] г. новая губерня — [[Мінская губерня]] з цэнтрам у [[Мінск]]у. Мінская губерня (як і частка зямель Польскага каралеўства, якую атрымала Расія ў ходзе другога падзела Рэчы Паспалітай) увайшла ў 1793 г. у склад [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскага, Ізяслаўскага і Брацлаўскага генерал-губернатарства]] (1793—1795), першы генерал-губернатар якога [[Міхаіл Мікітавіч Крачэтнікаў|Міхаіл Крачэтнікаў]] хутка памёр, а наступны ([[Цімафей Іванавіч Туталмін|Цімафей Туталмін]]) сваёй рэзідэнцыяй зрабіў [[Нясвіж]]. Паводле свайго маніфеста ад [[30 кастрычніка]] [[1794]] г. расійская імператрыца [[Кацярына II|Кацярына ІІ]] загадала пасля падаўлення [[паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] галоўнакамандуючаму расійскімі войскамі [[Мікалай Васілевіч Рапнін|Мікалаю Рапніну]] падзяліць акупаваныя землі Вялікага Княства Літоўскага на тры часткі (у складзе 17 паветаў) — Ковенскую, Віленскую і Гродзенскую, і прызначыла Рапніна літоўскім генерал-губернатарам (ці «генерал-губернатарам Літоўскага княства») з рэзідэнцыяй (Вярхоўным Праўленнем) у [[Гродна|Гродне]]<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17264; ''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 371.</ref><ref>Паралельна Мікалай Рапнін быў Ліфляндскім і Эстляндскім генерал-губернатарам, а цалкам князь афіцыйна тытулаваўся як «Яе Імператарскай Вялікасці, Самаўладцы Усерасійскай генерал-аншэф, Галоўнакамандуючы войскамі, ахапіўшымі Вялікае Княства Літоўскае, сенатар, Ліфляндскі, Эстляндскі і Літоўскі генерал-губернатар, Яе Вялікасці генерал-ад’ютант, палкоў лейб-гвардыі Ізмайлаўскага падпалкоўнік, Таўрычаскага грэнадзерскага шэф, і ордэнаў расійскіх: Св. Апостала Андрэя Першакліканага, Аляксандра Неўскага, ваеннага Св. Вялікапакутніка і пабеданосца Георгія і Св. Роўнаапостальнага князя Уладзіміра першых ступеняў, каралеўскага польскага Белага Арла і вялікакняскага Галсцінскага Св. Ганны кавалер». Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17264.</ref>. Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзела Рэчы Паспалітай]] [[14 снежня]] [[1795]] г. захопленыя тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, якія яшчэ з [[30 кастрычніка]] [[1794]] г. падпарадкоўваліся літоўскаму генерал-губернатару Рапніну, былі падзелены на [[Слонімская губерня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай Гродзенскай губерні) і [[Віленская губерня|Віленскую губерні]] і засталіся пад кіраваннем літоўскага генерал-губернатара<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17417.</ref><ref>У 1795—1796 гг. літоўскі генерал-губернатар князь Рапнін ва ўказах Кацярыны ІІ (а пасля і Паўла І) менаваўся часам як «віленскі і слонімскі генерал-губернатар». Гл.: Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17430, 17494, 17519.</ref>. Цэнтрам [[Літоўскае генерал-губернатарства|Літоўскага генерал-губернатарства]] станавілася [[Вільнюс|Вільня]]. [[5 ліпеня]] [[1795]] г. [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства]] (у сувязі з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай і далучэннем да генерал-губернатарства паўднёва-ўсходніх ваяводстваў Польскага каралеўства) была рэарганізавана і перайменавана ў [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства]] (1795—1796), цэнтрам якога працягваў заставацца Нясвіж. Указ імператрыцы Кацярыны ІІ ад [[5 мая]] [[1795]] г. загадваў стварыць [[Мінскае намесніцтва]], якое была адкрыта толькі [[2 кастрычніка]] [[1795]] г.<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17325, 17326, 17403, 17435.</ref> [[18 чэрвеня]] [[1796]] г. літоўскі генерал-губернатар князь Мікалай Рапнін спланаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ імператрыцы Кацярыны ІІ ад [[8 жніўня]] [[1796]] г. Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесніцтвы, але па прычыне смерці імператрыцы яны не былі створаны<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17494, 17525.</ref>. Новы расійскі імператар (1796—1801) [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I]] правёў новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел імперыі, накіраваны на ўзбуйненне адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Паводле ўказу ад [[12 снежня]] [[1796]] г. Віленская і Слонімская губерні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губерня|Літоўскую губерню]] (1796—1801) з цэнтрам у Вільні — заставалася ў складзе Літоўскага генерал-губернатарства (з адной Літоўскай губерняй); Полацкае і Магілёўскае намесніцтвы — у [[Беларуская губерня|Беларускую губерню]] (1796—1801) з цэнтрам у Віцебску<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 24, № 17634.</ref>; скасоўвалася [[Беларускае генерал-губернатарства]], а Беларуская губерня перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генерал-губернатарства; Мінскае намесніцтва пераўтворана (перайменавана) у Мінскую губерню; а Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства (1795—1796) было рэарганізавана і перайменавана ў [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства]] (1796—1801), цэнтрам якога стаў [[Камянец-Падольскі]]. [[Файл:Belorussian governorates 1829 Vitebsk nobility document.JPG|thumb|Зварот дваран [[Віцебская губерня|Беларуска-Віцебскай губерні]] да міністра ўнутраных спраў Расійскай імперыі, 1829 г. Запіс (па-польску) у журнале дваранскага сходу губерні]] Расійскі імператар (1801—1825) [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] сваім указам ад 9 (21) верасня 1801 г. падзяліў Літоўскую губерню на дзве — [[Віленская губерня|Літоўска-Віленскую]] і [[Гродзенская губерня|Літоўска-Гродзенскую губерні]], якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губернатарства|Літоўскага ваеннага губернатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні; Беларускую губерню — на [[Віцебская губерня|Беларуска-Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Беларуска-Магілёўскую губерні]], якія ўвайшлі ў склад [[Беларускае ваеннае губернатарства|Беларускага ваеннага губернатарства]] (1801—1823) з цэнтрам у Віцебску<ref>Указам ад 9 (21) верасня 1801 г. Літоўская губерня падзялялася на дзве «літоўскія» губерні (Віленскую і Гродзенскую губерні), а Беларуская губерня на дзве «беларускія» губерні (Віцебскую і Магілёўскую губерні), якія адразу пачалі пісацца як «Літоўска-Віленская губерня» (ці «Літоўская Віленская губерня»), «Літоўска-Гродзенская губерня» (ці «Літоўская Гродзенская губерня»), «Беларуска-Віцебская губерня» (ці «Беларуская Віцебская губерня») і «Беларуска-Магілёўская губерня» (ці «Беларуская Магілёўская губерня»). Азначэнні «Літоўска-» («Літоўская») і «Беларуска-» («Беларуская») выкарыстоўваліся для абазначэння тапанімічнага характару губерні і часта не ўказваліся. Пасады губернатараў і губернскіх устаноў таксама часта пісаліся з указаннем тапанімічнага характару губерні: «літоўска-віленскі губернатар», «Літоўска-Віленскае губернскае праўленне» і г.д. У афіцыйных назвах пасады генерал-губернатара ці генерал-губернатарства (з пералікам губерняў, якія ў ваходзілі ў склад генерал-губернатарства) азначэнні «Літоўская» ці «Беларуская» у назве губерняў у 1801—1840 гг. не выкарыстоўваліся: напрыклад, «віцебскі, магілёўскі, смаленскі і калужскі генерал-губернатар», «віленскі ваенны, гродзенскі, беластоцкі і мінскі генерал-губернатар» і г.д. Пасля падзелу (паводле таго ж указа ад 9 (21) верасня 1801 г.) [[Маларасійская губерня|Маларасійскай губерні]] на дзве губерні (Чарнігаўскую і Палтаўскую) яны таксама пэўны час пісаліся як Маларасійска-Палтаўская губерня (альбо «Маларасійская Палтаўская губерня») і Маларасійска-Чарнігаўская губерня («Маларасійская Чарнігаўская губерня»).</ref>; Мінская губерня разам з Кіеўскай увайшлі ў склад [[Кіеўскае ваеннае губернатарства|Кіеўскага ваеннага губернатарства]] (1801—1832) з цэнтрам у Кіеве<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 26, № 20004.</ref>. У [[1808]] г. Мінская губерня была вылучана са складу Кіеўскага ваеннага губернатарства і перастала ўваходзіць у склад якога-небудзь генерал-губернатарства (ваеннага губернатарства)<ref>''Киселев, А. А.'' Система управления и чиновничество белорусских губерний… С. 50.</ref>. У [[1812]]—[[1815]] гг. існавала [[Мінскае ваеннае губернатарства]], якое складалася толькі з Мінскай губерні. [[7 жніўня]] [[1823]] г. Беларускае ваеннае губернатарства было рэарганізавана ў генерал-губернатарства з цэнтрам у Віцебску («[[Віцебскае генерал-губернатарства]]»), у яго склад на пачатку ўключаюцца чатыры губерні — [[Віцебская губерня|Беларуска-Віцебская]], [[Магілёўская губерня|Беларуска-Магілёўская]], [[Смаленская губерня|Смаленская]] і [[Калужская губерня|Калужская]]. Афіцыйная назва генерал-губернатарства з цэнтрам у Віцебску залежала ад спіса губерняў, якія ў розныя часы ўваходзілі ў яго склад, а менавіта — Віцебская, Магілёўская, Мінская, [[Смаленская губерня|Смаленская]] і [[Калужская губерня|Калужская губерні]]. Так, у [[1823]]—[[1831]] гг. генерал-губернатарства з цэнтрам у Віцебску называлася «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Калужскае генерал-губернатарства». У сувязі з [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстаннем 1830—1831 гадоў]], якое пачало ахопліваць і [[Мінская губерня|Мінскую губерню]], расійскай уладай было вырашана (указам Сената ад 8 студзеня 1831 г.) Калужскую губерню вылучыць са складу [[Віцебскае генерал-губернатарства|Віцебскага генерал-губернатарства]], а Мінскую губерню, што яшчэ з [[1 снежня]] [[1830]] г. знаходзілася на ваенным становішчы, уключыць у яго склад. Генерал-губернатарства пачало афіцыйна называцца як «Віцебскае, Магілёўскае, Смаленскае і Мінскае генерал-губернатарства». Аднак ужо [[13 красавіка]] [[1831]] г. Мінская губерня была вылучана са складу Віцебскага генерал-губернатарства і перайшла (13 красавіка 1831 — 31 ліпеня 1831) пад уладу Галоўнакамандуючага Рэзервовай арміяй, а пасля (31 ліпеня 1831 — 6 кастрычніка 1831) Галоўнакамандуючага Дзеючай арміяй. Паралельна было створана таксама [[Мінскае часовае ваеннае губернатарства]] (31 красавіка 1831 — 22 студзеня 1832) для задушэння паўстання ў Мінскай губерні і далейшага арышту і прыцягнення да следства яго ўдзельнікаў. У ходзе [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Літоўскае ваеннае губернатарства]] было рэарганізавана ў [[Віленскае часовае ваеннае губернатарства]] (1830—1832). Паводле царскага ўказу ад 30 кастрычніка 1831 г. [[Беластоцкая вобласць (Расійская імперыя)|Беластоцкая вобласць]] (1808—1842) перашла пад уладу віленскага часовага ваеннага губернатара. У [[1832]] г. [[Віленскае часовае ваеннае губернатарства]] рэарганізавана ў [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства]] (1832—1864), у складзе якога захавалася і Беластоцкая вобласць. А ў [[1834]] г. у склад Віленскага ваеннага генерал-губернатарства ўвайшла яшчэ і [[Мінская губерня]]. [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 44 otd 1 nr 47251 - p 676 - 1869 AD.jpg|left|thumb|Указ 27 чэрвеня 1869 г. ''Аб выключэнні Магілёўскай губерні з распараджэння Галоўнага Упраўлення Паўночна-Заходнім краем''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор 2, Т. 44, аддз. 1, № 47251]] [[18 ліпеня]] [[1840]] г. расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў Сенату перайменаваць Літоўска-Віленскую і Літоўска-Гродзенскую губерні ў адпаведна Віленскую і Гродзенскую губерні, а Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губерні — у Віцебскую і Магілёўскую губерні<ref name="ReferenceD">Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13678.</ref>. [[18 снежня]] [[1842]] г. са складу [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] былі вылучаны [[Ковенскі павет (Расійская імперыя)|Ковенскі]], [[Цельшаўскі павет|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет|Расіенскі]], [[Панявежскі павет (Расійская імперыя)|Панявежскі]], [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскі]] і [[Браслаўскі павет (Расійская імперыя)|Новааляксандраўскі]] паветы, з якіх была створана [[Ковенская губерня]] (увайшла ў склад Віленскага ваеннага генерал-губернатарства)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, № 16347.</ref>; а [[Беластоцкая вобласць (Расійская імперыя)|Беластоцкая вобласць]] (1808—1842) тым жа ўказам уключана ў склад Гродзенскай губерні. [[17 лютага]] [[1856]] г. Мінская губерня выйшла са складу Віленскага ваеннага генерал-губернатарства, а таго ж дня [[Віцебскае генерал-губернатарства]] было ліквідавана. Мінская, Магілёўская і Віцебская губерні перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генерал-губернатарства імперыі, аднак не сталі звычайнымі расійскімі губернямі, бо ў іх захоўваліся спецыфіка кіравання і рэжым законаў, падобныя да губерняў Віленскага ваеннага генерал-губернатарства. [[16 жніўня]] [[1862]] г. [[Мінская губерня]] зноў увайшла ў склад Віленскага ваеннага генерал-губернатарства, а [[30 красавіка]] [[1863]] г. па прычыне пачатку паўстання 1863—1864 гадоў пад уладу [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага ваеннага генерал-губернатара]] былі таксама пераведзены Магілёўская і Віцебская губерні (гэтак жа як і часовыя ваенныя губернатары ў краі)<ref name="ReferenceB"/>. Віленскае ваеннае генерал-губернатарства паводле ўказу Сената ад [[25 лютага]] [[1864]] г. было перайменавана ў [[Віленскае генерал-губернатарства]]<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 39, аддзяленне 1, № 40635.</ref>. [[Файл:Document of Vitebsk goveronate office - 1863 AD.jpg|thumb|Дакумент канцылярыі [[губернатары Віцебскай губерні|Віцебскага губернатара («ваеннага губернатара горада Віцебска і віцебскага грамадзянскага губернатара»)]], 1863 г.]] [[27 чэрвеня]] [[1869]] г. [[Магілёўская губерня|Магілёўская]]<ref>Пасля вылучэння Магілёўскай губерні адміністрацыйна-тэрытарыяльная структура пачала менавацца як «віленскае, ковенскае, гродзенскае і мінскае генерал-губернатарства з падпарадкаваннем Віцебскай губерні», а генерал-губернатар — як «віленскі, ковенскі, гродзенскі і мінскі генерал-губернатар і галоўны начальнік Віцебскай губерні».</ref>, а [[2 лістапада]] [[1869]] г. — [[Віцебская губерня]] былі выведзены з-пад улады віленскага генерал-губернатара («из ведения Главного Управления Северо-Западным краем»)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 44, аддзяленне 1, № 47251; аддзяленне 2, № 47608.</ref>, а [[22 снежня]] [[1870]] г. [[Мінская губерня]] была вылучана са складу Віленскага генерал-губернатарства, якое ў [[1870]]—[[1912]] гг. складалася толькі з трох губерняў — Віленскай, Ковенскай і Гродзенскай. [[1 ліпеня]] [[1912]] г. Віленскае генерал-губернатарства, якое з часу ліквідацыі [[17 лютага]] [[1856]] г. [[Віцебскае генерал-губернатарства|Віцебскага генерал-губернатарства]] заставалася адзіным (акрамя часовых) генерал-губернатарствам у Паўночна-Заходнім краі, было скасавана<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор трэці. Т. 32, аддзяленне 1, № 37665.</ref>, а [[Ковенская губерня|Ковенская]], [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гродзенская губерні]] перасталі ўваходзіць у склад якога-небудзь генерал-губернатарства. З гэтага часу на тэрыторыі Паўночна-Заходняга краю не існавала ніякіх генерал-губернатарстваў. === Часовыя ваенныя губернатарствы (генерал-губернатарствы) === У часы паўстанняў ці верагодных ваенных дзеянняў у літоўска-беларускіх губернях расійскай уладай ствараліся часовыя ваенныя губернатарствы ([[Мінскае часовае ваеннае губернатарства]], [[Віленскае часовае ваеннае губернатарства]], [[Дынабургскае часовае ваеннае губернатарства]], [[Беластоцкае часовае генерал-губернатарства]], [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскае ваеннае губернатарства]])<ref>У пачатку вайны з французамі летам 1812 г. камандзір II расійскай арміі генерал [[Пётр Іванавіч Баграціён|Пётр Баграціён]] прызначыў [[Мінскае часовае ваеннае губернатарства|мінскага часовага ваеннага губернатара]] [[Гаўрыіл Аляксандравіч Ігнацьеў|Гаўрыіла Ігнацьева]] (1758—1852) на пасаду [[Бабруйская крэпасць|бабруйскага ваеннага губернатара]] (1812), улада якога распаўсюджвалася на [[Бабруйск]] і акругу. Пасля вайны Ігнацьеў працягваў быць мінскім часовым ваенным губернатарам.</ref>. Акрамя таго, калі ў 1830—1840-ыя і 1860—1870-ыя гг. у асобных губернях края аб’яўлялася ваеннае становішча, грамадзянскія губернатары атрымлівалі статус ваенных губернатараў. Так, у Віленскай, Ковенскай і Гродзенскай губернях (пасля пачатку рэвалюцыйных хваляванняў у вольным горадзе Кракаве, Вялікім Княстве Пазнаньскім (Каралеўства Прусія) і Галіцыі (Аўстрыйская імперыя), а таксама з-за верагоднасці паўстання ў суседніх польскіх губернях) у [[1846]]—[[1851]] гг. дзейнічала ваеннае становішча, таму ў гэты перыяд ковенскі і гродзенскі губернатары атрымалі статус ваеннага губернатара і тытулаваліся адпаведна як «ваенны губернатар горада Коўна і ковенскі грамадзянскі губернатар» і «ваенны губернатар горада Гродна і гродзенскі грамадзянскі губернатар»<ref>Віленскі губернатар не атрымаў такога статусу, бо ў Віленскай губерні функцыі ваеннага губернатара выконваў сам віленскі ваенны генерал-губернатар.</ref>. Напярэдадні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] і ў час яго губернатары [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерняў]] атрымлівалі статус ваенных губернатараў<ref>Мінскі і віленскі губернатары не атрымалі такога статусу, бо ў Мінскай губерні ўжо дзейнічаў асобны [[Мінскае ваеннае губернатарства|мінскі часовы ваенны губернатар]], а ў Віленскай губерні функцыі ваеннага губернатара выконваў сам віленскі ваенны генерал-губернатар.</ref> і называліся як «ваенны губернатар горада Коўна і ковенскі грамадзянскі губернатар», «ваенны губернатар горада Гродна і гродзенскі грамадзянскі губернатар» і г.д. === Ваенны генерал-губернатар Літвы (1812) === У ходзе [[вайна 1812 года|франка-расійскай вайны 1812 года]] на акупаванай войскамі французскага імператара [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] тэрыторыі Расійскай імперыі існавала пасада [[Вялікае Княства Літоўскае (1812)|ваеннага генерал-губернатара Літвы]], падначаленага французскай уладзе. Пасаду ваеннага генерал-губернатара Літвы (функцыяй якога было куратарства над створаным [[Вялікае Княства Літоўскае (1812)|«Вялікім Княствам Літоўскім» (1812)]]) займаў генерал граф [[Дзірк ван Гогендорп]], якому падпарадкоўваліся ваенныя губернатары ў дэпартаментах (Віленскім, Гродзенскім, Мінскім і Беластоцкім): віленскі ваенны губернатар генерал [[Антуан Анры Жаміні|Жаміні]], гродзенскі ваенны губернатар генерал ле Брун, мінскі ваенны губернатар генерал Бранікоўскі, беластоцкі ваенны губернатар генерал Ферар. == Унутранае тапанімічнае размежаванне Паўночна-Заходняга края == === Тапанімія напярэдадні падзелаў Рэчы Паспалітай === Напярэдадні першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 г. [[Вялікае Княства Літоўскае]] мела поўную назву «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае». Прычым традыцыйна «[[Жамойць|Жамойцю]]» называлася [[Жамойцкае староства]] (па паўночным-усходзе Княства), «[[Русь, зямля|Руссю]]» — падзвінскія і падняпроўскія ваяводствы і паветы, а ўся астатняя тэрыторыя мела назву «[[Літва (зямля)|Літва]]». Тэрмін «Літва» таксама выкарыстоўваўся для кароткага абазначэння ўсяго «Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага». Пад уплывам [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і праваслаўных актывістаў Рэчы Паспалітай часам для вызначэння падзвінскіх і падняпроўскіх ваяводстваў і паветаў у ВКЛ разам з тэрмінам «Русь» выкарыстоўваўся і тэрмін «[[Белая Русь]]»<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307.</ref>. У Рэчы Паспалітай адносна ж [[рускія|велікарускага]] насельніцтва Расійскай імперыі выкарыстоўваўся тэрмін «расіяне» (па-польску «rosjanie»), а мовы — «расійская мова» («język rosyjski»), якія працягвалі ўжывацца мясцовым польскамоўным дваранствам і пасля [[падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]]<ref>І дагэтуль у [[польская мова|польскай мове]] «[[руская мова]]» («вялікаруская мова») называецца як «język rosyjski», а «[[рускія]]» («вялікарусы») — як «rosjanie», у той жа час «[[беларусы]]» вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «białorusini». Ва ўкраінскай мове таксама «[[руская мова]]» («вялікаруская мова») называецца як «російська мова», «[[рускія]]» («вялікарусы») — як «росіяни», а «[[беларусы]]» вызначаюцца тэрмінам з прынцыпова мадыфікаваным коранем як «білоруси» (а іх мова — як «білоруська мова»).</ref>. === Захаванне тапаніміі часоў Рэчы Паспалітай === Аб’яўленне зямель былога Вялікага Княства Літоўскага «спрадвечна рускімі землямі», «уз’яднанымі» («воссоединёнными») з астатнімі рускімі землямі пад уладай [[Расійская імперыя|расійскага імператара]], ігнаравала тое, што ў складзе Вялікага Княства Літоўскага былі землі, населеныя [[балцкія мовы|балтамоўным]] і змешаным насельніцтвам ([[Жамойць]] і Віленскі край), якія ніколі не ўваходзілі ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і тое, што значная частка славянамоўнага [[шляхта|шляхецкага]] насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў яго заходніх і цэнтральных рэгіёнах не выкарыстоўвала тэрміны «рускія» («русіны», «беларусы») для ўласнага самавызначэння. І спачатку, дзейнічаючы асцярожна і абачліва, [[Імператар усерасійскі|расійская імператрыца]] [[Кацярына II]] не падыйшла радыкальна да ўнутраных пераўтварэнняў адносна захопленых тэрыторый і захавала геаграфічную тэрміналогію Вялікага Княства Літоўскага ([[Жамойць]]—[[Літва (зямля)|Літва]]—[[Белая Русь|Русь(Беларусь)]]), назваўшы «беларускімі» толькі землі Падняпроўя і Падзвіння Вялікага Княства Літоўскага. Гэта тлумачыцца тым, што, жадаючы замацаваць ліквідацыю Рэчы Паспалітай, імператрыца імкнулася ў першую чаргу цэнтралізаваць кіраванне на далучаных тэрыторыях паводле «Устанаўлення кіравання губерняў Усерасійскай імперыі» (1775) і вырашыла праводзіць прадваранскую ўнутраную палітыку без татальнай ломкі існуючага парадку, уцягваючы ў сістэму кіравання лаяльную мясцовую каталіцкую [[шляхта|шляхту]] і закрываючы часова вочы нават на абарону «дысідэнтаў» (праваслаўных, уніятаў, [[пратэстантызм|пратэстантаў]])<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 204, 372—373, 391, 414.</ref>. Менавіта Кацярына II заснавала ў Расійскай імперыі [[3 снежня]] [[1773]] г. [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскую каталіцкую епархію]] і захавала ордэн [[езуіты|езуітаў]], скасаваны ў [[1773]] г. паводле папскай булы ў іншых краінах свету (акрамя [[Парагвай|Парагвая]], дзе езуіты не дазволілі абвясціць булу). Так, пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у [[1772]] г. падзвінскія і падняпроўскія ваяводствы і паветы ВКЛ увайшлі ў склад [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]] (правобраз будучай [[Полацкая губерня|Полацкай]], а пасля і [[Віцебская губерня|Віцебскай]] губерні) і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]], якія не толькі былі аб’яднаны ў [[Беларускае генерал-губернатарства]] (1772—1796), але і пачалі ў расійскай урадавай тэрміналогіі адразу называцца як «беларускія губерні»<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 191.</ref>. Размоўна, публіцыстычна і афіцыйна-бюракратычна назву «беларускіх» атрымлівалі і іншыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія былі тэрытарыяльна «пераемнікамі» Полацкай і Магілёўскай губерняў, што нават часта адлюстроўвалася ў іх афіцыйнай назве: [[Беларуская губерня]] (1796—1801), створаная шляхам аб’яднання Полацкага і Магілёўскага намесніцтваў у адно цэлае; [[Беларускае ваеннае губернатарства]] (1801—1823); [[Віцебская губерня|Беларуска-Віцебская губерня]] (1801—1840); [[Магілёўская губерня|Беларуска-Магілёўская губерня]] (1801—1840); [[Віцебская губерня]] (1840—1917) і [[Магілёўская губерня]] (1840—1917). Расійская ўлада адразу з часоў падзелаў Рэчы Паспалітай (нават у перыяд [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]) пазбягала злучаць губерні, створаныя з былых зямель Вялікага Княства Літоўскага, у адно генерал-губернатарства — асабліва Віцебскую і Магілёўскую губерні з «літоўскімі», бо лічыла іх (у параўнанні з «літоўскімі») з-за прысутнасці кораню «рус-» у назве «беларускія» дакладна ўласна «рускімі» землямі. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Выява:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 27 nr 20369 - p 220 - 1802 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Выява:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Выява:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|180px]] |width="25%"|[[Выява:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|180px]] |- |''Паведамленне Літоўскага ваеннага губернатара Сенату аб перадачы Ашмянскага павета да Гродзенскай губерні''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 27, №20369, 1802 год |''Імператарскі ўказ Сенату аб базыліянскім духоўным ордэне і вучылішчах, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмент), 1810 год |''Указ Сената аб заснаванні ў Гродзенскай губерні асаблівых судоў для размежавання зямель''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год |''Указ Сената аб заснаванні ў Гродзенскай губерні асаблівых судоў для размежавання зямель''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэнне), 1811 год |} [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|thumb|Карта № 6 атласа «Географический атлас Российской империи» (1851), складзенага па замове расійскага імператара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] для выхавання спадчынніка расійскага трону і падрыхтоўкі ваенных спецыялістаў<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург : 1851. — 17 л.</ref>. Арэал рассялення «беларусаў» на карце ахоплівае толькі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую губерні]], а [[Віленская губерня|Віленская]], [[Гродзенская губерня|Гродзенская]] і [[Мінская губерня|Мінская губерні]] з’яўляюцца арэалам рассялення «літоўцаў», што тлумачыцца тым, што ў першай палове XIX ст. Віцебская і Магілёўская губерні тапанімічна адносіліся да «беларускіх губерняў» («Беларусіі»), а Віленская, Гродзенская і Мінская губерні — тапанімічна да «літоўскіх губерняў» («Літвы»)]] За цэнтральнымі і заходнямі землямі былога Вялікага Княства Літоўскага, уключанымі ў склад Расійскай імперыі пасля другога (1793) і трэцяга (1795) падзелаў Рэчы Паспалітай і размеркаванымі ў некалькі новаствораных губерняў (Мінскую, Віленскую і Слонімскую губерні), з самага пачатку захавалася назва «літоўскія», што нават адлюстроўвалася ў афіцыйных назвах адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: [[Літоўская губерня]] (1796—1801); [[Літоўскае генерал-губернатарства]] (1794—1801); [[Літоўскае ваеннае губернатарства]] (1801—1830); [[Віленская губерня|Літоўска-Віленская губерня]] (1801—1840), у склад якой уваходзіла і [[Жамойць]], выдзеленая ў 1842 г. са складу Віленскай губерні (1840—1917) у асобную [[Ковенская губерня|Ковенскую губерню]] (1842—1917); [[Гродзенская губерня|Літоўска-Гродзенская губерня]] (1801—1840). [[Мінская губерня]] ніякіх азначэнняў («літоўская» альбо «беларуская») у сваёй афіцыйнай назве не атрымала, бо ў 1793—1801 гг. уваходзіла ў склад [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскага, Ізяслаўскага, Брацлаўскага генерал-губернатарства]] (1793—1796) і яго тэрытарыяльных «пераемнікаў» ([[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскага, Валынскага і Брацлаўскага генерал-губернатарства]]; [[Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства|Мінскага, Валынскага і Падольскага ваеннага губернатарства]]), а ў 1801—1808 гг. уваходзіла ў склад [[Кіеўскае ваеннае губернатарства|Кіеўскага ваеннага губернатарства]] (1801—1832), аднак разглядалася звычайна як «літоўская»<ref>Обозрение исторических сведений… С. 9; ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 179.</ref>. Пасля стварэння [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам I]] [[Варшаўскае герцагства|Варшаўскага герцагства]], у дваран «заходніх губерняў» успыхнулі надзеі, што французскі імператар шляхам вайны з Расіяй зможа аднавіць Рэч Паспалітую ў яе ранейшых межах. Жадаючы перацягнуць на свой бок сімпатыі карэнных дваран «заходніх губерняў» напярэдадні патэнцыяльных ваенных канфліктаў з Францыяй, цар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] у [[1810]] г. выступіў з намёкамі (у першую чаргу да ўплывовых у асяроддзі карэнных дваран «заходніх губерняў» асоб — князя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама-Ежы Чартарыйскага]] і князя [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала-Клеафаса Агінскага]]) аб магчымым стварэнні самастойнай дзяржавы на чале з расійскім манархам, якая б ахоплівала ў будучым былыя землі Рэчы Паспалітай. Першым крокам да гэтага, па намёках Аляксандра I, павінна было быць стварэнне Вялікага Княства Літоўскага з зямель, якія ў той час уваходзілі ў склад Расійскай імперыі, як яўная дэманстрацыя намераў расійскага цара. У [[1811]] г. князь Агінскі падаў праект стварэння на чале з расійскім манархам [[Вялікае Княства Літоўскае (1811)|дзяржавы «Вялікае Княства Літоўскае» (1811) з Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гродзенскай, Мінскай, Беларуска-Віцебскай, Беларуска-Магілёўскай, Валынскай, Падольскай, Кіеўскай губерняў і Беластоцкай вобласці]] і заўпэўніў, што «літоўцы» (па-польску — «літвіны») гэтага несумненна жадаюць, а цар Аляксандр I з іроніяй дыпламатычна запытаўся ў Агінскага, ці ахвотна жыхары Валыні, Падолля і Кіеўшчыны насілі б імя «літоўцы» («літвіны»)<ref>''Ogiński, M.K.'' Pamiętniki. — T. 3. — С. 20—21.</ref>. У сапраўднасці ж Аляксандр I не збіраўся ствараць Вялікае Княства Літоўскае і зацягваў гэтую справу. Гэта стала прычынай таго, што многія карэнныя дваране «заходніх губерняў» у час [[вайна 1812 года|франка-расійскай вайны 1812 года]] актыўна падтрымалі французскага імператара Напалеона I. Называнне расійскімі ўладамі Віцебскай і Магілёўскай губерняў «беларускімі», а Віленскай, Гродзенскай і Мінскай — «літоўскімі», аказвала ўплыў і на еўрапейскае грамадства. Стварыўшы ў 1812 г. з акупаваных сваімі войскамі зямель Расійскай імперыі [[Вялікае Княства Літоўскае (1812)|«Вялікае Княства Літоўскае» (1812)]] з Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гродзенскай і Мінскай губерняў і Беластоцкай вобласці, французскі імператар Напалеон I у склад яго, нягледзячы на просьбы мясцовага дваранства, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Магілёўскую губерні не ўключыў, а планаваў стварыць з апошніх асобнае «Беларускае княства»<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 24.</ref>. [[Файл:Belorussian governorates 1830 Marshal of nobility document.JPG|thumb|Дакумент канцылярыі Беларуска-Віцебскага губернскага маршалка, дзе ўпамінаюцца «дзве беларускія губерні» [[Віцебскае генерал-губернатарства|Віцебскага, Магілёўскага, Смаленскага і Калужскага генерал-губернатарства]], пад якімі разумеліся [[Віцебская губерня|Беларуска-Віцебская]] і [[Магілёўская губерня|Беларуска-Магілёўская губерні]], 1830 г.]] Падчас [[Паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]], калі апошняе разгарнулася і ў Літоўска-Віленскай, Літоўска-Гродзенскай, Мінскай губернях і [[Лепельскі павет|Лепельскім павеце]] Беларуска-Віцебскай губерні, быў створаны [[Часовы паўстанцкі ўрад Літвы (1831)|Часовы паўстанцкі ўрад Літвы]], які (гэтак жа як і паўстанцкія войскі) узначаліў граф [[Тадэвуш Тышкевіч]] (1774—1852). З пачаткам паўстання [[Літоўскае ваеннае губернатарства]] (1801—1830) было перайменавана ў [[Віленскае часовае ваеннае губернатарства]] (1830—1832), а пасля ў [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства]] (1832—1864) і пазбавілася азначэння «літоўскае» у сваёй афіцыйнай назве, аднак губерні захавалі свае афіцыйныя і размоўныя назвы «літоўскія». У [[1834]] г. Мінская губерня была ўключана ў склад [[Віленскае ваеннае генерал-губернатарства|Віленскага ваеннага генерал-губернатарства]] і працягвала неафіцыйна называцца расійскай уладай як «літоўская». Да пачатку 1860-х гг. у афіцыйным справаводстве [[Жамойць]] часам называлася як «Самагіція» ці «самагіцкія паветы» (па-руску «самогитские поветы») — [[Шавельскі павет|Шавельскі]], [[Цельшаўскі павет|Цельшаўскі]], [[Расіенскі павет|Расіенскі]] і [[Панявежскі павет (Расійская імперыя)|Упіцкі паветы]]<ref>Указ от 29 ноября 1824 года «Об учреждении контрактов в городе Шавлях Виленской губернии под именем Самогитских» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 39, № 30131; указ 27 мая 1831 года «Об установле­нии временного управления по гражданской части в четырёх Самогитских уездах Виленской губер­нии» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 6, аддзяленне 1, № 4594; указ 12 февраля 1832 года «О прекращении действия особого в Самогитии Начальника и о восстановлении обыкновенного порядка отношений четырех Самогитских уездов с Виленским Губернским Начальством» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, № 5151; Указ от 11 марта 1832 года «О порядке определения римско-католических духовных к должностям в Самогитии» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленне 1, № 5225; Указ от 3 мая 1832 года «О непроизводстве двойных окладов чиновникам, командированным из России для исправления должностей земских исправников, заседателей земских судов, городничих и полицмейстеров в четырех самогитских уездах» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленне 1, № 5327; Указ от 1 июля 1832 года «О наставлениях касательно долга верноподданичества» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 7, аддзяленне 1, № 5521; Указ от 19 декабря 1833 года «О учреждении в губерниях, от Польши возвращенных, особых комиссий для рассмотрения метрических и актовых книг» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 8, аддзяленне 1, № 6644; і інш.</ref>. Існавала каталіцкая [[Жамойцкая дыяцэзія|«Самагіцкая» (Жамойцкая) дыяцэзія]], перайменаваная [[11 кастрычніка]] [[1840]] г. у Цельшаўскую (з цэнтрам у [[Варней|Варняі]]), а ў [[1848]] г. старая назва «Самагіцкая» была зноў дазволена расійскімі ўладамі да выкарыстання побач з новай<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 25, № 18504; Указ 11 октября 1840 года «О переименовании Литовского Евангелическо-Реформаторского Синода в Виленский, а Самогитской Римско-Католической Епархии в Тельшевскую» // Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13854.</ref>. [[18 снежня]] [[1842]] г. са складу Віленскай губерні былі вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губерні, з якіх была створана [[Ковенская губерня]], атрымаўшая неафіцыйную назву [[Жамойць|«Самагіція» («Жамойць», «Жмудзь»)]]<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22; ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181; Западные окраины Российской империи… С. 119.</ref>. Называнне расійскім урадам Магілёўскай і Віцебскай губерняў «беларускімі» (а мясцовай шляхтай паралельна называнне і як «рускімі»), а ўсіх астатніх — «літоўскімі», пратрымалася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], а часткова і далей<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расійскай імперыі… С. 73.</ref><ref>Обозрение исторических сведений… С. 4; ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 178, 179.</ref>. Так, у сваіх падарожных запісках («Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года») [[Фадзей Булгарын]] адзначыў гэтую дваістасць назвы адной і той жа тэрыторыі: ''«Паміж Курляндыяй, Ліфляндыяй, губернямі Пскоўскай, Смаленскай, Арлоўскай, Чарнігаўскай і Мінскай ляжыць краіна, якая называецца здаўна ў расіян Белай Расіяй, ці Беларусіяй, а ў палякаў Руссю»''<ref>Бачна, што Булгарын акрэсліў знешнія межы Беларуска-Магілёўскай і Беларускай-Віцебскай губерняў.</ref><ref>''Булгарын, Ф.'' Путевые заметки… С. 193.</ref>. У рамках створанага ў [[1823]] г. [[Віцебскае генерал-губернатарства|Віцебскага генерал-губернатарства]] (1823—1856), якое ахоплівала Беларуска-Віцебскую, Беларуска-Магілёўскую, Смаленскую і Калужскую губерні, у паўсядзённай мове чыноўнікаў правінцыі і сталіцы Магілёўская і Віцебская губерні афіцыйна-бюракратычна і неафіцыйна сукупна называліся (нават пасля 18 ліпеня 1840 г.) як «беларускія губерні», што не распаўсюджвалася на Смаленскую і Калужскую губерні, а само Віцебскае генерал-губернатарства называлася «беларускім»<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 196.</ref><ref>У канцы XVIII — першай палове XIX ст. дваранства Віцебскай і Магілёўскай губерняў, разам з паралельнымі самавызначэннямі «літоўцы» («літвіны») і «палякі», часам карысталася і самавызначэннем «беларусы» — у тапанімічным (тэрытарыяльным), рэгіянальным значэнні, але не этнічным. (Гл.: Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 73.). Толькі пасля падаўлення паўстання 1863—1864 гадоў (у сітуацыі выключных антыпольскіх законаў у краі) частка мясцовага каталіцкага дваранства (асабліва малазаможнага і безмаёнткавага), якая называла сябе адначасова і «літоўцамі», і «палякамі», пачынае прымаць праваслаўе, каб мець магчымасць служыць у мясцовых дзяржаўных установах, і карыстацца найменнем «беларусы» у этнічным значэнні. У сваіх мемуарах рускі чыноўнік Іван Мікалаевіч Захар’ін засведчыў: «<…> большасць чыноўнікаў у Магілёўскай губерні складалася <…> з палякаў, паміж якімі была маса асоб, якія былі праваслаўнымі; гэта былі мясцовыя ўраджэнцы — „беларусы“, як яны сталі сябе называць пасля паўстання. Па сутнасці ж, гэта былі шчырыя палякі, народжаныя ад змешаных шлюбаў, насіўшыя нават польскія прозвішчы, аддаваўшыя перавагу для малітвы касцёлы цэрквам, успамінаўшыя аб сваім праваслаўі толькі выпадкова, г.зн. тады, калі гэта зрабілася выгадным». Гл.: Захарьин, И. Н. Воспоминания о службе в Белоруссии 1864—1870 гг. (Из записок мирового посредника) // Исторический вестник. — 1884. — № 4. — С. 66.</ref>. [[Файл:Podział terytorialny Rzeczypospolitej 1863.png|thumb|Адміністрацыйны падзел зямель былой Рэчы Паспалітай на «ваяводствы» (на чале з паўстанцкімі камітэтамі), уведзены [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у 1863 г.]] У [[1827]] г. [[Пётр Іванавіч Кёпен|Пётр Кёпен]] выдаў працу «О происхождении, языке и литературе литовских народов», у якой упершыню ў расійскай навуцы паспрабаваў вызначыць межы рассялення «літоўскіх народаў» (імі разумеліся балтамоўныя народы — [[літоўцы]] і [[латышы]]) і мяжу, якая аддзяляе балтамоўнае і славянамоўнае насельніцтва імперыі. Гэтае даследаванне Кёпена дало пачатак паступоваму замацаванню ў расійскай навуковай літаратуры тэрміна «літоўцы» у першую чаргу за балтамоўным насельніцтвам<ref>Литовское племя… С. 62.</ref><ref>''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref>. Звесткі, сабраныя Кёпенам у [[1827]] г. адносна славянамоўнага насельніцтва імперыі, не былі надрукаваны і знаходзіліся ў рукапісе<ref>Звесткі аб славянамоўным насельніцтве імперыі, сабраныя Пятром Кёпенам, і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісе ў Расійскай акадэміі навук.</ref>. Працай Кёпена скарыстаўся вядомы славіст [[Павел Іозеф Шафарык|Павел Шафарык]], які ў сваім даследаванні «Славянскі народапіс» ([[Прага]], 1842)<ref>Праца Шафарыка перакладаецца з чэшскай мовы і як «Славянская этнаграфія».</ref> на падставе мовы акрэсліў тэрыторыю рассялення «беларусаў» і падаў лічбы пра агульную іх колькасць (2 726 000 чалавек — 2 376 000 праваслаўных і 350 000 каталікоў). «Беларускую мову» Шафарык назваў гаворкай «агульнарускай мовы», а абшарам яе распаўсюджання ўказаў цалкам Магілёўскую і Мінскую губерні, большую частку Віцебскай і Гродзенскай губерняў і Беластоцкай вобласці, а таксама меншую частку Віленскай губерні. Аднак Шафарык падышоў да праблемы павярхоўна, бо ў абшар «беларускай мовы» трапілі раёны з гарадамі [[Брэст]], [[Кобрын]], [[Пінск]] і інш., якія пазнейшыя лінгвісты адносілі да абшару «маларускай мовы» ([[украінская мова|украінскай мовы]]). Да таго ж Шафарык у «беларускай мове» вылучаў уласна «беларускую гаворку» («белорусское подречие») у Магілёўскай і Віцебскай губернях і «літоўска-рускую» («литовско-русское подречие») — у Мінскай, Гродзенскай і Віленскай губернях<ref>''Шафарик, П. И.'' Славянское народописание… С. 29.</ref>. Гэта гаворыць аб тым, што Шафарык вылучыў не рэальныя [[дыялекты беларускай мовы]] і межы рассялення [[беларусы|беларусаў]], а межы рассялення ўсяго славянамоўнага насельніцтва ў пяці губернях края, частка якога тапанімічна адносілася па тагачаснай традыцыі да «Беларусі» (Віцебская і Магілёўская губерні), а частка — да «Літвы» (Віленская, Гродзенская і Мінская губерні). Аднак да пачатку царавання расійскага імператара (1881—1894) [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]], які ўзняў чарговую хвалю ўзмоцненай [[русіфікацыя|русіфікацыі]], у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] галоўнай этнавызначальнай прыкметай была не [[мова]], а веравызнанне<ref name="ReferenceE"/>: у прыватнасці, да [[рускія|рускіх]] адносілі ўсіх, хто быў [[праваслаўе|праваслаўным]] у імперыі<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма … С. 98—99.</ref>. Вырашыўшы вызваліць сялян імперыі ад [[Прыгоннае права|прыгону]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] звярнуўся ў [[1857]] г. за падтрымкай сваёй ініцыятывы да «літоўскіх дваран», якія першымі ў імперыі падтрымалі намер цара. Напярэдадні і ў ходзе правядзення з [[1861]] г. [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы ў Расійскай імперыі]] ў афіцыйных дакументах Віцебская і Магілёўская губерні называліся «беларускімі» (на іх распаўсюджваліся «Мясцовыя палажэнні аб пазямельным уладкаванні сялян, паселеных на маянткоўскіх землях у губернях: Вялікарасійскіх, Наварасійскіх і Беларускіх»), а астатнія — «літоўскімі» (на іх распаўсюджваліся «Мясцовыя палажэнні аб пазямельным уладкаванні сялян, паселеных на маянткоўскіх землях у губернях: Віленскай, Гродзенскай, Ковенскай, Мінскай і частцы Віцебскай<ref>Імі былі [[Інфлянты|інфлянцкія]] паветы ([[Люцынскі павет|Люцынскі]], [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкі]] і [[Дынабургскі павет|Дынабургскі]]) і [[Дрысенскі павет]] Віцебскай губерні.</ref>»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 172.</ref>. Летам [[1862]] г. у [[Вільнюс|Вільні]] мясцовымі тайнымі групамі прыхільнікаў незалежнасці («белыя» і «чырвоныя») быў створаны [[Літоўскі правінцыйны камітэт]], які пачаў рабіць захады па стварэнні сваіх тайных камітэтаў у рэгіёнах — шасці літоўска-беларускіх губернях. [[20 студзеня]] (1 лютага) [[1863]] г. віленскія «чырвоныя» ([[Канстанцін Каліноўскі]], [[Зыгмунт Чаховіч]] і інш.) абвясцілі маніфест аб далучэнні да паўстання і стварылі [[Часовы правінцыйны ўрад Літвы і Беларусі]]<ref>З дакументаў «чырвоных» не зусім ясна, якія тэрыторыі разумеліся пад «Літвою», а якія — пад «Беларуссю».</ref>. Аднак ініцыятыву хутка перахапілі «белыя» ([[Якуб Гейштар]], [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аляксандр Аскерка]] і інш.), якія наладзілі кантакты з [[Часовы нацыянальны ўрад|Часовым нацыянальным урадам]] у Варшаве і з яго ўпаўнаважання [[11 сакавіка|27 лютага (11 сакавіка)]] [[1863]] г. утварылі ў Вільні [[Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы]]. Пад правінцыямі разумеліся «[[Жамойць]]», [[Літва (зямля)|уласна «Літва»]] і «[[Белая Русь|Беларусь]]»<ref>У мемуарах кіраўніка «белых» Якуба Гейштара адзначаеца, што ў Беларусі арганізацыйная структура паўстанцкіх камітэтаў была найслабейшай. З гэтага выходзіць, што пад «Беларуссю» разумеліся Віцебская і Магілёўская губерні, бо ў Мінскай губерні жадаючых уступіць у паўстанцкія камітэты хапала: на тэрыторыі Мінскай губерні было створана тры «ваяводствы» — Мінскае, Навагрудскае і Палескае. Гл.: ''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 235, 252, 254.</ref>. Віленскія «белыя» здолелі захаваць пад сваім кантролем усе тайныя паўстанцкія камітэты ў шасці літоўска-беларускіх губернях, зыходзячы з прынцыпа «цэласці Літвы», хоць Варшава жадала атрымаць пад сваю ўладу Беласточчыну і паўднёвыя паветы [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]<ref>''Gieysztor, J.'' Pamiętniki… — T. 1. — С. 252.</ref>. «Чырвоныя» вырашылі далучыцца да «белых» і іх праграмы. === Міф аб забароне ўжывання тэрмінаў «Літва» і «Беларусія» === [[Файл:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Sobranie 2 Т 15 otd 1 nr 13678 - p 515 - 1840 AD.jpg|thumb|Указ ад 18 ліпеня 1840 г. ''«Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою»''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддз. 1, № 13678]] У гістарычнай навуцы савецкага і сучаснага перыяду стаў распаўсюджанным міф, што паводле свайго вядомага сенацкага ўказу ад 18 ліпеня 1840 г.<ref name="ReferenceD"/> расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] забараніў ужываць у афіцыйным справаводстве тэрміны «Литва» і «Белоруссия», нібыта адмаўляючы існаванне такіх краін і народаў<ref>Стваральнікамі такога міфа лічацца складальнікі 2-га тома дакументаў і матэрыялаў па гісторыі Беларусі акадэмік ([[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|М. М. Нікольскі]], навуковыя супрацоўнікі Інстытута гісторыі АН БССР [[Дзяніс Аляксандравіч Дудкоў|Д. А. Дудкоў]], [[Іосіф Фадзеевіч Лочмель|І. Ф. Лочмель]] і іншыя), якія ў 1940 г., перадрукоўваючы ўказ ад 18 ліпеня 1840 года «Об именовании губерний Белорусских и Литовских, каждою отдельно Витебскою, Могилевскою, Виленскою и Гродненскою» па ідэалагічных (антыцарысцкіх) матывах, назвалі дакумент так «Забарона царом Мікалаем ужываць назвы Беларусь і Літва». Гэты міф замацаваўся ў гістарыяграфіі савецкага перыяду. Падрабязней гл.: Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, [[Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 285. Хоць, напэўна, падставамі такога міфа было неразуменне сэнсу даўно забытага ўказа яшчэ гісторыкамі і географамі расійскага імперскага перыяду. Гл.: ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124, 162.</ref><ref>Было агульнавядома (аж да анекдотаў), што расійскі імператар Мікалай I пасля паўстання 1830—1831 гадоў не любіў палякаў, імя якіх не забараніў.</ref>. Аднак на самой справе імператарам загадвалася пісаць губерні (Літоўска-Віленскую, Літоўска-Гродзенскую, Беларуска-Віцебскую і Беларуска-Віцебскую<ref>Мінская губерня ва ўказе не ўпаміналася, бо не мела азначэння «Літоўская» ці «Беларуская».</ref>) проста — па назве губернскага цэнтра («Віленская губерня», «Гродзенская губерня», «Віцебская губерня», «Магілёўская губерня»), без азначэнняў «Літоўская» ці «Беларуская» і без наймення іх сукупна як адпаведна «літоўскія губерні» і «беларускія губерні» ва ўрадавым справаводстве<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 286; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Расійская ўлада ў 1840-ыя гг. і не думала забараняць тэрміны «Литва» і «Белоруссия», якія прысутнічалі ў [[імператар усерасійскі|афіцыйным тытуле расійскага імператара]]<ref>«Беларусь» («Белая Расія») была «схавана» у складзе азначэння «Усерасійскі», «Літва» фігуравала ў выразе «вялікі князь Літоўскі», а «Жамойць» — у выразе «князь Самагіцкі».</ref>, а з пачатку 1860-х гг., наадварот, імкнулася распаўсюдзіць і замацаваць тэрмін «Белоруссия», лічачы «беларусаў» (галоўным чынам, сялянскае праваслаўнае і нядаўна ўніяцкае насельніцтва края) за складовую частку «рускага народа», адзінага ў трох галінах («вялікарусах», «беларусах» і «маларусах»)<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 182—192, 196, 804.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]… С. 53—54.</ref>. У гэтай сітуацыі звужалася толькі тэрыторыя, якую адносілі да «Літвы», а назва «Беларусь», наадварот, пашыралася на суседнія губерні<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі … С.51.</ref>. Прыкметна, што ў справаводстве Сената Расійскай імперыі назва «беларускія губерні» у адносінах да Віцебскай і Магілёўскай ужывалася, нягледзячы на загад Мікалая I ад 18 ліпеня 1840 г., на працягу ўсяго стагоддзя да [[1890]]-х гг.<ref>''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 15.</ref> Акрамя таго, у Расійскай імперыі ў [[1841]]—[[1917]] гг. надрукавана каля 190 кніжак і брашур са словам «Белоруссия» на тытуле<ref>Гісторыя Беларусі: Падруч. У 2 ч. / Я. К. Новік, Г. С. Марцуль, І. Л. Качалаў і інш. — Ч. 1. — С. 287; ''Латышонак, А.'' Гісторыя Беларусі… С. 65.</ref>: у 1853—1856 гг. выйшла кніга [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Паўла Шпілеўскага]] «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю»; у 1855 г. — [[Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч|Міхаіла Без-Карніловіча]] «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии»; у 1857 г. — [[Восіп Вікенцевіч Турчыновіч|Восіпа Турчыновіча]] «Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен» і г.д. Прычым тэрмін «Беларусь» («Белоруссия») у кнігах Шпілеўскага, Без-Карніловіча, Турчыновіча і многіх іншых датычыўся толькі Магілёўскай і Віцебскай губерняў. === Пашырэнне геаграфічнай прасторы «беларускіх губерняў» === [[Файл:Shein Pavel Materialy dla izuchenia.jpg|left|thumb|Этнаграфічны сборнік [[Павел Васілевіч Шэйн|Паўла Шэйна]] «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края», Т. II. 1893 год]] [[Паўстанне 1863—1864 гадоў]] прымусіла перавесці пад уладу аднаго генерал-губернатара ўсе шэсць «паўночна-заходніх» губерняў. Як толькі пагроза новых ваенных выступленняў у Паўночна-Заходнім краі стала лічыцца малаверагоднай, у [[1869]] г. Віцебская і Магілёўская губерні выйшлі з-пад улады віленскага генерал-губернатара (па ініцыятыве самога генерал-губернатара [[Аляксандр Львовіч Патапаў|Аляксандра Патапава]]). Гэтым расійская ўлада хацела адасобіць іх адміністрацыйна ад «літоўскіх» губерняў і скасаваць асацыяцыю адміністрацыйных меж генерал-губернатарства з межамі Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ReferenceC">''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 611.</ref>. Былы [[губернатары Магілёўскай губерні|магілёўскі губернатар]] (1856—1868) [[Аляксандр Пятровіч Беклямішчаў|Аляксандр Беклямішчаў]] у [[1869]] г. у сваім мемарандуме пісаў, што неабходна прадэманстраваць «усяму насельніцтву, што прызнанне Беларусіі чыста рускай вобласцю ёсць факт беспаваротны»<ref name="ReferenceC"/>. Расійская ўлада разумела, што само існаванне абшырнага ўскраіннага генерал-губернатарства з асаблівымі надзвычайнымі ўмовамі кіравання падтрымлівае самаідэнтыфікацыю карэннага дваранства з былой тэрыторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай і можа правакаваць сепаратысцкія настроі<ref name="ReferenceC"/>, бо яно, паводле думкі Беклямішчава, «прыводзіць у частыя зносіны паў-палякаў магілёўскіх з сапраўднымі палякамі віленскімі і ковенскімі»<ref name="ReferenceC"/>. У [[1869]] г. таксама была скасавана каталіцкая [[Мінская дыяцэзія (гістарычная)|Мінская дыяцэзія]] (1798—1869), сяляне-каталікі пачалі прымусова ў [[1870]]-ыя гг. пераводзіцца ў [[праваслаўе]], хоць складалі ў тыя часы невялікую частку насельніцтва Мінскай губерні ў параўнанні з сялянамі-праваслаўнымі (у асноўнай масе былымі ўніятамі, лаяльнасць і шчырасць да праваслаўя якіх доўга ставілася пад сумненне расійскім урадам<ref>''Долбилов, М. Д.'' Русский край… С. 81, 705, 750; ''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 280.</ref>). А [[22 снежня]] [[1870]] г. і сама [[Мінская губерня]] расійскімі ўладамі была вылучана са складу самога [[Літоўскае генерал-губернатарства|Віленскага генерал-губенатарства]]. У афіцыйным заканадаўстве з [[1863]] г. «літоўскія губерні» пачалі называцца толькі як «паўночна-заходнія губерні». [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Карта беларускіх гаворак, складзеная [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г.]] У 1870-ых гг. да «Беларусі» пачалі прылічаць ужо і [[Мінская губерня|Мінскую губерню]]<ref>Народы России. Белорусы и поляки… С. 1; ''Сталюнас, Д.'' Границы в пограничье… С. 263.</ref><ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9.</ref>, а Ковенская, Віленская і Гродзенская губерні неафіцыйна і публіцыстычна называліся «літоўскімі» («Літвой»)<ref>''Литвинов, М. М.'' Литовская область… С. 3, 9; ''Реклю, Э.'' Россия европейская и азиатская: в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. — С. 124; Волости и важнейшие селения Европейской России / Министерство внутренних дел Российской империи. — Санкт-Петербург : Изд. Центрального статистич. комитета, 1886. — Вып. V. Губернии Литовской и Белорусской областей. — 259 с.</ref><ref>У 1882 г. быў выдадзены III том «Литовское и Белоруское Полесье» шматтомнага выдання «Живописная Россия», прысвечаны літоўска-беларускім губерням, гістарычная частка якога была напісана [[Адам Ганоры Кіркор|Адамам Кіркорам]], які не быў прафесійным гісторыкам. Кіркор напісаў: «Спачатку Беларуссю называлі толькі цяперашнія Магілёўскую і Віцебскую губерні <…> але ў цяперашні час, з этнаграфічнага пункту гледжання, як у племянных, так і ў бытавых і народных адносінах, Беларуссю справядліва называюць усе тры губерні: Магілёўскую, Віцебскую і Мінскую. Выключэнне складаюць толькі тры паветы Віцебскай губерні, населеныя латышамі. Можна бы зрабіць яшчэ выключэнне для Пінскага, часткова і Мазырскага паветаў Мінскай губерні, дзе гаворка больш падобная да маларасійскай» (С. 249). У томе ўвесь край фактычна называўся «Палессем», якое складалася з дзвюх частак — «Літоўскае Палессе» (Ковенская, Віленская і Гродзенская губерні) і «Беларускае Палессе» (Мінская, Віцебская, Магілёўская і Смаленская губерні). Аднак тэрмін «Палессе» не атрымаў ніякай папулярнасці (у адрозненне ад кнігі) і найменне губерняў Паўночна-Заходняга края «Палессем» не мела ніякіх наступстваў.</ref>. З [[1890]]-х гг. назва «Беларусь» пачала стала распаўсюджвацца і на [[Гродзенская губерня|Гродзенскую]] (акрамя паўднёвых яе паветаў)<ref>На большасці этнаграфічных карт XIX — пачатку XX ст., якія па сутнасці фактычна былі лінгвістычнымі, жыхары Заходняга Палесся (г.зн. паўднёвых паветаў Гродзенскай губерні, Пінскага і часткі Мазырскага паветаў Мінскай губерні) былі аднесены да маларусаў (украінцаў) — карты А. Рыціха (1875), Г. Нобэрта (1888), Я. Карскага (1903, 1917), Л. Нідэрле (1909), Т. Фларынскага (1911) і інш. Падабенства фанетычных норм валынскага дыялекту ўкраінскай мовы да гаворак насельніцтва вышэйназваных паветаў вымушала навукоўцаў адносіць яго да маларусаў (украінцаў). (Гл.: Насытка, Г. «Тыя ж беларусы»… С. 14.). Падабенства гаворак насельніцтва Валыні і Заходняга Палесся захавалася са старажытных часоў і звязана з тым, што ў эпоху славянскіх плямён тэрыторыя Валыні і Заходняга Палесся была заселена племем [[валыняне|валынян]] і часткова [[драўляне|драўлян]], большая частка далёкіх нашчадкаў якіх увайшла ў часы Высокага Сярэдневечча ў склад [[украінцы|украінцаў]], а меншая (заходнепалеская) частка — у склад [[беларусы|беларусаў]].</ref> і большую частку [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (за выключэннем «паўночна-заходняга яе кутка» — [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкага павета]])<ref>''Белы, А.'' Белая Русь… С. 307; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 13—14; ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва… С. 1.</ref><ref>У пятым томе (1891) вядомага і папулярнага [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|энцыклапедычнага слоўніка Бракгауза і Эфрона]] ў артыкуле «Белоруссия» пад Беларуссю яшчэ разумелі Мінскую, Магілёўскую, Віцебскую губерні і заходнюю частку Смаленскай губерні, а ў артыкуле «Белоруссы» таго ж тома рассяленне беларусаў (на падставе мовы — паводле даследаванняў Яўхіма Карскага) акрэслівалася і Гродзенскай (акрамя паўднёвых паветаў) з большай часткай Віленскай губерні (акрамя Троцкага павета). Гл.: Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз… С. 231; Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз… С. 232.</ref><ref>Нават у афіцыйным школьным падручніку геаграфіі, надрукаваным у 1914 г. у Расійскай Імперыі, Віленская, Ковенская і Гродзенская губерні ўсё яшчэ сукупна называюцца як «літоўскія губерні», хоць адзначаецца, што ў іх пражывае па большасці беларускае, польскае і яўрэйскае насельніцтва. А да «беларускіх губерняў» аднесены Мінская, Магілёўская і Смаленская губерні, хоць дадаецца, што беларусы жывуць і ў Віцебскай губерні. Гл.: ''Меч,'' С. Россия. Учебник отечественной географии. — Москва : Изд. Кушнерев и К°, 1914. — 13-е изд. — С. 61, 63, 72.</ref>. Гэтаму ў першую чаргу спрыялі лінгвістычныя (і менш — этнаграфічныя) даследаванні ([[Іван Іванавіч Насовіч|Іван Насовіч]], [[Павел Васілевіч Шэйн|Павел Шэйн]], [[Юльян Фаміч Крачкоўскі|Юльян Крачкоўскі]], [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]], [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] і інш.), якія праводзіліся навуковымі ўстановамі Расійскай імперыі і прыватнымі даследчыкамі ў папярэдні час<ref>Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз… С. 232.</ref>. Даследаванні паказвалі падобнасць гаворак мовы сялянскага насельніцтва ў многіх частках пяці губерняў Паўночна-Заходняга края (Гродзенскай, Віленскай, Мінскай, Віцебскай і Магілёўскай), а таксама ў сумежных — [[Смаленская губерня|Смаленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]]. Канчаткова замацавала назву «Беларусь» за тэрыторыяй упершыню ў гісторыі апісаных і нанесеных на карту гаворак мовы, якая цвёрда атрымала назву «[[беларуская мова|беларускай мовы]]»<ref>Тэрмін «беларуская мова» «выціснуў» іншыя канкурэнтныя назвы мовы славянамоўнага насельніцтва края, якія існавалі раней («руская мова» ці «русінская мова») альбо прапаноўваліся мясцовай інтэлігенцыяй — «славяна-крывіцкая мова» ([[Ян Чачот]]), «крывіцкая мова» ([[Зарыян Даленга-Хадакоўскі]], [[Канстанцін Радзівіл (1793—1869)|Канстанцін Радзівіл]], [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Павел Шпілеўскі]], [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]), «літоўска-руская мова» ([[Уладзіслаў Сыракомля]]), «літоўска-русінская мова» ([[Адам Міцкевіч]], [[Вінцэнт Каратынскі]]) і г.д. Тэрмінам «літоўска-руская мова» імкнуліся абазначыць мову тых людзей, якія жывуць у «Літве» і называюцца «літоўцамі», але карыстаюцца «рускай мовай» (у сучасным разуменні — гаворкамі беларускай і (на Заходнім Палессі) украінскай моў).</ref>, публікацыя фундаментальнага шматтомнага даследавання [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] «Беларусы» (асабліва тамы «Уводзіны да вывучэння мовы і народнай славеснасці» (1903) і «Мова беларускага племені» (1908)). Праўда, пазней Карскі выказваўся, што акрэсліў тэрыторыю не беларускага этнаса, а беларускай мовы. Характэрна, што ў гэтых і іншых даследаваннях «[[беларусы]]» разглядаліся (як таго патрабавала афіцыйная расійская імперская ідэалогія і цэнзура) як частка «адзінага рускага народа», аднак выяўленыя рысы мовы і культуры (нават сялянскага насельніцтва) сведчылі аб выразнай своеасаблівасці «Паўночна-Заходняга края» ад іншых частак Расійскай імперыі. Значная частка мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]], якая атрымала адукацыю ў расійскіх навучальных установах ([[гімназія]]х і [[універсітэт|ўніверсітэтах]]), успрыняла назву «Беларусь» («Беларусія») і пачала падтрымліваць і прапагандаваць гэтую назву для тэрыторыі, дзе большасць насельніцтва размаўляе на мове, названай «беларускай», заяўляючы адначасова пра асобнасць і самастойнасць свайго народа<ref>Характэрна, што ў 1888 г. малады гісторык [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] на старонках газеты «[[Мінскі лісток (1886)|Минский листок]]» у артыкуле «Беларускае мінулае» адзначыў: «Беларускае племя мела сваю гісторыю, адметную ад гісторыі суседніх, роднасных яму плямён, свае гістарычныя традыцыйныя пачаткі, што гэтыя пачаткі яно некалі ўпарта адстойвала. Акрамя таго, беларускі народ мае этнаграфічнае адрозненне ад суседніх народнасцей, адрозніваецца ад іх складам свайго развіцця, паняццяў, схільнасцей. <…> Народная наша творчасць складае нашае багацце, якім беларусы могуць ганарыцца, якое павінны падтрымліваць і зберагчы. Нарэшце, ёсць яшчэ запавет у беларусаў — свая мова». Амаль адначасова, у 1887 г. [[Ян Карловіч]], які ў 1891 г. будзе дапамагаць друкаванню «Дудкі беларускай» Францішка Багушэвіча, выдаў запісаныя ім легенды і паданні з Лідскага, Навагрудскага і Свянцянскага паветаў пад назвай «Народныя паданні і казкі, сабраныя ў Літве».</ref>. Пасля скасавання прыгоннага становішча сялян, якое замацоўвала раней сялян у рамках панскіх маёнткаў і царкоўных прыходаў, у ходзе пашырэння пачатковай адукацыі ў вёсцы стала магчымым пашырэнне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх кол насельніцтва. У [[1891]] г. малазаможны дваранін, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў і паэт [[Францішак Багушэвіч]] у сваёй прадмове да зборніка «[[Дудка беларуская]]» стварае паэтычны вобраз і акрэслівае межы беларускай айчыны, адным з галоўных сімвалаў якой выступае менавіта «мужыцкая мова»: ''«Братцы мілыя, дзеці Зямлі-маткі маёй! Вам афяруючы працу сваю, мушу з вамі пагаварыць трохі аб нашай долі-нядолі, аб нашай бацькавай спрадвечнай мове, каторую мы самі, да і не адны мы, а ўсе людзі цёмныя „мужыцкай“ завуць, а завецца яна „беларускай“. Я сам калісь думаў, што мова наша — „мужыцкая“ мова, і толькі таго! Але, паздароў Божа добрых людцоў, як навучылі мяне чытаць-пісаць, з той пары я шмат гдзе быў, шмат чаго відзеў і чытаў: і праканаўся, што мова нашая ёсць такая ж людская і панская, як і французская, альбо нямецкая, альбо і іншая якая. <…> Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''<ref>Беларускамоўная паэтэса і дваранка [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]] словамі «Гаўрылы з Полацка» расказала, што паўплывала на яе ўласны выбар пачаць вызначаць сябе не «полькай» і «літоўкай» (што было характэрна для мясцовых каталіцкіх дваран), а беларускай: ''«Доўга я гадаў і думаў, як сябе зваць, ці то палякам, ці то літоўцам, бо слова „тутэйшы“ мне неяк не смакавала. І так колькі гадоў я хістаўся, то на ту, то на другую сторану, аж покі не папала ў мае рукі „Дудка“ [[Францішак Багушэвіч|Мацея Бурачка]]; яна то мне сказала, што хто гаворыць па-тутэйшаму, па-мужыцкаму, значыцца ён гаворыць па-беларуску, а хто гаворыць па-беларуску, той беларус»''. Гл.: ''Цётка''. Творы… С. 5.</ref>. Пашырэнню з 1890-х гг. назваў «Беларусь» і «беларусы» значна паспрыялі і мясцовыя народніцкі, сацыялістычны і дэмакратычны рухі ([[Беларуская рэвалюцыйная грамада]] (1902), перайменаваная ў [[1903]] г. у [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], і інш.), якія ўжывалі гэтыя вызначэнні для ўсёй тэрыторыі славянамоўнага насельніцтва края; матэрыялы [[Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|першага перапісу насельніцтва ў Расійскай імперыі ў 1897 г.]]<ref>Перапіс 1897 года праводзіўся шляхам апытання ўсяго насельніцтва, у тым ліку аб ужыванай мове, якая афіцыйнай урадавай статыстыкай лічылася крытэрыем прыналежнасці да пэўнага народа. Хоць, напрыклад, у Пінскім павеце 74,3 % жыхароў назвалі сябе беларусамі (па роднай мове), а ўкраінцамі — 0,6 % (1423 чалавекі), у Рэчыцкім — адпаведна 82,5 і 1,7 %, у Пружанскім — 75,5 і 6,7 %. Толькі 64,3 % насельніцтва Брэсцкага і 79,6 % Кобрынскага паветаў сваёй роднай мовай назвалі ўкраінскую. Аднак, ужо паводле звестак губернскага статыстычнага камітэта, у 1910 г. у Кобрынскім павеце беларусаў налічвалася 84,8 % (а ў 1913 г. ужо 85,7 %), а ў Пружанскім — 87,1 %. Мясцовыя органы кіравання, прыходскія святары, дадзеныя якіх і былі крыніцай этнічнай статыстыкі, адмовіліся ад выключна моўнага крытэрыя вызначэння этнічнай прыналежнасці і разумелі, што вакол іх жывуць не «украінцы», а «беларусы». Толькі Брэсцкі павет перад Першай сусветнай вайной быў заселены на 65,9 % (паводле дадзеных) «украінцамі», але і тут да 1918 г. асноўная маса насельніцтва ўжо стала называцца «беларусамі». На гэта паўплывалі шматлікая ў той час літаратура на беларускай мове; грамадскі рух «беларускага адраджэння»; свабоды, якія прынесла рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі, дазволіўшыя легальна выдаваць літаратуру на любой роднай мове і свабодна ствараць грамадскія арганізацыі; бежанства ў ходзе Першай сусветнай вайны, якое прывяло да цесных кантактаў (у тым ліку ў Санкт-Пецярбургу) дзеячаў грамадскіх аб’яднанняў з розных рэгіёнаў; абвяшчэнне [[БНР]] і інш. А на картах, складзеных у 1918 і 1919 гадах [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафанам Доўнар-Запольскім]] і [[Яўсей Сцяпанавіч Канчар|Яўсеем Канчарам]] на падставе комплекса крытэрыяў, ужо ўся Берасцейшчына была ўключана ў абшар рассялення [[беларусы|беларусаў]]. Гл.: ''Насытка, Г.'' «Тыя ж беларусы»… С. 15; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 371, 401—409, 443—446, 453, 461—463.</ref>; працы гісторыкаў [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] і [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], асабліва выдадзеная ў Вільні «Кароткая гісторыя Беларусі»<ref>«Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) утрымлівала непазбежна шмат міфаў і недарэчнасцей, якія тлумачацца як маладаследаванасцю самой гісторыі края і царскай цэнзурай, так і ідэалагічнай накіраванасцю кнігі. Кніга Ластоўскага ўвабрала ў сябе і шмат міфаў «заходнерусізму», а ў раздзеле аб XIX ст. — з-за цэнзуры — абыходзіла пытанне аб трох паўстаннях у краі.</ref> (1910); прэса, у першую чаргу газета «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»<ref>Рэвалюцыйна-марксісцкія ідэі газеты «Наша доля» у новым перыядычным выданні «грамадоўцаў» (членаў партыі Беларуская сацыялістычная грамада) — у газеце «Наша ніва» — былі заменены на нацыянальныя і ліберальна-дэмакратычныя. Так, у галоўным артыкуле (на перадавіцы) першага нумара газеты «Наша ніва» было напісана: «Не думайце, што мы хочам служыць толькі панам, ці адным мужыкам. Не, ніколі не! Мы будзем служыць усяму беларускаму пакрыўджанаму народу, пастараемся быць люстрам жыцця, каб ад нас, як ад люстра, свет падаў у цёмнасць. Мы будзем старацца, каб усе беларусы, што не ведаюць, хто яны ёсць, зразумелі, што яны беларусы і людзі, каб пазналі свае правы і памаглі нам у нашай рабоце».</ref>. == «Краёвасць» == === Паходжанне назвы руху і ідэалогіі «краёвасці» === Тэрмін «Край», якім карэннае каталіцкае і польскамоўнае сярэднезаможнае і заможнае дваранства шасці літоўска-беларускіх губерняў азначала землі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], даў назву палітычнаму руху «[[краёўцы|краёўцаў]]» пачатку XX ст. у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]]. Знешнія межы Паўночна-Заходняга края амаль супадалі са знешнімі межамі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (па стану да першага падзела Рэчы Паспалітай), таму гэты «край» поўнасцю асацыяваўся ў карэннага дваранства з дзяржавай сваіх продкаў<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 51—52; ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125.</ref>. І сама «краёвая ідэя» паходзіла з памяці карэнных [[дваране|дваран]] і [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] аб былым адзінстве гэтай тэрыторыі (паўночна-заходніх губерняў Расійскай імперыі) у часы Вялікага Княства Літоўскага і імкнення «краёўцаў» захаваць і ўмацаваць тое адзінства «края» (з яго этнічна, моўна, канфесійна і культурна стракатым насельніцтвам) і надалей<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52; ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 125—135.</ref>. «Краёўцы» у сваёй ідэалогіі, атрымаўшай назву «краёвасць» (альбо «краёвая канцэпцыя», «краёвая ідэя»), сумяшчалі аўтанамісцкія, [[лібералізм|ліберальныя]] і [[інтэрнацыяналізм|інтэрнацыянальныя]] лозунгі і выступалі супраць падзелу насельніцтва па канфесійнай, моўнай, культурнай і этнічнай прыкмеце, выказваліся за роўнасць праў народаў, моў, культур і рэлігій, а тэрыторыя Паўночна-Заходняга края непасрэдна разглядалася імі як месца рэалізацыі іх ідэй і намаганняў па развіцці роднай зямлі, супраціўлення распальванню міжканфесійнай і міжэтнічнай варожасці, супрацьстаяння [[русіфікацыя|русіфікацыі]]<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 50—52.</ref>. === Тапанімічная і этнанімічная тэрміналогія «краёўцаў» === [[Файл:Bazewicz - mapa Litwa i Rus 1911 AD.jpg|thumb|Карта «Літвы і Русі: Літва, Беларусь, Падолія, Валынь і Украіна», 1911 г. Картограф Юзаф Міхал Базевіч]] Маштабная і ўсеахопная праз сістэму адукацыі, царквы і прэсы расійская ідэалогія і афіцыйная навука, змяняўшыя [[тапаніміка|тапанімічную]] і [[этнаніміка|этнанімічную]] тэрміналогію ў краі, аказвалі свой уплыў на мясцовую [[эліта|эліту]] — карэнных каталіцкіх дваран-маянткоўцаў, хоць і са спазненнем у часе. Так, у сваіх мемуарах адзін з лідараў «краёўцаў» [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] указвае, што нарадзіўся ў [[1847]] г. у [[Сядзіба Ваньковічаў (Мінск)|маёнтку Сляпянка]] пад [[Мінск|Мінскам-Літоўскім]]; апісваючы акруговыя земскія з’езды ў [[1881]] г., стварэнне сельскагаспадарчых таварыстваў у краі (у 1880-ыя гг.), дзейнасць мясцовых дэпутатаў у [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думе]] і [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўным савеце Расійскай імперыі]] (з [[1906]] г.), называе Мінскую, Віцебскую і Магілёўскую губерні «беларускімі», а Ковенскую, Віленскую і Гродзенскую губерні — «літоўскімі губернямі»<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 1, 41, 62—63, 168, 174. Апісваючы земскія з’езды ў студзені 1881 г., Вайніловіч напісаў аб стварэнні акруг для выбрання дэлегатаў: «Тыя акругі ствараліся надта хітра, каб іх межы ні ў якім разе не супадалі з пэўнымі аўтанамічнымі традыцыямі правінцыі». На яго погляд лагічней было б, зыходзячы з гістарычнага адзінства і падобнасці гаспадарчых праблем, размеркаваць шэсць літоўска-беларускіх губерняў у адну акругу, але «літоўскія губерні» аб’ядналі з прыбалтыйскімі (са з’ездам у Рызе), а Мінскую і Магілёўскую — са Смаленскай і Калужскай (са з’ездам у Смаленску). Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 41.</ref>. У пачатку [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расіі]] былі выдадзены законы, якія гарантавалі многія грамадзянскія правы і свабоды (у тым ліку ў рэлігійных, моўных і нацыянальных адносінах). Узніклая сярод мясцовых дваран і інтэлігенцыі «краёвая» дыскусія ў Паўночна-Заходнім краі шырока ўжывала адносна заходніх губерняў (паўночна-заходніх і паўднёва-заходніх губерняў) традыцыйную геаграфічную тэрміналогію часоў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], якой мясцовыя дваране паралельна карысталіся на працягу ўсяго XIX стагоддзя: «Літва і Русь» — у адносінах да ўсяго [[Заходні край|Заходняга края]]; «Літва» — у адносінах да ўсіх паўночна-заходніх губерняў (былых зямель ВКЛ); паралельна «Літва» (у вузскім сэнсе) — у адносінах да Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў; «[[Русь, зямля|Русь]]» — у адносінах да Віцебскай, Магілёўскай, Кіеўскай, Валынскай і Падольскай губерняў; «[[Белая Русь|Беларусь]]» — у адносінах да Віцебскай і Магілёўскай губерняў (часам да Мінскай); «Валынь», «Падолія» і «Украіна» (альбо цалкам «Русь» (у вузкім сэнсе)) — у адносінах адпаведна да Валынскай, Падольскай і Кіеўскай губерняў<ref>У 1905 г. краёўцы ліберальна-кансерватыўнага кірунку нават спрабавалі стварыць [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвую партыю Літвы і Русі]].</ref>. Так, у [[1905]] г. у першым нумары газеты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», якая стала адной з галоўных трыбун «краёвасці», у артыкуле «Індустрыялізацыя Літвы» адзначалася: ''«Літва (ва ўрадавай тэрміналогіі Паўночна-Заходні край) ахоплівае [[Віленскае генерал-губернатарства]], г.зн. [[Віленская губерня|Віленскую]], [[Ковенская губерня|Ковенскую]] і [[Гродзенская губерня|Гродзенскую губерні]], а таксама [[Мінская губерня|Мінскую]], [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]] і [[Віцебская губерня|Віцебскую губерні]]. Вялікі гэта шмат зямлі: на захадзе гранічыць з Каралеўствам Польскім, [[Курляндская губерня|Курляндскай]] і [[Ліфляндская губерня|Ліфляндскай губернямі]]; на поўначы з [[Пскоўская губерня|Пскоўскай губерняй]], на ўсходзе са [[Смаленская губерня|Смаленскай]], [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] і [[Кіеўская губерня|Кіеўскай губернямі]], на поўдні з [[Валынская губерня|Валынскай губерняй]]. Агульна займае прастору каля 260 490 квадратных вёрст, ці палову тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], і трошкі менш за палову [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. Насельніцтва края складае каля 12 000 000. Хоць літоўскія губерні належаць да розных адміністрацыйных адзінак, аднак гэта з эканамічнага пункту гледжання складае адну цэласць. <…> Увогуле ўсе літоўскія губерні ў эканамічным плане вельмі недаразвітыя»''<ref>''Ostroróg-Sadowski, J.'' [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Hipolit_Korwin-Milewski_artykul_-_Kuryer_Litewski_1905_nr_1_s_2.jpg Uprzemysłowienie Litwy] / J. Ostroróg-Sadowski // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 2.</ref>. Аднак адразу ж газета «Kurier Litewski» пачала паралельна ўжываць і афіцыйную ўрадавую геаграфічную і этнанімічную тэрміналогію для паўночна-заходніх губерняў: выдавецтва газеты друкавала ў [[1905]]—[[1909]] гг. кнігу-даведнік Напалеона Роўбы «Przewodnik po Litwie i Białejrusi» («Праваднік па Літве і Беларусі»), якая давала кароткія гістарычныя і геаграфічныя звесткі аб населеных пунктах і дзе «Літвой» называліся [[Ковенская губерня|Ковенская]], [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гродзенская губерні]], «Беларуссю» — [[Мінская губерня|Мінская]], [[Віцебская губерня|Віцебская]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўская]], і ўказвалася, што Вільня ''«з’яўляецца несумненна асяродкам, дзе з’ядноўваюцца ўсе ніці жыцця Літвы і Беларусі»''<ref>''Rouba, N.'' Przewodnik po Litwe i Białejrusi… С. 3.</ref>. У газетных артыкулах «краёўцаў» тэрмін «беларусы» адносіўся да беларускамоўнага, а «літоўцы» — да [[літоўцы|літоўскамоўнага (балцкага) насельніцтва]]. Пазней, напрыклад, Эдвард Вайніловіч у сваіх мемуарах, апісваючы падзеі ў Паўночна-Заходнім краі ў [[1914]]—[[1918]] гг., ужо акрэслівае тэрыторыю «Беларусі», зыходзячы з моўнага і светапогляднага крытэрыяў, такім абшарам: частка Віленскай губерні, большая частка Гродзенскай і цалкам Мінская, Віцебская і Магілёўская губерні<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 201.</ref>. Укладванне ў тэрмін «беларусы», якім стала пачалі называць большасць славянамоўнага сялянскага насельніцтва края, значэння часткі (галіны) «адзінага рускага народа» было непрымальным для самаідэнтыфікацыі значнай часткі (асабліва матэрыяльна незалежнага) мясцовага дваранства, бо было б прызнаннем этнічнай асіміляцыі (абрусення) і адрачэння ад уласнай гісторыі і традыцый<ref>Беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух канца XIX — пачатку XX ст. быў прадстаўлены прыхільнікамі з самых розных саслоўяў (дваран, святароў, мяшчан і сялян), дзе пераважалі прадстаўнікі той сялянскай інтэлігенцыі расійскай асветы, якая выходзіла з вёскі і, канчаючы настаўніцкія і духоўныя семінарыі, не далучалася да «заходнерусістаў», а таксама прадстаўнікі інтэлігенцыі мясцовай «польскай» (каталіцкай і польскамоўнай) культуры, якія паходзілі з дробнай засцянковай шляхты. І менавіта апошняя катэгорыя (малазаможнае дваранства польскай культуры) была самай шматлікай і вызначальнай у той перыяд у сацыяльным руху, які вырашыў узняць і прапагандаваць мясцовую беларускамоўную культуру. Гл.: ''Цьвікевіч, А.'' «Западно-руссизм»… С. 311—312.</ref>. А замацаванне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расійскай навуцы, ідэалогіі і прэсе тэрміна «літоўцы» («літвіны») толькі за балтамоўным насельніцтвам прывяло да таго, што мясцовае дваранства, якое не згадзілася аднесці сябе да [[балты|балтаў]], для знешніх адносін з афіцыйнай уладай і рускім дваранствам пачало карыстацца толькі тэрмінам «палякі», хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з «караняжамі» (г.зн. з [[палякі|палякамі]] з [[Варшаўскае генерал-губернатарства|уласна польскіх губерняў]] Расійскай імперыі — губерняў былога [[Царства Польскае|Царства Польскага]]) яшчэ выкарыстоўвалі паралельна і тэрмін «літоўцы» («літвіны»)<ref>Дачка [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскага]] графіня [[Марыя Чапская]] (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменнікам {{нп3|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразумення, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаванні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласнікі-«палякі» і беззямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялян-«беларусаў». У эсе графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялян і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазней Марыі Чапскай: «Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялян. <…> Важна тое, што спадар з’яўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме не мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацвёртых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасць. І калі б тады якая мудрасць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыццё найменне „літоўца“ (у значэнні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолагаў «краёвасці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.</ref>. Непрыняцце новага значэння тэрміна «літоўцы» (г.зн. толькі балтамоўнае насельніцтва)<ref>Літоўскі (балтамоўны) нацыянальна-дэмакратычны рух быў прадстаўлены ў абсалютнай большасці сялянамі ці інтэлігенцыяй і святарствам сялянскага паходжання, якія нарадзіліся ў Ковенскай губерні (жамойцкі біскуп [[Антанас Баранаўскас]] (1835—1902), ксёндз [[Ёнас Майроніс]] (1862—1932), ксёндз [[Ёнас Басанавічус]], [[Пятрас Краўчунас]], [[Ёнас Вілейшыс]], [[Пятрас Вілейшыс]], [[Вацловас Біржышка]], [[Пеліксас Бугайлішкіс]], [[Андрус Булёта]], [[Юргіс Шайліс]], [[Казімерас Сцяпонас Шайліс]] і інш.). Напярэдадні 1917 г. у ім было два кірункі — хрысціянска-дэмакратычны, клерыкальны (імкненне да пабудовы каталіцкай і кансерватыўнай дзяржавы, дзе дамінуючае становішча будзе займаць клір) і нацыяналістычны (нацыяналізм і дэмакратызм ва ўсіх галінах жыцця, найбольш папулярны сярод сялянства). Гл.: ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 337.</ref> прывяло да ўзнікнення ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага распаўсюжання ў асяроддзі мясцовага (каталіцкага і польскамоўнага) дваранства (асабліва ў этнакантактнай зоне — у [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], прымежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губерня|Ковенскай губерняй]]) тэрміна «младалітоўцы» для абазначэння балтамоўнага насельніцтва, а для ўласнага самавызначэння — тэрмінаў «старалітоўцы» (starolitwini), «гістарычныя літоўцы» (litwini historyczni), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасці з тым значэннем паняцця «літоўцы» (litwini), які выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»)<ref>Гл.: ''Buchowski, K.'' Litwomani … С. 26; История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис… С. 15.</ref><ref>Ананімны аўтар (відавочна, маянтковец) пад крыптонімам «Старалітовец» (Starolitwin) у газеце «Kurier Litewski» (№ 146, 1906 г.) размясціў артыкул «Мы і літоўцы», дзе спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітовец» і нават прапаноўваў стварыць «Старалітоўскую партыю», якая б адлюстроўвала інтарэсы карэнных дваран; а балтамоўнае сялянства, якое пачало (на думку аўтара, з падачы і падтрымкі расійскага ўрада) карыстацца назвай «літоўцы», прапаноўваў называць «младалітоўцамі». Яшчэ ў 1934 г. [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] у артыкуле-некралогу «Панны з Муру» у газеце «[[Słowo (1922)|Słowo]]» (№ 127, 1934 г.) аб [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] і Юзэфе Куржанеўскай напісаў, што захапленні Канстанцыяй Скірмунт «[[Літваманы|літваманіяй]]» не ўлічвалі тое, што «младалітоўцамі» паняцце «Літва» было звужана толькі да свайго этнаграфічнага, балтамоўнага арэала (Ковеншчыны), сягаючага межамі толькі да [[Вільнюс|Вільні]] (неўключна). Гл.: ''Skirmuntt, R.'' [[c:File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg|Panie z Muru (III)]] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3.</ref>. Хоць хутка і яны пачалі менаваць сябе толькі як «палякі»<ref>Гл. напрыклад: ''Туронак, Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — С. 18.</ref>. === Змаганне «краёўцаў» за адзінства края === У [[1915]] г., з прыходам у [[Вільнюс|Вільню]] нямецкіх войск у часе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], ідэя «краёўцаў» аб непадзельнасці і цэласнасці літоўска-беларускіх губерняў (Паўночна-Заходняга краю — былых зямель Вялікага Княства Літоўскага) увасобілася ў стварэнні Рады [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] — блока лідараў мясцовых беларускіх, літоўскіх, яўрэйскіх і польскіх этнапалітычных і этнакультурных рухаў, якія адносіліся да ліберальна-дэмакратычнага кірунку «[[краёўцы|краёвасці]]». Ініцыятыва яе стварэння належала беларускім краёўцам-дэмакратам. Праграмныя дакументы Канфедэрацыі ВКЛ, якія распаўсюджваліся на чатырох мовах (беларускай, літоўскай, польскай і ідыш), пастуліравалі неабходнасць вылучэння акупаваных немцамі паўночна-заходніх губерняў з-пад юрысдыкцыі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ўтварэння на гэтай тэрыторыі «незалежнай дзяржаўнай адзінкі» з соймам (парламентам) у Вільні, сфарміраваным шляхам агульных, роўных, прамых выбараў пры тайным галасаванні. Германскія ўлады не праявілі зацікаўленасці ў адраджэнні [[ВКЛ]]<ref>Праявілася і катэгарычная нязгода дзеячаў літоўскага (балтамоўнага) руху, якія мелі ўласную думку пра аўтаномію (ці самастойнасць) «Літвы» са сталіцай у Вільні, пра што яны вырашылі яшчэ ў 1905 г. на сваім [[Вялікі віленскі сойм (1905)|Вялікім віленскім сойме]]. Гл.: ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 336.</ref>. Пасля таго, як у пачатку лістапада [[1918]] г. нямецкія войскі пакідалі тэрыторыю [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] паводле рашэнняў [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міра]] (1918), лідары карэннага дваранства Мінскай губерні (галоўным чынам, члены [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] — прыхільнікі ліберальна-кансерватыўнага кірунку «[[краёўцы|краёвасці]]») былі супраць падзелу Беларусі на часткі, выступілі з ініцыятывай стварэння пад нямецкім куратарствам [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|Вялікага Княства Літоўска-Беларускага]] (з паўночна-заходніх губерняў) і папрасілі ў Мінску нямецкага генерала [[Эрых фон Фалькенгайн|Эрыха фон Фалькенгайна]] (1861—1922) паведаміць аб гэтым імкненні германскаму імператару [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]]. Прыкметна, што мінскія дваране прапаноўвалі даць назву новай дзяржаве не «Вялікае Княства Літоўскае» (альбо «Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае»), а «Вялікае Княства Літоўска-Беларускае», што сведчыла пра прыманне імі новага значэння геаграфічнай і этнанімічнай тэрміналогіі. Генерал фон Фалькенгайн адказаў дэлегацыі мінскіх дваран, якіх узначаліў граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскі]] (1861—1930), што павінен строга выконваць рашэнні Брэсцкага міра, але перадасць прапанову ў Галоўную імператарскую стаўку. Аднак немцы ў лютым [[1919]] г. хутка пакінулі ўсю тэрыторыю Беларусі, а на змену ім прышлі войскі [[бальшавікі|бальшавікоў]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 209.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Czasopis - Litwa i Rus - rok 1 - grudzien 1912 - T 4 - z 3.jpg|Вокладка часопіса «Litwa i Ruś» (Вільня), 1911 г. File:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|Артыкул «Мы і літоўцы» ананімнага аўтара пад крыптонімам «Старалітовец» (Starolitwin) у газеце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№ 146, 1906 г.) </gallery> == Цікавыя звесткі == * Пад рэдакцыяй [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] ў [[1888]]—[[1889]] гг. выходзіў даведнік «Северо-Западный календарь» (1888—1893), які быў штогоднім дадаткам да прыватнай ліберальнай газеты «[[Мінскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе частка матэрыялу друкавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Гл.: ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі… С. 119.; Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Т. 4. — С. 283.</ref>. Гэты каляндар і даведнік па шасці літоўска-беларускіх губернях складаў пэўную канкурэнцыю даведніку «Виленский Календарь» і іншым руска- і польскамоўным даведнікам, а рэдактар Доўнар-Запольскі друкаваў свае ўласныя артыкулы па гісторыі, этнаграфіі, статыстыцы края. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама напісаў шэраг гістарычных і этнаграфічных прац, дзе ўжываў (па цэнзурных прычынах) тэрміны «Паўночна-Заходні край» і «заходне-рускі»: «Статистические очерки Северо-Западного края» (1888), «Чародейство в Северо-Западном крае в XVII—XVIII вв.» (1890), «Западнорусская семейная община в XV веке» (1897), «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1905). * У [[Мінск]]у штодзённа з 1 (14) лістапада 1902 па 8 (21) снежня 1905 г. выдавалася газета «[[Северо-Западный край, газета|Северо-Западный край]]» (якая ў [[1886]]—[[1902]] гг. мела назву «[[Мінскі лісток (1886)|Минский листок]]» і дзе працавалі аматары беларускай культуры і гісторыі — Мітрафан Доўнар-Запольскі, [[Янка Лучына]] і інш.). У 1905 г. яна стала [[сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычнага]] ([[марксізм|марксісцкага]]) кірунку — надрукавала праграму [[II з'езд РСДРП|II з’езда]] [[РСДРП]], артыкул [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзіміра Леніна]], памфлет [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] і інш. А [[15 мая]] [[1905]] г. у газеце быў надрукаваны верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Мужык» — першы [[беларуская мова|беларускамоўны]] дэбют паэта ў друку [http://feb-web.ru/feb/periodic/pp0-abc/pp2/pp2-0481.htm]. <gallery perrow="5"> File:Severo-Zapadnyj kalendar - 1893 AD.jpg|Вокладка даведніка «Северо-Западный календарь», 1893 г. File:Mitrafan Dounar-Zapolski - Ocherki po organizacii zapadno-ruskogo krestianstva v XVI veke - 1907 AD.JPG|вокладка кнігі [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Очерки по организации западно-русского крестьянства в XVI веке» (1907 г.) File:Petrov - Belorussia i Litva - Istoricheskie sudby Severo-Zapadnogo kraja - 1890.jpg|Вокладка кнігі М.І. Пятрова «Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края» ([[Санкт-Пецярбург]], 1890 г.) File:Миловидов - Освобождение крестьян СЗК - 1901.jpg|Вокладка кнігі А.І. Мілавідава «Освобождение крестьян Северо-Западного края и поземельное устройство их при графе М.Н. Муравьеве» ([[Вільнюс|Вільня]], 1901 г.) </gallery> == Гл. таксама == * «[[Северо-Западная жизнь]]» == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Акты Виленской археографической комиссии (Акты издаваемые комиссиею, Высочайше учрежденною для разбора древних актов в Вильне). — Вильна: Тип. А. Г. Киркора, 1865. — [http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Т. I. Акты Гродненского земского суда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ |date=14 красавіка 2016 }}. — 377 с. * ''Анисимов, В.'' Виленская губерния / В. Анисимов // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1912. — Т. 10: Вех — Воздух. — С. 153—171. * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мінск : Хурсік, 2003. — 470 с. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Беларусы : у 10 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 1994—2007. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё / В. К. Бандарчык [і інш]. — 2001. — 433 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * Белоруссия // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С.231. [http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/ |date=29 лістапада 2014 }} * Белоруссы // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1891. — Т. V. — С. 232—234. [http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129015145/http://www.runivers.ru/lib/book3182/10140/ |date=29 лістапада 2014 }} * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // Вялікае княства Літоўскае : энцыкл. : у 3 т. — Мінск , 2006. — Т. 1. — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' [http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150926144546/http://pdf.kamunikat.org/3662-1.pdf |date=26 верасня 2015 }} / А. Белы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с. — ISBN 985-6599-12-1 * ''Большакова, О. В.'' Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О. В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В. М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. [http://www.inion.ru/files/File/2003_Bolshakova_ros_imper.pdf]{{Недаступная спасылка}} * ''[[Пётр Іванавіч Брыгадзін|Бригадин, П. И.]]'' Минские губернаторы: история власти / П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич. — Минск : БГУ, 2009. — 351 с. (фрагмент кнігі гл. тут [http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131001215756/http://www.simst.bsu.by/main/guide/brigadin/7.pdf |date=1 кастрычніка 2013 }}) * ''[[Фадзей Булгарын|Булгарын, Ф.]]'' Путевые заметки на поездке из Дерпта в Белоруссию и обратно, весной 1835 года // Выбранае / Ф. Булгарын; уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 173—223. * Волости и важнейшие селения Европейской России / Министерство внутренних дел Российской империи. — Санкт-Петербург : Изд. Центрального статистич. комитета, 1886. — Вып. V. Губернии Литовской и Белорусской областей. — 259 с. * ''Ганчарук, І.'' Палітыка царызму ў адносінах да каталіцкай царквы (1772—1830) / І. Ганчарук // Беларус. гіст. часоп. — 2002. — № 1. — С. 39—46. * Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург : 1851. — 17 л. * Гісторыя Беларусі. Курс лекцый : у 2 ч. / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў, П. І. Зялінскі [і інш.]. — Мінск : РІВШ БДУ, 2002. — Ч. 2 : XIX—XX стагоддзі. — 656 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мн.: Выш. шк., 2003. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — 416 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2000—2012. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.) / М. Біч [і інш.]. — 2005. — 519 с. * ''[[Міхаіл Дзмітрыевіч Далбілаў|Долбилов, М. Д.]]'' Русский край, чужая вера: Этноконфессиональная политика империи в Литве и Белоруссии при Александре II / М. Д. Долбилов. — М. : Новое литературное обозрение, 2010. — 1000 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''Зайончковский, П. А.'' Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П. А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * Западный край // Энциклопедический словарь; изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон. — СПб : Тип. И. А. Эфрона, 1894. — Т. XII. — С. 247. * Западный край // Большая энциклопедия: Словарь общедоступных сведений по всем отраслям знания; под ред. С. Н. Южакова. — СПб : Тип. Тов-ва «Просвещение», 1902. — Т. 9. — С. 507. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''Казлоў, Л. Р.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Р. Казлоў, А. К. Цітоў. — Мінск : Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. І. Навіцкі. — Мінск : Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * ''Каппелер, А.'' Россия — многонациональная империя: Возникновение. История. Распад / А. Каппелер; пер. с нем. С. Червонная. — М. : Традиция, 2000. — 344 с. — ISBN 5-89493-009-Х * ''[[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|Киселев, А. А.]]'' [http://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2013/-1863-/246-2013-01-19-133149.html Конфессиональные аспекты кадровой политики российских властей в полицейских учреждениях МВД белорусских губерний во второй половине XIX — начале XX вв.] // Западнорус [Электронны рэсурс] * ''[[Аляксандр Аляксандравіч Кісялёў|Киселев, А. А.]]'' Система управления и чиновничество белорусских губерний в конце XVIII — первой половине XIX в. / А. А. Киселев. — Минск : ВА РБ, 2007. — 172 с. * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * ''[[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|Коялович, М. О.]]'' Чтения по истории Западной России / М. О. Коялович. — СПб, 1884. — 341 с. * ''[[Алег Латышонак|Латышонак, А.]]'' Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня—Беласток : Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * ''Лебедкин, М.'' [http://books.google.ru/books?id=yZcZAAAAYAAJ&pg=RA2-PA9&dq=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ei=hL_dUKWoGMSg4gSU6ICgBw&ved=0CEMQ6AEwAw#v=onepage&q=%22%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%22&f=false О племенном составе народонаселения Западного края Российской империи // Вестник Юго-Западной и Западной России. Историко-литературный журнал. Октябрь. Том II. Киев, 1862] * ''Липранди, А. П.'' [http://dlib.rsl.ru/01003548360?get=pdf «Отторженная возвратих»: Падение Польши и воссоединение Западно-Русского края] / А. П. Липранди (А. Волынец). — СПб : Калашниковск. тип. А. Л. Трунова, 1893. — 80 с. * ''Литвинов, М. М.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf Литовская область, Полесье и страна к югу от Полесья : Записки офицеров старш. курса Николаев. акад. Ген. штаба, сост. по лекциям адъюнкт-проф. М. Литвинова в 1883—83 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304225214/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003545042?get=pdf |date=4 сакавіка 2016 }} / М. М. Литвинов. — СПб : Общественная польза, 1883. — 16 с. * Литовское племя // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — СПб : Тип. В. Безобразова, 1867. — Т. III. — С. 62—64. * ''Луговцова, С. Л.'' Политика российского самодержавия по отношению к дворянству Белоруссии в конце XVIII — первой половине XIX вв. / С. Л. Луговцова. — Минск : БГПУ, 1997. — 79 с. * ''[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва] / Антон Луцкевіч; уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — Мінск : Кнігазбор, 2006. — 460 с. * ''Лысенко, Л. М.'' Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII — начало XX века) / Л. М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с. * ''[[Віталь Сяргеевіч Макарэвіч|Макарэвіч, В.]]'' «Антыразбор» шляхты: падробкі дваранскіх дакументаў і нелегальныя набілітацыі ў Беларусі ў XIX ст. / В. Макарэвіч // ARCHE. — 2008. — № 11. — С. 221—236. * ''[[Віталь Сяргеевіч Макарэвіч|Макарэвіч, В.]]'' Разбор шляхты ў беларускіх губернях Расійскай імперыі (канец XVIII&nbsp;— XIX ст.) / В. Макарэвіч. — Мінск: БДУ, 2018. — 315 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург: Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Минская губерния / сост. И. Зеленский. — Санкт-Петербург : Воен. тип., 1864. — Ч. 1. — 672 с. * ''[[Сяргей Паўлавіч Меч|Меч, С.]]'' Россия. Учебник отечественной географии / С. Меч. — Москва : Изд. Кушнерев и К°, 1914. — 13-е изд. — 238 с. * ''[[Аляксей Ілліч Мілер|Миллер, А.]]'' [http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2 Формирование наций у восточных славян в XIX в. — проблема альтернативности и сравнительно-исторического контекста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011318/http://uchebilka.ru/literatura/12119/index.html?page=2%e2%80%8e |date=5 сакавіка 2016 }} // uchebilka.ru [Электронны рэсурс] * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — СПб : Общественная польза, 1878. — 68 с. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Обозрение исторических сведений о составлении свода местных законов западных губерний. — Санкт-Петербург, 1837. — 96 с. * Паўночна-заходні край // [[Беларуская Савецкая Энцыклапедыя]] : у 12 т. — Т. 8. — С. 339. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — СПб. : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с. [http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/ |date=29 лістапада 2014 }} * ''Раюк, А. Р.'' Мяжа паміж беларускай і рускай этнічнымі тэрыторыямі ў канцы XVIII — пачатку XX ст. / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2022. — Вып. 32. — С. 411—418. * ''Раюк, А. Р.'' Практыка азначэння Магілёўскай губерні ў афіцыйным справаводстве ў 1772—1917 гг. / А. Р. Раюк // Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасць : зборнік навуковых прац удзельнікаў ІХ Мінарод. навук.-практ. канф., Магілёў, 25-26 чэрвен. 2015 г. / уклад. А. М. Бацюкоў, І. А. Пушкін. — Магілёў : УА МДУХ, 2015. — С. 53—59. * Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. — М. : Наука, 1964. — 707 с. * ''Реклю, Э.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — СПб. : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''Сакалова, М.'' Паўночна-Заходні край / М. Сакалова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Мн., 1999. — Т. 5. — С. 441. * ''[[Сусана Міхайлаўна Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * Сборник императорского русского исторического общества. — Т. 23: Письма Императрицы Екатерины II к Гримму (1774—1796) / изданные с пояснительными примечаниями Я. Грота. — СПб. : Тип. Императорской Академии Наук, 1878. — 734 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Дарус Сталюнас|Сталюнас, Д.]]'' Границы в пограничье: белорусы и этнолингвистическая политика Российской империи на Западных окраинах в период Великих Реформ / Д. Сталюнас // Ab Imperio. 2003 — № 1. — С. 261—292. * ''Столпянский, Н. П.'' Девять губерний Западно-Русского края в топографическом, геогностическом, статистическом, экономическом, этнографическом и историческом отношениях : (С карт. девяти губерний края) / Н. П. Столпянский. — СПб : тип. Гогенфельдена и К°, 1866. — 200 с. * ''[[Юрый Туронак|Туронак, Ю.]]'' [http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815024349/http://pdf.kamunikat.org/1771-1.pdf |date=15 жніўня 2014 }} / Ю. Туронак. — Мінск : Медисонт, 2006. — 180 с. * ''[[Мікалай Герасімавіч Устралаў|Устрялов, Н. Г.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003570717?get=pdf Исследование вопроса, какое место в русской истории должно занимать Великое княжество Литовское?]{{Недаступная спасылка}} / Н. Г. Устрялов. — Санкт-Петербург : тип. Экспедиции заготовления гос. бумаг, 1839. — 42 с. * ''[[Мікалай Герасімавіч Устралаў|Устрялов, Н.]]'' Русская история: в 2 ч. / Н. Устрялов. — Изд. 5-е. — Санкт-Петербург : тип. Апполона Фридрихсона, 1855. — Ч. 2. Новая история. — 600 с. * ''[[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]]''. Творы / Цётка; [укладанне, прадмова і каментарыі Сцяпана Александровіча]. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1976. — 302 с. * ''[[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Цьвікевіч, А.]]'' «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадскай мысьлі на Беларусі ў ХІХ і пачатку ХХ в. / А. Цьвікевіч. — 2-е выд. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 352 с. * ''[[Павел Іозеф Шафарык|Шафарик, П. И.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf Славянское народописание] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129031330/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003560707?get=pdf |date=29 лістапада 2014 }} / П. И. Шафарик; пер. с чешского И.Бодянского. — М. : Университетская типография, 1843. — 182 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * ''[[Захар Шыбека|Шыбека, З.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * ''[[Родрыг Фёдаравіч Эркерт|Эркерт, Р. Ф.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мінск : БелСЭ, 1989. — 575 с. * ''Buchowski, K.'' [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku] / K. Buchowski. — Białystok : Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku, 2006. — 430 s. * ''[[Марыя Чапская|Czapska, M.]]'' Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * ''[[Якуб Гейштар|Gieysztor, J.]]'' Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 : w 2 t. / J. Gieysztor; przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. — Wilno : Nakładem Tow. Udz. «Kurjer Litewski», 1913. — T. 1. — 422 s. * ''[[Раман Юркоўскі|Jurkowski, R.]]'' Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s. * ''[[Ігнат Эмануэль Лахніцкі|Lachnicki, I.E.]]'' [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC Statystyka gubernii Litewsko-Grodzienskiey] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241008222207/https://polona.pl/dlibra/doccontent?id=5954&from=FBC |date=8 кастрычніка 2024 }} / I.E. Lachnicki. — Wilno : Druk. Józefa Zawadzkiego, 1817. — 88 s. * ''[[Уладзіслаў Адамавіч Міцкевіч|Mickiewicz, W.]]'' Pamiętniki : w 3 t. / W. Mickiewicz. — Warszawa—Kraków—Lublin—Łódź—Paryż—Poznań—Wilno—Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. — T. 2 : 1862—1870. — 441 s. * ''[[Міхал Клеафас Агінскі|Ogiński, M.K.]]'' Pamiętniki Ogińskiego o Polsce i polakach od roku 1788 aż do konca roku 1815 : w 4 t. / M.K. Ogiński; z języka francuzkiego. — Poznań : Księgarnia Jana Konstantego Żupańskiego, 1871. — T. 3. — 218 s. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * ''[[Напалеон Роўба|Rouba, N.]]'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html Przewodnik po Litwie i Białejrusi] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140603144045/http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/rouba/Rouba_N._Przewodnik_po_Litwe_i_Bia%C5%82ejrusi.html |date=3 чэрвеня 2014 }} / N. Rouba. — Wilno : Wydawnictwo «Kurjera Litewkiego», 1908. — 2-e wyd. — 215 s. [http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=14001&from=publication&] * ''[[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Skirmuntt, R.]]'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1934,_nr_127_Roman_Skirmunt_-_Panie_z_muru_-_p_3.jpg Panie z Muru (III)] / R. Skirmuntt // Słowo. — 1934. — № 127. — S. 3. * ''[[Дарус Сталюнас|Staliunas, D.]]'' Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus after 1863 / D. Staliunas. — Amsterdam—New York : Rodopi, 2007. — 465 s. * ''[[Дарыуш Шпопер|Szpoper, D.]]'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Weeks, T.R.'' Nation and State in Late Imperial Russia. Nationalism and Russification on the Western Frontier, 1863—1914 / T.R. Weeks. — DeKalb: Northern Illinois University Press, 1996. * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Woyniłłowicz, E.]]'' Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * ''[[Марыян Здзяхоўскі|Zdziechowski, M.]]'' Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ |date=30 мая 2014 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ |date=8 сакавіка 2016 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3139/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ |date=19 жніўня 2011 }} // Руниверс * ''[[Сяргей Міхайлавіч Токць|Токць, С.]]'' [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm |date=5 сакавіка 2016 }} // Białoruskie Zeszyty Historyczne, № 24, 2005 г. [http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] * ''[[Дарус Сталюнас|Сталюнас, Д.]]'' [http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html Этнополитическая ситуация Северо-Западного края в оценке М. Н. Муравьева (1863—1865)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924092948/http://www.russianresources.lt/archive/Mater/staliunas.html |date=24 верасня 2015 }} * [http://ru.delfi.lt/abroad/belorussia/zhizn-na-dve-strany-pochemu-litovskaya-derevnya-smotrit-bt-i-citiruet-lukashenko.d?id=64702271 Жизнь на две страны: почему литовская деревня смотрит БТ и цитирует Лукашенко] // delfi.lt === Карты літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі ў Сеціве === * [http://www.vln.by/sites/default/files/map6.jpg Полацкая і Магілёўская губерні 1778—1796] // сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map3.jpg Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі ў 1793—1796 гг.] // сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.vln.by/sites/default/files/map5.jpg Беларусь у другой палове XIX — пачатку XX в.] // сайт гісторыка Вячаслава Насевіча * [http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ Российский атлас, из сорока четырех карт состоящий и на сорок два наместничества Империю разделяющий, 1792 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130928013615/http://www.runivers.ru/lib/book3295/16672/ |date=28 верасня 2013 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ Карманный почтовый атлас всей Российской Империи разделенной на Губернии с показанием главных почтовых дорог, 1808 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161107012254/http://www.runivers.ru/lib/book7629/406248/ |date=7 лістапада 2016 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ Атлас Исторический, Хронологический и Географический Российского государства, составленный на основании истории Карамзина Иваном Ахматовым, 1831 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140723002608/http://www.runivers.ru/lib/book3293/16652/ |date=23 ліпеня 2014 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ Атлас Российской Империи, содержащий в себе 51 губернию, 4 области, Царство Польское и Княжество Финляндское, 1835 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140904163649/http://www.runivers.ru/lib/book4750/58819/ |date=4 верасня 2014 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681/ Подробный атлас Российской Империи с планами главных городов, 1876 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140214221543/http://www.runivers.ru/lib/book3296/16681 |date=14 лютага 2014 }} // Руниверс * [http://rodmurmana.narod.ru/Karty.htm Карты губерняў еўрапейскай частцы Расійскай імперыі, 1903 год] * [http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ Россия. Географическое описание Российское Империи по губерниям и областям с географическими картами, 1913 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721022727/http://www.runivers.ru/lib/book7761/450334/ |date=21 ліпеня 2015 }} // Руниверс * [http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub Картографическая энциклопедия: старые карты Российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140307064333/http://starye-karty.litera-ru.ru/index.html#gub |date=7 сакавіка 2014 }} // Литера Ру {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларусь у тэмах}} {{Гісторыя Беларусі 2}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Заходнерусізм]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Беларусі]] [[Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Літвы]] [[Катэгорыя:Паўночна-Заходні край]] gwfbvk7uuexiqhg4jiyxvpa0viqrsw5 0 16694 5160764 4876892 2026-07-04T07:36:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160764 wikitext text/x-wiki {{Канал |Назва = Дняпроўска-Бугскі канал |Арыгінальная назва = |Выява = Селішча._Дняпроўска-Бугскі_канал._Водападзел_(15).jpg |Подпіс = Водападзел каля вёскі Селішча |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 196 |Максімальная глыбіня = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Уваход = [[Піна]] (каля [[Дубае (Пінскі раён)|в. Дубае]]) |Месцазнаходжанне ўваходу = |Вышыня ўваходу = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Мухавец]] ([[Кобрын]]) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл канала = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Рэгіён = [[Брэсцкая вобласць]] |Катэгорыя на Вікісховішчы = Dnieper-Bug Canal }} {{Іншыя значэнні|Дружба}} '''Дняпро́ўска-Бу́гскі кана́л''', '''Мухаве́цкі кана́л''', '''Карале́ўскі кана́л''' — суднаходны канал у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], які злучае раку [[Мухавец]] (басейн [[Заходні Буг|Буга]]) з ракой [[Піна]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Апісанне == Пралягае ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]], [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах. Агульная даўжыня 196 км, штучная частка шляху (ад [[Кобрын]]а да вёскі [[Дубае (Пінскі раён)|Дубае]] на [[Піна|Піне]]) складае 110 км. Вытокам канала ўмоўна лічыцца водападзельная лінія каля вёскі [[Селішча (Драгічынскі раён)|Селішча]] (у вусці [[Белаазёрскі канал| Белаазёрскага канала]]), дзе вада цячэ па 2 кірунках — на захад і ўсход. Канал складаецца з дзвюх частак: адна належыць да [[Заходні Буг|Буга]] (даўжыня 52 км), другая — да [[Прыпяць|Прыпяці]] (даўжыня 58 км). Праходзіць па плоскай, забалочанай раўніне, перасечанай старымі русламі і асушальнымі канавамі. Асноўная крыніца падачы вады — яе перакід з Прыпяці праз азёры [[Валянскае возера|Валянскае]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белае]] і Белаазерскі канал. Маецца 10 гідравузлоў, 14 вадаспускаў, 5 земляных плацін і 3 перапады. Канал не выходзіць да ракі Буг (у вусці Мухаўца створана плаціна для павышэння ўзроўню вады). Выкарыстоўваецца для перавозкі на баржах мінеральнай сыравіны і будаўнічых матэрыялаў. == Гісторыя == === Дасавецкі перыяд === Будаўніцтва пачата ў [[1775]] годзе. Спачатку называўся Мухавецкім, затым Каралеўскім, з [[1846]] года — Дняпроўска-Бугскім. У 1837—1867 гадах праведзены гідратэхнічныя работы па паглыбленні канала, будаўніцтве плацін і каналаў з [[Арэхаўскае возера|Арэхаўскага]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белага]], [[Валянскае возера|Валянскага]] азёр. [[Файл:Vodnye kanaly dneprobug.jpg|міні|300пкс|злева|[[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Дарэвалюцыйны]] план Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] У XIX стагоддзі канал выкарыстоўваўся для лесасплаву і транзітнай транспарціроўкі грузаў на суднах. У пачатку XX стагоддзя з-за абмялення рэгулярнага суднаходства не было. === Савецкі перыяд === У [[1942]] годзе канал часткова рэканструявалі. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] гідратэхнічныя збудаванні (у тым ліку надводныя часткі збудаванняў і большасць вадаспускаў) былі моцна разбураны. Для аднаўлення воднага шляху ў [[1944]] годзе была створана спецыялізаваная арганізацыя «Днепрабугбуд» ({{lang-ru|Днепробугстрой}}). У маі [[1945]] года [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкі аблвыканкам]] мабілізаваў мясцовае насельніцтва на адбудову канала<ref>Па Дняпроўска-Бугскаму каналу даведкі, 1945 г. // Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). — Ф. 4 П. — Воп. 18. — Спр. 56.</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. Да пачатку навігацыі 1945 года былі прыведзены ў парадак шлюзы і плаціны, што дазволіла ўвесці канал у часовую эксплуатацыю. У [[1946]] годзе былі выкананы работы другой чаргі, што забяспечыла пастаяннае суднаходства{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 103, 319}}. З [[1950]] года па канале пачаліся інтэнсіўныя транзітныя перавозкі [[Жалезная руда|жалезнай руды]] з [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украіны]] (з [[Запарожжа]]) у [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]] і [[Вугаль|вугалю]] ў адваротным напрамку. Гэта запатрабавала маштабнай рэканструкцыі Дняпроўска-Бугскага канала для арганізацыі двухбаковага руху буйных 600-тонных барж. Каб забяспечыць неабходны запас вады, актыўна выкарыстоўвалася Белаазёрская сістэма{{sfn|Цімафееў|2013|с=108, 109}}. Для паскарэння дастаўкі грузаў (без іх перавалкі ў [[Пінск]]ім порце) і эканоміі сродкаў на канале праводзіліся работы па паглыбленні фарватара, укараняўся перадавы метад ваджэння суднаў — штурханне{{sfn|Цімафееў|2013|с=108}}. У 1960—1970-я гады праводзілася мадэрнізацыя інфраструктуры: электрыфікацыя і аўтаматызацыя кіравання шлюзавымі агрэгатамі, электрыфікацыя абстаноўкі на канале. Гэта значна скараціла час праводкі цеплаходаў і барж праз гідравузлы. У выніку толькі за 1945—1965 гады прапускная здольнасць ДБК узрасла ў 6,5 раза<ref>{{артыкул |аўтар=Кучмин М. |загаловак=Путейцы Белоруссии выходят на новые рубежи |выданне=Речной транспорт |тып=часопіс |год=1968 |нумар=12 |старонкі=34—35}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. Нягледзячы на поспехі, з-за недастатковай глыбіні на ўчастку паміж Пінскам і [[Брэст]]ам нават у 1970-я гады рачнікі былі вымушаны трэць суднаў разгружаць у Пінску. Каб вырашыць праблему, праводзілася далейшае паглыбленне і пашырэнне трасы (толькі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка ў 1984—1985 гадах паглыбілі фарватар на працягу 150 км), шлюзы былі пераведзены на паўаўтаматычны працэс кіравання, што дазволіла павялічыць хуткасць руху і грузападымальнасць транзітных суднаў у 1,5 раза{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. == Гл. таксама == * [[Дняпроўска-Бугская аперацыя]] * [[Абарона Дняпроўска-Бугскага канала]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3|527}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Белорусская ССР: Краткая Энциклопедия|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. кол.: П. У. Бровка и др.|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год = 1979|том = 2. Природа. Экономика. Природное благосостояние|старонкі = |старонак = 768 с., ил., 3,5 л. ил.|серыя = |isbn = |тыраж = 50 000|ref = }} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Водны транспарт у Беларусі]] [[Катэгорыя:Каналы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Дняпроўска-Бугскі канал| ]] [[Катэгорыя:Прытокі Мухаўца]] h65dcreupxdalv08af1ezk5sc36ffi1 5160765 5160764 2026-07-04T07:37:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5160765 wikitext text/x-wiki {{Канал |Назва = Дняпроўска-Бугскі канал |Арыгінальная назва = |Выява = Селішча._Дняпроўска-Бугскі_канал._Водападзел_(15).jpg |Подпіс = Водападзел каля вёскі Селішча |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 196 |Максімальная глыбіня = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Уваход = [[Піна]] (каля [[Дубае (Пінскі раён)|в. Дубае]]) |Месцазнаходжанне ўваходу = |Вышыня ўваходу = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Мухавец]] ([[Кобрын]]) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл канала = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Рэгіён = [[Брэсцкая вобласць]] |Катэгорыя на Вікісховішчы = Dnieper-Bug Canal }} {{Іншыя значэнні|Дружба}} '''Дняпро́ўска-Бу́гскі кана́л''', '''Мухаве́цкі кана́л''', '''Карале́ўскі кана́л''' — суднаходны канал у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], які злучае раку [[Мухавец]] (басейн [[Заходні Буг|Буга]]) з ракой [[Піна]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Апісанне == Пралягае ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]], [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах. Агульная даўжыня 196 км, штучная частка шляху (ад [[Кобрын]]а да вёскі [[Дубае (Пінскі раён)|Дубае]] на [[Піна|Піне]]) складае 110 км. Вытокам канала ўмоўна лічыцца водападзельная лінія каля вёскі [[Селішча (Драгічынскі раён)|Селішча]] (у вусці [[Белаазёрскі канал| Белаазёрскага канала]]), дзе вада цячэ па 2 кірунках — на захад і ўсход. Канал складаецца з дзвюх частак: адна належыць да [[Заходні Буг|Буга]] (даўжыня 52 км), другая — да [[Прыпяць|Прыпяці]] (даўжыня 58 км). Праходзіць па плоскай, забалочанай раўніне, перасечанай старымі русламі і асушальнымі канавамі. Асноўная крыніца падачы вады — яе перакід з Прыпяці праз азёры [[Валянскае возера|Валянскае]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белае]] і Белаазерскі канал. Маецца 10 гідравузлоў, 14 вадаспускаў, 5 земляных плацін і 3 перапады. Канал не выходзіць да ракі Буг (у вусці Мухаўца створана плаціна для павышэння ўзроўню вады). Выкарыстоўваецца для перавозкі на баржах мінеральнай сыравіны і будаўнічых матэрыялаў. == Гісторыя == === Дасавецкі перыяд === Будаўніцтва пачата ў [[1775]] годзе. Спачатку называўся Мухавецкім, затым Каралеўскім, з [[1846]] года — Дняпроўска-Бугскім. У 1837—1867 гадах праведзены гідратэхнічныя работы па паглыбленні канала, будаўніцтве плацін і каналаў з [[Арэхаўскае возера|Арэхаўскага]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белага]], [[Валянскае возера|Валянскага]] азёр. [[Файл:Vodnye kanaly dneprobug.jpg|міні|300пкс|злева|[[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Дарэвалюцыйны]] план Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] У XIX стагоддзі канал выкарыстоўваўся для лесасплаву і транзітнай транспарціроўкі грузаў на суднах. У пачатку XX стагоддзя з-за абмялення рэгулярнага суднаходства не было. === Савецкі перыяд === У [[1942]] годзе канал часткова рэканструявалі. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] гідратэхнічныя збудаванні (у тым ліку надводныя часткі збудаванняў і большасць вадаспускаў) былі моцна разбураны. Для аднаўлення воднага шляху ў [[1944]] годзе была створана спецыялізаваная арганізацыя «Днепрабугбуд» ({{lang-ru|Днепробугстрой}}). У маі [[1945]] года [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкі аблвыканкам]] мабілізаваў мясцовае насельніцтва на адбудову канала<ref>Па Дняпроўска-Бугскаму каналу даведкі, 1945 г. // Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). — Ф. 4 П. — Воп. 18. — Спр. 56.</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. Да пачатку навігацыі 1945 года былі прыведзены ў парадак шлюзы і плаціны, што дазволіла ўвесці канал у часовую эксплуатацыю. У [[1946]] годзе былі выкананы работы другой чаргі, што забяспечыла пастаяннае суднаходства{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 103, 319}}. З [[1950]] года па канале пачаліся інтэнсіўныя транзітныя перавозкі [[Жалезная руда|жалезнай руды]] з [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украіны]] (з [[Запарожжа]]) у [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]] і [[Вугаль|вугалю]] ў адваротным напрамку. Гэта запатрабавала маштабнай рэканструкцыі Дняпроўска-Бугскага канала для арганізацыі двухбаковага руху буйных 600-тонных барж. Каб забяспечыць неабходны запас вады, актыўна выкарыстоўвалася Белаазёрская сістэма{{sfn|Цімафееў|2013|с=108, 109}}. Для паскарэння дастаўкі грузаў (без іх перавалкі ў [[Пінск]]ім порце) і эканоміі сродкаў на канале праводзіліся работы па паглыбленні фарватара, укараняўся перадавы метад ваджэння суднаў — штурханне{{sfn|Цімафееў|2013|с=108}}. У 1960—1970-я гады праводзілася мадэрнізацыя інфраструктуры: электрыфікацыя і аўтаматызацыя кіравання шлюзавымі агрэгатамі, электрыфікацыя абстаноўкі на канале. Гэта значна скараціла час праводкі цеплаходаў і барж праз гідравузлы. У выніку толькі за 1945—1965 гады прапускная здольнасць ДБК узрасла ў 6,5 раза<ref>{{артыкул |аўтар=Кучмин М. |загаловак=Путейцы Белоруссии выходят на новые рубежи |выданне=Речной транспорт |тып=часопіс |год=1968 |нумар=12 |старонкі=34—35}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. Нягледзячы на поспехі, з-за недастатковай глыбіні на ўчастку паміж Пінскам і [[Брэст]]ам нават у 1970-я гады рачнікі былі вымушаны трэць суднаў разгружаць у Пінску. Каб вырашыць праблему, праводзілася далейшае паглыбленне і пашырэнне трасы (толькі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка ў 1984—1985 гадах паглыбілі фарватар на працягу 150 км), шлюзы былі пераведзены на паўаўтаматычны працэс кіравання, што дазволіла павялічыць хуткасць руху і грузападымальнасць транзітных суднаў у 1,5 раза{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. == Гл. таксама == * [[Дняпроўска-Бугская аперацыя]] * [[Абарона Дняпроўска-Бугскага канала]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Дняпроўска-Бугскі канал}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Белорусская ССР: Краткая Энциклопедия|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. кол.: П. У. Бровка и др.|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год = 1979|том = 2. Природа. Экономика. Природное благосостояние|старонкі = |старонак = 768 с., ил., 3,5 л. ил.|серыя = |isbn = |тыраж = 50 000|ref = }} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Водны транспарт у Беларусі]] [[Катэгорыя:Каналы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Дняпроўска-Бугскі канал| ]] [[Катэгорыя:Прытокі Мухаўца]] lzmx26c6i8uicshjrmjxydhtzwmkcne 5160766 5160765 2026-07-04T07:39:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Савецкі перыяд */ 5160766 wikitext text/x-wiki {{Канал |Назва = Дняпроўска-Бугскі канал |Арыгінальная назва = |Выява = Селішча._Дняпроўска-Бугскі_канал._Водападзел_(15).jpg |Подпіс = Водападзел каля вёскі Селішча |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 196 |Максімальная глыбіня = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Уваход = [[Піна]] (каля [[Дубае (Пінскі раён)|в. Дубае]]) |Месцазнаходжанне ўваходу = |Вышыня ўваходу = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Мухавец]] ([[Кобрын]]) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл канала = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Рэгіён = [[Брэсцкая вобласць]] |Катэгорыя на Вікісховішчы = Dnieper-Bug Canal }} {{Іншыя значэнні|Дружба}} '''Дняпро́ўска-Бу́гскі кана́л''', '''Мухаве́цкі кана́л''', '''Карале́ўскі кана́л''' — суднаходны канал у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], які злучае раку [[Мухавец]] (басейн [[Заходні Буг|Буга]]) з ракой [[Піна]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Апісанне == Пралягае ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]], [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах. Агульная даўжыня 196 км, штучная частка шляху (ад [[Кобрын]]а да вёскі [[Дубае (Пінскі раён)|Дубае]] на [[Піна|Піне]]) складае 110 км. Вытокам канала ўмоўна лічыцца водападзельная лінія каля вёскі [[Селішча (Драгічынскі раён)|Селішча]] (у вусці [[Белаазёрскі канал| Белаазёрскага канала]]), дзе вада цячэ па 2 кірунках — на захад і ўсход. Канал складаецца з дзвюх частак: адна належыць да [[Заходні Буг|Буга]] (даўжыня 52 км), другая — да [[Прыпяць|Прыпяці]] (даўжыня 58 км). Праходзіць па плоскай, забалочанай раўніне, перасечанай старымі русламі і асушальнымі канавамі. Асноўная крыніца падачы вады — яе перакід з Прыпяці праз азёры [[Валянскае возера|Валянскае]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белае]] і Белаазерскі канал. Маецца 10 гідравузлоў, 14 вадаспускаў, 5 земляных плацін і 3 перапады. Канал не выходзіць да ракі Буг (у вусці Мухаўца створана плаціна для павышэння ўзроўню вады). Выкарыстоўваецца для перавозкі на баржах мінеральнай сыравіны і будаўнічых матэрыялаў. == Гісторыя == === Дасавецкі перыяд === Будаўніцтва пачата ў 1775 годзе. Спачатку называўся Мухавецкім, затым Каралеўскім, з 1846 года — Дняпроўска-Бугскім. У 1837—1867 гадах праведзены гідратэхнічныя работы па паглыбленні канала, будаўніцтве плацін і каналаў з [[Арэхаўскае возера|Арэхаўскага]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белага]], [[Валянскае возера|Валянскага]] азёр. [[Файл:Vodnye kanaly dneprobug.jpg|міні|300пкс|злева|[[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Дарэвалюцыйны]] план Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] У XIX стагоддзі канал выкарыстоўваўся для лесасплаву і транзітнай транспарціроўкі грузаў на суднах. У пачатку XX стагоддзя з-за абмялення рэгулярнага суднаходства не было. === Савецкі перыяд === У 1942 годзе канал часткова рэканструявалі. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] гідратэхнічныя збудаванні (у тым ліку надводныя часткі збудаванняў і большасць вадаспускаў) былі моцна разбураны. Для аднаўлення воднага шляху ў 1944 годзе была створана спецыялізаваная арганізацыя «[[Днепрабугбуд]]» ({{lang-ru|Днепробугстрой}}). У маі 1945 года [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкі аблвыканкам]] мабілізаваў мясцовае насельніцтва на адбудову канала<ref>Па Дняпроўска-Бугскаму каналу даведкі, 1945 г. // Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). — Ф. 4 П. — Воп. 18. — Спр. 56.</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. Да пачатку навігацыі 1945 года былі прыведзены ў парадак шлюзы і плаціны, што дазволіла ўвесці канал у часовую эксплуатацыю. У 1946 годзе былі выкананы работы другой чаргі, што забяспечыла пастаяннае суднаходства{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 103, 319}}. З 1950 года па канале пачаліся інтэнсіўныя транзітныя перавозкі [[Жалезная руда|жалезнай руды]] з [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украіны]] (з [[Запарожжа]]) у [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]] і [[Вугаль|вугалю]] ў адваротным напрамку. Гэта запатрабавала маштабнай рэканструкцыі Дняпроўска-Бугскага канала для арганізацыі двухбаковага руху буйных 600-тонных барж. Каб забяспечыць неабходны запас вады, актыўна выкарыстоўвалася Белаазёрская сістэма{{sfn|Цімафееў|2013|с=108, 109}}. Для паскарэння дастаўкі грузаў (без іх перавалкі ў [[Пінскі порт|Пінскім порце]]) і эканоміі сродкаў на канале праводзіліся работы па паглыбленні фарватара, укараняўся перадавы метад ваджэння суднаў — штурханне{{sfn|Цімафееў|2013|с=108}}. У 1960—1970-я гады праводзілася мадэрнізацыя інфраструктуры: электрыфікацыя і аўтаматызацыя кіравання шлюзавымі агрэгатамі, электрыфікацыя абстаноўкі на канале. Гэта значна скараціла час праводкі цеплаходаў і барж праз гідравузлы. У выніку толькі за 1945—1965 гады прапускная здольнасць ДБК узрасла ў 6,5 раза<ref>{{артыкул |аўтар=Кучмин М. |загаловак=Путейцы Белоруссии выходят на новые рубежи |выданне=Речной транспорт |тып=часопіс |год=1968 |нумар=12 |старонкі=34—35}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. Нягледзячы на поспехі, з-за недастатковай глыбіні на ўчастку паміж Пінскам і [[Брэст]]ам нават у 1970-я гады рачнікі былі вымушаны трэць суднаў разгружаць у Пінску. Каб вырашыць праблему, праводзілася далейшае паглыбленне і пашырэнне трасы (толькі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка ў 1984—1985 гадах паглыбілі фарватар на працягу 150 км), шлюзы былі пераведзены на паўаўтаматычны працэс кіравання, што дазволіла павялічыць хуткасць руху і грузападымальнасць транзітных суднаў у 1,5 раза{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. == Гл. таксама == * [[Дняпроўска-Бугская аперацыя]] * [[Абарона Дняпроўска-Бугскага канала]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Дняпроўска-Бугскі канал}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Белорусская ССР: Краткая Энциклопедия|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. кол.: П. У. Бровка и др.|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год = 1979|том = 2. Природа. Экономика. Природное благосостояние|старонкі = |старонак = 768 с., ил., 3,5 л. ил.|серыя = |isbn = |тыраж = 50 000|ref = }} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Водны транспарт у Беларусі]] [[Катэгорыя:Каналы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Дняпроўска-Бугскі канал| ]] [[Катэгорыя:Прытокі Мухаўца]] 5x6yrrle1niv6ewis9rar0aqahl03nc 5160779 5160766 2026-07-04T07:57:48Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ У 1942 годзе канал часткова рэканструявалі - хто гэта зрабіў? 5160779 wikitext text/x-wiki {{Канал |Назва = Дняпроўска-Бугскі канал |Арыгінальная назва = |Выява = Селішча._Дняпроўска-Бугскі_канал._Водападзел_(15).jpg |Подпіс = Водападзел каля вёскі Селішча |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 196 |Максімальная глыбіня = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Уваход = [[Піна]] (каля [[Дубае (Пінскі раён)|в. Дубае]]) |Месцазнаходжанне ўваходу = |Вышыня ўваходу = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Мухавец]] ([[Кобрын]]) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл канала = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Рэгіён = [[Брэсцкая вобласць]] |Катэгорыя на Вікісховішчы = Dnieper-Bug Canal }} {{Іншыя значэнні|Дружба}} '''Дняпро́ўска-Бу́гскі кана́л''', '''Мухаве́цкі кана́л''', '''Карале́ўскі кана́л''' — суднаходны канал у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], які злучае раку [[Мухавец]] (басейн [[Заходні Буг|Буга]]) з ракой [[Піна]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]]). == Апісанне == Пралягае ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]], [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах. Агульная даўжыня 196 км, штучная частка шляху (ад [[Кобрын]]а да вёскі [[Дубае (Пінскі раён)|Дубае]] на [[Піна|Піне]]) складае 110 км. Вытокам канала ўмоўна лічыцца водападзельная лінія каля вёскі [[Селішча (Драгічынскі раён)|Селішча]] (у вусці [[Белаазёрскі канал| Белаазёрскага канала]]), дзе вада цячэ па 2 кірунках — на захад і ўсход. Канал складаецца з дзвюх частак: адна належыць да [[Заходні Буг|Буга]] (даўжыня 52 км), другая — да [[Прыпяць|Прыпяці]] (даўжыня 58 км). Праходзіць па плоскай, забалочанай раўніне, перасечанай старымі русламі і асушальнымі канавамі. Асноўная крыніца падачы вады — яе перакід з Прыпяці праз азёры [[Валянскае возера|Валянскае]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белае]] і Белаазерскі канал. Маецца 10 гідравузлоў, 14 вадаспускаў, 5 земляных плацін і 3 перапады. Канал не выходзіць да ракі Буг (у вусці Мухаўца створана плаціна для павышэння ўзроўню вады). Выкарыстоўваецца для перавозкі на баржах мінеральнай сыравіны і будаўнічых матэрыялаў. == Гісторыя == Будаўніцтва пачата ў 1775 годзе. Спачатку называўся Мухавецкім, затым Каралеўскім, з 1846 года — Дняпроўска-Бугскім. У 1837—1867 гадах праведзены гідратэхнічныя работы па паглыбленні канала, будаўніцтве плацін і каналаў з [[Арэхаўскае возера|Арэхаўскага]], [[Белае возера (Брэсцкі раён)|Белага]], [[Валянскае возера|Валянскага]] азёр. [[Файл:Vodnye kanaly dneprobug.jpg|міні|300пкс|злева|[[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Дарэвалюцыйны]] план Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] У XIX стагоддзі канал выкарыстоўваўся для лесасплаву і транзітнай транспарціроўкі грузаў на суднах. У пачатку XX стагоддзя з-за абмялення рэгулярнага суднаходства не было. У 1942 годзе канал часткова рэканструявалі. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] гідратэхнічныя збудаванні (у тым ліку надводныя часткі збудаванняў і большасць вадаспускаў) былі моцна разбураны. Для аднаўлення воднага шляху ў 1944 годзе была створана спецыялізаваная арганізацыя «[[Днепрабугбуд]]» ({{lang-ru|Днепробугстрой}}). У маі 1945 года [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкі аблвыканкам]] мабілізаваў мясцовае насельніцтва на адбудову канала<ref>Па Дняпроўска-Бугскаму каналу даведкі, 1945 г. // Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). — Ф. 4 П. — Воп. 18. — Спр. 56.</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. Да пачатку навігацыі 1945 года былі прыведзены ў парадак шлюзы і плаціны, што дазволіла ўвесці канал у часовую эксплуатацыю. У 1946 годзе былі выкананы работы другой чаргі, што забяспечыла пастаяннае суднаходства{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 103, 319}}. З 1950 года па канале пачаліся інтэнсіўныя транзітныя перавозкі [[Жалезная руда|жалезнай руды]] з [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украіны]] (з [[Запарожжа]]) у [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]] і [[Вугаль|вугалю]] ў адваротным напрамку. Гэта запатрабавала маштабнай рэканструкцыі Дняпроўска-Бугскага канала для арганізацыі двухбаковага руху буйных 600-тонных барж. Каб забяспечыць неабходны запас вады, актыўна выкарыстоўвалася Белаазёрская сістэма{{sfn|Цімафееў|2013|с=108, 109}}. Для паскарэння дастаўкі грузаў (без іх перавалкі ў [[Пінскі порт|Пінскім порце]]) і эканоміі сродкаў на канале праводзіліся работы па паглыбленні фарватара, укараняўся перадавы метад ваджэння суднаў — штурханне{{sfn|Цімафееў|2013|с=108}}. У 1960—1970-я гады праводзілася мадэрнізацыя інфраструктуры: электрыфікацыя і аўтаматызацыя кіравання шлюзавымі агрэгатамі, электрыфікацыя абстаноўкі на канале. Гэта значна скараціла час праводкі цеплаходаў і барж праз гідравузлы. У выніку толькі за 1945—1965 гады прапускная здольнасць ДБК узрасла ў 6,5 раза<ref>{{артыкул |аўтар=Кучмин М. |загаловак=Путейцы Белоруссии выходят на новые рубежи |выданне=Речной транспорт |тып=часопіс |год=1968 |нумар=12 |старонкі=34—35}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. Нягледзячы на поспехі, з-за недастатковай глыбіні на ўчастку паміж Пінскам і [[Брэст]]ам нават у 1970-я гады рачнікі былі вымушаны трэць суднаў разгружаць у Пінску. Каб вырашыць праблему, праводзілася далейшае паглыбленне і пашырэнне трасы (толькі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка ў 1984—1985 гадах паглыбілі фарватар на працягу 150 км), шлюзы былі пераведзены на паўаўтаматычны працэс кіравання, што дазволіла павялічыць хуткасць руху і грузападымальнасць транзітных суднаў у 1,5 раза{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. == Гл. таксама == * [[Дняпроўска-Бугская аперацыя]] * [[Абарона Дняпроўска-Бугскага канала]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Дняпроўска-Бугскі канал}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Белорусская ССР: Краткая Энциклопедия|арыгінал = |спасылка = |адказны = Ред. кол.: П. У. Бровка и др.|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год = 1979|том = 2. Природа. Экономика. Природное благосостояние|старонкі = |старонак = 768 с., ил., 3,5 л. ил.|серыя = |isbn = |тыраж = 50 000|ref = }} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Водны транспарт у Беларусі]] [[Катэгорыя:Каналы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Дняпроўска-Бугскі канал| ]] [[Катэгорыя:Прытокі Мухаўца]] a6vzr4ymj3ghkw9ajvscelyybrh906n 0 25230 5160728 5023805 2026-07-04T06:34:03Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Інды-рок-гурты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160728 wikitext text/x-wiki {{Музычны жанр | Назва = Інды-рок | Кірунак = [[альтэрнатыўны рок]] | Вытокі = [[Брытпоп]]<br /> [[Альтэрнатыўны рок]] <br /> [[Панк-рок]] <br />[[Краўт-рок]] | Узнікненне = сярэдзіна 1970-х гг., [[Вялікабрытанія]] | Паджанры =| | Роднасныя = [[гаражны рок]] | Вытворныя = [[інды-поп]] — [[дрым-поп]] — [[нойз-поп]] — [[лоу-фай музыка|лоу-фай]] — [[мат-рок]] — [[построк]] — [[сэдкор]] | | Гл_таксама = [[Альтэрнатыўны рок]] }} [[Выява:Sonic Youth live 20050707.jpg|thumb|right|[[Sonic Youth]]]] [[Выява:Arcade Fire live 20050315.ext.jpg|thumb|right|[[Arcade Fire]]]] '''Інды-рок''' ({{lang-en|indie rock}}) — жанр [[альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага рока]], які існуе пераважна ў андэрграўндзе, у незалежнай інфармацыйна-камерцыйнай прасторы. Бярэ сваю назву ад англійскага слова «незалежны» ({{lang-en|independent}}). Гэта не своеасаблівы асобны стыль музыкі, але абагульняючы тэрмін для шырокага дыяпазону музыкантаў і стыляў, аб'яднаных дачыненнем да [[андэрграўнд]]у, [[контркультура|контркультуры]], і (звычайна) мелых некаторае стаўленне да [[рок-музыка|рок-музыцы]]. == Некаторыя вядомыя прадстаўнікі інды-рока і альтэрнатывы == * [[Athlete]] * [[Arctic Monkeys]] * [[Bastille]] * [[Bauhaus]] * [[Blonde Redhead]] * [[Belle And Sebastian]] * [[Beth In Battle Mode]] * [[Bloc Party]] * [[Clinic]] * [[Crash My Model Car]] * [[Death Cab for Cutie]] * [[Delorentos]] * [[Dinosaur Jr]] * [[DOGS DIE IN HOT CARS]] * [[Edison Glass]] * [[Editors]] * [[Everything is made in China]] * [[Eisley]] * [[Flaming Lips]] * [[Forever Like Red]] * [[Franz Ferdinand]] * [[Happy Mondays]] * [[Hot Hot Heat]] * [[Inspiral Carpets]] * [[Interpol, група|Interpol]] * [[Joy Division]] * [[Kaiser Chiefs]] * [[Kubichek!]] * [[Low]] * [[New Order]] * [[Magenta Skycode]] * [[Mando Diao]] * [[Mercury Rev]] * [[Modest Mouse]] * [[Modwheelmood]] * [[My Bloody Valentine]] * [[Pixies]] * [[Pop Will Eat Itself]] * [[Radiohead]] * [[Raz Ohara and the odd Orchestra]] * [[Ride]] * [[Scut]] * [[Six By Seven]] * [[Slowdive]] * [[Sonic Youth]] * [[Snow Patrol]] * [[Stone Roses]] * [[The Arcade Fire]] * [[The Boo Radleys]] * [[The Bravery]] * [[The Coral]] * [[The Decemberists]] * [[The Fall]] * [[The Fratellis]] * [[The Jesus And Mary Chain]] * [[The Killers]] * [[The Kooks]] * [[The National]] * [[The Shins]] * [[The Smashing Pumpkins]] * [[The Smiths]] * [[The Strokes]] * [[The White Stripes]] * [[Tindersticks]] * [[Yeah Yeah Yeahs]] * [[Хімера (гурт)|Хімера]] === Прадстаўнікі інды-рока на Беларусі === * [[Hair Peace Salon]] * [[Jitters]] * [[Open Space]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kleck.by/?p=17981|title=Звезды белорусского инди-рока выступят в Клецке в День молодежи|last=Мыслицкий|first=Юрий|date=2015-06-19|publisher=[[Да новых перамог]]|language=ru|trans-title=Stars of the Belarusian indie rock will perform in Kletsk on Youth Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410062905/http://www.kleck.by/?p=17981|archive-date=10 красавіка 2019|access-date=2019-04-10|url-status=live}}</ref> == Гл. таксама == * [[The Futureheads]] * [[Firekites]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://indierock.spb.ru/index/0-5 INDIEкатор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080225160330/http://indierock.spb.ru/index/0-5 |date=25 лютага 2008 }}{{ref-ru}} * [http://indielife.am9.ru/ Indielife — сайт прысвечаны інды. Мы дапаможам Вам быць у курсе падзей!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080417224153/http://indielife.am9.ru/ |date=17 красавіка 2008 }} * [http://nme.com Часопіс, асвятлялы музыку-інды] — [[NME]]{{ref-en}} * [http://www.diary.ru/~indiekids «!NDIE PEOPLE» — Першая транскантынентальная міжнародная інды-супольнасць на @дзённіках.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080417193618/http://diary.ru/~indiekids |date=17 красавіка 2008 }} {{ВС}} {{Альтрок}} {{Рок-музыка}} [[Катэгорыя:Альтэрнатыўная музыка]] [[Катэгорыя:Жанры рок-музыкі]] [[Катэгорыя:Інды-рок-гурты]] my087z0e948kzp5mivhzkeev356ee1z 5160730 5160728 2026-07-04T06:36:46Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Інды-рок-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Інды-рок]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160730 wikitext text/x-wiki {{Музычны жанр | Назва = Інды-рок | Кірунак = [[альтэрнатыўны рок]] | Вытокі = [[Брытпоп]]<br /> [[Альтэрнатыўны рок]] <br /> [[Панк-рок]] <br />[[Краўт-рок]] | Узнікненне = сярэдзіна 1970-х гг., [[Вялікабрытанія]] | Паджанры =| | Роднасныя = [[гаражны рок]] | Вытворныя = [[інды-поп]] — [[дрым-поп]] — [[нойз-поп]] — [[лоу-фай музыка|лоу-фай]] — [[мат-рок]] — [[построк]] — [[сэдкор]] | | Гл_таксама = [[Альтэрнатыўны рок]] }} [[Выява:Sonic Youth live 20050707.jpg|thumb|right|[[Sonic Youth]]]] [[Выява:Arcade Fire live 20050315.ext.jpg|thumb|right|[[Arcade Fire]]]] '''Інды-рок''' ({{lang-en|indie rock}}) — жанр [[альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага рока]], які існуе пераважна ў андэрграўндзе, у незалежнай інфармацыйна-камерцыйнай прасторы. Бярэ сваю назву ад англійскага слова «незалежны» ({{lang-en|independent}}). Гэта не своеасаблівы асобны стыль музыкі, але абагульняючы тэрмін для шырокага дыяпазону музыкантаў і стыляў, аб'яднаных дачыненнем да [[андэрграўнд]]у, [[контркультура|контркультуры]], і (звычайна) мелых некаторае стаўленне да [[рок-музыка|рок-музыцы]]. == Некаторыя вядомыя прадстаўнікі інды-рока і альтэрнатывы == * [[Athlete]] * [[Arctic Monkeys]] * [[Bastille]] * [[Bauhaus]] * [[Blonde Redhead]] * [[Belle And Sebastian]] * [[Beth In Battle Mode]] * [[Bloc Party]] * [[Clinic]] * [[Crash My Model Car]] * [[Death Cab for Cutie]] * [[Delorentos]] * [[Dinosaur Jr]] * [[DOGS DIE IN HOT CARS]] * [[Edison Glass]] * [[Editors]] * [[Everything is made in China]] * [[Eisley]] * [[Flaming Lips]] * [[Forever Like Red]] * [[Franz Ferdinand]] * [[Happy Mondays]] * [[Hot Hot Heat]] * [[Inspiral Carpets]] * [[Interpol, група|Interpol]] * [[Joy Division]] * [[Kaiser Chiefs]] * [[Kubichek!]] * [[Low]] * [[New Order]] * [[Magenta Skycode]] * [[Mando Diao]] * [[Mercury Rev]] * [[Modest Mouse]] * [[Modwheelmood]] * [[My Bloody Valentine]] * [[Pixies]] * [[Pop Will Eat Itself]] * [[Radiohead]] * [[Raz Ohara and the odd Orchestra]] * [[Ride]] * [[Scut]] * [[Six By Seven]] * [[Slowdive]] * [[Sonic Youth]] * [[Snow Patrol]] * [[Stone Roses]] * [[The Arcade Fire]] * [[The Boo Radleys]] * [[The Bravery]] * [[The Coral]] * [[The Decemberists]] * [[The Fall]] * [[The Fratellis]] * [[The Jesus And Mary Chain]] * [[The Killers]] * [[The Kooks]] * [[The National]] * [[The Shins]] * [[The Smashing Pumpkins]] * [[The Smiths]] * [[The Strokes]] * [[The White Stripes]] * [[Tindersticks]] * [[Yeah Yeah Yeahs]] * [[Хімера (гурт)|Хімера]] === Прадстаўнікі інды-рока на Беларусі === * [[Hair Peace Salon]] * [[Jitters]] * [[Open Space]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kleck.by/?p=17981|title=Звезды белорусского инди-рока выступят в Клецке в День молодежи|last=Мыслицкий|first=Юрий|date=2015-06-19|publisher=[[Да новых перамог]]|language=ru|trans-title=Stars of the Belarusian indie rock will perform in Kletsk on Youth Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410062905/http://www.kleck.by/?p=17981|archive-date=10 красавіка 2019|access-date=2019-04-10|url-status=live}}</ref> == Гл. таксама == * [[The Futureheads]] * [[Firekites]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://indierock.spb.ru/index/0-5 INDIEкатор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080225160330/http://indierock.spb.ru/index/0-5 |date=25 лютага 2008 }}{{ref-ru}} * [http://indielife.am9.ru/ Indielife — сайт прысвечаны інды. Мы дапаможам Вам быць у курсе падзей!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080417224153/http://indielife.am9.ru/ |date=17 красавіка 2008 }} * [http://nme.com Часопіс, асвятлялы музыку-інды] — [[NME]]{{ref-en}} * [http://www.diary.ru/~indiekids «!NDIE PEOPLE» — Першая транскантынентальная міжнародная інды-супольнасць на @дзённіках.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080417193618/http://diary.ru/~indiekids |date=17 красавіка 2008 }} {{ВС}} {{Альтрок}} {{Рок-музыка}} [[Катэгорыя:Альтэрнатыўная музыка]] [[Катэгорыя:Жанры рок-музыкі]] [[Катэгорыя:Інды-рок]] bmpovzicl4osdrthn1qxgxq2nvavzer 0 29237 5160543 5160117 2026-07-03T12:17:43Z M.L.Bot 261 афармленне 5160543 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Драздовіч}} {{Мастак}} '''Язэ́п Нарцы́завіч Драздо́віч''' ({{lang-be-latin|Jazep Drazdovič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; Псеўданімы: ''Я. Нарцызаў'') — беларускі [[мастак]], [[Скульптура|скульптар]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Археалогія|археолаг]], [[Педагогіка|педагог]], [[пісьменнік]]. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === [[Файл:Jazep Drazdovic Family.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч з маці і старэйшымі братамі. Дзісна, 1907 год]] З шляхецкага роду [[Драздовічы герба «Ястрабец»|Драздовічаў герба «Ястрабец»]]. Нарадзіўся [[13 кастрычніка|13 (1 ст. ст.) кастрычніка]] [[1888]] года ў засценку [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ў каталіцкай сям’і збяднелага шляхціца-арандатара{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. У два гады застаўся без бацькі, яго і пяцёра братоў выхоўвала маці Юзэфа, неўзабаве сям’я засталася без зямлі і дома. Сям’я мусіла часта пераязджаць, арандуючы чужую зямлю. Язэп Драздовіч пачаў вучобу ў прыватнай настаўніцы, пасля адвучыўся ў [[Дзісна|Дзісенскай]] гімназіі, а ў 1906 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], дзе паступіў у [[Віленская рысавальная школа|мастацкую школу]] вядомага расійскага жывапісца [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]], якую скончыў у 1908 годзе. Праз нястачу Драздовіч падрабляў у мастацкіх майстэрнях, планаваў выехаць па заработкі за граніцу. Творчае станаўленне Язэпа Драздовіча адбывалася пад вялікім уплывам набіраўшага хаду [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]. У гэты час Драздовіч робіць першыя крокі ў мастацтве: стварае серыю графічных работ з краявідамі Дзісеншчыны, аздабляе вокладку «Першага беларускага календара на 1910 год», выдадзенага «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]». У 1910 годзе прызваны на службу ў расійскае войска. Пасля двух гадоў службы ў [[Саратаў|Саратаве]] ён скончыў курсы фельчараў і пачаў працаваць у амбулаторыі. [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] Драздовіч сустракае ў дзеючай арміі, пры запасным батальёне на Заходнім фронце. Праз цяжкія ўмовы працы Язэп Драздовіч захварэў на [[брушны тыф]]ус і на два месяцы трапіў у шпіталь. Пасля сямімесячнага адпачынку з адведваннем радзімы Драздовіч вяртаецца ў войска. === Пасля рэвалюцыі === [[Файл:Miensk, Hrušaŭka, Niamiha. Менск, Грушаўка, Няміга (1920).jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч (справа) ля вытоку Нямігі, чэрвень 1920 года. Фота [[Леў Урбанавіч Дашкевіч|Льва Дашкевіча]].]] [[Файл:Jazep Drazdovic 1920-1921.jpg|міні|Язэп Драздовіч на беларускіх настаўніцкіх курсах у Менску, 1920 год|злева]] У 1917 годзе, пасля сямі гадоў службы, Язэп Драздовіч вяртаецца дамоў. Жыў у родных, сваякоў на Дзісеншчыне ў фальварку Лявонаўка каля вёскі [[Германавічы]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}, пасылаў у «Нашу ніву» допісы пра клопаты хлебаробаў-землякоў. З аптымізмам вітаў [[Першы Усебеларускі з’езд]]. У лісце да [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] Драздовіч выказваў задуму аб арганізацыі акадэміі мастацтваў. На сваёй радзіме мастак стварыў народную бібліятэку, тэатр. У 1919 годзе, пасля абвяшчэння [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], Драздовіч пераехаў у [[Мінск|Менск]]. У Менску працаваў у Беларускім літаратурна-выдавецкім аддзеле пры Камісарыяце асветы ССРБ, мастак-дэкаратар у «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хатцы]]», у 1919 годзе арганізаваў культурна-асветніцкае таварыства «Заранка», якое адкрывала школы, аматарскі тэатр, бібліятэку; выкладаў малюнак у беларускай гімназіі і жаночай прагімназіі, супрацоўнічаў з літаратурнымі выдавецтвамі як ілюстратар{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. За польскай акупацыяй Менска (9 жніўня 1919 — 11 ліпеня 1920) супрацоўнічаў з [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовым беларускім нацыянальным камітэтам]] і [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіяй]], афармляў часопісы «[[Беларускае жыццё (часопіс)|Беларускае жыццё]]» і «[[Рунь (часопіс)|Рунь]]». У Менску Драздовіч стварыў серыю ўнікальных малюнкаў гістарычных раёнаў места — [[Мінскае замчышча|Замчышча]], [[Верхні Горад|Верхняга Рынка]], [[Татарская Слабада|Татарскага прадмесця]]. Даследаваў рэчышча [[Няміга (рака)|Нямігі]], праводзіў раскопкі ў [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]]. === 1920-я гады === 11 ліпеня 1920 года [[Мінск|Менск]] занялі войскі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], пасля чаго 31 ліпеня 1920 года адбылося паўторнае [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|абвяшчэнне незалежнасці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З ліпеня 1920 года прынамсі да кастрычніка 1920 года Язэп Драздовіч вёў урокі ў 13-й (Беларуская гімназія, 13-я Беларуская радная школа) і 15-й школах 2-й ступені. Таксама з жніўня да канца кастрычніка працаваў мастаком і ілюстратарам у [[Народны камісарыят асветы БССР|Народным камісарыяце асветы Беларускай ССР]]<ref>НАРБ, ф. 42, воп. 3, спр. 3, 11, 15, 18.</ref>. Пазней вярнуўся на родную Дзісеншчыну, занятую палякамі і паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года адышоўшую да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]). Нягледзячы на [[Паланізацыя|перашкоды польскіх уладаў]], разгортвае тут культурна-асветніцкую дзейнасць{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. У 1921—1924 гадах — кааператар. У 1921 годзе Драздовіч арганізаваў у вёсцы [[Сталіца (вёска)|Сталіца]] беларускую школу, якая, аднак, праіснаваўшы толькі тры месяцы, была закрытая польскай адміністрацыяй. У гэты ж час Язэп Драздовіч спрабуе займацца літаратурнай дзейнасцю. Бярэцца за напісанне гістарычнага рамана пра часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] «Гарадольская Пушча», які аздабляе ўласнымі ілюстрацыямі. У 1923 годзе была выдадзена і прыхільна сустрэтая беларускай грамадскасцю аповесць Драздовіча «Вялікая шышка». Язэп Драздовіч супрацоўнічаў з [[Беларускі музей у Вільні|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча]]. Дзеля папаўнення экспазіцыі ён займаўся раскопкамі гарадзішчаў, збіраў фальклор, ствараў шматлікія замалёўкі прадметаў матэрыяльнай культуры, архітэктуры, тыпажоў сялян. З гэтай мэтай у 1926 годзе Драздовіч выправіўся ў навукова-творчую экспедыцыю на [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыну]], а ў наступныя два гады наведаў [[Трокі]], [[Вільня|Вільню]], [[Меднікі]], [[Крэва]], [[Гальшаны]], [[Ліда|Ліду]], [[Навагрудак|Наваградак]], [[Любча|Любчу]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]]. У выніку гэтых вандровак, якія ахапілі амаль усю Заходнюю Беларусь, з’явіліся ёмістыя альбомы графікі. [[Файл:Drazdovič, Radaškovičy. Драздовіч, Радашковічы (1925-27).jpg|міні|Язэп Драздовіч з вучнямі [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]], каля 1927 г.]] [[Файл:Drazdovič, studyja. Драздовіч, студыя (1926-27).jpg|міні|злева|Драздовіч у мастацкай студыі пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], у цэнтры [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]]. 1926—1927 гг.]] У 1924—1926 гадах выкладаў маляванне ў [[Глыбокае|Глыбоцкай]] польскай школе, актыўна супрацоўнічаў з [[Таварыства беларускай школы|Таварыствам беларускай школы]] (ТБШ){{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Працаваў у [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] імя Францішка Скарыны. У 1926—1927 гадах супрацоўнічаў з сатырычным часопісам «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]». У 1927 годзе заснаваў мастацкую студыю пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Пры студыі Язэп Драздовіч гуртаваў маладых беларускіх мастакоў, сярод якіх былі [[Васіль Лукіч Сідаровіч|Васіль Сідаровіч]] і [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікола Васілеўскі]]. У 1927—1929 гадах выкладаў маляванне ў [[Навагрудская беларуская гімназія|Наваградскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Драздовіч усталяваў шчыльныя сувязі з [[Інстытут беларускай культуры|Інстытутам беларускай культуры]] ў Менску (з 1929 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмія Навук]]), дасылаў замалёўкі і абмеры драўлянай архітэктуры і прадметаў сялянскага побыту. За мастацкія і навуковыя работы неаднаразова ўзнагароджваўся прэміямі Акадэміі Навук. На пачатку 1930-х гадоў непрацяглы час працуе на Беласточчыне на запрашэнне ТБШ: афармляе спектаклі на аматарскай сцэне таварыства, удзельнічае ў працы кааператыўнага выдавецтва «Сяўба». Адметнай рысай Язэпа Драздовіча было захапленне космасам. У 1931 годзе Драздовіч выдаў у Вільні на беларускай мове кнігу па астраноміі «Нябесныя бегі», у якой выклаў шэраг сваіх тэорый, у прыватнасці, пра паходжанне планет Сонечнай сістэмы і вярчэнні Зямлі. Выданне ўпрыгожылі ўласныя рысункі аўтара. У 1931—1933 гадах Драздовіч працягнуў тэму космасу трыма серыямі графічных малюнкаў і жывапісных палотнаў «Жыццё на Марсе», «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы». === Дзісенскі перыяд === [[Файл:Jazep Drazdovic Autapartret 1943.jpg|міні|Аўтапартрэт, 1943 год]] У 1933 годзе Драздовіч вяртаецца на Дзісеншчыну да брата Канстанціна. Тут мастак стварыў вялікую колькасць графічных і жывапісных твораў. Язэп Драздовіч працягнуў супрацоўніцтва з Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча, дасылаючы туды замалёўкі замчышчаў, гарадзішчаў, сялянскай архітэктуры і побыту. Разам з [[Міхась Машара|Міхасём Машарам]] і [[Янка Пачопка|Янкам Пачопкам]] Драздовіч стварыў культурны асяродак у [[Летнікі|Летніках]] і [[Германавічы|Германавічах]]. Штогод улетку мастак выпраўляўся ў вандроўкі па краі, у часе якіх вырабляў для вяскоўцаў маляваныя дываны і партрэты. Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|далучэння Заходняй Беларусі]] да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] вучыўся на кароткачасовых настаўніцкіх курсах і ў 1940—1941 гадах працаваў настаўнікам малявання і батанікі ў [[Глыбокае|Глыбокім]] і Лужках{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Праз нястачу настаўнікаў ён быў вымушаны выкладаць усе прадметы, у тым ліку астраномію, маляванне і гісторыю. Педагагічная дзейнасць Драздовіча перапынілася ў 1941 годзе ў сувязі з нападам [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. У часе [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Драздовіч працягнуў сваю творчую дзейнасць і стварыў шэраг мастацкіх палотнаў. Па заканчэнні вайны праз праблемы са здароўем Язэп Драздовіч мала працаваў. Асноўнай крыніцай заработку былі маляваныя дываны для сялян. Зрэдчас пісаў краявіды, партрэты. Савецкія чыноўнікі ад ідэалогіі і культуры ставіліся да творчасці Язэпа Драздовіча як да нявартай увагі. Прыкладам таму служыць унікальны роспіс сталоўкі ў Лужках, які быў зафарбаваны на загад [[Полацкі раён|полацкага]] чыноўніка. Драздовіч не быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў Беларусі]]. [[Файл:Малыя Давыдкі - Ліпляні. Магіла Язэпа Драздовіча (01).jpg|міні|Магіла Язэпа Драздовіча на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. Стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» ў выкананні [[Алесь Шатэрнік|Алеся Шатэрніка]]]] У 1954 годзе на адной з вясковых дарог беспрытомнага «дзядзьку Язэпа» знайшлі сяляне. Яго адвезлі ў [[Падсвілле|Падсвільскую]] бальніцу, дзе праз некаторы час ён памёр. Пахаваны Драздовіч на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. У 1982 годзе на магіле ўстаноўлена стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» (скульптар [[Аляксандр Сяргеевіч Шатэрнік|Алесь Шатэрнік]]). == Творчасць == [[Файл:Вокладка Першага беларускага календара на 1910 г. Выданне Нашай Нівы. Вільня, 1909..jpg|міні|Вокладка Першага беларускага календара Нашай Нівы на 1910 год, аздобленая малюнкам Драздовіча]] У Язэпа Драздовіча было шырокае кола інтарэсаў: гісторыя, археалогія, этнаграфія, літаратура, астраномія. Ён запісваў фальклор і апрацоўваў для слоўнікаў народную лексіку [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісеншчыны]] і [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыны]], склаў зборнік «Песні Дзісеншчыны». Пісаў вершы, прозу, вёў дзённікі. У 1923 годзе ў [[Вільня|Вільні]] была надрукаваная першая частка яго аповесці «Вар’ят без вар’яцтва». Бальшыня ягоных твораў, у тым ліку паэма «Трызна мінуўшчыны», прысвечаная старажытнай [[Полацкае княства|Полаччыне]], і гістарычная аповесць «Гарадольская пушча», апавяданне «Сон Гараноса» з ягонымі ілюстрацыямі засталіся ў рукапісах. У паэме «Трызна мінуўшчыны» (працоўныя назвы «Песні аб мінуўшчыне, або Беларусь спрадвеку», 1936 год) Драздовіч апісвае падзеі, якія адбываліся на нашых землях ад VI да XX ст. У паэме аўтар сам выступае ў якасці Бая-песняра, постаць, якая паўтараецца ў дальнейшых этапах творчасці Язэпа Драздовіча. Падзеі ў аповесці «Гарадольская пушча» адбываюцца на роднай яму Дзісеншчыне ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] У Вільні пад псеўданімам ''Я. Нарцызаў'' выдаў кніжку «Пабрацімцы і вялікая шышка» (1923).[[Файл:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf|міні|злева|Навукова-папулярнае выданне «Нябесныя бегі» (1931)]]У [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]] праводзіў археалагічныя даследаванні. У ненадрукаванай працы «Дзісенская дагістарычная старына» апісаў 30 археалагічных помнікаў. Адкрыў некалькі стаянак каменнага і бронзавага вякоў, шмат каменных крыжоў, сабраў калекцыю каменных сякер. У выніку археалагічных пошукаў напісаў працу «Дзе знаходзяцца Дудуткі і Гародня». Дзённікі Язэпа Драздовіча, якія ён вёў у 1930—1950-я гады, былі надрукаваныя ў 1991 годзе («[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» № 5—12). Аўтар навукова-папулярнай брашуры па [[астраномія|астраноміі]] «Нябесныя бегі» (1931). Найбольш вядомы як мастак. Першыя малюнкі Язэпа Драздовіча — «Трызна мінуўшчыны», «Брама будучыні» зробленыя ў 1907 годзе пад уплывам [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]]. Сімвалічны сэнс мелі і зробленыя мастаком вокладкі «Першага беларускага календара на 1910 год», кнігі [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] «Курганная кветка» (1914), «Школьнага спеўніка» [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] (1920), і інш. 3 самага пачатку сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўваў гістарычныя рэаліі і матывы. Намаляваў у рэалістычным характары серыю графічных краявідаў «Дзісеншчына» з сялянскімі сядзібамі і палеткамі, у карцінах гэтай серыі мастак даў паэтычны вобраз роднага краю («Стадолішча», «Вёска Лаўрынаўка», «Гараватка», «Пунькі», «Александрыя», «Стары вадапуск», «Над Дзісёнкай» і інш.). У канцы 1910 — пач. 1920-х стварыў графічныя серыі «Старажытны Менск», «Заслаўе», «Старажытная будоўля на Беларусі», «Вежа Празор», «Менск, Высокае месца», «Месца ўпадзення Нямігі ў Свіслач». Графічныя малюнкі Язэпа Драздовіча ўпрыгожылі падручнік геаграфіі [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзя Смоліча]]. На мяжы 1910—1920-х зрабіў графічныя партрэты полацкіх і смаленскіх князёў, у тым ліку [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]], жывапісныя карціны «Спаленыя сядзібы», «Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», альбом графікі «Глыбокае». У гэты час Язэп Драздовіч склаўся як мастак гістарычнай тэмы. У 2-й пал. 1920-х гадоў стварыў вялікія графічныя серыі (па 14—16 лістоў) «Глыбокае», «Піншчына», «Мір», «Любча», «Шчорсы», «Наваградак і Наваградчына», «Ліда», «Крэва», «Гальшаны», «Баруны», «Трокі», «Меднікі», «Кушляны», «Жупраны», прысвечаныя [[гарадзішча]]м, [[замак|замкам]] і культавым збудаванням, жывапісныя партрэты [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]] і [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Шэраг твораў гэтай серыі вызначаюцца мастацкай завершанасцю, пранікнёнасцю. У гэты час мастак шмат вандраваў па Дзісеншчыне, Піншчыне, дзе рабіў графічныя замалёўкі, збіраў этнаграфічныя матэрыялы для «Беларускага этнаграфічнага слоўніка». У 1927 годзе і 1-й пал. 1940-х гадоў напісаў некалькі карцін і акварэлей, прысвечаных Францыску Скарыну. Паводле матываў «[[Слова пра паход Ігараў]]» напісаў карціну «Песня Баяна». У 1940—1946 гадах вяртаецца да матываў мінулага — карціны «Палачане выганяюць накінутага ім князя», «Усяслаў Чарадзей пад Гародняй», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея». Язэп Драздовіч — пачынальнік (у пач. 1930-х) [[Касмічная прастора|касмічнай]] тэмы ў выяўленчым мастацтве: серыі «Жыццё на Марсе», «Артаполіс», «Жыццё на Венеры» (1931), «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы» (1932), «Космас» (1940). Маляваў насценныя дываны, адметныя арыгінальнай пабудовай кампазіцыі (сюжэтны малюнак у цэнтры з расліннай абмалёўкай). Працаваў у галіне скульптуры: бюст Францішка Скарыны (1916), «Плач Гарыславы» (выява полацкай княжны [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]], 1916), партрэты-барэльефы [[Міхась Машара|Міхася Машары]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]], [[Янка Пачопка|Янкі Пачопкі]], сваёй маці. == Значнасць асобы Драздовіча == [[Файл:Drazdovič Monument in Minsk.jpg|міні|«[[Вечны вандроўнік]]», помнік Язэпу Драздовічу ў [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска]] Сучаснае беларускае мастацтва творча наследуе спадчыну Драздовіча. Мастацтвазнаўца Надзея Усава згадвае: ''Значнасць Драздовіча як першага нацыянальнага мастака, народнага філосафа-ўтапіста, самабытнага і арыгінальнага мастака-візіянера выключная для культуры Беларусі''<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Н.М.Усава |частка = Уступ |загаловак = Язэп Драздовіч |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выданне, дапоўненае |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 2012 |том = |старонкі = 12 |старонак = 96 |серыя = |isbn = 978-985-01-1011-4 |тыраж = 1500 }}</ref>. Сучасныя мастакі звяртаюцца да творчасці Драздовіча ў сваіх працах. Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча яго зямляк [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]]<ref>[http://www.rh.by/by/249/10/7723/ Мастак пра мастака: Эдуард Мацюшонак пра асобу і творчасць Язэпа Драздовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033714/http://www.rh.by/by/249/10/7723/ |date=5 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У незалежнай Беларусі творчасць Язэпа Драздовіча праз яе нацыянальную скіраванасць падвяргаецца цэнзуры. Так, карціна Пагоня (1927), якая з’яўляецца адной з найважнейшых прац мастака, не ўвайшла ў альбом, выдадзены ў 2012 годзе [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеем Беларусі]]<ref>{{cite web|url = http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|title = Драздовіч Язэп. Альбом|publisher = prastora.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918115140/http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Карціна не была выстаўленая і на выстаўцы «Сусвет Язэпа Драздовіча», якая праходзіла ў 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі да 130-годдзя з дня нараджэння мастака, хоць карціна захоўваецца ў фондах гэтага музея<ref>{{cite web|url = http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|title = Драздовіч без «Пагоні»|author = Віктар Марціновіч|authorlink = Віктар Валер’евіч Марціновіч|date = 26 чэрвеня 2018|publisher = budzma.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918120306/http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Jazep Drazdovič stamp.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч. Марка [[Белпошта|Белпошты]], 1994]] За савецкім часам творчая спадчына Язэпа Драздовіча ігнаравалася афіцыйнымі ўладамі, бо не стасоўвалася з камуністычнымі ўяўленнямі аб мастацтве. Імя мастака зноў атрымала шырокую вядомасць дзякуючы пісьменніку [[Арсень Ліс|Арсеню Лісу]], які ў 1984 годзе выдаў кнігу «Вечны вандроўнік», прысвечаную жыццю і творчасці Драздовіча. У наш час у гонар Язэпа Драздовіча названа [[Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|вуліца]] ў [[мінск]]ім мікрараёне [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]], вуліцы ў [[Орша|Оршы]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыне]], [[Радашковічы|Радашковічах]], [[Навагрудак|Навагрудку]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/774616.html|title = Язэп Драздовіч. Імёны Свабоды|first = |last = |author = Уладзімір Арлоў|authorlink = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|date = 12 кастрычніка 2006|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180914120333/https://www.svaboda.org/a/774616.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018}}</ref>. У [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска ўсталяваны [[Помнік Язэпу Драздовічу (Мінск)|помнік Язэпа Драздовіча]] аўтарства скульптара Ігара Голубева. У [[2012]] годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Глыбокім быў усталяваны бюст Язэпа Драздовіча на Алеі знакамітых землякоў<ref>{{cite web|url = https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|title = Алею знакамітых землякоў урачыста адкрылі на Дзень пісьменства ў Глыбокім|first = |last = |author = |authorlink = |date = 3 верасня 2012|publisher = kraj.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201129222651/https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|archivedate = 29 лістапада 2020|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. У 2018 годзе магіла Язэпа Драздовіча была ўнесеная ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі<ref>{{cite web|url = http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|title = Могила Язепа Дроздовича стала историко-культурной ценностью|first = |last = |author = |authorlink = |date = 14 верасня 2018|publisher = belta.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180916160057/http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|archivedate = 16 верасня 2018|accessdate = 16 верасня 2018}}</ref>, у гэтым жа годзе на месцы хутара Пунькі быў усталяваны памятны знак у гонар мастака<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|title = У Глыбоцкім раёне ўсталявалі памятны знак Язэпу Драздовічу|date = 12 кастрычніка 2018|publisher = euroradio.fm|archiveurl = https://archive.today/20181015123613/https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}}</ref>. У [[Глыбокае|Глыбокім]] працуе Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/people/%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF%D0%B0-%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0/100045497233765/|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-18}}</ref>. Імем Драздовіча названы [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі]] (Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). На радзіме мастака ў вёсцы [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] Глыбоцкага раёна штогод праводзяцца міжнародныя пленэры яго імя. У музеі-пакоі народнай творчасці, што створаны ў мясцовай сярэдняй школе — яго карціны, дываны, графічныя работы, матэрыялы пра жыццё і творчасць майстра. Творы Язэпа Драздовіча захоўваюцца ў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальным музеі Літвы]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]], [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]], у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Музеі Якуба Коласа]], у некаторых рэгіянальных музеях Беларусі і ў прыватных калекцыях. У красавіку 2013 года ў [[Маладзечна|Маладзечне]] была праведзеная навукова-краязнаўчая канферэнцыя «Шляхамі Язэпа Драздовіча»<ref name="Канферэнцыя">[http://www.rh.by/by/221/20/6494/ Канферэнцыя, прысвечаная Язэпу Драздовічу, прайшла ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924090829/http://www.rh.by/by/221/20/6494/ |date=24 верасня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref><ref name="Канферэнцыя_2">[http://www.rh.by/by/222/10/6551/ Творчасць Драздовіча — прыклад нацыянальнага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419015122/http://www.rh.by/by/222/10/6551/ |date=19 красавіка 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі праведзеная выстаўка "Сусвет Язэпа Драздовіча, прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння мастака<ref>{{cite web|url = http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|title = Выстава «Сусвет Язэпа Драздовіча»|publisher = artmuseum.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180920054041/http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|archivedate = 20 верасня 2018|accessdate = 24 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Да 135-годдзя з дня нараджэння Я. Драздовіча ў чытальнай зале рэдкіх кніг і рукапісаў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] арганізавана выстаўка «Самародак зямлі беларускай»<ref>[https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=95648 Выстава «Самародак зямлі беларускай»] //csl.bas-net.by</ref>. == Галерэя == === Гістарычныя сюжэты === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|Усяслаў Полацкі ў парубе пад палатамі кіеўскага князя, 1923 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Пагоня.jpg|Пагоня, 1927 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Друкарня Францыска Скарыны ў Вільні.jpg|Друкарня Францішка Скарыны ў Вільні, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Князь Усяслаў Чарадзей пад Гародняй.jpg|Усяслаў Чарадзей пад Гародняй, 1944 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. </gallery> === Помнікі архітэктуры === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Hiermanavičy. Германавічы (1917).jpg|Германавічы. Касцёл, 1917 Файл:Miensk, Trajeckaja hara, Bazylanski. Менск, Траецкая гара, Базылянскі (J. Drazdovič, 1919).jpg|Менск. Выгляд са Шпітальна-Траецкага завулка, 1919 г. Файл:Miensk, Zamčyšča. Менск, Замчышча (J. Drazdovič, 1920).jpg|Менск. Абрыў Замкавай гары і прыбярэжная грэбля на правым беразе ракі Свіслач, 1920 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (J. Drazdovič, 1925).jpg|Глыбокае. Кармеліцкі касцёл і кляштар, 1925 г. </gallery> === Касмавізіі === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Файл:Я. Драздовіч Над безданню.jpg|Над безданню, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Дроздович. Обсерватория на кольце Сатурна. 1931.jpg|Абсерваторыя на кальцы Сатурна, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|Сустрэча вясны на Сатурне, 1931 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Jazep Drazdovič. Kosmas, 1940—1943.jpg|Космас, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Мінск''. </gallery> === Краявіды === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Я. Драздовіч Далёкая краіна.jpg|Далёкая краіна, 1933 г. ''[[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]], Глыбокае''. Файл:Я. Драздовіч Краявід з цягніком.jpg|Краявід з цягніком, 1936 г. ''Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў ([[Полацкая мастацкая галерэя]]), Полацк''. Файл:Я. Драздовіч Ляскова.jpg|Ляскова, 1936 г. ''[[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Гара Гараватка.jpg|Гара Гарватка, 1952 г. ''[[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск''. </gallery> === Маляваныя дываны === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Дзве дзяўчыны на мастку.jpg|Дзве дзяўчыны на мастку, 1930-я гг. ''[[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]''. Файл:Дыванок з замкам над возерам (Накцюрн).jpg|Месяцовая ноч, 1937 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Красналюдка-казачнік-бай.jpg|Красналюдка — казачнік-бай, 1948 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Язэп Драздовіч. Як мужык з панам цягаецца.jpg|Як мужык з панам цягаецца, 1930-я гг. ''Полацкая мастацкая галерэя, Полацк''. </gallery> == Гл. таксама == * [[Маляваныя дываны]] * [[Фёдар Сухавіла]] {{зноскі}} == Літаратура == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * ''Багданава Г.'' Касмічныя хронікі Язэпа Драздовіча / Г. Багданава // Бярозка. — 2002. — № 2. — С. 24—25. * Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мiнск: БелЭн, 1988. — Т. 6. — С. 194—195. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т.]]'' Зорны шлях вечнага вандроўніка: да 120-годдзя Язэпа Драздовіча / Т. Габрусь // Роднае слова. — 2008. — № 10. — С. 98—101. * {{кніга|аўтар = Галуза I.|частка = |загаловак =Язэп Драздовіч. Моўная і этнаграфічная спадчына: архіўныя матэрыялы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мiнск|выдавецтва=Беларуская навука|год =2022|том = |старонкі = |старонак =676|серыя = |isbn =978-985-08-2860-6|тыраж =300}} * Драздовіч Язэп Нарцызавіч, 1888—1954: [Творчы партрэт беларускага мастака: альбом] / Аўтар тэксту Т. В. Габрусь. — Мінск: Інфармпрагрэс, 1993. — 28 с., іл., каляр. іл., партр. * ''Кісялёва Л. Г., Архіпава В. А.'' Язэп Драздовіч: даследчык Бацькаўшчыны і паэт космасу. — Мінск: Харвест, 2016. — 64 с., iл. — 500 экз. — (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). — ISBN 978-9-8518-3854-3. * ''Коўрык А.'' Праламленне мастацкіх традыцый у маляванках Язэпа Драздовіча / А. Коўрык // Мастацтва. — 2003. — № 3. — С. 19—20. * ''[[Л. Я. Кулажанка|Кулажанка Л.]], [[Мальдзіс А.]], [[Сачанка С.]]'' Літаратурныя мясціны Беларусі: Краязн. даведнік: У 3 кн. Кн. 1: Брэсц., Віцеб. і Гомел. вобл. — Мінск: БелЭн, 2000. — 288 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс А.]]'' Вечны вандроўнік: нарыс пра мастака Язэпа Драздовіча / Прадмова [[Максім Танк|М. Танка]]; мастак [[Мікола Купава|М. Купава]]. — Мінск: Юнацтва, 1984. — 253 с., іл., партр. * ''Ліс А.'' Вечны вандроўнік [Язэп Драздовiч] // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. — Мiнск: БелЭн, 1998. — С. 157. — 638 с. — ISBN 9-8511-0107-9. * {{кніга|аўтар = Ліс А., [[Андрэй Георгіевіч Майсяёнак|Майсяёнак А.]]|частка = Драздовіч Язэп|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3 Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал. Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.)|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том = |старонкі = 275—277|старонак = 527|серыя = |isbn = 985-11-0041-2|тыраж = 10 000|ref=Ліс А., Майсяёнак А.}} * ''Ляхоўскі У.'' Мінскі перыяд жыцця Язэпа Драздовіча (1919—1921 гг.): у адлюстрванні новых архіўных дакументаў // Знакамітыя мінчане ХІХ-ХХ стст. Матэрыялы беларуска-польскай навук. канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. — Мінск: Польскі інстытут у Мінску, 2010. — С. 92—101. * ''Малаш Ю.'' Язэп Драздовіч — вандроўнік, мастак, гісторык // Беларускі гістарычны часопіс. — 1999. — № 2. — С. 78—82. * ''Мяснікоў А. Ф.'' Сто асоб беларускай гісторыі: гістарычныя партрэты. — 2-е выд., дапрацаванае. — Мінск: Литература и Искусство, 2009. — С. 205—207. — 343 с., партр. — 2 000 экз. — ISBN 978-9-8567-2061-4. * ''Русецкі А. У., Русецкі Ю. А.'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасцi да пачатку XX стагоддзя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — С. 294—297. — 320 с., каляр. іл. — ISBN 985-110-319-5. * ''Усава Н.'' Матывы і вобразы графікі Язэпа Драздовіча / Н. Усава // Роднае слова. — 1998. — № 10. — С. 160—165. * Язэп Драздовіч. Альбом-манаграфія / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Уклад. [[Мікола Купава|М. Купава]]; уступ. арт. А. Марачкін і інш.; рэд. рада [[Уладзімір Басалыга|У. Басалыга]] і інш. — Мiнск, Беллітфонд, 2002. — 179 с., іл., каляр. іл., партр. — (Мастакі Беларусі). — ISBN 9-8565-7624-5. * Язэп Драздовіч — асоба, творчасць. Мастацтва — iнсітус: Матэрыялы навук.-практ. канферэнцый / Уклад. В. Лабачэўскай. — Мiнск: БелІПК, 1997. — 87 с. * Язэп Драздовiч / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Складанне: Н. М. Усавой i В. А. Архіпавай; пераклад тэксту на англійскую мову М. Б. Тэрнопальскай. — Мiнск: Беларусь, 2025. — 80 с., iл. — (Славутыя мастакі з Беларусі). — ISBN 978-9-8501-1821-9. {{col-end}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://drazdovich.by/ drazdovich.by] Сайт, прысвечаны творчасці Язэпа Драздовіча * {{cite web|url = http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|title = Беларускія замкі на малюнках Язэпа Драздовіча|publisher = pawet.net|archiveurl = https://archive.today/20180914144057/http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=Yg_hSxZvep4&t=|title = Язэп Драздовіч. Неба і Зямля|author = Ірына Волах, студыя «Летапіс»}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=3ctHSY4Wbb8&t|title = Язэп Драздовіч. Летуценні|author = С. Агеенка, ТА «Тэлефільм» (1997)}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=IyQgUb--zBE&t=|title = Язэп Драздовіч. Мастак, летуценнік, творца, навуковец і гістарычная асоба|author = Алена Сівіцкая ТА «Эксперымент»}} * {{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29538711.html|title = Мастак, які марыў зьбегчы на іншыя плянэты|author = Васіль Дэ Эм (Васіль Дранько-Майсюк)|date = 13 кастрычніка 2018|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://archive.today/20181015123803/https://www.svaboda.org/a/29538711.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://news.tut.by/culture/610929.html|title = Как Менделеев. Что за художник видел в снах свои картины|first = |last = |author = Любовь Касперович|authorlink = |date = 12 кастрычніка 2018|publisher = tut.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181015124103/https://news.tut.by/culture/610929.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018}} * [https://zviazda.by/be/news/20211021/1634811565-pershy-prazaichny-tvor-yazepa-drazdovicha-yaki-chakau-publikacyi-bolsh-za Першы празаічны твор Язэпа Драздовіча, які чакаў публікацыі больш за стагоддзе] * [https://zviazda.by/be/news/20231018/1697629171-u-centralnay-navukovay-bibliyatecy-pakazali-unikalnyya-artefakty-z-fondu У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы паказалі ўнікальныя артэфакты з фонду Язэпа Драздовіча] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Драздовіч Язэп Нарцызавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] 7u5vblgbnbwp7o2h4ox7nsq5kyob7h8 0 30299 5160688 5151467 2026-07-04T00:04:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160688 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Карла Джэзуальда''' — ({{lang-it|Carlo Gesualdo}}), князь Венозы, н. [[1560]], пом. 8 верасня [[1613]], быў адным з лідараў [[Італія|італьянскага]] мадрыгалу, кампазітар эпокі [[Адраджэнне|Рэнесанс]]. Задзірлівы музычны стыль яго апошніх твораў і трагічныя падзеі яго ўласнага жыцця, зрабілі яму добрую вядомасць у музычнай гісторыі. Ён нарадзіўся ў адным са старэйшых і найзнатнейшых родаў [[Неапаль|Неапалю]] і ён быў пляменнікам св. Карла Барамэа. Ён ужо быў вядомым кампазітарам многіх стыляў калі ў [[1590]] ён замовіў забойства сваёй жонкі і яе каханка, што стварыла скандал, які распаўсюдзіўся па ўсёй [[Італія|Італіі]]. Яго наступны шлюб у [[1594]] з князёўнай роду д'Эстэ, прывёў яго да сувязяў з судом м. Ферара, дзе ён правабіў шэраг год і дзе ён выпусіцў свой першы збор твораў мадрыгалу ў чатырох тамах ([[1594]]—[[1596|96]]). Потым ён апублікаваў дзве наступныя кнігі мадрыгалу і тры тамы касцёльнай музыкі. Апошняя праца Джэзуальда, дзе контрапунтычныя і гамафанічныя элементы вольна змешваюцца, выдатныя дзякуючы інтэнсіўнасці яе музычнай экспрэсіі і за вельмі высокі персанальны стыль. Яны характарызуюцца, галоўным чынам, за абертанічную прагрэсію і дзіўны храматызм, які нагадвае музыку [[Рыхард Вагнер|Рыхарда Вагнера]]. == Бібліяграфія == Watkins, Glenn, Gesualdo, The Man and His Music (1973). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.carlogesualdo.eu www.carlogesualdo.eu ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070311034506/http://www.carlogesualdo.eu/ |date=11 сакавіка 2007 }} * [http://www.gesualdo.eu www.gesualdo.eu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171106132458/http://gesualdo.eu/ |date=6 лістапада 2017 }} * [http://www.gesualdocarlo.altervista.org/'''Il grande Gesualdo Carlo'''] * [http://carlogesualdo.altervista.org '''''Gesualdo e Carlo Gesualdo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110416121919/http://carlogesualdo.altervista.org/ |date=16 красавіка 2011 }}''''' * [http://www.comune.gesualdo.av.it/ Comune di Gesualdo] * [http://www.fondazionecarlogesualdo.it Fondazione Carlo Gesualdo.it] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211204172708/http://fondazionecarlogesualdo.it/ |date=4 снежня 2021 }} * [http://digilander.iol.it/prolocogesualdo/indice.html Pro Gesualdo]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.mediateca.avellino.it/CarloGesualdo/index.html Centro Studi e Documentazione Carlo Gesualdo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070905140547/http://www.mediateca.avellino.it/CarloGesualdo/index.html |date=5 верасня 2007 }} * [http://www.goethe.de/uk/mon/archiv/herzog90/gesualdo.htm «Morte a cinque voci» di W. Herzog] * [http://www.wernerherzog.com/main/index.htm Sito ufficiale del Regista Werner Herzog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041208035536/http://www.wernerherzog.com/main/index.htm |date=8 снежня 2004 }} * [http://www.musicweb.uk.net/gesualdo.htm Music on the Web] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041210070458/http://musicweb.uk.net/gesualdo.htm |date=10 снежня 2004 }} * [http://www.goldbergweb.com/en/busquedas/?words=GESUALDO&restrict=/en/discography/ Discografia di Carlo Gesualdo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091014115346/http://www.goldbergweb.com/en/busquedas/?words=GESUALDO&restrict=%2Fen%2Fdiscography%2F |date=14 кастрычніка 2009 }} * [http://www.sanpietroamajella.it/it/museo_qd_cerca.cfm?soggetto=gesualdo&autore=&ricerca=Cerca Ritratti di Gesualdo — Museo del «Conservatorio di musica S. Pietro a Maiella» (Napoli)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050409135422/http://www.sanpietroamajella.it/it/museo_qd_cerca.cfm?soggetto=gesualdo&autore=&ricerca=Cerca |date=9 красавіка 2005 }} * [http://www.teatrocarlogesualdo.av.it «Teatro comunale Carlo Gesualdo» (Avellino)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070818000714/http://www.teatrocarlogesualdo.av.it/ |date=18 жніўня 2007 }} * [http://digilander.libero.it/conservatorio/ «Conservatorio Carlo Gesualdo» (Potenza)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041216095927/http://digilander.libero.it/conservatorio/ |date=16 снежня 2004 }} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампазітары Італіі]] [[Катэгорыя:Асобы]] pxy52mhf3oh8offazin4u9x8m3ky2jl 0 42121 5160761 4844167 2026-07-04T07:34:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160761 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Дружба}} {{Трубаправод |назва = Нафтаправод «Дружба» |арыгінальная назва = {{lang-ru|Нефтепровод «Дружба»}} |выява = Pipelines in Eastern Europe.png |рамка выявы = |памер выявы = 300px |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = Магістральныя трубаправоды Усходняй Еўропы |карта = |памер карты = |альтэрнатыўны тэкст карты = |подпіс карты = |краіна = {{Сцягафікацыя|Расія}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}}<br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}}<br>{{Сцягафікацыя|Германія}}<br>{{Сцягафікацыя|Чэхія}}<br>{{Сцягафікацыя|Славакія}}<br>{{Сцягафікацыя|Венгрыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Латвія}}<br>{{Сцягафікацыя|Літва}} |вобласць = |каардынаты = |кірунак = з усходу на захад |пачатак = [[Альмецьеўск]] ([[Расія]]) |праз = [[Самара]], [[Бранск]], [[Унеча]], [[Мазыр]], [[Полацк]] |канец = [[Шведт]] ([[Германія]]), [[Вэнтспілс]] ([[Латвія]]), [[Будапешт]] ([[Венгрыя]]) |від = [[нафта]] |стан = дзеючы |уласнік = |праектавальнік = |падраднік = |трубаўкладнік = |пракладка = з 1960 года |кошт = |пуск = 1964 |закрыццё = |даўжыня = каля 8900 км |магутнасць = 66,5 млн т (на экспарт) |прамер = |ціск = |кампрэсары = |помпы = 45 асноўных, 38 прамежкавых |падвод = |адводы = }} '''Дру́жба''' — найбуйнейшая ў свеце сістэма магістральных [[Нафтаправод|нафтаправодаў]]. Пабудаваная ў 1960-я гады для транспартавання [[Нафта|нафты]] з Волга-Уральскай нафтагазаноснай правінцыі ў краіны [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Маршрут нафтаправода праходзіць ад [[Альмецьеўск]]а ([[Расія]]) праз [[Самара|Самару]], [[Бранск]] да [[Мазыр]]а, затым разгалiноўваецца: паўночны ўчастак (па тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Германія|Германіі]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Літва|Літвы]]) і паўднёвы (па тэрыторыі [[Украіна|Украіны]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Славакія|Славакіі]] і [[Венгрыя|Венгрыі]]). У сістэму ўваходзіць 8900 км трубаправодаў, 45 помпавых станцый, 38 прамежкавых помпавых станцый, рэзервуарныя паркі, якія змяшчаюць 1,5 млн м³ нафты. Па нафтаправодзе ў краіны «[[далёкае замежжа|далёкага замежжа]]» штогод экспартуецца 66,5 млн т, у тым ліку па паўночнай галіне — 49,8 млн т. == Гісторыя == === Праектаванне і будаўніцтва першых ліній === Рашэнне аб будаўніцтве магістральнага нафтаправода для забеспячэння краін [[Савет эканамічнай узаемадапамогі|Савета эканамічнай узаемадапамогі]] сырой нафтай было прынята ў канцы 1950-х гадоў. Будаўніцтва пачалося ў 1960 годзе. Праект прадугледжваў пракладку трасы ад Куйбышава (цяпер Самара) на захад да Мазыра, дзе трубаправод разгаліноўваўся. Адна галіна ішла ў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]] і [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], другая — у [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]] і [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыю]]. Скончыць работы планавалася праз чатыры гады, аднак першыя ўчасткі былі запушчаны ўжо ў 1963 годзе{{sfn|Цімафееў|2013|с=117}}. На тэрыторыі Беларускай ССР першай лініяй «Дружбы» стаў напрамак Паволжа — [[Унеча]] — [[Крычаў]] — [[Орша]] — [[Полацк]] — [[Вэнтспілс]]. Другі буйны напрамак: Мазыр — [[Брэст]] — Польшча. Іх будаўніцтва актыўна ішло ў 1960—1964 гадах. З 1961 па кастрычнік 1963 года ішла пракладка ніткі ад Мазыра да заходняй мяжы БССР працягласцю 450 км, дзе выкарыстоўваліся трубы вялікага дыяметра і ўкараняліся магутныя помпы{{sfn|Цімафееў|2013|с=117}}. Геаграфічнае становішча рэспублікі і яе транзітны патэнцыял абумовілі надзвычай хуткія тэмпы развіцця гэтага віду транспарту, які ў 1970—1980-я гады па тэмпах росту абганяў усе іншыя транспартныя галіны БССР{{sfn|Цімафееў|2013|с=124, 162}}. === Развіццё ў 1970—1980-я гады === Павелічэнне экспарту энерганосьбітаў патрабавала пастаяннага пашырэння вытворчай інфраструктуры. У лютым 1972 года быў прыняты ў эксплуатацыю апошні ўчастак нафтаправода з Полацка да Вэнтспілса. У 1974 годзе ўвялі ў эксплуатацыю 168 км другой чаргі нафтаправода Унеча — Полацк. Для перапампоўвання нафты на [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод]] будаваліся асобныя адгалінаванні. З 1977 года пачалі ўводзіцца ў строй участкі магістралі Полацк — [[Біржай]] — [[Мажэйкей|Мажэйкяй]], а з 1979 года — лінія [[Андрэапаль]] — Полацк, якая ўваходзіла ў сістэму нафтаправода Сургут — Полацк{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. Абслугоўваннем беларускага ўчастка сістэмы займаліся спецыялізаваныя ўпраўленні: Полацкае (ПУНД), Наваполацкае (НУНД) і Гомельскае (ГУНД). Наваполацкае ўпраўленне, напрыклад, абслугоўвала 900 км паўночна-заходняга адгалінавання з дапамогай 5 нафтапомпавых станцый (НПС). Гомельскае ўпраўленне ў лютым 1974 года прыняло ў эксплуатацыю другую чаргу НПС «Міхалкі» каля Мазыра, што значна павялічыла прапускную здольнасць на ўчастку Мазыр — Брэст. У верасні 1975 года пачалі працаваць яшчэ дзве новыя НПС у Бабовічах і Мазыры{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. Актыўна ўкараняліся сродкі аўтаматызацыі. У 1974 годзе ў Полацкім упраўленні была здадзена ў эксплуатацыю сістэма тэлемеханікі, якая дазваляла дыспетчарам выводзіць на рэжым нафтаправод працягласцю 900 км. Энергетычная сістэма аб'ектаў уключала некалькі падстанцый магутнасцю ад 30 да 110 кілавольт. У 1977 годзе на ўчастку Мазыр — [[Броды]] — [[Ужгарад]] пачала працаваць аўтаматызаваная сістэма кіравання (АСК), што знізіла расход электраэнергіі на 0,6 кВт·г на кожную тону перапампаванай нафты{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. === Сацыяльныя аспекты і ўмовы працы ў БССР === Хуткае пашырэнне трубаправоднай сеткі патрабавала забеспячэння працаўнікоў жыллём і медыцынскім абслугоўваннем, паколькі спецыфіка працы прадугледжвала абслугоўванне лінейных аб'ектаў на вялікіх адлегласцях. У канцы 1960-х гадоў назіралася значная цякучасць кадраў (да 32 % па Наваполацкім упраўленні) з-за нездавальняючых жыллёва-бытавых умоў{{sfn|Цімафееў|2013|с=259}}. Для вырашэння гэтай праблемы адначасова з будаўніцтвам вытворчых аб'ектаў ствараліся жылыя пасёлкі для нафтавікоў. Так, пры ўвядзенні ў строй Пінскай НПС у 1965 годзе побач быў узведзены комплекс жылых дамоў. Да 1974 года жыллёвы фонд толькі Наваполацкага ўпраўлення дасягнуў 11,5 тыс. кв. м{{sfn|Цімафееў|2013|с=326}}. Вялікая ўвага ўдзялялася ахове працы і бяспецы, паколькі прарыў трубы мог прывесці да экалагічнай катастрофы і спынення прапампоўвання нафты. На станцыях дзейнічаў цэнтралізаваны метад рамонту і абслугоўвання, выкарыстоўваліся перадавыя метады працы (напрыклад, «шчокінскі метад» з абмежаванай колькасцю персаналу). У 1988 годзе Наваполацкае ўпраўленне было пераведзена на поўны гасразлік і самафінансаванне{{sfn|Цімафееў|2013|с=224}}. == Сучасны стан і перспектывы == У сувязі з планамі будаўніцтва [[Балтыйская трубаправодная сістэма-II|БТС-II]] паўночная галіна, хутчэй за ўсё, не будзе выкарыстоўвацца як частка «Дружбы». У той жа час існуюць праекты па выкарыстанні галіны ў якасці працягу [[Нафтаправод Адэса — Броды|нафтаправода Адэса — Броды]] для экспарту нафты праз балтыйскія парты ці ў рэверсным рэжыме для паставак нафты ў Беларусь праз тэрміналы [[Бутынге]] і [[Вэнтспілс]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трубаправодны транспарт]] [[Катэгорыя:Нафтаправоды Расіі]] [[Катэгорыя:Нафтаправоды Беларусі]] [[Катэгорыя:Нафтаправоды Украіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Польшчы]] [[Катэгорыя:Энергетыка Германіі]] [[Катэгорыя:Энергетыка Славакіі]] [[Катэгорыя:Энергетыка Венгрыі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Венгрыі]] [[Катэгорыя:Энергетыка Латвіі]] [[Катэгорыя:Энергетыка Літвы]] 4ktl8f907g0so0r0cps1eynv7t8og7l 3 43629 5160816 5137851 2026-07-04T08:54:22Z JerzyKundrat 174 /* Порты */ 5160816 wikitext text/x-wiki == Шаблон Вучоны == Вітаю. Пры папярэднім праглядзе праўкі артыкулаў пра вучоных (напр. [[ Мікалай Аляксеевіч Горскі‎]]) заўважыў, што з'явілася папярэджанне: '''Увага: Шаблон:Вучоны выклікае Шаблон:Картка з больш чым адным значэннем для параметра "тэкст5". Толькі апошняе з пададзеных значэнняў будзе ўжытае'''. А таксама, у картках не адлюстроўваецца радок ''Прыналежнасць''. Гэта не вынік апошніх правак шаблона {{ш|Вучоны}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:21, 2 студзеня 2017 (+03) :Так, выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 2 студзеня 2017 (+03) == Мбошы == Як далучыць арт. "Мбоши" з Рускай Вікіпедыі да астатніх? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:55, 3 студзеня 2017 (+03) :Атрымалася? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:18, 3 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, усё звязана. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:23, 3 студзеня 2017 (+03) == Шаблон:Узброены канфлікт == Спадар Чаховіч, я вяртаю сваю адкочаную праўку шаблона «Узброены канфлікт», бо ў гэтай версіі пры адсутнасці інфармацыі, напрыклад, пра страты, графа «страты» не адлюстроўваецца. Здаецца, я ўздымаў гэта пытанне ўжо даўно, і ў тым шаблоне, які існаваў і які вярнулі Вы, адкаціўшы маю праўку, праблема да сённяшняга дня не вырашана. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:45, 6 студзеня 2017 (+03) : Ён блага выглядае, упішыце патрэбныя параметры ў існуючы шаблон --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:01, 6 студзеня 2017 (+03) :: Так у мяне не атрымлівалася, бо я не ведаю асаблівасцяў шаблону «Картка» і ніколі не карыстаюся ім. Калі Вы можаце, то зрабіце, але ж функцыянальнасць важней за знешні выгляд, хоць я і не разумею, чаму ён блага выглядае :) --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 14:41, 6 студзеня 2017 (+03) ::: {{у|Kalinowski}}, не зразумеў, дык якія праблемы былі са старым, акрамя таго, што пры адсутнасці інфармацыі не адлюстроўваецца адапаведны радок (як і ва ўсіх іншых шаблонах-картках)? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:42, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Гэта асноўнае. Можа, было нешта, але не памятаю. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 09:13, 16 студзеня 2017 (+03) ::::: {{у|Kalinowski}}, дык а што павінна адлюстроўвацца? У новым шаблоне таксама не адлюстроўваецца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:38, 16 студзеня 2017 (+03) :::::: У тым шаблоне, калі інфармацыі пра страты няма, усё роўна адлюстроўвалася графа «Страты». Зараз, калі інфармацыі няма, графа не адлюстроўваецца. Атрымоўвалася, што, калі інфармацыі не было наогул у шаблоне, адлюстроўвалася пэўная колькасць пустых радкоў без інфармацыі. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:00, 16 студзеня 2017 (+03) ::::::: Выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:13, 16 студзеня 2017 (+03) :::::::: Напр. [[Слуцкае паўстанне]]. «Праціўнікі» засталіся. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 13:29, 16 студзеня 2017 (+03) == Інкубатар == Вітаю! Існуюць два раздзелы Вікіінкубатара на беларускай мове — вікінавіны і віківандроўка. А ці існуе (ці можа існаваў) беларускамоўны віківерсітэт? Пытаюся, бо бачу Вашу актыўнасць і дасведчаннасць па працы ў Вікіраздзелах. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:36, 12 студзеня 2017 (+03) :Наколькі я ведаю - не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 студзеня 2017 (+03) == Уімблдан == Можаце дапамагчы з пераносамі старонак, злучаных з Уімблданскім турнірам? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 12:42, 12 студзеня 2017 (+03) :Не знайшоў, што пераносіць, але прайшоўся ботам --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:31, 12 студзеня 2017 (+03) == Атык == Сп.Уладзіслаў, ці ёсць у Вас здымкі атыка (беларуская архітэктура), каб замяніць схему на англійскай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:34, 14 студзеня 2017 (+03) [[Файл:Byhawskaja synagoga 01.Jpg|thumb|]] :Першае што прыйшло ў галаву - Быхаўская сінагога, там выразна бачны атык, але стан будынка не вельмі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:55, 14 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, замяніў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:58, 14 студзеня 2017 (+03) == Галіён / Галеён == Ці ёсць у Вас крыніцы, як пісаць? Ні ў СІС, ні ў БЭ, ні ў Руска-Беларускім слоўніку няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:10, 15 студзеня 2017 (+03) : БЭ, т. 8, артыкул Карабель, подпіс да ілюстрацыі: ''7 — галіён (16—17 ст.; паказаны 3-мачтавы іспанскі галіён, 1567).'' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:19, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Дзякуй, бо ў ВМС: галион. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:22, 15 студзеня 2017 (+03) == Новы гаджэт == Дзіўна. Уключыў яго, перасталі працаваць спасылкі ў панэлі рэдагавання (прылады, фарматаванне, зноскі і крыніцы і г. д.) --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:58, 16 студзеня 2017 (+03) :У мяне ўсё працуе акрамя самога гаджэта :( --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 студзеня 2017 (+03) :: Выключыў яго - усе спасылкі сталі працаваць. Нешта незразумелае адбываецца. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 16:45, 16 студзеня 2017 (+03) :::Шаблон таксама працуе, праўда, акрамя веравызнання яму ў нас, відаць, няма што выцягваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:52, 16 студзеня 2017 (+03) == Катэгорыя:Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка == : Трэба выправіць назву катэгорыі на "Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка", а таксама назву ўсіх падкатэгорый. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:59, 18 студзеня 2017 (+03) == Кеміярві == : Сп.Уладзіслаў, а што з карткай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:22, 18 студзеня 2017 (+03) ::Карта выцягвае назвы на мясцовых мовах з Вікідадзеных, але некаторыя рэдкія мовы не ўлічаны, таму выкарыствоўваецца код mis - вось гэты {{ш|lang-mis}} і патрабуе шаблон. Звярнуўся па дапамогу на тэхнічны форум у Рускай Вікіпедыі, бо ў іх таксама ў артыкулах пра індзейцаў вылазіць гэты шаблон. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:34, 19 студзеня 2017 (+03) == Астэроіды і NGC == # Можаце дадаць у маю АП астэроідаў? І пажадана стварыць спісы. # Колькі трэба аб'ектаў NGC для поўнага шчасця? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:33, 19 студзеня 2017 (+03) ::Нешта я прызабыў, што да чаго. АП? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:31, 19 студзеня 2017 (+03) ::: Асабістую прастору. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 19:36, 19 студзеня 2017 (+03) ::::Нешта ніяк не магу ўспомніць, якім чынам мы працавалі. Я выцягваў артыкулы з катэгорыі ў рувікі, аддзяляў назвы, а астятняе перакладаў Белазарам? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2017 (+03) ::::: Збольшага так. Але з назвамі былі памылкі, напрыклад [[(917) Ліка]] быў перацягнуты як (917) Аблічча. Але то такое, не страшна. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:04, 22 студзеня 2017 (+03) == Commons.js == Паляцела згортванне навігацыйных шаблонаў унізе старонак, можа таму, што ў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&curid=16462&diff=2456786&oldid=2343198 гэтай Вашай праўкі] незразумела дзе зачыняецца першая ж адкрытая круглая дужка? Адразу пасля новага коду ідзе логіка згортвання.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:09, 19 студзеня 2017 (+03) : Быццам бы [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&diff=2457095&oldid=2457088 выправіў] (кавалак коду не ўставіў) і на ўсялякі выпадак змясціў у канцы старонкі. : {{у|Artsiom91}}, не па тэме, але калі ўжо зайшлі — можа наствараць для Вас стабаў беларускіх футбалістаў, якія гуляюць у гэтым сезоне? Плыўцы стамілі мяне, а базу валейбалістаў яшчэ не давёў да розуму. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:29, 19 студзеня 2017 (+03) :: Згортванне, здаецца, працуе, будзем сачыць. Наконт футбалістаў — для нашай Вышэйшай лігі абсалютная большасць артыкулаў існуе (ды і "гэтага" сезону няма — скончыўся, каманды зараз толькі камплектуюцца на наступны). Калі хочаце, стварыце некалькі (3-5) у асабістай прасторы, пагляджу ці ёсць сэнс. Увогуле, кароткія артыкулы пра футбалістаў накшталт [[:Катэгорыя:Футбалісты Японіі|японскіх]] мяне задавальняюць, толькі б дадаць катэгорыі "Ігракі ФК ...".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:39, 19 студзеня 2017 (+03) :::{{у|Artsiom91}}, неяк так: :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Ілья Балтрушэвіч]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Бардукоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пётр Зыль]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Казакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзяніс Лявіцкі]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аляксандр Майбарада]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзмітрый Падстрэлаў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Паўлючэнка]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Максім Рыбакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Фядосаў]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:22, 19 студзеня 2017 (+03) :::: Нармальна, такія можна і ў асноўную прастору, мне зараз толькі шаблон "Бібліяінфармацыя" ўнізе не падабаецца (што пустой паласой). Я ствараю артыкулы толькі для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе, сярод дняпроўцаў гэта пакуль толькі Бардукоў і Рыбакоў, калі іншыя дэбютуюць — перанясу. Буду не супраць стварэння такіх накідаў для чырвоных спасылак [[Удзельнік:Artsiom91/Футбол/Футбалісты|з гэтай старонкі]]. Статыстыку можна браць у "Прессбола", напрыклад тут: [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92465], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96725], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96684], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92637].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:48, 19 студзеня 2017 (+03) :::::У маю асабістую прастору? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:00, 22 студзеня 2017 (+03) :::::: Для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе можна адразу ў асноўную, для не дэбютаваўшых лепш пакуль у асабістую.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:07, 22 студзеня 2017 (+03) == Сартыроўка населеных пунктаў == Сваімі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:НП&action=history нядаўнімі] шаблона {{Ш|НП}} Вы прыбралі DEFAULTSORT па беларускай назве. Калі ласка, вярніце на месца (можна і вікідата туды паспрабаваць усунуць).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:17, 21 студзеня 2017 (+03) == Заўвагі да польскіх паветаў == Пажаданні, асабліва ў выпадку калі будзе аўтаматычная заліўка: # Не дадаваць катэгорыі рукамі — шаблон {{Ш|Павет Польшчы}} дадае неабходныя аўтаматычна # Выраўняць параметры гэтага шаблона ў артыкуле, каб "=" ішлі ў адзін слупок. Дадаць параметр "ваяводства" (патрэбны для катэгорыі). # Спіск гарадоў/гмін адсартаваць на алфавіце. Гарадам дадаць вікіфікацыю ("Горад Тамашаў|Тамашаў" замест "Тамашаў"). # Замест шаблона "Паветы Лодзьскага ваяводства" пісаць проста "Лодзьскае ваяводства" (думаю, лепш зрабіць адзін шаблон, дзе будуць і паветы і гарады, як ва Украіне). Паставіць яго ніжэй за шаблон павета (спачатку павет, потым ваяводства). --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:44, 9 лютага 2017 (+03) : Пункт 3 навучыў рабіць бота (прыклады [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Любэльскі_павет&type=revision&diff=2601948&oldid=2469443], [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Тамашоўскі_павет%2C_Лодзьскае_ваяводства&type=revision&diff=2601947&oldid=2469450]), так што змагу потым прайсціся і паправіць (калі ўсе артыкулы будуць мець адзіную структуру). Магчыма, аналагічна можна бота навучыць і іншыя пункты выканаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:05, 26 сакавіка 2017 (+03) ::Я не планаваў заліўку паветаў, але, відаць, прыйдзецца яе зрабіць, раз боты ўжо і сартаваць спасылкі навучыліся :))) --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:39, 26 сакавіка 2017 (+03) == Шаблоны {{ш|Спіс астэроідаў/Шапка}} і {{ш|Спіс астэроідаў/Паказальнік}} == Што з імі не так? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:16, 13 лютага 2017 (+03) :А што не так? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:13, 14 лютага 2017 (+03) :: Бачыце розніцу? [[Спіс астэроідаў (101—200)|Раз]] і [[:ru:Список астероидов (101—200)|два]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 22:35, 14 лютага 2017 (+03) ::: Паправіў.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:10, 14 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[:ru:Азербайджанский театр]]/[[:en:Theatre in Azerbaijan]] in Belorussian Wikipedia just like the article [[Тэатр Эстоніі]] which you created? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.13.197|31.200.13.197]] 15:05, 17 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[Культура Азербайджана]] ([[:ru:Культура Азербайджана|ru]]) ([[:en:Culture of Azerbaijan|en]]) in Belorussian Wikipedia? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.22.41|31.200.22.41]] 12:07, 28 лютага 2017 (+03) == Шаблон-картка "мадыфікацыя аўтамабіля" == Навошта вы стварылі шаблон? Як яго выкарыстоўваць? [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 23:19, 6 сакавіка 2017 (+03) == З'явіліся ў XX-стагоддзі == Навошта ты выдаліў катэгорыю, дурань?! [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 18:32, 7 сакавіка 2017 (+03) == Гміны Польшчы == Праглядзеў усе гміны Польшчы, высветлілася, што некаторыя па тых ці іншых прычынах не былі залітыя. Калі маеце магчымасць, стварыце/дапоўніце артыкулы, каб яны выглядалі аднастайна з іншымі. Неіснуючыя артыкулы: * [[Гміна Бабова, Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Bobowo (gmina)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Bobowo/Bobowa, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Брадніца, Куяўска-Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Brodnica (gmina wiejska w województwie kujawsko-pomorskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Броды, Свентакшыскае ваяводства]] — [[:pl:Brody (gmina w województwie świętokrzyskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Шчытна, Вармінска-Мазурскае ваяводства]] — [[:pl:Szczytno (gmina wiejska)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Szczytno/Szczytna, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Ястарня]] — [[:pl:Jastarnia (gmina)]] — новая гміна з 2017 года Існуючыя артыкулы (у асноўным існавалі да заліўкі і не былі змененыя). Некаторыя трэба дапоўніць, некаторыя можна поўнасцю замяніць. * [[Гміна Вэнгажына]] — [[:pl:Węgorzyno (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Гродзіск]] — [[:pl:Grodzisk (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Карыцін]] — [[:pl:Korycin (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Крынкі]] — [[:pl:Krynki (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Сідра]] — [[:pl:Sidra (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Чыжы]] — [[:pl:Czyże (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Штабін]] — [[:pl:Sztabin (gmina)]] — замяніць Таксама, калі будзе заліўка паветаў Польшчы, варта спачатку дапоўніць/перапісаць існуючыя артыкулы [[:Катэгорыя:Паветы Польшчы|з гэтай катэгорыі]], каб потым не шукаць недаробленыя агрызкі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:44, 18 сакавіка 2017 (+03) == Ерэван == : Сп. Уладзіслаў, ці не маглі б перакласці з Рускай Вікіпедыі раздзелы «Геаграфія і клімат» для арт. «Горад Ерэван»? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:18, 30 сакавіка 2017 (+03) == Галасаванне за статусныя артыкулы == == Галасаванне за статусныя артыкулы == Вітаю Вас! Калі Вы прапаноўваеце нейкі артыкул на статусны, калі ласка, стаўце адразу жа голас "за", каб мяне не папракалі тым, што я [[Удзельнік:Artsiom91|займаюся самадурствам]]. Дзякую. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 21:29, 8 красавіка 2017 (+03) == Напісанне бенгальскіх імён прозвішчаў == Праглядаў бангладэшскіх прэзідэнтаў, як перадаваць іх прозвішчы: Шахабу'''ддз'''ін / Шахабу'''дз'''ін, Яджу'''ддз'''ін / Яджу'''дз'''ін?--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:39, 18 красавіка 2017 (+03) :Дакладна не ведаю. А у артыкуле Бангладэш у БЭ яны не згадваюцца? Калі не - трэба глядзець як перадаюць імя Салахад(д)зіна --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:03, 18 красавіка 2017 (+03) == Шаблон Рака2 == Вітаю! Калі не цяжка, гляньце на шаблон {{ш|Рака2}}. Напрыклад, у артыкуле [[Рака Пурус]]. Тут і ў іншых артыкулах штосьці не так са спасылкай на Вікісховішча (там, дзе ёсць адпаведныя катэгорыі).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:15, 23 красавіка 2017 (+03) :{{зроблена}}--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:47, 23 красавіка 2017 (+03) :Дзякую. Тая ж справа з шаблонам {{ш|Вадасховішча}}. Напрыклад, артыкулы [[Брацкае вадасховішча]], [[Рыбінскае вадасховішча]]. Як мне здаецца, Wikidata стварае некалькі, калі не больш, праблем?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 13:06, 24 красавіка 2017 (+03) ::Гэта не з-за Wikidata, гэта з-за абнаўлення кода --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:13, 24 красавіка 2017 (+03) Вітаю яшчэ раз! А калі не цяжка, выпраўце і шаблон {{ш|Возера}}.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:08, 25 красавіка 2017 (+03) == Сцягнуць з тарашкевiцкага раздела == Добры дзень! Цi не маглi б вы пакрысе пры дапамозе АВБ перацягнуць змест наступных артыкулаў з раздзела тарашкевiцай: [[:be-x-old:Фрыдрых Шылер]], [[:be-x-old:Тэрарыстычны акт у менскім мэтро]] , [[:be-x-old:Замак]] , [[:be-x-old:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году]], бо значна больш змястоўныя. Дапамагу з канчатковай вычыткай. Дзякую! --[[Адмысловае:Contributions/46.133.64.252|46.133.64.252]] 17:54, 29 красавіка 2017 (+03) :Дадаў тэкст у арт. [[Фрыдрых Шылер]], можаце пачынаць працаваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 29 красавіка 2017 (+03) ::Зроблена з Шылерам, толькі вялікая просьба выдаліць са свайго спіса замен замены сябра->член, бо гэта сорам і жах што атрымліваецца (глядзіце у гісторыі версіі), да таго ж няма ніякай патрэбы у змене сінанімічных слоў, лепш дадаць яшчэ ў замены Ч(_ч)ымся_->Ч(_ч)ым_ , П(_п)атас_(сн+)->П(_п)афас_(сн+) , Л(_л)ябірын+->Л(_л)абірын+ --[[Адмысловае:Contributions/46.56.175.35|46.56.175.35]] 17:31, 8 мая 2017 (+03) == Насельніцтва Беларусі == Просьба сцягнуць [[:be-x-old:Насельніцтва Беларусі|адсюль]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:49, 2 мая 2017 (+03) == Зноскі == Навошта [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=2632863&oldid=2613792 гэта]?----[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:15, 11 мая 2017 (+03) :Няўлічаны шаблон у тэксце быў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:22, 11 мая 2017 (+03) == [[Універсітэт штата Аява]] == Пан [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], а навошта гэты агрызак, калі ёсць [[:en:Iowa State University|Універсітэт штата Аява]]? З якога магчыма і перакласці?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:00, 12 мая 2017 (+03) :Ведаеце англійскую мову — калі ласка, бо я не ведаю. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 12 мая 2017 (+03) == Дэфіс vs працяжнік == Прашу не ляніцца і пісаць, як патрабуецца, доўгі працяжнік "—" замест кароткага дэфіса "-", напрыклад пры даданні інфармацыі пра знакамітых землякоў у артыкулах пра вёскі. Я звычайна яго стаўлю з дапамогай меню "Спецыяльныя сімвалы" — "Сімвалы" ў панелі рэдагавання, можна таксама капіраваць з іншага месца (напрыклад з пачатку артыкула).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:10, 10 чэрвеня 2017 (+03) :А я звычайна націскаю на Вікіфікатар, які працуе цераз раз, а то і радзей. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:20, 10 чэрвеня 2017 (MSK) ::Можаце ўсталяваць маю раскладку, з доўгім працяжнікам і яшчэ парай сімвалаў праз altgr. [Скрын http://imageshack.com/a/img922/5855/8XOupU.png], [https://www.dropbox.com/s/1zzjwddjxc1n1i7/bielaruskaja%20klavijatura.rar?dl=0 раскладка]--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:43, 14 чэрвеня 2017 (MSK) :::Дзякуй, працуе --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:50, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == Шаблон == * А што гэта за шаблон - {{крыніцы/ЭКБ|1|Асядоўскі Леанід Мікалаевіч}}?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:59, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::Энцыклапедыя культуры Беларусі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:49, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::: Угу, дзякую.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:48, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == [[Вікіпедыя:Кандыдаты_ў_добрыя_артыкулы|"Чак Паланік" у добрыя]] == Спадар Уладзіслаў, калі ласка, выкажыце сваё меркаванне наконт артыкула пра Чака Паланіка, як выдатнага. --[[Удзельнік:Alokim22|Алокім Дваццаь Другі Зава]] ([[Размовы з удзельнікам:Alokim22|размовы]]) 14:44, 27 чэрвеня 2017 (MSK) == Квір-гісторыя == Шаноўны Чаховіч Уладзіслаў, вы неяк былі рэдагавалі артыкул пра Кіма Хадзеева і ўставілі туды спасылку на брашуру "Квір-гісторыя". Толькі вось раскрыць крыніцы/Квір-гісторыя Беларусі| забыліся. Можа, выправіце гэты недахоп? --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 15:23, 4 ліпеня 2017 (MSK) :Не забыўся, а не было жадання. Зрабіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:27, 4 ліпеня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:54, 6 ліпеня 2017 (MSK) == [[Марыя Магдалена Радзівіл]] == Нейкая блытаніна. Вось так яе зваць, і гэта ў іншых віках. Добра б змяніць. У мяне не атрымліваецца.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:46, 10 ліпеня 2017 (MSK) == [[Кім Хадзееў]] == Калі ёсць магчымасць, даглядзіце, калі ласка, артыкул. Справа ў тым, што Ohlumon яго рэгулярна вандаліць, прычым акурат тую частку, якую напісалі былі Вы. Заадно можаце выказацца на старонцы запытаў да адміністратараў у абмеркаванні дзеянняў Ohlumon'а.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:10, 23 ліпеня 2017 (MSK) :: Заадно дадаць, што тэму Хадзеева увёў ў рувікі (2011 год) Ohlumon, і ведае ён гэту тэму дасканальна))--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:45, 24 ліпеня 2017 (MSK) :::: О, у "кампетэнтнасці" Ohlumon'а я ўжо меў магчымасць пераканацца на прыкладзе артыкула пра Купалаў верш "Жыды" - памылка на памылцы (як у фактаграфіі, так і ў арфаграфіі), выдача ўласных "твораў" за тэксты Купалы і г.д. Вашае меркаванне пра ўласную асобу завышанае. Больш самакрытыкі.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:27, 25 ліпеня 2017 (MSK) :{{У|Uladz_v}}, як аўтар часткі тэксту, якая выклікала вайну правак, я з'яўляюся зацікаўленай асобай, таму лепей Вам звярнуцца да іншых адміністратараў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:31, 24 ліпеня 2017 (MSK) :: Зразумела, такі давядзецца звярнуцца, бо не перастае вандаліць.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:29, 25 ліпеня 2017 (MSK) == Пераносы == Думаю, пакуль абсалютная большасць артыкулаў маюць "старыя" назвы, няма сэнсу насільна пераносіць новыя артыкулы — яны нічым не адрозніваюцца ад астатніх у той жа катэгорыі, акрамя таго што створаны пасля "дня X". Лепш іх пакідаць, хай будуць перанесены ботам разам з астатнімі, а ўжо пасля ботапераносаў новыя старонкі пераносіць рукамі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 25 жніўня 2017 (MSK) :Пераношу, каб звярнуць увагу стваральнікаў на новыя правілы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 25 жніўня 2017 (MSK) :: Калі хочаце звярнуць увагу, напішыце на старонках размоў. А так удзельнікі глядзяць не на правілы, а на тое як падобныя артыкулы зроблены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:19, 25 жніўня 2017 (MSK) == "Вяліка-Тырнава" і падобнае == Уладзіслаў, калі я не памыляюся, у адпаведнасці з правіламі беларускай мовы было бы "Вялікая Тырнава", але "Вяліка-Тырнава"; "Ніжэн-Град", але "Ніжні Град". Карацей кажучы, калі няма поўнага прыметніка (які граматычна супадае канчаткам з беларускай мовай), то пішуцца гарады праз злучок. Ці маю я рацыю, скажыце, калі ласка? Гэта я да таго, што заўважыў перанесены артыкул пра царкву ў згаданай Тырнаве. Злучок знік. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:00, 2 верасня 2017 (MSK) : [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]], а Вы паглядзіце гісторыю правак артыкула і ўбачыце, хто злучок у свой час прыбраў. Пры жаданні можна таксама знайсці чаму (я ўжо знайшоў).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:12, 2 верасня 2017 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], ха) Анекдатычная сітуацыя))) Ну я гэтаму ідыёту ўжо ўзбучку правёў))) Я памятаю. Быў у мяне тады перыяд неразумення гэтых падыходаў. Тады ўсе пытанні здымаюцца))) --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:32, 2 верасня 2017 (MSK) == Нова Прылука ці Новая Прылука? == Прывітанне! Дзякуй за перанос старонкі, але не разумею чаму Нова, а не Новая як вось [[Новая Гута (Гомельскі раён)|Новая Гута]]? --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:48, 5 верасня 2017 (MSK) :{{ТКП-Украіна}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:52, 5 верасня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:56, 5 верасня 2017 (MSK) == Мацільда (фільм, 2017) == : Ці можаце дадаць у фільм картку-шаблон і постар? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 2 лістапада 2017 (MSK) == Каго жонка? == : Лідзія Кукраш - жонка Мікалая ці Сяргея Кукраша? Гл. картку-шаблон. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:28, 2 лістапада 2017 (MSK) ::Праблему вырашыла нулявая праўка артыкула пра Сяргея Кукраша --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:39, 2 лістапада 2017 (MSK) == Мсціслаўскі музей == Добра б неяк выбраць - ці рымскія лічбы, ці арабскія. Магчыма, рымскія - як і ў большасці энцыклапедый. А за артыкул дзякуй, для [[Краязнаўства Беларусі|беларускага краязнаўства]] гэта вельмі патрэбна! Ваш паплечнік--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:08, 7 лістапада 2017 (MSK) == Пытанне == Вітаю. [[:m:List of Wikipedias by sample of articles/Source code|Тут]] код праграмы, якая робіць агляд спіса істотных артыкулаў і вылічвае статыстыку. Але чамусьці нават пасля дадання інфармацыі ў артыкулы каэфіцыент не мяняецца. Маеце ўяўленне, чаму? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:12, 18 лістапада 2017 (MSK) :Не сяку ў гэтым, проста капірую з іншых раздзелаў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:03, 13 снежня 2017 (MSK) == Мірсаід Міршакар == : Сп.Уладзіслаў, ці магчыма змяніць ДН у картцы-шаблоне з 5 мая на 6 мая? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:15, 13 снежня 2017 (MSK) ::Толькі калі ён нарадзіўся не 22 красавіка, а 23 красавіка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:04, 13 снежня 2017 (MSK) == Нужна ваша помощь == Уважаемый [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], не могли бы вы мне помочь добавить в вашу Википедию статью о фильме «СОТКА» (https://uk.m.wikipedia.org/wiki/СОТКА_(фільм))? Дело в том, что я не знаю белорусского, а Вы знаете и русский и украинский, поэтому именно к Вам я и обращаюсь. Вы мне сможете помочь или мне перенаправить свой вопрос к кому-нибудь другому? [[Удзельнік:Ilay007|Ilay007]] ([[Размовы з удзельнікам:Ilay007|размовы]]) 23:02, 17 снежня 2017 (MSK) == Выбарчыя акругі == Прашу перанесці шаблон [[Шаблон:Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] таксама ў асабістую прастору, напрыклад [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], і выправіць спасылкі на гэты шаблон у старонках.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :Навошта? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :: Таму што ў асноўнай прасторы гэты шаблон не мае сэнсу і абмеркаваннем ён выдалены таксама. Калі старонкі пра акругі будуць існаваць у асабістай прасторы, то і шаблон для іх лагічна мець таксама там. Калі старонкі будуць вернутыя ў асноўную прастору, то спасылку на шаблон лёшка выправіць робатам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:52, 13 студзеня 2018 (MSK) :::Не бачу ніякай логікі ў пераносе шаблону, на які можна патрапіць толькі з падстаронак --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:55, 13 студзеня 2018 (MSK) :::: Я перанёс, і ў вяртанні яго ў асноўную прастору Вы таксама не будзеце бачыць логікі. Яшчэ старонкі ў асабістай прасторы не павінны трапляць у катэгорыі — праставіў ім <nowiki><nowiki></nowiki>.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:03, 13 студзеня 2018 (MSK) == Шаблон:Воласць Эстоніі == Вітаю. Можаце зрабіць {{ш|Воласць Эстоніі}}, каб выглядаў прыкладна як {{ш|Правінцыя Ірана}}, але з параметрамі [[ru:Шаблон:Волость Эстонии|адсюль]]? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 17:18, 25 студзеня 2018 (MSK) == [[Сянас Дукштас]] == Як правільна называецца населены пункт — [[Сянас Дукштас]] ці [[Дукшцяляй]], і чаму?--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 28 студзеня 2018 (MSK) :Не ведаю, сам галаву паламаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:54, 28 студзеня 2018 (MSK) == Масты == Адкуль Шаблон:Масты цераз Заходнюю Дзвіну ў Беларусі? У Бешанковічах пантонны мост не дзейнічае. Значнасць мастоў у Рубе, Віцебскім раёне, а таксама чыгуначных пад сумневам. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) * Жлобінскі пешаходны мост (Віцебск)? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) ::З карт. Пантонны мост у Бешанковічах разбіраецца на зіму кожны года. У чым нязначаць буйных інжынерных збудаванняў цераз буйную раку? Жлобінскіх мастоў 2, адзін застаўся чыгуначным, па іншым праходзіць нейкая сцежка, можна адб'яднаць пад агульнай назвай Жлобінскія масты. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:53, 6 лютага 2018 (MSK) == Азеляненне == : Сп.Уладзіслаў, выдаліце, калі ласка, рэдырэкт з Елагі на Юр'ева горка. Юр'ева горка - гэта лесапарк з арыгінальнай назвай. Елагі - гэта першапачатковая назва (ад імя ўласніцы) сённяшняга парка Чыгуначнікаў. + подпіс пад фотаздымкам трэба змяніць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:17, 1 сакавіка 2018 (MSK) == Гаджет == Коллега, добрый день! Вы умеете добавлять гаджеты? Я перенёс гаджет «сообщение об ошибке». Можете протестировать его. Для этого установите себе в common.js и нажмите в сайдбаре «сообщить об ошибке». [[Удзельнік:OlegCinema/common.js]] — сам скрипт. --[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]] ([[Размовы з удзельнікам:OlegCinema|размовы]]) 12:45, 4 сакавіка 2018 (MSK) :[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]], обратитесь, пожалуйста, к кому-нибудь еще, я сейчас выпал из этой сферы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:40, 10 сакавіка 2018 (MSK) == Выпускнікі калегіумаў == Для абсалютнай большасці вялікалітоўскіх і польскіх дзеячоў крыніцы даюць інфармацыю "вучыўся ў калегіуме" (ці еўрапейскім універсітэце). Пра "паступленне" ці "заканчэнне" згадкі адзінкавыя, што можа тлумачыцца проста нефармальнасцю пачатку і заканчэння працэсу навучання (у адрозненне ад сучаснікаў, якім канкрэтна пішуць "скончыў такісьці ўніверсітэт"). Магчыма, катэгорыі кшталту [[:Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума]] з гэтай нагоды было б лепей неяк перанесці пад назвы [[:Катэгорыя:Навучэнцы Полацкага езуіцкага калегіума]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:48, 13 сакавіка 2018 (MSK) == Віківясна-2018 == Можаце дапоўніць спіс артыкулаў нашы? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:46, 14 сакавіка 2018 (MSK) :Не, я не хачу гэтым займацца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:04, 17 сакавіка 2018 (MSK) == Чэлюскін / Чалюскін == : Як правільна? У БЭ Чэлюскін... Калі першы варыянт, трэба іншыя артыкулы пераносіць: пра парк і станцыю метро. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:41, 21 сакавіка 2018 (MSK) :: Супярэчыць правілам. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:44, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::: Што супярэчыць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:54, 21 сакавіка 2018 (MSK) :::: Ч'''э'''люскін. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:56, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::Парк і станцыя метро маюць афіцыяльна зацверджаныя назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 23 сакавіка 2018 (MSK) == [[:Файл:Somelikeithot bw poster.jpg‎]] == Загружаны Вамі файл выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляецца несвабодным і не выкарыстоўваецца (у артыкул, дзе ён быў раней, пастаўлена іншая выява). Калі файл не будзе выкарыстаны цягам месяца, ён будзе выдалены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:41, 18 чэрвеня 2018 (MSK) == Дабужынскі == У прэамбуле: МН: вёска Шчаглоўка, Касцюковіцкі раён. Як я разумею, памылка? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:40, 26 чэрвеня 2018 (MSK) :Мабыць, афармленне было скапіравана ў арт. [[Антон Стафанавіч Бархаткоў]], а тэкст не выпраўлены --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:44, 26 чэрвеня 2018 (MSK) == [[Дагу Перынчэк]] == : Вітаю, паважаны ўдзельнік! У мяне ёсць 3 беларускамоўных крыніцы на імя "Догу", калі ласка вы падайце свае крыніцы ці проста паясніць. Дзякуй. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 19:28, 7 ліпеня 2018 (MSK) :І гэта дзіўна, таму што ў туркаў націск звычайна на апошнім складзе. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:43, 8 ліпеня 2018 (MSK) :: Тады пытанне знятае. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 11:52, 8 ліпеня 2018 (MSK) == Памылковыя назвы == Калі ласка, растлумачце, а чаму вы падтрымліваеце памылковыя назвы населеных пунктаў і адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак у гэтым разьдзеле? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:33, 12 жніўня 2018 (MSK) :Таму што існуе [[ВП:Да перайменавання]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:39, 12 жніўня 2018 (MSK) :: Вы добра разумееце, што гэта не адказ. Я ў абмеркаваньнях прывёў крыніцы і пры гэтым асноўныя назвы і дагэтуль памылковыя. Вядома, можна напісаць і ў [[ВП:Да перайменавання]]. Але мабыць гэта для складаных выпадкаў, а тутака маем відавочныя памылкі. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 18:09, 12 жніўня 2018 (MSK) ::: Я амаль усюды адказаў. Вы, відавочна, не азнаёміліся з афіцыйнымі назвамі, а ўсе яны адпавядаюць Вікіпедыйным.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 21:57, 12 жніўня 2018 (MSK) :::: «Вікіпедыйным». Цікава-цікава. У гэтым разьдзеле карыстаюцца вікіпэдыйнай мовай? Прабачце, я ня ведаў. Пакажыце, калі ласка, дзе можна пачытаць правілы гэтай мовы. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 13:19, 13 жніўня 2018 (MSK) ::::: Усё ясна. Пытанняў больш няма.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 00:26, 17 жніўня 2018 (MSK) == Несвабодныя невыкарыстаныя файлы == Наступныя загружаныя Вамі файлы выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляюцца несвабоднымі і не выкарыстоўваюцца (у артыкулы, дзе яны былі раней, пастаўлены іншыя выявы). Калі файлы не будуць выкарыстаны цягам месяца, яны будуць выдалены. * [[:Файл:Fantastic Beasts and Where to Find Them poster.png]] * [[:Файл:Фантастычныя звяры OST.jpg]] * [[:Файл:Reuters logo.svg]] --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 10 верасня 2018 (MSK) == Партал:Інданезія == Вітаю! Ці стваралі Вы партал з такой назвай? Ці можа ёсць нарыхтоўкі? Пытаюся, бо існуюць старонкі [[Партал:Інданезія/Чырвоныя спасылкі]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы/Параметры]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы]], і [[Партал:Інданезія/Як я магу дапамагчы]]. Я зацікаўлены ў стварэнні партала. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:52, 18 верасня 2018 (MSK) : Існавала старонка [[Вікіпедыя:Праект:Інданезія]], якая па змесце фактычна была парталам, сапраўды створаная спадаром Чаховічам. Акрамя спісу новых артыкулаў і "чырвоных спасылак" там нічога не было.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:38, 18 верасня 2018 (MSK) :: Вось бы аднавіць яе ў маёй асабістай прасторы альбо ў асноўнай, калі складана з технічнага пункту гледжання. Я яе перайменую з «Вікіпедыя:Праект:» ў «Партал:» і папрацую. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 15:11, 18 верасня 2018 (MSK) ::: Аднавіў і перанёс пад назву [[Партал:Інданезія]]. Гэта не асноўная прастора, таму можна працаваць. Аднак, зараз ён варты выдалення і патрабуе істотнага дапаўнення.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:09, 18 верасня 2018 (MSK) == Трубяцкія == Бастыён Трубяцкі, а чалавек Трубяцкой? Мне здаецца, что чалавек будзе ТрубяцкІ. Гл. [[Дзмітрый Данскі]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 08:59, 31 кастрычніка 2018 (MSK) : Прозвішча [[Трубяцкой]], як і [[Талстой]], а вось наконт бастыёна не ўпэўнены, усё ж такі гэта ж ужо не прозвішча, а прыметнік, які мусіць падпарадкоўвацца нейкім законам беларускай мовы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 31 кастрычніка 2018 (MSK) ::: А гэта што? — [[Род Трубяцкіх]]?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:22, 31 кастрычніка 2018 (MSK) :::: Без крыніц --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 1 лістапада 2018 (MSK) ::::: Не зразумеў. Якое напісанне канчатковае па вашаму? І чаму?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:52, 1 лістапада 2018 (MSK) == Мікалай Рыгоравіч Алексяюк == Ну, пане Уладзіслаў... Дык чым ён значым?..--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:48, 1 лістапада 2018 (MSK) == Открою Вам страшную тайну == До 1991 года была такая страна, как СССР, возможно, Вы о ней слышали. Так вот, БССР была лишь одной из республик Советского Союза, и все лица, зарегистрировнные на территории БССР, были именно гражданами СССР, а не БССР. Как и РСФСР, и УССР, ГрузССР и прочих республик. Это касательно Вашей правки в Викиданных [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q6542892&type=revision&diff=789818645&oldid=789818600]. Категория называется ''страна гражданства'', либо же более простым языком ''гражданство какой страны''. Гражданином БССР не были, были гражданами СССР (у всех был один паспорт). Так что не правьте на неверное то, что изначально написано првильно. Всего доброго.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:02, 15 лістапада 2018 (MSK) :Указание СССР не несет никакой смысловой нагрузки, да и сам параметр использует более широко, чем гражданство. Кроме того, по старой традиции всё СССРовское у людей на Западе со временем становиться русским - уже не раз встречал, что ботом проставлялись описания для белорусов, у которых в гражданстве стоит СССР - Russian, Russian, Russian. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 15 лістапада 2018 (MSK) :: А указание гражданство БССР несёт смысловую нагрузку — только ошибочную, во многих контекстах, юридическом в том числе. То есть слудуя Вашей «логике», якутам, бурятам, латышам, молдаванам и прочим тоже не нужно указывать гражднство СССР, так как они тогда автоматически становятся ''этими'' русскими. Знаете, то, что граждане западных и прочих стран (и боты, которых они настраивают) не знают о Белоруссии — это их проблемы, да и наличие '''гражданства СССР — это факт''', да и белорусские литература и искусство были неотъемлимой частью советской культуры. Принадлежность к белорусской литературе читатель может вынести через гражданство, полученное позже, белорусское, которое тоже выражено в Викиданных, а так же по языку, на котором он писал. Если захотите убрать моё изменение, то найдутся люди, которые меня поддержут, а Ваш правка сочтётся неконструктивной.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:32, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Адкрыю вам вялікі сакрэт, [https://www.pinterest.com/pin/236157574195453320/ вось пашпарт БССР].--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 19:51, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: Очень милая клоунада, дзякуй, Вы бы ещё какой-нибудь паспорт Речи Посполитой выписали, и гражданство тому писателю влепили. А вот паспорт гражданина СССР, выданный в БССР [https://euroradio.fm/sites/default/files/styles/gallery_main/public/legacy_articles/miniatures/2015/03/pasver_2.jpg?itok=vHYpEzGO], предположу, что в 1980 году (стандарт такого оформления введён в 1974 году). Такой же был и у писателя. Надпись указывает на '''С'''ССР, а не '''Б'''ССР. : Для английских/шотландских футболистов в Викиданных указано гражданство "Великобритания" и "страна для спорта" уже Англия или Шотландия. Можно было бы что-то такое использовать. Вот только для клубов так не работает, [https://www.wikidata.org/wiki/Q5794 Эвертон] из Великобритании и привязки к Англии явной нет.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:12, 15 лістапада 2018 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], здесь хотелось бы отметить, что спортивное гражданство идёт от того, что нет сборной Великобритании по футболу (сейчас), но есть Северной Ирландии, Уэльса, Шотландии и Англии, за которые футболисты и выступают. Причём здесь писатель??? Это некорректное сравнение.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:17, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Я и не говорю что прям корректное. Но вообще тут дело не в самой сборной, а в том что есть такое понятие "спортивное гражданство", которое может отличаться от паспортного. Хотел обратить внимание что для всех важно что футболист английский/штоландский, но гражданство обозначается всё равно британское.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:20, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на практике российской сборной по футболу могу сказать, что Ваше утверждение неверно. Гражданство обычное и гражданство спортивное должны совпадать, это решается получением второго гражданства (частник ЧМ от России Марио Фернандес, бразилец по происхождению). Но тут вопрос насчёт ''писателя'', у которого образовалось гражданство БССР, хотя такового у него не было: он родился советским гражданином, а затем стал гражданином Республики Беларусь. И спортсменом он не был)--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:33, 15 лістапада 2018 (MSK) ::::: Чытайце [http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/konstitutsiya-1937-goda/ Канстытуцыю БССР], артыкул 93 і далей, тады вы даведаецеся ці было грамадзянства БССР. --[[Удзельнік:Yakudza|Yakudza]] ([[Размовы з удзельнікам:Yakudza|размовы]]) 16:41, 23 лістапада 2018 (MSK) == Hair Peace Salon == Прывітанне, Уладзіслаў! Тут замежнікі наехалі на старонку [[Hair Peace Salon]] на '''ангельскай''' мове: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Hair_Peace_Salon?fbclid=IwAR2ygn3TucuKGURgHPSWDGxfgb87fQzs1RyPqiiTde8TUOksQTl3JwBYCDg. Хочуць хуценька выдаліць з-за «нявартасці». ⁎⁍̴̆＿⁍̴̆⁎ Там тэкст у артыкуле такі жа, як на беларускай Wikipedia, калі не ўсё зразумела. Па-першае, не валодаюць мовай, каб спрачацца за якасць спасылак ''("I can't evaluate the Belarussian or Russian sources").'' Якія могуць быць пазіцыі ў чартах продажу, калі чартаў у Беларусі няма? Альбомы, самотнікі і сінглы гурт выкладваў у вольны доступ, быў выдадзены сумесны альбом з [[Jitters]] на [[West Records]], некаторыя CD рабілі самі і прадавалі на канцэртах у дробных колькасцях фанатам. У конкурсах, дзе ўдзельнічалі музыкі, амаль заўсёды бралі 1–2 месца, не ведаю, што там "''load of contests they didn't win, album s & EPs which didn't make an impact on the charts".'' Па тым жа крытэрыям [[WP:NMUSIC]] (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability_(music)) гурт "жалезна" мае па меншае №1 (дастаткова незалежных і аўтарытэтных крыніц-спасылкак), №7 (выдатны прадстаўнік жанру), №11 (ратацыя на радыё і ТВ), №12 (радыё + ТВ перадачы з удзелам музыкантаў і пра гурт). Дапамагі, калі ласка, «адбіць» напад. (◡ ‿ ◡ ✿) Калі што трэба будзе перакласці на англійскую мову, пішы ў размовах, я перакладу. '''P.S.''' Я лічу, што гэта ў тым ліку і персанальны «напад». Справу распачаў «юзэр» [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]]. Пару дзён таму ён паставіў на хуткае выдаленне распрацаваны мною на месяц [[Азія|Азіі]] (лістапад 2018) англамоўны артыкул пра [[Кірстэн Німвэй]], бо «няма камерцыйных выдавецтваў для тых з паўтузіна раманаў», які ўмомант выдаліў другі адмін. Я адразу ў размовах адпісаў [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]], што "колькі камерцыйных выдавецтваў кніг можна прыцягнуць, калі пісаць мастацкую літаратуру на [[Тагальская мова|тагальскай мове]], калі гэта не пераклад [[Біблія|Бібіліі]] альбо падручнік для школы, на друк якога грошы дае ўрад"? [[Тагальская мова]] на [[Філіпіны|Філіпінах]], як беларуская, мае праблемы з ужываннем: паўсюль [[Англійская мова|англійская]], а свая ў большасці ў вусным ужытку яшчэ трошкі захоўваецца ад бацькоў і дзядоў. Ён не адказаў у размовах, пачаў «дурыцца». Зараз буду спрачацца і спрабаваць выратаваць артыкул са сметніка на агульных пачатках. (*´Д｀*) : не валодаюць англійскай мовай, каб спрачацца --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:01, 6 снежня 2018 (MSK) == Вітаўт (значэнні) == На старонку [[Вітаўт (значэнні)]], якая пералічвае неадназначнасці, Вы дадалі інфармацыю пра [[Вітаўт Станіслававіч Чыж|Вітаўта Станіслававіча Чыжа]]. Для асоб з імем Вітаўт ёсць асобны артыкул [[Вітаўт (імя)]]. Разумееце, ёсць яшчэ [[Вітаўт Кіпель]], член Прэзідыюму Рады БНР, могуць знайсціся і іншыя істотныя асобы. Усіх асоб з імем Вітаўт цягнуць на старонку [[Вітаўт (значэнні)]] немэтазгодна. Лічу гэту праўку залішняй і прапаную яе адмяніць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:46, 7 снежня 2018 (MSK) == Падстаронкі ўдзельніка == Прапаную разабрацца з закінутымі падстаронкамі ўдзельніка, якія ўжо непатрэбныя і могуць быць выдаленыя. Прапаную выдаліць наступныя падстаронкі: Неактуальныя тэставыя старонкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаўУдзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мінская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Магілёўская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гродзенская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гомельская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Віцебская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Брэсцкая]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Жыткавіцкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/sandbox/Teinostomops]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Шаблоны камун]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Узнагароды]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Тэрытарыяльныя змены]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс праваслаўных храмаў Беларусі]] (ёсць спісы славутасцей; аднак можна вынесці ў прастору праекта) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пясочніца]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Раёны Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пераносы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Заказнікі Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Горы Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вікіпедыя:Артыкулы рускай Вікіпедыі без беларускіх інтэрвік]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вярхоўны савет]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вуліцы Быхава]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аграгарадкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арменія]] Ужо існуючыя ў асноўнай прасторы: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс Герояў Савецкага Саюза, Беларусь]] — існуе [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Справа «Белага легіёна»]] — існуе [[Справа «Белага легіёна»]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пасёлак Абілейкс4]] — існуе [[Абілейкс]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Паазер'е]] — існуе [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)]] (трэба дапоўніць змест) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларуская готыка]] — існуе [[Беларуская готыка]] Перанесці ў асноўную ці іншую прастору без захавання перасылкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] → [[Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/symbal.by]] → [[symbal.by]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Суд апеляцыйнай інстанцыі]] → [[Суд апеляцыйнай інстанцыі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты]] → [[Пакланенне вешчуноў (Дрысвяты)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мастацтва Польшчы]] → [[Мастацтва Польшчы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Мінска]] → [[Архітэктура Мінска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Віцебска]] → [[Архітэктура Віцебска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускія таксоны]] → [[Вікіпедыя:Праект:Біялогія/Беларускія таксоны]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] → [[Вікіпедыя:Праект:Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/БЭ Трыпалі-Хвіліна]] → [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/16]] У выпадку адсутнасці заўваг праз тыдзень зраблю прапанаваныя выдаленні і пераносы. Пры наяўнасці заўваг і пажаданняў па канкрэтным старонкам яны будуць пакінуты.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:43, 24 снежня 2018 (MSK) == НП == Вітаю. Будзеце дазаліваць НП-Літва і НП-Арменія? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :Літву так, Арменію не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :: Можаце даць свае дапрацоўкі Арменіі, калі ёсць? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:13, 3 студзеня 2019 (MSK) :::Не захаваліся --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 3 студзеня 2019 (MSK) == Спіс храмаў Мінска == Пане Уладзіслаў, вельмі добры пачын. Але падназва ''Беларуская праваслаўная царква'' — сінагогі і мячэць якім тут боком?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 20:58, 30 студзеня 2019 (MSK) == Карта Беларусі 2019 года == Прывітаньне. Вы пішаце: паводле карты Беларусі 2019 года. А што гэта за карта і дзе яе можна пабачыць? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 03:41, 9 лютага 2019 (MSK) :{{у|Ліцьвін}}, у кнігарнях. [https://ibb.co/hWPHh43 Фота] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:27, 9 лютага 2019 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:44, 9 лютага 2019 (MSK) == Gentleman (альбом) == Прывітанне, [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Напішы, калі ласка, на [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне/Gentleman (альбом)|падстаронцы рэцэнзіі]] артыкула [[Gentleman (альбом)|Gentleman]], што можна палепшыць? Я бачу, яшчэ ў нас не было добрых артыкулаў пра [[Музычны альбом|музычныя альбомы]], няма прыкладу 1:1. Зразумела, тут будзе і свая спецыфіка вольнага распаўсюду плыты і, магчыма, мы ведаем, пірацтва: не як у замежных альбомах і перакладзеных артыкулах з занесенымі ў табліцы пазіцыямі ў чартах і накладамі продажаў. Удалага дню! -- [[Удзельнік:Pr12402|pr12402]], 1 мая 2019. == Беларусь (кінатэатр, Віцебск) == : Добры дзень, сп. Уладзіслаў! Ці ёсць у свабодным доступе выявы кінатэатра да рэканструкцыі? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 мая 2019 (MSK) :: Такіх, каб можна было загрузіць на Вікісховішча ў прынцыпе быць не можа, бо будынак узведзены толькі ў 1972 годзе, тэрмін аўтарскага права не сышоў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:45, 11 мая 2019 (MSK) == Тусналобава-Марчанка == : Тусналобавай-Марчанк'''і''' ці Тусналобавай-Марчанк'''а'''? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:20, 15 мая 2019 (MSK) ::Тусналобавай-Марчанк'''а''' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:03, 15 мая 2019 (MSK) == вуліца Кіжаватава == У Брэсце вуліца Кіжаватава ці поўная назва, як у Мінску: Лейтэнанта Кіжаватава? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (+03) : Гл. [[Вуліцы Брэста]], там афіцыйныя назвы --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (MSK) == гасцініца "Буг" == : Добры дзень! Ці ёсць выява ў свабодным доступе? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:18, 21 мая 2019 (MSK) == Славутасці Брэста == Добры дзень, звяртаюся да Вас, бо Вы — аўтар навігацыйная шаблона «Славутасці Брэста». На Вашу думку, можа, варта ўключыць у яго кінатэатры і гасцініцы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:30, 22 мая 2019 (+03) :Калі яны нечым адметныя, гасцініцу "Буг", напэўна, можна, а "Інтурыст" не. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:41, 22 мая 2019 (MSK) :: А "Інтурыст" чаму? Усё ж узор будаўніцтва 1970-х. Яшчэ пытанне: адкуль інфармацыя па страчаных культавых пабудовах? Кірха, сінагога, каталіцкія храмы. Бо некаторыя не магу знайсці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:47, 22 мая 2019 (+03) :::У агульным успрыманні мадэрністычная каробка 1970-х уяўляе малую цікаваць як славутасць для турыстаў, хіба што для даследчыкаў эпохі. Ужо не памятаю дзе, з розных крыніц, пашукаю сам пасля. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:02, 22 мая 2019 (MSK) :: Калі для турыстаў малацікавы "Інтурыст", тады Дом культуры чыгуначнікаў таксама варта прыбраць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:06, 22 мая 2019 (+03) == Алтайскі раён == Вітаю. Перанясіце, к. л., усе сёлы Зыранаўскага раёна Усходне-Казахстанскай вобласці пад назвы з Алтайскім раёнам у сувязі з перайменаваннем. Дзякуй. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 10:15, 7 ліпеня 2019 (MSK) : {{Зроблена}}.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:30, 16 ліпеня 2019 (MSK) == Сельсаветы Украіны == Калі пачыналі ручную заліўку, то спачатку ствараліся катэгорыі і шаблоны сельсаветаў, але выстветлілася што менавіта для Украіны гэта нязручна, аб гэтым я пісаў [[Размовы з удзельнікам:Zelyoniy.anton#Катэгорыі і шаблоны населеных пунктаў Украіны|на гэтай старонцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) : Яшчэ не ўпэўнены, ці правільна напаўняць у картцы поле "заснаваны". Бо пераважна гэта насамрэч дата першага згадвання (што можна прасачыць у тэксце ўкраінамоўных артыкулаў), магчыма дакладней будзе напаўняць поле "першае згадванне".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:22, 13 ліпеня 2019 (MSK) ::Там ёсць населеныя пункты і сярэдзіны 20 стагоддзя. Заліваць НП-Украіны не збіраюся, проста прыкладам дапамагаю іншаму удзельніку. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) == Дубраўскае вадасховішча і Дубраўская ГЭС == Паважаны Ўладзіслаў! Мне здаецца, Вы паспяшаліся перайменаваць [[Дубраўскае_вадасховішча|Дуброўскае вадасховішча]] ў Дубраўскае. І адпаведную гідраэлектрастанцыю таксама - https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%AD%D0%A1&diff=1628401&oldid=1622973 У Смалявіцкім раёне мы маем вёску [[Дубраўка (Смалявіцкі раён)|Дубраўка]], але на беразе вадасховішча вырасла вёска з іншай назвай - [[Дуброва (Азярыцкаслабадскі сельсавет)|Дуброва]], а не Дубраўка. Я на днях бачыў гэта асабістымі вачыма. І рэчка носіць назву [[Дуброўка (рака)|Дуброўка]] з націскам на другі склад. Таму, мне здаецца, трэба выправіць назву вадаёма і электрастанцыі на папярэднія. ==[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 00:26, 24 ліпеня 2019 (MSK) :[http://maps.by/viewfgo/9111 Ду́браўскае] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:59, 24 ліпеня 2019 (+03) ::Цяпер зразумела, дзякуй. --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 22:51, 25 ліпеня 2019 (MSK) == Злучэнне новых старонак з элементам Вікідадзеных == Прывітанне! Я бачыў паведамленне у сябе аб тым, што Вы злучылі новую катэгорыю [[Вікіпедыя:Праект:Футбол]] з элементам Вікідадзеных. Я таксама хачу злучыць сам праект, але не ведаю як гэта робіцца. Не падкажыце? З аналагічнымі праектамі на іншых мовах я сам злучу, і апісанне таксама зраблю. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 12:40, 24 жніўня 2019 (MSK) : {{у|Football Beetle}}, [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem можна так] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:00, 24 жніўня 2019 (MSK) Дзякуй! --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 21:02, 24 жніўня 2019 (+03) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:48, 6 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Змены ў шаблоне == Вітаю! Я зараз пішу новы тэкст для стадыёна [[Дынама (стадыён, Мінск)|«Дынама»]] і заўважыў вось што. Шаблон пад карткай аб гістарычнай каштоўнасці непрыгожа адлюстроўваецца ў мабільнай версіі. Я паглядзеў рускі артыкул пра стадыён, там шаблон акуратна размешчаны пад карткай, у мабільнай версіі назвы раздзелаў пад шаблонам. Адзіны недахоп, гэта дрэнны падзел месца для выявы і для тэксту (там 50 на 50, але лепш 30 на 70). Вы не маглі б паглядзець у вольны час, што можна зрабіць, каб шаблон адлюстроўваўся карэктна пад карткай і ў мабільнай версіі (накшталт Вонкавыя выявы)? Сам не зраблю, таму што не ведаю як. А гэта папулярны і важны [[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|шаблон]] не толькі для футбола. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 15:24, 16 верасня 2019 (+03) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:14, 20 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 22:52, 3 кастрычніка 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> == Нямецкія прозвішчы == Паважаны Уладзіслаў, калі ласка адкажыце, чаму Вы змянілі прозвішча Харпэ на Гарпэ, калі першая літара там вымаўляецца '''Х'''? Калі ёсць адмысловыя правілы транслітэрацыі буду ўдзячны--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:00, 16 лістапада 2019 (+03) Нямецкае h паслядоўна перадаецца на беларускую мову як Г. [[Гофбург]], [[Брэмергафен]], [[Гітлер]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 лістапада 2019 (+03) :Тады прашу Вас праглядзець [[Шаблон:Генерал-палкоўнікі нацысцкай Германіі]] і выправіць ці падказаць мне мае памылкі, бо там дастаткова прозвішчаў, пачынаючыхся на Н. Дзякуй за ўвагу :)--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:15, 16 лістапада 2019 (+03) :Дарэчы, ёсць прозвішчы ў нашай Вікі, якія былі перакладзены (у тым ліку і мною), на мой сучасны погляд, некарэктна — Вейхс, а не Вайхс, Клейст, а не Кляйст. Ці трэба іх адаптаваць, ці не?--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:33, 16 лістапада 2019 (+03) ::Дакладна В'''ай'''хс, наконт Кляйст трэба глядзець БЭ, здаецца, там гэтае спалучэнне праз -ей- перадаецца.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:41, 16 лістапада 2019 (+03) == Шаблоны Датанараджэння і Датасмерці == Вітаю! Пасля Вашай праўкі на старонцы [[Васіль Фёдаравіч Чарвакоў]] я заўважыў, што асноўнай становіцца дата старога стылю. Здаецца, то так не павінна быць? --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:07, 17 лістапада 2019 (+03) :У дужках мусіць быць большая дата. Недакладнасць выявіў, калі дадаў дату нараджэння ў ВД, якія аўтаматычна пераводзяць і афармляюць дату юліянскага календара ў дату грыгарыянскага. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:10, 17 лістапада 2019 (+03) ::Але ж дата нараджэння (напрыклад Чарвакова), па якой ствараецца спасылка і ўключаецца ў катэгорыю, павінна быць па новым стылю, не 16, а 4 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:53, 17 лістапада 2019 (+03) :::Дык у дужках новы стыль --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:03, 17 лістапада 2019 (+03) ::::І сапраўды так. У такім выпадку, верагодна памылка ў выкарыстанай мною спасылцы на сайт БДМУ. Магчыма, патрэбна выдаліць дату 16 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 21:13, 17 лістапада 2019 (+03) ::::: 16 красавіка па новым стылі, 4 красавіка па старым. Дата новага стылю пазначаецца ў дужках, але менавіта на яе ідуць усе спасылкі і катэгорыі. З такога пункту гледжання зараз усюды ўсё слушна — і ў Вікіпедыі, і ў Вікідадзеных, і на сайце БДМУ — і выдаляць ці штосьці яшчэ змяняць не трэба.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:02, 17 лістапада 2019 (+03) ::::::У тым і справа, што ў БелЭн дата нараджэння 4 красавіка. У тэксце на сайце БДМУ нават прозвішча ў загалоўку з памылкай!--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 22:21, 17 лістапада 2019 (+03) == Популярные 2019 == [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Популярные 2019|Готово]]. --[[Удзельнік:Emaus|Emaus]] ([[Размовы з удзельнікам:Emaus|размовы]]) 00:43, 4 студзеня 2020 (+03) == Афармленне літаратуры == У артыкуле [[Дом па Рэвалюцыйнай вуліцы, 12 (Мінск)]] і некаторых іншых у раздзеле літаратуры бачым: "271. Забудова вуліцы Рэвалюцыйнай // Збор помнікаў..." Што такое 271? Калі нумар старонкі, то, пэўна, варта яго размясціць у належным месцы, наладзіўшы адпаведным чынам шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:51, 5 студзеня 2020 (+03) :Нумар помніка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:52, 5 студзеня 2020 (+03) == Старшыні мясцовых органаў улады == Добры вечар. Усё ж мы будзем ствараць артыкулы пра старшыняў райвыканкамаў і г.д.? Проста не памятаю, дзе і калі, але гэта пытанне ўзнімалася, і было даволі шмат праціўнікаў. На маю думку, трэба неяк вызначыцца ў значнасці асоб рэгіянальнай наменклатуры. Напрыклад, дэпутат раённага Савета дэпутатаў, адначасова, можа быць старшынёй сельскага Савета дэпутатаў. Патрэбна акрэсліць нейкія межы.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 23:31, 20 студзеня 2020 (+03) :Не памятаю такога. Кіраўнікі органаў выканаўчай улады вышэй за сельсавет маюць значасць, дэпутаты - не (дастаткова спісаў), але яны з большага сфарміраваныя з людзей, якія займаюць нейкія пасады. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2020 (+03) == Вікіслоўнік == Добры дзень! Я збіраюся палепшыць Вікіслоўнік, ствараючы артыкулы. Ці трэба там паказваць крыніцу, па якой буду ствараць артыкулы. Вось яна: '''Баханькоў А. Я. і інш.''' ''Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: Для сярэд. школы. — 3-е выд., перапрац. і дап. — Мн.: Нар. асвета, 1979. — 334 с.'' З павагай. --[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 15:45, 16 лютага 2020 (+03) :трэба --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:06, 16 лютага 2020 (+03) == Белорусский вестник == Перад тым, як перанесці, Вы звярнулі ўвагу, што існуе дзве газеты з такой назвай?--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 17:58, 24 сакавіка 2020 (+03) :на якім месцы я мусіў звярнуць увагу? {{ш|значэнні}} не стаіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 24 сакавіка 2020 (+03) :: Ну вы ж з чагосьці ўзялі, што гэты артыкул трэба перанесці? У назве якога нездарма было ўказана ўдакладненне ў выглядзе даты. А {{ш|значэнні}}, па-першае, не абавязковы, па-другое, кожны ўдзельнік можа быць абмежаваны часам працы ў Вікіпедыі і банальна не паспець.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 18:32, 24 сакавіка 2020 (+03) :::Бо была дурная традыцыя да кожнай газеты ці часопіса дату ляпіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:02, 24 сакавіка 2020 (+03) == Андрэй Аркадзевіч Шпунт == * Зноска куды вядзе? І ці гэтага хопіць для АК? Пане Уладзіслаў, я вас не пазнаю.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:10, 6 красавіка 2020 (+03) == [[Шаблон:Рака3]] == Паважаны Ўладзіслаў. Год таму Вы працавалі над шаблонам Рака3. У якой ступені гатоўнасці ён? Шаблоны [[Шаблон:Рака|Рака]] і [[Шаблон:Рака2|Рака2]] маюць хібы. Напрыклад, у апошнім дагэтуль фігуруюць малазразумелыя тэрміны Басейн і Басейн рэк, з абодвух ідзе перанакіраванне на артыкул "[[Вадазбор]]". Ці розныя гэты паняцці, ці павінны азначаць нешта адно? Хацелася б дачакацца больш дасканалага шаблона "Рака". --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 23:17, 9 красавіка 2020 (+03) == Пераклад параметраў == Калі ласка, папраўце пераклад шаблона Спасылка з тарашкевіцы (у нас {{Ш|Cite web}}). Зараз у тарашкевіцы маюцца два параметры «дата публікацыі» і «дата», якія абодва перакладаюцца як «date». Трэба «дата публікацыі» перакладаць як «date», а «дата» як «accessdate».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:50, 9 мая 2020 (+03) : Дзякуй --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:15, 9 мая 2020 (+03) ==Translation Isabelle de Charière == Hello Чаховіч Уладзіслаў Could you write translate the article of Isabelle de Charrière (Q123386) for the BEwiki? That would be appreciated. [[Удзельнік:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Размовы з удзельнікам:Boss-well63|размовы]]) 19:48, 9 мая 2020 (+03) == Праца бота == Вітаю, можа я не першы, хто заўважае, але Ваш бот стварае дублі картак ў артыкулах. Штосьці з гэтым будзеце рабіць? https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Полымя_(часопіс)&diff=3315502&oldid=3313106&diffmode=visual : Гэта было аднамаментнае даданне картак да артыкулаў пра газеты і часопісы, бо большасць з іх не мелі картак увогуле, а капіраваць кожны раз «нарыхтоўку» рукамі моташна. Спісы былі разлічаны так, каб адсеяць артыкулы пра часопісы, дзе ёсць {{ш|Часопіс}}, і артыкулы пра газеты, дзе ёсць {{ш|Газета}}, таму часам у артыкул да няправільнай карткай дадавалася пустая правільная. А вось такога як тут быць не павінна. Я нічога не буду рабіць, калі бачыце — выдаляйце пустышку.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:07, 10 мая 2020 (+03) == Гіпалімніён == : Ці можаце дапамагчы звязаць артыкул з іншымі інтэрвікамі? анг.Hypolimnion. Дзякуй. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:17, 27 мая 2020 (+03) == Перанакіраванні == Вітаю! Прапаную абмеркаваць патрэбу ў стварэнні перанакіраванняў кшталту [[А. Няўзораў]]. У дадзеным выпадку ёсць яшчэ і [[Аляксандр Глебавіч Няўзораў]]. І такіх выпадкаў з шырока распаўсюджанымі прозвішчамі напэўна будзе яшчэ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 06:22, 19 ліпеня 2020 (+03) : Неадназначныя ініцыялы мусяць перанакіроўваць да неадназначнасцей прозвішчаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:49, 19 ліпеня 2020 (+03) == Месячнік Вікіслоўніка == Вітаю! У мяне ёсць прапанова правесці '''Месячнік Вікіслоўніка'''. Мне патрэбна некалькі чалавек, якія гатовыя непасрэдна ўдзельнічаць там (ствараць і паляпшаць артыкулы). Можна карыстацца любымі слоўнікамі, папяровымі і электроннымі. Вы зможаце непасрэдна ўдзельнічаць у Вікіслоўніку? Калі да, тады задавайце мне пытанні наконт праекта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 18:27, 6 верасня 2020 (+03) : Не, я тут не дапамагу. Лічу, што Вікіслоднік варта напаўняць праз ботазаліўкі, але ў нас там ні адміністратараў, ні ботаў, здаецца, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:23, 6 верасня 2020 (+03) == Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 1994 == Добры дзень, вы зрабілі праўку на старонцы выбару прэзідэнта 1994 г. у Беларусі і напісалі што Генадзь Карпенка здаў крыху больш за 108 тысяч подпісаў. Прашу пакінуць тут крыніца бо я сам не змог знайсці што Генадзь Карпенка здаў столькі подпісаў. :гэта быў пераклад артыкула тарашкевіцай, крыніцы ў арыгінале, на жаль, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:29, 9 верасня 2020 (+03) == Лія Авейсаўна Каджар - правки == В статье [[Лія Авейсаўна Каджар]] есть несколько неточностей. Я их поправил, пожалуйста, подтвердите изменения. Основания для правок: это моя бабушка ;) И, да, спасибо за статью! {{unsigned|United walrus}} : [[У:United walrus|Уважаемый United walrus]], здорово, что вы пришли поправить статью про свою бабушку, но ваши правки я отменила, потому что в этом разделе Википедии мы пользуемся верифицируемыми авторитетными источниками и белорусским языком. А ваши правки, к сожалению, на русском, нарушают орфографию и правила раздела. Если вы хотите уточнить, что бабушка официально носила статус принцессы в какой-то период своей жизни, то нужно указать источник этих сведений в какой-нибудь онлайн или оффлайн-публикации, можете даже прямо сюда же дописать. Спасибо.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:20, 2 лістапада 2020 (+03) : [[У:Хомелка|Уважаемая Хомелка]], в самом деле, я пропустил несколько грамматических ошибок. Mea culpa, исправил. Также, поскольку я не являюсь постоянно пишущим автором википедии я, честно говоря, не вполне понимаю где именно и в каком формате происходит обсуждение правок. Я размещу свои комментарии к правкам здесь, но, если это неверно, то подскажите, пожалуйста, где и как это лучше делать ;) Относительно содержания правок - всего их 4 штуки, а именно: 1) Начало статьи: "Лія Авейсаўна Каджар, або Лія-ханум". Я убрал "Лія-ханум", так как, а)"ханум" это попросту уважительное обращение к женщине, как, например, "сударыня", "товарищ Иванова", "госпожа Парафернальная" и т.п. б) за крайне редкими исключениями никто и никогда так к Лие Овейсовне не обращался и, насколько мне известно, в таком виде она ни в каких источниках не фигурировала. 2) "Принцесса персидская" - как вы понимаете, в советское время подобного рода уточнения к имени хождения не только не имели, но и были прямо противопоказаны (именно из-за этого титула бабушкиной семье во время войны пришлось скрываться в отдаленной горной грузинской деревне, НКВД их, в конце концов, оставило в покое только по чистому везению). Поэтому ни в один из периодов своей жизни официально носить этот титул она не могла, что, однако, никак не отменяет факта принадлежности Лии Овейсовны к династии Каджар, а также, собственно, права на титул. Подтверждением тому могут быть как книга Исмаилова (упоминается в источниках к статье), так и, например, архивные документы из Санкт-Петербургской политехнической академии, в которых имеются записи о зачислении и обучении там отца Лии Овейсовны, Овейса Каджара с указанием полного титула, а именно "принц персидский". Также подтверждение принадлежности этого титула можно легко найти в многочисленных списках дворянства Российской Империи (хотя это и не принципиальное подтверждение, т.к., к получению этого титула российская корона никакого отношения не имела, так что это скорее просто фиксация факта). Этот же титул указан и на могиле Лии Овейсовны. 3) В разделе "Биография" была допущена фактическая ошибка в написании имени отца Лии Овейсовны, а именно: "...Авейса Мірзы Алі Кулі Мірзы аглы Каджара", в то время как правильное имя "Султан Овейс Али Кули Мирза оглы Каджар" или для краткости "Султан Овейс Каджар". Я поправил имя, хотя, да, невнимательно. 4) В том же разделе была приведена пустая ссылка на вики-страницу брата Лии Овейсовны, Чингиза Овейсовича Каджар. Я попросту вставил ссылку. Не вполне понимаю зачем её было убирать. Примерно так. Не поймите меня неправильно, я действительно благодарен автору за то, что эта статья появилась в Википедии. Мои исправления продиктованы исключительно желанием её улучшить и донести до читателей факты в неискаженном виде. Думаю, все согласны, что это важно. Я буду признателен, если вы подскажете, как лучше вносить правки, в том случае, если мои каким-то образом нарушают общепринятую систему. == Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай == [[Файл:Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай.svg|thumb|150пкс]] Вітаю. Ці можаце стварыць піктаграму [[Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай|ордэна святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай]] і загрузіць яе на Вікісховішча, каб потым дадаць на Вікідадзеныя? --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 23:17, 14 лістапада 2020 (+03) :{{зроблена}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:20, 17 лістапада 2020 (+03) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 22:35, 17 лістапада 2020 (+03) == ping == [[:ru:Обсуждение участника:Чаховіч Уладзіслаў#Ваша правка]]. [[Адмысловае:Contributions/217.117.125.72|217.117.125.72]] 18:34, 20 лістапада 2020 (+03) == [[Святлана Уладзіміраўна Анікей]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Калі можна, пакінь два слова ў абарону старонкі сюды: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Svetlana_Anikey. -- [[user:pr12402|pr12402]], 25 лістапада 2020 * UP! -- [[user:pr12402|pr12402]], 1 снежня 2020 == Ферара-Фларэнційскі сабор == Пане Уладзіслаў, па ЭВКЛ і беларускім навуковым артікулам, і па здраваму сэнсу — Ферара-Фларэнтыйскі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:40, 5 студзеня 2021 (+03) : Фларэнцыя — Фларэнційскі, Далмацыя — Далмацінскі, Візантыя — Візантыйскі. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 5 студзеня 2021 (+03) * Гл. тут: [https://www.skarnik.by/rusbel/100252 Переклад], [[Чацвёрты Латэранскі сабор]], [https://belreferat.com/143993-Hozhdenie-na-Ferraro-Florentiiyskiiy-sobor.html Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор], [https://catholic.by/3/pub/auth/8657-gistoryya-kastsjola-ferara-flarentyjski-sabor Усход і Захад], [http://www.vkl.by/articles/2194 ЭВКЛ- Фларэнтыйская унія], [https://nn.by/?c=ar&i=165262 Наша ніва]. Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор — вядомая назва.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:30, 5 студзеня 2021 (+03) :: Дакладна той жа артыкул Белага ў Беларускай энцыклапедыі мае назву Фларэнційская унія. А Наша Ніва за год да артыкула выпраўлялася на [https://nn.by/?c=ar&i=161629 фларэнЦІйскі]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:40, 5 студзеня 2021 (+03) ::: Алесь Белы. Хроніка Белай Русі. 2-выд. 2013. У тэксце — Фларэнтыйскі сабор!!!--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 11:37, 6 студзеня 2021 (+03) * Перанёс у перамайнаванне.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:24, 6 студзеня 2021 (+03) == Шаблон:Іерарх == Паважаны Уладзіслаў, дапамажыце, калі ласка, дадаць нейкі параметр у шаблон "Іерарх", каб пад імем у самым версе таблічкі можна было пазначыць прыналежнасць да манаскага ордэну ці святарскай кангрэгацыі (як у англійскай Вікі): вельмі актуальна для многіх біскупаў (Велікаселец - ОР, Яшэўскі - SDB і так далей). Шчыра дзякую. Каб гэта быў просты радок, я бы сам дадаў, але там складаныя параметры, таму не асіліў. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 18:28, 6 студзеня 2021 (+03) : Ці гэта лепей пазначаць подпісам пад выявай? Паглядзіце, калі ласка, картку ў артыкуле "[[Казімір Свёнтак]]" (я яе амаль цалкам запоўніў) і выкажыцеся, калі Вам не цяжка. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 22:07, 6 студзеня 2021 (+03) == Калі не цяжка, прагаласуйце, калі ласка == [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Хрысціянская лексіка ў кантэксце розных абрадавых і канфесійных традыцый|'''Вось тут''']] я ініцыянаваў пэўнае ўпарадкаванне ў рэлігійную тэматыку на Беларускай Вікі. Бо цяпер усё існуе па прынцыпе "хто як любіць, той так піша". --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 19:12, 7 студзеня 2021 (+03) == Уладзімір Аляксандравіч Арлоў == Вітаю! Калі ласка, не выдаляйце спасылкі на фільмы з артыкулаў. Дзякуй. <span style="font-family: Segoe Script">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</span> 13:42, 7 лютага 2021 (+03) == Выбачэнні == Паважаны Уладзіслаў, сёння я (у Вашу адсутнасць) падчас абмеркавання ў адным Тэлеграм-канале праблемы імя па бацьку ў назвах артыкулаў трапіў у стан ажытацыі і эмацыянальнага запалу. У выніку гэтага, я дазволіў сабе недапушчальныя (асабліва ў Вашую адсутнасць) абразлівыя абвінавачанні Вас (а таксама спадарыні Вольгі С.) у дыктатарскіх замашках, нежаданні прыслухоўвацца да меркавання большасці, скажэнні правілаў у патрэбны бок. Дайшло ажно да таго, што я напісаў аб тым, што толькі Ваша смерць можа вырашыць праблему, звязаную з патэнцыйнай магчымасцю перайменавання артыкулаў пра асоб. Я нават дазволіў сабе фразу, што "мёртвы Чаховіч палепшыў бы праект". Так, гэта можна было трактаваць як пажаданне Вам смерці, хаця я шчыра жадаю Вам толькі здароўя... Потым эмацыйны запал прайшоў, я ўсвядоміў усю нізкасць і ўбоства свайго ўчынку, адчуў глыбокую віну і страшэнны сорам за тое, што я, дарослы чалавек, каталік, так абразіў на пустым месцы іншых добрых людзей (а Вас дык завочна), дайшоўшы ажно да выказвання шалёных думак аб тым, што толькі іх фізічная адсутнасць можа змяніць сітуацыю, якая мне не да спадобы. Паколькі гэта справа тычылася, у тым ліку, Вас, а значыць, закранула Ваш гонар і Вашу годнасць, я шчыра хацеў бы папрасіць у Вас прабачэння і пажадаць доўгіх гадоў жыцця. Упэўнены, больш падобныя нягодныя ўчынкі з майго боку не паўтарацца. Калі я яшчэ раз дазволю сабе публічна выказацца пра Вас блага ў Вашую адсутнасць, няхай мне спасцігне смерць ці цяжкая хвароба. Прыношу Вам публічныя прабачэнні за гэты інцыдэнт (нават калі Вы пра яго не ведалі). [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 16:57, 2 сакавіка 2021 (+03) : Я вас пачуў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:59, 2 сакавіка 2021 (+03) == [[EcooM]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Артыкул карысны. Будзем цяпер ведать, што за центр. Калі ёсць жаданне, можна праз пару дзён кінуць 5 капеек сюды: https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:К_оценке_источников#БелТА,_EcooM_(белор.)русск. Жадаю бяспекі! -- [[user:pr12402|pr12402]], 15 сакавіка 2021 == Cэрвіс WRating - ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць == '''Аўтаматычны пераклад''' Добры дзень. Украінскі сэрвіс WRating (https://wrating.ukrface.org), які ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць, цяпер працуе з беларускім раздзелам.<br> Сістэма ўжо ацаніла ваш уліковы запіс ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Дзякуючы вашым праўкам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за май 2021 года атрымала +243 973 праглядаў. А гэта 21.5264% ад агульнай колькасці праглядаў. Ваша пазіцыя ў рэйтынгу не змянілася, цяпер 1 месца. Калі ўзяць ваш унёсак толькі за май то +8 497 праглядаў. '''Оригінал''' Добрий день. Український сервіс WRating ( https://wrating.ukrface.org ), який оцінює внесок дописувачів Вікіпедії в її популярність, тепер працює і з білоруським розділом.<br> Система вже оцінила ваш акаунт ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Завдяки вашим дописам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за травень 2021 року отримала +243 973 переглядів. А це 21.5264% від загальної кількості переглядів. Ваша позиція в рейтингу не змінилася, зараз 1 місце. Якщо взяти ваш внесок тільки за травень то +8 497 переглядів. [[Удзельнік:UkrFace|UkrFace]] ([[Размовы з удзельнікам:UkrFace|размовы]]) 19:50, 8 чэрвеня 2021 (+03) == [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] == Прывітанне, абнавіце, калі ласка, артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 1 кастрычніка 2021 (+03) :Праўце смела! --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 1 кастрычніка 2021 (+03) :: калі змяшчаем спасылку на галоўнай старонцы, то інфармацыя належным чынам мае знаходзіцца ў пазначаным артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:15, 1 кастрычніка 2021 (+03) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 21:10, 4 студзеня 2022 (+03) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Шеломенцева Людмила Сергеевна == Добрый день. Писал статью о Шеломенцевой Людмиле Сергеевне и нашёл вашу. Есть [[:ru:Участник:Alexeysobol/Черновик|Черновик]]. Можно объединить? Не перевожу на белорусский. {{unsigned|Alexeysobol}} : Уважаемый [[user:Alexeysobol|Алексей]]. Добрый день, объединять статьи из основного пространства и подстраницы в личном пространстве интервиками нельзя. Когда ваша статья будет перенесена из черновиков в основное пространство, обратитесь к любому опытному участнику для объединения, или сделайте это сами. Спасибо за работу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:57, 16 лютага 2022 (+03) Да, но её не размещают категорически! Что можно сделать? В переписке несколько дней! == [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]] == Стварыў шаблон, запатрабаваны ў артыкулах [[Дом па вуліцы Гарадскі Вал, 5]] і [[Кажан-Гарадок (археалагічныя помнікі)]] для пазначэння даты выключэння аб’екта са спісу, але не знайшоў, што гэта канкрэтна за дакумент і ці ёсць на яго спасылка. Ці можаце дапрацаваць шаблон, напрыклад накшталт [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]]? [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:56, 4 красавіка 2022 (+03) :Не памятаю, не істотна, бо тая ж інфармацыя ёсць у {{ш|Крыніцы/ГККРБ-2019}}, куды і перанакіраваў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:21, 5 красавіка 2022 (+03) == Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет) == [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%28%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%29&type=revision&diff=3920245&oldid=2726548 Это было круто] --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:11, 28 мая 2022 (+03) : [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], а што не так? З артыкула не відавочна, навошта вёску вярталі назад, калі яе заснавалі ў РСФСР. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:24, 30 мая 2022 (+03) :: Было ўзбуйненне БССР за кошт тэрыторыі РСФСР. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 30 мая 2022 (+03) :::[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], але непасрэдна заснаванню папярэднічала адбіранне зямлі ад БССР. Ці мы ўжо не пішам у гісторыі гарадоў, што да заснавання горада тут жылі такія і такія плямёны, знойдзены такія і такія арх. культуры? Тады чаму б у гісторыі вёскі на напісаць пра падзеі, якія адбываліся з тэрыторыяй за год-два да заснавання? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:21, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::: Гэта спам. Пісаць мы маем згодна з аўтарытэтнымі крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:37, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::: У нас мала крыніц, што гэтая тэрыторыя была абвешчана БНР, пасля стала часткай БССР, а потым была адабраная ў склад РСФСР??? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:41, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::: Канкрэтна пра вёску — ніводнай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:47, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::::: Навошта пра вёску, калі ёсць крыніцу на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::::: ''Навошта пра вёску'' — таму што гэты артыкул пра вёску; ''на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была'' ёсць асобны артыкул, туды і пішыце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 5 чэрвеня 2022 (+03) == [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Ліда)]] == У вялікм аб’ёме цытаваны нядаўнія працы аднаго аўтара, варта было б істотна скараціць тэкст, бо выглядае гэта на парушэнне аўтарскіх правоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 28 мая 2022 (+03) : Падарожжа па старадаўніх вуліцах Ліды. 21 ліпеня 2016 ў «Лідскай газеце» — капіпаст з прац Л. Лаўрэша, трэба разабрацца з якіх менавіта. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 28 мая 2022 (+03) «Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны (гісторыя гомельскага рыма-каталіцкага дэканата)» ў адным файле [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=46216 знаходзіцца тут]. [[Антушаўскі касцёл]] варта перанесці пад афіцыйную назву. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:28, 15 жніўня 2022 (+03) :Можа яшчэ пра Люшаўскі касцёл напішаце тады? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:17, 15 жніўня 2022 (+03) :: Ой, не знаю. Шчыра кажучы, на Вас спадзяваўся ) Будзем чакаць адпаведнага настрою. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:19, 15 жніўня 2022 (+03) == Заліўка вуліц == Створаныя робатам нарыхтоўкі артыкулаў без карыснага зместу будуць выдаляцца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 27 ліпеня 2022 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дык праца яшчэ не скончаная, вяртайце назад. Праўда хз, як цепер з ВД іх наноў злучыць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:09, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Варта ўсё рабіць адразу, а калі не атрымоўваецца — то папярэдзіць аб тым, што будзе весціся пэўны тэрмін заліўка, і ў канцы атрымаюцца атрыкулы пэўнага зместу. Адміністратары не могуць ведаць гэтага загаддзя і рэагуюць на тое, што ёсць па факце.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:07, 28 ліпеня 2022 (+03) ::: Тут іншы падыход да напаўнення. Рэагаваць можна менш паспешна, спытаць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:55, 28 ліпеня 2022 (+03) : Праўкі не ананімныя і нават без [[ВП:СУ]] можна было б думаць, што не шкодныя і нешта запланавана з імі далей, хоць пра гэта і не паведамлена прынамсі на форуме, не спяшацца з выдаленнем. Не такая вялікая ў нас супольнасць, каб здараліся праблемы са звычайнай камунікацыяй, але вось. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:56, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Падтрымаю тут Максіма. Пайшла мода без абвяшчэння вайны выдаляць артыкулы, нават не спытаўшы. Адна справа, калі ананімны ўдзельнік нешта лепіць, зусім іншая - калі дасведчаны ўдзельнік, які ўжо не першы раз і заліўкі робіць, і фактычна спецыялізуецца ў гэтай тэме, і на сувязі ёсць і тут, і ў тэлеграме, а спытаць - вусны баляць.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:47, 29 ліпеня 2022 (+03) :: Створаныя ботам артыкулы зместу "Вуліца Леніна — вуліца ў Магілёве" падпадаюць пад хуткае выдаленне, таму і былі выдаленыя. З-за вялікай колькасці няма магчымасці чагосьці чакаць ці абмяркоўваць, бо калі 20 артыкулаў будуць дапоўнены, а астатнія не, то вельмі цяжка будзе потым разбірацца, што варта выдаляць, а што не. Зараз жа можна канкрэтныя старонкі аднаўляць і напаўняць зместам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:25, 28 ліпеня 2022 (+03) :::Але немагчыма іх напаўняць паўаўтаматычна. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:51, 28 ліпеня 2022 (+03) == Вялікалітоўскія ўраднікі == Калі цікава, у сетцы ў свабодным доступе ёсць даведнікі пра ўраднікаў [https://www.academia.edu/45014532/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_T_VIII_Ziemia_brzeska_i_województwo_brzeskie_XIV_XVIII_wiek_IH_PAN_red_A_Rachuba_oprac_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2020_405_s Берасцейскага], [https://www.academia.edu/41172962/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_V_Ziemia_połocka_i_województwo_połockie_XIV_XVIII_wiek_pod_red_Henryka_Lulewicza_opracowali_H_Lulewicz_A_Rachuba_A_Haratym_A_Macuk_i_A_Radaman_przy_współpracy_W_Hałubowicza_i_P_P_Romaniuka_Warszawa_IH_PAN_2018_305_s Полацкага] і [https://www.academia.edu/42153499/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_IX_Województwo_mścisławskie_XVI_XVIII_wiek_pod_red_Andrzeja_Rachuby_opracowali_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2019_262_s Мсціслаўскага] ваяводстваў (таксама ў бліжэйшы час рыхтуюцца да выпуску Віцебскае і Новагародскае). Там даволі поўныя звесткі, нярэдка даецца інфармацыя пра бацькоў і жонак, думаю можна ўжываць для ўдакладнення ці стварэння артыкулаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:42, 4 жніўня 2022 (+03) : Я адзін спампаваў калісьці, але ў гэтых «намінацыях», «актывацыях» і іншых лацінізмах пакуль не вельмі разбіраюся. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:48, 4 жніўня 2022 (+03) == Вандал == {{У|‎86.57.248.43}}. [[Удзельнік:Mykola7|Mykola7]] ([[Размовы з удзельнікам:Mykola7|размовы]]) 22:18, 2 верасня 2022 (+03) == Паэткі == А як жа - [[Раіса Баравікова]], [[Вольга Гапеева]], [[Таццяна Зіненка]], [[Людміла Рублеўская]]? Андрэй Вазнясенскі некалі пісаў: Нет у поэтов отчества! Творчество - это отрочество... [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:08, 29 верасня 2022 (+03) :Усіх пераносіць пад варыянт з імем па бацьку, калі яно вядомае --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:17, 29 верасня 2022 (+03) :А Людміла Рублеўская гэта псеўданім. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:18, 29 верасня 2022 (+03) :: Недарэчнае правіла. Anna Akhmatova і шмат інш. - адміны ў ангельскай вікі не дурнее нас.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:09, 30 верасня 2022 (+03) ::: Англійская Вікі ніякага дачынення да беларускай іменаслоўнай традыцыі не мае. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:21, 30 верасня 2022 (+03) == Соскава == : Пры стварэнні арт."Соскава" з'яўляецца тэкст "Назва «Соскава» забароненая для стварэння. Яна адпавядае наступнаму элементу спісу забароненых назваў: .*\bсоск.*" Ці магчыма зняць забарону? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:02, 30 верасня 2022 (+03) ::Паставіў кропку, паспрабуйце рэдагаваць [[Соскава]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:07, 30 верасня 2022 (+03) ::: Дзякуй! Зрабіў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:12, 30 верасня 2022 (+03) == Ляхавічы (Іванаўскі раён) == Прывітанне. На пачатку хачу папрасіць прабачэння за сваю мову - я пішу з перакладчыкам. Звяртаюся да Вас, бо Вы адрэдагавалі запіс «Ляхавічы (Іванаўскі раён)». Ёсць нататка «Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу Друцкіх-Лубецкіх». На мой погляд, гаворка ідзе пра іншае месца: [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]. Крыніца: [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/56 Lachowicze (3), pow. piński] - [[Ляхавічы (Іванаўскі раён)]]) ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/208 Lachowicze (1), pow kobryński] - [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]). Ці ёсць у вас іншыя звесткі пра гэту сядзібу? [[Удзельнік:Tomasz91|Tomasz91]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz91|размовы]]) 23:02, 10 лістапада 2022 (+03) == Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Візіт == Вітаю пана! Прапаную перанесці ў асноўную прастору гэты стаб. Тэма досыць падрабязна раскрыта ў СМІ і артыкул мае права на існаванне. Я асабіста гатовы паляпшаць яго ў выпадку чаго. Як Вы ставіцеся да пераноса? [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]] ([[Размовы з удзельнікам:Brubaker610|размовы]]) 17:46, 26 лістапада 2022 (+03) : [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]], перанёс. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:54, 26 лістапада 2022 (+03) == Бахун Interwiki == Ад вашага імя старонка [[Бахун]] была перанесена з цэдліку Interwiki Q13183983 у пусты цэдлік Q115485430. Чаму? [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 01:09, 29 лістапада 2022 (+03) :Так разумею гэта ананім павандаліў, выдаліўшы беларускую спасылку. Зараз аб’яднаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:41, 29 лістапада 2022 (+03) == навошта == ...вы 10 гадоў таму масава {{diff|1286316||прыбралі даныя з дэмаграфіі ў артыкул аб населеных пунктах італіі}}. Ці не хочаце вярнуць? [[Адмысловае:Contributions/46.211.64.77|46.211.64.77]] 14:36, 12 лютага 2023 (+03) :Напэўна, у такім выглядзе не варта вяртаць, бо зараз яно мусіла б дадавацца на Вікіданыя, а адтуль падцягвацца праз шаблон, які абнаўляецца пры абнаўленні Вікіданых. І мы не можам спраўдзіць ці слушныя лічбы, крыніц на іх няма, то інфармацыя ў такім разе прынамсі малакарысная. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:57, 13 лютага 2023 (+03) ::Бачым, што на ІтВікі адкуль гэты графік узяты з па ланцужку ў многія Вікі таксама ніякіх крыніц, зыходна іх нармальных не было, і звесткі там не абнаўляюцца 12+ гадоў як. Рашэнне выдаліць гэта адразу было слушным, на маю прынамсі думку. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:03, 13 лютага 2023 (+03) == Сувязь перасылак з Вікіданымі == Калі ласка, звярніце ўвагу, што зараз ужо няма неабходнасці [[Special:Diff/4484673|часова псаваць перасылкі]], каб злучыць іх з Вікіданымі. Замест гэтага можна карыстацца метадам, апісаным на [[Шаблон:Wikidata redirect#Ужыванне]] (як [[:d:Special:Diff/1883480357|тут]]). [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:32, 27 красавіка 2023 (+03) == Перенос файлов на Викисклад == Привет! Я создал парочку страниц, созданную для складирования файлов, которые переносятся из белорусского раздела Википедии на Викисклад - [[:Катэгорыя:NowCommons]] и откорректировал [[Шаблон:NowCommons]]. Вы не можете проверить правильность моих правок? — [[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 19:21, 20 мая 2023 (+03) == Translation request == Hello. Can you create the article [[:ru:Лахер-Зе]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Belarusian Wikipedia? Yours sincerely, [[Удзельнік:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Размовы з удзельнікам:Multituberculata|размовы]]) 11:25, 12 чэрвеня 2023 (+03) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 02:02, 8 ліпеня 2023 (+03) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == Мікалай_Іванавіч_Пашкевіч == Як знавиць фота, письменник заслау мне новае, но не бачу рэдактавання файла? [[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 09:54, 23 ліпеня 2023 (+03) :[[Удзельнік:Inry|Inry]], https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:56, 23 ліпеня 2023 (+03) : You cannot overwrite this file.[[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 10:25, 23 ліпеня 2023 (+03) ::Новы файл трэба грузіць пад іншай назвай. Калі хочаце замяніць існуючы файл, то трэба на старонцы [[:c:File:PashkevichMikolaiI.jpg]] націснуць на "Upload a new version of this file". [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:36, 24 ліпеня 2023 (+03) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/20&oldid=25451577 --> == Назвы гарадоў Беларусі па-руску == Прывітанне, на [[Вікіпедыя:Форум#Назвы гарадоў Беларусі па-руску]] разрадзілася дыскусія, усплываюць адсылкі да заліўкі НП Беларусі. Буду ўдзячны за Ваш удзел у размове. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 21 верасня 2023 (+03) == Навігацыйныя акенцы == Зараз інструмент [[Вікіпедыя:Гаджэты/Навігацыйныя акенцы|Навігацыйныя акенцы]] зроблены агульнадаступным гаджэтам, на старонку [[MediaWiki:Gadget-popups.js]] вынесены пераклад яго паведамленняў, у сувязі з гэтым прапаную выдаліць старонку [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/strings-be.js]] і прыбраць два апошнія радкі з [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/vector.js]], замест гэтага падключыць гаджэт у настройках, калі гэтага яшчэ не зроблена. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:38, 20 кастрычніка 2023 (+03) Быццам на працоўным месцы, але хочуць ад мяне проста вельмі багата. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:45, 24 студзеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], грошай? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:55, 24 студзеня 2024 (+03) ::Так. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:11, 24 студзеня 2024 (+03) == [[Сілаційская мова]] - syl == прывітанне [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], Гэтая мова ўжо перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы.  Каму цікава перакласці на беларускую мову?  Было б выдатна і мовы, і культуры.  Я спадзяюся, што хтосьці прыйдзе наперад і зробіць гэта.  Ці можа быць проста чарнавіком або заглушкай.  Я магу дапамагчы са спасылкамі.  Вы можаце знайсці больш інфармацыі на Вікідадзеных ([[d:Q2044560]]). --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:54, 17 снежня 2023 (+03) :[[:w:ru:Силхетский язык]] -- [[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:59, 17 снежня 2023 (+03) == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Thank you for your contribution to BE WP and creating [[Сілхецкая мова]] article. You are doing amazing, keep up the good work! --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:33, 7 студзеня 2024 (+03) |} == Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся" == : Добры дзень! Ці не маглі б стварыць навігацыйную паласу "Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся""? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:59, 8 лютага 2024 (+03) :: [[Удзельнік:Rymchonak|Вітаю]], {{tl|Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}}. Зрабіла і зараз сама па артыкулах дадам--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:34, 8 лютага 2024 (+03) :::Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:38, 8 лютага 2024 (+03) == [[Уладзімір Сцяпанавіч Казачонак]] == Артыкул выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:53, 29 лютага 2024 (+03) : Асоба, пра якую Вамі створаны артыкул, мае значнасць як ключавая постаць у арганізацыі падпольнага антыфашысцкага друку ў акупаваным Мінску. Аднак артыкул грунтуецца выключна на газетным артыкуле, вялікія кавалкі тэкста проста скапіраваны з гэтай крыніцы, захаваўшы публіцыстычны стыль. Ёсць граматычныя памылкі. Калі ласка, дапрацуйце артыкул. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:55, 1 сакавіка 2024 (+03) == Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта == : Добры дзень! Трэба аб'яднаць Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта і Батанічны сад ВДУ імя П. М. Машэрава [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 6 сакавіка 2024 (+03) == [[Люцыян Узембла]] == ''Зэмбы'', але не ''зембы'', пэўна трэба змяніць напісанне прозвішча. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:50, 15 сакавіка 2024 (+03) :Так у БЭ --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:52, 15 сакавіка 2024 (+03) ::А можна пацікавіцца, чаму пацёрлі вялікі кавалак [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D1%8E%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD_%D0%A3%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B0&diff=4694703&oldid=4694700] [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:08, 16 сакавіка 2024 (+03) :::Убачыў другі артыкул, выбачайце [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:53, 16 сакавіка 2024 (+03) == Вікі-мерапрыемствы == : Па вынікі заўтрашняй сустрэчы варта было б напісаць у WikiGap 2024 Belarus. Калі будуць яшчэ вікіпедысты, то ў Вікісустрэчах запланаваць падзею можна і сёння. З павагай, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:28, 5 красавіка 2024 (+03) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум/2023 #Афармленне раздзелаў зносак]]. Падтрымана адмовіцца ад псеўдараздзела на карысць паўнавартаснага раздзела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 31 мая 2024 (+03) :Ну дык зрабіце так, каб гэты раздзел устаўляўся адным клікам. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:50, 31 мая 2024 (+03) Згодна з [[Вікіпедыя:Унутраныя спасылкі]], не варта спасылацца на ''даты — акрамя асноўных дат, якія паказваюцца ў прэамбуле пасля загалоўка, і дат энцыклапедычна значных падзей, непасрэдна апісаных у артыкуле.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:11, 31 мая 2024 (+03) == Людвік Красінскі == Картка: гэта іншае [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krasne_(gmina_w_wojew%C3%B3dztwie_mazowieckim) Краснэ], яно ў Мазавецкім ваяводстве. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 04:54, 2 чэрвеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], ён не быў унукам Юзафа Ваўжынца Красінскага, ён унук іншага Юзафа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:51, 2 чэрвеня 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:04, 25 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977—1984)}} == Вітаю. Створаны сёння гэты шаблон не на замену шаблона {{tl|Крыніцы/ТСБМ}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:24, 14 ліпеня 2024 (+03) :А як яго адшукаць, калі не ведаеш кадзіроўкі? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:50, 14 ліпеня 2024 (+03) ::І гэта не адзіны выпадак. Ёсць, напрыклад, {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}}. Я яго знайшоў амаль выпадкова (гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]). Нядрэнна было б пачаць даводзіць да ладу назвы шаблонаў крыніц разам з ключамі іх сартавання ў катэгорыі. А ТСБМы трэба як-небудзь аб'яднаць.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:59, 14 ліпеня 2024 (+03) == Вандалізм ад JerzyKundrat == Добры дзень! Звяртаю вашу ўвагу на вандальныя дзеянні ад JerzyKundrat : * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714953 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714950 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 Дзеянні зрабілі артыкул меней інфарматыўным і невыразным. А блакіроўка ім артыкула робіць гэта полем толькі для сябе. --[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 19:38, 15 ліпеня 2024 (+03) * Гэты артыкул мае патрэбу ў вельмі вялікай карэкціроўцы. У такім выглядзе ён проста недарэчны. Дзеянні Jerzy Kundrat — гэта лоўля блох.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 07:42, 16 ліпеня 2024 (+03) ** Калега @[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], рабіць праўкі ў артыкуле могуць усе зарэгістраваныя ўдзельнікі, так што [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:20, 16 ліпеня 2024 (+03) ** На працу з такой тэмай пажаданы асобны грант. Тут 3 месяцы штодзённай працы. А жыць калі? Выклікае здзіўленне адсутнасць класічных рускіх і заходніх крыніц, а таксама сучасных польскіх, украінскіх і літоўскіх інтэрпрэтацый... ну, і г. д.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:45, 16 ліпеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Ала Валерыеўна Навуменка == Афіцыйнае імя па бацьку той жанчыны не “Валер’еўна”, а “Валерыеўна”. Вось спасылка https://house.gov.by/special/by/deputies-by/view/navumenka-ala-1395/. Трэба перайменаваць артыкул на правільнае вызначэнне асобы: Ала Валерыеўна Навуменка. --[[Адмысловае:Contributions/46.53.240.226|46.53.240.226]] 14:21, 16 верасня 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Абвальванне навеса на чыгуначнай станцыі Новы Сад == Калі ласка, выпраў памылкі ў арфаграфіі. Зараней дзякуй. [[Адмысловае:Contributions/188.255.145.157|188.255.145.157]] 03:52, 4 лістапада 2024 (+03) == belarusenc.by == Прывітанне. Адрэдагаваў артыкул [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў]] на падставе гэтай крыніцы. Як лепш было б падаць яе ў спасылках? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 15 лістапада 2024 (+03) :Праз шаблон {{ш|Belarusenc}}, як [[Абразеева|тут]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:07, 15 лістапада 2024 (+03) == Шаблон:Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы == Вітаю! Пасля Вашай праўкі шаблон не адлюстроўвае нумары старонак. Як бы выправіць? [[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:53, 29 снежня 2024 (+03) :|с= --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 29 снежня 2024 (+03) == Karte == Was ist die Quelle dieser Karte? [[:File:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР. 1940.svg]]--[[Удзельнік:Antemister|Antemister]] ([[Размовы з удзельнікам:Antemister|размовы]]) 23:14, 9 красавіка 2025 (+03) == [[Аляксандр Арсенавіч Варанецкі]] і [[Фёдар Фёдаравіч Гулевіч]] == Прывітанне. Магчыма, гэтая інфармацыя здасца вам годнай занясення інфармацыі ў артыкулы. Абодва маюць званне народнага артыста БССР: [https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&sellet=%C3&selword=1334]. Гулевіч памёр не ў Мінску, а ў Севастопалі: [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/star/17377/bio/], пацвярджаецца на сайце Федэральнай натарыяльнай палаты Расіі: [https://notariat.ru/ru-ru/help/probate-cases/] (Дата смерці: 26.05.2022. Нумар спадчыннай справы: 32729631-59/2022. Натарыус: Яфрэменка Анжаліка Юр'еўна, Натарыяльная палата горада Севастопаля, 299011, г. Севастопаль, Ленінскі р-н, вул Леніна, в. 33.). Варанецкі - Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (7 мая 2001): [https://ru.nagrady.by/persona/299466/]. [[Удзельнік:Romano1981|Romano1981]] ([[Размовы з удзельнікам:Romano1981|размовы]]) 11:48, 7 мая 2025 (+03) == Юзаф Сцыпіён == Прывітанне. Як бы назваць артыкул пр асобу? Ён быў сынам [[Ігнацы Сцыпіён]]а, памёр у 1802 годзе, менш вядомы, чым ягоны дзед [[Юзаф Сцыпіён]], што займаў тую ж пасаду старосты лідскага. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:57, 28 мая 2025 (+03) :Юзаф Сцыпіён (пам. 1802) ці Юзаф Сцыпіён (сын Ігнацыя). Але тады лепш зрабіць з удакладненнямі абодва артыкулы [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:03, 28 мая 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Удзельнік:Andrew Mikhailov == Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 07:50, 27 ліпеня 2025 (+03) :Не, не маю ніякай магчымасці дапамагчы. Магу толькі даслаць ліст вам на пошту, можа тады пабачыце якая пошта. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:57, 27 ліпеня 2025 (+03) ::Дзякую за адказ. Чакаю ліст на пошту.--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 20:38, 27 ліпеня 2025 (+03) :::Паведамленні ад Вас і Вікіпедыі былі ў спаме. І як я не дадумаўся раней праверыць папку са спамам. == Абнавіць [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]] == Вітаю! Можаш абнавіць спіс [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]], каб гаджэт [[Вікіпедыя:Гаджэты/Сцягі ўдзельнікаў]] працаваў нармальна? Апошні раз спіс быў рэдагаваны ў 2023, спіс адмінаў і іншых вышэйшых сцягаў моцна змяніўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 16 жніўня 2025 (+03) : Праз [[Адмысловае:ListUsers]] можна праверыць актуальны стан па групах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 16 жніўня 2025 (+03) == Мы — нашы горы == Hello. In the article [[Мы — нашы горы]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/78.174.55.43|78.174.55.43]] 12:55, 27 жніўня 2025 (+03) == Мінская група АБСЕ == Hello. Can you update the article [[Мінская група АБСЕ]] with new sources? It was dissolved on 1 September 2025, as a requisite of the peace agreement signed by Azerbaijan and Armenia on 8 August 2025. Can you also update the article [[Мы — нашы горы]]? Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-54394-3|&#126;2025-54394-3]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-54394-3|размова]]) 09:29, 8 верасня 2025 (+03) == Сардэчны дзякуй! == {| width="100%" align="center" style="border: 1px solid gray; width=100%; background-color: #fffced;" |rowspan="2" valign="middle" width="50px" align="center"| [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]] |style="font-size: large; padding: 0; align:center; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <div align="center">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]] [[Вікіпедыя:Ордэны/Беларускі|'''{{#if:Ордэн за велізарны ўклад|Ордэн за велізарны ўклад|Беларускі ордэн}}''']] [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]]</div> |rowspan="2" valign="middle" width="50px" | <div align="right">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]]</div> |- |style="vertical-align: middle; align:center;" |<div align="center">{{#if:Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍|Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍}}</div> |} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | З пажаданнем, каб [https://www.svaboda.org/a/33422252.html такіх навінаў] больш не было ніколі {{абдымкі}} [[Удзельнік:Shabe|𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 00:36, 13 лістапада 2025 (+03) |} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:45, 7 лютага 2026 (+03) == [[Размовы:Ужупіс]] == Пане Уладзіслаў, зрабі, калі ласка, адміністрацыйнае дзеянне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 28 лютага 2026 (+03) [[Размовы:Генрых Хрыстафоравіч Татур]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:54, 6 сакавіка 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Схавальнік == Вітаю! Ідзе галасаванне на [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы oversight для ўдзельніка Lesnas ättling|гэтай старонцы]]. Што б абраць новага схавальніка, патрэбна не менш за 25 галасоў. Прашу аддаць свой голас на старонцы да 10 мая. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:48, 5 мая 2026 (+03) == [[Ганна з Друцкіх-Любецкіх]] == Вітаю, мабыць усё ж сваякі абвінавацілі Ганну ў ''атручванні'', а не ''атручэнні'' мужа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 8 мая 2026 (+03) == Порты == гл. [https://slounik.org/nazounik/l17_16/8 Граматычны слоўнік назоўніка]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:54, 4 ліпеня 2026 (+03) c95b6xp52mmw27w1nz2u2fmu4ucbmqv 5160819 5160816 2026-07-04T08:57:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Порты */ Адказ 5160819 wikitext text/x-wiki == Шаблон Вучоны == Вітаю. Пры папярэднім праглядзе праўкі артыкулаў пра вучоных (напр. [[ Мікалай Аляксеевіч Горскі‎]]) заўважыў, што з'явілася папярэджанне: '''Увага: Шаблон:Вучоны выклікае Шаблон:Картка з больш чым адным значэннем для параметра "тэкст5". Толькі апошняе з пададзеных значэнняў будзе ўжытае'''. А таксама, у картках не адлюстроўваецца радок ''Прыналежнасць''. Гэта не вынік апошніх правак шаблона {{ш|Вучоны}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:21, 2 студзеня 2017 (+03) :Так, выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 2 студзеня 2017 (+03) == Мбошы == Як далучыць арт. "Мбоши" з Рускай Вікіпедыі да астатніх? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:55, 3 студзеня 2017 (+03) :Атрымалася? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:18, 3 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, усё звязана. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:23, 3 студзеня 2017 (+03) == Шаблон:Узброены канфлікт == Спадар Чаховіч, я вяртаю сваю адкочаную праўку шаблона «Узброены канфлікт», бо ў гэтай версіі пры адсутнасці інфармацыі, напрыклад, пра страты, графа «страты» не адлюстроўваецца. Здаецца, я ўздымаў гэта пытанне ўжо даўно, і ў тым шаблоне, які існаваў і які вярнулі Вы, адкаціўшы маю праўку, праблема да сённяшняга дня не вырашана. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:45, 6 студзеня 2017 (+03) : Ён блага выглядае, упішыце патрэбныя параметры ў існуючы шаблон --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:01, 6 студзеня 2017 (+03) :: Так у мяне не атрымлівалася, бо я не ведаю асаблівасцяў шаблону «Картка» і ніколі не карыстаюся ім. Калі Вы можаце, то зрабіце, але ж функцыянальнасць важней за знешні выгляд, хоць я і не разумею, чаму ён блага выглядае :) --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 14:41, 6 студзеня 2017 (+03) ::: {{у|Kalinowski}}, не зразумеў, дык якія праблемы былі са старым, акрамя таго, што пры адсутнасці інфармацыі не адлюстроўваецца адапаведны радок (як і ва ўсіх іншых шаблонах-картках)? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:42, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Гэта асноўнае. Можа, было нешта, але не памятаю. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 09:13, 16 студзеня 2017 (+03) ::::: {{у|Kalinowski}}, дык а што павінна адлюстроўвацца? У новым шаблоне таксама не адлюстроўваецца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:38, 16 студзеня 2017 (+03) :::::: У тым шаблоне, калі інфармацыі пра страты няма, усё роўна адлюстроўвалася графа «Страты». Зараз, калі інфармацыі няма, графа не адлюстроўваецца. Атрымоўвалася, што, калі інфармацыі не было наогул у шаблоне, адлюстроўвалася пэўная колькасць пустых радкоў без інфармацыі. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:00, 16 студзеня 2017 (+03) ::::::: Выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:13, 16 студзеня 2017 (+03) :::::::: Напр. [[Слуцкае паўстанне]]. «Праціўнікі» засталіся. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 13:29, 16 студзеня 2017 (+03) == Інкубатар == Вітаю! Існуюць два раздзелы Вікіінкубатара на беларускай мове — вікінавіны і віківандроўка. А ці існуе (ці можа існаваў) беларускамоўны віківерсітэт? Пытаюся, бо бачу Вашу актыўнасць і дасведчаннасць па працы ў Вікіраздзелах. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:36, 12 студзеня 2017 (+03) :Наколькі я ведаю - не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 студзеня 2017 (+03) == Уімблдан == Можаце дапамагчы з пераносамі старонак, злучаных з Уімблданскім турнірам? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 12:42, 12 студзеня 2017 (+03) :Не знайшоў, што пераносіць, але прайшоўся ботам --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:31, 12 студзеня 2017 (+03) == Атык == Сп.Уладзіслаў, ці ёсць у Вас здымкі атыка (беларуская архітэктура), каб замяніць схему на англійскай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:34, 14 студзеня 2017 (+03) [[Файл:Byhawskaja synagoga 01.Jpg|thumb|]] :Першае што прыйшло ў галаву - Быхаўская сінагога, там выразна бачны атык, але стан будынка не вельмі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:55, 14 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, замяніў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:58, 14 студзеня 2017 (+03) == Галіён / Галеён == Ці ёсць у Вас крыніцы, як пісаць? Ні ў СІС, ні ў БЭ, ні ў Руска-Беларускім слоўніку няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:10, 15 студзеня 2017 (+03) : БЭ, т. 8, артыкул Карабель, подпіс да ілюстрацыі: ''7 — галіён (16—17 ст.; паказаны 3-мачтавы іспанскі галіён, 1567).'' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:19, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Дзякуй, бо ў ВМС: галион. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:22, 15 студзеня 2017 (+03) == Новы гаджэт == Дзіўна. Уключыў яго, перасталі працаваць спасылкі ў панэлі рэдагавання (прылады, фарматаванне, зноскі і крыніцы і г. д.) --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:58, 16 студзеня 2017 (+03) :У мяне ўсё працуе акрамя самога гаджэта :( --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 студзеня 2017 (+03) :: Выключыў яго - усе спасылкі сталі працаваць. Нешта незразумелае адбываецца. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 16:45, 16 студзеня 2017 (+03) :::Шаблон таксама працуе, праўда, акрамя веравызнання яму ў нас, відаць, няма што выцягваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:52, 16 студзеня 2017 (+03) == Катэгорыя:Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка == : Трэба выправіць назву катэгорыі на "Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка", а таксама назву ўсіх падкатэгорый. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:59, 18 студзеня 2017 (+03) == Кеміярві == : Сп.Уладзіслаў, а што з карткай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:22, 18 студзеня 2017 (+03) ::Карта выцягвае назвы на мясцовых мовах з Вікідадзеных, але некаторыя рэдкія мовы не ўлічаны, таму выкарыствоўваецца код mis - вось гэты {{ш|lang-mis}} і патрабуе шаблон. Звярнуўся па дапамогу на тэхнічны форум у Рускай Вікіпедыі, бо ў іх таксама ў артыкулах пра індзейцаў вылазіць гэты шаблон. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:34, 19 студзеня 2017 (+03) == Астэроіды і NGC == # Можаце дадаць у маю АП астэроідаў? І пажадана стварыць спісы. # Колькі трэба аб'ектаў NGC для поўнага шчасця? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:33, 19 студзеня 2017 (+03) ::Нешта я прызабыў, што да чаго. АП? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:31, 19 студзеня 2017 (+03) ::: Асабістую прастору. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 19:36, 19 студзеня 2017 (+03) ::::Нешта ніяк не магу ўспомніць, якім чынам мы працавалі. Я выцягваў артыкулы з катэгорыі ў рувікі, аддзяляў назвы, а астятняе перакладаў Белазарам? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2017 (+03) ::::: Збольшага так. Але з назвамі былі памылкі, напрыклад [[(917) Ліка]] быў перацягнуты як (917) Аблічча. Але то такое, не страшна. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:04, 22 студзеня 2017 (+03) == Commons.js == Паляцела згортванне навігацыйных шаблонаў унізе старонак, можа таму, што ў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&curid=16462&diff=2456786&oldid=2343198 гэтай Вашай праўкі] незразумела дзе зачыняецца першая ж адкрытая круглая дужка? Адразу пасля новага коду ідзе логіка згортвання.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:09, 19 студзеня 2017 (+03) : Быццам бы [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&diff=2457095&oldid=2457088 выправіў] (кавалак коду не ўставіў) і на ўсялякі выпадак змясціў у канцы старонкі. : {{у|Artsiom91}}, не па тэме, але калі ўжо зайшлі — можа наствараць для Вас стабаў беларускіх футбалістаў, якія гуляюць у гэтым сезоне? Плыўцы стамілі мяне, а базу валейбалістаў яшчэ не давёў да розуму. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:29, 19 студзеня 2017 (+03) :: Згортванне, здаецца, працуе, будзем сачыць. Наконт футбалістаў — для нашай Вышэйшай лігі абсалютная большасць артыкулаў існуе (ды і "гэтага" сезону няма — скончыўся, каманды зараз толькі камплектуюцца на наступны). Калі хочаце, стварыце некалькі (3-5) у асабістай прасторы, пагляджу ці ёсць сэнс. Увогуле, кароткія артыкулы пра футбалістаў накшталт [[:Катэгорыя:Футбалісты Японіі|японскіх]] мяне задавальняюць, толькі б дадаць катэгорыі "Ігракі ФК ...".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:39, 19 студзеня 2017 (+03) :::{{у|Artsiom91}}, неяк так: :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Ілья Балтрушэвіч]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Бардукоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пётр Зыль]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Казакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзяніс Лявіцкі]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аляксандр Майбарада]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзмітрый Падстрэлаў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Паўлючэнка]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Максім Рыбакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Фядосаў]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:22, 19 студзеня 2017 (+03) :::: Нармальна, такія можна і ў асноўную прастору, мне зараз толькі шаблон "Бібліяінфармацыя" ўнізе не падабаецца (што пустой паласой). Я ствараю артыкулы толькі для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе, сярод дняпроўцаў гэта пакуль толькі Бардукоў і Рыбакоў, калі іншыя дэбютуюць — перанясу. Буду не супраць стварэння такіх накідаў для чырвоных спасылак [[Удзельнік:Artsiom91/Футбол/Футбалісты|з гэтай старонкі]]. Статыстыку можна браць у "Прессбола", напрыклад тут: [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92465], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96725], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96684], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92637].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:48, 19 студзеня 2017 (+03) :::::У маю асабістую прастору? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:00, 22 студзеня 2017 (+03) :::::: Для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе можна адразу ў асноўную, для не дэбютаваўшых лепш пакуль у асабістую.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:07, 22 студзеня 2017 (+03) == Сартыроўка населеных пунктаў == Сваімі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:НП&action=history нядаўнімі] шаблона {{Ш|НП}} Вы прыбралі DEFAULTSORT па беларускай назве. Калі ласка, вярніце на месца (можна і вікідата туды паспрабаваць усунуць).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:17, 21 студзеня 2017 (+03) == Заўвагі да польскіх паветаў == Пажаданні, асабліва ў выпадку калі будзе аўтаматычная заліўка: # Не дадаваць катэгорыі рукамі — шаблон {{Ш|Павет Польшчы}} дадае неабходныя аўтаматычна # Выраўняць параметры гэтага шаблона ў артыкуле, каб "=" ішлі ў адзін слупок. Дадаць параметр "ваяводства" (патрэбны для катэгорыі). # Спіск гарадоў/гмін адсартаваць на алфавіце. Гарадам дадаць вікіфікацыю ("Горад Тамашаў|Тамашаў" замест "Тамашаў"). # Замест шаблона "Паветы Лодзьскага ваяводства" пісаць проста "Лодзьскае ваяводства" (думаю, лепш зрабіць адзін шаблон, дзе будуць і паветы і гарады, як ва Украіне). Паставіць яго ніжэй за шаблон павета (спачатку павет, потым ваяводства). --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:44, 9 лютага 2017 (+03) : Пункт 3 навучыў рабіць бота (прыклады [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Любэльскі_павет&type=revision&diff=2601948&oldid=2469443], [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Тамашоўскі_павет%2C_Лодзьскае_ваяводства&type=revision&diff=2601947&oldid=2469450]), так што змагу потым прайсціся і паправіць (калі ўсе артыкулы будуць мець адзіную структуру). Магчыма, аналагічна можна бота навучыць і іншыя пункты выканаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:05, 26 сакавіка 2017 (+03) ::Я не планаваў заліўку паветаў, але, відаць, прыйдзецца яе зрабіць, раз боты ўжо і сартаваць спасылкі навучыліся :))) --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:39, 26 сакавіка 2017 (+03) == Шаблоны {{ш|Спіс астэроідаў/Шапка}} і {{ш|Спіс астэроідаў/Паказальнік}} == Што з імі не так? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:16, 13 лютага 2017 (+03) :А што не так? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:13, 14 лютага 2017 (+03) :: Бачыце розніцу? [[Спіс астэроідаў (101—200)|Раз]] і [[:ru:Список астероидов (101—200)|два]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 22:35, 14 лютага 2017 (+03) ::: Паправіў.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:10, 14 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[:ru:Азербайджанский театр]]/[[:en:Theatre in Azerbaijan]] in Belorussian Wikipedia just like the article [[Тэатр Эстоніі]] which you created? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.13.197|31.200.13.197]] 15:05, 17 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[Культура Азербайджана]] ([[:ru:Культура Азербайджана|ru]]) ([[:en:Culture of Azerbaijan|en]]) in Belorussian Wikipedia? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.22.41|31.200.22.41]] 12:07, 28 лютага 2017 (+03) == Шаблон-картка "мадыфікацыя аўтамабіля" == Навошта вы стварылі шаблон? Як яго выкарыстоўваць? [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 23:19, 6 сакавіка 2017 (+03) == З'явіліся ў XX-стагоддзі == Навошта ты выдаліў катэгорыю, дурань?! [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 18:32, 7 сакавіка 2017 (+03) == Гміны Польшчы == Праглядзеў усе гміны Польшчы, высветлілася, што некаторыя па тых ці іншых прычынах не былі залітыя. Калі маеце магчымасць, стварыце/дапоўніце артыкулы, каб яны выглядалі аднастайна з іншымі. Неіснуючыя артыкулы: * [[Гміна Бабова, Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Bobowo (gmina)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Bobowo/Bobowa, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Брадніца, Куяўска-Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Brodnica (gmina wiejska w województwie kujawsko-pomorskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Броды, Свентакшыскае ваяводства]] — [[:pl:Brody (gmina w województwie świętokrzyskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Шчытна, Вармінска-Мазурскае ваяводства]] — [[:pl:Szczytno (gmina wiejska)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Szczytno/Szczytna, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Ястарня]] — [[:pl:Jastarnia (gmina)]] — новая гміна з 2017 года Існуючыя артыкулы (у асноўным існавалі да заліўкі і не былі змененыя). Некаторыя трэба дапоўніць, некаторыя можна поўнасцю замяніць. * [[Гміна Вэнгажына]] — [[:pl:Węgorzyno (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Гродзіск]] — [[:pl:Grodzisk (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Карыцін]] — [[:pl:Korycin (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Крынкі]] — [[:pl:Krynki (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Сідра]] — [[:pl:Sidra (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Чыжы]] — [[:pl:Czyże (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Штабін]] — [[:pl:Sztabin (gmina)]] — замяніць Таксама, калі будзе заліўка паветаў Польшчы, варта спачатку дапоўніць/перапісаць існуючыя артыкулы [[:Катэгорыя:Паветы Польшчы|з гэтай катэгорыі]], каб потым не шукаць недаробленыя агрызкі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:44, 18 сакавіка 2017 (+03) == Ерэван == : Сп. Уладзіслаў, ці не маглі б перакласці з Рускай Вікіпедыі раздзелы «Геаграфія і клімат» для арт. «Горад Ерэван»? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:18, 30 сакавіка 2017 (+03) == Галасаванне за статусныя артыкулы == == Галасаванне за статусныя артыкулы == Вітаю Вас! Калі Вы прапаноўваеце нейкі артыкул на статусны, калі ласка, стаўце адразу жа голас "за", каб мяне не папракалі тым, што я [[Удзельнік:Artsiom91|займаюся самадурствам]]. Дзякую. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 21:29, 8 красавіка 2017 (+03) == Напісанне бенгальскіх імён прозвішчаў == Праглядаў бангладэшскіх прэзідэнтаў, як перадаваць іх прозвішчы: Шахабу'''ддз'''ін / Шахабу'''дз'''ін, Яджу'''ддз'''ін / Яджу'''дз'''ін?--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:39, 18 красавіка 2017 (+03) :Дакладна не ведаю. А у артыкуле Бангладэш у БЭ яны не згадваюцца? Калі не - трэба глядзець як перадаюць імя Салахад(д)зіна --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:03, 18 красавіка 2017 (+03) == Шаблон Рака2 == Вітаю! Калі не цяжка, гляньце на шаблон {{ш|Рака2}}. Напрыклад, у артыкуле [[Рака Пурус]]. Тут і ў іншых артыкулах штосьці не так са спасылкай на Вікісховішча (там, дзе ёсць адпаведныя катэгорыі).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:15, 23 красавіка 2017 (+03) :{{зроблена}}--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:47, 23 красавіка 2017 (+03) :Дзякую. Тая ж справа з шаблонам {{ш|Вадасховішча}}. Напрыклад, артыкулы [[Брацкае вадасховішча]], [[Рыбінскае вадасховішча]]. Як мне здаецца, Wikidata стварае некалькі, калі не больш, праблем?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 13:06, 24 красавіка 2017 (+03) ::Гэта не з-за Wikidata, гэта з-за абнаўлення кода --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:13, 24 красавіка 2017 (+03) Вітаю яшчэ раз! А калі не цяжка, выпраўце і шаблон {{ш|Возера}}.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:08, 25 красавіка 2017 (+03) == Сцягнуць з тарашкевiцкага раздела == Добры дзень! Цi не маглi б вы пакрысе пры дапамозе АВБ перацягнуць змест наступных артыкулаў з раздзела тарашкевiцай: [[:be-x-old:Фрыдрых Шылер]], [[:be-x-old:Тэрарыстычны акт у менскім мэтро]] , [[:be-x-old:Замак]] , [[:be-x-old:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году]], бо значна больш змястоўныя. Дапамагу з канчатковай вычыткай. Дзякую! --[[Адмысловае:Contributions/46.133.64.252|46.133.64.252]] 17:54, 29 красавіка 2017 (+03) :Дадаў тэкст у арт. [[Фрыдрых Шылер]], можаце пачынаць працаваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 29 красавіка 2017 (+03) ::Зроблена з Шылерам, толькі вялікая просьба выдаліць са свайго спіса замен замены сябра->член, бо гэта сорам і жах што атрымліваецца (глядзіце у гісторыі версіі), да таго ж няма ніякай патрэбы у змене сінанімічных слоў, лепш дадаць яшчэ ў замены Ч(_ч)ымся_->Ч(_ч)ым_ , П(_п)атас_(сн+)->П(_п)афас_(сн+) , Л(_л)ябірын+->Л(_л)абірын+ --[[Адмысловае:Contributions/46.56.175.35|46.56.175.35]] 17:31, 8 мая 2017 (+03) == Насельніцтва Беларусі == Просьба сцягнуць [[:be-x-old:Насельніцтва Беларусі|адсюль]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:49, 2 мая 2017 (+03) == Зноскі == Навошта [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=2632863&oldid=2613792 гэта]?----[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:15, 11 мая 2017 (+03) :Няўлічаны шаблон у тэксце быў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:22, 11 мая 2017 (+03) == [[Універсітэт штата Аява]] == Пан [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], а навошта гэты агрызак, калі ёсць [[:en:Iowa State University|Універсітэт штата Аява]]? З якога магчыма і перакласці?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:00, 12 мая 2017 (+03) :Ведаеце англійскую мову — калі ласка, бо я не ведаю. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 12 мая 2017 (+03) == Дэфіс vs працяжнік == Прашу не ляніцца і пісаць, як патрабуецца, доўгі працяжнік "—" замест кароткага дэфіса "-", напрыклад пры даданні інфармацыі пра знакамітых землякоў у артыкулах пра вёскі. Я звычайна яго стаўлю з дапамогай меню "Спецыяльныя сімвалы" — "Сімвалы" ў панелі рэдагавання, можна таксама капіраваць з іншага месца (напрыклад з пачатку артыкула).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:10, 10 чэрвеня 2017 (+03) :А я звычайна націскаю на Вікіфікатар, які працуе цераз раз, а то і радзей. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:20, 10 чэрвеня 2017 (MSK) ::Можаце ўсталяваць маю раскладку, з доўгім працяжнікам і яшчэ парай сімвалаў праз altgr. [Скрын http://imageshack.com/a/img922/5855/8XOupU.png], [https://www.dropbox.com/s/1zzjwddjxc1n1i7/bielaruskaja%20klavijatura.rar?dl=0 раскладка]--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:43, 14 чэрвеня 2017 (MSK) :::Дзякуй, працуе --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:50, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == Шаблон == * А што гэта за шаблон - {{крыніцы/ЭКБ|1|Асядоўскі Леанід Мікалаевіч}}?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:59, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::Энцыклапедыя культуры Беларусі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:49, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::: Угу, дзякую.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:48, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == [[Вікіпедыя:Кандыдаты_ў_добрыя_артыкулы|"Чак Паланік" у добрыя]] == Спадар Уладзіслаў, калі ласка, выкажыце сваё меркаванне наконт артыкула пра Чака Паланіка, як выдатнага. --[[Удзельнік:Alokim22|Алокім Дваццаь Другі Зава]] ([[Размовы з удзельнікам:Alokim22|размовы]]) 14:44, 27 чэрвеня 2017 (MSK) == Квір-гісторыя == Шаноўны Чаховіч Уладзіслаў, вы неяк былі рэдагавалі артыкул пра Кіма Хадзеева і ўставілі туды спасылку на брашуру "Квір-гісторыя". Толькі вось раскрыць крыніцы/Квір-гісторыя Беларусі| забыліся. Можа, выправіце гэты недахоп? --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 15:23, 4 ліпеня 2017 (MSK) :Не забыўся, а не было жадання. Зрабіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:27, 4 ліпеня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:54, 6 ліпеня 2017 (MSK) == [[Марыя Магдалена Радзівіл]] == Нейкая блытаніна. Вось так яе зваць, і гэта ў іншых віках. Добра б змяніць. У мяне не атрымліваецца.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:46, 10 ліпеня 2017 (MSK) == [[Кім Хадзееў]] == Калі ёсць магчымасць, даглядзіце, калі ласка, артыкул. Справа ў тым, што Ohlumon яго рэгулярна вандаліць, прычым акурат тую частку, якую напісалі былі Вы. Заадно можаце выказацца на старонцы запытаў да адміністратараў у абмеркаванні дзеянняў Ohlumon'а.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:10, 23 ліпеня 2017 (MSK) :: Заадно дадаць, што тэму Хадзеева увёў ў рувікі (2011 год) Ohlumon, і ведае ён гэту тэму дасканальна))--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:45, 24 ліпеня 2017 (MSK) :::: О, у "кампетэнтнасці" Ohlumon'а я ўжо меў магчымасць пераканацца на прыкладзе артыкула пра Купалаў верш "Жыды" - памылка на памылцы (як у фактаграфіі, так і ў арфаграфіі), выдача ўласных "твораў" за тэксты Купалы і г.д. Вашае меркаванне пра ўласную асобу завышанае. Больш самакрытыкі.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:27, 25 ліпеня 2017 (MSK) :{{У|Uladz_v}}, як аўтар часткі тэксту, якая выклікала вайну правак, я з'яўляюся зацікаўленай асобай, таму лепей Вам звярнуцца да іншых адміністратараў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:31, 24 ліпеня 2017 (MSK) :: Зразумела, такі давядзецца звярнуцца, бо не перастае вандаліць.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:29, 25 ліпеня 2017 (MSK) == Пераносы == Думаю, пакуль абсалютная большасць артыкулаў маюць "старыя" назвы, няма сэнсу насільна пераносіць новыя артыкулы — яны нічым не адрозніваюцца ад астатніх у той жа катэгорыі, акрамя таго што створаны пасля "дня X". Лепш іх пакідаць, хай будуць перанесены ботам разам з астатнімі, а ўжо пасля ботапераносаў новыя старонкі пераносіць рукамі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 25 жніўня 2017 (MSK) :Пераношу, каб звярнуць увагу стваральнікаў на новыя правілы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 25 жніўня 2017 (MSK) :: Калі хочаце звярнуць увагу, напішыце на старонках размоў. А так удзельнікі глядзяць не на правілы, а на тое як падобныя артыкулы зроблены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:19, 25 жніўня 2017 (MSK) == "Вяліка-Тырнава" і падобнае == Уладзіслаў, калі я не памыляюся, у адпаведнасці з правіламі беларускай мовы было бы "Вялікая Тырнава", але "Вяліка-Тырнава"; "Ніжэн-Град", але "Ніжні Град". Карацей кажучы, калі няма поўнага прыметніка (які граматычна супадае канчаткам з беларускай мовай), то пішуцца гарады праз злучок. Ці маю я рацыю, скажыце, калі ласка? Гэта я да таго, што заўважыў перанесены артыкул пра царкву ў згаданай Тырнаве. Злучок знік. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:00, 2 верасня 2017 (MSK) : [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]], а Вы паглядзіце гісторыю правак артыкула і ўбачыце, хто злучок у свой час прыбраў. Пры жаданні можна таксама знайсці чаму (я ўжо знайшоў).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:12, 2 верасня 2017 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], ха) Анекдатычная сітуацыя))) Ну я гэтаму ідыёту ўжо ўзбучку правёў))) Я памятаю. Быў у мяне тады перыяд неразумення гэтых падыходаў. Тады ўсе пытанні здымаюцца))) --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:32, 2 верасня 2017 (MSK) == Нова Прылука ці Новая Прылука? == Прывітанне! Дзякуй за перанос старонкі, але не разумею чаму Нова, а не Новая як вось [[Новая Гута (Гомельскі раён)|Новая Гута]]? --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:48, 5 верасня 2017 (MSK) :{{ТКП-Украіна}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:52, 5 верасня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:56, 5 верасня 2017 (MSK) == Мацільда (фільм, 2017) == : Ці можаце дадаць у фільм картку-шаблон і постар? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 2 лістапада 2017 (MSK) == Каго жонка? == : Лідзія Кукраш - жонка Мікалая ці Сяргея Кукраша? Гл. картку-шаблон. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:28, 2 лістапада 2017 (MSK) ::Праблему вырашыла нулявая праўка артыкула пра Сяргея Кукраша --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:39, 2 лістапада 2017 (MSK) == Мсціслаўскі музей == Добра б неяк выбраць - ці рымскія лічбы, ці арабскія. Магчыма, рымскія - як і ў большасці энцыклапедый. А за артыкул дзякуй, для [[Краязнаўства Беларусі|беларускага краязнаўства]] гэта вельмі патрэбна! Ваш паплечнік--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:08, 7 лістапада 2017 (MSK) == Пытанне == Вітаю. [[:m:List of Wikipedias by sample of articles/Source code|Тут]] код праграмы, якая робіць агляд спіса істотных артыкулаў і вылічвае статыстыку. Але чамусьці нават пасля дадання інфармацыі ў артыкулы каэфіцыент не мяняецца. Маеце ўяўленне, чаму? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:12, 18 лістапада 2017 (MSK) :Не сяку ў гэтым, проста капірую з іншых раздзелаў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:03, 13 снежня 2017 (MSK) == Мірсаід Міршакар == : Сп.Уладзіслаў, ці магчыма змяніць ДН у картцы-шаблоне з 5 мая на 6 мая? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:15, 13 снежня 2017 (MSK) ::Толькі калі ён нарадзіўся не 22 красавіка, а 23 красавіка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:04, 13 снежня 2017 (MSK) == Нужна ваша помощь == Уважаемый [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], не могли бы вы мне помочь добавить в вашу Википедию статью о фильме «СОТКА» (https://uk.m.wikipedia.org/wiki/СОТКА_(фільм))? Дело в том, что я не знаю белорусского, а Вы знаете и русский и украинский, поэтому именно к Вам я и обращаюсь. Вы мне сможете помочь или мне перенаправить свой вопрос к кому-нибудь другому? [[Удзельнік:Ilay007|Ilay007]] ([[Размовы з удзельнікам:Ilay007|размовы]]) 23:02, 17 снежня 2017 (MSK) == Выбарчыя акругі == Прашу перанесці шаблон [[Шаблон:Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] таксама ў асабістую прастору, напрыклад [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], і выправіць спасылкі на гэты шаблон у старонках.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :Навошта? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :: Таму што ў асноўнай прасторы гэты шаблон не мае сэнсу і абмеркаваннем ён выдалены таксама. Калі старонкі пра акругі будуць існаваць у асабістай прасторы, то і шаблон для іх лагічна мець таксама там. Калі старонкі будуць вернутыя ў асноўную прастору, то спасылку на шаблон лёшка выправіць робатам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:52, 13 студзеня 2018 (MSK) :::Не бачу ніякай логікі ў пераносе шаблону, на які можна патрапіць толькі з падстаронак --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:55, 13 студзеня 2018 (MSK) :::: Я перанёс, і ў вяртанні яго ў асноўную прастору Вы таксама не будзеце бачыць логікі. Яшчэ старонкі ў асабістай прасторы не павінны трапляць у катэгорыі — праставіў ім <nowiki><nowiki></nowiki>.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:03, 13 студзеня 2018 (MSK) == Шаблон:Воласць Эстоніі == Вітаю. Можаце зрабіць {{ш|Воласць Эстоніі}}, каб выглядаў прыкладна як {{ш|Правінцыя Ірана}}, але з параметрамі [[ru:Шаблон:Волость Эстонии|адсюль]]? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 17:18, 25 студзеня 2018 (MSK) == [[Сянас Дукштас]] == Як правільна называецца населены пункт — [[Сянас Дукштас]] ці [[Дукшцяляй]], і чаму?--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 28 студзеня 2018 (MSK) :Не ведаю, сам галаву паламаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:54, 28 студзеня 2018 (MSK) == Масты == Адкуль Шаблон:Масты цераз Заходнюю Дзвіну ў Беларусі? У Бешанковічах пантонны мост не дзейнічае. Значнасць мастоў у Рубе, Віцебскім раёне, а таксама чыгуначных пад сумневам. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) * Жлобінскі пешаходны мост (Віцебск)? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) ::З карт. Пантонны мост у Бешанковічах разбіраецца на зіму кожны года. У чым нязначаць буйных інжынерных збудаванняў цераз буйную раку? Жлобінскіх мастоў 2, адзін застаўся чыгуначным, па іншым праходзіць нейкая сцежка, можна адб'яднаць пад агульнай назвай Жлобінскія масты. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:53, 6 лютага 2018 (MSK) == Азеляненне == : Сп.Уладзіслаў, выдаліце, калі ласка, рэдырэкт з Елагі на Юр'ева горка. Юр'ева горка - гэта лесапарк з арыгінальнай назвай. Елагі - гэта першапачатковая назва (ад імя ўласніцы) сённяшняга парка Чыгуначнікаў. + подпіс пад фотаздымкам трэба змяніць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:17, 1 сакавіка 2018 (MSK) == Гаджет == Коллега, добрый день! Вы умеете добавлять гаджеты? Я перенёс гаджет «сообщение об ошибке». Можете протестировать его. Для этого установите себе в common.js и нажмите в сайдбаре «сообщить об ошибке». [[Удзельнік:OlegCinema/common.js]] — сам скрипт. --[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]] ([[Размовы з удзельнікам:OlegCinema|размовы]]) 12:45, 4 сакавіка 2018 (MSK) :[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]], обратитесь, пожалуйста, к кому-нибудь еще, я сейчас выпал из этой сферы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:40, 10 сакавіка 2018 (MSK) == Выпускнікі калегіумаў == Для абсалютнай большасці вялікалітоўскіх і польскіх дзеячоў крыніцы даюць інфармацыю "вучыўся ў калегіуме" (ці еўрапейскім універсітэце). Пра "паступленне" ці "заканчэнне" згадкі адзінкавыя, што можа тлумачыцца проста нефармальнасцю пачатку і заканчэння працэсу навучання (у адрозненне ад сучаснікаў, якім канкрэтна пішуць "скончыў такісьці ўніверсітэт"). Магчыма, катэгорыі кшталту [[:Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума]] з гэтай нагоды было б лепей неяк перанесці пад назвы [[:Катэгорыя:Навучэнцы Полацкага езуіцкага калегіума]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:48, 13 сакавіка 2018 (MSK) == Віківясна-2018 == Можаце дапоўніць спіс артыкулаў нашы? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:46, 14 сакавіка 2018 (MSK) :Не, я не хачу гэтым займацца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:04, 17 сакавіка 2018 (MSK) == Чэлюскін / Чалюскін == : Як правільна? У БЭ Чэлюскін... Калі першы варыянт, трэба іншыя артыкулы пераносіць: пра парк і станцыю метро. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:41, 21 сакавіка 2018 (MSK) :: Супярэчыць правілам. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:44, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::: Што супярэчыць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:54, 21 сакавіка 2018 (MSK) :::: Ч'''э'''люскін. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:56, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::Парк і станцыя метро маюць афіцыяльна зацверджаныя назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 23 сакавіка 2018 (MSK) == [[:Файл:Somelikeithot bw poster.jpg‎]] == Загружаны Вамі файл выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляецца несвабодным і не выкарыстоўваецца (у артыкул, дзе ён быў раней, пастаўлена іншая выява). Калі файл не будзе выкарыстаны цягам месяца, ён будзе выдалены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:41, 18 чэрвеня 2018 (MSK) == Дабужынскі == У прэамбуле: МН: вёска Шчаглоўка, Касцюковіцкі раён. Як я разумею, памылка? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:40, 26 чэрвеня 2018 (MSK) :Мабыць, афармленне было скапіравана ў арт. [[Антон Стафанавіч Бархаткоў]], а тэкст не выпраўлены --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:44, 26 чэрвеня 2018 (MSK) == [[Дагу Перынчэк]] == : Вітаю, паважаны ўдзельнік! У мяне ёсць 3 беларускамоўных крыніцы на імя "Догу", калі ласка вы падайце свае крыніцы ці проста паясніць. Дзякуй. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 19:28, 7 ліпеня 2018 (MSK) :І гэта дзіўна, таму што ў туркаў націск звычайна на апошнім складзе. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:43, 8 ліпеня 2018 (MSK) :: Тады пытанне знятае. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 11:52, 8 ліпеня 2018 (MSK) == Памылковыя назвы == Калі ласка, растлумачце, а чаму вы падтрымліваеце памылковыя назвы населеных пунктаў і адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак у гэтым разьдзеле? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:33, 12 жніўня 2018 (MSK) :Таму што існуе [[ВП:Да перайменавання]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:39, 12 жніўня 2018 (MSK) :: Вы добра разумееце, што гэта не адказ. Я ў абмеркаваньнях прывёў крыніцы і пры гэтым асноўныя назвы і дагэтуль памылковыя. Вядома, можна напісаць і ў [[ВП:Да перайменавання]]. Але мабыць гэта для складаных выпадкаў, а тутака маем відавочныя памылкі. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 18:09, 12 жніўня 2018 (MSK) ::: Я амаль усюды адказаў. Вы, відавочна, не азнаёміліся з афіцыйнымі назвамі, а ўсе яны адпавядаюць Вікіпедыйным.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 21:57, 12 жніўня 2018 (MSK) :::: «Вікіпедыйным». Цікава-цікава. У гэтым разьдзеле карыстаюцца вікіпэдыйнай мовай? Прабачце, я ня ведаў. Пакажыце, калі ласка, дзе можна пачытаць правілы гэтай мовы. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 13:19, 13 жніўня 2018 (MSK) ::::: Усё ясна. Пытанняў больш няма.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 00:26, 17 жніўня 2018 (MSK) == Несвабодныя невыкарыстаныя файлы == Наступныя загружаныя Вамі файлы выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляюцца несвабоднымі і не выкарыстоўваюцца (у артыкулы, дзе яны былі раней, пастаўлены іншыя выявы). Калі файлы не будуць выкарыстаны цягам месяца, яны будуць выдалены. * [[:Файл:Fantastic Beasts and Where to Find Them poster.png]] * [[:Файл:Фантастычныя звяры OST.jpg]] * [[:Файл:Reuters logo.svg]] --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 10 верасня 2018 (MSK) == Партал:Інданезія == Вітаю! Ці стваралі Вы партал з такой назвай? Ці можа ёсць нарыхтоўкі? Пытаюся, бо існуюць старонкі [[Партал:Інданезія/Чырвоныя спасылкі]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы/Параметры]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы]], і [[Партал:Інданезія/Як я магу дапамагчы]]. Я зацікаўлены ў стварэнні партала. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:52, 18 верасня 2018 (MSK) : Існавала старонка [[Вікіпедыя:Праект:Інданезія]], якая па змесце фактычна была парталам, сапраўды створаная спадаром Чаховічам. Акрамя спісу новых артыкулаў і "чырвоных спасылак" там нічога не было.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:38, 18 верасня 2018 (MSK) :: Вось бы аднавіць яе ў маёй асабістай прасторы альбо ў асноўнай, калі складана з технічнага пункту гледжання. Я яе перайменую з «Вікіпедыя:Праект:» ў «Партал:» і папрацую. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 15:11, 18 верасня 2018 (MSK) ::: Аднавіў і перанёс пад назву [[Партал:Інданезія]]. Гэта не асноўная прастора, таму можна працаваць. Аднак, зараз ён варты выдалення і патрабуе істотнага дапаўнення.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:09, 18 верасня 2018 (MSK) == Трубяцкія == Бастыён Трубяцкі, а чалавек Трубяцкой? Мне здаецца, что чалавек будзе ТрубяцкІ. Гл. [[Дзмітрый Данскі]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 08:59, 31 кастрычніка 2018 (MSK) : Прозвішча [[Трубяцкой]], як і [[Талстой]], а вось наконт бастыёна не ўпэўнены, усё ж такі гэта ж ужо не прозвішча, а прыметнік, які мусіць падпарадкоўвацца нейкім законам беларускай мовы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 31 кастрычніка 2018 (MSK) ::: А гэта што? — [[Род Трубяцкіх]]?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:22, 31 кастрычніка 2018 (MSK) :::: Без крыніц --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 1 лістапада 2018 (MSK) ::::: Не зразумеў. Якое напісанне канчатковае па вашаму? І чаму?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:52, 1 лістапада 2018 (MSK) == Мікалай Рыгоравіч Алексяюк == Ну, пане Уладзіслаў... Дык чым ён значым?..--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:48, 1 лістапада 2018 (MSK) == Открою Вам страшную тайну == До 1991 года была такая страна, как СССР, возможно, Вы о ней слышали. Так вот, БССР была лишь одной из республик Советского Союза, и все лица, зарегистрировнные на территории БССР, были именно гражданами СССР, а не БССР. Как и РСФСР, и УССР, ГрузССР и прочих республик. Это касательно Вашей правки в Викиданных [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q6542892&type=revision&diff=789818645&oldid=789818600]. Категория называется ''страна гражданства'', либо же более простым языком ''гражданство какой страны''. Гражданином БССР не были, были гражданами СССР (у всех был один паспорт). Так что не правьте на неверное то, что изначально написано првильно. Всего доброго.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:02, 15 лістапада 2018 (MSK) :Указание СССР не несет никакой смысловой нагрузки, да и сам параметр использует более широко, чем гражданство. Кроме того, по старой традиции всё СССРовское у людей на Западе со временем становиться русским - уже не раз встречал, что ботом проставлялись описания для белорусов, у которых в гражданстве стоит СССР - Russian, Russian, Russian. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 15 лістапада 2018 (MSK) :: А указание гражданство БССР несёт смысловую нагрузку — только ошибочную, во многих контекстах, юридическом в том числе. То есть слудуя Вашей «логике», якутам, бурятам, латышам, молдаванам и прочим тоже не нужно указывать гражднство СССР, так как они тогда автоматически становятся ''этими'' русскими. Знаете, то, что граждане западных и прочих стран (и боты, которых они настраивают) не знают о Белоруссии — это их проблемы, да и наличие '''гражданства СССР — это факт''', да и белорусские литература и искусство были неотъемлимой частью советской культуры. Принадлежность к белорусской литературе читатель может вынести через гражданство, полученное позже, белорусское, которое тоже выражено в Викиданных, а так же по языку, на котором он писал. Если захотите убрать моё изменение, то найдутся люди, которые меня поддержут, а Ваш правка сочтётся неконструктивной.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:32, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Адкрыю вам вялікі сакрэт, [https://www.pinterest.com/pin/236157574195453320/ вось пашпарт БССР].--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 19:51, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: Очень милая клоунада, дзякуй, Вы бы ещё какой-нибудь паспорт Речи Посполитой выписали, и гражданство тому писателю влепили. А вот паспорт гражданина СССР, выданный в БССР [https://euroradio.fm/sites/default/files/styles/gallery_main/public/legacy_articles/miniatures/2015/03/pasver_2.jpg?itok=vHYpEzGO], предположу, что в 1980 году (стандарт такого оформления введён в 1974 году). Такой же был и у писателя. Надпись указывает на '''С'''ССР, а не '''Б'''ССР. : Для английских/шотландских футболистов в Викиданных указано гражданство "Великобритания" и "страна для спорта" уже Англия или Шотландия. Можно было бы что-то такое использовать. Вот только для клубов так не работает, [https://www.wikidata.org/wiki/Q5794 Эвертон] из Великобритании и привязки к Англии явной нет.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:12, 15 лістапада 2018 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], здесь хотелось бы отметить, что спортивное гражданство идёт от того, что нет сборной Великобритании по футболу (сейчас), но есть Северной Ирландии, Уэльса, Шотландии и Англии, за которые футболисты и выступают. Причём здесь писатель??? Это некорректное сравнение.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:17, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Я и не говорю что прям корректное. Но вообще тут дело не в самой сборной, а в том что есть такое понятие "спортивное гражданство", которое может отличаться от паспортного. Хотел обратить внимание что для всех важно что футболист английский/штоландский, но гражданство обозначается всё равно британское.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:20, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на практике российской сборной по футболу могу сказать, что Ваше утверждение неверно. Гражданство обычное и гражданство спортивное должны совпадать, это решается получением второго гражданства (частник ЧМ от России Марио Фернандес, бразилец по происхождению). Но тут вопрос насчёт ''писателя'', у которого образовалось гражданство БССР, хотя такового у него не было: он родился советским гражданином, а затем стал гражданином Республики Беларусь. И спортсменом он не был)--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:33, 15 лістапада 2018 (MSK) ::::: Чытайце [http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/konstitutsiya-1937-goda/ Канстытуцыю БССР], артыкул 93 і далей, тады вы даведаецеся ці было грамадзянства БССР. --[[Удзельнік:Yakudza|Yakudza]] ([[Размовы з удзельнікам:Yakudza|размовы]]) 16:41, 23 лістапада 2018 (MSK) == Hair Peace Salon == Прывітанне, Уладзіслаў! Тут замежнікі наехалі на старонку [[Hair Peace Salon]] на '''ангельскай''' мове: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Hair_Peace_Salon?fbclid=IwAR2ygn3TucuKGURgHPSWDGxfgb87fQzs1RyPqiiTde8TUOksQTl3JwBYCDg. Хочуць хуценька выдаліць з-за «нявартасці». ⁎⁍̴̆＿⁍̴̆⁎ Там тэкст у артыкуле такі жа, як на беларускай Wikipedia, калі не ўсё зразумела. Па-першае, не валодаюць мовай, каб спрачацца за якасць спасылак ''("I can't evaluate the Belarussian or Russian sources").'' Якія могуць быць пазіцыі ў чартах продажу, калі чартаў у Беларусі няма? Альбомы, самотнікі і сінглы гурт выкладваў у вольны доступ, быў выдадзены сумесны альбом з [[Jitters]] на [[West Records]], некаторыя CD рабілі самі і прадавалі на канцэртах у дробных колькасцях фанатам. У конкурсах, дзе ўдзельнічалі музыкі, амаль заўсёды бралі 1–2 месца, не ведаю, што там "''load of contests they didn't win, album s & EPs which didn't make an impact on the charts".'' Па тым жа крытэрыям [[WP:NMUSIC]] (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability_(music)) гурт "жалезна" мае па меншае №1 (дастаткова незалежных і аўтарытэтных крыніц-спасылкак), №7 (выдатны прадстаўнік жанру), №11 (ратацыя на радыё і ТВ), №12 (радыё + ТВ перадачы з удзелам музыкантаў і пра гурт). Дапамагі, калі ласка, «адбіць» напад. (◡ ‿ ◡ ✿) Калі што трэба будзе перакласці на англійскую мову, пішы ў размовах, я перакладу. '''P.S.''' Я лічу, што гэта ў тым ліку і персанальны «напад». Справу распачаў «юзэр» [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]]. Пару дзён таму ён паставіў на хуткае выдаленне распрацаваны мною на месяц [[Азія|Азіі]] (лістапад 2018) англамоўны артыкул пра [[Кірстэн Німвэй]], бо «няма камерцыйных выдавецтваў для тых з паўтузіна раманаў», які ўмомант выдаліў другі адмін. Я адразу ў размовах адпісаў [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]], што "колькі камерцыйных выдавецтваў кніг можна прыцягнуць, калі пісаць мастацкую літаратуру на [[Тагальская мова|тагальскай мове]], калі гэта не пераклад [[Біблія|Бібіліі]] альбо падручнік для школы, на друк якога грошы дае ўрад"? [[Тагальская мова]] на [[Філіпіны|Філіпінах]], як беларуская, мае праблемы з ужываннем: паўсюль [[Англійская мова|англійская]], а свая ў большасці ў вусным ужытку яшчэ трошкі захоўваецца ад бацькоў і дзядоў. Ён не адказаў у размовах, пачаў «дурыцца». Зараз буду спрачацца і спрабаваць выратаваць артыкул са сметніка на агульных пачатках. (*´Д｀*) : не валодаюць англійскай мовай, каб спрачацца --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:01, 6 снежня 2018 (MSK) == Вітаўт (значэнні) == На старонку [[Вітаўт (значэнні)]], якая пералічвае неадназначнасці, Вы дадалі інфармацыю пра [[Вітаўт Станіслававіч Чыж|Вітаўта Станіслававіча Чыжа]]. Для асоб з імем Вітаўт ёсць асобны артыкул [[Вітаўт (імя)]]. Разумееце, ёсць яшчэ [[Вітаўт Кіпель]], член Прэзідыюму Рады БНР, могуць знайсціся і іншыя істотныя асобы. Усіх асоб з імем Вітаўт цягнуць на старонку [[Вітаўт (значэнні)]] немэтазгодна. Лічу гэту праўку залішняй і прапаную яе адмяніць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:46, 7 снежня 2018 (MSK) == Падстаронкі ўдзельніка == Прапаную разабрацца з закінутымі падстаронкамі ўдзельніка, якія ўжо непатрэбныя і могуць быць выдаленыя. Прапаную выдаліць наступныя падстаронкі: Неактуальныя тэставыя старонкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаўУдзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мінская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Магілёўская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гродзенская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гомельская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Віцебская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Брэсцкая]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Жыткавіцкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/sandbox/Teinostomops]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Шаблоны камун]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Узнагароды]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Тэрытарыяльныя змены]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс праваслаўных храмаў Беларусі]] (ёсць спісы славутасцей; аднак можна вынесці ў прастору праекта) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пясочніца]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Раёны Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пераносы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Заказнікі Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Горы Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вікіпедыя:Артыкулы рускай Вікіпедыі без беларускіх інтэрвік]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вярхоўны савет]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вуліцы Быхава]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аграгарадкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арменія]] Ужо існуючыя ў асноўнай прасторы: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс Герояў Савецкага Саюза, Беларусь]] — існуе [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Справа «Белага легіёна»]] — існуе [[Справа «Белага легіёна»]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пасёлак Абілейкс4]] — існуе [[Абілейкс]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Паазер'е]] — існуе [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)]] (трэба дапоўніць змест) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларуская готыка]] — існуе [[Беларуская готыка]] Перанесці ў асноўную ці іншую прастору без захавання перасылкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] → [[Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/symbal.by]] → [[symbal.by]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Суд апеляцыйнай інстанцыі]] → [[Суд апеляцыйнай інстанцыі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты]] → [[Пакланенне вешчуноў (Дрысвяты)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мастацтва Польшчы]] → [[Мастацтва Польшчы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Мінска]] → [[Архітэктура Мінска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Віцебска]] → [[Архітэктура Віцебска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускія таксоны]] → [[Вікіпедыя:Праект:Біялогія/Беларускія таксоны]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] → [[Вікіпедыя:Праект:Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/БЭ Трыпалі-Хвіліна]] → [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/16]] У выпадку адсутнасці заўваг праз тыдзень зраблю прапанаваныя выдаленні і пераносы. Пры наяўнасці заўваг і пажаданняў па канкрэтным старонкам яны будуць пакінуты.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:43, 24 снежня 2018 (MSK) == НП == Вітаю. Будзеце дазаліваць НП-Літва і НП-Арменія? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :Літву так, Арменію не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :: Можаце даць свае дапрацоўкі Арменіі, калі ёсць? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:13, 3 студзеня 2019 (MSK) :::Не захаваліся --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 3 студзеня 2019 (MSK) == Спіс храмаў Мінска == Пане Уладзіслаў, вельмі добры пачын. Але падназва ''Беларуская праваслаўная царква'' — сінагогі і мячэць якім тут боком?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 20:58, 30 студзеня 2019 (MSK) == Карта Беларусі 2019 года == Прывітаньне. Вы пішаце: паводле карты Беларусі 2019 года. А што гэта за карта і дзе яе можна пабачыць? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 03:41, 9 лютага 2019 (MSK) :{{у|Ліцьвін}}, у кнігарнях. [https://ibb.co/hWPHh43 Фота] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:27, 9 лютага 2019 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:44, 9 лютага 2019 (MSK) == Gentleman (альбом) == Прывітанне, [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Напішы, калі ласка, на [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне/Gentleman (альбом)|падстаронцы рэцэнзіі]] артыкула [[Gentleman (альбом)|Gentleman]], што можна палепшыць? Я бачу, яшчэ ў нас не было добрых артыкулаў пра [[Музычны альбом|музычныя альбомы]], няма прыкладу 1:1. Зразумела, тут будзе і свая спецыфіка вольнага распаўсюду плыты і, магчыма, мы ведаем, пірацтва: не як у замежных альбомах і перакладзеных артыкулах з занесенымі ў табліцы пазіцыямі ў чартах і накладамі продажаў. Удалага дню! -- [[Удзельнік:Pr12402|pr12402]], 1 мая 2019. == Беларусь (кінатэатр, Віцебск) == : Добры дзень, сп. Уладзіслаў! Ці ёсць у свабодным доступе выявы кінатэатра да рэканструкцыі? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 мая 2019 (MSK) :: Такіх, каб можна было загрузіць на Вікісховішча ў прынцыпе быць не можа, бо будынак узведзены толькі ў 1972 годзе, тэрмін аўтарскага права не сышоў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:45, 11 мая 2019 (MSK) == Тусналобава-Марчанка == : Тусналобавай-Марчанк'''і''' ці Тусналобавай-Марчанк'''а'''? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:20, 15 мая 2019 (MSK) ::Тусналобавай-Марчанк'''а''' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:03, 15 мая 2019 (MSK) == вуліца Кіжаватава == У Брэсце вуліца Кіжаватава ці поўная назва, як у Мінску: Лейтэнанта Кіжаватава? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (+03) : Гл. [[Вуліцы Брэста]], там афіцыйныя назвы --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (MSK) == гасцініца "Буг" == : Добры дзень! Ці ёсць выява ў свабодным доступе? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:18, 21 мая 2019 (MSK) == Славутасці Брэста == Добры дзень, звяртаюся да Вас, бо Вы — аўтар навігацыйная шаблона «Славутасці Брэста». На Вашу думку, можа, варта ўключыць у яго кінатэатры і гасцініцы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:30, 22 мая 2019 (+03) :Калі яны нечым адметныя, гасцініцу "Буг", напэўна, можна, а "Інтурыст" не. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:41, 22 мая 2019 (MSK) :: А "Інтурыст" чаму? Усё ж узор будаўніцтва 1970-х. Яшчэ пытанне: адкуль інфармацыя па страчаных культавых пабудовах? Кірха, сінагога, каталіцкія храмы. Бо некаторыя не магу знайсці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:47, 22 мая 2019 (+03) :::У агульным успрыманні мадэрністычная каробка 1970-х уяўляе малую цікаваць як славутасць для турыстаў, хіба што для даследчыкаў эпохі. Ужо не памятаю дзе, з розных крыніц, пашукаю сам пасля. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:02, 22 мая 2019 (MSK) :: Калі для турыстаў малацікавы "Інтурыст", тады Дом культуры чыгуначнікаў таксама варта прыбраць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:06, 22 мая 2019 (+03) == Алтайскі раён == Вітаю. Перанясіце, к. л., усе сёлы Зыранаўскага раёна Усходне-Казахстанскай вобласці пад назвы з Алтайскім раёнам у сувязі з перайменаваннем. Дзякуй. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 10:15, 7 ліпеня 2019 (MSK) : {{Зроблена}}.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:30, 16 ліпеня 2019 (MSK) == Сельсаветы Украіны == Калі пачыналі ручную заліўку, то спачатку ствараліся катэгорыі і шаблоны сельсаветаў, але выстветлілася што менавіта для Украіны гэта нязручна, аб гэтым я пісаў [[Размовы з удзельнікам:Zelyoniy.anton#Катэгорыі і шаблоны населеных пунктаў Украіны|на гэтай старонцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) : Яшчэ не ўпэўнены, ці правільна напаўняць у картцы поле "заснаваны". Бо пераважна гэта насамрэч дата першага згадвання (што можна прасачыць у тэксце ўкраінамоўных артыкулаў), магчыма дакладней будзе напаўняць поле "першае згадванне".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:22, 13 ліпеня 2019 (MSK) ::Там ёсць населеныя пункты і сярэдзіны 20 стагоддзя. Заліваць НП-Украіны не збіраюся, проста прыкладам дапамагаю іншаму удзельніку. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) == Дубраўскае вадасховішча і Дубраўская ГЭС == Паважаны Ўладзіслаў! Мне здаецца, Вы паспяшаліся перайменаваць [[Дубраўскае_вадасховішча|Дуброўскае вадасховішча]] ў Дубраўскае. І адпаведную гідраэлектрастанцыю таксама - https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%AD%D0%A1&diff=1628401&oldid=1622973 У Смалявіцкім раёне мы маем вёску [[Дубраўка (Смалявіцкі раён)|Дубраўка]], але на беразе вадасховішча вырасла вёска з іншай назвай - [[Дуброва (Азярыцкаслабадскі сельсавет)|Дуброва]], а не Дубраўка. Я на днях бачыў гэта асабістымі вачыма. І рэчка носіць назву [[Дуброўка (рака)|Дуброўка]] з націскам на другі склад. Таму, мне здаецца, трэба выправіць назву вадаёма і электрастанцыі на папярэднія. ==[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 00:26, 24 ліпеня 2019 (MSK) :[http://maps.by/viewfgo/9111 Ду́браўскае] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:59, 24 ліпеня 2019 (+03) ::Цяпер зразумела, дзякуй. --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 22:51, 25 ліпеня 2019 (MSK) == Злучэнне новых старонак з элементам Вікідадзеных == Прывітанне! Я бачыў паведамленне у сябе аб тым, што Вы злучылі новую катэгорыю [[Вікіпедыя:Праект:Футбол]] з элементам Вікідадзеных. Я таксама хачу злучыць сам праект, але не ведаю як гэта робіцца. Не падкажыце? З аналагічнымі праектамі на іншых мовах я сам злучу, і апісанне таксама зраблю. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 12:40, 24 жніўня 2019 (MSK) : {{у|Football Beetle}}, [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem можна так] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:00, 24 жніўня 2019 (MSK) Дзякуй! --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 21:02, 24 жніўня 2019 (+03) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:48, 6 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Змены ў шаблоне == Вітаю! Я зараз пішу новы тэкст для стадыёна [[Дынама (стадыён, Мінск)|«Дынама»]] і заўважыў вось што. Шаблон пад карткай аб гістарычнай каштоўнасці непрыгожа адлюстроўваецца ў мабільнай версіі. Я паглядзеў рускі артыкул пра стадыён, там шаблон акуратна размешчаны пад карткай, у мабільнай версіі назвы раздзелаў пад шаблонам. Адзіны недахоп, гэта дрэнны падзел месца для выявы і для тэксту (там 50 на 50, але лепш 30 на 70). Вы не маглі б паглядзець у вольны час, што можна зрабіць, каб шаблон адлюстроўваўся карэктна пад карткай і ў мабільнай версіі (накшталт Вонкавыя выявы)? Сам не зраблю, таму што не ведаю як. А гэта папулярны і важны [[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|шаблон]] не толькі для футбола. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 15:24, 16 верасня 2019 (+03) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:14, 20 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 22:52, 3 кастрычніка 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> == Нямецкія прозвішчы == Паважаны Уладзіслаў, калі ласка адкажыце, чаму Вы змянілі прозвішча Харпэ на Гарпэ, калі першая літара там вымаўляецца '''Х'''? Калі ёсць адмысловыя правілы транслітэрацыі буду ўдзячны--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:00, 16 лістапада 2019 (+03) Нямецкае h паслядоўна перадаецца на беларускую мову як Г. [[Гофбург]], [[Брэмергафен]], [[Гітлер]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 лістапада 2019 (+03) :Тады прашу Вас праглядзець [[Шаблон:Генерал-палкоўнікі нацысцкай Германіі]] і выправіць ці падказаць мне мае памылкі, бо там дастаткова прозвішчаў, пачынаючыхся на Н. Дзякуй за ўвагу :)--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:15, 16 лістапада 2019 (+03) :Дарэчы, ёсць прозвішчы ў нашай Вікі, якія былі перакладзены (у тым ліку і мною), на мой сучасны погляд, некарэктна — Вейхс, а не Вайхс, Клейст, а не Кляйст. Ці трэба іх адаптаваць, ці не?--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:33, 16 лістапада 2019 (+03) ::Дакладна В'''ай'''хс, наконт Кляйст трэба глядзець БЭ, здаецца, там гэтае спалучэнне праз -ей- перадаецца.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:41, 16 лістапада 2019 (+03) == Шаблоны Датанараджэння і Датасмерці == Вітаю! Пасля Вашай праўкі на старонцы [[Васіль Фёдаравіч Чарвакоў]] я заўважыў, што асноўнай становіцца дата старога стылю. Здаецца, то так не павінна быць? --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:07, 17 лістапада 2019 (+03) :У дужках мусіць быць большая дата. Недакладнасць выявіў, калі дадаў дату нараджэння ў ВД, якія аўтаматычна пераводзяць і афармляюць дату юліянскага календара ў дату грыгарыянскага. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:10, 17 лістапада 2019 (+03) ::Але ж дата нараджэння (напрыклад Чарвакова), па якой ствараецца спасылка і ўключаецца ў катэгорыю, павінна быць па новым стылю, не 16, а 4 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:53, 17 лістапада 2019 (+03) :::Дык у дужках новы стыль --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:03, 17 лістапада 2019 (+03) ::::І сапраўды так. У такім выпадку, верагодна памылка ў выкарыстанай мною спасылцы на сайт БДМУ. Магчыма, патрэбна выдаліць дату 16 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 21:13, 17 лістапада 2019 (+03) ::::: 16 красавіка па новым стылі, 4 красавіка па старым. Дата новага стылю пазначаецца ў дужках, але менавіта на яе ідуць усе спасылкі і катэгорыі. З такога пункту гледжання зараз усюды ўсё слушна — і ў Вікіпедыі, і ў Вікідадзеных, і на сайце БДМУ — і выдаляць ці штосьці яшчэ змяняць не трэба.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:02, 17 лістапада 2019 (+03) ::::::У тым і справа, што ў БелЭн дата нараджэння 4 красавіка. У тэксце на сайце БДМУ нават прозвішча ў загалоўку з памылкай!--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 22:21, 17 лістапада 2019 (+03) == Популярные 2019 == [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Популярные 2019|Готово]]. --[[Удзельнік:Emaus|Emaus]] ([[Размовы з удзельнікам:Emaus|размовы]]) 00:43, 4 студзеня 2020 (+03) == Афармленне літаратуры == У артыкуле [[Дом па Рэвалюцыйнай вуліцы, 12 (Мінск)]] і некаторых іншых у раздзеле літаратуры бачым: "271. Забудова вуліцы Рэвалюцыйнай // Збор помнікаў..." Што такое 271? Калі нумар старонкі, то, пэўна, варта яго размясціць у належным месцы, наладзіўшы адпаведным чынам шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:51, 5 студзеня 2020 (+03) :Нумар помніка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:52, 5 студзеня 2020 (+03) == Старшыні мясцовых органаў улады == Добры вечар. Усё ж мы будзем ствараць артыкулы пра старшыняў райвыканкамаў і г.д.? Проста не памятаю, дзе і калі, але гэта пытанне ўзнімалася, і было даволі шмат праціўнікаў. На маю думку, трэба неяк вызначыцца ў значнасці асоб рэгіянальнай наменклатуры. Напрыклад, дэпутат раённага Савета дэпутатаў, адначасова, можа быць старшынёй сельскага Савета дэпутатаў. Патрэбна акрэсліць нейкія межы.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 23:31, 20 студзеня 2020 (+03) :Не памятаю такога. Кіраўнікі органаў выканаўчай улады вышэй за сельсавет маюць значасць, дэпутаты - не (дастаткова спісаў), але яны з большага сфарміраваныя з людзей, якія займаюць нейкія пасады. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2020 (+03) == Вікіслоўнік == Добры дзень! Я збіраюся палепшыць Вікіслоўнік, ствараючы артыкулы. Ці трэба там паказваць крыніцу, па якой буду ствараць артыкулы. Вось яна: '''Баханькоў А. Я. і інш.''' ''Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: Для сярэд. школы. — 3-е выд., перапрац. і дап. — Мн.: Нар. асвета, 1979. — 334 с.'' З павагай. --[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 15:45, 16 лютага 2020 (+03) :трэба --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:06, 16 лютага 2020 (+03) == Белорусский вестник == Перад тым, як перанесці, Вы звярнулі ўвагу, што існуе дзве газеты з такой назвай?--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 17:58, 24 сакавіка 2020 (+03) :на якім месцы я мусіў звярнуць увагу? {{ш|значэнні}} не стаіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 24 сакавіка 2020 (+03) :: Ну вы ж з чагосьці ўзялі, што гэты артыкул трэба перанесці? У назве якога нездарма было ўказана ўдакладненне ў выглядзе даты. А {{ш|значэнні}}, па-першае, не абавязковы, па-другое, кожны ўдзельнік можа быць абмежаваны часам працы ў Вікіпедыі і банальна не паспець.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 18:32, 24 сакавіка 2020 (+03) :::Бо была дурная традыцыя да кожнай газеты ці часопіса дату ляпіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:02, 24 сакавіка 2020 (+03) == Андрэй Аркадзевіч Шпунт == * Зноска куды вядзе? І ці гэтага хопіць для АК? Пане Уладзіслаў, я вас не пазнаю.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:10, 6 красавіка 2020 (+03) == [[Шаблон:Рака3]] == Паважаны Ўладзіслаў. Год таму Вы працавалі над шаблонам Рака3. У якой ступені гатоўнасці ён? Шаблоны [[Шаблон:Рака|Рака]] і [[Шаблон:Рака2|Рака2]] маюць хібы. Напрыклад, у апошнім дагэтуль фігуруюць малазразумелыя тэрміны Басейн і Басейн рэк, з абодвух ідзе перанакіраванне на артыкул "[[Вадазбор]]". Ці розныя гэты паняцці, ці павінны азначаць нешта адно? Хацелася б дачакацца больш дасканалага шаблона "Рака". --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 23:17, 9 красавіка 2020 (+03) == Пераклад параметраў == Калі ласка, папраўце пераклад шаблона Спасылка з тарашкевіцы (у нас {{Ш|Cite web}}). Зараз у тарашкевіцы маюцца два параметры «дата публікацыі» і «дата», якія абодва перакладаюцца як «date». Трэба «дата публікацыі» перакладаць як «date», а «дата» як «accessdate».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:50, 9 мая 2020 (+03) : Дзякуй --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:15, 9 мая 2020 (+03) ==Translation Isabelle de Charière == Hello Чаховіч Уладзіслаў Could you write translate the article of Isabelle de Charrière (Q123386) for the BEwiki? That would be appreciated. [[Удзельнік:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Размовы з удзельнікам:Boss-well63|размовы]]) 19:48, 9 мая 2020 (+03) == Праца бота == Вітаю, можа я не першы, хто заўважае, але Ваш бот стварае дублі картак ў артыкулах. Штосьці з гэтым будзеце рабіць? https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Полымя_(часопіс)&diff=3315502&oldid=3313106&diffmode=visual : Гэта было аднамаментнае даданне картак да артыкулаў пра газеты і часопісы, бо большасць з іх не мелі картак увогуле, а капіраваць кожны раз «нарыхтоўку» рукамі моташна. Спісы былі разлічаны так, каб адсеяць артыкулы пра часопісы, дзе ёсць {{ш|Часопіс}}, і артыкулы пра газеты, дзе ёсць {{ш|Газета}}, таму часам у артыкул да няправільнай карткай дадавалася пустая правільная. А вось такога як тут быць не павінна. Я нічога не буду рабіць, калі бачыце — выдаляйце пустышку.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:07, 10 мая 2020 (+03) == Гіпалімніён == : Ці можаце дапамагчы звязаць артыкул з іншымі інтэрвікамі? анг.Hypolimnion. Дзякуй. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:17, 27 мая 2020 (+03) == Перанакіраванні == Вітаю! Прапаную абмеркаваць патрэбу ў стварэнні перанакіраванняў кшталту [[А. Няўзораў]]. У дадзеным выпадку ёсць яшчэ і [[Аляксандр Глебавіч Няўзораў]]. І такіх выпадкаў з шырока распаўсюджанымі прозвішчамі напэўна будзе яшчэ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 06:22, 19 ліпеня 2020 (+03) : Неадназначныя ініцыялы мусяць перанакіроўваць да неадназначнасцей прозвішчаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:49, 19 ліпеня 2020 (+03) == Месячнік Вікіслоўніка == Вітаю! У мяне ёсць прапанова правесці '''Месячнік Вікіслоўніка'''. Мне патрэбна некалькі чалавек, якія гатовыя непасрэдна ўдзельнічаць там (ствараць і паляпшаць артыкулы). Можна карыстацца любымі слоўнікамі, папяровымі і электроннымі. Вы зможаце непасрэдна ўдзельнічаць у Вікіслоўніку? Калі да, тады задавайце мне пытанні наконт праекта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 18:27, 6 верасня 2020 (+03) : Не, я тут не дапамагу. Лічу, што Вікіслоднік варта напаўняць праз ботазаліўкі, але ў нас там ні адміністратараў, ні ботаў, здаецца, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:23, 6 верасня 2020 (+03) == Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 1994 == Добры дзень, вы зрабілі праўку на старонцы выбару прэзідэнта 1994 г. у Беларусі і напісалі што Генадзь Карпенка здаў крыху больш за 108 тысяч подпісаў. Прашу пакінуць тут крыніца бо я сам не змог знайсці што Генадзь Карпенка здаў столькі подпісаў. :гэта быў пераклад артыкула тарашкевіцай, крыніцы ў арыгінале, на жаль, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:29, 9 верасня 2020 (+03) == Лія Авейсаўна Каджар - правки == В статье [[Лія Авейсаўна Каджар]] есть несколько неточностей. Я их поправил, пожалуйста, подтвердите изменения. Основания для правок: это моя бабушка ;) И, да, спасибо за статью! {{unsigned|United walrus}} : [[У:United walrus|Уважаемый United walrus]], здорово, что вы пришли поправить статью про свою бабушку, но ваши правки я отменила, потому что в этом разделе Википедии мы пользуемся верифицируемыми авторитетными источниками и белорусским языком. А ваши правки, к сожалению, на русском, нарушают орфографию и правила раздела. Если вы хотите уточнить, что бабушка официально носила статус принцессы в какой-то период своей жизни, то нужно указать источник этих сведений в какой-нибудь онлайн или оффлайн-публикации, можете даже прямо сюда же дописать. Спасибо.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:20, 2 лістапада 2020 (+03) : [[У:Хомелка|Уважаемая Хомелка]], в самом деле, я пропустил несколько грамматических ошибок. Mea culpa, исправил. Также, поскольку я не являюсь постоянно пишущим автором википедии я, честно говоря, не вполне понимаю где именно и в каком формате происходит обсуждение правок. Я размещу свои комментарии к правкам здесь, но, если это неверно, то подскажите, пожалуйста, где и как это лучше делать ;) Относительно содержания правок - всего их 4 штуки, а именно: 1) Начало статьи: "Лія Авейсаўна Каджар, або Лія-ханум". Я убрал "Лія-ханум", так как, а)"ханум" это попросту уважительное обращение к женщине, как, например, "сударыня", "товарищ Иванова", "госпожа Парафернальная" и т.п. б) за крайне редкими исключениями никто и никогда так к Лие Овейсовне не обращался и, насколько мне известно, в таком виде она ни в каких источниках не фигурировала. 2) "Принцесса персидская" - как вы понимаете, в советское время подобного рода уточнения к имени хождения не только не имели, но и были прямо противопоказаны (именно из-за этого титула бабушкиной семье во время войны пришлось скрываться в отдаленной горной грузинской деревне, НКВД их, в конце концов, оставило в покое только по чистому везению). Поэтому ни в один из периодов своей жизни официально носить этот титул она не могла, что, однако, никак не отменяет факта принадлежности Лии Овейсовны к династии Каджар, а также, собственно, права на титул. Подтверждением тому могут быть как книга Исмаилова (упоминается в источниках к статье), так и, например, архивные документы из Санкт-Петербургской политехнической академии, в которых имеются записи о зачислении и обучении там отца Лии Овейсовны, Овейса Каджара с указанием полного титула, а именно "принц персидский". Также подтверждение принадлежности этого титула можно легко найти в многочисленных списках дворянства Российской Империи (хотя это и не принципиальное подтверждение, т.к., к получению этого титула российская корона никакого отношения не имела, так что это скорее просто фиксация факта). Этот же титул указан и на могиле Лии Овейсовны. 3) В разделе "Биография" была допущена фактическая ошибка в написании имени отца Лии Овейсовны, а именно: "...Авейса Мірзы Алі Кулі Мірзы аглы Каджара", в то время как правильное имя "Султан Овейс Али Кули Мирза оглы Каджар" или для краткости "Султан Овейс Каджар". Я поправил имя, хотя, да, невнимательно. 4) В том же разделе была приведена пустая ссылка на вики-страницу брата Лии Овейсовны, Чингиза Овейсовича Каджар. Я попросту вставил ссылку. Не вполне понимаю зачем её было убирать. Примерно так. Не поймите меня неправильно, я действительно благодарен автору за то, что эта статья появилась в Википедии. Мои исправления продиктованы исключительно желанием её улучшить и донести до читателей факты в неискаженном виде. Думаю, все согласны, что это важно. Я буду признателен, если вы подскажете, как лучше вносить правки, в том случае, если мои каким-то образом нарушают общепринятую систему. == Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай == [[Файл:Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай.svg|thumb|150пкс]] Вітаю. Ці можаце стварыць піктаграму [[Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай|ордэна святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай]] і загрузіць яе на Вікісховішча, каб потым дадаць на Вікідадзеныя? --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 23:17, 14 лістапада 2020 (+03) :{{зроблена}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:20, 17 лістапада 2020 (+03) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 22:35, 17 лістапада 2020 (+03) == ping == [[:ru:Обсуждение участника:Чаховіч Уладзіслаў#Ваша правка]]. [[Адмысловае:Contributions/217.117.125.72|217.117.125.72]] 18:34, 20 лістапада 2020 (+03) == [[Святлана Уладзіміраўна Анікей]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Калі можна, пакінь два слова ў абарону старонкі сюды: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Svetlana_Anikey. -- [[user:pr12402|pr12402]], 25 лістапада 2020 * UP! -- [[user:pr12402|pr12402]], 1 снежня 2020 == Ферара-Фларэнційскі сабор == Пане Уладзіслаў, па ЭВКЛ і беларускім навуковым артікулам, і па здраваму сэнсу — Ферара-Фларэнтыйскі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:40, 5 студзеня 2021 (+03) : Фларэнцыя — Фларэнційскі, Далмацыя — Далмацінскі, Візантыя — Візантыйскі. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 5 студзеня 2021 (+03) * Гл. тут: [https://www.skarnik.by/rusbel/100252 Переклад], [[Чацвёрты Латэранскі сабор]], [https://belreferat.com/143993-Hozhdenie-na-Ferraro-Florentiiyskiiy-sobor.html Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор], [https://catholic.by/3/pub/auth/8657-gistoryya-kastsjola-ferara-flarentyjski-sabor Усход і Захад], [http://www.vkl.by/articles/2194 ЭВКЛ- Фларэнтыйская унія], [https://nn.by/?c=ar&i=165262 Наша ніва]. Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор — вядомая назва.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:30, 5 студзеня 2021 (+03) :: Дакладна той жа артыкул Белага ў Беларускай энцыклапедыі мае назву Фларэнційская унія. А Наша Ніва за год да артыкула выпраўлялася на [https://nn.by/?c=ar&i=161629 фларэнЦІйскі]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:40, 5 студзеня 2021 (+03) ::: Алесь Белы. Хроніка Белай Русі. 2-выд. 2013. У тэксце — Фларэнтыйскі сабор!!!--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 11:37, 6 студзеня 2021 (+03) * Перанёс у перамайнаванне.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:24, 6 студзеня 2021 (+03) == Шаблон:Іерарх == Паважаны Уладзіслаў, дапамажыце, калі ласка, дадаць нейкі параметр у шаблон "Іерарх", каб пад імем у самым версе таблічкі можна было пазначыць прыналежнасць да манаскага ордэну ці святарскай кангрэгацыі (як у англійскай Вікі): вельмі актуальна для многіх біскупаў (Велікаселец - ОР, Яшэўскі - SDB і так далей). Шчыра дзякую. Каб гэта быў просты радок, я бы сам дадаў, але там складаныя параметры, таму не асіліў. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 18:28, 6 студзеня 2021 (+03) : Ці гэта лепей пазначаць подпісам пад выявай? Паглядзіце, калі ласка, картку ў артыкуле "[[Казімір Свёнтак]]" (я яе амаль цалкам запоўніў) і выкажыцеся, калі Вам не цяжка. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 22:07, 6 студзеня 2021 (+03) == Калі не цяжка, прагаласуйце, калі ласка == [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Хрысціянская лексіка ў кантэксце розных абрадавых і канфесійных традыцый|'''Вось тут''']] я ініцыянаваў пэўнае ўпарадкаванне ў рэлігійную тэматыку на Беларускай Вікі. Бо цяпер усё існуе па прынцыпе "хто як любіць, той так піша". --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 19:12, 7 студзеня 2021 (+03) == Уладзімір Аляксандравіч Арлоў == Вітаю! Калі ласка, не выдаляйце спасылкі на фільмы з артыкулаў. Дзякуй. <span style="font-family: Segoe Script">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</span> 13:42, 7 лютага 2021 (+03) == Выбачэнні == Паважаны Уладзіслаў, сёння я (у Вашу адсутнасць) падчас абмеркавання ў адным Тэлеграм-канале праблемы імя па бацьку ў назвах артыкулаў трапіў у стан ажытацыі і эмацыянальнага запалу. У выніку гэтага, я дазволіў сабе недапушчальныя (асабліва ў Вашую адсутнасць) абразлівыя абвінавачанні Вас (а таксама спадарыні Вольгі С.) у дыктатарскіх замашках, нежаданні прыслухоўвацца да меркавання большасці, скажэнні правілаў у патрэбны бок. Дайшло ажно да таго, што я напісаў аб тым, што толькі Ваша смерць можа вырашыць праблему, звязаную з патэнцыйнай магчымасцю перайменавання артыкулаў пра асоб. Я нават дазволіў сабе фразу, што "мёртвы Чаховіч палепшыў бы праект". Так, гэта можна было трактаваць як пажаданне Вам смерці, хаця я шчыра жадаю Вам толькі здароўя... Потым эмацыйны запал прайшоў, я ўсвядоміў усю нізкасць і ўбоства свайго ўчынку, адчуў глыбокую віну і страшэнны сорам за тое, што я, дарослы чалавек, каталік, так абразіў на пустым месцы іншых добрых людзей (а Вас дык завочна), дайшоўшы ажно да выказвання шалёных думак аб тым, што толькі іх фізічная адсутнасць можа змяніць сітуацыю, якая мне не да спадобы. Паколькі гэта справа тычылася, у тым ліку, Вас, а значыць, закранула Ваш гонар і Вашу годнасць, я шчыра хацеў бы папрасіць у Вас прабачэння і пажадаць доўгіх гадоў жыцця. Упэўнены, больш падобныя нягодныя ўчынкі з майго боку не паўтарацца. Калі я яшчэ раз дазволю сабе публічна выказацца пра Вас блага ў Вашую адсутнасць, няхай мне спасцігне смерць ці цяжкая хвароба. Прыношу Вам публічныя прабачэнні за гэты інцыдэнт (нават калі Вы пра яго не ведалі). [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 16:57, 2 сакавіка 2021 (+03) : Я вас пачуў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:59, 2 сакавіка 2021 (+03) == [[EcooM]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Артыкул карысны. Будзем цяпер ведать, што за центр. Калі ёсць жаданне, можна праз пару дзён кінуць 5 капеек сюды: https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:К_оценке_источников#БелТА,_EcooM_(белор.)русск. Жадаю бяспекі! -- [[user:pr12402|pr12402]], 15 сакавіка 2021 == Cэрвіс WRating - ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць == '''Аўтаматычны пераклад''' Добры дзень. Украінскі сэрвіс WRating (https://wrating.ukrface.org), які ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць, цяпер працуе з беларускім раздзелам.<br> Сістэма ўжо ацаніла ваш уліковы запіс ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Дзякуючы вашым праўкам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за май 2021 года атрымала +243 973 праглядаў. А гэта 21.5264% ад агульнай колькасці праглядаў. Ваша пазіцыя ў рэйтынгу не змянілася, цяпер 1 месца. Калі ўзяць ваш унёсак толькі за май то +8 497 праглядаў. '''Оригінал''' Добрий день. Український сервіс WRating ( https://wrating.ukrface.org ), який оцінює внесок дописувачів Вікіпедії в її популярність, тепер працює і з білоруським розділом.<br> Система вже оцінила ваш акаунт ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Завдяки вашим дописам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за травень 2021 року отримала +243 973 переглядів. А це 21.5264% від загальної кількості переглядів. Ваша позиція в рейтингу не змінилася, зараз 1 місце. Якщо взяти ваш внесок тільки за травень то +8 497 переглядів. [[Удзельнік:UkrFace|UkrFace]] ([[Размовы з удзельнікам:UkrFace|размовы]]) 19:50, 8 чэрвеня 2021 (+03) == [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] == Прывітанне, абнавіце, калі ласка, артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 1 кастрычніка 2021 (+03) :Праўце смела! --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 1 кастрычніка 2021 (+03) :: калі змяшчаем спасылку на галоўнай старонцы, то інфармацыя належным чынам мае знаходзіцца ў пазначаным артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:15, 1 кастрычніка 2021 (+03) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 21:10, 4 студзеня 2022 (+03) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Шеломенцева Людмила Сергеевна == Добрый день. Писал статью о Шеломенцевой Людмиле Сергеевне и нашёл вашу. Есть [[:ru:Участник:Alexeysobol/Черновик|Черновик]]. Можно объединить? Не перевожу на белорусский. {{unsigned|Alexeysobol}} : Уважаемый [[user:Alexeysobol|Алексей]]. Добрый день, объединять статьи из основного пространства и подстраницы в личном пространстве интервиками нельзя. Когда ваша статья будет перенесена из черновиков в основное пространство, обратитесь к любому опытному участнику для объединения, или сделайте это сами. Спасибо за работу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:57, 16 лютага 2022 (+03) Да, но её не размещают категорически! Что можно сделать? В переписке несколько дней! == [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]] == Стварыў шаблон, запатрабаваны ў артыкулах [[Дом па вуліцы Гарадскі Вал, 5]] і [[Кажан-Гарадок (археалагічныя помнікі)]] для пазначэння даты выключэння аб’екта са спісу, але не знайшоў, што гэта канкрэтна за дакумент і ці ёсць на яго спасылка. Ці можаце дапрацаваць шаблон, напрыклад накшталт [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]]? [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:56, 4 красавіка 2022 (+03) :Не памятаю, не істотна, бо тая ж інфармацыя ёсць у {{ш|Крыніцы/ГККРБ-2019}}, куды і перанакіраваў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:21, 5 красавіка 2022 (+03) == Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет) == [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%28%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%29&type=revision&diff=3920245&oldid=2726548 Это было круто] --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:11, 28 мая 2022 (+03) : [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], а што не так? З артыкула не відавочна, навошта вёску вярталі назад, калі яе заснавалі ў РСФСР. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:24, 30 мая 2022 (+03) :: Было ўзбуйненне БССР за кошт тэрыторыі РСФСР. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 30 мая 2022 (+03) :::[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], але непасрэдна заснаванню папярэднічала адбіранне зямлі ад БССР. Ці мы ўжо не пішам у гісторыі гарадоў, што да заснавання горада тут жылі такія і такія плямёны, знойдзены такія і такія арх. культуры? Тады чаму б у гісторыі вёскі на напісаць пра падзеі, якія адбываліся з тэрыторыяй за год-два да заснавання? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:21, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::: Гэта спам. Пісаць мы маем згодна з аўтарытэтнымі крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:37, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::: У нас мала крыніц, што гэтая тэрыторыя была абвешчана БНР, пасля стала часткай БССР, а потым была адабраная ў склад РСФСР??? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:41, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::: Канкрэтна пра вёску — ніводнай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:47, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::::: Навошта пра вёску, калі ёсць крыніцу на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::::: ''Навошта пра вёску'' — таму што гэты артыкул пра вёску; ''на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была'' ёсць асобны артыкул, туды і пішыце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 5 чэрвеня 2022 (+03) == [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Ліда)]] == У вялікм аб’ёме цытаваны нядаўнія працы аднаго аўтара, варта было б істотна скараціць тэкст, бо выглядае гэта на парушэнне аўтарскіх правоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 28 мая 2022 (+03) : Падарожжа па старадаўніх вуліцах Ліды. 21 ліпеня 2016 ў «Лідскай газеце» — капіпаст з прац Л. Лаўрэша, трэба разабрацца з якіх менавіта. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 28 мая 2022 (+03) «Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны (гісторыя гомельскага рыма-каталіцкага дэканата)» ў адным файле [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=46216 знаходзіцца тут]. [[Антушаўскі касцёл]] варта перанесці пад афіцыйную назву. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:28, 15 жніўня 2022 (+03) :Можа яшчэ пра Люшаўскі касцёл напішаце тады? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:17, 15 жніўня 2022 (+03) :: Ой, не знаю. Шчыра кажучы, на Вас спадзяваўся ) Будзем чакаць адпаведнага настрою. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:19, 15 жніўня 2022 (+03) == Заліўка вуліц == Створаныя робатам нарыхтоўкі артыкулаў без карыснага зместу будуць выдаляцца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 27 ліпеня 2022 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дык праца яшчэ не скончаная, вяртайце назад. Праўда хз, як цепер з ВД іх наноў злучыць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:09, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Варта ўсё рабіць адразу, а калі не атрымоўваецца — то папярэдзіць аб тым, што будзе весціся пэўны тэрмін заліўка, і ў канцы атрымаюцца атрыкулы пэўнага зместу. Адміністратары не могуць ведаць гэтага загаддзя і рэагуюць на тое, што ёсць па факце.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:07, 28 ліпеня 2022 (+03) ::: Тут іншы падыход да напаўнення. Рэагаваць можна менш паспешна, спытаць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:55, 28 ліпеня 2022 (+03) : Праўкі не ананімныя і нават без [[ВП:СУ]] можна было б думаць, што не шкодныя і нешта запланавана з імі далей, хоць пра гэта і не паведамлена прынамсі на форуме, не спяшацца з выдаленнем. Не такая вялікая ў нас супольнасць, каб здараліся праблемы са звычайнай камунікацыяй, але вось. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:56, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Падтрымаю тут Максіма. Пайшла мода без абвяшчэння вайны выдаляць артыкулы, нават не спытаўшы. Адна справа, калі ананімны ўдзельнік нешта лепіць, зусім іншая - калі дасведчаны ўдзельнік, які ўжо не першы раз і заліўкі робіць, і фактычна спецыялізуецца ў гэтай тэме, і на сувязі ёсць і тут, і ў тэлеграме, а спытаць - вусны баляць.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:47, 29 ліпеня 2022 (+03) :: Створаныя ботам артыкулы зместу "Вуліца Леніна — вуліца ў Магілёве" падпадаюць пад хуткае выдаленне, таму і былі выдаленыя. З-за вялікай колькасці няма магчымасці чагосьці чакаць ці абмяркоўваць, бо калі 20 артыкулаў будуць дапоўнены, а астатнія не, то вельмі цяжка будзе потым разбірацца, што варта выдаляць, а што не. Зараз жа можна канкрэтныя старонкі аднаўляць і напаўняць зместам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:25, 28 ліпеня 2022 (+03) :::Але немагчыма іх напаўняць паўаўтаматычна. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:51, 28 ліпеня 2022 (+03) == Вялікалітоўскія ўраднікі == Калі цікава, у сетцы ў свабодным доступе ёсць даведнікі пра ўраднікаў [https://www.academia.edu/45014532/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_T_VIII_Ziemia_brzeska_i_województwo_brzeskie_XIV_XVIII_wiek_IH_PAN_red_A_Rachuba_oprac_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2020_405_s Берасцейскага], [https://www.academia.edu/41172962/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_V_Ziemia_połocka_i_województwo_połockie_XIV_XVIII_wiek_pod_red_Henryka_Lulewicza_opracowali_H_Lulewicz_A_Rachuba_A_Haratym_A_Macuk_i_A_Radaman_przy_współpracy_W_Hałubowicza_i_P_P_Romaniuka_Warszawa_IH_PAN_2018_305_s Полацкага] і [https://www.academia.edu/42153499/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_IX_Województwo_mścisławskie_XVI_XVIII_wiek_pod_red_Andrzeja_Rachuby_opracowali_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2019_262_s Мсціслаўскага] ваяводстваў (таксама ў бліжэйшы час рыхтуюцца да выпуску Віцебскае і Новагародскае). Там даволі поўныя звесткі, нярэдка даецца інфармацыя пра бацькоў і жонак, думаю можна ўжываць для ўдакладнення ці стварэння артыкулаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:42, 4 жніўня 2022 (+03) : Я адзін спампаваў калісьці, але ў гэтых «намінацыях», «актывацыях» і іншых лацінізмах пакуль не вельмі разбіраюся. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:48, 4 жніўня 2022 (+03) == Вандал == {{У|‎86.57.248.43}}. [[Удзельнік:Mykola7|Mykola7]] ([[Размовы з удзельнікам:Mykola7|размовы]]) 22:18, 2 верасня 2022 (+03) == Паэткі == А як жа - [[Раіса Баравікова]], [[Вольга Гапеева]], [[Таццяна Зіненка]], [[Людміла Рублеўская]]? Андрэй Вазнясенскі некалі пісаў: Нет у поэтов отчества! Творчество - это отрочество... [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:08, 29 верасня 2022 (+03) :Усіх пераносіць пад варыянт з імем па бацьку, калі яно вядомае --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:17, 29 верасня 2022 (+03) :А Людміла Рублеўская гэта псеўданім. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:18, 29 верасня 2022 (+03) :: Недарэчнае правіла. Anna Akhmatova і шмат інш. - адміны ў ангельскай вікі не дурнее нас.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:09, 30 верасня 2022 (+03) ::: Англійская Вікі ніякага дачынення да беларускай іменаслоўнай традыцыі не мае. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:21, 30 верасня 2022 (+03) == Соскава == : Пры стварэнні арт."Соскава" з'яўляецца тэкст "Назва «Соскава» забароненая для стварэння. Яна адпавядае наступнаму элементу спісу забароненых назваў: .*\bсоск.*" Ці магчыма зняць забарону? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:02, 30 верасня 2022 (+03) ::Паставіў кропку, паспрабуйце рэдагаваць [[Соскава]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:07, 30 верасня 2022 (+03) ::: Дзякуй! Зрабіў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:12, 30 верасня 2022 (+03) == Ляхавічы (Іванаўскі раён) == Прывітанне. На пачатку хачу папрасіць прабачэння за сваю мову - я пішу з перакладчыкам. Звяртаюся да Вас, бо Вы адрэдагавалі запіс «Ляхавічы (Іванаўскі раён)». Ёсць нататка «Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу Друцкіх-Лубецкіх». На мой погляд, гаворка ідзе пра іншае месца: [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]. Крыніца: [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/56 Lachowicze (3), pow. piński] - [[Ляхавічы (Іванаўскі раён)]]) ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/208 Lachowicze (1), pow kobryński] - [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]). Ці ёсць у вас іншыя звесткі пра гэту сядзібу? [[Удзельнік:Tomasz91|Tomasz91]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz91|размовы]]) 23:02, 10 лістапада 2022 (+03) == Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Візіт == Вітаю пана! Прапаную перанесці ў асноўную прастору гэты стаб. Тэма досыць падрабязна раскрыта ў СМІ і артыкул мае права на існаванне. Я асабіста гатовы паляпшаць яго ў выпадку чаго. Як Вы ставіцеся да пераноса? [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]] ([[Размовы з удзельнікам:Brubaker610|размовы]]) 17:46, 26 лістапада 2022 (+03) : [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]], перанёс. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:54, 26 лістапада 2022 (+03) == Бахун Interwiki == Ад вашага імя старонка [[Бахун]] была перанесена з цэдліку Interwiki Q13183983 у пусты цэдлік Q115485430. Чаму? [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 01:09, 29 лістапада 2022 (+03) :Так разумею гэта ананім павандаліў, выдаліўшы беларускую спасылку. Зараз аб’яднаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:41, 29 лістапада 2022 (+03) == навошта == ...вы 10 гадоў таму масава {{diff|1286316||прыбралі даныя з дэмаграфіі ў артыкул аб населеных пунктах італіі}}. Ці не хочаце вярнуць? [[Адмысловае:Contributions/46.211.64.77|46.211.64.77]] 14:36, 12 лютага 2023 (+03) :Напэўна, у такім выглядзе не варта вяртаць, бо зараз яно мусіла б дадавацца на Вікіданыя, а адтуль падцягвацца праз шаблон, які абнаўляецца пры абнаўленні Вікіданых. І мы не можам спраўдзіць ці слушныя лічбы, крыніц на іх няма, то інфармацыя ў такім разе прынамсі малакарысная. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:57, 13 лютага 2023 (+03) ::Бачым, што на ІтВікі адкуль гэты графік узяты з па ланцужку ў многія Вікі таксама ніякіх крыніц, зыходна іх нармальных не было, і звесткі там не абнаўляюцца 12+ гадоў як. Рашэнне выдаліць гэта адразу было слушным, на маю прынамсі думку. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:03, 13 лютага 2023 (+03) == Сувязь перасылак з Вікіданымі == Калі ласка, звярніце ўвагу, што зараз ужо няма неабходнасці [[Special:Diff/4484673|часова псаваць перасылкі]], каб злучыць іх з Вікіданымі. Замест гэтага можна карыстацца метадам, апісаным на [[Шаблон:Wikidata redirect#Ужыванне]] (як [[:d:Special:Diff/1883480357|тут]]). [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:32, 27 красавіка 2023 (+03) == Перенос файлов на Викисклад == Привет! Я создал парочку страниц, созданную для складирования файлов, которые переносятся из белорусского раздела Википедии на Викисклад - [[:Катэгорыя:NowCommons]] и откорректировал [[Шаблон:NowCommons]]. Вы не можете проверить правильность моих правок? — [[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 19:21, 20 мая 2023 (+03) == Translation request == Hello. Can you create the article [[:ru:Лахер-Зе]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Belarusian Wikipedia? Yours sincerely, [[Удзельнік:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Размовы з удзельнікам:Multituberculata|размовы]]) 11:25, 12 чэрвеня 2023 (+03) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 02:02, 8 ліпеня 2023 (+03) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == Мікалай_Іванавіч_Пашкевіч == Як знавиць фота, письменник заслау мне новае, но не бачу рэдактавання файла? [[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 09:54, 23 ліпеня 2023 (+03) :[[Удзельнік:Inry|Inry]], https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:56, 23 ліпеня 2023 (+03) : You cannot overwrite this file.[[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 10:25, 23 ліпеня 2023 (+03) ::Новы файл трэба грузіць пад іншай назвай. Калі хочаце замяніць існуючы файл, то трэба на старонцы [[:c:File:PashkevichMikolaiI.jpg]] націснуць на "Upload a new version of this file". [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:36, 24 ліпеня 2023 (+03) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/20&oldid=25451577 --> == Назвы гарадоў Беларусі па-руску == Прывітанне, на [[Вікіпедыя:Форум#Назвы гарадоў Беларусі па-руску]] разрадзілася дыскусія, усплываюць адсылкі да заліўкі НП Беларусі. Буду ўдзячны за Ваш удзел у размове. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 21 верасня 2023 (+03) == Навігацыйныя акенцы == Зараз інструмент [[Вікіпедыя:Гаджэты/Навігацыйныя акенцы|Навігацыйныя акенцы]] зроблены агульнадаступным гаджэтам, на старонку [[MediaWiki:Gadget-popups.js]] вынесены пераклад яго паведамленняў, у сувязі з гэтым прапаную выдаліць старонку [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/strings-be.js]] і прыбраць два апошнія радкі з [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/vector.js]], замест гэтага падключыць гаджэт у настройках, калі гэтага яшчэ не зроблена. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:38, 20 кастрычніка 2023 (+03) Быццам на працоўным месцы, але хочуць ад мяне проста вельмі багата. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:45, 24 студзеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], грошай? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:55, 24 студзеня 2024 (+03) ::Так. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:11, 24 студзеня 2024 (+03) == [[Сілаційская мова]] - syl == прывітанне [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], Гэтая мова ўжо перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы.  Каму цікава перакласці на беларускую мову?  Было б выдатна і мовы, і культуры.  Я спадзяюся, што хтосьці прыйдзе наперад і зробіць гэта.  Ці можа быць проста чарнавіком або заглушкай.  Я магу дапамагчы са спасылкамі.  Вы можаце знайсці больш інфармацыі на Вікідадзеных ([[d:Q2044560]]). --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:54, 17 снежня 2023 (+03) :[[:w:ru:Силхетский язык]] -- [[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:59, 17 снежня 2023 (+03) == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Thank you for your contribution to BE WP and creating [[Сілхецкая мова]] article. You are doing amazing, keep up the good work! --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:33, 7 студзеня 2024 (+03) |} == Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся" == : Добры дзень! Ці не маглі б стварыць навігацыйную паласу "Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся""? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:59, 8 лютага 2024 (+03) :: [[Удзельнік:Rymchonak|Вітаю]], {{tl|Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}}. Зрабіла і зараз сама па артыкулах дадам--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:34, 8 лютага 2024 (+03) :::Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:38, 8 лютага 2024 (+03) == [[Уладзімір Сцяпанавіч Казачонак]] == Артыкул выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:53, 29 лютага 2024 (+03) : Асоба, пра якую Вамі створаны артыкул, мае значнасць як ключавая постаць у арганізацыі падпольнага антыфашысцкага друку ў акупаваным Мінску. Аднак артыкул грунтуецца выключна на газетным артыкуле, вялікія кавалкі тэкста проста скапіраваны з гэтай крыніцы, захаваўшы публіцыстычны стыль. Ёсць граматычныя памылкі. Калі ласка, дапрацуйце артыкул. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:55, 1 сакавіка 2024 (+03) == Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта == : Добры дзень! Трэба аб'яднаць Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта і Батанічны сад ВДУ імя П. М. Машэрава [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 6 сакавіка 2024 (+03) == [[Люцыян Узембла]] == ''Зэмбы'', але не ''зембы'', пэўна трэба змяніць напісанне прозвішча. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:50, 15 сакавіка 2024 (+03) :Так у БЭ --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:52, 15 сакавіка 2024 (+03) ::А можна пацікавіцца, чаму пацёрлі вялікі кавалак [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D1%8E%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD_%D0%A3%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B0&diff=4694703&oldid=4694700] [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:08, 16 сакавіка 2024 (+03) :::Убачыў другі артыкул, выбачайце [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:53, 16 сакавіка 2024 (+03) == Вікі-мерапрыемствы == : Па вынікі заўтрашняй сустрэчы варта было б напісаць у WikiGap 2024 Belarus. Калі будуць яшчэ вікіпедысты, то ў Вікісустрэчах запланаваць падзею можна і сёння. З павагай, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:28, 5 красавіка 2024 (+03) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум/2023 #Афармленне раздзелаў зносак]]. Падтрымана адмовіцца ад псеўдараздзела на карысць паўнавартаснага раздзела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 31 мая 2024 (+03) :Ну дык зрабіце так, каб гэты раздзел устаўляўся адным клікам. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:50, 31 мая 2024 (+03) Згодна з [[Вікіпедыя:Унутраныя спасылкі]], не варта спасылацца на ''даты — акрамя асноўных дат, якія паказваюцца ў прэамбуле пасля загалоўка, і дат энцыклапедычна значных падзей, непасрэдна апісаных у артыкуле.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:11, 31 мая 2024 (+03) == Людвік Красінскі == Картка: гэта іншае [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krasne_(gmina_w_wojew%C3%B3dztwie_mazowieckim) Краснэ], яно ў Мазавецкім ваяводстве. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 04:54, 2 чэрвеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], ён не быў унукам Юзафа Ваўжынца Красінскага, ён унук іншага Юзафа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:51, 2 чэрвеня 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:04, 25 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977—1984)}} == Вітаю. Створаны сёння гэты шаблон не на замену шаблона {{tl|Крыніцы/ТСБМ}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:24, 14 ліпеня 2024 (+03) :А як яго адшукаць, калі не ведаеш кадзіроўкі? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:50, 14 ліпеня 2024 (+03) ::І гэта не адзіны выпадак. Ёсць, напрыклад, {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}}. Я яго знайшоў амаль выпадкова (гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]). Нядрэнна было б пачаць даводзіць да ладу назвы шаблонаў крыніц разам з ключамі іх сартавання ў катэгорыі. А ТСБМы трэба як-небудзь аб'яднаць.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:59, 14 ліпеня 2024 (+03) == Вандалізм ад JerzyKundrat == Добры дзень! Звяртаю вашу ўвагу на вандальныя дзеянні ад JerzyKundrat : * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714953 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714950 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 Дзеянні зрабілі артыкул меней інфарматыўным і невыразным. А блакіроўка ім артыкула робіць гэта полем толькі для сябе. --[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 19:38, 15 ліпеня 2024 (+03) * Гэты артыкул мае патрэбу ў вельмі вялікай карэкціроўцы. У такім выглядзе ён проста недарэчны. Дзеянні Jerzy Kundrat — гэта лоўля блох.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 07:42, 16 ліпеня 2024 (+03) ** Калега @[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], рабіць праўкі ў артыкуле могуць усе зарэгістраваныя ўдзельнікі, так што [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:20, 16 ліпеня 2024 (+03) ** На працу з такой тэмай пажаданы асобны грант. Тут 3 месяцы штодзённай працы. А жыць калі? Выклікае здзіўленне адсутнасць класічных рускіх і заходніх крыніц, а таксама сучасных польскіх, украінскіх і літоўскіх інтэрпрэтацый... ну, і г. д.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:45, 16 ліпеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Ала Валерыеўна Навуменка == Афіцыйнае імя па бацьку той жанчыны не “Валер’еўна”, а “Валерыеўна”. Вось спасылка https://house.gov.by/special/by/deputies-by/view/navumenka-ala-1395/. Трэба перайменаваць артыкул на правільнае вызначэнне асобы: Ала Валерыеўна Навуменка. --[[Адмысловае:Contributions/46.53.240.226|46.53.240.226]] 14:21, 16 верасня 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Абвальванне навеса на чыгуначнай станцыі Новы Сад == Калі ласка, выпраў памылкі ў арфаграфіі. Зараней дзякуй. [[Адмысловае:Contributions/188.255.145.157|188.255.145.157]] 03:52, 4 лістапада 2024 (+03) == belarusenc.by == Прывітанне. Адрэдагаваў артыкул [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў]] на падставе гэтай крыніцы. Як лепш было б падаць яе ў спасылках? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 15 лістапада 2024 (+03) :Праз шаблон {{ш|Belarusenc}}, як [[Абразеева|тут]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:07, 15 лістапада 2024 (+03) == Шаблон:Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы == Вітаю! Пасля Вашай праўкі шаблон не адлюстроўвае нумары старонак. Як бы выправіць? [[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:53, 29 снежня 2024 (+03) :|с= --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 29 снежня 2024 (+03) == Karte == Was ist die Quelle dieser Karte? [[:File:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР. 1940.svg]]--[[Удзельнік:Antemister|Antemister]] ([[Размовы з удзельнікам:Antemister|размовы]]) 23:14, 9 красавіка 2025 (+03) == [[Аляксандр Арсенавіч Варанецкі]] і [[Фёдар Фёдаравіч Гулевіч]] == Прывітанне. Магчыма, гэтая інфармацыя здасца вам годнай занясення інфармацыі ў артыкулы. Абодва маюць званне народнага артыста БССР: [https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&sellet=%C3&selword=1334]. Гулевіч памёр не ў Мінску, а ў Севастопалі: [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/star/17377/bio/], пацвярджаецца на сайце Федэральнай натарыяльнай палаты Расіі: [https://notariat.ru/ru-ru/help/probate-cases/] (Дата смерці: 26.05.2022. Нумар спадчыннай справы: 32729631-59/2022. Натарыус: Яфрэменка Анжаліка Юр'еўна, Натарыяльная палата горада Севастопаля, 299011, г. Севастопаль, Ленінскі р-н, вул Леніна, в. 33.). Варанецкі - Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (7 мая 2001): [https://ru.nagrady.by/persona/299466/]. [[Удзельнік:Romano1981|Romano1981]] ([[Размовы з удзельнікам:Romano1981|размовы]]) 11:48, 7 мая 2025 (+03) == Юзаф Сцыпіён == Прывітанне. Як бы назваць артыкул пр асобу? Ён быў сынам [[Ігнацы Сцыпіён]]а, памёр у 1802 годзе, менш вядомы, чым ягоны дзед [[Юзаф Сцыпіён]], што займаў тую ж пасаду старосты лідскага. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:57, 28 мая 2025 (+03) :Юзаф Сцыпіён (пам. 1802) ці Юзаф Сцыпіён (сын Ігнацыя). Але тады лепш зрабіць з удакладненнямі абодва артыкулы [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:03, 28 мая 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Удзельнік:Andrew Mikhailov == Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 07:50, 27 ліпеня 2025 (+03) :Не, не маю ніякай магчымасці дапамагчы. Магу толькі даслаць ліст вам на пошту, можа тады пабачыце якая пошта. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:57, 27 ліпеня 2025 (+03) ::Дзякую за адказ. Чакаю ліст на пошту.--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 20:38, 27 ліпеня 2025 (+03) :::Паведамленні ад Вас і Вікіпедыі былі ў спаме. І як я не дадумаўся раней праверыць папку са спамам. == Абнавіць [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]] == Вітаю! Можаш абнавіць спіс [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]], каб гаджэт [[Вікіпедыя:Гаджэты/Сцягі ўдзельнікаў]] працаваў нармальна? Апошні раз спіс быў рэдагаваны ў 2023, спіс адмінаў і іншых вышэйшых сцягаў моцна змяніўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 16 жніўня 2025 (+03) : Праз [[Адмысловае:ListUsers]] можна праверыць актуальны стан па групах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 16 жніўня 2025 (+03) == Мы — нашы горы == Hello. In the article [[Мы — нашы горы]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/78.174.55.43|78.174.55.43]] 12:55, 27 жніўня 2025 (+03) == Мінская група АБСЕ == Hello. Can you update the article [[Мінская група АБСЕ]] with new sources? It was dissolved on 1 September 2025, as a requisite of the peace agreement signed by Azerbaijan and Armenia on 8 August 2025. Can you also update the article [[Мы — нашы горы]]? Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-54394-3|&#126;2025-54394-3]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-54394-3|размова]]) 09:29, 8 верасня 2025 (+03) == Сардэчны дзякуй! == {| width="100%" align="center" style="border: 1px solid gray; width=100%; background-color: #fffced;" |rowspan="2" valign="middle" width="50px" align="center"| [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]] |style="font-size: large; padding: 0; align:center; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <div align="center">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]] [[Вікіпедыя:Ордэны/Беларускі|'''{{#if:Ордэн за велізарны ўклад|Ордэн за велізарны ўклад|Беларускі ордэн}}''']] [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]]</div> |rowspan="2" valign="middle" width="50px" | <div align="right">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]]</div> |- |style="vertical-align: middle; align:center;" |<div align="center">{{#if:Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍|Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍}}</div> |} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | З пажаданнем, каб [https://www.svaboda.org/a/33422252.html такіх навінаў] больш не было ніколі {{абдымкі}} [[Удзельнік:Shabe|𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 00:36, 13 лістапада 2025 (+03) |} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:45, 7 лютага 2026 (+03) == [[Размовы:Ужупіс]] == Пане Уладзіслаў, зрабі, калі ласка, адміністрацыйнае дзеянне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 28 лютага 2026 (+03) [[Размовы:Генрых Хрыстафоравіч Татур]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:54, 6 сакавіка 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Схавальнік == Вітаю! Ідзе галасаванне на [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы oversight для ўдзельніка Lesnas ättling|гэтай старонцы]]. Што б абраць новага схавальніка, патрэбна не менш за 25 галасоў. Прашу аддаць свой голас на старонцы да 10 мая. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:48, 5 мая 2026 (+03) == [[Ганна з Друцкіх-Любецкіх]] == Вітаю, мабыць усё ж сваякі абвінавацілі Ганну ў ''атручванні'', а не ''атручэнні'' мужа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 8 мая 2026 (+03) == Порты == гл. [https://slounik.org/nazounik/l17_16/8 Граматычны слоўнік назоўніка]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:54, 4 ліпеня 2026 (+03) :мн. НВ парты (з ліч. 2, 3, 4 порты) [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:57, 4 ліпеня 2026 (+03) d2y11j28zym3llm3u64hbuykeul0t6q 0 48058 5160572 4858123 2026-07-03T15:32:31Z Siliyiw 169172 5160572 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Морач}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Морач |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 52|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Морацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243004209 }} '''Мо́рач'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Morač}}, {{lang-ru|Морочь}}) — [[аграгарадок]] у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Морацкі сельсавет|Морацкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 35 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад [[Клецк]]а, за 162 км ад [[Мінск]]а<ref name="БЭ10">{{крыніцы/БелЭн|10к}}</ref>. == Насельніцтва == * [[1999|1999 год]] — 2079 жыхароў, 674 двары<ref name="БЭ10" />. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Помнікі гісторыі і культуры == * Узнясенская царква (XIX ст.) * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Васілевіч Абабурка]] (нар. [[1941]]) — беларускі [[мовазнавец]]. * [[Янка Абабурка]] (1921—2009) — беларускі [[Праваслаўе|праваслаўны]] святар у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[Аўген Груша]] (1935—2019) — дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі. * [[Павел Сяргеевіч Зуевіч]] (нар. 1997) — беларускі [[футбаліст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|10|Морач}} — С. 521. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://globustut.by/moroch/index.htm Глобус Беларусі Морач] * [http://www.radzima.org/be/pub/1917_m/ Радзіма.орг: Морач] {{Морацкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Морач (Клецкі раён)| ]] g61cg4yuosuvuc6e1cb3l2jpgceupio 5160574 5160572 2026-07-03T15:39:00Z Siliyiw 169172 5160574 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Морач}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Морач |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 52|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Морацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243004209 }} '''Мо́рач'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Morač}}, {{lang-ru|Морочь}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015550&q_id=11116608|title=Решение Клецкого районного Совета депутатов от 5 февраля 2008 года № 57 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Морацкі сельсавет|Морацкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 35 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад [[Клецк]]а, за 162 км ад [[Мінск]]а<ref name="БЭ10">{{крыніцы/БелЭн|10к}}</ref>. == Насельніцтва == * [[1999|1999 год]] — 2079 жыхароў, 674 двары<ref name="БЭ10" />. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Помнікі гісторыі і культуры == * Узнясенская царква (XIX ст.) * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Васілевіч Абабурка]] (нар. [[1941]]) — беларускі [[мовазнавец]]. * [[Янка Абабурка]] (1921—2009) — беларускі [[Праваслаўе|праваслаўны]] святар у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[Аўген Груша]] (1935—2019) — дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі. * [[Павел Сяргеевіч Зуевіч]] (нар. 1997) — беларускі [[футбаліст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|10|Морач}} — С. 521. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://globustut.by/moroch/index.htm Глобус Беларусі Морач] * [http://www.radzima.org/be/pub/1917_m/ Радзіма.орг: Морач] {{Морацкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Морач (Клецкі раён)| ]] 4juhu0eidn14zrbe6o4zvubvpqqk543 5160621 5160574 2026-07-03T17:30:23Z M.L.Bot 261 дэвф 5160621 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Морач}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Морач |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 52|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Морацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243004209 }} '''Мо́рач'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Morač}}, {{lang-ru|Морочь}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0015550&q_id=11116608|title=Решение Клецкого районного Совета депутатов от 5 февраля 2008 года № 57 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=}}</ref> у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Морацкі сельсавет|Морацкага сельсавета]]. == Геаграфія == За 35 км на паўднёвы ўсход ад [[Клецк]]а, за 162 км ад [[Мінск]]а<ref name="БЭ10">{{крыніцы/БелЭн|10к}}</ref>. == Насельніцтва == * 1999 год — 2079 жыхароў, 674 двары<ref name="БЭ10" />. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Помнікі гісторыі і культуры == * Узнясенская царква (XIX ст.) * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Васілевіч Абабурка]] (нар. 1941) — беларускі [[мовазнавец]]. * [[Янка Абабурка]] (1921—2009) — беларускі [[Праваслаўе|праваслаўны]] святар у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[Аўген Груша]] (1935—2019) — дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі. * [[Павел Сяргеевіч Зуевіч]] (нар. 1997) — беларускі [[футбаліст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|10|Морач}} — С. 521. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://globustut.by/moroch/index.htm Глобус Беларусі Морач] * [http://www.radzima.org/be/pub/1917_m/ Радзіма.орг: Морач] {{Морацкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Морач (Клецкі раён)| ]] adrlo3u47u86le5n84pwl3pmp9xg8fd 0 51093 5160867 5088687 2026-07-04T10:47:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160867 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт | Фота = | Гады = з [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] | Краіна = Літва | Горад = [[Вільнюс]] | Жанр = [[Фолк-панк]] | Склад = Вячка Красулін | Мова = [[беларуская мова]] }} '''«Кашлаты Вох»''' — [[Беларусь|беларускі]] [[фолк-панк]] гурт, заснаваны ў [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] годзе, станам на жнівень 2024 года мае тры нумарныя [[Музычны альбом|альбомы]] і некалькі [[Сінгл|EP]]. Назва гурта паходзіць з беларускай міфалогіі, дзе Вох — маленькі барадаты чалавек, які жыве пад зямлёю. На думку некаторых, вобраз фронтмена гурта Вячкі Красуліна ёсць адсылкай да гэтай міфічнай істоты. == Гісторыя == === Пачатак творчасці (2006—2010) === Першапачаткова ў груце гралі 3 чалавекі (Стась Чавус, Васіль Саковіч і Вячка Красулін). Такі склад захоўваўся да ліпеня 2008 года, часам Кашлаты Вох гралі з сесійнымі музыкамі. Гурт выступіў у электрычным фармаце ў красавіку [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года на «[[Дударскі фэст|Дударскім фэсце]]», пасля чаго музыкі пачалі ствараць паўнавартасны матэрыял. У жніўні да асноўнага склада гурта далучыўся Віталь Касавец (удзельнік гуртоў [[Testamentum Terrae]] і [[Pawa]]). У [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] годзе музыкі зрабілі [[Кавер-версія|кавер]] на песню «Машыны» гурта [[Neuro Dubel]], якая ўвайшла ў афіцыйны трыб’ют «Место подписи». === Альбом «Пазаўчора» (2011—2013) === Дэбютны поўнафарматны альбом «Пазаўчора» — вынік палутарагадовай студыйнай працы гурта. Альбом пачалі запісваць ў 2010 годзе, але з-за змены студыі ён пабачыў свет толькі ў [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] годзе. Музыкі адзначаюць, што захавалі пераважна фолкавае гучанне альбому, каб вытрымаць яго ў адным стылі. Альбомнае гучанне матэрыялу значна адрознівалася ад канцэртнага.{{цытата|Агульнай ідэі ў альбоме няма, бо падчас яго запісу ў нашых мазгах адбываліся змены гэтых самых ідэй. Некаторыя рэчы былі зробленыя, калі мы яшчэ толькі пакінулі акустыку і перайшлі да «цяжкога» варыянту, — кажа вакаліст і дудар Вячка Красулін.}} Паралельна з запісам альбома гурт працаваў над цалкам аўтарскім рэпертуарам, які выконваўся ў перыяд з 2010 па 2013 год на канцэртах, а кампазіцыя «Цябе» была запісана новым складам у 2015 годзе. === Альбом «Не бяры да галавы» (2015—2018) === Але хутка пасля выхаду першага альбома ў тым жа [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] годзе Вячка Красулін распусціў гурт. Калектыў заявіў пра сябе зноў у лютым [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года, калі выпусціў сінгл-прысвячэнне «Прарок» лідару каманды «[[Оргазм Нострадамуса]]» Аляксею Фішаву, які ўвайшоў у афіцыйны трыб’ют. Летам 2015 года Кашлаты Вох узнавіў актыўную канцэртную дзейнасць з новым складам музыкаў. У [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] годзе гурт прэзентаваў новы альбом «Не бяры да галавы».<ref>[http://budzma.by/news/kashlaty-vokh-nawrad-ci-yosc-yashche-hurty-dzye-wdzyelnik-ryba.html «Кашлаты Вох»: «Наўрад ці ёсць яшчэ гурты, дзе ўдзельнік — рыба»] / [[Будзьма беларусамі!|Будзьма Беларусамі]]</ref> У [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]] годзе сумесна з гуртом «БУЛЬБИНГЕМ» выпушчаны сінгл «Чырвонае вока».<ref>[https://vk.com/@kashlatyvoh-voka КАШЛАТЫ ВОХ feat. БУЛЬБИНГЕМ & ALEX BURN — Чырвонае Вока (прэм’ера сінгла 24.08.2018)]</ref> === Значныя змены ў складзе, шэраг сінглаў (2019—2020) === У [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] годзе склад гурта ў чарговы раз моцна змяніўся. Новыя ўдзельнікі прыўнеслі свежы падыход да выканання матэрыялу. Асноўным кампазітарам стаў Алег Тарасаў, вядомы андэграўндны музыка, які паўдзельнічаў у гуртах «Mental Bates», «Exegutor» і іншых. У [[2020 год у гісторыі музыкі|2020]] годзе выйшла тры рэлізы калектыву — EP «Так нарадзіўся я» і два сінглы, «Шанцаваць.» і «Малочныя вочы». === Спліт-ап гурта праз палітычныя падзеі ў Беларусі (2020—2024) === У 2020 годзе Вячка трапіў у турму з прычыны ўдзелу ў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|паслявыбарчых пратэстах]] і пераехаў у Літву.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://august2020.info/en/detail-page/279|title="They command you to run, but you don't know where, and they laugh and beat you, and pass you around from one person to another"|website=Август 2020|access-date=2024-08-05|archive-date=5 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805133458/https://august2020.info/en/detail-page/279|url-status=dead}}</ref> З гэтай прычыны музыкі гурта аказаліся ў сітуацыі, калі гурт не мае магчымасці рэпетаваць. Творчая дзейнасць была амаль цалкам прыпынена. === Вяртанне да канцэртнай дзейнасці (з 2024) === У 2024 годзе Вячка знайшоў аднадумцаў і аднавіў дзейнасць гурта.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/kashlatyvokh/posts/pfbid02ux4d9MR6hfCfwSCLXFsfwE6xY3iESdEMo3RqYtNBbojKNowgVbZfq6WPoyDX9tqJl|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2024-08-05}}</ref> На анлайн-пляцоўках гурт размясціў свае запісы ў рэмастэрыраваным варыянце.<ref>{{Cite web|url=https://open.spotify.com/artist/0IQNJhlSidRqvY5vIdZiY0?si=0iLVsrgsQp6KfmpjLB4LEw|title=Spotify|website=open.spotify.com|access-date=2024-08-05}}</ref> На восень 2024 года запланаваны выхад зборніка лепшых песень гурта ў «жывым» выкананні на студыі. Першы сінгл «Цяжкі дзень» з альбома пабачыў свет 22 жніўня 2024 года.<ref>https://open.spotify.com/album/5VEwk38fSAAdgtWZIdGaoS?si=03-dd89-Tp-wevhbFyDU9Q</ref> Альбом «Апошні канцэрт у Мінску» выйшаў 21 верасня 2024 года.<ref name=":0">{{Cite web|lang=blr|url=https://budzma.org/news/gurt-kashlaty-vokh-vypustsi-novy-albom.html|title=Гурт «Кашлаты Вох» выпусціў новы альбом|date=24.09.2024}}</ref> 30 лістапада 2024 года адбыўся рэліз альбома Radio'17, які быў запісаны ў жывым эфіры на беларускім радыё 29 сакавіка 2017 года. Адметнасць рэлізу ў тым, што гурт рабіў той запіс у жывым эфіры, праз што некаторыя моманты ў лірыцы змяніліся. == Стыль, уплыў і крытыка == Кашлаты Вох пачынаў сваю творчасць з беларускіх і заходнееўрапейскіх фальклорных твораў. Затым адбыліся спробы злучэння гітарнай і дудовай музыкі. Пачынаючы з 2015 года, гурт перастаў выконваць фальклор на карысць аўтарскага матэрыялу. Наконт адыходу гурта ад фолку ў адным з інтэрв’ю Вячка Красулін заявіў: {{Пачатак цытаты}}Так яно неяк сапраўдней атрымліваецца, таму што калі мы перараблівалі фальклор, не кожны гэта ўспрымаў як частку сябе. А калі кожны ўкладвае свой сэнс, атрымліваецца значна цікавей.{{Канец цытаты}} На цяперашні{{калі?}} момант гурт развіваецца ў напрамку [[Панк-рок|панка]], [[Трэш-метал|трэша]], [[Псіхадэлічны рок|псіхадэла]], не адмаўляючыся ад дуды і флейты. Самі музыкі называюць сваю музыку амаральнай, разбуральнай для непадрыхтаваных. Для калектыву характэрны моцны вакал, як чысты, так і экстрэмальны з псіхадэлічнымі і істэрычнымі элементамі. Кашлаты Вох характарызуецца яскравай падачай і эксцэнтрычнымі паводзінамі на сцэне. Другая выключная рыса калектыву — правакацыйныя тэксты. «Мы спяваем пра тое, што нас турбуе, ці мы хочам проста павесяліцца. Ёсць тэксты пацешныя, ёсць вострасацыяльныя, ёсць пра алкаголь, ёсць пра рэлігію, а ёсць і пра каханне», — кажуць музыкі. {{Урэзка|Выраўноўванне=left|Без разрываў=1|Подпіс=Кашлаты Вох "У трэндзе"|Змест=''Сёння ў трэндзе, заўтра - у труне <br />Калісьці сусвет таксама памрэ.''}} Уплыў на гурт аказала творчасць калектываў «Оргазм Нострадамуса», «[[Сектор Газа (гурт)|Сектор Газа]]», «[[Nirvana]]», «Corvus Corax». Па меркаванні Змітра Сасноўскага, лідара гурта «[[Стары Ольса]]», музыканты «Кашлатага Воха» з’яўляюцца пачынальнікамі новага напрамку ў фолк-музыцы — псіха-фолка. Хоць на самай справе ў музыцы гурта заўважныя элементы фолк-рока, панка і псіхадэліі, а цэнтрам канцэртнай дзеі з’яўляецца сцэнічны перформанс, які ладзіць з дапамогай дуды фронтмэн гурта Вячка Красулін. З-за сваіх эксцэнтрычных паводзін і правакацыйных тэкстаў гурт некалькі раз быў забаронены на фестывалях == Значныя выступленні == «Кашлаты Вох» ўдзельнічалі ў фестывалях «Дударскі фэст 2008», «Дударскі фэст 2009», «Дударскі фэст 2010», «Мсціслаўскі фэст 2007», «Лошыцкі фэст 2007», праекце «Па Крывіі без баяна 2007», конкурсе «Рок-школа 2008», «Czeremcha 2009», «Калядны Фэст 2009», «Фолк-Рок Вясна’2010», «Грунвальдскі фэст 2011», «Грунвальдскі фэст 2012», «[[Басовішча]] 2011», «Emergenza Belarus 2013», «Tatto Fest Belarus 2015», «Купальскае Кола 2015», «Гонару Продкаў 2015» і шэрагу іншых мерапрыемстваў. «Кашлаты Вох» дзяліў сцэну з гуртамі: [[Gods Tower]], [[Neuro Dubel]], [[Vader]], Omut, [[Testamentum Terrae]], Imprudence, Vietakh, Vietah, Kratkiy Otzyv, PunKrot, [[Стары Ольса]], [[Litvintroll]], [[Lity Taler]], [[Zatoczka]], Exegutor, Ансамбль «Христа Спасителя и Мать Сыра Земля» і шматлікімі прадстаўнікамі беларускай андэграўнднай сцэны. == Удзельнікі == * Вячка Красулін ([[дуда]], [[Вакаліст|вакал]], [[Флейта|блок-флейта]]) == Дыскаграфія == === Альбомы === * Пазаўчора ([[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref>[http://www.experty.by/content/pank-arkestr-ad-gurta-kashlaty-vokh-spampavats Панк-аркестр ад гурта «Кашлаты вох» (+спампаваць)] / [[Experty.by]]</ref> * Не бяры да галавы ([[2017 год у гісторыі музыкі|2017]])<ref>[http://tuzin.by/albums/3858/nie-biary-da-halavy.html «КАШЛАТЫ ВОХ». ЗВАР’ЯЦЕЦЬ, КАБ ЗАСТАЦЦА САБОЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170623113124/http://tuzin.by/albums/3858/nie-biary-da-halavy.html |date=23 чэрвеня 2017 }} / [[Tuzin.by]]</ref> * Апошні канцэрт у Мінску ([[2024 год у гісторыі музыкі|2024]])<ref name=":0" /> * Radio'17 ([[2024 год у гісторыі музыкі|2024]]) === EP === * Цуд-зуд ([[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref>[http://www.experty.by/content/kashlaty-vokh-zap-sa-novy-ep-slukhats «Кашлаты вох» запісаў новы EP (+слухаць)] / [[Experty.by]]</ref> * Цябе / падарунак ([[2015 год у гісторыі музыкі|2015]])<ref>[http://www.experty.by/content/kashlaty-vokh-pradstaviu-novy-ep-slukhats «Кашлаты вох» прадставіў новы EP (+слухаць)] / [[Experty.by]]</ref> * Так нарадзіўся я ([[2020 год у гісторыі музыкі|2020]]) === Сінглы === * Машыны ([[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * 13 ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) * Hammerits ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) * Прарок ([[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]) * Час вяртаць ([[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]) * Бліжэй ([[2017 год у гісторыі музыкі|2017]]) * Чырвонае вока ([[2018 год у гісторыі музыкі|2018]]) * 13 (новая версія) ([[2019 год у гісторыі музыкі|2019]]) * Шанцаваць. ([[2020 год у гісторыі музыкі|2020]]) * Малочныя вочы ([[2020 год у гісторыі музыкі|2020]]) * Прарок ([[2020 год у гісторыі музыкі|2024]]) * Цяжкі дзень ([[2020 год у гісторыі музыкі|2024]]) * Неабходна ([[2020 год у гісторыі музыкі|2024]]) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2006 годзе]] coifwqc10snxo1z5hi1xlcdi3lm3phx 0 51166 5160556 4864503 2026-07-03T13:24:50Z Rabbi Mendl 19651 /* Галерэя */ дапаўненне 5160556 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Мікалай Міхайлавіч Паграно́ўскі''' (нар. {{ДН|21|2|1952}}<ref>[http://www.artmuseum.by/ru/news/novosti-2012-g/nikolayu-mixajlovichu-pogranovskomu-–-60-let Николаю Михайловичу Пограновскому — 60 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190130031135/http://www.artmuseum.by/ru/news/novosti-2012-g/nikolayu-mixajlovichu-pogranovskomu-%E2%80%93-60-let |date=30 студзеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>, [[Бечы]], {{МН|Жыткавіцкі раён|ў Жыткавіцкім раёне|}}, [[Гомельская вобласць]], [[БССР]]) — беларускі [[мастацтвазнавец]], [[мастацкі крытык]], куратар і галерыст. == Біяграфія == Пасля службы у Савецкай Арміі, вучыўся на мастацка-афарміцельскім аддзяленні ў [[Мінскае мастацкае вучылішча|Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. Глебава]], якое скончыў у 1978 годзе. Пасля вучобы 8 гадоў займаўся афармленнем розных аб’ектаў у Мінску і іншых гарадах Беларусі. У 1986—1989 гадах вучыўся ў [[Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна|Ленінградскім інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна]] на мастацтвазнаўчым аддзяленні, заканчваў вучобу ў [[Мінск]]у, у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]], якую скончыў у 1993 годзе па спецыяльнасці «Тэорыя і гісторыя мастацтва». У 1986—2001 гадах працаваў у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]], з 1990 года — галоўным захавальнікам. Паралельна ў 1989—1991 гадах выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. Глебава, у 1994—1999 гадах — у Беларускай акадэміі мастацтваў. [[File:Mikola Pagranoŭski at the exhibition of paintings by Natalia Chernogolova 18.06.2014.jpg|міні|злева|Мікалай Паграноўскі на адкрыцці выстаўкі жывапісу [[Наталля Арсенцьеўна Чорнагалова|Наталлі Чорнагаловы]]. Палац мастацтваў, Мінск, 18 чэрвеня 2014 года.]] Працаваў кіраўніком мастацкай галерэі «ONIK». Куратар многіх пленераў і канцэптуальных выставак. У 2005—2015 гадах працаваў дырэктарам дзяржаўнай установы [[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]. У 2016—2023 гадах — галоўны захавальнік фондаў, старшы навуковы супрацоўнік Мемарыяльнага музея-майстэрні З. І. Азгура. У 2023—2024 гадах — навуковы супрацоўнік Гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Заслаўе». Працаваў на радыё, тэлебачанні, піша сцэнарыі. Эксперт і старшыня мастацкага савету антыкварнага дому «Paragis». Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]] з 1996 года, намеснік старшыні секцыі крытыкі. == Навуковая дзейнасць == Рэцэнзент па выяўленчым мастацтве [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай Энцыклапедыі]] ў 18 тамах. Аўтар 22 каталогаў, 7 альбомаў і кніг, шматлікіх артыкулаў па [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|выяўленчым мастацтве Беларусі]] ХІХ-ХХІ стст. Таксама вядомы у сувязі з скандалам вакол сапраўднасці новазнойдзенага жывапіснага твора [[Марк Шагал|Марка Шагала]] «Певень» — М. Паграноўскі адзіны з беларускіх мастацтвазнаўцаў, хто лічыць карціну сапраўднай. == Узнагароды == * Лаўрэат [[За духоўнае адраджэнне|прэміі Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне»]]. == Галерэя == На адкрыцці выстаўкі маляваных дываноў Алены Кіш «На шчасце» са збору [[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»|Заслаўскага музея]] ў [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага|Мастацкай галерэі Міхаіла Савіцкага]]: <gallery mode="packed"> Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 01.JPG Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 Pogranovski.JPG Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 02.JPG Выява:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 04.JPG </gallery> <gallery mode="packed"> Выява:Marita Holubeva Exhibition in Palace of Art 18.06.2014 Mikola Pagranoŭski.jpg|Адкрыццё выстаўкі твораў Марыты Голубевай. 18.06.2014, Палац Мастацтва Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Mikola Pagranoŭski.JPG|Адкрыццё выстаўкі «Лабірынт» 14.04.2015, Палац Мастацтва Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 01.JPG|«Круглы стол» у Нацыянальным Цэнтры сучаснага мастацтва 17.03.2015, куратар Таццяна Маркіна. Злева направа: Мікола Паграноўскі, [[Дзяніс Валер’евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], [[Сяргей Аркадзевіч Грыневіч|Сяргей Грыневіч]], Аляксандр Радаеў Выява:Roman Zaslonov Nikolai Pogranovski 8.10.2015 Minsk Palace of Art 03.JPG|Адкрыццё «Восеньскага салона з [[Белгазпрамбанк|Белгазпромбанкам]]», 8.10.2015. З [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раманам Заслонавым]] </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * Асадулаев, Х. Г. Проблески таинства: поэзия, живопись, графика, скульптура / Текст: А. Ю. Аврутин, Н. М. Пограновский. Минск : Кнігазбор, 2011. — 187 с. * Герасіменка, Ю. Графіка: Альбом / Прадмова М.Паграноўскага. Б.м., Б.г. — [31] c. * Касцючэнка В. Жывапіс: Альбом / Уступ. арт. М.Паграноўскага — Мінск: ТАА «Асар», 1999. — [44] c. * Кравченко, А. Изоматериал: альбом / текст: Н. Пограновский, Т. Котович. Витебск : Витебская областная типография. 2017. — 71 с. * Кузнецов, А. Колористические пространства: Живопись / Сост. Н.Пограновский. Мн., 1997. — 70 с. * Кузнецова, И. И. Изоматериал / Составитель, автор предисловия Н. Пограновский. Минск : Влад, 1994. — [24] c. * Паграноўскі, М. М. Інтэрпрэтацыі: нарысы пра сучасных беларускіх мастакоў / Мікалай Паграноўскі. Мінск: Галіяфы, 2012. — 118 с., іл. * Паграноўскі, М. М. Сучасны беларускі жывапіс [Выяўленчы матэрыял]: з калекцыі Пріорбанка / А. Б. Спрынчан, М. М. Паграноўскі. Мінск : Калекшн, 2017. — 295 с. * ''Рыбчынская, О.'' О времени и о себе // «Камэта», 2005. * Ястраб, Ф. Санеты : у 5 т. — Мінск : Галіяфы. Т. 3: Жыццё, як час сарванай ружы : скарбонка санетаў / Прадмова М. Паграноўскага. — 2016. — 153, [6] с., [8] л. іл. * Victor Sachno: Catalogue of painting / Comp.: Nikolai Pogranovsky. S. l., 1999. — 36 p. == Спасылкі == * [http://www.instpol.by/events/art/prezentacyya_zboru_artykula_mastactvazna_cy_m_kalaya_pagrano_skaga_nterpretacy_425.html Прэзентацыя збору артыкулаў мастацтвазнаўцы Мікалая Паграноўскага «ІНТЭРПРЭТАЦЫІ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170411084246/http://www.instpol.by/events/art/prezentacyya_zboru_artykula_mastactvazna_cy_m_kalaya_pagrano_skaga_nterpretacy_425.html |date=11 красавіка 2017 }}. Мінская абласная бібліятэка імя А. Пушкіна. Мінск. * [https://www.kp.by/daily/26871/3913726/ В подвалы ЦК КПБ после путча «сослали» 47 портретов Ленина кисти Михаила Савицкого]{{Недаступная спасылка}}. Сергей Трефилов. Комсомольская правда. Рассказывал искусствовед Николай Пограновский. 21.08.2018 г. * [https://citydog.by/post/minsk1067_azgur/ «На мастака Савіцкага ён збіраў кампрамат»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190831202227/https://citydog.by/post/minsk1067_azgur/ |date=31 жніўня 2019 }}. 7 фактаў пра скульптара, чые працы вы бачыце кожны дзень. Пра Заіра Азгура расказваюць Мікалай Паграноўскі і Дзмітрый Міхееў. * [https://www.sb.by/articles/nepoddelnye-istorii.html Неподдельные истории]. Дмитрий Корсак. Издательский дом «Беларусь сегодня». 06.02.2004. {{DEFAULTSORT:Паграноўскі Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] ikpohdty90m2ptwje1vg84l9cgloyl8 0 55050 5160882 5109259 2026-07-04T11:35:21Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Каралеўства Прусія]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160882 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Прусія, значэнні}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Каралеўства Прусія |саманазва = Königreich Preußen |статус = |гімн = [[Preußenlied]] |сцяг = Flag of Prussia (1892-1918).svg |апісанне_сцяга = |герб = Wappen Deutsches Reich - Königreich Preussen (Grosses).png |апісанне_герба = |карта = Map-DR-Prussia.svg |апісанне = |p1 = Брандэнбург-Прусія |flag_p1 = Wappen Mark Brandenburg.png |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = 1701 |ліквідавана = 1918 |s1 = Вольная дзяржава Прусія |flag_s1 = Flag of Prussia (1918–1933).svg |дэвіз = '''«Suum cuique»''' <br/> («Кожнаму сваё») |сталіца = [[Берлін]] |гарады = |мова = [[нямецкая мова|нямецкая]] (афіцыйная), [[ніжненямецкая мова|ніжненямецкая]], [[польская мова|польская]], [[дацкая мова|дацкая]], [[літоўская мова|літоўская]], [[ніжнелужыцкая мова|ніжнелужыцкая]], [[кашубская мова|кашубская]], [[фрызская мова|фрызская]] |валюта = [[рэйхсталер]] ([[1701]] – [[1750]]) <br/> [[прускі талер]] ([[1750]] – [[1857]]) <br/> [[залатая марка]] ([[1871]] – [[1914]]) <br/> [[папяровая марка]] ([[1914]] – [[1918]]) |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = 348.779.87 км² ([[1910]]) |насельніцтва = 10.349.031 ([[1816]]) <br/> 24.689.000 ([[1871]]) <br/> 34.472.509 ([[1910]]) |форма_кіравання = [[абсалютная манархія]] ([[1701]] – [[1848]]) <br/> [[канстытуцыйная манархія]] ([[1848]] – [[1918]]) |дынастыя = [[Гогенцолерны]] |тытул_кіраўнікоў = Кароль |кіраўнік1 = [[Фрыдрых I Гогенцолерн|Фрыдрых I]] (першы) |год_кіраўніка1 = [[1701]] – [[1713]] |кіраўнік2 = [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]] (апошні) |год_кіраўніка2 = [[1888]] – [[1918]] |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Каралеўства Прусія''' ({{lang-de|Königreich Preußen}}) — нямецкае каралеўства, якое існавала ў перыяд 1701—1918 гадоў. З 1871 года было вядучай дзяржавай [[Германская імперыя|Германскай імперыі]], прадстаўляючы сабой амаль дзве траціны ўсёй плошчы імперыі. Сваю назву каралеўства пераняла ад гістарычнай вобласці [[Старажытная Прусія|Прусія]], хаця яе сэрцавінай з'яўляўся [[Брандэнбург]]. == Гісторыя == === 1701: Уздым Брандэнбурга === [[Фрыдрых Вільгельм I Брандэнбургскі|Фрыдрых Вільгельм I]], «[[Вялікі курфюрст]]» [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбург-Прусіі]], памёр у 1688 годзе. Яго спадчына перайшла сыну, [[Фрыдрых I Гогенцолерн|Фрыдрыху III]] (1688—1701), які стаў каралём Прусіі Фрыдрыхам I (1701—1713). За выключэннем [[герцагства Прусія|герцагства Прусіі]], усе землі Брандэнбурга былі часткай [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], якія знаходзіліся намінальна пад уладай [[Габсбургі|Габсбургаў]]. Паколькі ў рамках імперыі існаваў толькі адзін кароль немцаў, то Фрыдрых паводле санкцыі імператара Леапольда I (ў абмен на саюз супраць Францыі ў вайне за іспанскае спадчыну) каранаваўся каралём новага дзяржавы ([[18 студзеня]] [[1701]]) пад тытулам «кароль Прусіі» на землях, якія не ўваходзілі ў склад імперскіх тэрыторый. З улікам свайго дваістаснага становішча (як імперскіх князёў з аднаго боку і каралёў Прусіі, яка не ўваходзіць у склад імперыі), а таксама каб не ставіць пад сумненне фармальны суверэнітэт «караля немцаў» прускія манархі да 1772 года вымушаныя былі выкарыстоўваць тытул "кароль ''у'' Прусіі "({{lang-de|König ''in'' Preußen}}). Зноў утворанае каралеўства атрымала ўсеагульнае прызнанне па Утрэхтскай дамове (1713). === 1702—1740: Рост каралеўства === Тэрыторыя каралеўства была раскідана больш чым на 1200 км: ад зямлі княства Прусія на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], да сэрца [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] — Брандэнбурга, з [[эксклаў|эксклавамі]] — [[Герцагства Клеўскае]], акругі Марк і Равенсбург у [[Рэйнланд]]зе. Новае Каралеўства Прусія было вельмі беднае — цяжка ішло аднаўленне пасля [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]]. У 1708 годзе, прыблізна адна траціна насельніцтва герцагства Прусія стала ахвярай бубоннай чумы. Чума ў жніўні 1710 года дасягнула [[Прэнцлау]], але ў рэшце рэшт адступіла, не дасягнуўшы сталіцы — [[Берлін]]а, які быў толькі на адлегласці 80 км. [[Швецыя]], пацярпеўшы паражэнне ад [[Расійская імперыя|Расіі]], [[Курфюрства Саксонія|Саксоніі]], [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[Данія-Нарвегія|Даніі-Нарвегіі]], [[Гановер]]а і Прусіі ў [[Паўночная вайна|Паўночнай вайне]] (1700—1721) страціла тэрыторыі на паўднёвым узбярэжжы Балтыйскага мора. Па пруска-шведскай дамове, падпісанай у [[Стакгольм]]е (студзень 1720 года), Прусія атрымала [[Шчэцін]] і іншыя тэрыторыі Швецыі ў [[Памеранія|Памераніі]]. === 1740—1760: Сілезскія войны === У 1740 годзе, кароль Фрыдрых II заняў трон. Выкарыстаўшы за падставу длягавор 1537 года (на дамову наклаў вета імператар [[Фердынанд I Габсбург|Фердынанд I]]), паводле якога Сілезія павінна была перайсці да Брандэнбургу пасля перапынення яе кіруючай дынастыі Пястаў. Фрыдрых уварваўся ў Сілезію, што распачала вайну за аўстрыйскае спадчыну. Пасля хуткай акупацыі Сілезіі, Фрыдрых падахвоціўся абараняць эрцгерцагіню [[Марыя Тэрэзія Аўстрыйская|Марыю Тэрэзіі Аўстрыйскую]], пры ўмове, што край будзе перададзены яму. Прапанова атрымаў адмову, але Аўстрыя сутыкнулася з шэрагам іншых праціўнікаў, і Фрыдрыха ў рэшце рэшт атрымаў афіцыйныя тэрытарыяльныя саступкі ў адпаведнасці з [[Берлінскі дагавор|Берлінскай дамовай]] у 1742 годзе. Да здзіўлення многіх, Аўстрыі ўдалося паспяхова аднавіць вайну. У 1744 г. Фрыдрых зноў уварваўся каб пазбегнуць рэпрэсій і прэтэнзіі, на гэты раз, у Багемію. Ён пацярпеў няўдачу, але французскі ціск на Аўстрыю, саюзніка Вялікабрытаніі, прывяло да серыі дагавораў і кампрамісаў, у выніку чаго ў 1748 годзе быў падпісаны [[Другі Ахенскі дагавор]], які аднавіў мір і аддаў Прусіі ў валоданне большую частку Сілезіі. Пасля свайго прыніжэння саступкай Сілезіі, Аўстрыя накіравала свае намаганні для забеспячэння альянсу з Францыяй і Расіяй («Дыпламатычная рэвалюцыя»), тады як Прусія мела праблемы па стварэнні кааліцыі з Вялікабрытаніяй. Другое ўварвання Фрыдрыха ў Саксонію і Багемію на працягу некалькіх месяцаў у перыяд 1756—1757 гадоў прывяло да [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайне]]. Гэтая вайна стала адчайнай барацьбой прускай арміі, супраць многіх вялікіх Еўрапейскіх дзяржаў, засведчыўшы баяздольнасці прускай арміі. Супраць кааліцыі Аўстрыі, Расіі, Францыі і Швецыі супрацьстаялі толькі Прусія, Гановер і Вялікабрытанія. Пасля паразы 12 жніўня 1759 года ў бітве пры Кунерсдорфе ад аб’яднаных расійска-аўстрыйскіх войскаў Прусія апынулася на мяжы катастрофы. Фрыдрыху ўдалося прадухіліць сур'ёзнае ўварванне на свае тэрыторыі ў кастрычніку 1760 года, але рускае войска ўжо акупавала [[Кёнігсберг]] і [[Берлін]]. Сітуацыя для каралеўства стала паступова пагаршаецца, аднак пасля смерці імператрыцы [[Елізавета Пятроўна|Елізаветы Пятроўны]] ([[цуд дынастыі Брандэнбург]]) рэзка змянілася. Далучэнне да кааліцыі з Прусіяй [[Пётр III|Пятра III]] ліквідавала ўсходні фронт. Прыкладна ў той жа час з вайны таксама выйшла і Швецыя. Пасля перамогі над аўстрыйскай арміяй у [[Бітва пры Буркерсдорфе|бітве пры Буркерсдорфе]] Прусіі, нарэшце, удалося ўсталяваць [[статус-кво]] на [[кантынент|кантыненце]]. Гэты вынік пацвердзіў вядучую ролю Прусіі сярод германскіх дзяржаў і стварэння краіны, на ўзроўні Вялікага еўрапейскага дзяржавы. Фрыдрых, узрушаны амаль адбыўшайся паразай Прусіі, пражываў рэшткі свае дзён як мірны кіраўнік. '''Пруская армія '''[[Выява:Hohenfriedeberg - Attack of Prussian Infantry - 1745.jpg|thumb]] Ядром прускай арміі з'яўляліся [[мушкецёр]]ы, а таксама [[грэнадзёр]]ы, [[фузілер]]ы і [[пікінёр]]ы, кавалерыя складалася з [[кірасір]], [[драгун]] і [[гусараў]]. === 1772, 1793, 1795 гады: Падзелы Рэчы Паспалітай === На ўсходзе і поўдні ад Прусіі знаходзілася [[Рэч Паспалітая]] якая паступова прыходзіла ў заняпад на працягу [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Занепакоены павелічэннем расійскага ўплыву ў польскіх справах і магчымым пашырэннем Расійскай імперыі, Фрыдрых прыняў удзел у [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым з падзелаў Рэчы Паспалітай]] паміж Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй у [[1772]] годзе для падтрымання балансу сіл. Каралеўства Прусія анексавала большую частку тэрыторыі Кароны Каралеўства Польскага, у тым ліку [[Вармія|Вармію]]. Далучаныя тэрыторыі ўтварылі ў наступным годзе правінцыю [[Заходняя Прусія]]. Новую тэрыторыю, якія ўвайшлі ў склад [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] (тэрыторыя, раней вядомая як [[герцагства Прусія]]) у [[Памеранія|Памераніі]], аб'ядналі ў каралеўства на ўсходніх тэрыторыях. Пасля смерці Фрыдрыха ў [[1786]] годзе, яго пляменнік [[Фрыдрых Вільгельм II]] працягнуў раздзелы Польшчы, што дазволіла Прусіі атрымаць значную частку заходняй Польшчы ў [[1793]] годзе. У [[1795]] годзе Рэч Паспалітая перастала існаваць, і вялікія тэрыторыі (у тым ліку [[Варшава]]) на поўдзень ад Усходняй Прусіі сталі часткай Прусіі. Гэтыя новыя тэрыторыі былі арганізаваныя ў правінцыі [[Новая Сілезія]], [[Паўднёвая Прусія]] і [[Новая Усходняя Прусія]]. === 1806—1815: [[Напалеонаўскія войны]] === У 1806 г. [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] была скасавана ў выніку напалеонаўскіх перамог над Аўстрыяй. Тытул [[курфюрст]] (выбарны [[князь]]) Брандэнбурга стаў бессэнсоўным і быў адменены. Да гэтага часу, [[Гогенцолерны]] мелі шматлікія тытулы: кіраўнік евангелісцкай царквы каралеўства, курфюрст, вялікі князь, герцаг для розных рэгіёнаў і сфер іх праўлення. Пасля 1806 года ён стаў мець адзіны тытул — [[кароль Прусіі]]. У выніку паразы Прусіі ў [[Бітва пры Ене і Аўэрштедтэ|бітве пры Ене і Ауэрштедтэ]] ў 1806 годзе кароль [[Фрыдрых Вільгельм III]] быў вымушаны часова пакінуць [[Мемель]]. Паводле [[Тыльзіцкая дамова|Тыльзіцкай дамове]] ў 1807 годзе, Прусія страціла прыкладна палову сваёй тэрыторыі, уключаючы зямлі, атрыманыя пры [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другім]] і [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|Трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] (якая ў той час стала [[герцагства Варшаўскае|герцагства Варшаўскім]]) і ўсе землі на захад ад ракі [[Эльба]]. Уся астатняя частка каралеўства была акупавана французскімі войскамі і кароль быў вымушаны стварыць альянс з Францыяй і далучыцца да [[Кантынентальная блакада|Кантынентальнай блакады]]. Пасля паразы Напалеона ў Расіі, Прусія выйшла з альянсу і прыняла ўдзел у вайне [[Шостая кааліцыя|Шостай кааліцыі]] падчас «вызваленчай вайны» ({{lang-de|Befreiungskriege}}) супраць французскай акупацыі. Прускія войскі пад старшынствам маршала [[Гебхард Леберэхт Блюхер|Гебхарда Леберэхта фон Блюхера]] ўнеслі ўклад у канчатковую перамогу над [[Напалеон]]ам у вырашальнай [[бітва пры Ватэрло|бітве пры Ватэрло]] ў [[1815]] годзе. === 1815: Прусія пасля Напалеона === [[Выява:Ac.prussiamap3.png|thumb|300px|right|Экспансія Прусіі ў 1807—1871 гадах]] Прусія ва ўзнагароду за свой уклад у паражэнне Францыі была запрошаная на [[Венскі кангрэс]], дзе атрымала вялікую частку сваіх тэрыторый і набыла 40 % [[Каралеўства Саксонія]] і значную частку [[Рэйнланд]]а. Большая частка тэрыторыі, якая адышла да Прусіі пры трэцім раздзеле Польшчы была далучана да [[Царства Польскае|Царству Польскага]] ў рамках Расійскай імперыі. З улікам гэтых змен у Прусіі, каралеўства было рэарганізавана на 10 правінцый. Большая частка каралеўства, не былых у складзе Усходняй Прусіі, Заходняй Прусіі і Познані, сталі часткай новага [[Германскі саюз|Германскага саюза]], які прыйшоў на змену Свяшчэннай Рымскай імперыі. У выніку рэвалюцыі [[1848]] года княствы [[Гогенцолерн-Зігмарінген]] і [[Гогенцолерн-Хэхінген]] (правілы кадэцкай галіна дынастыі Гогенцолерн) былі далучаны да Прусіі ў [[1850]] годзе. === 1848—1871: Войны за аб'яднанне Германіі === [[Выява:Map-AustroPrussianWar-annexed.svg|thumb|right|300px|Прусія пасля [[Аўстра-пруская вайна|Аўстра-прускай вайны]] (1866)]] За наступныя паўстагоддзя пасля Венскага кангрэса, у Нямецкім саюзе ўзнік канфлікт паміж прыхільнікамі ідэі фарміравання адзінага германскага дзяржавы і захавання цяперашняга сходу невялікіх германскіх дзяржаў і каралеўства. Стварэнне ў 1834 годзе Мытнага саюза Германіі ({{lang-de|Zollverein}}), які выключаў Аўстрыйскую імперыю, павялічыў прускай уплыў на дзяржавы-члены. У выніку рэвалюцыі 1848 года Франкфурцкі парламент прапанаваў каралю [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыху Вільгельму IV]] аб'яднаць Германію вакол яго кароны. Фрыдрых Вільгельм адмовіўся ад прапановы на той падставе, што рэвалюцыйныя зборы не могуць прадастаўляць каралеўскія тытулы. Але існавалі дзве іншыя прычыны яго адмовы: у той час было зроблена мала намаганняў, каб пакласці канец унутранай барацьбе за ўладу паміж Аўстрыяй і Прусіяй. Стварэнне Германскай імперыі азначала б канец незалежнасці Прусіі ў рамках федэрацыі. У 1848 годзе дзеянні [[Данія|Даніі]] па адносінах да [[герцагства Шлезвіг і Гольштэйн]] прывялі да [[Першая Шлезвігская вайна|Першай Шлезвігскай вайны]] (1848-51) паміж Даніяй і Германскім саюзам. У ёй Данія была пераможаны, але Прусія пад знешнім ціскам была вымушаная аддаць ёй абодва герцагства. У 1850 годзе Фрыдрых Вільгельм выдаў першую канстытуцыю Прусіі. Гэты дакумент — ўмераны па мерках таго часу, але кансерватыўны па сённяшніх стандартах — прадугледжваў дзвюхпалатны парламент. Ніжняя палата, або [[Ландтаг]], абіраўся ўсімі падаткаплацельшчыкамі, якія былі падзеленыя на тры тыпы, чые галасы мелі вагу паводле сумы падаткаў, якія яны выплочвалі. Жанчыны і тыя хто не плацілі падаткі не мелі права голасу. Гэта дазволіла траціне выбаршчыкаў кантраляваць 85 % ад заканадаўчай улады. Верхняя палата, якая ў далейшым была перайменавана ў («Палату лордаў» ({{lang-de|Herrenhaus}}), назначалася каралём. Ён захаваў цалкам выканаўчую ўладу і міністры адчытваліся толькі перад ім. Як вынік, улада землеўладальніцкіх класаў, юнкераў, заставалася непарушнай, асабліва ва ўсходніх правінцыях. У [[1862]] годзе [[Ота фон Бісмарк]] быў прызначаны каралём [[Вільгельм I Гогенцолерн|Вільгельмам I]] ў якасці прэм'ер-міністра Прусіі. Ён быў поўны рашучасці аб'яднаць нямецкія дзяржавы пад прускай уладай, і кіраваў Прусіяй падчас трох войнаў, якія ва ўрэшце рэшт дасягнулі гэтай мэты. Першай з згаданых войнаў была [[Другая Шлезвігская вайна]] (1864), якую ініцыявала Прусія заручыўшыся падтрымкай Аўстрыі. Данія пацярпела ў ёй паражэнне і аддала Шлезвіг і Гольштэйн, Прусіі і Аўстрыі адпаведна. Размеркаванне кіравання Шлезвіг і Гольштэйн стала штуршком да Аўстра-прускай вайне (1866), вядомай таксама як [[Сямітыднёвая вайна]], дзе Прусія, у саюзе з [[Каралеўства Італія|Каралеўствам Італія]] і рознымі паўночна-германскімі дзяржавамі, аб'явіла вайну Аўстрыйскі імперыі. Аўстрыйская кааліцыя была разбурана і некаторыя нямецкія дзяржавы ([[Каралеўства Гановер]], [[Вялікае герцагства Гесэ]], [[герцагства Насау]] і [[Вольны горад Франкфурт]]) былі далучаныя да Прусіі. Найважнейшым вынікам гэтых набыткаў стала тэрытарыяльнага злучэнне рэйнскага комплексу ўладанняў Прусіі з астатняй часткай каралеўства. Спрэчныя тэрыторыі Шлезвіг і Гольштэйн перайшлі пад Прускае кіраванне. З улікам гэтых тэрытарыяльных дасягненняў, з'явілася магчымасць аб'яднання прускіх уладанняў у Рэйнланд-Вестфаліі з асноўнай часткай Каралеўства. Менавіта ў гэты час Прусія дасягнула сваёй найбольшай плошчы і займала дзве траціны плошчы Германіі. Прусія заставалася ў гэтых межах да канца [[1918]] года. Германскі саюз быў адменены паводле вынікаў вайны. На яго месцы, Прусія аб'яднала 21 дзяржава, на поўнач ад ракі [[Майн]] і ўтварыла [[Паўночна-Германскі Саюз]] у [[1867]] годзе. Прусія стала дамінуючай дзяржавай у гэтым новым утварэнні, маючы чатыры пятых яго плошчы і насельніцтва. Яе амаль поўны кантроль быў замацаваны ў канстытуцыі, напісанай Бісмаркам. Выканаўчая ўлада была ўскладзена на прэзідэнта; афіцыйна была перададзена прускаму каралю, паводле спадчынных правоў. Канцлер даваў справаздачу толькі перад ім. Быў таксама створаны двухпалатны парламент. Ніжняя палата, або [[Рэйхстаг (Германская імперыя)|Рэйхстаг]], абіралася на аснове ўсеагульнага выбарчага права мужчын. Верхняя палата, або [[Бундэсрат]] (Федэральны савет) назначалася дзяржаўнай уладай. Бундэсрат на практыцы быў мацней Рэйхстага. Прусія мела 17 з 43 галасоў, і магла лёгка кантраляваць кворум у рамках саюзу з іншымі дзяржавамі. Паўднёвыя нямецкія дзяржавы (за выключэннем Аўстрыі) былі вымушаныя пагадзіцца на ваенныя саюзы з Прусіяй. Бісмарк лічыў што такі шлях аб'яднання Германіі значна лягчэй да рэалізацыі. Хоць кароль Вільгельм быў поўны рашучасці зрабіць тэрытарыяльны захоп Аўстрыі, Бісмарк пераканаў яго адмовіцца ад гэтай ідэі. Бісмарк хацеў каб Аўстрыя не мела ў будучыні ўплыву на нямецкія справы, і адначасова бачыў, што Аўстрыя магла б быць каштоўным саюзнікам у будучыні. Завяршальным дзеяннем была [[Франка-пруская вайна]] (1870 год), дзе Бісмарк абыграў імператара Францыі [[Напалеон III|Напалеона III]] з абвяшчэннем вайны Прусіі. Узаемадзеянне германскіх дзяржаў палепшылася пасля аўстра-прускай вайны, германскія дзяржавы хутка сабралі разам свае войскі і перамаглі Францыю. Гэтая пруская перамога прадвызначыла магчымасць стварэння Германскай імперыі на чале з імператарам Вільгельмам I [[18 студзеня]] [[1871]] года (170 годдзе каранацыі першага прускай караля Фрыдрыха I) у зале люстэркаў у [[Версаль|Версалі]] каля [[Парыж]]а, у той час як французская сталіца знаходзілася ў аблозе. === 1871—1918: Уздым і падзенне Прусіі === [[Выява:prussiamap.gif|thumb|300px|right|Прусія ў Германскай імперыі (1871—1918 гады)]] Новая імперыя Бісмарк стала адной з самых магутных дзяржаў з краін кантынентальнай [[Еўропа|Еўропы]]. Панаванне Прусіі ў новай імперыі было амаль гэтак жа абсалютным, як гэта было ў Паўночна-германскай Саюзе. Прусія мела тры пятых плошчы імперыі, і дзве траціны яе насельніцтва. Імператарская карона стала спадчыннай дынастыі Гогенцолернаў. Аднак, карані будучых праблем знаходзіліся ў глыбокіх адрозненні паміж імперскай і прускай сістэмамі. Імперыя мела сістэму ўсеагульнага і роўнага выбарчага права для ўсіх мужчын старэй 25 гадоў. У той жа час, Прусія захавала сістэму галасавання з абмежавальнымі трыма класамі, у якой 17,5 % насельніцтва кантралявала ўсе сферы жыцця. Імперскі канцлер быў, за выключэннем двух перыядаў (студзеня-лістапада 1873 і 1892—1894 гадоў) таксама прэм'ер-міністрам Прусіі, і гэта азначала, што на працягу большай часткі існавання імперыі, каралю/імператару і прэм'ер-міністру/канцлеру давялося шукаць большасці ў выбарчых заканадаўчых органах двух абсалютна розных выбарчых сістэм. На момант стварэння імперыі, Прусія і Германія мелі прыкладна дзве траціны сельскіх раёнаў. Аднак на працягу 20 наступных гадоў, становішча было адменена, на гарады і мястэчкі ўжо даводзілася дзве трэці насельніцтва. Аднак і ў каралеўстве і ў імперыі, межы акругаў, так і не былі зменены, каб адлюстраваць рост насельніцтва і ўплыў гарадоў і мястэчак. Гэта азначала, што сельскія раёны былі проста пераназваны ў 1890 годзе. Бісмарк разумеў, што астатняя частка Еўропы крыху скептычна ставіцца да сілы новага Рэйха, і звярнуў сваю ўвагу на захаванне міру накшталт Берлінскага кангрэса. Вільгельм I памёр у [[1888]] годзе, і яго на троне змяніў наследны прынц — [[Фрыдрых III Гогенцолерн|Фрыдрых III]]. Новы імператар, быў англафілам і планаваў зрабіць шырокія ліберальныя рэформы. Але ён памёр праз 99 дзён з моманту свайго ўзыходжання на трон. Яго спадчыннікам стаў 29-гадовы сын, [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]]. Як хлопчык, Вільгельм паўстаў супраць сваіх бацькоў у іх ліберальных спробах, і пакінуў прусаў пад апекай Бісмарка. Новы кайзер хутка сапсаваў адносіны з брытанскай і расійскай каралеўскімі сем'ямі (хоць і быў роднасна звязаны з імі), стаў іх супернікам і нарэшце ворагам. Вільгельм II адхіліў Бісмарка ад пасады ў 1890 годзе і пачаў кампанію мілітарызацыі і авантурызму ў знешняй палітыцы, што ў канчатковым выніку прывяло Германію да ізаляцыі. Падчас [[Аўстра-Вянгерскі канфлікт|Аўстра-Вянгерскага канфлікту]] з [[Сербія]]й кайзер паехаў у адпачынак, і паспешныя планы мабілізацыі некалькіх дзяржаў прывялі да катастрофы — [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] ([[1914]]—[[1918]]). За выхад з вайны, бальшавікі, згодна [[Брэсцкі мір|Брэсцкаму міру]] (1918 год) пагадзіліся на акупацыю буйных рэгіёнаў заходняй часткі Расійскай імперыі, якія межавалі з Прусіяй. Нямецкі кантроль над гэтымі тэрыторыямі доўжыўся ўсяго некалькі месяцаў, і спыніўся з-за паразы нямецкай арміі і нямецкай рэвалюцыі, якія прывялі да адлучэння кайзера ад трона і яго выгнання. Пасляваенны [[Версальскі дагавор]], прымусіў Германію несці поўную адказнасць за вайну. Дагавор быў падпісаны ў Версалі, у зале люстэркаў, дзе нямецкая імперыя і была створана. Яшчэ да завяршэння вайны ў Германіі ўспыхнула [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўская рэвалюцыя 1918 года]], якая прымусіла Вільгельма II [[9 лістапада]] 1918 года адмовіцца і ад прускага прастола, і ад звязанага з ім прастола Германскай імперыі. Каралеўства Прусія было пераназвана ў [[Вольная дзяржава Прусія|Вольную дзяржаву Прусія]]. == Склад Прусіі == Асноўныя тэрыторыі Каралеўства Прусіі былі Фрыўльскі Брандэнбург і [[герцагства Прусія]], што ўтварылі Брандэнбург-Прусію. Памеранія была далучана да Прусіі ў [[1648]] годзе. Разам з шэрагам тэрытарыяльных набыткаў ад Швецыі ў [[1720]] годзе, гэты рэгіён пазней стаў [[Памеранія (правінцыя)|правінцыяй Памераніі]]. Прускія поспехі ў Сілезскай вайне прывялі да ўтварэння [[Сілезія (правінцыя)|правінцыі Сілезія]] ў [[1740]] годзе. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе, анексаваныя Каралеўская Прусія і Вармія сталі [[Заходняя Прусія|правінцыяй Заходняя Прусія]], тады як герцагства Прусія (разам з часткай Варміі) стала правінцыяй [[Усходняя Прусія]]. Іншая анексіі тэрыторый уздоўж ракі [[Рака Нетцэ|Нетцэ]] (Netze) прывяла да стварэння акругі [[Нетцэ]]. Пасля другога і трэцяга падзелаў Рэчы Паспалітай (1793—1795 гады), Прусія стварыла [[правінцыя Новая Сілезія|правінцыі Новая Сілезія]], [[Паўднёвая Прусія]], і [[Новая Усходняя Прусія]], з акругай Нетцэ, якая размежавала Заходнюю і Паўднёвую Прусію. Гэтыя тры правінцыі, перайшлі да Царства Польскага згодна рашэнню Венскага кангрэса ў 1815 годзе, за выключэннем заходняй частцы Паўднёвай Прусіі, якая стала складовай часткай [[Вялікае Княства Пазнаньскае|Вялікага Княства Пазнаньскага]]. Пасля буйных поспехаў на захадзе, дасягнутых Прусіяй пасля Венскага кангрэса, было створана 10 правінцый, кожная з якіх дзяліліся яшчэ на акругі. Гэта правінцыі: * [[Брандэнбург]] * [[Усходняя Прусія]] * [[Юліх-Клевэ-Берг]] (Jülich-Cleves-Berg) * [[Ніжні Рэйн]] * [[Памеранія]] * [[Вялікае Княства Пазнаньскае]] * [[Саксонія (правінцыя)|Саксонія]] * [[Сілезія]] * [[Заходняя Прусія]] * [[Вестфалія]] У 1822 годзе, правінцыі Юліх-Клевэ-Берг і Ніжні Рэйн былі аб'яднаны ў правінцыю Рэйн. У 1829 годзе, правінцыі Усходняя і Заходняя Прусія аб'ядналіся ў [[правінцыя Прусія|правінцыю Прусія]], але гэтыя правінцыі зноў былі створаны ў 1878 годзе. Княства Гогенцолерн-Зігмарінген і Гогенцолерн-Хэхінген былі анексаваны ў 1850 годзе і ўтварылі правінцыю [[правінцыя Гогенцолерн|Гогенцолерн]]. Пасля перамогі Прусіі ў 1866 годзе ў Аўстра-прускай вайне, тэрыторыі, якія анексавала Прусія былі рэарганізаваны ў тры новыя правінцыі: [[Гановер (правінцыя)|Гановер]], [[Гесэ-Насау]], і [[Шлезвіг-Гольштэйн (правінцыя)|Шлезвіг-Гольштэйн]]. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Германскі саюз}} {{Правінцыі Прусіі}} [[Катэгорыя:Прусія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Тэрыторыі Германскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] [[Катэгорыя:1701 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Германіі]] [[Катэгорыя:Каралеўства Прусія]] 6qzy7txh8zcajriolqizttjdkg3erv3 0 55105 5160825 5128415 2026-07-04T09:02:57Z 5160825 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва=Беларуская чыгунка<br />БЧ |арыгінал= |поўная назва=Беларуская чыгунка |выява=Belarus-RW-Logo.svg |шырыня= |подпіс= |гады= з 1862 |краіна={{Сцягафікацыя|Беларусь}} |горад=[[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сцяг Мінска]] [[Мінск]] |начальнік дарогі= |статус=дзеючая |падпарадкаванне= [[Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь|Міністэрства транспарту і камунікацый]] |тэлеграфны код= |код прыпіскі= |працягласць=5479 км (2019) |узнагароды= |сайт=http://www.rw.by |вікісховішча= }} [[Файл:Чыгункі Беларусі.png|thumb|350px|Схема пуцей Беларускай чыгункі.]] [[Файл:MapBCh.png|thumb|350px|Аддзяленні Беларускай чыгункі. {{legend|red|Мінскае аддзяленне}} {{legend|orange|Баранавіцкае аддзяленне}} {{legend|purple|Брэсцкае аддзяленне}} {{legend|lightblue|Віцебскае аддзяленне}} {{legend|pink|Гомельскае аддзяленне}} {{legend|lightgreen|Магілёўскае аддзяленне}}]] [[Файл:HistBCh.gif|thumb|350px|Будаўніцтва ўчасткаў сучаснай Беларускай чыгункі.]] '''Белару́ская чыгу́нка''' ('''БЧ''') — дзяржаўны аператар чыгуначных ліній у [[Беларусь|Беларусі]]; дзяржаўнае беларускае аб’яднанне, падпарадкаванае [[Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь|Міністэрству транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь]], у склад якога ўключана 84 арганізацыі і 3 прадстаўніцтвы. У сучасных межах дзейнічае з 1953 года. У снежні 1991 года аддзялілася ад адзінай чыгункі былога [[СССР]] і стала самастойная. [[27 лістапада]] [[1996]] года ўзнагароджана Ганаровай граматай [[Кабінет міністраў|Кабінету Міністраў]] Рэспублікі Беларусь<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time74/lav74380.htm Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 27 ноября 1996 г. № 757 «О награждении Белорусской железной дороги Почетной грамотой Кабинета Министров Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120301015759/http://old.bankzakonov.com/d2008/time74/lav74380.htm |date=1 сакавіка 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Чыгуначны транспарт Беларусі}} === Фарміраванне дарогі ў савецкі перыяд (БССР) === Пасля далучэння [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] да [[БССР]] у 1939 годзе на тэрыторыі рэспублікі дзейнічалі [[Заходняя чыгунка|Заходняя]], Беларуская (з кіраўніцтвам у Гомелі), [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўская]] (кіраўніцтва ў Баранавічах) і [[Беластоцкая чыгунка|Беластоцкая чыгункі]]. У пасляваенны перыяд ішло не толькі маштабнае аднаўленне пуцей, але і адміністрацыйныя рэарганізацыі ў кіраванні. У 1951 годзе Брэст-Літоўская чыгунка і Мінскае аддзяленне Заходняй чыгункі былі аб’яднаны ў Мінскую чыгунку. У 1953 годзе яна была далучана да Беларускай чыгункі, галоўнае ўпраўленне якой размясцілася ў [[Мінск]]у{{sfn|Цімафееў|2013|с=26}}. У 1957 годзе Беларусі былі перададзены Аршанскае і Віцебскае аддзяленні [[Калінінская чыгунка|Калінінскай чыгункі]] (РСФСР). У выніку межы Беларускай чыгункі супалі з адміністрацыйнымі межамі БССР. === Развіццё ў 1960—1980-я гады === З 1960-х гадоў на БЧ (руск. БЖД) пачаўся пераход на новыя віды цягі і мадэрнізацыя. У 1963 годзе на БЧ паступілі першыя магістральныя [[Цеплавоз|цеплавозы]], і пачаўся рух пасажырскіх цягнікоў на цеплавознай цязе на лініі [[Орша]]—[[Брэст]]. У 1963 годзе быў электрыфікаваны першы ўчастак чыгункі Мінск—[[Аляхновічы (станцыя)|Аляхновічы]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=111}}. Да 1983 года быў арганізаваны скразны рух на электрацязе ад Брэста да Масквы. БЧ пастаянна шукала шляхі павышэння рэнтабельнасці і эфектыўнасці працы. У 1967 годзе прадпрыемствы БЧ аднымі з першых перайшлі на новыя ўмовы планавання і эканамічнага стымулявання ў рамках [[Эканамічная рэформа 1965 года ў СССР|касыгінскай рэформы]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=209, 210}}. У 1984—1986 гадах на БЧ быў праведзены маштабны эканамічны эксперымент. Яго мэтай стала павышэнне прадукцыйнасці працы за кошт сумяшчэння прафесій, пашырэння зон абслугоўвання і скарачэння колькасці персаналу (напрыклад, укараненне працы машыністаў без памочнікаў). У выніку эксперыменту колькасць работнікаў была скарочана на 13,2 тысячы чалавек, але пры гэтым прадукцыйнасць працы вырасла на 15,8 %, а заработная плата тых, хто застаўся, — на 12-24 %{{sfn|Цімафееў|2013|с=219, 220}}. З 1987 года БЧ перайшла на ўмовы поўнага гасразліку і самафінансавання{{sfn|Цімафееў|2013|с=220}}. У 1989 годзе на БЧ была ўведзена аўтаматызаваная сістэма браніравання і продажу білетаў «Экспрэс-2» на пасажырскія цягнікі і даведачна-інфармацыйная сістэма «ВІЗІНФОРМ» у Мінску, [[Гомель|Гомелі]] і Брэсце. Пачата будаўніцтва буйнога вакзальнага комплексу ў Мінску. Дзейнічалі 2 вылічальныя цэнтры (Мінск, Брэст) і спецыяльнае бюро па распрацоўцы аўтаматызаваных сістэм кіравання ў Гомелі. === Перыяд незалежнай Беларусі === У снежні 1991 года Беларуская чыгунка аддзялілася ад адзінай чыгункі былога СССР і стала самастойнай. У перыяд з [[28 лютага]] да [[12 сакавіка]] [[2022]] года не працавала электронная сістэма продажу квіткоў на сайце Беларускай чыгункі і ў карпаратыўным мабільным дадатку, у выніку чаго купляць квіткі пасажырам прыходзілася ўручную ў дзень адпраўлення на вакзалах і станцыях, што выклікала сур’ёзныя складанасці. Касіры ўпершыню за шмат гадоў сталі выдаваць папяровыя білеты старажытнага ўзору (без месца). Таксама ўзнікалі складанасці і з аплатай карткамі<ref>{{cite web|url = https://people.onliner.by/2022/03/12/bzhd-pochinila-elektronnuyu-sistemu-prodazhi-biletov|title = БЖД починила электронную систему продажи билетов|author = |date = 2022-03-12|work = [[Onliner.by]]|language = ru|accessdate = 2022-03-13}}</ref>. Беларуская чыгунка трапіла ў санкцыйныя спісы [[Канада|Канады]] (лістапад 2022 года) і [[Украіна|Украіны]] (студзень 2023 года)<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/7080/ |title=Державне об'єднання "Білоруська залізниця" |access-date=14 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230414191349/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/7080/ |archivedate=14 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Канада (лістапад 2022 года), [[Еўрапейскі Саюз]] і [[Швейцарыя]] (чэрвень 2023 года), Украіна (лістапад 2023 года), [[Аўстралія]] (люты 2024 года) і [[Новая Зеландыя]] (верасень 2024<ref>{{cite web|url=https://www.legislation.govt.nz/regulation/public/2024/0190/latest/whole.html|title=Russia Sanctions Amendment Regulations (No 4) 2024|work=New Zealand Legislation|language=en}}</ref>) абвясцілі аб санкцыях супраць начальніка БЧ Уладзіміра Марозава<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/24980/ |title=МОРОЗОВ Володимир Михайлович |access-date=11 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602214755/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/24980/ |archivedate=2 чэрвеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Структура БЧ == У складзе Беларускай чыгункі 6 аддзяленняў (унітарных прадпрыемстваў), якія аб’ядноўваюць 368 [[Чыгуначная станцыя|станцый]], 17 лакаматыўных дэпо, 12 вагонных дэпо, 20 дыстанцый пуці, 13 дыстанцый сігналізацыі і сувязі, 7 дыстанцый электразабеспячэння і інш. прадпрыемствы. Парк грузавых вагонаў налічвае каля 36 тыс. адзінак транспартных сродкаў, пасажырскі парк мае больш за 1 тыс. цягавых сродкаў. Беларуская чыгунка — член міжнароднай Арганізацыі супрацоўніцтва чыгунак і Міжнароднага саюза чыгунак. === Аддзяленні Беларускай чыгункі === * [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] * [[Баранавіцкае аддзяленне Беларускай чыгункі]] * [[Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі]] * [[Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] * [[Магілёўскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] * [[Віцебскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] === Фармат пасажырскіх перавозак === <ref name=>[http://www.rw.by/index.php/.396.0.0..0.0.0.html НОВЫ ФАРМАТ ПАСАЖЫРСКІХ ПЕРАВОЗАК.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110317071137/http://www.rw.by/index.php/.396.0.0..0.0.0.html |date=17 сакавіка 2011 }}</ref> * [[Міжнародныя лініі]] * [[Камерцыйныя лініі]] * [[Міжрэгіянальныя лініі]] * [[Рэгіянальныя лініі]] * [[Мінская гарадская электрычка|Гарадскія лініі]] === Лакаматыўная гаспадарка === [[Файл:Дэпо БЧ.png|thumb|450px|Лакаматыўныя і вагонныя дэпо БЧ]] На чыгунцы 16 асноўных, 4 адваротных і 1 маторавагоннае дэпо. Асноўныя [[лакаматыўнае дэпо|лакаматыўныя дэпо]]: * ЦЧ-1 Мінск * ЦЧ-2 Маладзечна * ЦЧ-3 Баранавічы * ЦЧ-4 Лунінец * ЦЧ-5 Ліда * ЦЧ-6 Ваўкавыск * ЦЧ-7 Брэст * ЦЧ-8 Гомель * ЦЧ-10 Жлобін * ЦЧ-11 Калінкавічы * ЦЧ-12 Магілёў * ЦЧ-13 Асіповічы * ЦЧ-14 Крычаў * ЦЧ-15 Орша * ЦЧ-16 Віцебск * ЦЧ-17 Полацк Маторавагоннае дэпо: * ЦЧ-9 Мінск == Начальнікі Беларускай чыгункі == * Павел Мікалаевіч Уладзімірскі (1936—1937) * Міхаіл Сямёнавіч Панамароў (1937—1938) * Пётр Міхайлавіч Някрасаў (1938—1940) * Ніл Іванавіч Краснабаеў (1940—1942; 1943—1946) * Дзмітрый Якаўлевіч Камароў (1946—1952) * Уладзімір Аляксеевіч Мяркулаў (1952—1953) * [[Гаўрыіл Іванавіч Кацяш]] (1953—1969) * [[Яўген Паўлавіч Юшкевіч]] (1969—1981) * [[Андрэй Рыгоравіч Андрэеў]] (1981—1990) * [[Сцяпан Ільіч Шкапіч]] (1990—1993) * [[Яўген Іванавіч Валадзько]] (1993—1998) * [[Віктар Рыгоравіч Рахманько]] (1998—2002) * [[Васіль Іванавіч Гапееў]] (2002—2004) * [[Уладзімір Ільіч Жарэла]] (2004—2008) * [[Анатоль Аляксандравіч Сівак]] (2009—2012) * [[Уладзімір Міхайлавіч Марозаў (чыгуначнік)|Уладзімір Міхайлавіч Марозаў]] (2012—2024) * [[Валерый Емяльянавіч Вярэніч]] (2024—ц.ч.) == Гл. таксама == * [[Беларуская чыгуначная грамада]] * [[Музей Беларускай чыгункі]] * [[Чыгуначная транспартная сістэма Мінска]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Беларуская чыгунка}} * История Белорусской железной дороги из XIX века в век XXI. / В. В. Яновская и др. — Минск: «Мастацкая літаратура», 2012. — 955с. ISBN 978-985-02-1375-4. * Железная дорога Беларуси: История и современность. В. Г. Рахманько, А. В. Бессольнов, В. А. Шоба и др. Под общей редакцией В. Г. Рахманько. — Мн.: ОДО «Триолета», 2001. — 488 с. ISBN 985-6533-02-3. * Железнодорожная магистраль Белоруссии. 100 лет./Д. Б. Лосев, А. В. Кость и др. — Минск: «Беларусь», 1971. — 206с. * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} == Спасылкі == * [http://www.rw.by/be/ Афіцыяльная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130607181115/http://www.rw.by/be/ |date=7 чэрвеня 2013 }} * [http://www.chygunka.ru/ Вершы пра беларускую чыгунку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110428170840/http://chygunka.ru/ |date=28 красавіка 2011 }} {{Чыгуначны транспарт у Еўропе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская чыгунка| ]] [[Катэгорыя:Чыгункі Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Транспартныя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цягнікі Беларускай чыгункі]] 4lfn5g4bnsk4u9k90v0mgwuzzqpy8i6 0 56030 5160832 5159134 2026-07-04T09:17:50Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Вілейская вобласць]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160832 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вілейская вобласць |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Беларуская ССР]] |Уключае = |Сталіца = [[Вілейка]] |Крупныйгород = |Крупныегорода = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 14,5 тыс. |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Вілейская вобласць БССР (студзень 1940).svg |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Віле́йская во́бласць''' — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], утвораная ўказам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[4 снежня]] [[1939]] года, пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у лістападзе 1939 года. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Вілейка]]. Першапачаткова ўключала 7 паветаў. [[Файл:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вілейскай вобласці (студзень 1940).svg|thumb|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вілейскай вобласці (студзень 1940)]] У 1940 годзе Вілейская вобласць складалася з 22 [[раён]]аў: # [[Астравецкі раён]] # [[Ашмянскі раён]] # [[Браслаўскі раён]] # [[Відзскі раён]] # [[Гадуцішскі раён]] # [[Глыбоцкі раён]] # [[Дзісенскі раён]] # [[Докшыцкі раён]] # [[Дунілавіцкі раён]] # [[Ільянскі раён]] # [[Крывіцкі раён]] # [[Куранецкі раён]] # [[Маладзечанскі раён]] # [[Мёрскі раён]] # [[Мядзельскі раён]] # [[Пастаўскі раён]] # [[Пліскі раён]] # [[Радашковіцкі раён]] # [[Смаргонскі раён]] # [[Свянцянскі раён]] # [[Свірскі раён]] # [[Шаркаўшчынскі раён]] [[20 верасня]] [[1944]] года вобласць была перайменаваная ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскую вобласць]], адміністрацыйны цэнтр вобласці быў перанесены ў [[Маладзечна]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вілейская вобласць}} {{БССР}} [[Катэгорыя:Вобласці Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Вілейская вобласць]] psyeo7rbz4h28zshacvd1l2aearog0r 0 59614 5160757 5002022 2026-07-04T07:26:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160757 wikitext text/x-wiki {{Аэрапорт | імя = Мінск-1 | выява = | шырыня = | caption = | lat_deg = 53 | lat_min = 51 | lat_sec = 52 | lat_dir = N | lon_deg = 27 | lon_min = 32 | lon_sec = 23 | lon_dir = E | рэгіён на карце = Беларусь Мінск | подпіс Пазкарты = Размяшчэнне аэрадрома на карце Мінска | IATA = MHP | ICAO = UMMM | тып = грамадзянскі | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | уладальнік = | эксплуатант = Філіял «Аэрапорт Мінск-1» РУП «Нацыянальны аэрапорт Мінск» | дата адкрыцця = 7 лістапада 1933 | дата закрыцця = [[23 снежня]] [[2015]] (як аэрапорт)<br>[[27 чэрвеня]] [[2018]] (як паветраная гавань авіярамонтнага завода)<ref name="SB2018">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/minsk-1-tak-provozhayut-samolety.html |title=Минск-1. Так провожают самолеты |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2018-06-28 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref> | city-served = | размяшчэнне = [[Мінск]] | elevation-f = +748 ф | вышыня = +228 м | плошча = 1,8 км² | часавы пояс = +3 | coordinates = {{Coord|53|51|52|N|27|32|23|E|type:airport|display=inline,title}} | сайт = http://www.airportminsk1.by/ | УПП1-нумар = 12/30 | r1-length-f = 6 562 | УПП1-памеры = 2000 × 60 | УПП1-пакрыццё = бетон | УПП2-нумар = 12/30 | r2-length-f = 1640 | УПП2-памеры = 500 | УПП2-пакрыццё = грунт | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = | лагатып = National Airport Minsk — «Airport Minsk-1» Logo.png }} {{значэнні|Мінск}} '''«Мінск-1»''' — былы [[Аэрапорт|аэрапорт]] у паўднёвай частцы [[Мінск]]а. Знаходзіўся за 4 км ад гістарычнага цэнтра горада. Будынак аэравакзала па [[Вуліца Чкалава (Мінск)|вул. Чкалава]], 38/1, узведзены ў [[1946]]—[[1956]] гадах, з’яўляецца [[Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі|гісторыка-культурнай каштоўнасцю мясцовага значэння]]<ref>{{крыніцы/ГККРБ-2009|}}</ref>. == Гісторыя == === Даваенны час === Аэрапорт у Мінску быў урачыста адкрыты [[7 лістапада]] [[1933]] года. У гэты ж дзень з яго выляцеў у [[Масква|Маскву]] першы самалёт [[К-5 (самалёт)|К-5]]. Увесну [[1934]] года тут прызямліліся тры самалёты [[По-2]], што належалі Смаленскаму авіяпадраздзяленню спецыяльнага прыстасавання Маскоўскага ўпраўлення грамадзянскага паветранага флоту. Затым яны былі прыпісаны да гэтага аэрапорту, што дало пачатак развіццю грамадзянскай авіяцыі ў Беларусі. У [[1935]] годзе былі адкрытыя першыя рэгулярныя рэйсы паміж Мінскам і сямнаццаццю раённымі цэнтрамі Беларусі, а ў [[1936]] годзе — першы паштова-пасажырскі рэйс паміж Мінскам і Масквой. === Пасляваеннае аднаўленне === [[Вялікая Айчынная вайна]] нанесла інфраструктуры аэрапорта значныя страты. Аднаўленне пачалося адразу пасля вызвалення горада. Вядома, што восенню 1944 года авіятары, якія вярнуліся з эвакуацыі, сутыкнуліся з вострым дэфіцытам жылля і былі вымушаны жыць па 4—5 сем'яў у адным пакоі{{sfn|Цімафееў|2013|с=320}}. У 1945 годзе Мінскі аэрапорт часцей за ўсё прымаў транспартныя самалёты «СІ-47» ([[C-47 Skytrain|C-47]]) і [[Лі-2]], а таксама лёгкаматорныя мадэлі{{sfn|Цімафееў|2013|с=138}}. У 1946 годзе былі праведзены работы па паляпшэнні лётнага поля, што дало магчымасць прымаць самалёты круглы год{{sfn|Цімафееў|2013|с=103}}. === Развіццё ў 1950—1980-я гады === У 1955 годзе аэрапорт атрымаў міжнародны статус. Яго тэхнічнае абсталяванне паступова паляпшалася: так, у 1957 годзе на дальніх лініях пачаў выкарыстоўвацца больш дасканалы самалёт [[Іл-14|Іл-14-П]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=143}}. У 1958 годзе быў адкрыты новы, добраўпарадкаваны будынак аэравакзала. У яго аперацыйнай зале размясціліся касы і багажныя кладоўкі, на другім паверсе — рэстаран і гасцініца. У будынку таксама працавалі буфет, гандлёвыя пункты «Саюздруку», «Ювеліргандлю» і «Сангігіены»{{sfn|Цімафееў|2013|с=109, 353}}. З пачаткам 1960-х гадоў аэрапорт пачаў прымаць новыя тыпы турбавінтавых і рэактыўных самалётаў. У чэрвені 1961 года на лініі Мінск — Масква пачаў курсіраваць турбавінтавы [[Ан-10]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=150}}. Для медыцынскага забеспячэння пілотаў ва ўмовах росту хуткасцей і вышынь палётаў у 1965 годзе ў аэрапорце была створана спецыяльная лабараторыя авіяцыйнай медыцыны{{sfn|Цімафееў|2013|с=340}}. У [[1970-я]] гады аэрапорт ужо абслугоўваў больш за мільён пасажыраў у год. Для паскарэння абслугоўвання і скарачэння чэргаў у 1971 годзе была ўкаранёна рэгістрацыя пасажыраў непасрэдна перад вылетам (так званы безрэгістрацыйны метад), а праз год з'явілася аўтаматызаваная сістэма браніравання месцаў для транзітных пасажыраў{{sfn|Цімафееў|2013|с=177, 242}}. У 1977 годзе ў аэрапорце ўкаранілі сучасную сістэму аўтаматызацыі браніравання і продажу білетаў «Сірэна», якую ў 1983 годзе замяніла больш дасканалая «Сірэна-2»{{sfn|Цімафееў|2013|с=124, 132}}. Да пачатку 2000-х гадоў аэрадром меў адну [[Узлётна-пасадачная паласа|ўзлётна-пасадачную паласу]] з бетонным пакрыццём даўжынёй 2000 м і шырынёй 60 м, якая магла абслугоўваць паветраныя судны 2—4 класаў з максімальнай узлётнай масай да 63 т. Аэрапорт прымаў самалёты [[Ту-134]], [[Ан-12]], [[Ан-24]], [[Ан-26]], [[Ан-72]], [[Ан-74]], [[Як-40]], [[Як-42]], а таксама ўсе тыпы [[верталёт]]аў. === Ліквідацыя аэрапорта === У маі [[2007]] года было прынятае рашэнне аб закрыцці аэрапорта «Мінск-1» і будаўніцтве на яго тэрыторыі новага буйнога гарадскога раёна [[Мінск-Мір]]<ref name="новы час">{{cite web |url=http://novychas.by/hramadstva/aeraport_minsk_1_zacyniacj_da |title=Аэрапорт «Мінск-1» зачыняць да 1 студзеня 2017 года |publisher=Новы Час |date=2015-10-15 |accessdate=2026-07-04 |lang=be}}</ref><ref>{{cite web|url=https://minsk-old-new.com/places/transport/aeroport-minsk-1|title=Аэропорт Минск-1|publisher=Минск старый и новый|date=2013-10-01|accessdate=2019-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191028123803/https://minsk-old-new.com/places/transport/aeroport-minsk-1|archivedate=2019-10-28|url-status=dead}}</ref>. Абслугоўванне пасажырскіх рэйсаў, якія апошнім часам выконвала расійская авіякампанія [[UTair Aviation|UTair]], скончылася 29 кастрычніка 2012 года<ref>{{cite web|url=http://charter97.org/ru/news/2012/10/29/60639/|title=Закрылся последний пассажирский рейс из аэропорта «Минск-1»|publisher=Хартыя’97|date=2012-10-29|accessdate=2026-07-04|lang=ru}}</ref>, з 23 снежня 2015 былі спыненыя любыя камерцыйныя палёты (за выключэннем паветраных суднаў, якія прыляталі на авіярэмонтны завод)<ref>{{cite web |url=https://kadrovik.by/news/show/17271/ |title=Аэропорт «Минск-1» закрыт для коммерческих полётов |publisher=Кадровик.by |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191031223211/https://kadrovik.by/news/show/17271/ |archivedate=2019-10-31}}</ref>. Пасля закрыцця аэрапорта для пасажыраў будынак білетных кас, пабудаваны ў 1976 годзе, спачатку выкарыстоўваўся як гандлёвы цэнтр «Аэрадромны», а ў [[2017]] годзе быў знесены. Будынак 1957 года, які з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю, было вырашана захаваць як архітэктурны помнік<ref name="новы час"/>. На працягу наступных некалькіх гадоў аэрадром выкарыстоўваўся выключна для абслугоўвання [[Мінскі завод грамадзянскай авіяцыі № 407|Мінскага авіярамонтнага завода № 407]]. Заключны вылет з аэрадрома быў выкананы [[28 чэрвеня]] [[2018]] года — на месца свайго базавання адправіўся самалёт [[Ту-134|Ту-134А-3М]] (RA-65917), які належаў расійскаму дзяржаўнаму прадпрыемству і прайшоў на заводзе рамонт. Пасля гэтага дзейнасць завода была канчаткова перанесеная ў Нацыянальны аэрапорт Мінск<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/society/598830.html|title=«Грустно! Столько лет тут проработали». С аэродрома Минск-1 улетел последний самолёт|date=2018-06-28|publisher=Новости Tut.by|author=Инанец С.|accessdate=2019-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712152641/https://news.tut.by/society/598830.html|archivedate=2018-07-12|url-status=dead}}</ref>. У 2019 годзе быў праведзены дэмантаж узлётна-пасадачнай паласы, рулёжных дарожак, перонаў і аэрадромных будынкаў, уключаючы авіярэмонтны завод, і пачалася жылая забудова тэрыторыі. == Архітэктура == [[Файл:Пасажырскі павільён аэрапорта «Мінск-1».jpg|міні|злева|Пасажырскі павільён аэрапорта «Мінск-1» (не захаваўся)]] Комплекс размешчаны ў межах горада, замыкае перспектыву [[Вуліца Чкалава (Мінск)|вуліцы Чкалава]]. Ён уключаў стары будынак аэравакзала, узведзены ў [[1946]]—[[1957]] гадах па праекце архітэктараў [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|А. П. Воінава]] і [[Георгій Уладзіміравіч Заборскі|Г. Заборскага]], і новы павільён (не захаваўся), пабудаваны ў [[1976]] годзе па праекце архітэктараў [[Сяргей Уладзіміравіч Баткоўскі|С. Баткоўскага]] і [[Ашот Саркісавіч Серапян|А. Серапяна]]. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя сіметрычнага двухпавярховага будынку аэравакзала складаецца з цэнтральнай часткі і двух бакавых крылаў. У архітэктуры будынка выкарыстаныя формы [[Класіцызм|класіцызму]]: 6-калонны [[Порцік|порцік]] з боку плошчы, два сіметрычныя [[Рызаліт|рызаліты]] з боку ўзлётна-пасадачнай паласы, [[Бельведэр|бельведэр]] з [[Каланада|каланадай]] [[Карынфскі ордар|карынфскага ордара]]. Павільён уяўляў сабой прамавугольны ў плане, зашклёны на ўсю вышыню будынак з двума сіметрычнымі ўваходамі, вылучанымі двума масіўнымі [[казырок|казыркамі]]<ref>{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}}</ref>. == Здарэнні == У гісторыі аэрапорта адбыліся такія авіяцыйныя здарэнні: * Аварыя C-47 (1945) * [[Аварыя Лі-2 у Мінску|Аварыя Лі-2]] (1946) * [[Катастрофа Іл-12 у Мінску|Катастрофа Іл-12]] (1960) * [[Аварыя Ан-26 у аэрапорце Мінск-1 (1983)|Аварыя Ан-26]] (1983) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мінскія аэрапорты|аўтар=[[Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў|С. Дз. Філімонаў]]}} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Minsk-1 Airport}} * {{Архіварта|ajeraport-minsk-1}} {{Транспарт Мінска}} {{Аэрапорты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аэрапорты Мінска|Мінск-1]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе]] [[Катэгорыя:1933 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Воінава]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Заборскага]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Баткоўскага]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ашота Серапяна]] die7db2qaix0nt3s95bbe4tqxxizand 0 63574 5160583 5092796 2026-07-03T16:00:17Z Siliyiw 169172 5160583 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Станькава |арыгінальная назва = Станькава |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 13|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Станькаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://stankovo.by.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ста́нькава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ста́нькаў, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Stańkava}}, {{lang-ru|Станьково}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Рапуса]]. Уваходзіць у склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]. Насельніцтва 1859 чал. ([[2004]]). Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад [[Койданаў|Койданава]], за 8 км ад [[Койданава (станцыя)|чыгуначнай станцыі Койданава]] (лінія [[Мінск]] — [[Баранавічы]]). Аўтамабільныя дарогі на [[Мінск]], [[Дзяржынск]], [[Узда|Узду]]. З сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] уласнасць [[Радзівілы|Радзівілаў]], з канца XVIII да пач. XX ст. — [[Чапскія|Чапскіх]]. == Гісторыя == [[Файл:Станькава. Рака.jpg|міні|злева|Рака Рапуса ў вёсцы]] Першы пісьмовы ўспамін пра Станькава як [[сяло]] ва ўладанні [[Дарагастайскія|Дарагастайскіх]] датуецца [[1407]]. Пазней паселішчам валодалі [[Радзівілы]], з [[1772]] — [[Чапскія]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Станькаў увайшоў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Станам на [[1588]] у мястэчку было 30 двароў, касцёл, царква, рынак. [[Выява:Stańkаŭ. Станькаў (XIX).jpg|thumb|злева|Палац Чапскіх. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]]] [[Выява:Stańkаŭ, Napaleon Orda.jpg|thumb|злева|Павільён «Скарбчык». [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Станькава апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Менскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пач. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] мястэчка зрабілася цэнтрам ключу. З [[1815]] тут працаваў спіртзавод, у [[1858]] збудавалі Свята-Мікалаеўскую царкву, у [[1863]] адкрылася сельская прыходская школа (51 вучань — 39 хлопчыкаў, 12 дзяўчынак), у [[1868]] — нядзельная школа, шпіталь. Уладальнік маёнтку [[Эмерык Чапскі|Э. Чапскі]] стварыў музей са сваіх збораў. У [[1876]] мастак [[Напалеон Орда]] зрабіў замалёўкі Станькава. Станам на [[1886]] у мястэчку было 42 двары, валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, бальніца. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] тут некаторы час размяшчаўся штаб расійскай 4-й арміі Заходняга фронту. У [[1919]] Станькава ўвайшло ў [[БССР]], дзе [[20 жніўня]] [[1924]] стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на [[1970]] тут было 196 двароў, на [[1998]] — 213, на [[1 студзеня]] [[2004]] — 700. <center><gallery caption="Станькава на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Stańkаŭ. Станькаў (1917).jpg|Палац Выява:Stańkаŭ. Станькаў (XX, I).jpg|Палац, паркавы фасад Выява:Stańkаŭ. Станькаў (1914).jpg|Палац, бібліятэка Выява:Stańkаŭ. Станькаў (XX).jpg|Палац, сталовая </gallery></center> == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1886]] — 390 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1970]] — 908 чал.<ref>[[Анатоль Валахановіч]]. Станькава // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 405.</ref>; [[1998]] — 677 чал.<ref>[[Анатоль Валахановіч]]. Станькава // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 404.</ref> * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]] — 1832 жыхары ў 684 дварах{{sfn|БелЭн|2002}}; [[1 студзеня]] [[2004]] — 1859 чал.<ref>{{Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён|к}} С. 690.</ref> == Інфраструктура == У Станькаве працуюць сярэдняя школа, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, фельчарска-акушэрскі пункт, кінатэатр, бібліятэка, пошта. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Турыстычная інфармацыя == [[File:Станькава. Рэшткі царквы св. Мікалая. Фрэскі)).jpg|thumb|Фрэска ў царкве Св. Мікалая]] === Славутасці === * Могілкі старыя каталіцкія * [[Сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх (Станькава)|Сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх]] (XIX ст.) — {{ГККРБ 4|613Г000144}} * [[Свята-Мікалаеўская царква (Станькава)|Царква Святога Мікалая]] (XIX ст.) * Магіла [[Марат Казей|Марата Казея]] — {{ГККРБ 4|613Д000143}} === Страчаная спадчына === * [[Сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх (Станькава)|Палац Чапскіх]] (XIX ст.) == Галерэя == <gallery mode=packed caption="Краявіды Станькава" perrow ="4" heights="150px"> Станькава. Адноўленая царква.jpg|Царква Станькава. Скарбчык (04).jpg|Скарбчык Выява:Belarus-Stankava-Manor of Czapski Family-Gate-2.jpg|Брама Станькава. Адноўленая альтанка (02).jpg|Альтанка Станькава. Жылы дом (01).jpg|Жылы дом Станькава. Свіран (02).jpg|Свіран Станькава. 500-гадовы дуб.jpg |500-гадовы дуб Станькава. Рапуса (01).jpg|Каскад на р. [[Рапуса]] </gallery> == Вядомыя асобы == [[Файл:Станькава. Дом Марата Казея.jpg|thumb|Дом, у якім нарадзіўся і жыў [[Марат Казей]] (перароблены ў наш час)]] * [[Арыядна Іванаўна Казей]] (1925—2008) — беларуская партызанка і заслужаная работніца, [[Герой Сацыялістычнай Працы]], родная сястра [[Марат Казей|Марата Казея]]. * [[Марат Казей]] ([[1929]]—[[1944]]) — піянер-партызан, [[Герой Савецкага Саюза]] (пасмяротна). * [[Эмерык Чапскі]] ([[1828]]—[[1897]]) — дзяржаўны дзеяч, калекцыянер, нумізмат. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Станькава||151}} * {{Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён}} * ''Раюк, А.Р.'' Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А.Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В.А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346. * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1}} * Stańków // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/210 210]—211. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/stanykava.html в. Станькава] на [[Radzima.org]] * [http://vandrouka.by/2011/stankovo-usadba-gutten-chapskih/ Станькава: сядзіба Гутэн-Чапскіх] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110614201104/http://vandrouka.by/2011/stankovo-usadba-gutten-chapskih/ |date=14 чэрвеня 2011 }} {{Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Станькава| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] o9z79f48iqj4qpdk9khf22vzhepiqb2 5160606 5160583 2026-07-03T16:55:23Z Siliyiw 169172 5160606 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Станькава |арыгінальная назва = Станькава |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 51 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 13|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Дзяржынскі |сельсавет2 = Станькаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://stankovo.by.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ста́нькава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ста́нькаў, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Stańkava}}, {{lang-ru|Станьково}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Рапуса]]. Уваходзіць у склад [[Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]. Насельніцтва 1859 чал. ([[2004]]). Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы ўсход ад [[Койданаў|Койданава]], за 8 км ад [[Койданава (станцыя)|чыгуначнай станцыі Койданава]] (лінія [[Мінск]] — [[Баранавічы]]). Аўтамабільныя дарогі на [[Мінск]], [[Дзяржынск]], [[Узда|Узду]]. З сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] уласнасць [[Радзівілы|Радзівілаў]], з канца XVIII да пач. XX ст. — [[Чапскія|Чапскіх]]. == Гісторыя == [[Файл:Станькава. Рака.jpg|міні|злева|Рака Рапуса ў вёсцы]] Першы пісьмовы ўспамін пра Станькава як [[сяло]] ва ўладанні [[Дарагастайскія|Дарагастайскіх]] датуецца [[1407]]. Пазней паселішчам валодалі [[Радзівілы]], з [[1772]] — [[Чапскія]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Станькаў увайшоў у склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. Станам на [[1588]] у мястэчку было 30 двароў, касцёл, царква, рынак. [[Выява:Stańkаŭ. Станькаў (XIX).jpg|thumb|злева|Палац Чапскіх. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]]] [[Выява:Stańkаŭ, Napaleon Orda.jpg|thumb|злева|Павільён «Скарбчык». [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Станькава апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці Менскага павета [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пач. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] мястэчка зрабілася цэнтрам ключу. З [[1815]] тут працаваў спіртзавод, у [[1858]] збудавалі Свята-Мікалаеўскую царкву, у [[1863]] адкрылася сельская прыходская школа (51 вучань — 39 хлопчыкаў, 12 дзяўчынак), у [[1868]] — нядзельная школа, шпіталь. Уладальнік маёнтку [[Эмерык Чапскі|Э. Чапскі]] стварыў музей са сваіх збораў. У [[1876]] мастак [[Напалеон Орда]] зрабіў замалёўкі Станькава. Станам на [[1886]] у мястэчку было 42 двары, валасная ўправа, царкоўна-прыходская школа, бальніца. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] тут некаторы час размяшчаўся штаб расійскай 4-й арміі Заходняга фронту. У [[1919]] Станькава ўвайшло ў [[БССР]], дзе [[20 жніўня]] [[1924]] стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на [[1970]] тут было 196 двароў, на [[1998]] — 213, на [[1 студзеня]] [[2004]] — 700. <center><gallery caption="Станькава на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Stańkаŭ. Станькаў (1917).jpg|Палац Выява:Stańkаŭ. Станькаў (XX, I).jpg|Палац, паркавы фасад Выява:Stańkаŭ. Станькаў (1914).jpg|Палац, бібліятэка Выява:Stańkаŭ. Станькаў (XX).jpg|Палац, сталовая </gallery></center> == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1886]] — 390 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1970]] — 908 чал.<ref>[[Анатоль Валахановіч]]. Станькава // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 405.</ref>; [[1998]] — 677 чал.<ref>[[Анатоль Валахановіч]]. Станькава // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 404.</ref> * '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001]] — 1832 жыхары ў 684 дварах{{sfn|БелЭн|2002}}; [[1 студзеня]] [[2004]] — 1859 чал.<ref>{{Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён|к}} С. 690.</ref> == Інфраструктура == У Станькаве працуюць сярэдняя школа, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, фельчарска-акушэрскі пункт, кінатэатр, бібліятэка, пошта. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Турыстычная інфармацыя == [[File:Станькава. Рэшткі царквы св. Мікалая. Фрэскі)).jpg|thumb|Фрэска ў царкве Св. Мікалая]] === Славутасці === * Могілкі старыя каталіцкія * [[Сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх (Станькава)|Сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх]] (XIX ст.) — {{ГККРБ 4|613Г000144}} ** Жылы дом, вул. Паркавая, 10/3 (інв. № 620/С-42390). ** Скарбніца, вул. Паркавая, 10/4 (інв. № 620/С-32264). ** Флігель, вул. Паркавая, 10 (інв. № 620/С-7305). ** Паўночная ўязная брама, вул. Паркавая, 10/8 (інв. № 620/С-32839). ** Гаспадарчая пабудова (кароўнік), вул. Паркавая, 10/10 (інв. № 620/С-42429). ** Гаспадарчая пабудова (амбар), вул. Паркавая, 10/5 (інв. № 620/С-32266). ** Рэшткі [[Свята-Мікалаеўская царква (Станькава)|Свята-Мікалаеўскай царквы]] (XIX ст.). ** Валун. ** Воданапорная вежа, вул. Паркавая, 107 (інв. № 620/С-С-32837). ** Парк. ** Альтанка, вул. Паркавая, 10/9 (інв. № 620/С-32838). * [[Свята-Мікалаеўская царква (Станькава)|Царква Святога Мікалая]] (XIX ст.). * Магіла [[Марат Казей|Марата Казея]] (1944) — {{ГККРБ 4|613Д000143}}. === Страчаная спадчына === * [[Сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх (Станькава)|Палац Чапскіх]] (XIX ст.). == Галерэя == <gallery mode=packed caption="Краявіды Станькава" perrow ="4" heights="150px"> Станькава. Адноўленая царква.jpg|Царква Станькава. Скарбчык (04).jpg|Скарбчык Выява:Belarus-Stankava-Manor of Czapski Family-Gate-2.jpg|Брама Станькава. Адноўленая альтанка (02).jpg|Альтанка Станькава. Жылы дом (01).jpg|Жылы дом Станькава. Свіран (02).jpg|Свіран Станькава. 500-гадовы дуб.jpg |500-гадовы дуб Станькава. Рапуса (01).jpg|Каскад на р. [[Рапуса]] </gallery> == Вядомыя асобы == [[Файл:Станькава. Дом Марата Казея.jpg|thumb|Дом, у якім нарадзіўся і жыў [[Марат Казей]] (перароблены ў наш час)]] * [[Арыядна Іванаўна Казей]] (1925—2008) — беларуская партызанка і заслужаная работніца, [[Герой Сацыялістычнай Працы]], родная сястра [[Марат Казей|Марата Казея]]. * [[Марат Казей]] ([[1929]]—[[1944]]) — піянер-партызан, [[Герой Савецкага Саюза]] (пасмяротна). * [[Эмерык Чапскі]] ([[1828]]—[[1897]]) — дзяржаўны дзеяч, калекцыянер, нумізмат. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Станькава||151}} * {{Крыніцы/Памяць/Дзяржынскі раён}} * ''Раюк, А.Р.'' Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А.Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В.А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346. * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1}} * Stańków // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/210 210]—211. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/stanykava.html в. Станькава] на [[Radzima.org]] * [http://vandrouka.by/2011/stankovo-usadba-gutten-chapskih/ Станькава: сядзіба Гутэн-Чапскіх] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110614201104/http://vandrouka.by/2011/stankovo-usadba-gutten-chapskih/ |date=14 чэрвеня 2011 }} {{Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Станькава| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] as2aypy5bazqiwoqq34meez0y2dai96 0 64647 5160716 4946173 2026-07-04T05:42:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160716 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Касцёл Святой Ганны}} {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = Касцёл Святой Ганны ў Вільні |Арыгінальная назва = Sventos Onos baznycia |Выява = Vilnius.Sv.Onos baznycia.Saint Ann's church2.jpg |Подпіс выявы = Фасад касцёла |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Літва |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Вільнюс |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 59 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 36 |region = LT |CoordScale = |Канфесія = [[каталіцызм]] |Епархія = [[Вільнюская дыяцэзія]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = непрыхадскі касцёл |Архітэктурны стыль = [[готыка]] |Аўтар праекта = |Архітэктар = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = [[1394]] |Заснаванне = |Храмавае свята = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = St. Anne's Church in Vilnius }} '''Касцёл [[Святая Ганна|Святой Ганны]]''' — помнік гатычнай архітэктуры сусветнага маштабу. Драўляны Касцёл Святой Ганны быў збудаваны ў [[Вільнюс|Вільнi]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] ў 14 стагоддзі. == Кароткая гісторыя == * [[1394]] — першыя пісьмовыя звесткі аб драўляным касцёле. * [[1419]] — спалены [[крыжакі|крыжакамі]]. * [[1495]]—[[1500]] — будаўніцтва каменнага касцёла. * 22 мая [[1501]] — асвячэнне храма. * [[1501]]—[[1507]] — архітэктар Мікалай Энкінгер з Данцыгу аднавіў ансамбль касцёла. * [[1564]] — пажар. * [[1581]] — аднаўленне і другое асвячэнне касцёла. Набыццё сучаснага выгляду. * [[1761]] — пажар. Пасля пажару закурадымленыя ўнутраныя сцены былі [[тынкоўка|атынкаван]]ы, а вонкавыя — пафабаваныя ў чырвоны колер. Драўляныя дахавыя перакрыцці былі заменены каменнымі [[Скляпенне|скляпеннямі]]. * [[1794]] — пажар. * [[1812]] — пажар. Войска французаў на чале з [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] спаліла ўсё ўнутранае начыненне храма. * [[1848]]—[[1859]] — рэстаўрацыя. На знешнім пакрыцці храма была створана імітацыя чырвонай цагліны. * май [[1867]] — пажар. Ад пажару асабліва пацярпелі дах, вокны і дзверы. * [[1871]] — рэстаўрацыя. * [[1902]]—[[1909]] — [[небяспека]] абвалу. Рэстаўрацыя. Варшаўскі рэстаўратар Дзянконскі ўмацаваў падмурак, дрэніраваў і асушыў тэрыторыю, сцены ўмацаваў металічнымі канструкцыямі, нанова ўзвёў скляпенні, аднавіў раздрабнелую цагліну, зчысціў знешні пласт тынкоўкі. Гэтым разам была выкарыстана чырвоная гліна. * [[1969]]—[[1972]] — рамонт. * Красавік [[2008]] — загароджана частка касцёла з-за небяспекі абвала. == Гісторыя і архітэктура == [[Image:Church of St. Anne in Vilnius 1807 (11715706) (cropped).jpg|thumb|Касцёл Святой Ганны, Вільнюс]] Дакладных звестак аб архітэктары касцёлу няма. Першыя дакументальныя звесткі аб драўляным касцёле Святой Ганны датуюцца пад 1394 годам. Спалены крыжакамі ў 1419 годзе. Каменны касцёл быў пабудаваны ў 1495—1500 гадах і асвечаны [[22 мая]] [[1501]] года. Мецэнатам касцёла быў Вялікі князь Літоўскі [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] (1461—1506). У 1501—1507 гадах архітэктар Мікалай Энкінгер з Данцыгу аднавіў ансамбль касцёла. Пасля пажару 1564 года храм прыйшоў у запусценне. [[Мікалай Радзівіл «Чорны»]] і [[Юрый Радзівіл (1556—1600)|Юрый Радзівіл]] яго аднавілі і нанова асвяцілі толькі ў 1581 годзе; менавіта тады будынак набыў выгляд, які ў асноўным захаваўся да нашых дзён. У XVII стагоддзі абваліліся скляпенні будынку і пры яго рамонце галоўным чынам быў зменены [[інтэр'ер]]: былі вытынкаваны сцены, усталяваны тры новых байдачных [[алтар]]ы. У будаванні храма было выкарыстана 33 віды жоўтай фасоннай цагліны. Толькі пасля пажару 1761 года закуродымленыя ўнутраныя сцены былі [[тынкоўка|атынкаван]]ы, а вонкавыя — пафабаваныя ў чырвоны колер. Драўляныя дахавыя перакрыцці былі заменены каменнымі скляпеннямі. Знешні выгляд храма захоўваўся і пры чарговых рамонтах пасля паўстання 1794 года, вайны 1812 года, рэстаўрацыях у 1871, 1902—1909 і 1971 гадах. Войска французаў у 1812 годзе спаліла ўсё драўлянае начыненне храма. У 1848—1859 гадах храм зноў рэстаўраваўся. На знешнім пакрыцці храма была створана імітацыя чырвонай цагліны. У маі 1867 года ад пажару асабліва пацярпелі дах, вокны і дзверы. Пры пракладцы вуліцы ў 1872 годзе была знесена закладзеная на сродкі мужа і жонкі Мілкевічаў у 1746 годзе ранейшая [[званіца|званіц]]а (побач з храмам), перабудаваная ў 1802 годзе Міхалам Шульцам. Побач была збудавана новая, імітуючая готыку [[званіца|званіц]]а па праэкце архітэктара Мікалая Мікалаевіча Чагіна, якая захавалася да нашых дзён. У 1902—1909 гадах праз небяспеку абвалу касцёл зноў рэстаўруецца. Варшаўскі рэстаўратар Дзянконскі ўмацаваў падмурак, дрэніраваў і асушыў тэрыторыю, сцены ўмацаваў металічнымі канструкцыямі, нанова ўзвёў скляпенні, аднавіў раздрабнелую цагліну, зчысціў знешні пласт тынкоўкі. Гэтым разам была выкарыстана чырвоная гліна. Варта адзначыць, што каменныя скляпенні занадта цяжкія для дадзенай архітэктурнай будовы, а металічнае ўмацаванне сценаў — гэта бомба запавольненага дзеяння, бо метал іржавее і аднойчы прыйдзе ў непрыдатнасць. Пасля другой сусветнай вайны касцёл зачынены не быў. У 1969—1972 гадах пад кіраўніцтвам літоўскіх архітэктараў Барткунаса і Кіткаўскаса быў праведзены рамонт. Былі адрэстаўраваны касцёльныя [[вежа|вежы]], якія і таго часу былі вельмі разбураны. У красавіку 2008 года агляд часткі храма быў зачынены загараджальнымі рыштункамі дзеля бяспекі падарожнікаў і турыстаў, бо праз вібрацыю, якая выклікана транспартным патокам побач з касцёлам, утварыліся расколіны ў сцяне будовы і пачалі выпадаць цагліны. == Літаратура == * Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juliusza Kłosa, Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione po zgonie autora. Wilno, 1937. S. 133—134.{{ref-pl}} * ''А. Медонис.'' Туристу о Вильнюсе. Перевод с литовского языка. Вильнюс: Минтис, 1965. С. 68—69. * ''А. Папшис.'' Вильнюс. Вильнюс: Минтис, 1977. С. 36—38 * Памятники искусства Советского Союза. Белоруссия, Литва, Латвия, Эстония. Справочник-путеводитель. Москва: Искусство. 1986. ISBN 5-210-00094-X. С. 398. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima|}} * [http://www.vilnius.skynet.lt/hramy9.html Касцёл Св. Ганны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071112023525/http://www.vilnius.skynet.lt/hramy9.html |date=12 лістапада 2007 }} * [https://web.archive.org/web/20090609153057/http://gazeta.lv/story/8874.html Касцёл Святой Ганны (Вільнюс)] (іл.) * [http://www.vilnius-tourism.lt/index.php/en/34327/ The Church of St Ann]{{ref-en}} * [http://vilnius.lcn.lt/parapijos/onos/ Vilniaus Šv. Onos bažnyčia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071009134059/http://vilnius.lcn.lt/parapijos/onos/ |date=9 кастрычніка 2007 }}{{ref-lt}} [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] [[Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Цагляная готыка]] [[Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] 8p2mlapkh5q4oml563kah87bd31fx4f 0 81276 5160670 4641167 2026-07-03T22:14:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160670 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Каралеўства Кастылія і Леон |саманазва = La Corona de Castilla |статус = |гімн = |сцяг = Banner of arms crown of Castille Habsbourg style.svg |апісанне_сцяга = Сцяг Кастыліі |герб = Escudo de la Corona de Castilla.svg |апісанне_герба = Герб Кастыліі |карта = Crown of Castile - Map.gif |апісанне = Каралеўства Кастылія і Леон у 15 стагоддзі. |p1 = Каралеўства Кастылія |flag_p1 = Estandarte del Reino de Castilla.svg |p2 = Каралеўства Леон |flag_p2 = Leon banner.svg |p3 = Гранадскі эмірат |flag_p3 = Royal Standard of Nasrid Dynasty Kingdom of Grenade.svg |p4 = |flag_p4 = |утворана = 1230 |ліквідавана = 1716 |утворана2 = <!--выкарыстоўваецца пры некалькіх перыядах існавання дзяржавы--> |ліквідавана2 = |s1 = Каралеўства Іспанія |flag_s1 = Flag of Spain (1701–1760).svg |s2 = Гібралтар |flag_s2 = Flag of Gibraltar.svg |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дэвіз = |сталіца = [[Бургас (Іспанія)|Бургас]], [[Таледа]], [[Вальядалід]], [[Мадрыд]] |гарады = |мовы = [[Іспанская мова|Іспанская]], [[Баскская мова|Баскская]], [[Галісійская мова|Галісійская]], [[Леонская мова|Леонская]], [[Арабская мова|Арабская]] |валюта = |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = 20 000 000 км² |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Манархія]] |дынастыя = [[Бургундская дынастыя, Кастылія|Бургундская дынастыя]] |тытул_кіраўнікоў = [[Кароль Кастыліі і Леона]] |кіраўнік1 = |год_кіраўніка1 = |тытул_кіраўнікоў2 = <!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--> |кіраўнік2 = |год_кіраўніка2 = |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = |год_кіраўніка3 = |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = [[Рымска-каталіцкая царква]] ([[Іслам]], [[Іўдаізм]]) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = Заснаванне |Дата1 = |Год1 =1230 |Этап2 = [[Вайна за іспанскую спадчыну|Ліквідацыя]] |Дата2 = |Год2 = 1716 |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Каралеўства Кастылія і Леон''', вядомае таксама як '''Кастыльская карона''' ({{lang-es|Corona de Castilla}}) — трэцяе і канчатковае палітычнае аб'яднанне Каралеўстваў [[каралеўства Леон|Леон]] і [[каралеўства Кастылія|Кастылія]] пад Кастыльскай каронай. Прынята лічыць, што існуе з 1230 г. — моманту каранавання Кастыльскага караля (які ўключае Таледскую карону) [[Фердынанд III Кастыльскі|Фердынанда III]] на Леонскі прастол (які ўключае Галісійскую карону). Аб'яднанне парламентаў 2-х каралеўстваў адбылося значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў. == Два каралеўства == Каралеўства Леон узнікла з [[Каралеўства Астурыя|Каралеўствы Астурыя]]. [[Каралеўства Кастылія]] першапачаткова існавала як акруга Каралеўства Леон. З другой паловы 10-га стагоддзя да першай паловы 11-га яно пераходзіла з рук у рукі паміж Леонам і [[Каралеўства Навара|Каралеўствам Навара]]. У 11-м стагоддзі, яно нарэшце становіцца незалежнай дзяржавай. Каралеўствы Леон і Кастылія раней два разы аб'ядноўваліся: * З 1037 па 1065 гады пад уладай [[Фердынанд I Вялікі|Фердынанда I Леонскага]]. Пасля яго смерці ўсе каралеўствы пераходзілі да яго сыноў: Леон — [[Альфонса VI Адважны|Альфонсу VI]], Кастылія — [[Санча II Моцны|Санча II]], і Галісія — [[Гарсія I Галісійскі|Гарсіі]]. * З 1072 па 1157 гады пад уладай [[Альфонса VI Адважны|Альфонса VI]] (памёр 1109), [[Урака Кастыльская|Урака]] (памерла 1126), і [[Альфонса VII Імператар|Альфонса VII]]. З 1111 па 1126 гады Галісія вылучалася з саюза пад карону Альфонса VII. У 1157 годзе, каралеўствы былі падзелены паміж сынамі Альфонса VII: Фердынанд II атрымаў Леон, а [[Санча III Кастыльскі|Санча III]] — Кастылію. [[Фердынанд III Кастыльскі|Фердынанд III]] атрымаў Каралеўства Кастылію ад сваёй маці [[Берэнгарыя Кастыльская|Берэнгарыі Кастыльскай]] у 1217 годзе, і Каралеўства Леон ад свайго бацькі [[Альфонса IX Леонскі|Альфонса IX Леонскага]] ў 1230 годзе. У далейшым абодва каралеўства былі аб'яднаны пад імем Каралеўства Леон і Кастылія, ці проста як Карона Кастыліі. Фердынад III пазней заваяваў даліну [[Гвадалквівір]]а, тады як яго сын [[Альфонс X Леонскі|Альфонс X]] заваёўваў Каралеўства Мурсія са складу [[Аль-Андалус]]а, пашыраючы плошчу каралеўства. Пасля гэтых набыццяў тытул Кастыльскай кароны гучаў як: «Кароль Кастыліі, Леона, Таледа, Галісіі, Мурсіі, [[Хаэн]]а, Кардобы, Севільі, і Лорд Біскайскі і Малінскі» пералічваючы і іншыя ўладанні, якія яны пазней набылі. З 14-га стагоддзя спадкаемец трона насіў тытул Прынца Астурыйскага. == Спасылкі == * [http://www.bestreferat.ru/referat-91860.html Рэферат: Каралеўства Кастыліі і Леона ў XI—XIII стст. Рэканкіста] * [http://covadonga.narod.ru/Leon.html Леон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120216105343/http://www.covadonga.narod.ru/Leon.html |date=16 лютага 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20110817171450/http://gelfrad.narod.ru/Library/ECW/G12/ecw_g12_pt1.html Пірэнейскія дзяржавы (XI — канец XIII ст.)] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Пірэнейскага паўвострава]] [[Катэгорыя:Кастылія і Леон]] [[Катэгорыя:1230 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Іспаніі]] hrqutdrdnazh2qeagk1jb1w4lk7hc08 0 87195 5160642 4580727 2026-07-03T19:37:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160642 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Каньяк |арыгінальная назва = {{lang-fr|Cognac}} |краіна = Францыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_deg= 45|lat_min= 42|lat_sec= |lon_deg= 0|lon_min= 20|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = 200 |памер карты рэгіёна = 0 |памер карты раёна = |від рэгіёна = рэгіён |рэгіён = Новая Аквітанія |рэгіён у табліцы = |від раёна = Дэпартаменты Францыі{{!}}Дэпартамент |раён = Шаранта |раён у табліцы = Шаранта (дэпартамент){{!}}Шаранта |унутранае дзяленне = |від главы = мэр |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1215 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 15,50 |від вышыні = сярэдняя вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП = 27 |клімат = атлантычны |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 19406 |год перапісу = 2006 |шчыльнасць = 1252 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 16100 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = INSEE |лічбавы ідэнтыфікатар = 16102 |катэгорыя ў Commons = Cognac |сайт = http://www.ville-cognac.fr/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = }} '''Каньяк''' ({{lang-fr|Cognac}}) — горад у французскім дэпартаменце [[Шаранта (дэпартамент)|Шаранта]], на аднайменнай рацэ паміж гарадамі [[Ангулем]] (44 км), [[Жарнак]] (15 км) і [[Сент]] (29 км). Большая частка горада размешчана на левым беразе ракі. Спецыялізуецца на вытворчасці моцнага спіртнога напою [[каньяк]], названага ў гонар горада. У Каньяку знаходзіцца база 709 ВПС Францыі. == Спорт == [[28 ліпеня]] [[2007]] года тут стартаваў 19 этап [[Тур-дэ-Франс]]. == Гарады-пабрацімы == * {{сцяг Германіі}} [[Кёнігсвінтжр]], [[Германія]] * {{сцяг Вялікабрытаніі}} [[Перт (Шатландыя)|Перт]], [[Шатландыя]] * {{сцяг Іспаніі}} [[Вальдэпеньяс]], [[Іспанія]] == Спасылкі == * [http://www.ville-cognac.fr/welcome.php3 Афіцыйны сайт Каньяку]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100702204933/http://www.ville-cognac.fr/welcome.php3 |date=2 ліпеня 2010 }} {{ref-fr}} * [http://www.cognacnet.com/ COGNACNET Інфармацыя пра Каньяк] {{ref-en}} [[Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі]] [[Катэгорыя:Камуны дэпартамента Шаранта]] 3k2lkvv8qvfl693mldsvsj06jwnk4y0 0 88080 5160823 5048432 2026-07-04T08:59:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160823 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Кацельны |Нацыянальная назва= ru/Котельный/sah/Олгуйдаах арыы |Карта = NEWSIB2Kotel.png |Краіна = Расія |Пазіцыйная карта = Расія |Рэгіён =Рэспубліка Саха |Раён = |UTC = |Акваторыя = Паўночны Ледавіты акіян |lat_dir = N |lat_deg = 075 |lat_min = 26 |lat_sec = 20 |lon_dir = E |lon_deg = 138 |lon_min = 49 |lon_sec = 36 |CoordScale = 1000000 |region = |Плошча = 23200 |Плошча заліваў = |Вышыня = 361 |Насельніцтва = 0 |Год = |Выява = Kotelnyy Bunge Faddeyevsky MODIS.jpg |Памер выявы = 300 |Подпіс выявы = Кацельны |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Кацельны''' ([[Руская мова|рус.]] ''Котельный'', [[Якуцкая мова|якуцк.]] ''Олгуйдаах арыы'') — самы вялікі востраў у архіпелагу [[Новасібірскія астравы|Новасібірскіх астравоў]], у групе [[Астравы Анжу|астравоў Анжу]]. Плошча — 23200 км². == Гісторыя == Адкрыты ў [[1773]] г. [[рускія|рускім]] здабытчыкам Іванам Ляхавым. Даследаванні вяліся з 1805 г. На востраве знаходзіцца пахаванне ўдзельніка першай рускай палярнай экспедыцыі (1900—1902 гг.) Г. Э. Вальтэра. == Прырода == Востраў складаецца пераважна з [[вапняк]]оў і [[сланцы|сланцаў]]. Рэльеф пагорысты. Найвышэйшы пункт — г. Малакатын-Тас (361 м). Ёсць рэкі і азёры. Сярэдняя тэмпература ў лютым — −29,7 °C. Сярэдняя тэмпература ў ліпені — 2,9 °C. Гадавая норма [[ападкі|ападкаў]] — 150 мм. Кацельны знаходзіцца ў зоне арктычных пустынь з рэдкай травяніста-хмызняковай расліннасцю сярод каменных россыпаў і паліганальных глеб. Распаўсюджаныя жывёлы: [[пясец]], [[мядзведзь белы]], шмат птушак. Уваходзіць у запаведную зону. Знаходкі вымерлых звяроў, у тым ліку [[Маманты|мамантаў]]. == Насельніцтва == Зараз сталага насельніцтва няма, аднак улетку востраў наведваюць даследчыкі і здабытчыкі. == Гл. таксама == * [[Зямля Бунгэ]] == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Географический энциклопедический словарь: Географические названия|адказны=Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1983|старонкі=229|старонак=538|тыраж=100 000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/2575/Котельный Котельный // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.]{{ref-ru}} * [http://www.polarpost.ru/forum/viewtopic.php?t=991 Філатэлія] * [https://web.archive.org/web/20130916052657/http://www.rgo.ru/2011/09/rekognoscirovka-provedena/ Рэкагнасцыроўка праведзеная] [[Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна]] [[Катэгорыя:Новасібірскія астравы]] [[Катэгорыя:Незаселеныя астравы]] hu2leb2daijd4f4xva3q1anudd5tbbd 0 89022 5160703 4581359 2026-07-04T02:43:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160703 wikitext text/x-wiki [[Выява:Soyuz TMA-7 spacecraft2edit1.jpg|thumb|250px|Касмічны карабель Саюз ТМА-7]] '''Касмічны палёт''' — акт падарожжа ў ці праз [[космас|касмічную прастору]]. Такія палёты адбывацца, дзякуючы выкарыстанню [[касмічны апарат|касмічных апаратаў]], на борце якіх могуць знаходзіцца людзі. Прыклады палётаў чалавека ў космас уключаюць у сябе [[Расія|расійскую]] праграму [[Саюз]], а таксама бягучыя мерапрыемствы [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнароднай касмічнай станцыі]]. Да сярэдзіны [[2011]] года дзейнічала [[ЗША|амерыканская]] праграма [[Спейс Шатл]]<ref>[http://expert.ru/2011/07/19/ne-potyanuli/ NASA отказывается от программы шаттлов по причине их дороговизны.] «Expert Online». 19 ліпеня 2011 года</ref>. Прыкладамі здзяйснення беспілотных касмічных палётаў з'яўляецца запуск [[касмічны зонд|касмічных зондаў]], якія пакідаюць зямную арбіту, а таксама спадарожнікаў, якія перамяшчаюцца па арбіце [[планета Зямля|Зямлі]], як то спадарожнікі сувязі. Многія з гэтых апаратаў здольны працаваць самастойна без умяшання спецыялістаў. Палёты ў космас выкарыстоўваецца у асноўным дзеля касмічных даследаванняў, але таксама могуць здзяйсняцца ў камерцыйнай дзейнасці, як [[касмічны турызм|турызм]] і разгортванне спадарожнікавай тэлекамунікацыйнай сістэмы. Дадатковыя прыклады некамерцыйнага выкарыстання палётаў ўключаюць выкарыстанне касмічных абсерваторый, разведачных спадарожнікаў і іншых спадарожнікаў назірання за Зямлёй. Касмічны палёт звычайна пачынаецца з запуску ракеты, якая забяспечвае пачатковую цягу для пераадолення сілы цяжару і прасоўвае касмічны апарат ад паверхні Зямлі. == Гісторыя == Першая рэалістычная прапанова касмічных падарожжаў была зроблена выбітным [[Расійская імперыя|расійскім]] навукоўцам [[Канстанцін Цыялкоўскі|Канстанцінам Цыялкоўскім]]. Яго самая вядомая праца «Даследаванне сусветных прастораў рэактыўнымі прыборамі» была апублікавана ў [[1903]] годзе, але гэтая тэарэтычная праца не мела шырокага распаўсюджання па-за межамі Расіі. Аднак палёты ў космас сталі магчымымі ў інжынэрным плане дзякуючы працам [[Роберт Годард|Роберта Годарда]] пасля выхаду яго публікацыі ў [[1919]] годзе «Метад дасягнення экстрэмальных вышынь», дзе аўтар прапанаваў выкарыстоўваць [[соплы Лаваля]] і [[ракетнае паліва|вадкае паліва]] ракеты, якія б далі дастатковую магутнасць, каб касмічны карабель змог вырвацца з зямной [[атмасфера Зямлі|атмасферы]]. Ён таксама даказаў у лабараторных умовах, што ракеты будуць працаваць у касмічным [[вакуум]]е, бо не ўсе вучоныя таго часу лічылі, што гэта магчыма. Гэтая праца аказала моцны ўплыў на [[Герман Оберт|Германа Оберта]] і [[Вернер фон Браўн|Вернера фон Браўна]], выдатных інжынераў, якія зрабілі значны ўклад у развіццё касмічных тэхналогій. Першая ракета, якая дасягнула вышыню ў 100 км, была [[Германія|нямецкая]] ракета [[Фау-2]], якая была сканструявана, выраблена і апрабавана нямецкімі вучонымі ў чэрвені [[1944]] года. [[4 кастрычніка]] [[1957]] года [[Савецкі Саюз]] запусціў «[[Спадарожнік-1]]», які стаў першым штучным спадарожнікам, які выйшаў на арбіту Зямлі. Першы палёт чалавека ў космас адбыўся [[12 красавіка]] [[1961]] года, калі карабель «[[Усход-1]]», на борце якога знаходзіўся савецкі касманаўт [[Юрый Гагарын]], здзейсніў адно абарачэнне вакол Зямлі. Значны ўклад у правядзенне савецкай праграмы касмічных даследаванняў «Усход-1» зрабілі ракетныя спецыялісты [[Сяргей Каралёў]] і [[Керым Керымаў]]<ref>Peter [https://web.archive.org/web/20080108073958/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20030407/ai_n12692130 «''Bond, Obituary: Lt-Gen Kerim Kerimov''»], The Independent, 7 April 2003.</ref>. Ракеты застаюцца на цяперашні час адзінымі практычнымі сродкамі дасягнення касмічнай прасторы. Іншыя не ракетныя тэхналагіі яшчэ далёкія да арбітальнай хуткасці. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www2.jpl.nasa.gov/basics/ Асновы палётаў у космас] * [http://www.understandingnano.com/space.html Выкарыстанне нанатэхналогій у касмічных палётах] * [http://slispaceflightmuseum.org/ Міжнародны музей касмічных палётаў] * [http://www.alta-space.com/ Alta-Space] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180808064543/http://alta-space.com/ |date=8 жніўня 2018 }} {{Нябесная механіка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Касмічны палёт| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] nd54afw5vmjjbb6mk7apnj8a2qbyoe7 0 89054 5160631 4034446 2026-07-03T18:00:16Z DenisBorum 139498 абнаўленне звестак + дададзены крыніцы 5160631 wikitext text/x-wiki {{Картка біржы | назва = Беларуская валютна-фондавая біржа | лагатып = | выява2 = | размяшчэнне = [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь]] | каардынаты = | заснавана = [[1998]] | ранейшыя назвы = | уладальнік = | ключавыя фігуры = | лістынг на біржы = | валюта = [[Беларускі рубель]] | капіталізацыя рынка акцый = | база лістынга = | аб'ём гандлю акцыямі = | біржавыя індэксы = | сайт = [http://www.bcse.by www.bcse.by] }} '''Беларуская валютна-фондавая біржа''' (БВФБ) — [[біржа]] ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], цэнтральны суб’ект арганізаванага [[Фінансавы рынак|фінансавага рынку]] краіны. Біржа абслугоўвае асноўныя сегменты фінансавага рынку: [[Валюта|валютны]], [[Фондавая біржа|фондавы]], [[Капітал|грашовы]] і [[Вытворны інструмент (дэрыватыў)|тэрміновы]]. БВФБ таксама выконвае функцыі Нацыянальнага форекс-цэнтра, рэпазітара здзелак з каштоўнымі паперамі, якія здзейснілі на неарганізаваным рынку каштоўных папер, і шмат іншага<ref>[https://belta.by/comments/view/torgi-juanem-ii-novye-instrumenty-uznali-chem-segodnja-zhivet-belorusskaja-valjutno-fondovaja-birzha-9646/ Узнали, чем сегодня живет Белорусская валютно-фондовая биржа]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Папярэднікам БВФБ было заснаванае 4 сакавіка 1993 года васемнаццаццю беларускімі банкамі ЗАТ «Міжбанкавая валютная біржа». Першай мэтай ЗАТ была арганізацыя таргоў [[Беларускі рубель|нацыянальнай валютай]] і вызначэнне па іх выніках афіцыйнага курсу беларускага рубля. У сваім сучасным стане ААТ «БВФБ» аформілася ў снежні 1998 года, пасля падпісання Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 1998 года № 366 «Пра ўдасканаленне сістэмы дзяржаўнага рэгулявання рынка каштоўных папер»<ref name="myfin">[https://myfin.by/wiki/term/belorusskaya-valyutnofondovaya-birzha Белорусская валютно-фондовая биржа (БВФБ)]{{ref-ru}}</ref>. == Акцыянеры == Акцый БВФБ знаходзіцца ва ўласнасці<ref name="myfin" />: * [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь]] – 99,9%; * буйных камерцыйных банкаў, прафесійных удзельнікаў фондавага рынку і іншых асоб – 0,1%. Вышэйшым органам кіравання біржы з’яўляецца Агульны сход акцыянераў. Кіраўніцтва дзейнасцю біржы ў перыяд паміж Агульным сходам акцыянераў ажыццяўляецца Наглядальным саветам. == Гл. таксама == * [[Беларуская ўніверсальная таварная біржа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == [http://www.bcse.by Афіцыйны сайт Беларускай валютна-фондавай біржы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071031121130/http://www.bcse.by/ |date=31 кастрычніка 2007 }} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Усходнееўрапейскія фондавыя біржы]] qgnmohmqmp6dym9os38tex1vwqzfoil 5160632 5160631 2026-07-03T18:07:35Z DenisBorum 139498 дапаўненне 5160632 wikitext text/x-wiki {{Картка біржы | назва = Беларуская валютна-фондавая біржа | лагатып = | выява2 = | размяшчэнне = [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь]] | каардынаты = | заснавана = [[1998]] | ранейшыя назвы = | уладальнік = | ключавыя фігуры = | лістынг на біржы = | валюта = [[Беларускі рубель]] | капіталізацыя рынка акцый = | база лістынга = | аб'ём гандлю акцыямі = | біржавыя індэксы = | сайт = [http://www.bcse.by www.bcse.by] }} '''Беларуская валютна-фондавая біржа''' (БВФБ) — [[біржа]] ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], цэнтральны суб’ект арганізаванага [[Фінансавы рынак|фінансавага рынку]] краіны. Біржа абслугоўвае асноўныя сегменты фінансавага рынку: [[Валюта|валютны]], [[Фондавая біржа|фондавы]], [[Капітал|грашовы]] і [[Вытворны інструмент (дэрыватыў)|тэрміновы]]. БВФБ таксама выконвае функцыі Нацыянальнага форекс-цэнтра, рэпазітара здзелак з каштоўнымі паперамі, якія здзейснілі на неарганізаваным рынку каштоўных папер, і шмат іншага<ref>[https://belta.by/comments/view/torgi-juanem-ii-novye-instrumenty-uznali-chem-segodnja-zhivet-belorusskaja-valjutno-fondovaja-birzha-9646/ Узнали, чем сегодня живет Белорусская валютно-фондовая биржа]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Папярэднікам БВФБ было заснаванае 4 сакавіка 1993 года васемнаццаццю беларускімі банкамі ЗАТ «Міжбанкавая валютная біржа». Першай мэтай ЗАТ была арганізацыя таргоў [[Беларускі рубель|нацыянальнай валютай]] і вызначэнне па іх выніках афіцыйнага курсу беларускага рубля. У сваім сучасным стане ААТ «БВФБ» аформілася ў снежні 1998 года, пасля падпісання Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 1998 года № 366 «Пра ўдасканаленне сістэмы дзяржаўнага рэгулявання рынка каштоўных папер»<ref name="myfin">[https://myfin.by/wiki/term/belorusskaya-valyutnofondovaya-birzha Белорусская валютно-фондовая биржа (БВФБ)]{{ref-ru}}</ref>. 18 студзеня 2024 года падпісаны Указ № 12 «Пра адкрытае акцыянернае таварыства «Беларуская валютна-фондавая біржа». Нормы ўказа накіраваны на развіццё інфраструктуры біржавога рынку, павышэнне якасці паслуг і канкурэнтаздольнасці біржы ва ўмовах функцыянавання [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]]<ref>[https://sputnik.by/20160119/1019634002.html Лукашенко подписал указ о Белорусской валютно-фондовой бирже]{{ref-ru}}</ref>. == Акцыянеры == Акцыі БВФБ знаходзяцца ва ўласнасці<ref name="myfin" />: * [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь]] – 99,9%; * буйных камерцыйных банкаў, прафесійных удзельнікаў фондавага рынку і іншых асоб – 0,1%. Вышэйшым органам кіравання біржы з’яўляецца Агульны сход акцыянераў. Кіраўніцтва дзейнасцю біржы ў перыяд паміж Агульным сходам акцыянераў ажыццяўляецца Наглядальным саветам. == Гл. таксама == * [[Беларуская ўніверсальная таварная біржа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == [http://www.bcse.by Афіцыйны сайт Беларускай валютна-фондавай біржы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071031121130/http://www.bcse.by/ |date=31 кастрычніка 2007 }} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Усходнееўрапейскія фондавыя біржы]] 0h696ppz64nxsdahwo2eq41lkcfttnp 5160633 5160632 2026-07-03T18:13:18Z DenisBorum 139498 5160633 wikitext text/x-wiki {{Картка біржы | назва = Беларуская валютна-фондавая біржа | лагатып = | выява2 = | размяшчэнне = [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь]] | каардынаты = | заснавана = [[1998]] | ранейшыя назвы = | уладальнік = | ключавыя фігуры = | лістынг на біржы = | валюта = [[Беларускі рубель]] | капіталізацыя рынка акцый = | база лістынга = | аб'ём гандлю акцыямі = | біржавыя індэксы = | сайт = [http://www.bcse.by www.bcse.by] }} '''Беларуская валютна-фондавая біржа''' (БВФБ) — [[біржа]] ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], цэнтральны суб’ект арганізаванага [[Фінансавы рынак|фінансавага рынку]] краіны. Біржа абслугоўвае асноўныя сегменты фінансавага рынку: [[Валюта|валютны]], [[Фондавая біржа|фондавы]], [[Капітал|грашовы]] і [[Вытворны інструмент (дэрыватыў)|тэрміновы]]. БВФБ таксама выконвае функцыі Нацыянальнага форекс-цэнтра, рэпазітара здзелак з каштоўнымі паперамі, якія здзейснілі на неарганізаваным рынку каштоўных папер, і шмат іншага<ref>[https://belta.by/comments/view/torgi-juanem-ii-novye-instrumenty-uznali-chem-segodnja-zhivet-belorusskaja-valjutno-fondovaja-birzha-9646/ Узнали, чем сегодня живет Белорусская валютно-фондовая биржа]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Папярэднікам БВФБ было, заснаванае 4 сакавіка 1993 года васемнаццаццю беларускімі банкамі, ЗАТ «Міжбанкавая валютная біржа». Першай мэтай ЗАТ была арганізацыя таргоў [[Беларускі рубель|нацыянальнай валютай]] і вызначэнне па іх выніках афіцыйнага курсу беларускага рубля. У сваім сучасным стане ААТ «БВФБ» аформілася ў снежні 1998 года, пасля падпісання Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 1998 года № 366 «Пра ўдасканаленне сістэмы дзяржаўнага рэгулявання рынка каштоўных папер»<ref name="myfin">[https://myfin.by/wiki/term/belorusskaya-valyutnofondovaya-birzha Белорусская валютно-фондовая биржа (БВФБ)]{{ref-ru}}</ref>. 18 студзеня 2024 года падпісаны Указ № 12 «Пра адкрытае акцыянернае таварыства «Беларуская валютна-фондавая біржа». Нормы ўказа накіраваны на развіццё інфраструктуры біржавога рынку, павышэнне якасці паслуг і канкурэнтаздольнасці біржы ва ўмовах функцыянавання [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]]<ref>[https://sputnik.by/20160119/1019634002.html Лукашенко подписал указ о Белорусской валютно-фондовой бирже]{{ref-ru}}</ref>. == Акцыянеры == Акцыі БВФБ знаходзяцца ва ўласнасці<ref name="myfin" />: * [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь]] – 99,9%; * буйных камерцыйных банкаў, прафесійных удзельнікаў фондавага рынку і іншых асоб – 0,1%. Вышэйшым органам кіравання біржы з’яўляецца Агульны сход акцыянераў. Кіраўніцтва дзейнасцю біржы ў перыяд паміж агульнымі сходамі акцыянераў ажыццяўляецца Наглядальным саветам. == Гл. таксама == * [[Беларуская ўніверсальная таварная біржа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == [http://www.bcse.by Афіцыйны сайт Беларускай валютна-фондавай біржы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071031121130/http://www.bcse.by/ |date=31 кастрычніка 2007 }} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Усходнееўрапейскія фондавыя біржы]] ielzp09gqfln6qx0qxv3km2c94k1ne8 0 90025 5160686 4581235 2026-07-03T23:53:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160686 wikitext text/x-wiki {{Мадэльер |імя = Карл Лагерфельд |арыгінал імя = Karl Lagerfeld |партрэт = Karl Lagerfeld.jpg |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |лэйбл = Karl Lagerfeld, [[Fendi]], <br>{{Нп5|Chloé||en|Chloé}}, [[Chanel]] |супрацоўніцтва = [[H&M]]; [[Hogan]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = {{Камандор ордэна Ганаровага легіёна}} |сайт = [http://www.karllagerfeld.com/ Афіцыйны сайт Карла Лагерфельда] }} '''Карл Ота Лагерфельд''' ({{lang-de|Karl Otto Lagerfeld}}; нар. {{ДН|10|9|1933}}, па яго ўласным сцвярджэнні, у верасні [[1938]], [[Гамбург]], [[Германія]] — {{ДС|19|2|2019}}) — нямецкі мадэльер і фатограф. == Біяграфія == Карл Лагерфельд нарадзіўся ў Гамбургу 10 верасня 1935 года<ref>Карл Лагерфельд захоўвае ў тайне свой узрост, таму ў якасці даты нараджэння называе 1938 год, але ж ў пасведчанні аб нараджэнні запісаны 1933 год.</ref> ў заможнай сям’і банкаўскага служачага Ота Лагерфельда. Родных братоў і сясцёр Карл не меў, ён з’яўляўся апошнім дзіцём ў апошнім шлюбе бацькоў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|}} * [http://www.karllagerfeld.com/ Афіцыйны сайт Карла Лагерфельда]{{ref-en}}{{ref-fr}} * [https://web.archive.org/web/20120107081821/http://twitter.com/Karl_Lagerfeld Твітэр Карла Лагерфельда]{{ref-en}} * [http://fashionlifes.com/brendy/bigrafiya-nemetskogo-dizaynera-mody-karl-otto-lagerfeld-karl-otto-lagerfeld.html Біяграфія дызайнера Карла Лагерфельда] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лагерфельд Карл}} [[Катэгорыя:Мадэльеры Германіі]] [[Катэгорыя:Фатографы Германіі]] [[Катэгорыя:Мастакі марак]] [[Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мадэльеры Францыі]] [[Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фатографы Францыі]] tv5dv0cfqohny9ds3y55mjixz8qvs3u 0 95490 5160687 5128176 2026-07-04T00:03:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160687 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява = |памер = |подпіс = |імя = |арыгінальнае імя = |грамадзянства = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах = |стыль = |найважнейшыя пабудовы = |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = }} '''Карл Фрыдрых Шынкель''' ({{lang-de|Karl Friedrich Schinkel}}; {{ДН|13|3|1781}}, [[Брандэнбург]] — {{ДС|9|10|1841}}, {{МС|Берлін||}}) — нямецкі [[архітэктар]], [[мастак]]. Лічыцца лідарам «рамантычнага гістарызму» ў нямецкім [[Дойлідства|дойлідстве]]. Нарадзіўся ў Нойрупіне (Брандэнбург) у сям'і архідыякана [[Лютэранства|лютэранскай]] царквы. Пасля скону бацькі пераехаў у Берлін (1795), дзе вучыўся архітэктуры пад кіраўніцтвам братоў Гілі, у толькі што заснаванай імі Акадэміі архітэктуры (з 1798 па 1800 г.), адначасова з гэтым працаваў мастаком на фарфоравай фабрыцы. З 1803 па 1805 г. наведаў [[Італія|Італію]] і [[Францыя|Францыю]], пазней, у 1826 годзе пабываў у [[Англія|Англіі]]. == Творчасць == Спачатку займаўся ў асноўным [[жывапіс]]ам, ствараў [[пейзаж]]ы, тэатральныя дэкарацыі, літаграфіі. [[Дойлідства]]м па-сапраўднаму пачаў займацца ў той час, калі ў 1810 годзе быў прызначаны асэсарам Прускай будаўнічай дэпутацыі<ref name="kr">[http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SHINKEL_KARL_FRIDRIH.html Шинкель Карл Фридрих] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140806014109/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SHINKEL_KARL_FRIDRIH.html |date=6 жніўня 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}}</ref>. == Вядомыя пабудовы == * Новая гауптвахта, Стары музей, Драматычны тэатр, Вердэнская царква і інш. у Берліне<ref name="kr" /> * [[Палац Шарлотэнбург]] у Патсдаме * [[Капэла (Пецяргоф)|Капэла]] * Мікалаеўская капліца ў парку Петрадварца<ref name="kr" /> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|||15—16}} == Спасылкі == * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Шинкель%20Карл%20Фридрих/|title=Шинкель Карл Фридрих}} * [http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SHINKEL_KARL_FRIDRIH.html Шинкель Карл Фридрих] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140806014109/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SHINKEL_KARL_FRIDRIH.html |date=6 жніўня 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шынкель}} [[Катэгорыя:Мастакі Германіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Германіі]] 0juve38hcy79rdsearx4xr11me5nigy 0 96050 5160810 4682022 2026-07-04T08:42:11Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Бісексуальныя мужчыны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160810 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Сяргей Параджанаў |арыгінал імя = |выява = Stamp_of_Armenia_ms11.jpg |шырыня = |апісанне выявы = Сяргей Іосіфавіч Параджанаў. Паштовая марка Арменіі |імя пры нараджэнні = Сяргей Іосіфавіч Параджанаў |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = {{Ніка, кінапрэмія|1990}} |imdb_id = 0660886 |сайт = }} '''Сяргей Іосіфавіч Параджанаў''' (Саркіс Параджанян) ({{lang-hy|Սարգիս Հովսեփի Փարաջանյան}}; {{lang-ge|სერგეი სერგო ფარაჯანოვი}}, [[9 студзеня]] [[1924]], {{МН|Тбілісі|у Тбілісі}}, [[Грузінская ССР]], [[СССР]] — [[21 ліпеня]] [[1990]], {{МС|Ерэван}}, [[Армянская ССР]], СССР) — [[армяне|армянскі]] {{кінарэжысёр|СССР|XX стагоддзя}}, {{сцэнарыст|СССР|XX стагоддзя}}. Народны артыст Украінскай ССР (1990), народны артыст Армянскай ССР (1990). == Біяграфія == Нарадзіўся [[9 студзеня]] [[1924]] года ў [[Тбілісі]] ([[Грузінская ССР]]). Вучыўся на вакальным аддзяленні Тбіліскай кансерваторыі, у Тбіліскім інстытуце інжынераў транспарту. Скончыў рэжысёрскі факультэт Усесаюзнага інстытута кінематаграфіі (1952). У 1949 годзе пераехаў у [[Кіеў]], дзе пачаў працаваць асістэнтам рэжысёра, потым рэжысёрам [[Кінастудыя імя А. Даўжэнкі|кінастудыі імя А. Даўжэнкі]]. У 1961 годзе зняў фільм «[[Украінская рапсодыя]]». Творы Параджанава вызначаюцца яркасцю і экспрэсіўнасцю рэжысёрскага бачання, багаццем выяўленчай фантазіі, метафарычнасцю, сімвалічнасцю, узвышанай паэтычнасцю, жывапіснасцю, свабодным выкарыстаннем розных нацыянальна-этнічных традыцый («[[Цені забытых продкаў (фільм)|Цені забытых продкаў]]», 1965; «Колер граната», 1969; «Легенда пра Сурамскую крэпасць», 1984; «[[Ашык-Керыб (фільм)|Ашык-Керыб]]», 1988). Яго фільмы неаднаразова атрымлівалі ўзнагароды на прэстыжных міжнародных кінафестывалях. Творчасць Параджанава прызнана адной з вяршынь бессюжэтнага паэтычнага кінематографа, дзе акцёр (разам з касцюмам, дэкарацыямі і рэквізітам) з’яўляецца канструктыўным элементам складанага аўдыявізульнага калажа. Памёр [[21 ліпеня]] [[1990]] года ў [[Ерэван]]е ([[Армянская ССР]]). Пасля смерці створаны [[Дом-музей Сяргея Параджанава]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 == Спасылкі == * [http://www.parajanov.com Parajanov.com Сяргей Параджанаў] {{ref-en}} {{ref-fr}} {{ref-ja}} {{Прэмія «Ніка» за лепшую рэжысуру 1987—2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Параджанаў Сяргей Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Украінскай ССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты Армянскай ССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі]] [[Катэгорыя:Дысідэнты Украіны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Камітаса]] [[Катэгорыя:Асуджаныя за педэрастыю]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага]] [[Катэгорыя:Бісексуальныя мужчыны]] 1cyai2gw8l8rtkz7c8gbvac19kmtgfq 0 99255 5160696 4581449 2026-07-04T01:18:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160696 wikitext text/x-wiki {{НП |статус=муніцыпалітэт |беларуская назва=Карунія-дэль-Кондэ |арыгінальная назва=Coruña del Conde |краіна=Іспанія |від рэгіёна=Аўтаномная супольнасць |рэгіён=Кастылія і Леон{{!}}Кастылія і Леон |рэгіён у табліцы=Кастылія і Леон{{!}}Кастылія і Леон |від раёна=Правінцыя Іспаніі{{!}}Правінцыя |раён=правінцыя Бургас{{!}}Бургас |раён у табліцы=правінцыя Бургас{{!}}Бургас |від абшчыны=Раён Іспаніі{{!}}Раён |абшчына=Рыбера-дэль-Дуэра |абшчына ў табліцы=Рыбера-дэль-Дуэра |падпарадкаванне= |герб= |сцяг= |шырыня герба= |lat_dir=N|lat_deg=41|lat_min=45|lat_sec=53 |lon_dir=W|lon_deg=3|lon_min=23|lon_sec=31 |CoordAddon= |CoordScale= |Яндэкскарта= |памер карты краіны= |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна= |карта краіны= |карта рэгіёна= |карта раёна= |унутранае дзяленне= |від главы=Мэр |глава=Д. Хасэ Анхель Эстэбан Эрнанда |дата заснавання= |першае згадванне= |ранейшыя імёны= |статус з= |плошча=32 |від вышыні=Вышыня |вышыня цэнтра НП=923 |клімат= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |насельніцтва=132 |год перапісу=2010 |шчыльнасць=4,88 |агламерацыя= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |этнахаронім=Clunienses <br />Coruñés, sa |часавы пояс=+1 |DST=ёсць |тэлефонны код= |паштовы індэкс= |паштовыя індэксы=09410 |аўтамабільны код= |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons= Coruna del Conde |сайт= |мова сайта= |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= |шырыня сцяга=100 }} '''Карунія-дэль-Кондэ''' ({{lang-es|Coruña del Conde}}) — [[муніцыпалітэт]] у [[Іспанія|Іспаніі]], уваходзіць у правінцыю [[Бургас (правінцыя)|Бургас]], у складзе аўтаномнай супольнасці [[Кастылія і Леон]]. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) [[Рыбера-дэль-Дуэра]]. Займае плошчу 32 км². Насельніцтва 132 чалавека (на [[2010]]). Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі — 85 км. [[Выява:AbsideRectangular.jpg|thumb|left|200px|Карунія-дэль-Кондэ]] == Спасылкі == * [http://corunaconde.iespana.es Página oficial de Coruña del Conde y de la Asociación Recreativo-Cultural Diego Marín.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718225726/http://corunaconde.iespana.es/ |date=18 ліпеня 2011 }} * [http://www.portalvb.com/clunia/Index.asp Página de Jorge Serrano Pérez sobre Coruña del Conde.]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060721055450/http://www.portalvb.com/clunia/Index.asp |date=21 ліпеня 2006 }} * [http://www.arqueoturismoclunia.com Página oficial de la ciudad romana de Clunia.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209054207/http://www.arqueoturismoclunia.com/ |date=9 лютага 2009 }} * [http://www.diputaciondeburgos.es/Poblacion.cfm?ine=09112&pdn=0 Coruña del Conde en la web de la Diputación Provincial de Burgos.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061029030033/http://www.diputaciondeburgos.es/poblacion.cfm?pdn=0&ine=09112 |date=29 кастрычніка 2006 }} * [http://pares.mcu.es/Catastro/servlets/ServletController?accion=4&opcionV=3&orden=0&loc=10358&pageNum=1 Coruña del Conde en el Catastro de Ensenada (1749)]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.juntadeandalucia.es/cultura/bibliotecavirtualandalucia/catalogo_imagenes/grupo.cmd?ocultarCabecera=S&posicion=126&path=10513&forma=&presentacion=pagina&config_zoom=N Entrada de Coruña del Conde en el ''Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de ultramar'' de Pascual Madoz (1845-1850)] * [http://www.bodegas-corunadelconde.com/index_250.htm Página web de la Bodega Alberto Lòpez Calvo en Coruña del Conde] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071231080159/http://www.bodegas-corunadelconde.com/index_250.htm |date=31 снежня 2007 }} [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Бургас]] f4h7dz1d0fywdmetgy4epldlra55meq 0 100438 5160691 4849758 2026-07-04T00:14:16Z LLlypuk82 50493 выпраўлена памылка 5160691 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Заронава}} {{Возера2 |Назва = Заро́нава (Заро́наўскае) |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |Упадаюць = 12 ручаёў |Выцякаюць = Заронаўка (Шэ́вінка) | Краіна = Беларусь |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Віцебская вобласць |Плошча = 3,61 |Аб'ём = 0,02311 |Вышыня над узроўнем мора = 144 |Сярэдняя глыбіня = 6,4 |Найбольшая глыбіня=13,5 |Даўжыня =7,6 |Шырыня =1,05 |Даўжыня берагавой лініі=21,3 |Салёнасць =0,2 |Празрыстасць =1,4 |lat_deg= 55|lat_min= 18|lat_sec= 30|lat_dir=N |lon_deg= 29|lon_min= 50|lon_sec= 56|lon_dir=E |Плошча вадазбору = 147 |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Заро́нава, Заро́наўскае''' — [[возера]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] на мяжы з [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёнам]] ([[Віцебская вобласць]]). Знаходзіцца на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а ў басейне ракі [[Шэвінка|Заронаўка]] (Шэ́вінка), за 12 км на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Шуміліна]], за 0,1 км на поўдзень ад аграгарадка [[Заронава (аграгарадок)|Заронава]]. Плошча паверхні Заронава складае 31,6 км², даўжыня 7,6 км, шырыня 1,05 км, даўжыня берагавой лініі 21,3 км. Плошча [[вадазбор]]у — 147 км². Найбольшая глыбіня возера 13,5 м, сярэдняя 6,4 м. Аб’ём вады 23,11 млн м³. Берагавая лінія звілістая, даўжынёй 21,3 км. [[Катлавіна]] лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Падводная частка катлавіны падзелена на [[плёс]]ы. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 5 да 10 м. [[Бераг]]і возера [[Пясок|пясчаныя]], пясчана-[[Галька|галечныя]], у залівах на захадзе і ўсходзе [[Сплавіна|сплавінныя]]. Возера [[Эўтрафікацыя|эўтрофнае]], зарастае да глыбіні 3—5 метраў. На паўднёвым усходзе возера 5 [[Востраў|астравоў]] агульнай плошчай 3 [[Гектар|га]]. [[Мелкаводдзе]] пясчанае, пясчана-галечнае з [[валун]]амі. У Заронава ўпадаюць 12<ref name="ben6">{{Крыніцы/БелЭн|6к}}</ref> [[Ручай|ручаёў]] (адным з іх злучана з возерам [[Княжно (возера, Віцебскі раён)|Княжно́]]) і выцякае рака Заронаўка. Уздоўж Заронава праходзіць [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога]] Н2302 да аўтадарогі {{таблічка-by|Р|114}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2}} * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1 {{Ref-ru}} * Республика Беларусь. Витебская область: Общегеографический атлас. / Редактор И. Н. Шлык. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — 5000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8 {{Ref-ru}} * Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. {{Ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006023121/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf |date=6 кастрычніка 2021 }}{{Ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210308121031/http://cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=8 сакавіка 2021 }}{{Ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Шэвінкі]] kb7hqt2fwhj4mpg7rwe2svnwm7hdun2 0 101170 5160706 4608342 2026-07-04T03:06:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160706 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Кастрычніцкі раён}} {{адміністрацыйная адзінка |Устаўка = {{+ІПК|Вылучэнне=так|Метка=так|Павелічэнне=10}} }} '''Кастрычніцкі раён г. Гродна''' — адзін з двух адміністрацыйных раёнаў горада [[Гродна]]. == Гісторыя == Кастрычніцкі раён горада Гродна быў утвораны Пастановай Прэзідыума [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета]] [[БССР]] 7 красавіка 1978 года. У 1978 годзе тэрыторыя раёна складала 3,4 тыс. га, пражывала на дадзенай тэрыторыі 86 тыс. жыхароў. У 2008 годзе ў гарадскую рысу былі ўключаны зямельныя вучасткі агульнай плошчай 7913 га, а таксама шэраг накакольных вёсак. == Насельніцтва == Згодна з [[Перапіс насельніцтва|перапісам насельніцтва]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] 2009 года на тэрыторыі раёна пражывала 183,5 тыс. чалавек. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.aor.by Афіцыйны сайт Адміністрацыі Кастрычніцкага раёна г. Гродна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120914160117/http://www.aor.by/ |date=14 верасня 2012 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Гродна]] [[Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Гродна)| ]] strom6vldcobhl1x8u942papwqd1l36 0 104355 5160542 5160513 2026-07-03T12:13:07Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі, вычытка 5160542 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Starbucks''' (вымаўляецца «Ста́рбакс») — [[ЗША|амерыканская]] кампанія па продажы [[кава|кавы]] і аднайменная сетка [[кафэ|кавярань]]. Кіруючая кампанія — Starbucks Corporation. Starbucks — найбуйнейшая кавярневая кампаніяй у свеце, з сеткай кавярняў больш 17 тысяч у 50 краінах, у тым ліку больш 11 тысяч у ЗША, больш 1 тысячы ў Канадзе, і больш 700 у Вялікабрытаніі (станам на сакавік 2011). Starbucks прадае [[эспрэса]], іншыя гарачыя і халодныя напоі, каву, гарачыя і халодныя сандвічы, пірожныя, закускі, а таксама кубкі і шклянкі. [[Штаб-кватэра]] кампаніі — у [[Сіэтл]]е, штат [[Вашынгтон (штат)|Вашынгтон]]. == Назвы на розных мовах == [[Файл:Starbucks Map.svg|thumb|200px|Краіны, дзе ёсць кавярні Starbucks.|злева]] * [[Англійская мова|Англійская]]: Starbucks * [[Арабская мова|Арабская]]: ستاربكس (stārbaks) * [[Балгарская мова|Балгарская]]: Старбъкс * [[Іўрыт]]: סטארבקס (sṭārbaqs) * [[Кітайская мова|Кітайская]]: 星巴克 (xīngbākè), дзе 星 — зорка ({{lang-en|star}}), 巴克 — [[транслітарацыя]] «-bucks» * [[Японская мова|Японская]]: スターバックス (sutābakkusu) == Цікавыя факты == * Адно з асноўных патрабаванняў пры выбары памяшканняў для кавярняў Starbucks (якога, аднак, не заўсёды трымаюцца): уваходныя дзверы мусяць глядзець на ўсход або [[поўдзень]] і ніколі на [[поўнач]]. Паводле Скота Бедберы, аднаго са стваральнікаў брэнду Starbucks, гэта тлумачыцца тым, што наведвальнікі павінны атрымліваць асалоду ад дзённага святла, але пры гэтым сонца не павінна свяціць ім у твар.<ref>[http://www.sf-online.ru/article.asp?OID=FE7E3341-1899-4E63-86D7-0BD8B726A99C&magOID=9D0F17D3-24FF-449C-A9CD-1BFF9E495BFC Дмитрий Лисицин. Starbucks не продает кофе // Секрет фирмы, № 41 (224), 22 октября 2007]</ref> * У 2006 годзе з 1,36 млн кг прададзенай кампаніяй кавы 6 % было сертыфікавана як [[Fair trade]]{{крыніца?}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{афіцыйны сайт}} {{Nasdaq 100}} {{Сеткі рэстаранаў фастфуду ў ЗША}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Сеткі хуткага харчавання]] [[Катэгорыя:Культура спажывання кавы]] [[Катэгорыя:Сеткі кавярань]] [[Катэгорыя:Кампаніі Сіэтла]] 5zpdcl0esnx57yukya7rf7w9p95afls 0 104747 5160697 5114196 2026-07-04T01:32:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160697 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Карыбскі крызіс |частка = [[Халодная вайна]] |выява = U2 Image of Cuban Missile Crisis.jpg |памер = |загаловак = Першая фатаграфія савецкіх ракет на Кубе, атрыманая амерыканцамі ([[14 кастрычніка]] [[1962]]) |дата = [[14 кастрычніка|14]] – [[28 кастрычніка]] [[1962]] |месца = [[Куба]] |прычына = |вынік = Мірнае вырашэнне: * Эвакуацыя [[СССР|савецкіх]] ракет з Кубы * Эвакуацыя [[ЗША|амерыканскіх]] ракет з [[Турцыя|Турцыі]] * Дамова аб неўмяшанні [[ЗША]] ў справы [[Куба|Кубы]] |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг СССР}} [[СССР]] <br/> {{Сцяг Кубы}} [[Куба]] |праціўнік2 = {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]] |камандзір1 = {{Сцяг СССР}} [[Мікіта Хрушчоў]] <br/> {{Сцяг Кубы}} [[Фідэль Кастра]] |камандзір2 = {{Сцяг ЗША}} [[Джон Кенэдзі]] |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = 1 забіты |агульныя страты = 1 забіты |заўвага = |Commons = }} [[Выява:US nuclear warheads 1945-2002 graph.png|thumb|right|300px|Колькасць і тып ядзерных [[Боегалоўка|БЧ]] ЗША. 1945—2002.]] [[Выява:USSR nuclear warheads 1949-2002.png|thumb|right|300px|Колькасць і тып ядзерных [[Боегалоўка|БЧ]] СССР. 1949—2002.]] '''Карыбскі крызіс''' — надзвычай напружанае супрацьстаянне паміж [[СССР|Савецкім Саюзам]] і [[ЗША|Злучанымі Штатамі]] адносна размяшчэння Савецкім Саюзам ядзерных ракет на [[Куба|Кубе]] ў кастрычніку 1962. Кубінцы называюць яго «Кастрычніцкім крызісам» (ісп.: Crisis de Octubre), у ЗША распаўсюджана назва «Кубінскі ракетны крызіс» (англ.: Cuban missile crisis). Крызісу папярэднічала размяшчэнне ў [[1961]] годзе Злучанымі Штатамі ў Турцыі ракет сярэдняй дальнасці [[PGM-19 Jupiter]], якія пагражалі гарадам у заходняй частцы Савецкага Саюза, дастаючы да Масквы і асноўных прамысловых цэнтраў. У адказ у якасці адэкватнай меры на Кубе былі размешчаны савецкія ракеты сярэдняй дальнасці Р-12. Крызіс пачаўся [[14 кастрычніка]] [[1962]] года, калі самалёт-разведчык [[U-2]] ВПС ЗША ў ходзе аднаго з рэгулярных аблётаў Кубы выявіў у ваколіцах вёскі Сан-Крыстабаль савецкія ракеты сярэдняй дальнасці Р-12. Па рашэнні прэзідэнта ЗША [[Джон Кенэдзі|Джона Кенэдзі]] быў створаны адмысловы Выканаўчы камітэт, у якім абмяркоўваліся магчымыя шляхі вырашэння праблемы. Некаторы час пасяджэнні выканкама насілі сакрэтны характар, аднак 22 кастрычніка Кенэдзі выступіў са зваротам да народа, абвясціўшы аб наяўнасці на Кубе савецкай «наступальнай зброі», з-за чаго ў ЗША неадкладна пачалася паніка. Быў уведзены «карантын» (блакада) Кубы. Спачатку савецкі бок адмаўляў наяўнасць на востраве савецкай ядзернай зброі, затым — запэўніваў амерыканцаў у стрымліваючым характары размяшчэння ракет на Кубе. 25 кастрычніка фатаграфіі ракет былі прадэманстраваны на пасяджэнні [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]. У выканкаме сур'ёзна абмяркоўваўся сілавы варыянт вырашэння праблемы і яго прыхільнікі пераканалі Кенэдзі як мага хутчэй пачаць масіраваныя бамбардзіроўкі Кубы. Аднак чарговы аблёт U-2 паказаў, што некалькі ракет ужо ўсталяваны і гатовы да пуску, і што падобныя дзеянні немінуча прывялі б да вайны. Прэзідэнт ЗША Джон Кенэдзі прапанаваў Савецкаму Саюзу дэмантаваць устаноўленыя ракеты і развярнуць караблі, што ішлі на Кубу, у абмен на гарантыі ЗША не нападаць на Кубу і не зрынваць рэжым [[Фідэль Кастра|Фідэля Кастра]] (часам паказваецца, што Кенэдзі таксама прапанаваў вывесці амерыканскія ракеты з Турцыі, але дадзенае патрабаванне зыходзіла ад савецкага кіраўніцтва). Старшыня Савета Міністраў СССР і першы сакратар ЦК КПСС [[Мікіта Хрушчоў]] пагадзіўся, і 28 кастрычніка пачаўся дэмантаж ракет. Апошняя савецкая ракета пакінула Кубу праз некалькі тыдняў, і [[20 лістапада]] блакада Кубы была знятая. == Гл. таксама == * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў на Кубе]] * [[Кубінскі крызіс (2026)]] == Літаратура == * Фурсенко А., Нафтали Т. ''Безумный риск'', издательство РОССПЭН, 2006 * Микоян С. А. [http://www.academpress.net/books/detail.php?ID=1792 Анатомия Карибского кризиса.], издательство Academia, 2006. ISBN 5-87444-242-1 * П. Л. Подвиг. «Стратегическое ядерное вооружение России», М.: ИздАТ, 1998 * Allison, Graham and Zelikow, P. ''Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis.'' New York: Longman, 1999. * Blight, James G., and David A. Welch. ''On the Brink: Americans and Soviets Reexamine the Cuban Missile Crisis.'' New York: Hill and Wang, 1989. * Brugioni, Dino A. ''Eyeball to Eyeball: The Inside Story of the Cuban Missile Crisis.'' New York: Random House, 1991. * Divine, Robert A. ''The Cuban Missile Crisis.'' New York: M. Wiener Pub.,1988. * Fursenko, Aleksandr, and Naftali, Timothy; ''One Hell of a Gamble — Khrushchev, Castro and Kennedy 1958—1964''; W.W. Norton (New York 1998) * Giglio, James N. ''The Presidency of John F. Kennedy.'' Lawrence, Kansas, 1991. * Gonzalez, Servando ''The Nuclear Deception: Nikita Khrushchev and the Cuban Missile Crisis;'' IntelliBooks, 2002 ISBN 0-9711391-5-6 * Kennedy, Robert F. ''Thirteen Days: A Memoir of the Cuban Missile Crisis;'' ISBN 0-393-31834-6 * May, Ernest R., and Philip D. Zelikow., eds. ''The Kennedy Tapes: Inside the White House During the Cuban Missile Crisis.'' Concise Edition. New York: W.W. Norton, 2001. * Nuti, Leopoldo (ed.) ''I «Missili di Ottobre»: La Storiografia Americana e la Crisi Cubana dell’Ottobre 1962'' Milano: LED, 1994. * Thompson, Robert S. ''The Missile of October: The Declassified Story of John F. Kennedy and the Cuban Missile Crisis''. * Diez Acosta, Tombs. ''October 1962: The 'Missile' Crisis As Seen From Cuba.'' Pathfinder Press, New York, 2002. == Спасылкі == {{commons|Cuban missile crisis}} * [http://www.hrono.ru/libris/lib_h/hrush63.html Успаміны Мікіты Сяргеевіча Хрушчова пра Карыбскі крызіс] * [http://www.loc.gov/exhibits/archives/x3jfk.gif Фотакопія першай старонкі ліста М. С. Хрушчова прэзідэнту Кенэдзі 24 кастрычніка 1962 г.]. Сховішча Нацыянальнай Бібліятэкі Кангрэса ЗША. * [http://his95.narod.ru/doc08/14.htm Пасланні Кенэдзі і Хрушчова 23 і 24 кастрычніка 1962 г.] * [http://www.coldwar.ru/conflicts/cuba/khruschev_speech.php Зварот М. С. Хрушчова да Д. Ф. Кенэдзі падчас Карыбскага крызісу. 27.10.1962 г. і адказ Д. Кенэдзі М. С. Хрушчову. 28.10.1962 г.] * [http://www.hrono.ru/196_ku.html Храналогія крызісу на сайце Хронас] * [http://samlib.ru/s/stakewich_m_j/krizis.shtml Карыбскі крызіс]{{Недаступная спасылка}}. Нарыс М. Статкевіча 2004 г. * [http://www.nasledie.ru/oboz/06_04/6_13.HTM Карыбскі крызіс: пералом. За кулісамі гісторыі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061213032843/http://www.nasledie.ru/oboz/06_04/6_13.HTM |date=13 снежня 2006 }} Артыкул І.Хлебнікава ў часопісе «Аглядальнік». * [http://pseudology.org/CubaCrisis/index.htm Карыбскі крызіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120215000529/http://www.pseudology.org/CubaCrisis/index.htm |date=15 лютага 2012 }} * [http://www.coldwar.ru/conflicts/cuba/rocket_crisis.php Карыбскі крызіс] * [http://www.lki.ru/text.php?id=5761 Карыбскі крызіс 16-28 кастрычніка 1962 года] ''на англійскай мове:'' * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/nsa/cuba_mis_cri/index.htm Рассакрэчаныя дакументы і г. д.]{{ref-en}}. Даныя «Нацыянальнага архіва па бяспецы», няўрадавай незалежнай арганізацыі ЗША. * [http://www.whitehousetapes.org/pages/trans_jfk2.htm Транскрыпты і аўдыёзапісы нарад ExComm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060428064213/http://www.whitehousetapes.org/ |date=28 красавіка 2006 }}{{ref-en}}. Паданы [http://www.whitehousetapes.org Праграмай прэзідэнцкіх гуказапісаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060428064213/http://www.whitehousetapes.org/ |date=28 красавіка 2006 }} Цэнтра Мілера, Універсітэт Вірджыніі. * [http://www.armscontrol.org/act/2002_11/cubanmissile.asp#mcnamara 13 дзён—сорак гадоў праз] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040218031020/http://www.armscontrol.org/act/2002_11/cubanmissile.asp#mcnamara |date=18 лютага 2004 }}{{ref-en}} — Robert S. McNamara. * [http://www.hpol.org/jfk/cuban/ Магнітафонныя запісы дэбат паміж Джонам Кенэдзі і яго саветнікамі падчас крызісу]{{ref-en}} * [http://www.latinamericanstudies.org/missile.htm Сустрэча ўдзельнікаў Карыбскага крызісу, кастрычнік 2002]{{ref-en}} * [http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/JFK+in+History/Cuban+Missile+Crisis.htm John F. Kennedy in History: Cuban Missile Crisis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100424070657/http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/jfk+in+history/Cuban+Missile+Crisis.htm |date=24 красавіка 2010 }}{{ref-en}} {{Халодная вайна}} {{Гісторыя ЗША}} {{СССР у войнах другой паловы XX стагоддзя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:1962 год у СССР]] [[Катэгорыя:Амерыкана-кубінскія адносіны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Кубы]] [[Катэгорыя:Кубінская рэвалюцыя]] [[Катэгорыя:Халодная вайна]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка СССР]] [[Катэгорыя:Хрушчоўская адліга]] [[Катэгорыя:Падзеі 14 кастрычніка|1962]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 1962 года|14]] [[Катэгорыя:Палітычныя крызісы]] [[Катэгорыя:1962 год на Кубе]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША]] [[Катэгорыя:Замежныя аперацыі Узброеных сіл ЗША перыяду халоднай вайны]] cevo07t25dhi3mwt7pg58q2w8zgic99 0 112157 5160680 4625327 2026-07-03T23:19:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160680 wikitext text/x-wiki [[Выява:Carburetor.svg|міні|200пкс|Схема карбюратара]] [[Выява:Weber55DCOthrottle.JPG|міні|права|200пкс|Карбюратар Weber]] '''Карбюратар''' — прылада ў сістэме сілкавання карбюратарных [[Рухавік унутранага згарання|рухавікоў унутранага згарання]], прызначаная для змешвання (карбюрацыі, фр. Carburation) [[бензін]]у і [[паветра]], стварэння гаручай сумесі і рэгулявання яе расходу. У цяперашні час карбюратарныя сістэмы падачы [[паліва]] выцясняюцца інжэктарнымі. == Будова == Паплаўковы карбюратар складаецца з паплаўковай і змясіцельнай камер. Змясіцельная камера ўяўляе сабой трубу, якая ўверсе пераходзіць у паветраны фільтр, а ўнізе -- ва ўпускны трубаправод. Упускны трубаправод аддзяляецца ад карбюратара дросельнай заслонкай. Паветраны фільтр аддзяляецца ад карбюратара паветранай заслонкай. Унутры карбюратара ёсць механізмы: * галоўная дазіравальная сістэма * эканамайзер * насос-паскарыцель * сістэма халастога ходу == Літаратура == * БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.64 == Спасылкі == {{Commons|Category:Carburetor}} * [http://www.gruzovikpress.ru/article/practic/2004_12_A_2005_02_22-11_48_12/ Карбюратары К-151] {{ref-ru}} * [http://karbyurator.com/ Саветы па рамонце і рэгулёўцы карбюратараў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110207230031/http://karbyurator.com/ |date=7 лютага 2011 }} {{ref-ru}} {{Канструкцыя аўтамабіля}} [[Катэгорыя:Бензінавыя рухавікі]] [[Катэгорыя:Паліўная апаратура]] s1thnpfbnoux51baob0it0gd9hg7rkd 0 117969 5160844 5074692 2026-07-04T09:37:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160844 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = Кацярына Алейнік | Арыгінал імя = | Выява = Кацярына_Васільеўна_Алейнік.png | Шырыня = | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Грамадзянства = | Гады актыўнасці = | Псеўданімы = | Амплуа = | Тэатр = [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]] | Ролі = | Спектаклі = | Узнагароды = {{Медаль Францыска Скарыны}} | Сайт = | imdb_id = }} {{Цёзкі2|Алейнік}} '''Кацярына Васільеўна Алейнік''' (нар. {{ДН|10|9|1987}}, [[Мінск]]<ref>[http://zn.by/pa-de-de-s-ekaterinoi-oleinik.html Па-де-де с Екатериной Олейник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131010131737/http://zn.by/pa-de-de-s-ekaterinoi-oleinik.html |date=10 кастрычніка 2013 }} {{ref-ru}}</ref>) — балерына, вядучы майстар сцэны [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета]]<ref name="КА">{{Cite web |url=http://belarusopera.by/by/vyaduchiya-maystri-stseni-23 |title=Кацярына Алейнік |access-date=13 чэрвеня 2012 |archive-date=26 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526101954/http://belarusopera.by/by/vyaduchiya-maystri-stseni-23 |url-status=dead }}</ref>. == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж]] (клас педагога [[Вольга Лапо|Вольгі Лапо]]). З 2007 года працуе ў трупе [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балеты Рэспублікі Беларусь]]. == Партыі == * Кітры — «[[Дон Кіхот (балет)|Дон Кіхот]]» * Дыяна — «{{нп3|Эсмеральда (балет)|Эсмеральда|ru|Эсмеральда (балет)}}» * Фея шчодрасці, Аўрора — «{{нп3|Спячая прыгажуня (балет)|Спячая прыгажуня|ru|Спящая красавица (балет)}}»<ref>{{Cite web |url=http://belarusopera.by/by/arch-nav-n-474 |title=Кацярына Алейнік — Аўрора |access-date=13 чэрвеня 2012 |archive-date=26 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526121659/http://belarusopera.by/by/arch-nav-n-474 |url-status=dead }}</ref> * Гамзаці — «{{нп3|Баядэрка (балет)|Баядэрка|ru|Баядерка (балет)}}» * Маша — «[[Шчаўкунок]]» * Па-дэ-труа — «[[Лебядзінае возера]]» * Пахіта — «{{нп3|Пахіта (балет)|Пахіта|en|Paquita}}» * Сяброўка вагантаў — «Карміна Бурана» * Зарэма, Паненка — «{{нп3|Бахчысарайскі фантан (балет)|Бахчысарайскі фантан|ru|Бахчисарайский фонтан (балет)}}» * Папялушка, Фея, Злосніца — «{{нп3|Папялушка (балет)|Папялушка|ru|Золушка (балет)}}» * Сільфіда — «{{нп3|Сільфіда (балет)|Сільфіда|ru|Сильфида (балет)}}» * Жызэль — «{{нп3|Жызэль (балет)|Жызэль|ru|Жизель}}» == Узнагароды == * [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = 4 верасня 2018| url = http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31800359&p1=1| archiveurl = | archivedate = | title = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 359 «Аб узнагароджанні»| format = | work = | publisher = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь| accessdate = | language = | postscript = }}</ref>; * [[медаль Францыска Скарыны]] (2011) за выдатныя творчыя дасягненні, высокае прафесійнае майстэрства і заслугі ў развіцці нацыянальнай культуры і мастацтва<ref name="КА"/>; * спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2011)<ref name="КА"/><ref>{{Cite web |url=http://www.president.gov.by/press136073.html |title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 05.01.2012 № 6 |access-date=5 жніўня 2012 |archive-date=7 жніўня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807203546/http://president.gov.by/press136073.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.belarus-tv.by/bel/culture.asp?id=60587 Кацярына Алейнік удастоена Спецпрэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за стварэнне высокамастацкіх вобразаў у спектаклях.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Перамогі на балетных конкурсах і фестывалях === К. Алейнік з’яўляецца лаўрэатам і дыпламантам шматлікіх балетных конкурсаў і фестываляў<ref name="КА"/>: * Лаўрэат Міжнароднага балетнага конкурсу ў [[Хельсінкі]] ([[Фінляндыя]]) (2012) * Ганаровы прыз на 1-ым Міжнародным конкурсе балета і харэаграфіі ў [[Пекін]]е ([[Кітай]], 2011)<ref>[http://govorim.by/minskaya-oblast/minsk/novosti-minska/14983-balerina-teatra-opery-i-baleta-ekaterina-oleynik-stala-obladatelnicey-specialnogo-priza-na-i-pekinskom-mezhdunarodnom-konkurse-artistov-baleta.html Балерина театра оперы и балета Екатерина Олейник стала обладательницей специального приза на I Пекинском международном конкурсе артистов балета] {{ref-ru}}</ref> * Лаўрэат VIII Міжнароднага харэаграфічнага фестывалю-конкурсу «Танцавальны Алімп», [[Берлін]] ([[Германія]], 2011)<ref>{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=5401 |title=НА АЛІМПЕ ТЭРПСІХОРЫ КАЦЯРЫНА — ПЕРШАЯ! |access-date=13 чэрвеня 2012 |archive-date=10 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310042112/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=5401 |url-status=dead }}</ref> * Прыз Capezio на {{нп3|Міжнародны конкурс артыстаў балета ў Джэксане|IX Міжнародным конкурсе артыстаў балета|en|USA International Ballet Competition}} ў [[Джэксан (Місісіпі)|Джэксане]] ([[ЗША]], 2010)<ref>[http://www.vminsk.by/news/17/63534/ Екатерина Олейник:"Я рассчитывала на медаль"]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> * Лаўрэат II Карэйскага Міжнароднага балетнага конкурсу ([[Сеул]], 2009) * Бронзавы медаль і званне лаўрэата {{нп3|Міжнародны конкурс артыстаў балету ў Маскве|XI Міжнароднага конкурсу артыстаў балета|fr|Concours international de ballet de Moscou}} ([[Масква]], 2009) * Дыпламант Міжнароднага балетнага конкурсу імя Р. Нурыева ў [[Будапешт|Будапешце]] і ўладальніца спецыяльнага прыза [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]] «За інтэрпрэтацыю Адыліі» ([[Венгрыя]], 2008 г.)<ref>[http://www.golas.by/index.php?subaction=showfull&id=1207905189&archive=1208430708&start_from=&ucat=6& Плісецкая назвала нашу танцоўшчыцу гераіняй]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дыпламант Міжнароднага конкурсу артыстаў балета ў [[Шанхай|Шанхаі]] ([[Кітай]], 2007 г.) * Лаўрэат {{нп3|Міжнародны конкурс балету ў Варне|Міжнароднага конкурсу артыстаў балета|fr|Concours international de ballet de Varna}} ў [[Варна|Варне]] ([[Балгарыя]], 2006 г.) * Лаўрэат Міжнароднага юнацкага конкурсу класічнага танца «Хрустальны туфлік» у [[Харкаў|Харкаве]] ([[Украіна]], 2004 г.) {{зноскі}} == Літаратура == * Мушынская Т. М. [http://mushinskaja.blog.tut.by/2012/03/07/katsyaryina-aleynik-pa-za-pravilami-baletnay-gulni/ Па-за правіламі гульні] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121209013901/http://mushinskaja.blog.tut.by/2012/03/07/katsyaryina-aleynik-pa-za-pravilami-baletnay-gulni/|date=2012-12-09}} // Мастацтва. 2012. № 2. С. 6-7. == Спасылкі == * [http://belarusopera.by/veduschie-mastera-stseni-35 Кацярына Алейнік на сайце Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130617175653/http://belarusopera.by/veduschie-mastera-stseni-35 |date=17 чэрвеня 2013 }} * [http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%87%D1%82%D0%BE-%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B8-%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8C-10-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8E%D1%8E-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%B2-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8B Відэасюжэт пра К. Алейнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127033000/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%87%D1%82%D0%BE-%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B8-%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8C-10-%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8E%D1%8E-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%B2-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8B |date=27 студзеня 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алейнік Кацярына Васільеўна}} [[Катэгорыя:Артысты балета Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі]] n70ps4uxz2hlb6xaodvir17aivkw8np 0 121269 5160783 5145161 2026-07-04T08:02:22Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Гульні Wargaming.net]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160783 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія}}{{Картка гульні | title = World of Tanks | image = [[Файл: World Of Tanks.jpg|300px|]] | developer = {{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Беларусь}} [[Wargaming.net]] | publisher = {{Сцяг|Вялікабрытанія}} {{Сцяг|Беларусь}} [[Wargaming.net]]<br />{{Сцяг Расіі|22px}} [[Новый Диск]]<ref>{{cite web |url = http://nd.ru/news/1245005/ |title = Анлайнавая гульня «Свет танкаў» ужо ў продажы |access-date = 2011-03-07 |publisher = [[Новый Диск]] |archive-url = https://www.webcitation.org/66q0UOtLy?url=http://nd.ru/news/1245005/ |archive-date = 11 красавіка 2012 |url-status = live }}</ref><br />{{Сцяг Кітая}} [[KongZhong Corp.]]<ref>{{cite web |url = http://game.worldoftanks.com/news/general_news/wot_announced_in_china |title = World of Tanks Announced in China |publisher = WorldOfTanks.com |date = 2010-10-08 |access-date = 2011-03-07 |language = [[беларуская мова|беларуская]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20101011091044/http://game.worldoftanks.com/news/general_news/wot_announced_in_china |archive-date = 11 кастрычніка 2010 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wot.kongzhong.com/ |title = wot.kongzhong.com |access-date = 2011-03-07 |language = cn |archive-url = https://www.webcitation.org/68TFmwknJ?url=http://wot.kongzhong.com/ |archive-date = 16 чэрвеня 2012 |url-status = live }}</ref> | designer = | engine = [[BigWorld Technology]]<ref name="bigworld_list">{{cite web |url = http://www.bigworldtech.com/games/index.php |title = Games powered by BigWorld Technology |access-date = 2011-03-07 |language = en |archive-url = https://www.webcitation.org/68GHmHLKS?url=http://www.bigworldtech.com/games-overview |archive-date = 8 чэрвеня 2012 |url-status = dead }}</ref> | дата анонсу = {{Сцяг Беларусі|22px}} {{Сцяг Расіі|22px}} [[24 красавіка]] [[2009]] года | version = {{Сцяг Беларусі|22px}} {{Сцяг Расіі|22px}} 9.13 ([[15 снежня]] [[2015]]) <br /> {{Сцяг ЗША}} 9.8 ([[26 мая]] [[2015]]) <br /> {{Сцяг Еўропы}} 9.8 ([[28 красавіка]] [[2015]]) <br /> {{Сцяг Кітая}} 9.7 ([[24 красавіка]] [[2015]]) <br /> {{Сцяг Сінгапура}} 9.7 ([[24 красавіка]] [[2015]]) <br /> {{Сцяг В'етнама}} 9.7 ([[24 красавіка]] [[2015]]) <br /> {{Сцяг Паўднёвай Карэі}} 9.7 ([[24 красавіка]] [[2015]]) | mode = [[Шматкарыстальніцкая гульня|Мультыплэер]] | ratings = | platform = [[Персанальны камп’ютар|ПК]] ([[Microsoft Windows]]) | даты выпуску = {{Сцяг Беларусі|22px}} {{Сцяг Расіі|22px}} [[12 жніўня]] [[2010]] года (online-рэліз)<br />{{Сцяг Расіі|22px}} [[23 снежня]] [[2010]] года (дыскавае выданне)<br /> {{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[12 красавіка]] [[2011]] года<ref name="rel-en">{{cite web |url = http://game.worldoftanks.com/news/general_news/world_tanks_time_has_come |title = World of Tanks: The Time Has Come! |date = 2011-04-12 |access-date = 2011-04-12 |publisher = WorldOfTanks.com |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414235449/http://game.worldoftanks.com/news/general_news/world_tanks_time_has_come |archive-date = 14 красавіка 2011 |url-status = dead}}</ref> (анлайн-рэліз) | носьбіт = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]],<br /> 1 DVD | requirements = '''Мінімальныя''': [[CPU]] 2.2[[ГГц]], [[RAM]] 1,5 [[Гігабайт|ГБ]], Video GeForce 6800GT 256, [[HDD]] 3,5 [[Гігабайт|ГБ]], хуткасць злучэння: 128 Kbps. '''Сярэднія''': [[CPU]] 3[[ГГц]], [[RAM]] 2 [[Гігабайт|ГБ]], Video GeForce 8600GT 512 MB, [[HDD]] 3,5 [[Гігабайт|ГБ]], Хуткасць злучэння: 128 Kbps. '''Аптымальныя''': [[CPU]] 2 Core 3[[ГГц]], [[RAM]] 4 [[Гігабайт|ГБ]], Video GeForce 9800 512 MB, [[HDD]] 3,5 [[Гігабайт|ГБ]], Хуткасць злучэння: 1024 Kbps. <!-- гл. worldoftanks.ru/game/guide/ru/general/frequently_asked_questions#a2 --> | input = [[Клавіятура]], [[Камп’ютарная мыш|мыш]] | сайт = http://worldoftanks.ru/ }} '''World of Tanks''' ({{lang-be|Свет танкаў}}) — [[камп’ютарная гульня]], кліенцкая [[MMOG|масавая шматкарыстальніцкая анлайн-гульня]] ў рэальным часе ў жанры [[Танкавы сімулятар|аркаднага танкавага сімулятара]] ў гістарычным [[сетынг]]у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй [[Wargaming.net]]. Распрацоўшчыкі пазіцыянуюць гульню як MMO-[[Экшан (жанр відэагульняў)|экшан]] з элементамі [[Камп’ютарная ролевая гульня|ролевай гульні]], [[3D-шутар|шутара]] і [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгіі]]<ref name="about">{{cite web |url = http://game.worldoftanks.ru/about |title = Апісанне гульні |publisher = WorldOfTanks.ru |access-date = 2011-03-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100511063826/http://game.worldoftanks.ru/about |archive-date = 11 мая 2010 |url-status = dead}}</ref>. Канцэпцыя «World of Tanks» грунтуецца на камандных [[танк]]авых бітвах у рэжыме [[PvP]]. Анлайн-рэліз рускай версіі гульні адбыўся 12 жніўня 2010 года. Анлайн-рэліз ''World of Tanks'' на тэрыторыі Еўропы і Паўночнай Амерыкі адбыўся 12 красавіка 2011 года<ref>{{cite web | url = http://www.bit-tech.net/news/gaming/2011/04/12/world-of-tanks-released/1 | title = World of Tanks released | archive-url = https://www.webcitation.org/68TFqNulK?url=http://www.bit-tech.net/news/gaming/2011/04/12/world-of-tanks-released/1 | archive-date = 16 чэрвеня 2012 | access-date = 12 ліпеня 2012 | url-status = live }}</ref>. Гульня грунтуецца на схеме [[Free-to-play|Free2Play]]; самі распрацоўшчыкі дэкларуюць толькі бясплатную загрузку кліента і бясплатны ўваход у гульню<ref name="about" />. Для амерыканскіх, [[кітай]]скіх і еўрапейскіх гульцоў працуюць асобныя [[сервер]]ы<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 27 сакавіка 2011|url = http://www.tvr.by/bel/newsprint.asp?id=45651|загаловак = «Свет танкаў» трапіў у Кнігу рэкордаў Гінэса. Беларуская камп’ютарная гульня збірае ашаламляльную колькасць геймераў|назва праекта = Грамадства|выдавецтва = [[Белтэлерадыёкампанія]]|дата = 16 верасьня 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Распрацоўкай гульні — праграмаваннем, гульнявым працэсам, дызайнам і стварэннем гульнявых мадэляў — займалася звыш 300 чалавек у Беларусі, пераважна выпускнікі [[БДУІР]], [[БДУ]] і [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]]. Супрацоўнікі з Амерыкі, Кітая ды Еўропы ажыццяўлялі прасоўванне, рэкламу і тэхпадтрымку<ref>{{Спасылка|аўтар = Ганна Гарустовіч|title=Кароль Іарданіі падсеў на беларускія танчыкі|url=http://www.zviazda.by/ru/issue/article.php?id=93782|дата публікацыі = 24 лютага 2012|выдавецтва = [[Звязда (газета)|Звязда]]|дата = 24 лютага 2012}}</ref>. У лютым 2012 года колькасць гульцоў перасягнула 18 мільёнаў<ref>{{Спасылка|аўтар = Вячаслаў Будкевіч|title = У Гродне пройдзе адкрыты Кубак Беларусі па кіберспорце|url = http://by.belapan.by/archive/2012/02/09/528347_528353/|дата публікацыі = 9 лютага 2012|назва праекту = Грамадства|выдавецтва = [[БелаПАН]]|дата = 24 лютага 2012|access-date = 12 ліпеня 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20201205052441/https://by.belapan.by/archive/2012/02/09/528347_528353/|archive-date = 5 снежня 2020|url-status = dead}}</ref>, з якіх 250 тыс. былі з Беларусі<ref>{{Спасылка|аўтар = Алесь Пілецкі|title = Брэд Піт ганяе на танку па беларускіх вёсках|url = http://www.euroradio.by/print/100575|дата публікацыі = 24 лютага 2012|выдавецтва = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|дата = 27 лютага 2012}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гісторыя гульні == Ідэя гульні, па словах распрацоўшчыкаў, з’явілася 29 або 30 снежня 2008 года. Афіцыйны анонс гульні быў зроблены студыяй Wargaming.net 24 красавіка 2009 года. Паводле заявы распрацоўшчыкаў, для стварэння гульні «World of Tanks» быў запланаваны самы вялікі бюджэт у гісторыі гульнявой індустрыі краін [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]], аднак дакладных дадзеных пра бюджэт гульні няма. Альфа-тэставанне гульні пачалося ў верасні 2009 года; на той момант было створана толькі пяць мадэляў танкаў і адна няскончаная карта. Да моманту пачатку закрытага бэта-тэставання 30 студзеня 2010 года былі гатовыя ўжо некалькі дзясяткаў мадэляў бранятэхнікі і тры цалкам скончаных карты. За чатыры месяцы на ўдзел у бэта-тэсце было пададзена каля 40.000 заявак, у ходзе тэставання праведзена больш за 400.000 баёў. У сакавіку 2010 года распрацоўшчыкі абвясцілі, што плануюць развіваць праект яшчэ як мінімум 5-7 гадоў. 24 чэрвеня 2010 года пачалося адкрытае бэта-тэставанне гульні; у першай версіі адкрытага бэта-тэсту гульцам былі даступныя школы танкабудавання СССР і Германіі і сем розных карт. 8 ліпеня 2010 года стартаваў закрыты бэта-тэст англамоўнай версіі «World of Tanks». 12 жніўня 2010 года адбыўся анлайн-рэліз «World of Tanks», аднак з-за тэхнічных прычынах серверы гульні запрацавалі толькі 13 жніўня 2010 года. 27 студзеня 2011 года англамоўная версія гульні перайшла ў рэжым адкрытай бэта-версіі, яе рэліз адбыўся 12 красавіка 2011 года. У 2012 годзе гульня ўключана ў склад дысцыплін фінальных гульняў найбуйнейшага кіберспартыўнага мерапрыемства свету World Cyber Games. == Бранятэхніка ў гульні == У гульні прадстаўлена больш за 150 тыпаў [[танк]]аў і самаходных гаўбіц, якія былі на ўзбраенні [[СССР]], [[Трэці рэйх|Трэцяга рэйху]], [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Кітай|Кітая]] і [[Японія|Японіі]] або распрацоўваліся ў гэтых краінах. Чакаецца выхад Італьянскай лінейкі танкаў і танкаў «Зборнай Еўропы». Агулам гульня ахоплівае гісторыю танкабудавання 1920-1950-х гадоў. У гульні ёсць не толькі мадэлі танкаў, якія рэальна ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях, але і эксперыментальныя мадэлі, які існавалі толькі на чарцяжах або ў прататыпах (напрыклад, звыш цяжкі танк «Маўс», рэальна выраблены толькі ў двух асобніках); апроч гэтага, дапускаюцца неаўтэнтычныя мадыфікацыі баявой тэхнікі — гарматы, вежы, рухавікі і г. д., якімі ў рэальнасці танкі не абсталёўвалі. Прадстаўленая ў гульні бранятэхніка ўмоўна падзяляецца на пяць класаў (лёгкія, сярэднія і цяжкія танкі, а таксама процітанкавыя і гаўбічныя САУ) і 10 узроўняў. == Гульнявы працэс == У «World of Tanks» гульцы ўключаюцца ў бітвы адразу ж, без папярэдніх гульняў у адзіночным рэжыме, што дазваляе параўноўваць гульню з Battlefield Heroes. Першапачаткова гулец атрымлівае ў свае распараджэнне па адным танку першага ўзроўню кожнай нацыі: СССР ([[МС-1]]), Германіі ([[Leichttraktor]]), ЗША ([[T1 Cunningham]]), Францыі ([[Renault FT]]), Кітая ([[NC-31]]), Японіі ([[Renault Otsu]]) — лёгкія танкі, Вялікабрытаніі — сярэдні танк ([[Vickers Medium Mark I]]) з цалкам навучаным экіпажам. Удзелам у бітвах гулец зарабляе «крэдыты», трэніруе экіпаж і назапашвае балы досведу для атрымання доступу да новых вузлоў і баявым машынам. Кожная мадэль бранятэхнікі мае шэраг вузлоў — гармату, вежу, хадавую частку, рухавік і радыёстанцыю — якія можна замяніць на больш дасканалыя ўзоры. Апгрэйды тэхнікі робіцца ў «ангары» ў прамежках паміж баямі. «Крэдыты» расходуюцца на рамонт пашкоджанага танка, набыццё боепрыпасаў, расходных матэрыялаў і дадатковага абсталявання; на іх таксама набываюць удасканаленыя вузлы і новыя баявыя машыны. Ад абсталявання, боепрыпасаў і танкаў, якія не выкарыстоўваюцца гульцом ён можна пазбавіцца, атрымаўшы палову ад іх першапачатковага кошту. У далейшым плануецца ўвесці магчымасць унутрыгульнявога гандлю паміж гульцамі. Гульнявы працэс у «World of Tanks» грунтуецца на бітве двух выпадкова падабраных каманд з 15 гульцоў — пры гэтым у адной камандзе могуць спалучацца танкі розных нацый і гадоў выпуску, рэальныя танкі і эксперыментальныя мадэлі. Умова перамогі ў бітве — поўнае знішчэнне каманды саперніка, або захоп яго базы, для чаго адзін або некалькі танкаў павінны знаходзіцца ў адзначанай зоне некаторы час, не атрымліваючы пры гэтым пашкоджанняў. З абнаўленнем 0.7.4 былі ўведзеныя рэжымы «Штурм» (адна з каманд павінна, адбіваць атаку каманды саперніка і ўтрымаць базу) і «Сустрэчны бой» (каманды спрабуюць захапіць адзіны на карце кантрольны пункт). З абнаўленнем 8.9 быў уведзены рэжым «Камандны бой» (каманда складаецца з сямі гульцоў з выкарыстаннем тэхнікі да восьмага ўзроўню ўключна, якая падбіраецца не выпадковым чынам, а на аснове асабістага рэйтынгу гульцоў). Сувязь паміж гульцамі падчас баёў і каардынацыя дзеянняў ажыццяўляюцца праз тэкставы чат, або голасам (паміж гульцамі ў складзе ўзвода, роты, або ў трэніровачных пакоях). Гулец, танк якога знішчаны, выбывае з бою, але можа або назіраць за бітвай ў рэжыме свабодна пераключальнай камеры, або пакінуць поле бою і вярнуцца ў ангар, адкуль неадкладна адправіцца на іншую бітву на іншым танку, або дачакацца вяртання пашкоджанага танка з бою. Ёсць рэйтынгавая сістэма, якая адлюстроўвае статыстыку перамог і паражэнняў і фіксуе дасягнення асобнага гульца. Ёсць некалькі асноўных рэжымаў камеры: від ад трэцяй асобы, калі гулец назірае за танкам з боку, і від праз прыцэл, які набліжае аб’екты для больш дакладных стрэлаў. Ёсць таксама трэці рэжым камеры — гаўбічны (пры выкарыстанні САУ з навясным агнём). Пры ўключэнні гэтага рэжыму можна назіраць частку карты зверху, набліжаць або аддаляць камеру для прыцэльвання. Вялікае значэнне ў «World of Tanks» даецца гістарычнай дакладнасці баявых машын. Гэта тычыцца іх вонкавага выгляду, блізкага да рэалістычнасці браніравання, размяшчэння ўнутраных і вонкавых агрэгатаў і экіпажа. Пры стварэнні мадэляў танкаў распрацоўшчыкі кансультуюцца з ваеннымі гісторыкамі і экспертамі ў галіне танкабудавання. У гульні рэалізавана складаная мадэль пашкоджанняў, якая ўлічвае тып і таўшчыню броні, хуткасць снарада і вугал яго сустрэчы з бранёй, тып боепрыпасаў і шэраг іншых фактараў. Стан танка таксама не вычэрпваецца адзіным параметрам «здароўя»: у канструкцыю кожнай машыны закладзены аб’екты, адпаведныя рухавіку, хадавой частцы, гармаце, боеукладцы, бензабакам і іншым найбольш важным у функцыянальным плане вузлоў, а таксама членам экіпажа; пры гэтым кожны такі аб’ект можа быць пашкоджаны індывідуальна, што адпаведным чынам адаб’ецца на паводзінах танка: пашкоджанне рухавіка можа знерухоміць танк, прабіты бак можа выклікаць пажар, а кантужаны камандзір не зможа эфектыўна выяўляць замаскіраваныя варожыя танкі. Абнаўленне 0.8.0 дадала ў гульню рэалістычную фізіку руху: цяпер тэхніка гульцоў можа залазіць на схілы ўзвышшаў, спускацца або нават падаць з іх, атрымліваючы ў некаторых выпадках пашкоджанні, тануць у вадаёмах на карце. Акрамя таго, пры паваротах ў руху на высокай хуткасці здараюцца заносы. Аднак, нягледзячы на дэталёвую прапрацоўку вонкавага выгляду танкаў, набліжаную да рэальнасці мадэль пашкоджанняў, разлікі балістыкі і пашкоджання брані, дакладнасць паводзін бранятэхнікі ў баі прынесена распрацоўшчыкамі ў ахвяру магчымасці гуляць: спрошчана кіраванне, паскораны рух танка і перазарадка гарматы, агляд адаптаваны пад гульца. Самі распрацоўшчыкі таксама не адмаўляюць аркадных элементаў гульні: {{цытата|'''Wargaming.net''': Мы пераважна называем нашу гульню MMO-экшанам. Хоць рысы і сімулятара і аркады ў гульні ёсць. Стопрацэнтным танкавым сімулятарам «World of Tanks» назваць нельга, бо стаўка робіцца не на абсалютную дакладнасць у кіраванні танкамі, а на дынаміку баёў. Мы не ставілі перад сабой мэты стварыць складаны сімулятар, бо гэта магло б пашкодзіць інтэнсіўнаму і захапляльнаму геймплэю. Так што «World of Tanks» — хутчэй сеткавы экшан з элементамі сімулятара, аркады і нават стратэгічнай гульні.}} У гульні рэалізаваны «[[туман вайны]]»: месцазнаходжанне бранятэхнікі праціўніка невядома, варожы танк робіцца бачным для гульца толькі калі камандзір яго танка здольны «разгледзець» варожую машыну; пры гэтым выяўлены танк робіцца бачным і іншым гульцам каманды, калі яны знаходзяцца ў радыусе дзеяння рацыі гэтага танка. Верагоднасць выяўлення праціўніка залежыць ад далёкасці агляду з танка, дасведчанасці экіпажа, выкарыстання праціўнікам маскіроўкі, а таксама цэлага шэрагу іншых фактараў, і разлічваецца дынамічна; з прычыны складанасці і рэсурсаёмістасці разлік бачнасці можа адбывацца з затрымкай. Распрацоўшчыкі не выключаюць магчымасці з’яўлення ў гульні сродкаў падтрымкі танкаў, такіх як авіяцыя, артылерыя і нават пяхота. === Камандная гульня === На момант анлайн-рэлізу ў гульні быў магчымы толькі ўваход у бой узводамі да трох танкаў або трэніровачныя баі. У версіі 0.6.2 былі ўведзеныя ротныя баі 15 на 15 гульцоў; патч 0.6.2.8 увёў у гульню кланы і міжкланавыя бітвы за тэрыторыі на глабальнай карце, якія ў гульні называюцца «Сусветнай вайной». Таксама існуе рэжым камандных баёў 7 на 7 гульцоў з версіі 9.4. === Кланы і «Сусветная вайна» === Гулец, які далучыўся да клану, атрымлівае прыпіску (тэг) клана ў канцы імя карыстальніка і доступ да асобнага ўнутрыгульнявога каналу тэкставай сувязі паміж членамі клана. Для рэжыму «Сусветная вайна» створана глабальная карта, якая ўключае Еўропу, часткі Азіі, Паўночнай Афрыкі, Паўночнай Амерыкі і ўсю тэрыторыю Расіі, падзеленая на невялікія зоны ўплыву, за кантроль над якімі і адбываюцца бітвы паміж кланамі. Чым больш тэрыторый будзе знаходзіцца пад кантролем клана, тым больш гульнявых пераваг ён атрымлівае. За валоданне тэрыторыяй у скарб клана паступае ўнутрыгульнявая валюта — «золата», якую звычайна купляюць за рэальныя грошы. Колькасць «золата», якая атрымліваецца з тэрыторыі, расце з яе аддаленнем ад зоны дэсантавання і даходзіць да 4560 адзінак на суткі, тады як у зоне дэсанта за суткі кланы атрымліваюць толькі 240 адзінак. «Золатам» распараджаецца камандзір, намеснік камандзіра і скарбнік клана. Новы клан, жадаючы ўступіць у баі за тэрыторыю, павінен падаць заяўку на дэсантаванне ў адной з мноства даступных для гэтага зон, пасля чаго яму трэба будзе прайсці турнір на выбыванне ад 1/32 да фіналу, дзе клан, які нападае змагаецца з уладальнікамі гэтай тэрыторыі. Наяўнасць мноства ворагаў і небяспека нападаў з усіх бакоў падахвочвае кланы ствараць кааліцыі з абавязацельствам узаемнага ненападзення на правінцыі адзін другога. Гэта дазваляе кланам вывесці войскі правінцый, якія знаходзяцца на мяжы з саюзнікамі і засяродзіць іх для баёў за астатнія правінцыі. Некаторыя кааліцыі канчаюцца здрадніцкімі ўдарамі ў спіну, а іншыя аказваюцца ўстойлівымі і існуюць на сталай аснове. З патчам 0.6.4 глабальная карта была пашырана прыкладна да 800 правінцый за кошт дадавання Паўночнай Афрыкі, [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і ўсёй тэрыторыі СССР. У далейшым карта будзе працягваць пашырацца за кошт астатняй часткі свету аж да Антарктыды. === Прэміум-элементы гульні === Гульнявая валюта ў «World of Tanks» дзеліцца на «крэдыты» і «золата». «Крэдыты» налічваюцца за праведзеныя гульцом баі, прычым узнагароджваюць як перамогу каманды агулам, так і індывідуальныя дасягненні гульцоў; «золата» можа быць купіць за рэальныя грошы, а таксама атрымаць ў ходзе розных акцый. Некаторыя магчымасці гульні робяцца даступнымі толькі пры ўмове аплаты «золатам»: * купля прэміум-акаўнта з павялічаным у паўтара разы атрыманнем гульнявых грошай і досведу; * стварэнне клана; * купля прэміўмнай бранятэхнікі; * купля дадатковага месца для тэхнікі ў ангары; * купля дадатковага месца для экіпажа ў казарме; * імгненнае навучанне члена экіпажа да максімальнага ўзроўню асноўнага навыку, а таксама скід дадатковых навыкаў без страты досведу; * пералічэнне балаў досведу пэўнага танка ў балы «вольнага» досведу, якія можна выкарыстаць для развіцця кожнага танка; * магчымасць нанясення на танк камуфляжнай афарбоўкі і дэкаратыўных элементаў на неабмежаваны тэрмін; * магчымасць дэмантажу складанага абсталявання; * змена імя карыстальніка; * купля гульнявых крэдытаў; Набыццё прэміум-акаўнта забяспечвае 50 % прыбаўку да атрымання гульнявых грошай (крэдытаў), баявога досведу і досведу экіпажа ў кожным баі, што дазваляе зэканоміць час і хутчэй дасягнуць высокіх узроўняў у кожнай галіне развіцця; За «золата» можна набыць «прэміўмную бранятэхніку», якая прыносіць большую колькасць «крэдытаў» за бой і, звычайна, больш танную ў рамонце за аналагічную бясплатную бранятэхніку. Распрацоўшчыкі гульні заяўляюць, што прэміўмная бранятэхніка не з’яўляецца ўсёпераможнымі «убермашынамі» на полі бою, «за рэальныя грошы нельга атрымаць якія-небудзь звышпатрэбныя бонусы» і «платныя паслугі не даюць сур’ёзных пераваг у бітвах; важней за ўсе „прамыя рукі“ і тактычнае мысленне». == World of Tanks у Беларусі == У Беларусі гульня «Свет танкаў» прыцягнула больш як 100 тысяч актыўных карыстальнікаў. З удзелам распрацоўшчыкаў са СТАА «Гейм Стрым» у Беларусі праходзяць нацыянальныя і міжнародныя кіберспартыўныя спаборніцтвы, адбор на World Cyber Games. Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь рэалізуе праграму папулярызацыі камп’ютарных гульняў у інтарэсах патрыятычнага выхавання і дапрызыўнай падрыхтоўкі моладзі. У жніўні 2011 года быў праведзены першы турнір па дысцыпліне World of Tanks. Мінабароны Беларусі і кампанія Wargaming плануюць арганізаваць эксперыментальны камп’ютарны клас у адной з вайсковых часцей Беларусі, дзе будучыя танкісты змогуць адточваць навыкі ў гульні «Свет танкаў» і на сімулятарах. == Дасягненні і ўзнагароды World of Tanks == Гульня World of Tanks узяла мноства прэстыжных узнагарод і занесена ў кнігу рэкордаў Гінэса. Сярод значных дасягненняў беларускага «Свету танкаў»: * Лепшая кліенцкая Online-гульня [[КРГ-2010]] * Рэкорд па адначасоваму знаходжанню гульцоў на адным гульнявым ММО-серверы, паводле версіі [[Кніга рэкордаў Гінэса|кнігі рэкордаў Гінэса]] (больш за 90 тыс. чалавек, 21 студзеня 2011 года) * Лепшая гульня КРГ-2011 * Прыз глядацкіх сімпатый [[КРГ-2011]] * Званне «Народны лідар» у ходзе Усерасійскай Online-акцыі «Народнае галасаванне Прэміі Рунэту-2011» * «Best Use of Online» Develop Award 2012 * «Golden Joystick Awards 2012» Best MMO * «[[Golden Joystick Awards]] 2013» Да канца 2012 года гульня была прадстаўлена ва ўсіх краінах свету, уключаючы Ватыкан. У «Свеце танкаў» зарэгістравана 75 млн гульцоў, а ў студзені 2014 года зафіксаваны новы рэкорд па адначасоваму знаходжанню online на адным гульнявым кластары: толькі ў СНД паказчык перавысіў {{nobr|1 114 337}} чалавек. З 2012 года World of Tanks стала новай кіберспартыўнай дысцыплінай, яна з’явілася на нацыянальных гульнях многіх краін і буйнейшым міжнародным чэмпіянаце — World Ciber Games. {{Навігацыйная табліца |імя = |navbar = off |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#aaccff; |загаловак = Савецкае дрэва танкаў |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = line-height:1.4em; background:#ddddee; |стыль_спісаў = line-height:1.4em; |стыль_няцотных = |стыль_цотных = |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Лёгкія танкі |спіс1 = [[МС-1]] (стартавы) • Т-19 (плануецца) • [[Mk VII Tetrarch]] (лэнд-ліз, падарункавы па навагодняй акцыі 2012 г.) • [[Т-26]] • Т-60 • [[БТ-2]] • [[Т-46]] • [[БТ-7]] • Т-70 • [[БТ-СВ]] (скрынкавы) • [[Т-127]] (платны) • M3 Stuart (лэнд-ліз, падарункавы па навагодняй акцыі 2011) • [[А-20]] • Т-80 • [[Valentine Mk II]] (лэнд-ліз, платны) • Т-50 • [[МТ-25]] • Pz.38(t) (трафейны, платны, плануецца) • [[РБТ-5]] (платны, плануецца) • [[ЛТП (танк)|ЛТП]] (падарунак да 15-гадоваму юбілею кампаніі Wargaming, 2 жніўня 2013 г.) |загаловак2 = Сярэднія танкі |спіс2 = [[Т-24]] (плануецца) • [[Т-28]] • [[А-32 (танк)|А-32]] (акцыённы, даступны ў краме падарункаў) • [[Т-46-5]] (плануецца) • [[Т-34]] • Mark II Matilda II Mk IV (лэнд-ліз, платны) • [[Т-34-85]] • [[А-43 (танк)|А-43]] • [[Т-43]] • [[КВ-13]] • [[А-44]] • [[Т-44]] • [[Аб'ект 416 (танк)|Аб'ект 416]] • [[Т-54]] • [[Т-62|Т-62А]] • [[Аб'ект 430 (танк)|Аб'ект 430]] (плануецца) • [[Аб'ект 140 (танк)|Аб'ект 140]] • [[Аб'ект 907 (танк)|Аб'ект 907]] (акцыённы) • Pz. IV (трафейны, платны, плануецца) • Pz. V Panther (трафейны, платны, плануецца) • [[ТГ (танк)|ТГ]] (платны, плануецца) |загаловак3 = Цяжкія танкі |спіс3 = [[Churchill (танк)|Mk IV, Churchill III]] (лэнд-ліз, платны) • [[КВ-220|КВ-220-Т]] (падарунак для удзельнікаў зачыненных бета тэстаў гульні) • [[КВ-220]] (акцыённы) • [[КВ-1]] • [[КВ-1С]] • [[КВ-2]] • [[Т-150]] • [[КВ-3]] • [[ІС-1|ІС-1/ІС-2]] • [[ІС-6]] (платны) • [[КВ-4]] • [[КВ-5]] (акцыённы) • [[ІС-3]] • [[ІС-8]] • [[СТ-1]] • [[ІС-4]] • [[ІС-7]] • [[Т-35]] (платны, плануецца) |загаловак4 = СТСАУ |спіс4 = [[АТ-1 (САУ)|АТ-1]] • [[СУ-76 (САУ)|СУ-76]] • [[СУ-85 (САУ)|СУ-85Б]] • [[СУ-85 (САУ)|СУ-85і]] (акцыённая) • [[СУ-85 (САУ)|СУ-85]] • [[СУ-100 (САУ)|СУ-100]] • [[СУ-100 (САУ)|СУ-100М-1]] • [[СУ-152 (САУ)|СУ-152]] • [[ІСУ-152 (САУ)|ІСУ-152]] • [[СУ-101 (САУ)|СУ-101]] • [[Аб'ект 704 (САУ)|Аб'ект 704]] • [[СУ-122 (САУ)|СУ-122-54]] • [[Аб'ект 268 (САУ)|Аб'ект 268]] • [[Аб'ект 263 (САУ)|Аб'ект 263]] • [[СУ-122 (САУ)|СУ-122-44]] (платная) • [[СУ-100 (САУ)|СУ-100Y]] (платная) • [[СУ-ІТ-45 (САУ)|СУ-ІТ-45]] (плануецца) • [[СУ-76 (САУ)|СУ-76БМ]] (плануецца) • [[ЗіС-30 (САУ)|ЗіС-30]] (платная, плануецца) • [[СУ-76 (САУ)|СУ-76і]] (платная, плануецца) |загаловак5 = САУ |спіс5 = [[СУ-18 (САУ)|СУ-18]] • [[СУ-26 (САУ)|СУ-26]] • [[СУ-5 (САУ)|СУ-5]] • [[СУ-122 (САУ)|СУ-122А]] • [[СУ-8 (САУ)|СУ-8]] • [[СУ-14 (САУ)|СУ-14-1]] • [[СУ-14 (САУ)|СУ-14-2]] • [[С-51 (САУ)|С-51]] • [[Аб'ект 212 (САУ)|Аб'ект 212]] • [[Аб'ект 261(САУ)|Аб'ект 261]] • [[СГ-122 (САУ)|СГ-122]] (платная, плануецца) |стыль_унізе = background:#aaccff; |унізе = }} {{Навігацыйная табліца |імя = |navbar = off |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#aaccff; |загаловак = Нямецкае дрэва танкаў |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = line-height:1.4em; background:#ddddee; |стыль_спісаў = line-height:1.4em; |стыль_няцотных = |стыль_цотных = |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Лёгкія танкі |спіс1 = [[Leichttraktor]] (стартавы) • [[Panzerkampfwagen I|Pz.I]] • [[Panzerkampfwagen H39|PzKpfw.H39 735(f)]] (трафейны, акцыённы) • [[Panzerkampfwagen 35|Pz.35(t)]] • [[Panzerkampfwagen II|Pz.II]] • [[Panzerkampfwagen I|Pz.I Ausf.C]] • [[Panzerkampfwagen II|Pz.II Ausf.G]] • [[Panzerkampfwagen 38|Pz.38(t)]] • [[Panzerkampfwagen III|Pz.III Ausf.A]] • [[Panzerkampfwagen II|Pz.II AUSF.L Luchs]] • [[Skoda T-15 (танк)|Skoda T-15]] (платны) • [[Panzerkampfwagen II|Pz.II AUSF.J]] (скрынкавы) • [[Panzerkampfwagen 38|Pz.38(t) NA]] • [[VK1602 Leopard]] • [[VK2801]] • [[Aufklärungspanzer Panther]] • [[Panzerkampfwagen T 742|zKpfw.BT 742(r)]] (трафейны, плануецца) |загаловак2 = Сярэднія танкі |спіс2 = [[Panzerkampfwagen S35 739|Pz.Kpfw.S35 739(f)]] (платны, трафейны) • [[Panzerkampfwagen III|Pz.III]] • [[VK2001(D)]] • [[Panzerkampfwagen III/IV|Pz.III/IV]] • [[Panzerkampfwagen IV|Pz.IV]] • [[Panzerkampfwagen IV|Pz IV Schmalturm]] (платны) • [[Skoda T-25 (танк)|Skoda T-25]] (платны) • [[Panzerkampfwagen IV|Pz.IV hydro]] (акцыённы, плануецца) • [[VK3001(P)]] • [[VK3001(D)]] • [[VK3001(H)]] • [[VK3601(H)]] • [[VK 30.02M]] (плануецца) • [[Panzerkampfwagen V Panther|Panther-M10]] («Пантэра» у камуфляжы М10 GMC, платны) • [[Panzerkampfwagen V—IV|PzKpfw V—IV Alpha]] (падарунак удзельнікам закрытага альфа-тэсту гульні) • [[Panzerkampfwagen V—IV|PzKpfw V—IV]] (акцыённы, падарункавы) • [[VK3002(D)]] • [[Panzerkampfwagen V Panther|Pz.V Panther]] • [[Panther II]] • [[Indien-Panzer]] • [[E-50 (танк)|E-50]] • [[Prototype der arbeitsgruppe A]] • [[E-50 (танк)|E-50 Ausf. M.]] • [[Leopard 1|Leopard-1]] • [[Panzerkampfwagen T34|Pz.Kpfw.T34 747(r)]] (платны, трафейны, плануецца) |загаловак3 = Цяжкія танкі |спіс3 = [[PzKpfw B2 740|Pz.Kpfw.B2 740(f)]] (трафейны, акцыённы) • [[PzKpfw VI Tiger I|Pz.VI Tiger I]] • [[PzKpfw VI Tiger (P)|Pz.VI Tiger (P)]] • [[VK 4502 (P)|VK 4502 (P) Ausf. A]] • [[PzKpfw VI Ausf B Tiger II|Pz.VI Ausf B Tiger II]] • [[Lowe]] (платны) • [[E-75 (танк)|E-75]] • [[VK 4502 (P)|VK 4502 (P) Ausf. B]] • [[Typ 205 (танк)|Typ 205]] • [[E-100 (танк)|E-100]] • [[Maus]] • [[VK 72.01 (K)]] (даступны для удзельнікаў супер-тэсту) • [[NbFz (танк)|NbFz]] (платны, плануецца) • Pz.Kpfw.KV-1 756(r) (трафейны, платны, плануецца) |загаловак4 = СТСАУ |спіс4 = [[PanzerJager I]] • [[Marder II]] • [[Marder 38T]] • [[Hetzer]] • [[StuG III]] • [[Pz.Sfl.IVc]] • [[E-10 (САУ)|E-10]] (плануецца) • [[Jagdpanzer IV]] • [[Nashorn (САУ)|Nashorn]] • [[E-25 (САУ)|E-25]] (платная) • [[JagdPanther]] • [[Pz.Sfl.V]] (Sturer Emil) • [[JagdPanther II]] • [[Ferdinand]] • [[Rhm.-Borsig Waffenträger]] • [[JagdTiger]] • [[Waffentrager Auf Pz IV]] • [[JagdPz E-100]] • [[Waffentrager E-100]] • [[Dicker Max]] (платная) • [[E-10 (САУ)|E-10]] (платная, плануецца) • [[JagdTiger|JagdTiger mit 88L/71]] (платная) |загаловак5 = САУ |спіс5 = [[Geschutzwagen PzKpfw Mk. VI (САУ)|G.Pz. Mk. VI (e)]] • [[Sturmpanzer I]] • [[Wespe]] • [[PzKpfw Sfl. IVb|Pz.Sfl. IVb]] • [[Sturmpanzer II]] • [[Sturmpanzer 38(t) Grille]] • [[Hummel]] • [[Geschutzwagen Panther]] • [[Geschutzwagen Tiger (P)]] • [[Geschutzwagen Tiger]] • [[Geschutzwagen E-serie]] • [[Sturmpanzer IV Brummbar]] (платная, плануецца) • [[Sturmpanzer VI Sturmtiger]] (платная, плануецца) |стыль_унізе = background:#aaccff; |унізе = }} == Гл. таксама == * [[Wargaming.net]] * [[World of Warplanes]] * [[World of Battleships]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == ;Афіцыйныя сайты * [http://www.worldoftanks.ru Афіцыйны рускамоўны сайт гульні] {{ref-ru}} * [http://www.belarus.by/by/business/case-studies/world-of-tanks Афіцыйны сайт Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141116081830/http://www.belarus.by/by/business/case-studies/world-of-tanks |date=16 лістапада 2014 }} * [http://www.worldoftanks.com Афіцыйны паўночнаамерыканскі сайт гульні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120127160837/http://worldoftanks.com/ |date=27 студзеня 2012 }} {{ref-en}} * [http://www.worldoftanks.eu Афіцыйны еўрапейскі сайт гульні] {{ref-en}}{{ref-es}}{{ref-de}}{{ref-fr}}{{ref-pl}} * [http://www.worldoftanks-sea.com/ Афіцыйны паўднёва-ўсходнеазіяцкі сайт гульні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120628215545/http://worldoftanks-sea.com/ |date=28 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}}{{ref-th}} * [http://wot.kongzhong.com/ Афіцыйны кітайскі сайт гульні] {{ref-zh}} * [http://wargaming.com Афіцыйны сайт] распрацоўшчыкаў [[Wargaming.net]] ;Агляды, блогі, рэцэнзіі * {{AG.ru|world_of_tanks}} * {{twitter|@worldoftanks_ru|worldoftanks}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Танкавыя сімулятары]] [[Катэгорыя:Масавыя шматкарыстальніцкія анлайн-гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2010 года]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Гульні Wargaming.net]] t8r8q7vc7rda3z3aa1mvftg14j6jtfp 100 121975 5160579 5160348 2026-07-03T15:51:01Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5160579 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Карнаўх|2026-07-03T15:40:14Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Драздовічы герба «Ястрабец»|2026-07-03T11:16:01Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Аўгуст Фрыдрых Пот|2026-07-03T06:58:18Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Уільям Джонс (філолаг)|2026-07-02T20:02:53Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Франц Боп|2026-07-02T19:36:51Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Расмус Раск|2026-07-02T19:15:37Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|2026-07-02T15:35:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ігар Барысавіч Грэкаў|2026-07-02T10:54:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Філіп Дэвіс|2026-07-02T04:41:24Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Размова (фільм)|2026-07-02T02:36:15Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Льёў Бо|2026-07-01T13:17:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гуо Хэін|2026-07-01T13:06:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дзан Ін|2026-07-01T11:59:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Жазэ-Ален Сахель|2026-07-01T08:45:17Z|Ellis Novak}} {{Новы артыкул|Логвінаў|2026-07-01T08:26:48Z|null}} {{Новы артыкул|Ігар Пятровіч Логвінаў|2026-07-01T08:03:01Z|null}} {{Новы артыкул|Уінфрэд Леман|2026-06-30T19:54:37Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Уладзімір Віктаравіч Уйба|2026-06-30T09:28:38Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Eleanor Rigby|2026-06-30T06:53:37Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Аляксандр Барысавіч Страхаў|2026-06-29T18:54:47Z|Цімур}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9vn147i00wjb78vrwkir3o2g0bm91sc 0 121998 5160744 5089260 2026-07-04T07:11:18Z DenisBorum 139498 абнаўленне звестак 5160744 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі''' (РІПА) — адукацыйная ўстанова інтэграванага тыпу з функцыямі навуковага, метадычнага і кадравага забяспячэння [[Адукацыя ў Беларусі|сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь]]. Адрас: [[Мінск]], [[вуліца Карла Лібкнехта (Мінск)|вул. Карла Лібкнехта]], 32. У 2026 годзе РІПА быў далучаны да [[Акадэмія адукацыі (Мінск)|Акадэміі нацыянальнай адукацыі]]<ref>[https://government.by/sites/default/files/resolution/2026-06/326.pdf Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 26 июня 2026 г. № 326]{{ref-ru}}</ref>. == Дзейнасць установы == Штогод каля 4 тыс. чалавек з’яўляюцца слухачамі курсаў перападрыхтоўкі і павышэння адукацыі, да 500 праходзяць курсы падрыхтоўкі на камерцыйнай аснове, да 400 чалавек здзяйсняе перападрыхтоўку па накіраванні гарадской службы занятасці. У аспірантуры займаецца 70 чалавек. Станам на 2010 год у каледжах РІПА навучаюцца 3700 чалавек. Падрыхтоўка ў прафесійна-тэхнічным каледжы вядзецца па 3 спецыяльнасцях. У індустрыяльна-педагагічным каледжы па 5 спецыяльнасцях і забяспечвае атрыманне сярэдняй спецыяльнай адукацыі. Перападрыхтоўка на курсах павышэння кваліфікацыі для педагагічных кадраў сістэмы прафесійнай адукацыі вядзецца па 7 спецыяльнасцях, камерцыйная курсавая сетка прапануе магчымасці для навучання па 15 кірунках. Штогод супрацоўнікамі РІПА ажыццяўляецца каля 20 навукова-даследчых праектаў, выдаецца звыш 100 найменняў вучэбных, вучэбна-метадычных, навуковых і іншых выданняў. === Спорт === Адным з кірункаў дзейнасці інстытута з’яўляецца развіццё спорту сярод студэнтаў. Футбольная каманда «[[ФК Працоўныя рэзервы-РІПА|Працоўныя рэзервы-РІПА]]», якая знаходзілася на балансе РІПА, у 2002 годзе была зліта з прафесійнай футбольнай камандай [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]] «[[ФК Трактар Мінск|Трактар]]» пад новай назвай [[ФК МТЗ-РІПА|МТЗ-РІПА]]. У сезоне 2005 года каманда заняла 3-е месца ў [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянаце Беларусі]] і ўпершыню прыняла ўдзел у [[Кубак УЕФА|Кубку УЕФА]]. == Рэктары == * [[Аркадзь Ханонавіч Шкляр]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://ripo.unibel.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060213064122/http://www.ripo.unibel.by/ |date=13 лютага 2006 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:1993 год у Мінску]] grnvphb5frg33h6k0vmjbqhqqdw8590 14 125408 5160726 4470454 2026-07-04T06:24:21Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Франшызы Lucasfilm]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160726 wikitext text/x-wiki Імёны, назвы і тэрміны, якія адносяцца да выдуманага сусвету [[Зорныя войны|'''Зорных войн''']]. {{Навігацыя для катэгорыі | space = a | catmain = Зорныя войны | topic = Зорныя войны | articles = Зорныя войны | templates = Шаблоны:Зорныя войны | files = Выявы:Зорныя войны | commons = Star Wars }} [[Катэгорыя:Джордж Лукас|*Зорныя войны]] [[Катэгорыя:Выдуманыя сусветы]] [[Катэгорыя:Касмаопера]] [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] [[Катэгорыя:Навуковая фантастыка паводле франшызаў]] [[Катэгорыя:Франшызы Lucasfilm]] k7aaf5sfslc2sbm8hgh66ava6fmjh01 0 131023 5160704 4616137 2026-07-04T02:52:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160704 wikitext text/x-wiki [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een soedra een man uit de laagste kaste van Bali. TMnr 60002169.jpg|thumb|Шудра з [[востраў Балі|вострава Балі]], [[1870]] г.]] '''Ка́ста''' (ад {{lang-pt|casta}} «саслоўе», «парода») — замкнёная [[рэлігія|рэлігійная]] група насельніцтва. Каставы падзел [[грамадства]] найбольш характэрны для [[індуізм]]у, але сустракаецца ці сустракаўся сярод прыхільнікаў [[зараастрызм]]у, [[джайнізм]]у, нават [[будызм]]у, сярод [[мусульмане|мусульман]] і [[хрысціянства|хрысціян]] [[Індыя|Індыі]]. Паняцце «каста» можа ўжывацца да замкнёных груп у іншых рэлігіях і грамадствах. == Тэрміналогія == Тэрмін ''каста'' ў дачыненні да груп насельніцтва [[Індыя|Індыі]] быў уведзены [[Партугалія|партугальцамі]] і ўвайшоў у [[Еўропа|еўрапейскія]] мовы, хаця не зусім верна адлюстроўваў сутнасць падзелу індыйскага [[грамадства]]. У Еўропе існаваў падзел на [[саслоўе|саслоўі]] паводле сацыяльна-прававога статусу. У Індыі ён быў першасна [[рэлігія|рэлігійным]] і толькі потым (і не заўсёды) сацыяльна-прававым. Тое, што партугальцы назвалі ''каста'' (літаральна «саслоўе», «парода»), самі індыйцы вызначалі як ''[[варны|варна]]'' і ''джаці'' (або ''джат''). == Варны == {{main|Варны}} Паходжанне варн звязваюць з прыходам на [[паўвостраў Індастан]] [[Арыі|арыйцаў]] у 2 тысячагоддзі да н. э. Іх існаванне было адлюстравана ў [[Веды (індуізм)|ведычнай літаратуры]]. [[рэлігія|Рэлігійная]] традыцыя грунтуецца на тым, што розныя варны былі створаны з розных частак першаснага [[бог|бажаства]]. Вылучаюць чатыры варны: * [[Брахманы]] * [[Кшатрыі]] * [[Вайш’і]] * [[Шудры]] Вышэйшая варна святароў-брахманаў была створана з вуснаў. Варна кшатрыяў, воінаў і арыстакратаў, з рук. Варна іх памагатых вайш’яў — са сцёгнаў. Ніжэйшая, але самая вялікая па колькасці варна шудраў — з ног. Першыя тры варны лічацца высакароднымі або [[двіджа|двойчы народжанымі]]. Стаць прадстаўніком пэўнай варны можна толькі па нараджэнню. Але, калі весці праведны лад жыцця і мець добрую [[карма|карму]], то ёсць магчымасць дасягнуць ступені двойчы народжанага ў наступным жыцці. Кожная варна мае свае правілы годных паводзін і ўжывання [[ежа|ежы]]. Найбольш строгія яны ў адносінах да вышэйшых варн, асабліва да брахманаў. Брахманы павінны прымаць толькі ежу расліннага паходжання, ім забараняецца піць бяссцёкавую [[вада|ваду]], есці разам з прадстаўнікамі іншых варн або тое, што прыгатавалі прадстаўнікі іншых варн. === Парыі === [[Парыі]] або ''панчама'' не з’яўляюцца чальцамі якой-небудзь варны, звычайна звязаны з бруднай працай (забойства жывёлы, уборка, праца з [[фекаліі|фекаліямі]], сцёкавымі водамі і г. д.). У розных рэгіёнах [[Індыя|Індыі]] адносіны да парыяў вельмі розняцца, але заўжды застаюцца вельмі жорсткімі. Парыям забараняецца датыкацца да асоб з чатырох варн (у іншым выпадку гэтыя асобы павінны ачысціцца), уваходзіць у жытло прадстаўнікоў вышэйшых варн, піць ваду з агульных крыніц, сядзець разам з іншымі. У найбольш артадаксальных [[сям'я|сем’ях]] вышэйшых варн нават дотык да цені парыя лічыўся нячыстым. Паколькі іншаверцы і іншаземцы таксама не ўваходяць у сістэму варн, то разглядаюцца як парыі, хаця адносіны да іх звычайна больш лагодныя. == Джаці == Кожная варна, а таксама парыі падзяляюцца на вялікае мноства джаці, якія ўзніклі значна пазней за варны (час узнікнення застаецца спрэчным). Чальцом джаці можна стаць толькі па нараджэнню. [[рэлігія|Рэлігійныя]] пастулаты забараняюць уступаць у [[шлюб]] з прадстаўнікамі іншых джаці, абмяжоўваюць выбар [[прафесія|прафесій]], паўсядзённыя заняткі, рэгулююць прыём [[ежа|ежы]], наведванне [[храм]]аў, рэлігійныя рытуалы і г. д. Джаці існуюць у грамадстве згодна з пэўнай [[Іерархія|іерархіяй]]. Таму, напрыклад, асобы пэўных высокіх джаці з ліку парыяў рэзка адасабляюцца ад ніжэйшых джаці, хаця і тыя, і іншыя аднолькава разглядаюцца прадстаўнікамі джаці, што ўваходзяць у сістэму варн, як вельмі нізкія. == Каставая сістэма і развіццё грамадства == З XIX ст. каставая сістэма разглядалася еўрапейскімі вучонымі як перашкода на шляху развіцця [[індыя|індыйскага]] [[грамадства]] або як спроба захавання [[этнас|этнічнай]] і [[раса]]вай чысціні. Аднак падобныя тэарэтычныя разважанні будаваліся на няведанні сапраўднай сітуацыі і [[гісторыя|гістарычнага]] кантэксту функцыянавання каставай сістэмы. На самай справе [[рэлігія|рэлігійныя]] загады не заўсёды выконваліся. Так, прадстаўнікі варн двойчы народжаных маглі згубіць свой эканамічны або палітычны статус, не знайсці годную для іх працу і заняцца справамі, характэрнымі для ніжэйшых варн: брахманы — займацца [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]] або [[гандаль|гандлем]], кшатрыі — дапамагаць прадпрымальнікам, працаваць кухарамі, лавіць рыбу і г. д. Часам гэта здаралася з цэлымі джаці. Напрыклад, джаці Каяста на поўначы Індыі сфарміравалася з кшатрыяў, але яе прадстаўнікі звычайна працавалі прыдворнымі пісарамі і рахаўнікамі. З цягам часу яны пачалі разглядацца як роўныя па статусу з вайш’ямі, хаця самі Каяста працягваюць лічыць сябе кшатрыямі. Магло адбывацца наадварот. Чальцы ніжэйшых пластоў грамадства выбіваліся наверх. Ужо ў старажытнасці былі вядомыя выпадкі, калі выхадцы з сем’яў [[манарх]]аў-кшатрыяў станавіліся брахманамі. Джаці [[Маратхі (каста)|маратхаў]] сфарміравалася з прадстаўнікоў розных каст, але большасць паходзіла ад шудраў. Практыка [[палігінія|палігініі]] ў Індыі таксама суправаджалася шлюбамі з прадстаўніцамі ніжэйшых каст. На поўдні Індыі жанчыны з [[сям’я|сям’і]] Наякаў, што адносілася да варны кшатрыяў, звычайна выходзілі замуж за брахманаў. Нарэшце, джаці падзяляліся на мноства розных абшчын, асабліва калі існавалі ў розных кутах краіны або займаліся рознай працай. Паступова такія абшчыны маглі стварыць самастойную джаці. Строгасць каставай сістэмы спрыяла пашырэнню ў Індыі рэлігій, якія яе адвяргалі. Характэрна, што [[іслам]] у сярэднявеччы прымалі ў першую чаргу [[даліты]] і іншыя прадстаўнікі ніжэйшых каст. У XX ст. на поўдні Індыі і поўначы [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]], дзе чальцы ніжэйшых каст складаюць большасць насельніцтва, гэта прывяло да падтрымкі радыкальных рэфарматараў, узнікнення канфліктаў з прадстаўнікамі іншых джаці і рэлігійных груп. У сучаснай Індыі з пункту гледжання [[права]] грамадзяне з розных каст маюць роўныя правы. Таму можна сустрэць выпадкі, калі парыі займаюць высокія дзяржаўныя пасты, вядуць паспяховы бізнэс, а брахманы вымушаны карміцца жабрацтвам. Але ў паўсядзённым жыцці каставая няроўнасць усё яшчэ ўплывае на сацыяльную. Перажыткі каставай сістэмы захаваліся ў грамадствах іншых краін — у [[Бангладэш]], [[Пакістан]]е, на востраве [[востраў Балі|Балі]] і г. д. == Спасылкі == * [http://www.withhistory.com/by/peninsula-hindustan.html Паўвостраў Індастан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121216042223/http://www.withhistory.com/by/peninsula-hindustan.html |date=16 снежня 2012 }} * [http://adaniel.tripod.com/castes.htm Даступна пра каставую сістэму]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.friesian.com/caste.htm Каставая сістэма і этапы жыцця ў індуізме] * [http://philosophy.lander.edu/oriental/caste.html Каставая сістэма, рэінкарнацыя і карма] [[Катэгорыя:Сацыяльныя групы]] [[Катэгорыя:Паняцці індуізму]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Касты| ]] nfb84sdp56hntnd3erc2mds1vk60900 4 131069 5160546 5160300 2026-07-03T12:36:19Z Feeleman 163471 /* Генрых Птушнік → Генрых І Птушкалоў */ Адказ 5160546 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == {{закрыта}} Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Намінацыя знята ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 2 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 8hr5u30cn8hijhub9lddgdcv4qvf1ey 5160547 5160546 2026-07-03T12:37:36Z Feeleman 163471 /* Кітайцы → Ханьцы */ Адказ 5160547 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == {{закрыта}} Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Намінацыя знята ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 2 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] f8v05ubikoxkjd7pg11k3recsyrw98f 5160570 5160547 2026-07-03T15:29:10Z DenisBorum 139498 /* Генрых Птушнік → Генрых І Птушкалоў */ Адказ 5160570 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == {{закрыта}} Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Намінацыя знята ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 2 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 1qlk43icdl60fldr4fdlbmq711m9xuc 5160613 5160570 2026-07-03T17:14:09Z Emilia Noah 155537 5160613 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 46e4xpx368mzuii6mmjhd1msauchi2s 5160665 5160613 2026-07-03T21:34:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Бягучыя абмеркаванні */ 5160665 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: абор Карнавух, або Карнаух. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 0j3ojk9844xn4up1whknw9w9ao011g5 5160666 5160665 2026-07-03T21:34:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Аляксандр Карнаўх → Аляксандр Карнавух */ 5160666 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнавух, або Карнаух. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] c5rcz7nmci5t7wdakl6mnoeeie7kiy4 5160667 5160666 2026-07-03T21:36:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Аляксандр Карнаўх → Аляксандр Карнавух */ 5160667 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] l8lbk0iuuk503ysobf2xgn12pfv12r5 5160871 5160667 2026-07-04T11:12:27Z Dzejka 157132 /* Аляксандр Карнаўх → Аляксандр Карнавух */ Адказ 5160871 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) :Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 2nwwc7g5kd4n1xiwstkptv5791amui3 5160874 5160871 2026-07-04T11:13:49Z Dzejka 157132 /* Аляксандр Карнаўх → Аляксандр Карнавух */ 5160874 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] kxzp0zs2krlf4m01wab0r6uknqik0mc 0 133654 5160584 4461341 2026-07-03T16:03:30Z DenisBorum 139498 5160584 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Камуна |беларуская назва = Трыджана |арыгінальная назва = Triggiano |падпарадкаванне = |краіна = Італія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 4|lat_sec =0 |lon_dir = E|lon_deg = 16|lon_min = 55|lon_sec =0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = 280 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Апулія |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Бары{{!}}Бары |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 19 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 60 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = 1 442 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 080 |паштовы індэкс = 70019 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = Код ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 072046 |катэгорыя ў Commons = Triggiano |сайт = http://www.comune.triggiano.bari.it/ |мова сайта = it |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = Мэр камуны |add1 = Michele Cassano |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Трыджана''' ({{lang-it|Triggiano}}) — [[Камуны Італіі|камуна ў Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Апулія]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Бары (правінцыя)|Бары]]. Насельніцтва складае 27404 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1 442 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 70019. Тэлефонны код — 080. Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Maria SS. della Croce. == Дэмаграфія == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:455 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:30000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 6355 bar:1871 from:0 till: 6981 bar:1881 from:0 till: 8332 bar:1901 from:0 till: 10066 bar:1911 from:0 till: 10936 bar:1921 from:0 till: 11063 bar:1931 from:0 till: 12502 bar:1936 from:0 till: 13140 bar:1951 from:0 till: 15705 bar:1961 from:0 till: 15712 bar:1971 from:0 till: 17298 bar:1981 from:0 till: 20313 bar:1991 from:0 till: 24698 bar:2001 from:0 till: 26312 PlotData= bar:1861 at: 6355 fontsize:S text: 6.355 shift:(-8,5) bar:1871 at: 6981 fontsize:S text: 6.981 shift:(-10,5) bar:1881 at: 8332 fontsize:S text: 8.332 shift:(-10,5) bar:1901 at: 10066 fontsize:S text: 10.066 shift:(-10,5) bar:1911 at: 10936 fontsize:S text: 10.936 shift:(-10,5) bar:1921 at: 11063 fontsize:S text: 11.063 shift:(-10,5) bar:1931 at: 12502 fontsize:S text: 12.502 shift:(-10,5) bar:1936 at: 13140 fontsize:S text: 13.140 shift:(-10,5) bar:1951 at: 15705 fontsize:S text: 15.705 shift:(-10,5) bar:1961 at: 15712 fontsize:S text: 15.712 shift:(-10,5) bar:1971 at: 17298 fontsize:S text: 17.298 shift:(-10,5) bar:1981 at: 20313 fontsize:S text: 20.313 shift:(-10,5) bar:1991 at: 24698 fontsize:S text: 24.698 shift:(-10,5) bar:2001 at: 26312 fontsize:S text: 26.312 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Па даных ISTAT </timeline> == Адміністрацыя камуны == == Крыніцы == {{крыніцы}} {{правінцыя Бары}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Бары]] 092v0yk4dvr9cvbssyvhtinitz5l25i 0 136410 5160711 5151651 2026-07-04T04:53:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160711 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак''' — [[Рымска-Каталіцкі Касцёл на Беларусі|рымска-каталіцкі]] кляштарны комплекс у [[Мінск]]у. Дзейнічаў з 1-й паловы [[17 стагоддзе|XVII ст.]] да [[1870-я|1870-х]] гадоў. Займаў пляц на [[Высокі Рынак|Высокім Рынку]] на [[Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)|Зборавай вуліцы]] (цяпер раён [[Перамога (кінатэатр, Мінск)|кінатэатра «Перамога»]]). Комплекс складаўся з мураваных будынкаў касцёла і 2-павярховага кляштарнага корпуса з прыбудовай, капліцы, капеланіі, 2 флігеляў, бровара, свірана, стайні і іншых пабудоў, а таксама саду. Тэрыторыю кляштара акружаў высокі мур, які меў некалькі брам. Усе кляштарныя пабудовы зруйнавалі ў [[1960-я]] гады, да нашага часу захаваліся падмуркі касцёла.<ref>[[Захар Шыбека]], [[Уладзімір Гілеп]], [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Уладзімір Дзянісаў]]. Што аднаўляць найперш? // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[2004]] — 46. С. 7 [http://kamunikat.org/download.php?item=11711-1.pdf&pubref=11711]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=4064 Аквапарк на кляштарных могілках] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[27 верасня]] [[2006]]</ref> == Гісторыя == [[Выява:View of Miensk, 19 century.jpg|thumb|250px|[[Высокі Рынак]] на здымку XIX ст., справа Касцёл Св. Войцеха]] Мінскі бенедыкцінскі кляштар заснаваў віленскі канонік [[Войцех Сялява]], які купіў у горадзе два дамы з іншымі пабудовамі ў С. Друцкага-Горскага і А. Сакалінскага і перадаў іх ордэну. Адпаведны ўклад ад [[4 мая]] [[1633]] года пацвердзілі [[14 ліпеня]] 1633 года кароль [[Уладзіслаў IV]] і віленскі біскуп С. Война.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Першыя манашкі перасяліліся сюды з [[нясвіж]]скага бенедыкцінскага кляштара. Ад пачатку комплекс быў драўляным, але ўжо ў [[1647]]—[[1649]] гадах намаганнямі віленскага ваяводы [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштафа Хадкевіча]] і яго жонкі Соф’я, народжанай Горскай-Друцкай, архітэктар [[Андрэас Кромер|А. Кромер]] узвёў мураваны касцёл у гонар Св. Войцеха, біскупа і мучаніка. Мураваны кляштарны корпус збудавалі на сродкі К. К. Свірскай.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Мецэнатамі кляштару былі [[Марцыбела Зянкевіч]], [[Сусанна Станкевіч|Сусанна]] і [[Алена Станкевіч]], [[Сусанна Навадворская]] і інш. У [[Крывавы патоп|вайну 1654—1667 гадоў]] усе драўляныя кляштарныя пабудовы былі спалены, значна пашкоджана і разрабавана мураваная святыня. Кляштар адбудавалі ў [[1670-я]] гады, касцёл асвяціў біскуп Мікола Слупскі. У [[1682]] годзе ўвесь комплекс рэканструявалі, апроч таго ўзвялі новы мураваны кляштарны корпус. У [[1780-я]] гады комплекс кляштара зноў рэканструявалі паводле праекта архітэктара Т. Раманоўскага ў стылі сталага барока, але будаўніцтва вежаў-званіц завяршылася толькі ў [[1803]] годзе. Станам на канец XVIII — пачатак XIX стст. ва ўладанні кляштара было 3 фальваркі, 8 вёсак, 3 карчмы, млын і каля 93 валокі зямлі. У 1799 годзе ў ім жылі 22 манашкі. Пры кляштары дзейнічала школа, дзе, паводле [[Ян Ходзька|Яна Ходзькі]], вучылася 18 дзяўчат (толькі 6 з іх плацілі на навучанне{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}). Па задушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] расійскія ўлады зачынілі кляштар бенедыкцінак ([[1871]]), канфіскавалі будынкі ў каталікоў і перадалі іх праваслаўнаму ведамству пад жаночы Праабражэнскі манастыр. У [[1872]] годзе пачалася перабудова барочнага комплексу ў рэтраспектыўна-рускім стылі, Праабражэнскі-Варварынскі храм і манастыр былі асвечаны 2 лютага 1874 года<ref>Минские епархиальные ведомости № 3, 1874. Часть неофициальная.</ref>. У пачатку 1920-х гадоў савецкія ўлады ліквідавалі менскі жаночы праваслаўны манастыр. Некаторы час праваслаўная царква ў будынку былога касцёла дзейнічала, але ў 1930-я гады яе прыстасавалі пад клуб. У сярэдзіне 1960-х гадоў комплекс касцёла і кляштара ўзарвалі. Пазней з левага боку ад падмуркаў касцёла збудавалі будынак гарадской пракуратуры з чырвонай цэглы. == Архітэктура == [[Выява:Catholic Church of St. Adalbert, Miensk (Drawing).jpg|thumb|250px|Рысунак касцёла з атласа Мінскай губерні ([[1800]])]] === Касцёл === Пасля рэканструкцыі [[1780]]—[[1803]] гадоў касцёл уяўляў сабой прамавугольны ў плане 1-[[неф]]ны аб’ём з 5-граннай [[апсіда]]й, памерамі 70 на 20 локцяў (каля 46×13 м). Святыня мела 2-схільны чарапічны дах, больш нізкі над [[прэзбітэрый|прэзбітэрыем]]. Галоўны [[фасад]], звернуты да вуліцы, завяршаўся [[франтон]]ам крывалінейнага абрысу. Яго фланкіравалі 2 высокія 3-ярусныя вежы з купальнымі завяршэннямі. Фасад быў насычаны вытанчанай архітэктурнай пластыкай: тонкапрафіляваны раскрапаваны [[карніз]]ны пас падзяляў яго на два ярусы, а [[пілястра|пілястры]] — на тры часткі, аконныя праёмы мелі мяккую лучковую абмалёўку.<ref name="kul">Касцёл і кляштар бенедыкцінак // {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі, 2001|к}} С. 188</ref> Інтэр’ер пад цыліндрычнымі скляпеннямі ўпрыгожвалі пяць 2-ярусных алтароў: галоўны алтар Св. Войцеха, алтары Тадэвуша Апостала, Святой Сям’і, святых патрыярхаў Бенедыкта і Схаластыкі, Беззаганага Зачацця Дзевы Марыі. У галоўным драўляным алтары быў абраз Маці Божай з Дзіцяткам, напісаны на палатне, у срэбнай з пазалотай і рубінамі шаце. У 2-м ярусе быў абраз Св. Войцеха, увенчвала кампазіцыю разьбянае Укрыжаванне. Падлогу ў прэзбітэрыі касцёла пакрывалі пліткі чорнага мармуру, у [[санктуарый|санктуарыі]] яна была цаглянай. [[Сакрысція]] мелася адна, на [[хоры|хорах]] стаялі [[арган]]ы на 10 галасоў. Побач з хорамі каля бакавой сцяны была адмысловая галерэя, дзе падчас святаў выступалі музыкі.{{sfn|Памяць. Мінск|2001|с=313}} [[Выява:Miensk, Zboravaja, Benedyktynski. Менск, Зборавая, Бэнэдыктынскі (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|thumb|250px|Касцёл (злева) пасля перабудовы пад праваслаўную царкву]] Пры перабудове касцёла на царкву верхнія ярусы вежаў і франтон разбурылі, замест іх паставілі 5 глухіх цыбулепадобных [[купал]]аў над асноўным аб’ёмам і драўляную абшытую жалезам 3-ярусную шатровую званіцу ў цэнтры галоўнага фасада.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} === Кляштар === Да заходняга фасада касцёла далучаўся 2-павярховы, прамавугольны ў плане, кляштарны корпус пад вальмавым дахам. Насуперак архітэктуры касцёла ён меў сціплае пластычнае вырашэнне, фасады рытмічна падзяляліся прамавугольнымі аконнымі праёмамі.<ref name="kul"/> Цікавай была сістэма ацяплення будынка — ад печак у тоўшчы сцен і пад падлогай былі пракладзены своеасаблівыя керамічныя каларыферы, якія давалі дадатковае цяпло. Корпус бенедыкцінак разлічваўся на 15 келляў, тым не менш у кляштары часам знаходзілася да 28 законніц, а разам з навіцыяткамі, вучаніцамі і служачымі насельніцтва дасягала 90 чалавек. У комплекс кляштара таксама ўваходзіў сад, які паводле інвентара [[1804]] года налічваў 150 фруктовых дрэваў і агарод. == Цікавыя факты == * Мінскі кляштар бенедыкцінак быў апошнім, які царскія ўлады ліквідавалі ў месце. Пасля задушэння паўстання 1863—1864 гадоў ён яшчэ некаторы час функцыянаваў, але цярпеў пераслед. У пачатку [[1871]] года з кляштара выслалі манашак, якія знайшлі тут прытулак пасля ліквідацыі іншых каталіцкіх кляштараў. Іх накіравалі ў Кімбараўскі кляштар, што знаходзіўся каля [[Мазыр]]а.<ref>[[Сяргей Харэўскі]]. [https://web.archive.org/web/20110809044944/http://baj.by/belkalehium/lekcyji/historyja/hareuski_02.htm Колькі шчыгулаў да разумення сучаснага Мінску] // «Беларускі калегіум», лекцыі</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Мураваныя харалы}} * [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|У. М. Дзянісаў]]. Кляштар бенедыкцінак // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=313}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=292|артыкул=Менскі кляштар бенедыкцінак|аўтар=[[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Дзянісаў У.]]}} * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)}} * {{Крыніцы/Рэха даўняга часу}} * [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Уладзімір Дзянісаў]]. [http://media.catholic.by/nv/n24/art18.htm Мінскія бенедыкцінкі: Гісторыя зруйнаванага кляштара] // [[Наша Вера]], 2(24)/2003 == Спасылкі == * [http://www.radzima.org/be/pub/6881_p/ Касцёл Св. Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)] на [[Radzima.org]] {{Касцёлы Мінска}} [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінска]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]] [[Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Мінску]] ml1y13qsd949sinms8bs40ir2d0y9b5 0 137986 5160603 4916361 2026-07-03T16:50:01Z DenisBorum 139498 Дададзеныя крыніцы, якіх не было зусім. Тэкст прыведзены ў адпаведнасць з крыніцамі 5160603 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Арпад | арыгінал імя = Árpád | выява = Nte-kir-arpad.jpg | апісанне выявы = Статуя Арпада | тытул = [[кароль Венгрыі|2-гі кіраўнік венграў]] | сцяг = | перыядпачатак = [[889]] | перыядканец = [[907]] | папярэднік = [[Альмаш (правадыр)|Альмаш]] | пераемнік = [[Жольт]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | мужа = | дзеці = | вікісховішча = Árpád }} '''А́рпад''' ({{lang-hu|Árpád}}; [[850]]/[[855]] — [[907]]) — правадыр саюза [[Венгры|венгерскіх]] плямёнаў. Заснавальнік [[Арпады|дынастыі Арпадаў]]<ref name="БРЭ">[https://old.bigenc.ru/world_history/text/1831411 Арпад]{{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == У 889 (?) годзе атрымаў у спадчыну тытул военачальніка ({{Lang-hu|kende/kündü}}) ад свайго бацькі [[Альмаш (правадыр)|Альмаша]]. Да 904 года (па перанятай у [[Хазары|хазар]] традыцыі) дзяліў уладу з суправіцелем ({{lang-hu|gyula}}) Курсанам. Пад правадырствам Арпада венгры ў 894–899 гадах ўдзельнічалі ў паходах на землі [[Вялікая Маравія|Вялікамараўскай дзяржавы]], [[Візантыя|Візантыі]], [[Усходне-Франкскае каралеўства|Усходне-Франкскага каралеўства]]<ref name="БРЭ" />. {{Асноўны артыкул|Эпоха заваявання радзімы на Дунаі}} Каля 895 года венгры перайшлі Карпаты і занялі землі ў басейне Сярэдняга Дуная<ref name="БРЭ" /><ref>[https://pravoslavie.ru/173982.html Переселение венгров в центр Европы]{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Арпад}} {{start box}} {{succession box|before=[[Альмаш (правадыр)|Альмаш]]|after=[[Жольт]]|years=[[889]]—[[907]]|title=[[Спіс кіраўнікоў Венгрыі|кіраўнік венграў]]}} {{end box}} {{Кіраўнікі Венгрыі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Венгрыі]] [[Катэгорыя:Арпады]] sfc79260noqtfy6bwsifma6tiu3zkub 0 139004 5160644 5113190 2026-07-03T20:20:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160644 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = Капліца ўсіх Гаротных Радасць |Арыгінальная назва = |Выява = Chapel of the Theotokos Joy of All Who Sorrow (Babruysk).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Бабруйск]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1997 |Заканчэнне будаўніцтва = 2001 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Капліца ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць»''' — [[праваслаўе|праваслаўная]] [[капліца]] ў [[Бабруйск]]у. Належыць да [[Свята-Мікола-Сафійская царква (Бабруйск)|Свята-Мікола-Сафійскага прыхода]]. Размешчаная на рагу [[вуліца Крылова (Бабруйск)|вуліц Крылова]] і [[Мінская вуліца (Бабруйск)|Мінскай]], ля галоўнага ўваходу на [[Мінскія могілкі (Бабруйск)|Мінскія могілкі]]. Побач з капліцай знаходзіцца помнік [[Георгій Пераможца|Святому Георгію Пераможцу]]. == Гісторыя == Узводзілася з [[1997]] года сіламі гараджан. Будаўніцтва не аднойчы спынялася па патрабаванні гарвыканкама, які прапаноўваў паменшыць вышыню капліцы, таму што яна была вышэй за фігуру вершніка на суседнім [[Мемарыял у гонар загінулых у 1944 годзе воінаў-вызваліцеляў (Бабруйск)|мемарыяле ў гонар воінаў-вызваліцеляў Бабруйска]]. Асвячоная ў [[2001]] годзе. Адкрыта [[11 мая]] [[2001]] года. Прататыпам царквы з'яўляецца [[Храм Георгія Пераможца на Паклоннай гары|храм Георгія Пераможца на Паклоннай гары]] ў [[Масква|Маскв]]е. == Спасылкі == * [http://bobruisk.hram.by/temples/temples.html Інфармацыя на сайце епархіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105034046/http://bobruisk.hram.by/temples/temples.html |date=5 лістапада 2013 }} [[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Бабруйска]] [[Катэгорыя:Капліцы Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:вуліца Крылова (Бабруйск)]] [[Катэгорыя:Мінская вуліца (Бабруйск)]] [[Катэгорыя:2001 год у Бабруйску]] [[Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі]] mgkvzhxd5a4d8ygfzl0t1p2ngw0jipj 0 142989 5160652 4504428 2026-07-03T20:56:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160652 wikitext text/x-wiki {{Храм}} '''Капэла Святога Крыжа''' ({{lang-cs|Kaple svatého Kříže}}) — [[капэла]] ў паўднёва-ўсходняй частцы [[Другі двор|Другога двара]] [[Пражскі Град|Пражскага Граду]]. Капэла была збудавана ў 1756—1764 гадах у стылі [[барока]] [[Прага|пражскім]] [[архітэктар]]ам [[Італія|італьянскага]] паходжання {{нп3|Ансельм Лураго|Ансельм Марцін Лураго|de|Anselmo Lurago}} па праекце {{нп3|Нікола Пакасі|Нікола Пакасі|en|Nicolò Pacassi}} на месцы старых адміністрацыйных пабудоў і [[каранацыя|каранацыйнай]] кухні [[Карл VI Габсбург|Карла VI]], у якой з 1723 года размяшчалася [[гаўптвахта]]. [[File:St petrus praga wisnia6522.jpg|thumb|150пкс|злева|Статуя Св. Пятра]] Пасля таго як [[Фердынанд I (імператар Аўстрыі)|Фердынанд V]] адрокся ад трона і пасяліўся ў [[Пражскі Град|Пражскім Градзе]], пачалася перабудова капэлы ў [[класіцызм|класіцыстычным стылі]], якая доўжылася з 1852 па 1856 гады. Падчас рэканструкцыі ў 1854 годзе на паўночным фасадзе былі ўсталяваны статуі Святых [[Пётр (апостал)|Пятра]] і [[Павел (апостал)|Паўла]] працы {{нп3|Эмануэль Макс|Эмануэля Макса|cs|Emanuel Max}}. Ад старога будынка захаваліся толькі галоўны алтар працы [[Іозеф Лаўэрман|Іозефа Лаўэрмана]], які ўпрыгожваюць скульптуры анёлаў працы {{нп3|Ігнац Платцэр|Ігнаца Платцэра|cs|Ignác František Platzer}} і ''Распяцце'', распісанае [[Францішак Ксавер Балка|Францішка Ксавера Балкі]]. На бакавых алтарах яго карціны [[Святы Віт|Св. Віт]], [[Святы Вацлаў|Св. Вацлаў]], [[Святы Тэрэзія|Св. Тэрэзія]] і [[Святы Францішак|Св. Францішак]]. Ля ўваходу ў капэлу стаіць скульптура [[Святы Ян Непамуцкі|Св. Яна Непамуцкага]] Э. Макса. У пачатку 1960-х гадоў капэлу яе прыстасавалі пад Скарбніцу для экспазіцыі прадметаў са {{нп3|Святавіцкі скарб|Святавіцкага скарбу|ru|Svatovítský poklad}}, які выстаўляўся тут у перыяд з 1961 па 1990 гады. Пазней у капэле размясціўся інфармацыйны цэнтр для турыстаў. {{Зноскі}} == Літаратура == * Stephen Brook, 2003, Przewodnik National Geographic Praga i Czechy, National Geographic, ISBN 83-89019-50-7 * {{крыніцы/Залатая кніга/Прага|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Chapel of the Holy Cross (Prague Castle)}} * [http://www.praguewelcome.cz/srv/www/ru/objects/detail.x;jsessionid=B176A1E642619694EE2B1CDCA5CBFCC6?id=51719 Капелла Св. Креста — Пражский Град (Kaple sv. Kříže — Pražský hrad)]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Храмы Прагі]] [[Катэгорыя:Капэлы]] [[Катэгорыя:Пражскі Град]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Празе]] bgxabjht7kvk7djzz3zrsuxwbul8vwy 0 143167 5160751 5083986 2026-07-04T07:18:11Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Альбомы Capitol Records]]; +[[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Маркам Ронсанам]]; +[[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Грэгам Кёрсцінам]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160751 wikitext text/x-wiki {{Музычны альбом | Назва = Alright, Still | Тып = [[Музычны альбом|Альбом]] | Выканаўца = [[Лілі Ален]] | Вокладка = | Год = 2006 | Выпушчаны = [[14 ліпеня]] [[2006]] | Жанр = [[поп]], [[ска]] | Працягласць= 37:12 | Выдавец = [[Regal Records (1914)|Regal Records]] | Прадусар = Пабла Кук, Грэг Кёрсцін, Іёла Бабалола, [[Марк Ронсан]] }} '''Alright, Still''' — дэбютны альбом [[Лілі Ален]], які быў выдадзены ў [[Вялікабрытанія|Злучаным Каралеўстве]] [[17 ліпеня]] [[2006]] лэйблам Regal Zonophone Records, [[14 ліпеня]] [[2006]] у кантынентальнай Еўропе, [[4 кастрычніка]] [[2006]] у Японіі, [[30 студзеня]] [[2007]] у [[ЗША]]. == Спіс песень == # «[[Smile (Lily Allen song)|Smile]]» (Лілі Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 3:17 #* Сэмпл «Free Soul» гурта The Soul Brothers # «Knock 'Em Out» (Лілі Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 2:53 #* Сэмпл «Big Chief» ад Professor Longhair # «LDN» (Лілі Ален, Артур Рэйд, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 3:10 #* Сэмпл «Reggae Merengue» ад Tommy McCook & The Supersonics # «Everything’s Just Wonderful» (Лілі Ален, Грэг Кёрсцін) — 3:28 # «Not Big» (Лілі Ален, Грэг Кёрсцін) — 3:16 # «Friday Night» (Clean Edit) (Лілі Ален, Пабла Кук, Джоні Бул) — 3:06 # «Shame for You» (Лілі Ален, Блэір Мак-Кічэн) — 4:06 # «Littlest Things» (Лілі Ален, [[Марк Ронсан]], Pierre Bachelet, Hervé Roy) — 3:02 # «Take What You Take» (Лілі Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 4:06 # «Friend of Mine» (Лілі Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 3:57 # «Alfie» (Лілі Ален, Грэг Кёрсцін) — 2:46 #* Сэмпл «Puppet on a String» ад Sandie Shaw * '''U.S. Edition''' <ol start="12"> <li>«Nan You’re a Window Shopper» (Clean Edit)(Лілі Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 2:58</li> <li>«Smile (Mark Ronson Version Revisited)» (Clean Edit) — 3:13</li> </ol> * '''U.S. Itunes Edition''' <ol start="14"> <li>«Blank Expression» — 2:30 </li> </ol> * '''Japan edition'''<ref>[http://www.cduniverse.com/search/xx/music/pid/7289167/a/Alright+Still.htm Lily Allen Alright.Still CD<!-- Bot generated title -->]</ref> <ol start="12"> <li>«Cheryl Tweedy» — 3:15</li> <li>«Absolutely Nothing» — 4:02</li> </ol> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://lilyallenmusic.com/ Афіцыйная старонка]{{ref-en}} * [http://www.myspace.com/lilymusic Лілі Ален] на [[MySpace]]{{ref-en}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] [[Катэгорыя:Альбомы Capitol Records]] [[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Маркам Ронсанам]] [[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Грэгам Кёрсцінам]] 4hmaxp364igusy34k28d9mczezuxj2b 0 143168 5160748 5083987 2026-07-04T07:13:39Z DzBar 156353 + 4 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160748 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Лілі Ален | Подпіс = | Лога = | Фота = LillyAllenNYC.jpg | Апісанне_фота = Лілі Ален у Нью-Ёрку, чэрвень 2007 | Поўнае_імя = Лілі Роўз Бэатрыс Ален | Дата_нараджэння = | Год_нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Год смерці = | Месца смерці = | Гады =[[2005]]-зараз | Нацыянальнасць = | Краіна ={{сцяг Вялікабрытаніі}} [[Вялікабрытанія]] | Прафесіі =спявачка | Інструменты =[[вакал]], [[гітара]] | Жанры = | Псеўданімы = | Гурты = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы =[[Regal Records]], [[Capitol Records]] | Сайт =http://www.lilyallenmusic.com/ }} '''Лілі Роўз Бэатрыс Ален''' ({{lang-en|Lily Rose Beatrice Allen}}, нарадзілася [[2 траўня]] [[1985]], [[Лондан]]) — англійская поп-спявачка. Яе дэбютны самотнік ''Smile'' адразу пасля рэлізу ўзначаліў [[UK Singles Top 75]]. Першы альбом ''Alright, Still'' выйшаў у [[2006]] годзе ў Еўропе і ў [[2007]] у ([[ЗША]]). Сярод іншых спявачак яе вылучаюць своеасаблівыя тэксты з «чорным гумарам». == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Alright, Still|''Alright, Still'']] (2006) * ''It's Not Me, It's You'' (2009) * ''Sheezus'' (2014) * ''No Shame'' (2018) * ''West End Girl'' (2025) === Самотнікі === * [[Smile]] ([[2006]]) * [[LDN]] ([[2006]]) * [[Littlest Things]] ([[2006]]) * [[Shame For You]]/[[Alfie]] ([[2007]]) * [[Oh My God]] ([[Mark Ronson]] Feat. Lily Allen) ([[2007]]) * [[The Fear]] ([[2009]]) == Узнагароды == === BRIT Awards === * 2007, Найлепшы брытанскі самотнік: «Smile» (Намінаваны) * 2007, Найлепшы брытанскі альбом: Alright, Still (Намінаваны) * 2007, Найлепшая брытанская сьпявачка (Намінаваная) * 2007, Найлепшы брытанскі прарыў: «Smile» (Намінаваны) === NME Awards === * 2007, Найгорш апранутая (Пераможца)<ref>[http://www.nme.com/awardswinners2007]</ref> * 2007, Найлепшы выканаўца (Намінаваная) * 2007, Найсэксоўнейшая жанчына (Намінаваная) * 2007, Найлепшы альбом: Alright, Still (Намінаваны) === MTV Video Awards === * 2007, Найлепшы новы артыст (Намінаваная) {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Lily Allen}} * [http://lilyallenmusic.com/ Афіцыйная старонка] {{ref-en}} * [http://www.myspace.com/lilymusic Лілі Ален] на [[MySpace]] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ален Лілі}} [[Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Спявачкі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Parlophone]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты NME Awards]] s27dstt6pwb9mldyocjo834b43muxhl 0 146357 5160760 4629195 2026-07-04T07:31:01Z DzBar 156353 5160760 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Дваццаць адно | Арыгінальная назва = 21 | Выява = 21 Poster.jpg | Жанр = | Рэжысёр = | Прадзюсар = | Сцэнарыст = | Акцёры = | Кампазітар = | Аператар = | Кампанія = | Бюджэт = 35 млн. [[USD]] | Краіна = {{ЗША}} [[ЗША]] | Час = 123 мін. | Год = 2008 | imdb_id = 0478087 }} {{значэнні|21}} '''«Дваццаць адно»''' ({{lang-en|21}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Драма (жанр)|фільм-драма]], зняты [[рэжысёр]]ам [[Роберт Лукетыч|Робертам Лукетычам]] па [[раман]]у [[Бен Мезрыч|Бена Мезрыча]], напісанаму ў [[2003]] годзе, — «[[Удар па казіно. Як сарваць куш: Рэальная гісторыя шасці студэнтаў, якія абгулялі Лас-Вегас на мільёны долараў]]». Прэм’ера ў ЗША была прызначана на [[28 сакавіка]] [[2008]] года. У галоўных ролях зняліся [[Джым Сцёрджэс]], [[Кевін Спейсі]], [[Кейт Босуарт]], [[Джейкаб Пітс]], [[Лорэнс Фішберн]], [[Аарон Ю]]. З [[30 сакавіка]] па [[6 красавіка]] [[2008]] года, фільм з’яўляўся самым наведвальным у кінатэатрах ЗША, за час пракату ў ЗША касавыя зборы склалі ${{Num|73050000}}. == Слоганы == * «Winner, winner, chicken dinner!» * «They proved the Vegas Blackjack System was beatable… by beating the hell out of it». * «Nobody is allowed to beat the System. It’s the cardinal rule of Vegas». == Сюжэт == Каманда з пяці [[студэнт]]аў [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|MIT]] пад кіраўніцтвам былога іграка, цяпер рэспектабельнага выкладчыка [[Вышэйшая матэматыка|вышэйшай матэматыкі]] з элементамі [[Тэорыя імавернасцей|тэорыі імавернасцей]], распрацоўвае план, пры дапамозе якога імавернасць выйгрышу пры гульні ў [[блэкджэк]] павялічваецца ў некалькі разоў. На працягу 12 тыдняў каманда з 6 чалавек па нядзелях вылятае з [[Бостан]]а ў [[Лас-Вегас]] з адзінай мэтай — абгуляць [[казіно]]. == Саўндтрэк == {{Саўндтрэк | Назва = 21 | Тып = [[Саўндтрэк]] | Выканаўца = | Вокладка = | Выпушчаны = [[18 сакавіка]], [[2008]] | Запісаны = | Жанр = [[Альтэрнатыўны рок]]<br />[[R&B]] | Працягласць = | Лэйбл = [[Columbia Records|Columbia]] | Прадзюсар = Говард Бенсан | Агляды = [[Allmusic]] {{rating|3|5}} [http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:jzfrxzejld6e link] | Папярэдні = | Год = [[2008]] | Наступны = | Краіна = | nocat=1 }} # [[The Rolling Stones]] — «[[You Can't Always Get What You Want]]» (Remixed by [[Soulwax]]) (6:07) # [[MGMT]] — «[[Time to Pretend]]» (Super Clean Version) (4:20) # [[LCD Soundsystem]] — «Big Ideas» (5:41) # [[David Sardy|D. Sardy]] featuring [[Liela Moss]] — «Giant» (3:42) # [[Amon Tobin]] — «Always» (3:38) # [[Peter Bjorn and John]] — «[[Young Folks]]» (4:37) # [[Junkie XL]] featuring [[Electrocute (band)|Electrocute]] — «Mad Pursuit» (4:16) # Get Shakes — «Sister Self Doubt» (4:22) # [[The Aliens]] — «I Am The Unknown» (5:27) # [[Rihanna]] — «[[Shut Up and Drive (Rihanna song)|Shut Up And Drive]]» (3:34) # Knivez Out — «Alright» (3:31) # [[Domino (рэпер)|Domino]] — «Tropical Moonlight» (3:28) # [[Unkle]] — «Hold My Hand» (4:58) # [[Mark Ronson]] featuring [[Kasabian]] — «[[L.S.F.|L.S.F. (Lost Souls Forever)]]» (3:32) # [[Broadcast (band)|Broadcast]] — «[[Tender Buttons]]» (2:51) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.sonypictures.com/movies/21/ Афіцыйны сайт фільма]{{ref-en}} * {{imdb title|id=0478087|title=«Дваццаць адно»}} * {{mojo title|id=21|title=Дваццаць адно}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2008 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2008 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Дэтэктыўныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Лас-Вегас]] [[Катэгорыя:Фільмы пра матэматыку]] 05dz0xysouqirm9xd12lh6zn74hqf5u 0 156552 5160689 5082843 2026-07-04T00:04:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160689 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Карла Калодзі |Арыгінал імя = Carlo Collodi |Выява = Carlo Collodi.jpg |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Карла Ларэнцыні |Месца нараджэння = |Месца смерці = |Грамадзянства = [[Выява:Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg|border|{{{1|22px}}}|Італія]] [[Італія]] |Род дзейнасці = пісьменнік, {{журналіст|Італіі}} |Гады актыўнасці = |Кірунак = |Жанр = |Мова твораў = італьянскі |Дэбют = раман-эсэ «Раман у паравозе» |Вікісховішча = |Вікікрыніца = }} '''Карла Калодзі''', сапраўднае '''Карла Лорэнцыні''' ({{lang-it|Carlo Collodi}}; {{ДН|24|11|1826}}, [[Фларэнцыя]] — {{ДС|26|10|1890}}) — італьянскі [[пісьменнік]], класік дзіцячай літаратуры. == Біяграфія == [[Выява:Pinocchio.jpg|thumb|left|150px|Пінокіа, малюнак Энрыка Мацанці  — першая ілюстрацыя кнігі Прыгоды Пінокіа: гісторыя драўлянай лялькі (1883)]] Першынец у шматдзетнай сям’і, аднак з 10 дзяцей шасцёра памерлі малымі. Карла скончыў пачатковую школу ў пасёлку Калодзі (адкуль паходзіла яго маці). Пасля бацькі — слугі ў багатым доме — накіравалі сына вучыцца ў семінарыю. Але кар’ера святара не прывабіла маладога Карла, і ён стаў працаваць у кніжным магазіне. Падчас Першай вайны за незалежнасць Італіі ў 1848 г. пайшоў служыць добраахвотнікам у войска Тасканы. У тым жа годзе заснаваў газету палітычнай сатыры Il Lampione («Ліхтар»), забароненую ў хуткім часе цэнзурай, але адноўленую праз адзінаццаць гадоў. У гэты час асноўную ўвагу Калодзі аддае тэатральнаму выданню. У 1856 годзе Калодзі піша іранічны раман-эсэ «Раман у паравозе» (Un romanzo in vapore), які зрабіў яго вядомым. Ад таго часу пісьменнік актыўна супрацоўнічае з рознымі выданнямі. У 1859 годзе ўдзельнічае ў Другой вайне за незалежнасць Італіі. Актыўна займаўся палітыкай, удзельнічаў у [[Рысарджымета]]. Да 1875 года Калодзі супрацоўнічае са шматлікімі часопісамі, піша раманы і тэатральныя п’есы. Першай яго кнігай для дзяцей стала кніга перакладаў французскіх казак [[Шарль Перо|Шарля Перо]], апублікаваная ў 1876 годзе. З таго часу літаратура для дзяцей робіцца для Калодзі галоўнай, шмат часу ён прысвячае тэкстам для школ аб’яднанай Італіі. Сапраўдную вядомасць пісьменніку прынесла аповесць «Прыгоды Пінокіа: гісторыя драўлянай лялькі» (Le avventure di Pinocchio: storia di un burattino), якая ў 1881 годзе друкавалася часткамі на старонках дзіцячага часопіса Il Giornale dei Bambini, а ў 1883 годзе выйшла асобным выданнем. Галоўны герой − зробленая з дрэва лялька Пінокіа. Самая вядомая асаблівасць Пінокіа − [[нос]] яго расце, калі той хлусіць. Кнігу пераклалі больш чым на 80 моў. Памёр Калодзі 26 кастрычніка 1890 у Фларэнцыі, дзе і быў пахаваны на могілках царквы Сан-Мініята-аль-Монтэ. == Беларускія пераклады == Казачную аповесць «Прыгоды Пінокіа» на беларускую мову пераклаў [[Яўген Салейчук]], а «Піпі, або Ружовае малпянятка»<ref>[https://bellit.info/roznaje/150-najljepshykh-knih-2025-hodu-vybar-bellit-info.html 150 найлепшых кніг 2025 году: выбар Bellit.info]</ref> — [[Аксана Аляксееўна Данільчык|Аксана Данільчык]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Renato Bertacchini, Il padre di Pinocchio. Vita e opere di Collodi, Camunia, Milano, 1993. * Michele Capitani, Pinocchio. Le ragioni di un successo, Prospettiva editrice, Civitavecchia, 2010. ISBN 978-88-7418-610-5 * Maura Del Serra, La commedia salvifica in Pinocchio, in «UICS-Studia», 3, 1988, pp.&nbsp;1-12 (numero monografico dedicato a Collodi). * Anna Rosa Vagnoni, Collodi e Pinocchio. Storia di un successo letterario, UNI Service, Trento, 2007, 109 pp.. ISBN 978-88-6178-077-4 * Alberto Savinio, Collodi, in Narrate, uomini, la vostra storia, Adelphi, Milano, 1984, IV ed. 2009, 1942. == Спасылкі == {{Commons|Category:Carlo Collodi}} * [http://prajdzisvet.org/text/1147-pipi-abo-ruzhovaje-malpianiatka.html Піпі, або Ружовае малпянятка] * [[:s:it:Le avventure di Pinocchio|«Прыгоды Пінокіа» (італьянскі тэкст)]] * [http://www.gutenberg.net/etext/500 Пінокіа ў праекце Гутэнберг]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080516210220/http://www.gutenberg.net/etext/500 |date=16 мая 2008 }} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=9904286 Find-A-Grave profile for Carlo Collodi ] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Калодзі Карла}} [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Казачнікі]] [[Катэгорыя:Італьянскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Масоны Італіі]] [[Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Фларэнцыі]] 0tcxrgf9h8zfdnx5zmbqs0vsrcz612w 0 168258 5160883 4753580 2026-07-04T11:38:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160883 wikitext text/x-wiki '''Кварк-глюонная плазма''' (хромаплазма<ref name="femto1">{{cite web|url=http://femto.com.ua/articles/part_1/1583.html|title=Кварк-глюонная плазма|publisher=[[Физическая энциклопедия]]|accessdate=2014-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504181202/http://www.femto.com.ua/articles/part_1/1583.html|archivedate=4 мая 2013|url-status=live}}</ref>) — стан рэчыва ў [[Фізіка высокіх энергій|фізіцы высокіх энергій]] і [[Фізіка элементарных часціц|фізіцы элементарных часціц]], пры якім адроннае рэчыва пераходзіць у стан, аналагічны стану, у якім знаходзяцца [[электрон]]ы і [[іон]]ы ў звычайнай [[Плазма|плазме]]<ref>{{cite web|url=http://elementy.ru/lib/431034|title=Многоликий протон Почему всё это интересно физикам?|publisher=[[Элементы.ру]]}}</ref><ref name="lenta1">{{cite web|url=http://lenta.ru/articles/2012/06/27/plasma/|title=Жарче Солнца|date=2012-06-28|work=Все о плазме|publisher=[[Лента.Ру]]|accessdate=2014-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104225630/http://lenta.ru/articles/2012/06/27/plasma/|archivedate=4 студзеня 2014|url-status=live}}</ref><ref name="femto1"/>. Яму папярэднічае стан [[глазма]]<ref name="kor">{{cite web |title = Взрыв горячей ядерной материи |url = http://np-chair.sinp.msu.ru/download/Science_Ru.pdf |author = В. Л. Коротких |publisher = old.sinp.msu.ru |archiveurl = https://www.webcitation.org/6FeutOuGK?url=http://old.sinp.msu.ru/~np_chair/NP_Chair/download/Science_Ru.pdf |archivedate = 5 красавіка 2013 |url-status = live }}</ref>. == Агульнае апісанне стану == Звычайна рэчыва ў адронах знаходзіцца ў так званым бескаляровым («белым») стане<ref name="lenta1" />. Гэта значыць, кваркі розных колераў кампенсуюць адзін аднаго. Аналагічны стан ёсць і ў звычайнага рэчыва — калі ўсе [[атам]]ы электрычна нейтральныя, гэта значыць, дадатныя зарады ў іх кампенсаваныя адмоўнымі. Пры высокіх тэмпературах можа адбывацца [[іанізацыя]] атамаў, пры гэтым зарады падзяляюцца, і рэчыва становіцца, як кажуць, «квазінейтральным». Гэта значыць, нейтральным застаецца ўсё воблака рэчыва ў цэлым, а асобныя яго часціцы нейтральнымі быць перастаюць. Тое ж, мабыць, можа адбывацца і з адронным рэчывам — пры вельмі высокіх энергіях, колер выходзіць на волю<ref name="nkj1">{{cite web | url=http://www.nkj.ru/archive/articles/7754/ | title=Кварк-глюонная плазма | author=И. Ройзен | date=2001-03 | publisher=[[Наука и жизнь]] | accessdate=2013-08-09 }}</ref> і робіць рэчыва «квазібясколерным»<ref name="lenta1" />. Як мяркуецца, рэчыва [[Сусвет]]у знаходзілася ў стане кварк-глюённай плазмы ў першыя імгненні пасля [[Вялікі выбух|Вялікага Выбуху]]<ref>{{cite web|url=http://echo.msk.ru/programs/granit/1301286-echo/|title=Эхо Москвы :: Гранит науки В Европейском центре ядерных исследований (CERN) начался процесс перезапуска Большого адронного коллайдера, об этом ученые сообщили журналистам на прошлой неделе: Марина Аствацатурян|author=Аствацатурян Марина|publisher=Эхо Москвы}}</ref>. Зараз кварк-глюённая плазма можа на кароткі час утварацца пры сутыкненнях часціц вельмі высокіх энергій. == Эксперыментальная дадзеныя == Кварк-глюонная плазма была атрымана эксперыментальна на паскаральніку RHIC Брукхейвенскай нацыянальнай лабараторыі ў 2005 годзе. У лютым 2010 года там жа была атрымана тэмпература плазмы ў 4 трыльёны градусаў Цэльсія <ref>[http://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/PR_display.asp?prID=1074 Артыкул] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120820105503/http://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/PR_display.asp?prID=1074 |date=20 жніўня 2012 }} на сайце Брукхейвенской лабараторыі ад 15 лютага 2010 года ''(англ.)''</ref>. Максімальную тэмпературу — звыш 10 трыльёнаў градусаў — атрымалі ў лістападзе 2010 года на [[Вялікі адронны калайдар|ВАК]] <ref>[http://blogs.computerra.ru/2208?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+ct_news+%28Computerra%29&utm_content=Google+Reader Артыкул] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707073921/http://blogs.computerra.ru/2208?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+ct_news+%28Computerra%29&utm_content=Google+Reader |date=7 ліпеня 2012 }}''(рус.)''</ref>. == Гл. таксама == * [[Кваркавая зорка]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул | аўтар = И. М. Дремин, А. В. Леонидов | загаловак = Кварк-глюонная среда | спасылка = http://ufn.ru/ru/articles/2010/11/d/ | выданне = УФН | год = 2010 | том = 180 | старонкі = 1167—1196 }} == Спасылкі == * {{cite web |title = Взрыв горячей ядерной материи |url = http://old.sinp.msu.ru/~np_chair/NP_Chair/download/Science_Ru.pdf |author = В.Л. Коротких |publisher = old.sinp.msu.ru |pages = С. 1, 2, 4-9 |accessdate = 29.03.2013 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6FeutOuGK?url=http://old.sinp.msu.ru/~np_chair/NP_Chair/download/Science_Ru.pdf |archivedate = 5 красавіка 2013 |url-status = live }} {{Станы матэрыі}} [[Катэгорыя:Плазма]] [[Катэгорыя:Адроны]] [[Катэгорыя:Квантавая хромадынаміка]] r1ze5y7kp6ms3g57ybl2nvai0u64vo5 0 168360 5160888 4430315 2026-07-04T11:51:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160888 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Квены <br /> (''kveeni'') | image = [[Выява:Kven Finner Kurravare Torne Sweden B Mesch 1926.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 6100 | popplace = [[Нарвегія]] | langs = [[квенская мова|квенская]] | rels = [[лютэранства]] | related = [[фіны]], [[лясныя фіны]] }} '''Кве́ны''' (саманазва ''kveeni'') — [[Балтыйска-фінскія мовы|фінамоўныя]] жыхары поўначы [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынаўскага паўвострава]]. У наш час так называюць народ, нашчадкаў выхадцаў з [[Фінляндыя|Фінляндыі]] і поўначы [[Швецыя|Швецыі]], якія перасяліліся на поўнач [[Нарвегія|Нарвегіі]] ў [[18 стагоддзе|XVIII]] — [[19 стагоддзе|XIX]] ст. Агульная колькасць у Нарвегіі ([[2012]] г.) — 6100 чал.<ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=11207 Finnish, Kven]</ref> == Сярэднявечныя квены == Упершыню квены (''Qwensae'', ''Cwenas'') і іх краіна Квенланд (''Cwenland'', ''Kænlandi'') узгадваюцца ў [[Англія|англійскіх]] [[пісьмо]]вых крыніцах, запісаных са слоў [[нарвежцы|нарвежскіх]] вандроўнікаў у канцы [[9 стагоддзе|IX]] ст. Само паходжанне назвы не вядома. Магчыма, яно з'яўляецца вытворным ад старажытнага [[Скандынавія#Мовы|скандынаўскага слова]] ''hvein'' («балота»). [[Сярэднявечча|Сярэднявечныя]] квены насялялі пераважна [[бераг]]і [[Батнічны заліў|Батнічнага заліва]], аднак наведвалі і іншыя тэрыторыі, рабілі ўзаемныя напады на скандынаваў, пры гэтым карысталіся малымі лёгкімі [[карабель|караблямі]]. У [[Ісландыя|ісландскіх]] [[сага]]х таксама ўзгадваюцца [[кароль|каралі]] Квенланда. Адзін з апошніх запісаў аб нападзе квенаў і [[карэлы|карэлаў]] на нарвежцаў быў зроблены ісландскім [[летапіс|храністам]] пад [[1271]] г. У познім сярэднявеччы землі квенаў вакол Батнічнага заліва былі паступова падпарадкаваны [[шведы|шведамі]]. У [[1607]] г. [[Швецыя|шведскі]] кароль [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карл IX]] афіцыйна прыняў тытул уладара Квенланда. Самі квены былі ў значнай ступені [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляваны]] шведскімі перасяленцамі або далучыліся да [[саамы|саамаў]]. Магчыма, што невялікая частка квенаў мігрыравала ў [[Нарвегія|Нарвегію]], дзе на [[Геаграфічная карта|карце]] [[1539]] г. паказана паселішча Беркара-Квенар (''Berkara Qvenar''). == Сучасныя квены == З [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. у [[Нарвегія|Нарвегію]] пачалася міграцыя [[фіны|фінаў]] з сумежных тэрыторый [[Фінляндыя|Фінляндыі]] і [[Швецыя|Швецыі]]. Гэта былі сяляне-[[Калонія, міграцыя|каланісты]], аленегадоўцы, [[паляванне|паляўнічыя]] на футравых звяроў і [[рыбалоўства|рыбакі]], якія асвойвалі пераважна рэгіён вакол [[Тромсё]]. Паколькі [[нарвежцы]] традыцыйна называюць фінамі [[саамы|саамаў]], то фінскіх перасяленцаў у перапісах Нарвегіі з [[1845]] г. да [[1930]] г. фіксавалі як квенаў. Іх нашчадкі ў канцы [[20 стагоддзе|XX]] ст. выступілі за прызнанне сваіх правоў як малога народа. У [[1996]] г. квены атрымалі ад урада Нарвегіі афіцыйны статус нацыянальнай меншасці. У [[2005]] г. [[квенская мова]] ў Нарвегіі была прызнана як асобная. Дзейнічае буйное грамадскае аб'яднанне Асацыяцыя нарвежскіх квенаў (''Norske Kveners Forbund''). У [[2007]] г. быў адчынены Квенскі інстытут (''Kainun institutti'') — галоўны цэнтр вывучэння [[мова|мовы]] і [[культура|культуры]] квенаў. == Гл. таксама == * [[Лясныя фіны]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kvener.no Norske Kveners Forbund] * [https://www.kvenskinstitutt.no Kainun institutti] * [http://www.varanger.com/index.php?lang=eng&id=11 The Kven People] * [http://varangermuseum.no/en/vadso/kven_history/ The History of the Kvens — an introduction] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140511053952/http://www.varangermuseum.no/en/vadso/kven_history/ |date=11 мая 2014 }} * [http://finugor.ru/en/node/24703 In Norway one considers Kven people that try to preserve their native language to be radicals] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130308062508/http://finugor.ru/en/node/24703 |date=8 сакавіка 2013 }} * [http://rabble.ca/columnists/norways-kven-people-divided-history JUNE CHUA, Norway's Kven people: A divided history] * [http://www.globalpolitician.com/print.asp?id=5157 Sam Vaknin, Minorities or Immigrants? The Kven and Sami Peoples of Norway] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111221005719/http://globalpolitician.com/print.asp?id=5157 |date=21 снежня 2011 }} * [http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/ScandinaviaFinland.htm European Kingdoms: Northern Europe] {{Commonscat|Kvens}} [[Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы]] [[Катэгорыя:Народы Нарвегіі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{Фіна-ўгорскія народы}} p96hov8w0ia19waeady0ocl53jaeses 0 171283 5160881 5095944 2026-07-04T11:34:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160881 wikitext text/x-wiki '''Квантавая тэлепартацыя''' — перадача {{нп5|Квантавы стан|квантавага стану|en|Quantum state}} на адлегласць пры дапамозе раз’яднанай у прасторы счэпленай (заблытанай) пары і класічнага канала сувязі, пры якой стан разбураецца ў пункце адпраўлення пры правядзенні вымярэння, пасля чаго ўзнаўляецца ў пункце прыёму. Тэрмін усталяваўся дзякуючы апублікаванаму ў 1993 годзе артыкулу<ref>{{cite journal | author1 = Bennett C. | author2 = Brassard G. | display-authors=etal | title = Teleporting an unknown quantum state via dual classical and Einstein-Podolsky-Rosen channels | journal = Physical Review Letters | year = 1993 | volume = 70 | issue = 13 | doi = 10.1103/PhysRevLett.70.1895 }}</ref> ў часопісе «Physical Review Letters», дзе апісана, якую менавіта квантавую з’яву прапануецца называць «тэлепартацыяй» ({{lang-en|teleporting}}) і чым яна адрозніваецца ад папулярнай у навуковай фантастыцы «[[тэлепартацыя|тэлепартацыі]]». Квантавая тэлепартацыя не перадае [[Энергія|энергію]] або [[рэчыва]] на адлегласць. Абавязковым этапам пры квантавай тэлепартацыі з’яўляецца перадача [[Інфармацыя|інфармацыі]] паміж пунктамі адпраўлення і прыёму па класічнаму, няквантаваму каналу, якая можа ажыццяўляцца не хутчэй, чым са [[скорасць святла|скорасцю святла]], тым самым не парушаючы прынцыпаў сучаснай фізікі. == Апісанне эксперыменту == Пры ажыццяўленні квантавай тэлепартацыі, акрамя перадачы інфармацыі па квантавым канале, неабходна таксама ажыццявіць перадачу дадатковай інфармацыі, неабходнай для чытання паведамлення, па класічным канале. Для перадачы «квантавай часткі» выкарыстоўваюцца характэрныя для квантава-заблытаных часціц карэляцыі Эйнштэйна — Падольскага — Розена, а для перадачы класічнай інфармацыі падыходзіць любы звычайны канал сувязі. Для прастаты разгледзім квантавую сістэму з двума магчымымі станамі <math>\psi_1</math> і <math>\psi_2</math> (напрыклад, праекцыю спіна [[электрон]]а або [[фатон]]а на зададзеную вось). Такія сістэмы часта называюць {{нп5|Кубіт|кубітамі|en|Qubit}}. Аднак апісаны ніжэй спосаб прыдатны для перадачы стану любой сістэмы, якая мае канечны лік станаў. Няхай у адпраўніка ёсць часціца А, якая знаходзіцца ў адвольным квантавым стане <math>\psi_A = \alpha \psi_1 + \beta \psi_2</math>, і ён хоча перадаць гэты квантавы стан атрымальніку, гэта значыць зрабіць так, каб у атрымальніка апынулася ў распараджэнні часціца B ў тым жа самым стане. Іншымі словамі, неабходна перадаць адносіну двух камплексных лікаў <math>\alpha</math> і <math>\beta</math> (з максімальнай дакладнасцю). Заўважым, што галоўная мэта тут — гэта перадаць інфармацыю не як мага хутчэй, а '''як мага дакладней'''. Для дасягнення гэтай мэты выконваюцца наступныя крокі. # Адпраўнік і атрымальнік дамаўляюцца загадзя аб стварэнні пары квантава-заблытаных часціц C і B, прычым C патрапіць адпраўніку, а B — атрымальніку. Паколькі гэтыя часціцы заблытаныя, то кожная з іх не валодае сваёй хвалевай функцыяй (вектарам стану), але ўся пара цалкам (а дакладней, нас цікавяць ступені свабоды) апісваецца адзіным чатырохмерным вектарам стану <math>\psi_{BC}</math>. # Квантавая сістэма часціц A і C мае чатыры станы, аднак мы не можам апісаць яе стан вектарам — чыстым (цалкам вызначаным) станам валодае толькі сістэма з трох часціц A, B, C. Калі адпраўнік здзяйсняе вымярэнне, якое мае чатыры магчымыя зыходы, над сістэмай з дзвюх часціц A і C, ён атрымлівае адно з чатырох уласных значэнняў вымяранай велічыні. Паколькі пры гэтым вымярэнні сістэма з трох часціц A, B, C калапсуе ў нейкі новы стан, прычым станы часціц A і C становяцца вядомыя цалкам, то счапленне разбураецца, і часціца B аказваецца ў некаторым вызначаным квантавым стане. # Менавіта ў гэты момант адбываецца як бы «перадача» «квантавай часткі» інфармацыі. Аднак аднавіць перададзеную інфармацыю пакуль немагчыма: атрымальнік ведае, што стан часціцы B неяк звязаны са станам часціцы A, але не ведае, як менавіта! # Для высвятлення гэтага неабходна, каб адпраўнік паведаміў атрымальніку па звычайнаму класічнаму каналу вынік свайго вымярэння (затраціўшы пры гэтым два [[біт]]ы, якія адпавядаюць зачэпленаму стану AC, вымеранаму адпраўнікам). Па законах [[Квантавая механіка|квантавай механікі]] атрымліваецца, што, маючы вынік вымярэння, праведзенага над парай часціц A і C, і ў дадатак заблытаную з C часціцу B, атрымальнік зможа здзейсніць неабходнае пераўтварэнне над станам часціцы B і аднавіць зыходны стан часціцы A. Поўная перадача інфармацыі ажыццявіцца толькі пасля таго, як атрымальнік будзе валодаць данымі, атрыманымі па абодвух каналах. Да таго як атрыманы вынік па класічнаму каналу, атрымальнік нічога не можа сказаць пра перададзены стан. Фантастычнае паняцце тэлепартацыі паходзіць са спецыфічнай інтэрпрэтацыі эксперыменту: «зыходны стан часціцы A пасля ўсяго, што адбылося, разбураецца. Гэта значыць, стан быў не скапіраваны, а перанесены з аднаго месца ў другое». == Эксперыментальная рэалізацыя == * Эксперыментальная рэалізацыя квантавай тэлепартацыі палярызацыйнага стану фатона была ажыццёўлена ў 1997 годзе амаль адначасова групамі фізікаў пад кіраўніцтвам Антона Цайлінгера (Універсітэт Інсбрука)<ref>{{cite journal|author1=Dik Bouwmeester|author2=Jian-Wei Pan|author3=Klaus Mattle|author4=Manfred Eibl|author5=Harald Weinfurter|author6=Anton Zeilinger|title=Experimental quantum teleportation|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-12-11_390_6660/page/n75|journal=Nature|year=1997|volume=390|pages=575–579|doi=10.1038/37539}}</ref> і Франчэска дэ Марціні (Універсітэт Рыма)<ref>{{cite journal|author1=D. Boschi|author2=S. Branca|author3=F. De Martini|author4=L. Hardy|author5=S. Popescu|title=Experimental Realization of Teleporting an Unknown Pure Quantum State via Dual Classical and Einstein-Podolsky-Rosen Channels|journal=Phys. Rev. Lett.|year=1998|volume=80|issue=6|pages=1121—1125|doi=10.1103/PhysRevLett.80.1121}} ({{arXiv|quant-ph/9710013}})</ref>. * У часопісе Nature за 17 чэрвеня 2004 года было абвешчана аб паспяховым эксперыментальным назіранні квантавай тэлепартацыі квантавага стану атама адразу дзвюма даследчымі групамі: M. Riebe et al.<ref>{{cite journal|author1=M. Riebe|author2=H. Häffner|author3=C. F. Roos|author4=W. Hänsel|author5=J. Benhelm|author6=G. P. T. Lancaster|author7=T. W. Körber|author8=C. Becher|author9=F. Schmidt-Kaler|author10=D. F. V. James|author11=R. Blatt|title=Deterministic quantum teleportation with atoms|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-06-17_429_6993/page/734|journal=Nature|year=2004|volume=429|pages=734–737|doi=10.1038/nature02570}}</ref> (тэлепартацыя квантавага стану іона атама кальцыю) і M. D. Barrett et al.<ref>{{cite journal|author1=M. D. Barrett|author2=J. Chiaverini|author3=T. Schaetz|author4=J. Britton|author5=W. M. Itano|author6=J. D. Jost|author7=E. Knill|author8=C. Langer|author9=D. Leibfried|author10=R. Ozeri|author11=D. J. Wineland |title=Deterministic quantum teleportation of atomic qubits|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-06-17_429_6993/page/736|journal=Nature|year=2004|volume=429|pages=737–739|doi=10.1038/nature02608}}</ref> (тэлепартацыя кубіта на аснове іона атама берылію). Нягледзячы на шуміху ў [[СМІ|сродках масавай інфармацыі]], гэтыя эксперыменты наўрад ці можна назваць прарывам: хутчэй гэта проста чарговы вялікі крок у напрамку стварэння {{нп5|Квантавы камп’ютар|квантавых камп’ютараў|en|Quantum computing}} і рэалізацыі {{нп5|Квантавая крыптаграфія|квантавай крыптаграфіі|en|Quantum cryptography}}. * У 2006 годзе была ўпершыню ажыццёўлена тэлепартацыя паміж аб’ектамі рознай прыроды — квантамі лазернага выпраменьвання і атамамі [[Цэзій|цэзію]]. Паспяховы эксперымент быў праведзены даследчай групай з Інстытута Нільса Бора ў [[Капенгаген]]е<ref>{{cite news|url=http://www.physorg.com/news79265847.html/|title=First quantum teleportation between light and matter|date=2006-10-05|lang=en|access-date=16 жніўня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605230837/http://www.physorg.com/news79265847.html|archive-date=5 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref>. * 23 студзеня 2009 года навукоўцам упершыню ўдалося тэлепартаваць квантавы стан іона на адзін метр<ref>{{cite news |url=http://lenta.ru/news/2009/01/26/quantum/|title=Физики впервые телепортировали ионы на метр|date=2009-01-26|lang=ru|publisher=Lenta.ru}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jqi.umd.edu/news/teleportation.pdf|title=Прэс-рэліз на сайце Аб'яднанага квантавага інстытута|date=2009-01-23|lang=en|access-date=16 жніўня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090320081521/http://www.jqi.umd.edu/news/teleportation.pdf |archive-date=20 сакавіка 2009 |url-status=dead }}</ref>. * 10 мая 2010 года ў эксперыменце, пастаўленым фізікамі з Навукова-тэхнічнага ўніверсітэта Кітая і Універсітэта Цінхуа, праводзілася перадача квантавага стану фатона на 16 кіламетраў<ref>{{cite news|url=http://science.compulenta.ru/532983/|title=Осуществлена квантовая телепортация на 16 километров.|date=2010-05-20|lang=ru|access-date=16 жніўня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113005043/http://science.compulenta.ru/532983/|archive-date=13 студзеня 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nature.com/nphoton/journal/vaop/ncurrent/full/nphoton.2010.87.html|title=Experimental free-space quantum teleportation|date=2010-05-16|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110802084848/http://www.nature.com/nphoton/journal/v4/n6/full/nphoton.2010.87.html|archive-date=2 жніўня 2011|access-date=16 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. * У 2012 годзе кітайскім фізікам удалося за 4 гадзіны перадаць 1100 заблытаных фатонаў на адлегласць 97 кіламетраў<ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2012/05/12/teleportation|title=Фотоны телепортировали на рекордное расстояние|publisher=Lenta.ru|date=2012-05-12|lang=ru}} ({{arXiv|quant-ph/1205.2024}})</ref><ref>{{cite journal|author1=Juan Yin|display-authors=etal|title=Quantum teleportation and entanglement distribution over 100-kilometre free-space channels|url=http://www.nature.com/nature/journal/v488/n7410/full/nature11332.html|lang=en|journal=Nature|year=2012|volume=488|pages=185—188|doi=10.1038/nature11332}}</ref>. * У верасні 2012 года фізікі з Універсітэта Вены і Акадэміі навук Аўстрыі ўстанавілі новы рэкорд у квантавай тэлепартацыі — 143 кіламетры<ref>{{cite news|url=http://cybersecurity.ru/it/159210.html/|title=Новый рекорд квантовой телепортации - 143 километра cybersecurity.ru|date=2012-08-12|lang=ru|access-date=16 жніўня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907081048/http://www.cybersecurity.ru/it/159210.html|archive-date=7 верасня 2012|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * {{нп5|Квантавая заблытанасць||en|Quantum entanglement}} * {{нп5|Квантавы камп’ютар||en|Quantum computing}} * {{нп5|Квантавая інфармацыя||en|Quantum information}} * {{нп5|Квантавая крыптаграфія||en|Quantum cryptography}} * {{нп5|Квантавы алгарытм||en|Quantum algorithm}} * [[Тэарэма аб забароне кланіравання]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак = Телепортация: прыжок в невозможное |адказны = Дэвид Дарлинг |месца = Москва |выдавецтва = Эксмо |год = 2008 |старонак = 300 |тыраж = 3100 |серыя = Открытия, которые потрясли мир |ISBN = 978-5-699-23980-1 |мова = ru }} * ''Бауместер Д., Экерт А., Цайлингер А.'' [https://web.archive.org/web/20040804001740/http://www.coffor.com/physics-of-molecules/library/books/bouwmeester_etall.djvu Физика квантовой информации.] М.: Постмаркет, 2002. 376 с. Глава 3. {{ref-ru}} * ''Kilin S.Ya.'' Quanta and information / Progress in optics. — 2001. — Vol. 42. — P. 1-90. {{ref-en}} * ''Килин С. Я.'' [http://ufn.ru/ufn99/ufn99_5/Russian/r995b.pdf Квантовая информация] / Успехи Физических Наук. — 1999. — Т. 169. — C. 507—527. {{ref-ru}} * Белокуров В. В., Тимофеевская О. Д., Хрусталев О. А. [https://www.phantastike.com/quantum/kvantovaya_teleportaciya_chudo/pdf/ Квантовая телепортация — обыкновенное чудо]. Москва, Ижевск: Изд-во: Регулярная и хаотическая динамика, 2000. 172 с. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://news.softodrom.ru/ap/b4111.shtml Экспериментально подтверждена квантовая телепортация на расстояние в один метр] * [http://figmir.net/news/kvantovaya-teleportaciya-peremestila-fotony-na-rekordnoe-rasstoyanie.html Квантовая телепортация переместила фотоны на рекордное расстояние] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210413132724/http://figmir.net/news/kvantovaya-teleportaciya-peremestila-fotony-na-rekordnoe-rasstoyanie.html |date=13 красавіка 2021 }} * {{cite web|url=http://www.research.ibm.com/quantuminfo/teleportation/|title=Quantum Teleportation|website=research.ibm.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107152340/http://www.research.ibm.com/quantuminfo/teleportation/ |archivedate=7 студзеня 2011 |url-status=dead |lang=en}} * [http://www.mi.ras.ru/~volovich/lib/vol-acc.htm Квантовая телепортация. Передача Гордона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120113104707/http://www.mi.ras.ru/~volovich/lib/vol-acc.htm |date=13 студзеня 2012 }} {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20040415115012/http://everettian.chat.ru/Russian/Mensky.html Менский М. Б. Квантовая механика: новые эксперименты, новые приложения и новые формулировки старых вопросов] [[Катэгорыя:Квантавыя з’явы]] lwycbfh6enahaq77gaugqpqky7swtrk 0 171735 5160672 4845023 2026-07-03T22:19:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160672 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва =Каралеўства Чарнагорыя |саманазва =Краљевина Црна Гора<br /> Kraljevina Crna Gora |статус = |сцяг =Flag of the Kingdom of Montenegro.svg |герб =Coat of arms of the Kingdom of Montenegro.svg |апісанне_сцяга=[[Сцяг Чарнагорыі]] |апісанне_герба=[[Герб Чарнагорыі]] |карта =Kingdom of Montenegro (1914).svg |апісанне =Каралеўства Чарнагорыя ў [[1914]] годзе |p1 =Княства Чарнагорыя |flag_p1 =Flag of the Principality of Montenegro.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана =1910 |ліквідавана =1918 |s1 =Каралеўства Сербія |flag_s1 =State Flag of Serbia (1882-1918).svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |дадатковы_параметр1 = Валюта |змесціва_параметру1 = [[Чарнагорскі перпер]] |сталіца =[[Цэтынэ]] |мова = [[сербская мова|сербская]] |форма_кіраванні =[[канстытуцыйная манархія]] |дынастыя =[[дынастыя Петравічаў|Петравічы]] |рэлігія = |плошча =9 475 км² ([[1910]])<br /> 14 442 км² ([[1912]]) |насельніцтва =500 000 чал.([[1914]]) |Этап1 =[[Выява:Flag of the Principality of Montenegro.svg|border|17px]] Абвяшчэнне Княства Чарнагорыя каралеўствам |Дата1 =[[28 жніўня]] |Год1 =[[1910]] |Этап2 =[[Выява:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|border|17px]] Акупацыя Аўстра-Венгрыяй |Дата2 =[[15 студзеня]] |Год2 =[[1916]] |Этап3 =[[Выява:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|border|17px]] Чарнагорыя афіцыйна ўвайшла ў склад [[Каралеўства Сербія|Каралеўства Сербіі]] |Дата3 =[[26 лістапада]] |Год3 =[[1918]] |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = }} {{Гісторыя Чарнагорыі}} '''Каралеўства Чарнагорыя''' ({{lang-sr|''Краљевина Црна Гора, Kraljevina Crna Gora''}}) — дзяржава, якая знаходзілася ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Сталіцай каралеўства з’яўляўся горад [[Цэтынье]]. Дзяржаўнай валютай Чарнагорскага каралеўства быў [[чарнагорскі перпер]]. == Гісторыя == [[Выява:Proclamation of the Kingdom of Montenegro.jpg|thumb|left|250px|Абвяшчэнне Чарнагорскага каралеўства, [[Цэтынье]], 28 жніўня 1910]] '''Каралеўства Чарнагорыя''' было абвешчана [[28 жніўня]] [[1910]] года ў горадзе [[Цэтынье]] князем [[Княства Чарнагорыя|Чарнагорыі]] [[Нікола I Петравіч|Ніколай I Петравічам]], які прыняў пры гэтым тытул ''караля Чарнагорыі Ніколы I''. [[Першая Балканская вайна|Балканская вайна 1912—1913 гадоў]] была адзначана актыўнымі дзеяннямі караля, але таксама і паслужыла адной з прычын будучага падзення каралеўства. Так, Чарнагорыя зрабіла шэраг тэрытарыяльных набыццяў, у прыватнасці за кошт [[Новапазарскі Санджак|Санджака]] занятага сумесна з [[Каралеўства Сербія|сербскімі]] войскамі [[30 мая]] [[1913]] года. Уваходжанне ў склад Чарнагорыі значнай тэрыторыі, насельніцтва якой ніякім чынам не падтрымлівала новых гаспадароў, паслужыла сур’ёзным крокам да крызісу. Да таго ж, [[Вялікія дзяржавы]] запатрабавалі аддаць горад [[Шкодэр]] [[Албанія|Албаніі]], якая нядаўна атрымала незалежнасць, прытым, што страты Чарнагорыі падчас захопу горада ў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] склалі каля 10,000 чалавек. На працягу [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ([[1914]]—[[1918]]) [[Чарнагорыя]] з’яўлялася саюзнікам [[Антанта|Антанты]]. З [[15 студзеня]] [[1916]] года па кастрычнік [[1918]] года краіна была акупавана [[Аўстра-Венгрыя]]й. [[20 ліпеня]] [[1917]] года, паводле [[Дэкларацыя Корфу|Дэкларацыі Корфу]], было абвешчана зліццё Чарнагорыі з Сербіяй. [[26 лістапада]] [[1918]] года Чарнагорыя афіцыйна ўвайшла ў склад [[Каралеўства Сербія]]. Тыя, хто не пагадзіўся з гэтым, у прыватнасці — прыхільнікі зрынутага караля Ніколы, працягвалі на працягу некалькіх гадоў партызанскае супраціўленне. == Гл. таксама == * [[Гісторыя Чарнагорыі]] * [[Княства Чарнагорыя]] * [[Чарнагорыя ў Першай сусветнай вайне]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120927020027/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/193818BK.GIF Карта Чарнагорыі (1918)] * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/106.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205191445/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/106.gif |date=5 лютага 2012 }} * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/330.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205191821/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/330.gif |date=5 лютага 2012 }} {{Славянскія краіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралеўствы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] kdt23oxaub9rb1ose8t9yughyob41tb 0 172208 5160552 4581313 2026-07-03T13:06:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160552 wikitext text/x-wiki [[Выява:Kanamara Matsuri 2007 (phallus festival)-crop.jpg|300px|thumb|На фестывалі 2007 года]] '''Канамара-[[мацуры]]''' ({{lang-ja|かなまら祭り}}, «Фестываль жалезных пенісаў») — [[сінтаізм|сінтаісцкае]] свята, якое адзначаецца штогод у першую [[нядзеля|нядзелю]] [[красавік|красавіка]] у храме Канаяма [[Японія|японскага]] горада [[Кавасакі (горад)|Кавасакі]]. == Апісанне == Упершыню свята пачалі адзначаць у [[перыяд Эдo]] (1603—1868), тады [[юдзё|прастытуткі]] прасілі ў святыні поспеху ў іх працы і абароны ад [[сіфіліс]]у<ref>[http://stevegoestravelling.blogspot.ru/2007/03/on-first-sunday-of-april-each-year-very_1518.html Steve Goes Travelling] на сайце ''stevegoestravelling.blogspot.ru'', 10 красавіка 2008</ref>. Цэнтральнай тэмай свята з'яўляюцца тры [[Мужчынскі палавы член|фаласы]] розных колераў і памераў: самы буйны, ружовы, вышынёй каля 2,5 метраў, выносяць у ''[[мікосі|боскім паланкіне]]'' [[Трансвестызм, перапрананне|трансвестыты]]. У форме пенісаў паўсюль прадаюцца лядзяшы, сувеніры, іх выразаюць з [[дайкон]]а і інш. Адмысловую актыўнасць і цяпер, як і стагоддзі назад, праяўляюць прастытуткі, якія выпрошваюць ў Пеніса ахаваць іх ад [[Захворванні, якія перадаюцца палавым шляхам|прафесійных захворванняў]]<ref name="gij">[http://www.gaijinjapan.org/en/kanamara-matsuri-festival-the-celebration-of-fertility/ Kanamara Matsuri Festival: The celebration of fertility] на сайце ''gaijinjapan.org'', 2 красавіка 2012</ref>. Усе даходы ад фестываляў перадаюцца ў фонды і арганізацыі, якія займаюцца даследаваннем [[ВІЧ]]<ref>[http://www.japanmodern.ru/festival-stalnogo-fallosa-kanamara-macuri Фестываль стальнога фаласа — Канамара-мацуры]{{ref-ru}} на сайце ''japanmodern.ru</ref>. Паводле легенды, аднойчы зубасты дэман схаваўся ў [[Похва жанчыны|похве]] юнай дзевы, і [[Vagina dentata|адкусіў пенісы]] двум яе жаніхам у першую шлюбную ноч. Тады каваль па яе просьбе ўзяўся выкаваць жалезны фалас, аб які дэман свае зубы і зламаў<ref name="gij"/>. == Гл. таксама == * [[Ханэн-мацуры]] — сінтаісцкае свята, якое адзначаецца ў сакавіку; велізарны фалас таксама з'яўляецца цэнтрам урачыстасцей. * [[Фалічны культ]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.japanese-buddhism.com/giant-pink-penis-festival.html Фестываль Гіганцкага ружовага пеніса]{{ref-en}} на сайце ''japanese-buddhism.com * [http://tomuraya.co.jp/wakamiya-10.htm かなまら祭り] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090330211859/http://tomuraya.co.jp/wakamiya-10.htm |date=30 сакавіка 2009 }}{{ref-ja}} на сайте ''tomuraya.co.jp * [http://archive.metropolis.co.jp/tokyotravel/tokyojapantravel/365/tokyojapantravelinc.htm Travel Kawasaki Heads up]{{ref-en}} на сайце ''archive.metropolis.co.jp * [http://www.gaijinjapan.org/en/kanamara-matsuri-festival-2012-iron-penis-festival-in-kawasaki/ Kanamara Matsuri Festival 2012: Iron Penis Festival in Kawasaki]{{ref-en}} на сайце ''gaijinjapan.org'', 2 красавіка 2012 * [http://www.2camels.com/kanamara-matsuri-festival.php Канамара-мацуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121233158/http://www.2camels.com/kanamara-matsuri-festival.php |date=21 студзеня 2013 }}{{ref-en}} на сайце ''2camels.com * [http://tokyodv.com/videolog/t-o-k-y-o-d-v-v-i-d-e-o-n-u-g-g-e-t-s/japan-fertility-festival/ Japan’s Fertility Festival]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121101082858/http://tokyodv.com/videolog/t-o-k-y-o-d-v-v-i-d-e-o-n-u-g-g-e-t-s/japan-fertility-festival/ |date=1 лістапада 2012 }}{{ref-en}} на сайце ''tokyodv.com'' (Відэа) * [http://animeshare.su/publ/10-1-0-5775 Канамара-мацуры ці Фестываль пеніса ў Японіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402113113/http://animeshare.su/publ/10-1-0-5775 |date=2 красавіка 2015 }}{{ref-ru}} на сайце ''animeshare.su [[Катэгорыя:Святы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Святы красавіка]] [[Катэгорыя:Мацуры]] [[Катэгорыя:Пеніс]] [[Катэгорыя:Кавасакі (горад)]] aqnzz6tyl6zv49u3vb08k0k58x3q81t 0 177173 5160588 4828385 2026-07-03T16:10:05Z Siliyiw 169172 5160588 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Вайнілава}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Вайнілава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 45|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 20|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Чэрвеньскі |сельсавет = Чэрвеньскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243020522 }} '''Вайні́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vajnilava}}, {{lang-ru|Войнилово}}) — [[аграгарадок]] у [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Чэрвеньскі сельсавет|Чэрвеньскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 8 [[кіламетр]]аў на паўночны захад ад [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]], 54 кіламетры ад [[Мінск]]а, 36 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]<ref name="bel5">{{Крыніцы/БелЭн|5к}}</ref>. == Насельніцтва == * 256 жыхароў, 94 двары ([[1995]])<ref name="bel5" /> == Інфраструктура == * Базавая школа * Дом культуры і бібліятэка * Аддзяленне сувязі == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Мікалай Васілевіч Суша]] — беларускі [[вучоны]] ў галіне эканомікі і кіравання. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Вайні́лава||459}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=16|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чэрвеньскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Чэрвеньскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна]] bg9yjn7fz2xwf48lu67xjma5gsldzqt 0 183362 5160817 5150069 2026-07-04T08:54:39Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Бісексуальныя жанчыны ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160817 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Джоплін}} {{Музыкант |Імя = |Арыгінал імя = |Выява = |Апісанне выявы = |Поўнае імя = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Краіна = |Прафесіі = |Інструменты = |Жанры = |Гады актыўнасці = 1962—1970 |Калектывы = * [[Big Brother & the Holding Company]] * [[Kozmic Blues Band]] * [[Full Tilt Boogie Band]] |Супрацоўніцтва = [[Крыс Крыстоферсан]] |Лэйблы = * [[Mainstream Records]] * [[Columbia Records]] |Сайт = |Вікісховішча = }} '''Джэніс Лін Джоплін''' ({{lang-en|Janis Lyn Joplin}}; [[19 студзеня]] [[1943]], [[Порт-Артур (Тэхас)|Порт-Артур]], [[Тэхас]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] — [[4 кастрычніка]] [[1970]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], ЗША) — амерыканская [[Рок-музыка|рок]]-{{спявачка|ЗША}}, якая выступала спачатку ў складзе [[Big Brother and the Holding Company]], затым у [[Kozmic Blues Band]] і [[Full Tilt Boogie Band]]. Джоплін выпусціла толькі чатыры студыйныя альбомы (адзін з якіх — пасмяротны рэліз), аднак лічыцца найлепшай белай выканаўцай [[блюз]]а<ref name="texas">{{cite web |author = Janis Lyn Joplin |datepublished = 2001 |url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fjo69 |title = Janis Joplin |publisher = Texas handbook Online |access-date = 2009-10-17 |archive-url = https://www.webcitation.org/613BnRZar?url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fjo69 |archive-date = 19 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref> і адной з найвялікшых вакалістак у гісторыі [[рок-музыка|рок-музыкі]]<ref name="classicbands">{{cite web|url=http://www.classicbands.com/joplin.html|title=Janis Joplin|access-date=2009-10-07|lang=en|description=www.classicbands.com|archive-url=https://www.webcitation.org/613Bnzch5?url=http://www.classicbands.com/joplin.html|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == === Big Brother & the Holding Company === У 1966 годзе Джоплін далучылася да гурта [[Big Brother & the Holding Company]] як вакалістка. Тым часам гурт існаваў ужо год, у склад уваходзілі [[Сэм Эдру]] (гітара, вакал), [[Джэймс Гёрлі]] (гітара), [[Пэтр Албін]] (бас гітара) і [[Дэйв Гедз]] (ударныя). У тым жа самым годзе калектыў падпісвае кантракт з прадзюсарам [[Боб Шэд|Бобам Шэдам]] і яго лэйблам [[Mainstream Records]]. Запіс іх першага альбома пачаўся ў снежні і доўжыўся тры дні. Сам альбом выйшаў толькі 23 жніўня 1967 года. Аднак ён не стаў хітом, трапіўшы толькі на 60-е месца ў чартах. А сінгл «[[Down On Me]]» дабраўся да топ-40. За два месяцы да гэтага гурт выступіў на [[Monterrey Pop Festival]], адным з самых вялікіх і знакамітых фестываляў у гісторыі, дзе акрамя іх выступілі таксама: [[The Jimmy Hendrix Experience]], [[The Who]], [[The Animals]] і іншыя. Там Джоплін пакарыла ўсіх сваім выкананнем песні «[[Ball and Chain]]» (якое лічыцца яе найлепшым выступам). Пасля гэтага Big Brother здабылі шырокую вядомасць. 31 кастрычніка 1967 года гурт падпісаў кантракт з новым менеджарам [[Альбертам Гросманам]], які вельмі добра адгукаўся пра Джэніс, а рэшту музыкантаў недалюбліваў, што ў будучыні сыграе пэўную ролю. Таксама, прэзідэнт [[Columbia Records]] [[Клайв Дэвіс]] падпісаў з імі кантракт на выпуск трох студыйных альбомаў. 2 сакавіка 1968 года гурт, разам з прадзюсарам [[Джонам Сайманам]], пачаў запіс свайго другога альбома пад назвай Cheap Thrills. Між тым у калектыве сталі ўзнікаць канфлікты. Музыканты адчувалі, што Джоплін становіцца суперзоркай, касуючы астатніх членаў гурта. У сваю чаргу Джаніс ўсё часцей чула меркаванне, што Big Brother ёй не адпавядаюць. Запіс альбома скончыўся 20 траўня. Але яго выпуск затрымаўся, паколькі прадзюсар адхіліў амаль увесь матэрыял. Аднак попыт на пласцінку быў такі высокі, што яна атрымала залаты статус яшчэ да свайго выхаду. Клайв Дэвіс запатрабаваў неадкладна выпусціць дыск, і неўзабаве пасля гэтага (12 жніўня 1968) [[Cheap Thrills]] выйшаў. Нягледзячы на тое, што рэцэнзіі ў амерыканскай прэсе былі стрыманыя, альбом стаў вельмі паспяховым. Толькі за першы месяц было прададзена больш за мільён пласцінак, а 12 кастрычніка Cheap Thrills заняў першы радок чарта «[[Billboard|Білборд]]» і пратрымаўся на вяршыні 8 тыдняў, гэтаму спрыяў поспех сінгла «[[Piece Of My Heart]]» (#12 [[Bilboard Hot 100]]). Дармо што альбом прадаваўся добра, адносіны ў калектыве працягвалі пагаршацца. І з цягам часу, стала ясна: дробныя спрэчкі і наркотыкі канчаткова развалілі гурт. Многія разумелі, што ў гэтай сітуацыі толькі Джоплін зможа дамагчыся сольнага поспеху. Гросман, усведамляючы патэнцыял спявачкі, не рабіў нічога, каб прадухіліць распад. У верасні 1968 года менеджар абвясціў пра «сяброўскае расставанне» Джэніс і Big Brother. Распадам гурта былі незадаволены ўсе ў Сан-Францыска: некаторыя, нават, лічылі, што Гросман спецыяльна знішчыў гурт, каб перавабіць да сябе спявачку. Аднак для тых, хто добра ведаў Джэніс — гэта не стала нечаканасцю. Адзін з гітарыстаў Big Brother Сэм Эндру прызнаваўся: яна не раз гаварыла яму, што хоча пакінуць гурт. Сама Джоплін пазней так гаварыла пра свой адыход: «Я любіла гэтых хлопцаў больш за ўсё на свеце, але разумела, калі я сур’ёзна стаўлюся да музыкі, трэба адысці…» 1 снежня 1968 года, ў Сан-Францыска, Джоплін сыграла з Big Brother свой апошні канцэрт. Пасля чаго, узяўшы з сабой Сэма Эндру, пакінула гурт, каб пачаць сольную кар’еру. === Kozmic Blues Band === 18 снежня 1968 года новы гурт Джэніс пад назвай [[Kozmic Blues Band]] упершыню сабраўся на рэпетыцыю. Акрамя Джоплін і Эндру ў склад гурта ўвайшлі: саксафаніст [[Тэры Клэментс]], трубач [[Тэры Хэнслі]], бубнач [[Рой Марковіц]], арганіст [[Рычард Кэрмод]], басіст [[Кейт Чэры]], пазней яго замяніў [[Брэд Кэмпбел]]. У красавіку 1969 года гурт адыграў вельмі паспяховае турнэ па Еўропе. Канцэрты ў нямецкім Франкфурце і шведскім Стакгольме здымала мясцовае тэлебачанне. А ў Лондане аўдыторыя, адгукнуўшыся на заклік Джоплін, устала з месцаў і пачала танцаваць. Джэніс была ў захапленні. «Я прабілася праз сцяну, якую лічыла непарушнай!» — казала яна, маючы на ўвазе традыцыйную «брытанскую стрыманасць», якую і не спадзявалася пераадолець. Летам 1969 года пачаўся запіс першага сольнага альбома Джоплін. Пласцінка атрымала назву [[I Got Dem Ol'Kozmic Blues Again Mama!]], за прадзюсара быў [[Габрыэль Мэклер]]. Праца над альбомам была вельмі напружаная. Некаторыя лічылі: што Джэніс была дрэннай лідаркай, бо не мела патрэбных на гэта здольнасцей. Іншымі словамі, ёй папросту было складана кіраваць калектывам. Прычынай гэтага магло стаць і тое, што ў новай каманды не было адзінства. Але з дапамогай [[Ніка Гравенітэса]] і [[Майка Блумфілда]] сітуацыю ўдалося стабілізаваць і работа пайшла збольшага нармальна. Паралельна з працай у студыі гурт даваў канцэрты. 25 ліпеня Джоплін упершыню пабывала на [[Dick Caventt Show]] і спела там дзве песні «[[Try (Just A Little Bit Harder)]]» і «[[To Love Somebody]]». 16 жніўня 1969 года Джоплін выступіла на легендарным [[Вудстак (фестываль)|фестывалі ў Вудстаку]]. Яе сэт-ліст складаўся з 10 песень і ўключаў, як старыя («Piece Of My Heart», «[[Summertime]]»), так і новыя («[[Work Me Lord]]», «[[As Good As You've Been To This World]]») кампазіцыі. Аднак, шмат ў чым праз ужытыя напярэдадні наркотыкі, выступ выйшаў не самы ўдалы. Джэніс, нават, настаяла, каб яе не ўключалі ў прысвечаны фестывалю фільм 1970 года. Але гэта не перашкодзіла выступу з часам стаць культавым, і ў 2009 годзе быў выдадзены спецыяльны канцэртны альбом [[Woodstock Experience]]. Перад паездкай у Вудстак Сэм Эндру пакінуў гурт і яго месца заняў гітарыст [[Джон Тыл]]. I Got Dem Ol’Kozmic Blues Again Mama! выйшаў 11 верасня 1969 года. Прэса прыняла яго неадназначна, але звычайным слухачам альбом у цэлым спадабаўся. Ужо ў кастрычніку пласцінка заняла 5 радок чарта «Білборд» і неўзабаве атрымала залаты статус. А сінгл [[«Kozmic blues»]] дабраўся да 41 пазіцыі ў Billboard Hot 100. Пасля выхаду альбома, Джоплін дала з гуртом яшчэ некалькі канцэртаў, сярод якіх быў сумесны выступ з [[The Rolling Stones]] і [[Ціна Цёрнер|Цінай Цёрнер]]. Апошняе шоў Джэніс і Kozmic Blues Band адбылося 21 снежня 1969 года ў Нью-Ёрку. Праз месяц, у студзені 1970 года, калектыў распаўся. === Full Tilt Boogie Band === У пачатку 1970 года Джоплін адправілася ў падарожжа па Бразіліі. Праз усё падарожжа яна не ўжывала алкаголю і наркотыкаў. А ў красавіку таго года спявачка сыграла некалькі канцэртаў з нанова створанымі Big Brother & The Holding Company. Незадоўга да выступу з Big Brother Джэніс зрабіла новы гурт, які атрымаў назву [[Full Tilt Boogie Band]]. Было прынята рашэнне цалкам адмовіцца ад духавой секцыі. Такім чынам, калектыў складаўся з 6 чалавек. Акрамя самой Джоплін, у гурт увайшлі: Брэд Кэмпбэл (бас-гітара), Джон Тыл (гітара), [[Кларк Пэрсан]] (ударныя), [[Кэн Пэрсан]] (арган) і [[Рычард Бэл]] (піяніна). Трэба адзначыць, што склад гурта, у адрозненне ад папярэдняга, быў пастаянны і ні разу не мяняўся. Летам 1970 года, Джоплін і яе новы гурт паехалі ў тур па ЗША і Канадзе. == Дыскаграфія == ; Сольныя альбомы * ''[[I Got Dem Ol' Kozmic Blues Again Mama!]]'' (1969) * ''[[Pearl]]'' (1971) ; Разам з Big Brother & the Holding Company * ''[[Big Brother & the Holding Company (альбом)|Big Brother & the Holding Company]]'' (1967) * ''[[Cheap Thrills]]'' (1968) == Узнагароды == У 1995 годзе Джэніс Джоплін пасмяротна ўведзена ў [[Зала славы рок-н-рола]]; у 2005 годзе — ганаравана [[Грэмі|Grammy (Lifetime Achievement Award)]] за выдатныя дасягненні; у 2013 годзе — атрымала зорку на [[Галівудская «Алея славы»|Галівудскай «Алеі славы»]]<ref>{{cite web|url=http://vmdaily.ru/news/2013/11/05/pevitse-dzhenis-dzhoplin-otkrili-zvezdu-na-gollivudskoj-allee-slavi-221257.html|title=Певице Дженис Джоплин открыли звезду на Голливудской Аллее славы|date=2013-11-05|author=Элина Маркина|work=[[Вечерняя Москва]]|publisher=vmdaily.ru|access-date=2013-11-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105184531/http://vmdaily.ru/news/2013/11/05/pevitse-dzhenis-dzhoplin-otkrili-zvezdu-na-gollivudskoj-allee-slavi-221257.html|archive-date=5 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>. Джоплін займае 46 месца ў спісе «[[50 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў па версіі часопіса Rolling Stone|50 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў]]» часопіса [[Rolling Stone]] (2004)<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/news/story/5939214/the_immortals_the_first_fifty|title=Janis Joplin|access-date=2009-10-07|lang=en|description=www.rollingstone.com|archive-url=https://www.webcitation.org/613BoR3H3?url=http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> і 28 у спісе «100 найвялікшых спевакоў і спявачак усіх часоў» (таго ж часопіса)<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/28|title=The Immortals Top 50|access-date=2009-10-19|lang=en|description=www.rollingstone.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203141924/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/28|archive-date=3 снежня 2008|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} ;Англійская мова * Amburn, Ellis (1995). ''Pearl. The obsessions and passions of Janis Joplin; a portrait.'' New York: Warner Books, 368 pages. ISBN 0-7515-0856-X * Dalton, David (1991). ''Piece of My Heart. A portrait of Janis Joplin.'' New York: Da Capo Press, 284 pages. ISBN 0-306-80446-8 * Echols, Alice (2000). ''Scars of Sweet Paradise: The Life and Times of Janis Joplin.'' Henry Holt & Company, 464 pages. ISBN 978-0-8050-5394-4 * Friedman, Myra (1992). ''Buried Alive: The Biography of Janis Joplin''. New York: Crown Publishing Group,‎ 400 pages. ISBN 978-0-5175-8650-1 * George-Warren, Holly (2019). ''Janis: Her life and music.'' New York: Simon & Schuster, 400 pages. ISBN 978-1-4767-9310-8 * Landau, Deborah (1974). ''Janis Joplin. Her life and times.'' New York: Warner Books, 160 pages. ;Нямецкая мова * Gottfried Blumenstein: ''Janis Joplin. Biographie einer Rocksängerin.'' Musikverlag Lied der Zeit, Berlin 1988, ISBN 3-7332-0040-3 * Axel von Cossart (Hrsg.): ''Janis Joplin. Revolte, Musik, Legende.'' Voco-Edition, Köln 1991, ISBN 3-926566-00-0 * Thomas Dittrich: ''Janis Joplin. Asche ins Meer.'' In: Siegfried Schmidt-Joos (Hrsg.): ''Am Ende des Regenbogens. Judy Garland, Billie Holiday, Edith Piaf, Janis Joplin.'' Ullstein, Frankfurt am Main 1985, ISBN 3-548-36516-7 * Myra Friedman: ''Die Story von Janis Joplin («Buried Alive»)''. Hannibal-Verlag, St. Andrä-Wördern 2002, ISBN 3-85445-169-5 * Heinz Geuen: ''Janis Joplin. Hemmungslos das Leben spüren.'' 2. Auflage. Econ Ullstein List Verlag, München 2001, ISBN 3-548-60185-5 * Holly George-Warren: ''Janis Joplin — Nothing left to lose; die Biographie.'' Droemer, München 2019, ISBN 978-3-426-27730-0 * Laura Joplin (Janis’ Schwester): ''Love, Janis. Ein wildes kurzes Leben; Biographie mit unveröffentlichten Briefen.'' Heyne, München 1995, ISBN 3-453-09207-4 * Ingeborg Schober: ''Janis Joplin.'' Dtv, München, 2002, ISBN 3-423-31065-0 ;Чэшская мова * Сооке, John Byrne. ''Na cestě s Janis Joplin.'' Překlad Gita Zbavitelová. Praha: 65. pole, 2016. 403 s. ISBN 978-80-87506-79-0 == Спасылкі == * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=555 www.findagrave.com]. — Джэніс Джоплін на сайце Find-A-Grave * [http://www.johngilmore.com/Celebrities/janisjoplin.html www.johngilmore.com. — Spotlight on Janis Joplin. Taking a Piece of Her Heart]. — Артыкул пра Джэніс Джоплін на сайце Джона Гілмара * [http://www.janis.at In Memorian Janis Joplin] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100737/http://www.janis.at/ |date=4 сакавіка 2016 }}. — Германскі сайт, прысвечаны Джэніс Джоплін * [http://smironne.free.fr/JANIS/JOPLIN/tree.html smironne.free.fr]{{Недаступная спасылка}}. — Спіс і склады калектываў, з якімі выступала Джэніс Джоплін * [http://www.bbhc.com/main.html www.bbhc.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080616060025/http://www.bbhc.com/main.html |date=16 чэрвеня 2008 }}, сайт Big Brother and the Holding Company {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Джоплін Джэніс}} [[Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Музыканты блюз-рока]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола]] [[Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вествудскіх могілках]] [[Катэгорыя:Бісексуальныя жанчыны ЗША]] miphezyilt5kgurs17ssv9pwyjj403k 0 185539 5160875 5041063 2026-07-04T11:17:26Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Выканаўцы Interscope Records]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Cash Money Records]]; +[[Катэгорыя:Рэп-метал-гурты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160875 wikitext text/x-wiki {{Музычны гурт |Гады = [[1995]] — цяпер |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Звязаныя праекты = [[Black Light Burns]]<br />[[From First to Last]]<br />[[Snot]]<br />[[House of Pain]]<br />[[Big Dumb Face]]<br />[[When November Falls]] |Былыя ўдзельнікі = Уэс Борланд<br />Майк Сміт }} '''«Limp Bizkit»''' — амерыканскі альтэрнатыўны гурт. Разам з «[[Korn]]», «Limp Bizkit» лічыцца асноўным папулярызатарам свайго жанру. == Біяграфія == Назва «Limp Bizkit» (літаральна «размяклае печыва») пайшла ад апісання стану наркатычнага ап'янення адным сябрам гурта. Гурт «Limp Bizkit» быў створаны ў [[1995]] годзе Дэрстам і кузенамі Рыверзам і Отам. Яны выступалі ў ваколіцах свайго роднага горада Джэксанвіл, Фларыда. У гэты час яны пазнаёміліся з [[рэп]]-гуртам «[[House of Pain]]», у якім тады іграў DJ Lethal. Хутка пасля распаду «House of Pain» DJ Lethal перайшоў у Limp Bizkit. У [[1996]] годзе яны выпусцілі самотнік, які ўключаў песні як «Pollution» і «Sour». У [[1997]] годзе пабачыў свет першы паўнавартасны альбом — ''«[[Three Dollar Bill Y'all]]»''. Альбом не меў асаблівага поспеху, пакуль Limp Bizkit не пасябравалі з музыкамі з [[Korn]]. Шмат у чым дзякуючы Korn яны здолелі зладзіць прамоцыю свайго альбома, трапіць на [[MTV]] і ''«[[The Family Values Tour]]»'', гэтаксама як і на ''[[Ozzfest]]''. Прарывам стаў кавер, які Limp Bizkit запісалі на гіт [[Джордж Майкл|Джорджа Майкла]] «Faith». === Significant Other === У [[1999]] годзе Limp Bizkit выпусцілі другі свой альбом, ''«[[Significant Other]]»''. Іх першы самотнік адтуль — «Nookie» — стаў гітом. Поспеху гэтага самотніка, аднак, спадарожнічаў першы скандал з удзелам Limp Bizkit. Паводле плотак, радыёстанцыям плацілі адмыслова за шматразовае стаўленне «Nookie» ў эфір, і гэта нібы стала прычынай поспеху песні. Некаторыя [[DJ]] сцвярджаюць, што [[Universal Music Group]] (бацькоўская кампанія «Interscope») плаціла 50 долараў складальнікам «play list'оў» за кожны пройгрыш «Nookie» ў эфіры. Limp Bizkit і Interscope рашуча адмаўлялі праўдзівасць гэтай гісторыі. Больш буйны скандал грымнуў ўлетку [[1999]] года, калі Limp Bizkit выступалі на фестывалі ''«Woodstock '99»''. Падчас іх выступу фанаты пачалі малаціць дэкарацыі. Былі паведамленні аб шматлікіх згвалтаваннях падчас выступу гурта. Беспарадкі нарасталі пад канец выступу. Некаторыя сведкі сцвярджалі, што справакаваў выбух гвалту спявак Фрэд Дэрст, той адмаўляў, што яго выказванні ў той дзень правакавалі гвалт. Пазней на гэту тэму быў зняты кліп да самотніка «Rearranged», у якім гурт падвяргаецца суду і кары за беспарадкі на Woodstock. Канфлікты вакол калектыву хутка пачалі зацьмяваць іхнюю музыку. У той самы год Фрэд Дэрст быў увязаны ў разборкі з [[Трэнт Рэзнар|Трэнтам Рэзнарам]] з гурта «[[Nine Inch Nails]]» і з гуртам «[[Slipknot]]». [[Marilyn Manson]] і Трэнт Рэзнар абсмяялі сярод іншых і Фрэда Дэрста ў кліпе «Nine Inch Nails» на песню «Starfuckers, Inc.». Рэзнар пазней заяўляў, што «''Limp Bizkit — лайно, і ўсе гэта ведаюць''». Фрэд Дэрст папярэдзіў Рэзнара, каб ён быў асцярожны, бо Дэрст меў добрыя сувязі ў Interscope records (Рэзнар таксама запісваўся на Interscope records); гэты каментарый выклікаў шмат шуму. Дэрста абвінавачвалі ва ўжыванні [[мафія|мафіёзных]] метадаў вядзення бізнесу. Крытыка ўзмацнілася пасля таго, як менеджар гурта «[[Taproot]]» апублікаваў пагрозу, якую Дэрст пакінуў у паведамленні на аўтаадказчыку. Фрэд апраўдваўся, што яго няправільна зразумелі і што яго словы не насілі пагрозы ці негатыўнага адцення. Між тым, спявак пазней меў вельмі жорсткія разборы і з салістам [[Creed]] [[Скот Стап|Скотам Стапам]]. Гурт зноў завяз у скандалах у [[2001]] годзе падчас турне па [[Аўстралія|Аўстраліі]] на рок-фестывалі «[[Big Day Out]]». На канцэрце ў [[Сідней|Сіднеі]], маладая дзяўчына [[Джэсіка Міхалік]] была заціснута да смерці натоўпам фанатаў перад сцэнай. Гаварылася, што Дэрст завёў натоўп і не здолеў яго зноў супакоіць. === Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water === У 2000 годзе пабачыў свет альбом ''«[[Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water]]»'' (''«Шакаладная марская зорка і вада з-пад хот-догаў»''). Першыя два самотнікі «My Generation» і «Rollin’» выйшлі адначасова. Дэрст планаваў такім чынам стварыць ажыятаж вакол альбома, і не памыліўся, бо абодва самотнікі сталі гітамі. [[Рэмікс]] на «Rollin’» сумесна з [[Method Man]], [[Redman]] і [[DMX, рэпер|DMX]] быў папулярны ў клубах. Ужо ў першы тыдзень было прададзена 1 055 256 асобнікаў альбома, рэкордны паказчык для альбома рок-гурта. Усяго было прададзена звыш за 7 мільёнаў копій. Гурт падтрымаў новы альбом сваім турне пад назвай ''«Back to Basics»''. Падчас выступаў музыкантаў аддзяляў ад гледачоў толькі металічны плот. Акрамя таго, канцэрты спансаваліся [[Napster]] і таму былі бясплатныя. У [[2001]] годзе Limp Bizkit пачаў трашчаць па швах. Борланд усё болей іграў ва ўласным праекце ''«Big Dumb Face»'' і ў інтэрв'ю выказваў незадаволенасць Limp Bizkit. Ён стаміўся ад сталых скандалаў і, акрамя таго, не жадаў сварыцца з Рэзнарам, якога вельмі паважаў. Да лета 2001 года ён пакінуў Limp Bizkit. У інтэрв'ю [[MTV]] ён сказаў, што Limp Bizkit — «[[распродаж]]ны гурт», а Фрэд Дэрст — эгацэнтрыст. Гэта расцэньвалася як смяротны ўдар: Борланд часта лічыўся крэатыўным пачаткам у калектыве, у тым ліку дзякуючы яго эклектычнасці. Пасля зыходу Борланда, Limp Bizkit пачалі шукаць новага гітарыста. Тысячы спадзяванцаў выстраіліся ў чэргі да музычных крамаў і гуказапісваючых кампаній, каб атрымаць шанец трапіць на праслухоўванне. Limp Bizkit абвінавачваўся ў тым, што прымушаў кандыдатаў перадаваць гурту аўтарскія правы на цікавыя гітарныя партыі, якія яны выконвалі на праслухванні. [[7 сакавіка]] [[2003]] года Limp Bizkit упершыню выступілі з напрацаваным за два гады матэрыялам на [[Wrestling]]-шоу. Акрамя таго, Limp Bizkit падалі заяву на ўдзел у шэрагу жывых канцэртаў, нягледзячы на адсутнасць гітарыста. 26 сакавіка Дэрст апублікаваў на афіцыйным сайце: «''Мы граем на Wrestlemania ў наступныя выхадныя. На гітарах будзе [[Браян Уэлч|Head]] з [[Korn]] і Майк Сміт з [[SNOT]]. Мы ўжо папрацавалі з Майкам, ён у парадку''». Праз два дні Фрэд пацвердзіў, што Майк Сміт афіцыйна прыняты ў калектыў гітарыстам. Сміт удзельнічаў разам з гуртам у шэрагу тураў, удзельнічаў у запісе як мінімум пяці песень з ''Results May Vary''. Дэрст, Рыверз і гукавы інжынер з мянушкай Элвіс таксама гралі на гітарах на запісе. === Results May Vary === Альбом ''[[Results May Vary]]'' («''Вынікі могуць адрознівацца''») выйшаў у кастрычніку [[2003]] года. Хаця альбом не быў такім паспяховым, як папярэднія, ён атрымаў залатую грамату ў Злучаных Штатах, заняў трэцяе месца ў гіт-парадзе «[[Billboard Magazine]]». Водгукі крытыкаў былі рознымі, гучалі меркаванні, што альбому «бракуе формы і кірунку»<ref>http://www.allmusic.com/album/r657916</ref>. Кавер на песню «[[The Who]]» «Behind Blue Eyes» меў добры поспех у радыйных гіт-парадах, аднак больш самотнікаў не выходзіла з-за таго, што Майк Сміт пакінуў гурт. Лічыцца, што болей самотнікаў з альбома выходзіць не будзе, бо ў гурт вярнуўся Уэс Борланд. === Вяртанне Борланда === У ліпені [[2004]] года па інтэрнэце пачалі хадзіць чуткі аб тым, што Майк Сміт пакінуў Limp Bizkit і што Уэс Борланд удзельнічаў у рэпетыцыях гурту. [[8 ліпеня]] ''theprp.com'' афіцыйна паведамілі, што Уэс удзельнічае ў запісах гурту ў [[Лондан]]е, хаця інфармацыя да [[13 жніўня]] 2004 года так і не была пацверджана. Афіцыйнай заявы ад гурта не паступала, але раптоўна знік web-сайт Limp Bizkit, замест якога з'явілася старонка з фотаздымкамі гурта. На іх адсутнічаў Сміт, але быў Борланд, іграючы з гуртам на рэпетыцыі, з пазначанай датай. З таго часу 13-га кожнага месяца з'яўляліся новыя здымкі з Борландам, іграючым у складзе гурту. 15 жніўня, праз два дні пасля публікацыі фотаздымкаў з Борландам, Фрэд Дэрст у эксклюзіўным інтэрв'ю ''thearmpit.net'' абвясціў аб зыходзе з гурта Майка Сміта: «''Мы вельмі задаволеныя тым, што Майк зышоў. Мы такія людзі, якія трымаюцца свайго калектыву і нашых інстынктаў, і кожны момант дзейнічаем па інтуіцыі. Майк быў не тым чалавекам. Нам было весела іграць з ім, яле мы заўсёды ведалі ўнутры, што духам ён быў не там, дзе трэба''». === Сучаснасць === {{Абнавіць}} Павярнуўшыся да свайго класічнага складу, у [[2005]] гурт запісаў міні-альбом ''«The Unquestionable Truth (Part 1)»''. Limp Bizkit прынцыпова адмовіліся суправаджаць выхад гэтага рэлізу якімі-будзь відамі раскруткі, рэкламы ці інтэрв'ю. Пры канцы 2005 года па патрабаванні рэкард-лэйбла выйшла зборнік гітоў ''«Greatest Hitz»''. У пачатку [[2006]] года канчаткова пасварыўшыся з Фрэдам Дэрстам з гурта ізноў сыходзіць Уэс Борланд. Пасля гэтага ўсялякая дзейнасць групы спынілася. Фрэд Дэрст у цяперашні момант займаецца ўласнай рэжысёрскай кар'ерай (зняў фільм ''«The Education of Charlie Banks»''), Уэс Борланд удзельнічае ва ўласным праекце пад назвай «[[Black Light Burns]]» і ўжо выпусціў дэбютны альбом ''«Cruel Melody»''. Джон Ота з'яўляецца бубначом у новым праекце пад назвай «[[Stereochemix]]». DJ Lethal гуляе з новым [[хіп-хоп]] гуртам «La Coka Nostra». Сэм Рыверз займаецца гульнёй на бас-гітары ў розных гуртах, а таксама прадзюсаваннем. На дадзены момант гурт фармальна існуе, бо афіцыйна не распадаўся, але прыкмет жыцця практычна не падае. Фрэд часам адпісваецца на сваім блогу [[MySpace]], але нічога пэўнага. Часам з'яўляюцца фатаграфіі яго працы ў студыі. Але з яго словаў зразумела, што ён жадае працаваць і выпусціць альбом, але толькі з гітарыстам Уэсам Борландам. == Дыскаграфія == * ''«[[Three Dollar Bill Y'All]]»'', 1997 альбом #22 US ** «Counterfeit», 1997 самотнік ** «Sour» 1997 самотнік ** «Faith», 1998 самотнік ** «Pollution», 1998 самотнік * ''«[[Significant Other]]»'', 1999 альбом #1 US, #10 UK ** «Nookie», 1999 самотнік ** «N 2 Gether Now», 1999 самотнік ** «Re-Arranged», 2000 самотнік ** «Break Stuff», 2000 самотнік * ''«[[Chocolate Starfish And The Hotdog Flavored Water]]»'', 2000 альбом #1 US, #1 UK ** «Take A Look Around», 2000 самотнік #3 UK ** «My Generation», 2000 самотнік #15 UK ** «Rollin», 2001 самотнік #1 UK ** «My Way», 2001 самотнік #6 UK ** «Getcha Groove On», 2002 самотнік ** «Boiler», 2002 самотнік #18 UK * ''«[[New Old Songs]]»'' (альбом рэміксаў), 2001 альбом #26 US * ''«[[Results May Vary]]»'', 2003 альбом #3 US, #7 UK ** «Eat You Alive», 2003 самотнік #10 UK ** «Behind Blue Eyes», 2003 самотнік #18 UK ** «Let Me Down», 2004 самотнік ** «Almost Over», 2004 самотнік ** «The Truth», 2005 самотнік * ''«[[The Unquestionable Truth (Part 1)]]»'', 2005 альбом ** «Home Sweet Home/Bittersweet Symphony», 2005 самотнік * ''«[[Greatest Hits]]»'', 2005 альбом * ''«[[Gold Cobra]]»'' (2011) * ''«[[Still Sucks]]»'' (2021) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Limp Bizkit}} *{{афіцыйны сайт|www.limpbizkit.com/}} {{ref-en}} * [http://www.thearmpit.net/ Найбуйнейшы фан-сайт «Limp Bizkit»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100611205942/http://thearmpit.net/ |date=11 чэрвеня 2010 }} {{ref-en}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы ЗША]] [[Катэгорыя:Ню-метал-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Interscope Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Cash Money Records]] [[Катэгорыя:Рэп-метал-гурты]] pom518mhj11or9sayccgqitd30orakp 100 193297 5160580 5159525 2026-07-03T15:51:11Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5160580 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Рабковыя|2026-07-03T13:16:08Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Зеленагорск (манул)|2026-06-28T16:55:55Z|Biathlon}} {{Новы артыкул|Уладзімір Васілевіч Друшчыц|2026-06-22T19:14:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Высыпка|2026-06-07T18:25:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Кайданкі|2026-06-07T07:03:16Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Кайданы|2026-06-06T18:18:03Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Сасна веймутава ў сядзібе акадэміка В. В. Пашкевіча|2026-06-05T20:06:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Макадамія|2026-06-03T13:00:41Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Аўсяніца лугавая|2026-06-01T18:05:49Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Лебядзіны заказнік|2026-06-01T17:09:53Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Падсады (заказнік)|2026-06-01T17:04:19Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Дакудаўскі заказнік|2026-06-01T16:42:53Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Салтан Кекезавіч Магаметаў|2026-06-01T14:43:13Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Пушча|2026-05-25T06:46:19Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Горкі каштан васьмітычынкавы|2026-05-23T11:14:21Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Апельсін (плод)|2026-05-22T15:26:11Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Тамара Амвросьеўна Будкевіч|2026-05-22T08:10:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0j6j24kadw8vh1znp7qlnubjixufqhc 100 193441 5160577 5159522 2026-07-03T15:50:32Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5160577 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Падшыпнікавы праезд (Мінск)|2026-07-02T18:47:42Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Магілёўская губернская турма|2026-06-28T18:56:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|2026-06-26T14:22:06Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Вуліца Філатава (Мінск)|2026-06-25T17:33:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Калодзежная вежа (Навагрудак)|2026-06-23T07:39:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пасадская вежа (Навагрудак)|2026-06-22T21:05:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Малая брама (Навагрудак)|2026-06-22T20:25:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мінскграда|2026-06-22T19:26:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Касцельная вежа|2026-06-22T10:13:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юзаф Міцкевіч|2026-06-21T08:13:21Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Асінагарадок)|2026-06-20T19:40:19Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Абарончае дойлідства Беларусі (XIII—XVIII стагоддзі)|2026-06-19T14:42:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ураджай (стадыён, Нясвіж)|2026-06-19T08:08:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Спартак (стадыён, Полацк)|2026-06-19T07:58:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 13bfnhp5srhmm8jd1rsomsgn34ihw5c 10 194373 5160559 1769309 2026-07-03T13:35:18Z Ueschar 151377 5160559 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent = Pteroclidiformes|rang = Сямейства|latin = Pteroclidae|name = Рабковыя}} jl2u0urpxcmvdlmcvrb0xu4z8tse2fb 0 196187 5160793 4046445 2026-07-04T08:18:22Z DenisBorum 139498 удакладненне 5160793 wikitext text/x-wiki {{Картка біржы | назоў = Беларуская ўніверсальная таварная біржа | лагатып = [[Файл:BUCE new logo.png|100px]] | выява2 = | тып = таварная | размяшчэнне = Мінск, Беларусь,<br>[[Вуліца Казінца (Мінск)|вул. Казінца]], 2 | каардынаты = | заснаваная = 25 мая 2004 | ранейшыя назовы = | уладальнік = [[Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь]] | ключавыя постаці = | лістынг на біржы = | валюта = [[Беларускі рубель]] | капіталізацыя рынка акцый = | база лістынга = | аб'ём гандлю = {{Рост}}15 412 мільярдаў рублёў (+21,7%; 12 656 млрд $; 2012) | біржавыя азначнікі = | сайт http://www.butb.by }} '''Беларуская ўніверсальная таварная біржа''' (БУТБ) — адзіная ў [[Беларусь|Беларусі]] таварная [[біржа]]<ref>[https://myfin.by/wiki/term/belorusskaya-universalnaya-tovarnaya-birzha Белорусская универсальная товарная биржа]{{ref-ru}}</ref>. БУТБ мае філіялы ў кожным абласным цэнтры, а таксама прадстаўніцтва ў [[Шанхай|Шанхаі (КНР)]]. == Дзейнасць == [[Гандаль]] [[драўніна]]й, [[метал]]ам, сельскагаспадарчай прадукцыяй, а таксама прамысловымі і спажывецкімі таварамі. == Гісторыя == Стварыць Беларускую ўніверсальную таварную біржу пастанавіў [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савет Міністраў]] 16 чэрвеня 2004 года. Аднак датай нараджэння БУТБ прынята лічыць 2 чэрвеня 2005 года, калі на біржы адбыліся першыя таргі драўнінай<ref>[https://www.sb.by/articles/chestnogo-kupecheskogo-malovato.html История становления Белорусской универсальной товарной биржи]{{ref-ru}}</ref>. З чэрвеня таксама пачаліся таргі металам. У студзені 2006 года пачаліся таргі харчаваннем. У сакавіку адчынілася аддзяленне ў [[Брэст|Брэсце]]. У 2008 годзе аддзяленні былі ў кожным абласным цэнтры. У маі 2009-га з’явілася магчымасць ажыццяўляць дамовы праз [[Сеціва]]. == Гл. таксама == * [[Беларуская валютна-фондавая біржа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Зоя Варанцова'', ''Алена Даўжанок'', ''Яўген Пясецкі''. Торг — справа высакародная // Звязда : газета. — 29 чэрвеня 2010. — № 124 (26732). — С. 6. — ISSN 1990-763x; [[Катэгорыя:Біржы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] 2r4f7reo717xgfk2ljjj6dt779qw7in 5160794 5160793 2026-07-04T08:20:18Z DenisBorum 139498 5160794 wikitext text/x-wiki {{Картка біржы | назоў = Беларуская ўніверсальная таварная біржа | лагатып = [[Файл:BUCE new logo.png|100px]] | выява2 = | тып = таварная | размяшчэнне = Мінск, Беларусь,<br>[[Вуліца Казінца (Мінск)|вул. Казінца]], 2 | каардынаты = | заснаваная = 16 чэрвеня 2004 года | ранейшыя назовы = | уладальнік = [[Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь]] | ключавыя постаці = | лістынг на біржы = | валюта = [[Беларускі рубель]] | капіталізацыя рынка акцый = | база лістынга = | аб'ём гандлю = {{Рост}}15 412 мільярдаў рублёў (+21,7%; 12 656 млрд $; 2012) | біржавыя азначнікі = | сайт http://www.butb.by }} '''Беларуская ўніверсальная таварная біржа''' (БУТБ) — адзіная ў [[Беларусь|Беларусі]] таварная [[біржа]]<ref>[https://myfin.by/wiki/term/belorusskaya-universalnaya-tovarnaya-birzha Белорусская универсальная товарная биржа]{{ref-ru}}</ref>. БУТБ мае філіялы ў кожным абласным цэнтры, а таксама прадстаўніцтва ў [[Шанхай|Шанхаі (КНР)]]. == Дзейнасць == [[Гандаль]] [[драўніна]]й, [[метал]]ам, сельскагаспадарчай прадукцыяй, а таксама прамысловымі і спажывецкімі таварамі. == Гісторыя == Стварыць Беларускую ўніверсальную таварную біржу пастанавіў [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савет Міністраў]] 16 чэрвеня 2004 года. Аднак датай нараджэння БУТБ прынята лічыць 2 чэрвеня 2005 года, калі на біржы адбыліся першыя таргі драўнінай<ref>[https://www.sb.by/articles/chestnogo-kupecheskogo-malovato.html История становления Белорусской универсальной товарной биржи]{{ref-ru}}</ref>. З чэрвеня таксама пачаліся таргі металам. У студзені 2006 года пачаліся таргі харчаваннем. У сакавіку адчынілася аддзяленне ў [[Брэст|Брэсце]]. У 2008 годзе аддзяленні былі ў кожным абласным цэнтры. У маі 2009-га з’явілася магчымасць ажыццяўляць дамовы праз [[Сеціва]]. == Гл. таксама == * [[Беларуская валютна-фондавая біржа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Зоя Варанцова'', ''Алена Даўжанок'', ''Яўген Пясецкі''. Торг — справа высакародная // Звязда : газета. — 29 чэрвеня 2010. — № 124 (26732). — С. 6. — ISSN 1990-763x; [[Катэгорыя:Біржы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] gcxts7q5ewdqehbrb772t1rjuveekj0 0 198761 5160586 5128837 2026-07-03T16:05:09Z Siliyiw 169172 5160586 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Замасточча}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Замасточча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Замосточье.jpg | 300px |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 51|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Лугаваслабадскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1667 |ранейшыя імёны = |статус з = 2008 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 634 |насельніцтва = 1953 |год перапісу = 1997 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 223064 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Zamastočča |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017238 }} '''Замасто́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zamastočča}}, {{lang-ru|Замосточье}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], за 20 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад [[Мінск|Мінска]]. Уваходзіць у склад [[Лугаваслабадскі сельсавет|Лугаваслабадскага сельсавета]]. У 1926—1954 гадах цэнтр [[Замастоцкі сельсавет (Мінскі раён)|Замастоцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1953 жыхары, 634 двары (1997) == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры і бібліятэка * Аддзяленне сувязі == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лугаваслабадскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лугаваслабадскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] 4vosrar6ccti7mgob19yup811jqizi2 5160587 5160586 2026-07-03T16:09:10Z Siliyiw 169172 5160587 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Замасточча}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Замасточча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Замосточье.jpg | 300px |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 51|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Лугаваслабадскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1667 |ранейшыя імёны = |статус з = 2008 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 634 |насельніцтва = 1953 |год перапісу = 1997 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 223064 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Zamastočča |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017238 }} '''Замасто́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zamastočča}}, {{lang-ru|Замосточье}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0028331&q_id=10012209|title=Решение Минского районного Совета депутатов от 24 февраля 2009 года № 200 "О преобразовании сельских населенных пунктов в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], за 20 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад [[Мінск|Мінска]]. Уваходзіць у склад [[Лугаваслабадскі сельсавет|Лугаваслабадскага сельсавета]]. У 1926—1954 гадах цэнтр [[Замастоцкі сельсавет (Мінскі раён)|Замастоцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1953 жыхары, 634 двары (1997) == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Дом культуры і бібліятэка * Аддзяленне сувязі == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лугаваслабадскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лугаваслабадскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] 0x8txm1l5q278u85j5j2yqj4k1132os 0 210860 5160865 4967241 2026-07-04T10:34:48Z Rdgst 102101 дапаўненне 5160865 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Талака}} {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = Талака |лагатып = |подпіс = |тып = |заснавана = [[1985]] |заснавальнікі = |размяшчэнне = [[Рэспубліка Беларусь]], [[Мінск]] |ключавыя фігуры = [[Сяржук Вітушка]], [[Вінцук Вячорка]], [[Віктар Івашкевіч]], Алесь Суша |прадстаўніцтва = |галіна = |зборы = |прыбытак = |ахвяраванні = |колькасць валанцёраў = |колькасць супрацоўнікаў= |колькасць членаў = 50 |даччыныя арганізацыі = |уласнасць = |слоган = «''Дзе пачую талаку, туды ногі валаку''»<ref name="НН">{{cite web| author =| date =23 снежня 2015| url =https://nn.by/?c=ar&i=162333| title =У «Галіяфах» адкрылі выставу, прысвечаную 30-годдзю «Талакі»|publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate = 2019-03-07}}</ref> |сайт = |дата ліквідацыі = [[1990]] }} '''«Талака́»''' — незалежная арганізацыя моладзі ў 1985—1990 гадах, гісторыка-культурнае аб’яднанне. Створана восенню 1985 года як клуб аховы помнікаў. Займалася ўдзелам у рэстаўрацыйных работах і археалагічных раскопах, аховай помнікаў гісторыі і архітэктуры, змаганнем за стварэнне беларускіх класаў і школ, правядзеннем экалагічных экспедыцый, культурна-асветніцкай дзейнасцю, адраджэннем народных традыцый і свят. У другой палове 1980-х (да 1989) «Талака» была самай вялікай і ўплывовай нефармальнай арганізацыяй<ref>{{cite web| author =Андросік Л.| date =1999| url = http://www.slounik.org/153746.html| title = «Талака» (Менск)|publisher =[[Архіў Найноўшае Гісторыі]]| accessdate = 15 лютага 2019}}</ref>. == Гісторыя == {{External media| video1 = [https://belsat.eu/programs/talaka/ Сведкі. 1980-я. Талака]. [[БелСат]] (20 мая 2015)}} Таварыства «Талака» створана восенню 1985 года як клуб аховы помнікаў. Ля вытокаў яе заснавання былі [[Сяржук Вітушка]], [[Вінцук Вячорка]], [[Віктар Івашкевіч]], Алесь Суша<ref name="моцны">{{cite web|url=https://mocny.by/uchitsja/skautyng-u-sjercy-kazki-u-dushy/|title=Скаўтынг у сэрцы, казкі ў душы|author=Юры Тамковіч|date=21 лютага 2020|publisher=mocny.by|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224073038/https://mocny.by/uchitsja/skautyng-u-sjercy-kazki-u-dushy/|archivedate=24 лютага 2020|accessdate=24 лютага 2020|url-status=dead}}</ref>. Ініцыятарам назвы «Талака» быў скульптар [[Гэнік Лойка]]<ref>{{cite web| author =| date =10 мая 2015| url =https://belsat.eu/programs/talaka/ | title =Сведкі. 1980-я. Талака |publisher =[[БелСат]]| accessdate = 2019-03-07}}</ref><ref>{{cite web| author =| date =11 красавіка 2015| url =https://www.svaboda.org/a/26950632.html| title = Гэнік Лойка: Але глянеш на яго і бачыш анёла|publisher =Радыё Свабода| accessdate = 2019-03-07}}</ref>. Покліч арганізацыі «''Дзе пачую талаку, туды ногі валаку''» прыдумаў Сяржук Вітушка<ref name="НН" />. За аснову сваёй эмблемы «Талака» ўзяла выяву [[Мінская ратуша|мінскай ратушы]], якая ў той час яшчэ не была адноўленая. У канцы 1980-х «Талака» зрабілася вялікай і ўплывовай нефармальнай арганізацыяй. Удзельнікі арганізацыі ўзнаўлялі і падтрымлівалі нацыянальныя традыцыі — ад культывацыі беларускага мовы, тэатру, літаратуры, выяўленчага мастацтва, фальклору, року і да пашырэння незалежніцкай палітычнай думкі, друку і арганізацыі<ref>{{cite web| author =Алеся Сёмуха| date =7 красавіка 2015| url = https://www.svaboda.org/a/26943103.html| title =Ён літаральна зьзяў гэтым непамысным натхненьнем|publisher =Радыё Свабода| accessdate = 2019-03-07}}</ref>. «Талака» зрабіла для сябе традыцыйным штогадовае правядзенне [[Купалле|Купалля]], Каляд, Гукання Вясны. Менавіта яна стала ініцыятарам адраджэння гэтых свят. Апроч таго праводзіліся археалагічныя раскопы, у тым ліку ў [[Высокі Рынак|Верхнім горадзе]] (старая частка [[Мінск]]а). Удзельнікі арганізацыі бралі ўдзел у [[Талака (звычай)|талоках]] — падчас рэстаўрацыі Траецкага прадмесця і будучага музея Ваньковіча ў Мінску, прыводзілі ў парадак мясціны, звязаныя з памяццю паўстанцаў 1863 года<ref name="Абламейка">{{cite web| author =Сяргей Абламейка| date =8 красавіка 2015| url = https://www.svaboda.org/a/26944976.html| title = Я ня бачу іншай кандыдатуры на тую ролю, на якую гісторыя абрала яго|publisher =Радыё Свабода| accessdate = 2019-03-07}}</ref>. «Талака» выпускала насценную газету «Ратуша» (дзе адлюстроўвалася дзейнасць суполкі), у [[1986]]—[[1987]] наладзілі выпуск самвыдавецкага «Бурачка», у [[1989]] выпусцілі гумарыстычнае выданне «Брук» (прымеркаванае да [[23 лютага]] — дня Савецкай арміі). Разам з іншымі незалежнымі суполкамі «Талака» ўдзельнічала ў падрыхтоўцы і правядзенні масавых мерапрыемстваў: «Дзвінскае ралі’87», мітынг у абарону Верхняга гораду ([[1988]]), «Прыпяць’88», мітынгі ў [[Курапаты|Курапатах]] і на Усходніх могілках, антыракетны паход ([[1990]]) і інш.. «Талака» прычынілася да нараджэння новай хвалі нацыянальнага адраджэння 1980-1990-х гадоў. З ініцыятывы «Талакі» ў беларускую прастору быў вернуты покліч «[[Жыве Беларусь!]]», а таксама [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белы сцяг]] і герб «[[Пагоня]]»<ref name="НН" /><ref name="Абламейка" />. Першая публічная лекцыя, прысвечаная бел-чырвона-беламу сцягу, была праведзена «Талакой» у 1987 годзе, у залі Тэатра эстрады<ref name="НН" />. За час існавання Талакі ў яе пасяджэннях і мерапрыемствах бралі ўдзел сотні маладых людзей, але правадзейных членаў было каля пяцідзесяці<ref name="моцны" />. Кіраўніцтва ў клубе было калегіяльнае. Галоўным кіруючым органам была Рада, члены ў якую абіраліся падчас Сойму большасцю галасоў. Кіраўніком арганізацыі нязменна быў Сяржук Вітушка<ref name="Абламейка" />. == Архіў == Архіў Талакі захоўваўся ў асобным зборы Сяржука Вітушкі й быў перададзены [[Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскаму беларускаму музэю]], які ў 2026 пачаў дыгітальную публікацыю матэрыялаў збора на сваёй архіўнай старонцы.<ref>{{cite web | url=https://archive.org/details/@muzej_vilenski/lists/52/ta%C5%82aka | title=Архіў Талакі ў Віленскім беларускім музэі імя Івана Луцкевіча}}</ref> == Фотагалерэя == <gallery perrow="5"> Выява:Talaka1.jpg|Талака ладзіць святкаванне «Гукання вясны» з гульнямі для моладзі, [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Парк Горкага]], 1990 Выява:Talaka2.jpg|Талака ладзіць святкаванне «[[Каляды|Каляд]]», 1989 Выява:Talaka3.jpg|Талака ладзіць святкаванне «Калядаў», 1989. Выява:Talaka4.jpg|Талака разам з [[Сяржук Сокалаў-Воюш|Сяржуком Сокалавым-Воюшам]], Парк Горкага, 1990. Выява:Talaka5.jpg|Талака на экскурсіі ў [[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|Заслаўскім музеі]], 1989 Выява:TalakaBaguszewiczKolor.jpg|Святкаванне 150-годдзя [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]] (в. [[Свіроніс|Свіраны]]). Ігар Гатальскі і [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Алег Грушэцкі]]. 1990. Выява:Talaka6.jpg|Талака ў Плябані пад час [[Дзяды|Дзядоў]] на ўшанаванні памяці [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанцаў Кастуся Каліноўскага]] ([[Алег Грушэцкі]]), 1989. Выява:Vitushko.jpg|Лідар Талакі — [[Сяржук Вітушка]]. 1989. </gallery> == Гл. таксама == * [[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|«Талака́»||397}} * {{кніга|аўтар =Ларыса Андросік |частка =[http://www.slounik.org/153746.html «Талака» (Менск)] |загаловак =Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991) |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =[[Архіў Найноўшае Гісторыі]] |год = 1999|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-08-1|тыраж = }} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|«Талака́»|[[Сяржук Вітушка]]|495}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web|url=http://novychas.by/hramadstva/sjarzuk_vitushka_uzor_bielarus/|title=Сяржук Вітушка — узор беларускага інтэлігента|author=[[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]]|date=11 красавіка 2015|publisher=[[Новы Час]]|accessdate=21 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200415064159/https://novychas.by/hramadstva/sjarzuk_vitushka_uzor_bielarus|archivedate=15 красавіка 2020|url-status=}} [[Катэгорыя:Талака]] [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] l7wujo511rp44iz12q5xs6y5a00nloy 0 213313 5160624 5151395 2026-07-03T17:38:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160624 wikitext text/x-wiki {{нейтральнасць}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канстытуцыйны крызіс у Расіі |частка = |выява = White House-3.JPG |памер = |загаловак = Згарэлы {{нп3|Будынак Урада Расійскай Федэрацыі|Белы дом|ru|Дом Правительства Российской Федерации}} |дата = [[21 верасня]] — [[4 кастрычніка]] [[1993]] года |месца = [[Масква]], [[Расія]] |прычына = |casus belli = |вынік = Перамога прэзідэнта [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Ельцына]], ліквідацыя пасады {{нп3|Віцэ-прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|віцэ-прэзідэнта|ru|Вице-президент Российской Федерации}}, роспуск {{нп3|З’езд народных дэпутатаў Расіі|З’езду народных дэпутатаў|ru|Съезд народных депутатов России}} і {{нп3|Вярхоўны Савет Расіі|Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі|ru|Верховный совет России}}, спыненне дзейнасці Саветаў народных дэпутатаў. Усталяванне [[Прэзідэнцкая рэспубліка|прэзідэнцкай рэспублікі]] як [[Форма дзяржаўнага кіравання|формы кіравання]] ў Расіі наўзамен [[Савецкая рэспубліка|савецкай рэспублікі]]. |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Прэзідэнт Расіі]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Савет міністраў РСФСР|Савет міністраў Расіі]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Адміністрацыя прэзідента Расіі]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} {{Сцяг Расіі|22px}} Прыхільнікі [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. М. Ельцына]]: * [[Дэмакратычная Расія]] * [[Жывое кальцо]] * [[Жнівень-91]] * Грамадска-патрыятычнае аб’яднанне добраахвотнікаў — абаронцаў Белага дома ў жніўні 1991 года ў падтрымку дэмакратычных рэформаў «Атрад „Расія“» * [[Дэмакратычны саюз]] * [[Саюз ветэранаў Афганістана]] * [[2-я гвардзейская Таманская мотастралковая дывізія|Таманская дывізія]] * [[4-я гвардзейская танкавая дывізія|Кантэміраўская дывізія]] * [[119-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны полк]] * [[Асобная мотастралковая дывізія асаблівага прызначэння|Асобная мотастралковая дывізія асаблівага прызначэння ім. Дзяржынскага]] * [[1-ы атрад спецыяльнага прызначэння ўнутраных войск «Віцязь»]] |праціўнік2 = {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[З’езд народных дэпутатаў Расіі]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Вярхоўны Савет Расіі]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Віцэ-прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Віцэ-прэзідэнт Расіі]] * {{Сцяг СССР}} {{Сцяг Расіі (1858-1883)}} {{Сцяг РСФСР}} Прыхільнікі [[Вярхоўны Савет Расіі|Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі]] і [[З’езд народных дэпутатаў Расіі|З’езду народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі]]<ref group="~">Прыхільнікамі З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета часцей выкарыстоўваліся: сцяг СССР, андрэеўскі сцяг, сцяг гербавых колераў і сцяг РСФСР 1954 з сярпом і молатам і з сіняй паласой.</ref>, у тым ліку: * [[Фронт нацыянальнага выратавання, Расія|ФНВ]] * [[Рускае нацыянальнае адзінства, 1990|РНА]] * [[Працоўная Расія]] * іншыя |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = {{Сцяг|Расія|1991}} [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыс Ельцын]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін|Віктар Чарнамырдзін]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Павел Сяргеевіч Грачоў|Павел Грачоў]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Віктар Фёдаравіч Ерын|Віктар Ерын]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Валерый Генадзевіч Яўневіч|Валерый Яўневіч]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Аляксандр Васільевіч Каржакоў|Аляксандр Каржакоў]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Анатоль Сяргеевіч Кулікоў|Анатоль Кулікоў]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Барыс Мікалаевіч Палякоў|Барыс Палякоў]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Сяргей Іванавіч Лысюк|Сяргей Лысюк]] * {{Сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Мікалай Міхайлавіч Галушка|Мікалай Галушка]] |камандзір2 = {{сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой|Аляксандр Руцкой]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Руслан Імранавіч Хасбулатаў|Руслан Хасбулатаў]] * {{Сцяг Расіі (1858-1883)}} [[Аляксандр Пятровіч Баркашоў|Аляксандр Баркашоў]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Уладзіслаў Аляксеевіч Ачалаў|Уладзіслаў Ачалаў]] * {{Сцяг СССР|22px}} [[Станіслаў Мікалаевіч Церэхаў|Станіслаў Церэхаў]] * {{Сцяг СССР|22px}} [[Альберт Міхайлавіч Макашоў|Альберт Макашоў]] * {{Сцяг СССР|22px}} [[Віктар Іванавіч Анпілаў|Віктар Анпілаў]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Віктар Паўлавіч Бараннікаў|Віктар Бараннікаў]] * {{сцяг Расіі (1991-1993)|22px}} [[Андрэй Фёдаравіч Дунаеў|Андрэй Дунаеў]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 124 загінулых за 3—4 кастрычніка (афіцыйныя звесткі) |заўвага = |Commons = }} '''Канстытуцыйны крызіс у Расіі''' (таксама вядомы як '''Разгон З’езда народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі''', '''«Расстрэл Белага дома»''', '''«Расстрэл Дома Саветаў»''', '''«Кастрычніцкае паўстанне 1993 года»''', '''«Кастрычніцкі путч»'''<ref name="octobercoup">{{кніга |аўтар = Т. Б. Котлова, Т. В. Королёва. |загаловак = Материалы к контрольным работам по курсу «Отечественная история» |спасылка = http://window.edu.ru/window_catalog/pdf2txt?p_id=13068&p_page=6 |адказны = Под ред. В. Ю. Халтурина. |месца = Иваново |выдавецтва = Федеральное агентство по образованию Российской Федерации / ГОУ ВПО «Ивановский государственный энергетический университет им. В.И. Ленина» |год = 2005 |тыраж = 300 }}</ref>, '''«Ельцынскі пераварот 1993 года»'''<ref>{{Cite web |url=http://www.golos-epohi.ru/?ELEMENT_ID=9969 |title=Юрий Болдырев в программе «Народный интерес». Выборы прекращены // Интернет-издание «Голос эпохи» |access-date=8 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223020/http://www.golos-epohi.ru/?ELEMENT_ID=9969 |archive-date=4 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://1993.sovnarkom.ru/TEXT/GAZETY/SR_116/116_1_4.htm «Ньюсуик»: Ельцинский переворот // «Советская Россия». — N 116 (10979), четверг, 30 сентября 1993 г.]</ref>) — унутрыпалітычны канфлікт у [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] [[21 верасня]]—[[4 кастрычніка]] [[1993]] года. Адбыўся з прычыны канстытуцыйнага крызісу, які развіваўся з [[1992]] года. Вынікам супрацьстаяння стала гвалтоўнае спыненне дзеяння ў Расіі {{нп3|Саветы|савецкай мадэлі ўлады|ru|Советы}}, якая існавала з [[1917]] года. Працэс суправаджаўся ўзброенымі сутыкненнямі на вуліцах Масквы і няўзгодненымі дзеяннямі войскаў, у ходзе якіх загінулі не менш за 157 чалавек і 384 былі параненыя (з іх 3 і 4 кастрычніка — 124 чалавекі, 348 параненых<ref name="izvestia.ru">{{Cite web |url=http://www.izvestia.ru/special/article3097187/ |title=Известия.Ру: Октябрь 1993 года: Большинство погибших — не защитники Белого дома |access-date=2 жніўня 2012 |archive-date=15 сакавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315082338/http://www.izvestia.ru/special/article3097187/ |url-status=dead }}</ref>). Крызіс стаў наступствам супрацьстаяння дзвюх палітычных сіл: з аднаго боку — прэзідэнта Расійскай Федэрацыі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыса Ельцына]] (гл. [[Усерасійскі рэферэндум 25 красавіка 1993 года]]), урада, які ўзначальваўся [[Віктар Сцяпанавіч Чарнамырдзін|Віктарам Чарнамырдзіным]]<ref>{{кніга |аўтар = Савельев А. Н. |загаловак = Мятеж номенклатуры. Москва 1990-1993 |спасылка = http://www.savelev.ru/book/?ch=235 |месца = М. |год = 1995 |старонак = 494 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140819084256/http://www.savelev.ru/book/?ch=235 |archive-date = 19 жніўня 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140819084256/http://www.savelev.ru/book/?ch=235 |archivedate = 19 жніўня 2014 }}</ref>, часткі народных дэпутатаў і членаў Вярхоўнага Савета — прыхільнікаў прэзідэнта, а з іншага боку — праціўнікаў сацыяльна-эканамічнай палітыкі прэзідэнта і ўрада: віцэ-прэзідэнта [[Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой|Аляксандра Руцкога]], асноўнай часткі народных дэпутатаў і членаў Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі на чале з [[Руслан Імранавіч Хасбулатаў|Русланам Хасбулатавым]], большасць у якім складаў блок «Расійскае адзінства»<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=26903 15 октября на пресс-конференции депутатский блок «Российское единство» отверг.] М. Ширямов. Газета «КоммерсантЪ», № 10 (163) от 16.10.1992. {{V|23|8|2009}}</ref>, у які ўваходзілі прадстаўнікі [[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі|КПРФ]], фракцыі «Айчына» (радыкальныя камуністы, адстаўныя вайскоўцы і дэпутаты сацыялістычнай арыентацыі<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=29621 Патриоты берутся восстановить экономику за два месяца.] Газета «КоммерсантЪ», № 33 (186) от 12.11.1992. {{V|23|8|2009}}</ref><ref>[http://www.panorama.ru/gazeta/p32frac.html Блоки и фракции российского парламента.] В. Прибыловский. «Панорама», N2(32), май 1992. {{V|23|8|2009}}</ref>), «Аграрны саюз», дэпутацкай групы «Расія», якая кантралявалася ініцыятарам аб’яднання камуністычных і нацыяналістычных партый<ref>[http://www.zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/98/239/21.html Запрос на Бабурина.] Н. Анисин. «Завтра», № 26(239). 1 июля 1998. {{V|23|8|2009}}</ref> [[Сяргей Мікалаевіч Бабурын|Сяргеем Бабурыным]]<ref name="scilla.ru">[http://www.scilla.ru/works/partii07/kprf.html Коммунистическая партия Российской Федерации (КПРФ)] по книге {{кніга |аўтар = А. Шляпужников, А. Ёлкин. |загаловак = Есть такие партии! Путеводитель избирателя |спасылка = http://www.scilla.ru/works/partii07/index.html |адказны = Под ред. Григория Белонучкина и Владимира Прибыловского |месца = М. |выдавецтва = Центр «Панорама» |год = 2007 }}</ref>. Падзеі пачаліся [[21 верасня]] з выдання прэзідэнтам Барысам Ельцыным указа № 1400 аб роспуску З’езда народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета, чым была парушаная Канстытуцыя<ref>{{quote|11) принимает меры по обеспечению государственной и общественной безопасности Российской Федерации. По предложению президента Российской Федерации созываются внеочередные заседания Съезда народных депутатов Российской Федерации и внеочередные сессии Верховного Совета Российской Федерации. '''Президент Российской Федерации не имеет права роспуска либо приостановления деятельности Съезда народных депутатов Российской Федерации, Верховного Совета Российской Федерации''';|аўтар=пункт 11 статьи 121-5 Конституции Российской Федерации 1978 года (в редакции 10 декабря 1992 года}}</ref><ref>Заключение Конституционного суда Российской Федерации от 21 сентября 1993 года</ref>. Адразу пасля выдання гэтага ўказа Ельцын дэ-юрэ быў аўтаматычна адхілены ад пасады прэзідэнта ў адпаведнасці з артыкулам 121.6 канстытуцыі<ref>{{quote|Полномочия Президента Российской Федерации не могут быть использованы для изменения национально-государственного устройства Российской Федерации, роспуска либо приостановления деятельности любых законно избранных органов государственной власти, в противном случае они прекращаются немедленно.|аўтар=Статья 121.6 Конституции Российской Федерации 1978 года (в редакции 10 декабря 1992 года)}}</ref>. У той жа дзень сабраўся Прэзідыум Вярхоўнага Савета, які здзяйсняў кантроль за выкананнем канстытуцыі<ref>пункт 5 статьи 114 Конституции Российской Федерации — России 1978 года (в редакции 10 декабря 1992 года)</ref>. Ён канстатаваў гэты юрыдычны факт<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1710 Постановление Президиума Верховного совета Российской Федерации от 21 сентября 1993 года № 5779-I «О немедленном прекращении полномочий Президента Российской Федерации Б. Н. Ельцина»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993, с.2</ref>. З’езд народных дэпутатаў пацвердзіў гэтае рашэнне і ацаніў дзеянні прэзідэнта як дзяржаўны пераварот<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1663 Постановление Съезда народных депутатов Российской Федерации от 24 сентября 1993 года № 5807-I «О политическом положении в Российской Федерации в связи с государственным переворотом»]</ref>. Аднак Барыс Ельцын [[de facto]] працягваў выконваць паўнамоцтвы прэзідэнта Расіі. 4 кастрычніка З’езд і Вярхоўны Савет былі разагнаныя з прымяненнем зброі і бранятэхнікі. Істотную ролю ў трагічнай развязцы адыгралі асабістыя амбіцыі старшыні Вярхоўнага Савета [[Руслан Імранавіч Хасбулатаў|Руслана Хасбулатава]], якія выявіліся ў яго нежаданні заключаць кампрамісныя пагадненні з адміністрацыяй Барыса Ельцына ў ходзе канфлікту<ref name="malov1994">[http://old.russ.ru/antolog/1993/malov.htm Параллельная власть в Доме Советов.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609214930/http://old.russ.ru/antolog/1993/malov.htm |date=9 чэрвеня 2011 }} И. Малов. «Век XX и мир», 1994. {{V|23|8|2009}}</ref>, а таксама самога [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыса Ельцына]], які пасля падпісання ўказа № 1400 адмаўляўся напрамую размаўляць з Хасбулатавым нават тэлефонам<ref name="echo06102008">[http://echo.msk.ru/programs/svoi-glaza/544670-echo/ События октября 1993 года.] Передача «Своими глазами» в эфире радиостанции «Эхо Москвы», 06.10.2008. {{V|23|8|2009}}</ref>. Паводле высноў камісіі [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай Думы]], значную ролю ў абвастрэнні абстаноўкі адыгралі дзеянні супрацоўнікаў маскоўскай міліцыі па разгоне мітынгаў і маніфестацый у падтрымку Вярхоўнага Савета і затрыманню іх актыўных удзельнікаў у перыяд з [[27 верасня]] па [[2 кастрычніка]] 1993 года, што ў некаторых выпадках набывала характар масавага збіцця маніфестантаў з прымяненнем спецсродкаў<ref name="zakl_astrahankina">[http://www.voskres.ru/taina/1993-3.htm Заключение комиссии Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации по дополнительному изучению и анализу событий, происходивших в Москве 21 сентября — 5 октября 1993 года.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090409112119/http://www.voskres.ru/taina/1993-3.htm |date=9 красавіка 2009 }} Депутат Государственной думы Т. А. Астраханкина. {{V|23|8|2009}}</ref>. З [[1 кастрычніка]] пры пасярэдніцтве [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|патрыярха]] [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)|Алексія II]] пад эгідай [[Руская Праваслаўная Царква|РПЦ]] праводзіліся перамовы супрацьлеглых бакоў, на якіх прапаноўвалася выпрацаваць «''нулявы варыянт''» — адначасовыя перавыбары прэзідэнта і народных дэпутатаў. Працяг гэтых перамоў, прызначаны на 16:00 3 кастрычніка, не адбыўся з-за распачатых у Маскве масавых беспарадкаў, узброенага нападу групы абаронцаў Вярхоўнага Савета на чале з Альбертам Макашовым па прызыву в. а. прэзідэнта [[Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой|Аляксандра Руцкога]] на будынак мэрыі і ад’езду групы ўзброеных прыхільнікаў Вярхоўнага Савета на сагнаных вайсковых грузавіках да тэлецэнтра «[[Астанкіна (тэлецэнтр)|Астанкіна]]»<ref name="evdokimov2008">[http://www.specnaz.ru/articles/145/2/835.htm Последняя осень.] П. Евдокимов. «Спецназ России», 10 (145) октябрь 2008 года. {{V|23|5|2012}}</ref>. Меркаванні аб пазіцыі Канстытуцыйнага суда Расійскай Федэрацыі з В. Д. Зоркіным на чале разыходзяцца: на думку саміх суддзяў і прыхільнікаў З’езду, ён захоўваў нейтралітэт; на думку прыхільнікаў Ельцына — удзельнічаў на баку З’езду<ref name="решение_суда">[[:s:ru:Указ Президента РФ от 21.09.1993 № 1400|Указ Президента РФ от 21.09.1993 № 1400]] (Заключение Конституционного Суда РФ от 21.09.1993 № З-2)</ref>. Расследаванне падзей не было завершана, следчая група была распушчаная пасля таго, як у лютым 1994 года<ref>[http://www.utro.ru/articles/2006/10/03/589042.shtml Хасбулатов подписал свой приговор в сауне.] А. Руднев. «Утро», 3 октября 2006. {{V|23|8|2009}}</ref> [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі]] прыняла рашэнне аб амністыі для асоб, якія ўдзельнічалі ў падзеях 21 верасня—4 кастрычніка 1993 года, звязаных з выданнем Указа № 1400, і супрацьдзейнічалі яго рэалізацыі, незалежна ад кваліфікацыі дзеянняў паводле артыкулаў КК РСФСР<ref name=autogenerated20131117-1>Постановление Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации от 23 февраля 1994 г. № 65-1 ГД «Об объявлении политической и экономической амнистии»</ref>. У выніку грамадства да гэтага часу не мае адназначных адказаў на шэраг ключавых пытанняў пра тыя трагічныя падзеі — у прыватнасці, аб ролі палітычных лідараў, якія выступалі як на адным, так і на другім баку, аб прыналежнасці снайпераў, стралкоў па мірным грамадзянам і супрацоўнікам міліцыі, дзеяннях правакатараў, пра тое, хто вінаваты ў трагічнай развязцы. Маюцца толькі версіі ўдзельнікаў і відавочцаў падзей, следчага распушчанай следчай групы, публіцыстаў і камісіі Дзярждумы РФ, якую ўзначальвае камуністка Таццяна Астраханкіна, якая прыехала ў Маскву са [[Ржэў|Ржэва]] ў канцы верасня 1993 года для абароны Дома Саветаў<ref>[http://print.biografija.ru/?id=6240 Астраханкина Татьяна Александровна.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107012039/http://print.biografija.ru/?id=6240 |date=7 студзеня 2012 }} Биография на сайте «Biografija.ru». {{V|23|8|2009}}</ref>, якую таварышы па партыі, у прыватнасці Аляксей Падбярозкін, называлі «''артадоксам''»<ref>''А. Подберёзкин.'' Партийное строительство // Выборы. Законодательство и технологии, № 5, май 2001 г.</ref>. У адпаведнасці з новай Канстытуцыяй, прынятай усенародным галасаваннем [[12 снежня]] [[1993]] года і дзеючай з некаторымі зменамі да цяперашняга часу, прэзідэнт Расійскай Федэрацыі атрымаў істотна больш шырокія паўнамоцтвы, чым па Канстытуцыі 1978 года (са зменамі 1989—1992 гадоў). Пасада віцэ-прэзідэнта РФ была ліквідаваная. == Сутнасць канфлікту == Спасылаючыся на немагчымасць працягу супрацоўніцтва з заканадаўчай уладай, якая стала, на думку прэзідэнта Барыса Ельцына, ва ўмовах эканамічнага крызісу перашкодай на шляху эканамічных рэформ, і ператварэнне Вярхоўнага савета ў «штаб неканструктыўнай апазіцыі», які займаецца палітычнай барацьбой<ref name="Обращение 21.09.1993">Обращение президента Ельцина к гражданам России в связи с изданием Указа № 1400 по российскому телевидению 21 сентября 1993 г. (из изданного РГТЭУ сборника «Десятый (Чрезвычайный) Съезд народных депутатов Российской Федерации. 23 сентября — 4 октября 1993 года. Стенографический отчет»). {{V|21|10|2010}}</ref>, ім быў прагалошаны ўказ № 1400 «Аб паэтапнай канстытуцыйнай рэформе ў Расійскай Федэрацыі», які прадпісваў вышэйшаму органу дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі — З’езду народных дэпутатаў, а таксама пастаянна дзеючаму заканадаўчаму органу — Вярхоўнаму Савету спыніць сваю дзейнасць. Прэзідэнт прапанаваў дэпутатам вярнуцца на працу ў тыя ўстановы, дзе яны працавалі да свайго абрання, і прыняць удзел у выбарах у новы заканадаўчы орган — Федэральны сход<ref name="Обращение 21.09.1993"/>. Канстытуцыйны суд Расійскай Федэрацыі сабраўся на экстраннае пасяджэнне і прыйшоў да высновы, што дадзены ўказ у дванаццаці месцах парушае расійскую Канстытуцыю і з’яўляецца падставай для правядзення ў дачыненні да прэзідэнта Ельцына працэдуры імпічменту згодна з артыкулам 121.10 канстытуцыі або для неадкладнага спынення яго паўнамоцтваў з моманту падпісання ўказа № 1400 згодна з артыкулам 121.6 канстытуцыі. Вярхоўны Савет і З’езд народных дэпутатаў адмовіліся падпарадкавацца дадзенаму ўказу прэзідэнта, кваліфікавалі яго дзеянні як дзяржаўны пераварот і на падставе артыкулаў 121.6 і 121.11 канстытуцыі канстатавалі спыненне паўнамоцтваў прэзідэнта Ельцына з моманту выдання ўказа № 1400 і пераход іх да віцэ-прэзідэнта Руцкога. Да гэтага, вясной 1993 года, З’езд ужо прадпрымаў некалькі спробаў абвясціць імпічмент, аднак у той час яны яшчэ не знайшлі дастатковай падтрымкі. З’езд народных дэпутатаў таксама ініцыяваў рэферэндум, які прадэманстраваў давер большасці грамадзян прэзідэнту Расійскай Федэрацыі Барысу Ельцыну. Вярхоўным Саветам было прынята рашэнне аб датэрміновым скліканні X Надзвычайнага З’езду народных дэпутатаў (раней ён быў запланаваны на [[17 лістапада]] [[1993]] года<ref>[http://bazazakonov.ru/doc/?ID=1473355 Постановление Верховного Совета РФ от 4 июня 1993 г. № 5110-I «О порядке согласования и принятия проекта Конституции Российской Федерации»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131004212721/http://bazazakonov.ru/doc/?ID=1473355 |date=4 кастрычніка 2013 }}</ref>)). Часцям міліцыі (генерал-лейтэнант міліцыі В. Панкратаў), якія падпарадкаваліся Барысу Ельцыну і мэру Масквы [[Юрый Лужкоў|Юрыю Лужкову]], быў аддадзены загад аб блакадзе Дома Саветаў. Абарону Дома Саветаў узначалілі в. а. прэзідэнта Расіі Аляксандр Руцкой, старшыня Вярхоўнага Савета Руслан Хасбулатаў і прызначаныя Руцкім міністр абароны Уладзіслаў Ачалаў і яго намеснік Альберт Макашоў. [[1 кастрычніка]] была зроблена спроба мірных перамоў пры пасярэдніцтве Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)|Алексія II]], у ходзе якіх у ноч на 2 кастрычніка было падпісана пагадненне — пратакол № 1 паміж кіраўнікамі палат Вярхоўнага Савета з аднаго боку і прадстаўнікамі вернага Ельцыну ўрада і яго адміністрацыі — з другога — аб правядзенні ўліку і здачы на захоўванне ўсёй зброі, які знаходзіўся ў тым ліку і ў руках у выпадковых асоб, якія абаранялі Дом Саветаў. Пасля падпісання пратакола № 1 у будынак была пададзена [[электрычнасць]] і прапушчаны некалькі сотняў журналістаў, прапускны рэжым стаў не такі жорсткі, быў забяспечаны свабодны выхад для ўсіх жадаючых. Аднак пасля ўмяшання старшыні Вярхоўнага Савета Руслана Хасбулатава, які кіраваўся, на погляд аналітыкаў, асабістымі амбіцыямі, каля паўдня [[2 кастрычніка]] з’езд народных дэпутатаў дэнансаваў гэтае пагадненне і перамовы былі спыненыя<ref name="malov1994"/>. [[3 кастрычніка]], пасля шматлікіх вулічных сутыкненняў з падраздзяленнямі АМАПу, міліцыі і ўнутраных войскаў, дэманстранты-прыхільнікі Вярхоўнага Савета прарвалі блакаду з супрацоўнікаў праваахоўных органаў ля Дома Саветаў. Затым па загадзе Руцкога пад непасрэдным кіраўніцтвам прызначанага ім намесніка міністра абароны генерал-палкоўніка Альберта Макашова захапілі будынак маскоўскай мэрыі (былы будынак СЭУ, з вокнаў якога абстрэльваліся дэманстранты). Захоп мэрыі прайшоў без ахвяр сярод нападнікаў. Ля аднаго з будынкаў тэлецэнтра Астанкіна — АСК-3 абаронцы Вярхоўнага Савета пасля двухгадзіннага мітынгу перайшлі да рашучых дзеянняў: уваход у будынак быў праламаны ваеннымі грузавікамі. Затым, не прымяняючы зброю, Макашоў і яго ахова ўвайшлі ў гэты будынак з мэтай правесці перамовы аб прадастаўленні эфіру. Калі спецназ навёў на Макашова лазерны прыцэл, ён разам з аховай пакінуў будынак тэлецэнтра. Стрэлам з АСК-3 быў паранены ахоўнік Макашова. Пасля чаго, паводле версіі следчай групы Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі, ля праламаных дзвярэй АСК-3 адбыўся выбух, памылкова прыняты за стрэл з гранатамёта, а паводле версіі камандзіра спецназа «Віцязь» — прыхільнікамі Вярхоўнага Савета сапраўды быў зроблены стрэл з гранатамёта<ref name="ReferenceA">{{артыкул|спасылка=http://www.rg.ru/2003/10/03/Osenneeobostrenie.html|загаловак=Осеннее обострение — октябрьские столкновения 1993 года в Москве глазами их непосредственных участников|аўтар=Снегирёв В.|выданне=Российская газета|нумар=3312|год=10 октября 2003}}</ref>, у выніку якога загінуў адзін з абаронцаў будынка, спецназавец Сітнікаў. Пасля гібелі спецназаўца байцы падраздзяленняў МУС, верныя Ельцыну, адкрылі па дэманстрантах агонь на паражэнне. У 2005 годзе тэлеканал НТВ паказаў відэазапіс, з якога вынікае, што выбух ля ўваходу АСК-3 адбыўся пасля таго, як быў зроблены стрэл з гранатамёта з супрацьлеглага будынка тэлецэнтра — АСК-1<ref>[http://rutube.ru/video/b0bf83de0f69b4f33e46353b3295e9ad/ Чистосердечное признание. Жаркий октябрь 93-го (2005) // телеканал НТВ] гл. на 05:58</ref>, які кантраляваўся ўнутранымі войскамі і куды прыхільнікі З’езду і парламента не пранікалі. [[4 кастрычніка]] ў выніку штурму і танкавага абстрэлу Белы дом быў узяты пад кантроль войскамі. У ходзе падзей 3-4 кастрычніка загінулі, паводле матэрыялаў следства<ref name="proshkin">[http://1993.sovnarkom.ru/TEXT/STATYI/sovs_98_09.htm Штурм, которого не было.] Л. Прошкин. Совершенно секретно, № 9. 1998.</ref>, 123 чалавекі і 384 былі параненыя. Перастала існаваць сістэма Саветаў, радыкальна змянілася сістэма ўлады ў Расіі: замест савецкай на перыяд да прыняцця канстытуцыі была ўсталяваная прэзідэнцкая рэспубліка, пасля ўступлення ў сілу новай канстытуцыі — прэзідэнцка-парламенцкая. У [[1994]] годзе арыштаваныя ўдзельнікі кастрычніцкіх падзей былі амніставаныя Дзяржаўнай Думай Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі, хоць ніводны з іх не быў асуджаны. === Аргументы прэзідэнта Ельцына === У сваім тэлевізійным звароце да грамадзян Расіі 21 верасня 1993 года Барыс Ельцын так аргументаваў падпісанне ўказа № 1400<ref name="Обращение 21.09.1993"/>: {{пачатак цытаты}}Ужо больш за год робяцца спробы знайсці кампраміс з дэпутацкім корпусам, з Вярхоўным Саветам. Расіяне добра ведаюць, колькі крокаў насустрач рабілася з майго боку на апошніх з’ездах і паміж імі. (…) Апошнія дні канчаткова разбурылі надзеі на аднаўленне якога-небудзь канструктыўнага супрацоўніцтва. Большасць Вярхоўнага Савета ідзе на прамое патаптанне волі расійскага народа. Праводзіцца курс на паслабленне і ліквідацыю Прэзідэнта, дэзарганізацыю працы цяперашняга ўрада, за апошнія месяцы падрыхтаваны і прыняты дзясяткі новых антынародных рашэнняў. (…) Многія з іх мэтанакіравана спланаваныя на пагаршэнне сітуацыі ў Расіі. Найбольш абуральнай з’яўляецца так званая эканамічная палітыка Вярхоўнага Савета, яго рашэнні па бюджэце, прыватызацыі, многія іншыя пагаршаюць крызіс, наносяць вялікую шкоду краіне. Усе намаганні ўрада хоць неяк палегчыць эканамічную сітуацыю натыкаюцца на глухую сцяну неразумення. Не набярэцца і некалькіх дзён, калі Савет Міністраў не тузалі, не выкручвалі рукі. І гэта ва ўмовах вельмі вострага эканамічнага крызісу. Вярхоўны Савет перастаў лічыцца з указамі прэзідэнта, з яго папраўкамі да законапраектаў, нават з канстытуцыйным правам вета. Канстытуцыйная рэформа практычна згорнутая… Працэс стварэння прававой дзяржавы ў Расіі, па сутнасці справы, дэзарганізаваны. Наадварот, ідзе свядомае размыванне і без таго слабай прававой базы маладой расійскай дзяржавы. Заканатворчая праца стала прыладай палітычнай барацьбы. Законы, у якіх востра мае патрэбу Расія, не прымаюцца гадамі. (…) Ужо даўно большасць пасяджэнняў Вярхоўнага Савета праходзіць з парушэннем элементарных працэдур і рэгламенту… Ідуць чысткі камітэтаў і камісій. З Вярхоўнага Савета, яго Прэзідыума бязлітасна выганяюцца ўсе, хто не праяўляе асабістай адданасці свайму кіраўніку. (…) Усё гэта горкія сведчанні таго, што Вярхоўны Савет як дзяржаўны інстытут знаходзіцца цяпер у стане палітычнага раскладання. (…) Улада ў расійскім Вярхоўным Савеце захоплена групай асоб, якія ператварылі яго ў штаб непрымірымай апазіцыі. (…) Адзіным спосабам пераадолення паралічу дзяржаўнай улады ў Расійскай Федэрацыі з’яўляецца яе карэннае абнаўленне на аснове прынцыпаў народаўладдзя і канстытуцыйнасці. Дзеючая Канстытуцыя не дазваляе гэта зрабіць. Дзеючая Канстытуцыя не прадугледжвае таксама працэдуры прыняцця новай канстытуцыі, у якой быў бы прадугледжаны годны выхад з крызісу дзяржаўнасці. Будучы гарантам бяспекі нашай дзяржавы, я абавязаны прапанаваць выхад з гэтага тупіка, абавязаны разарваць гэты пагібельны заганны круг.{{канец цытаты}} == Перадгісторыя канфлікту == Увядзенне пасады прэзідэнта пры захаванні неабмежаваных<ref>[http://books.google.com/books?id=-e4Jlaac-ksC&pg=PA610#v=onepage&q&f=false Заключение рабочей комиссии по выработке конституционных соглашений «Конституционно-правовое закрепление монополии Съезда народных депутатов Российской Федерации и Верховного совета Российской Федерации на государственную власть»]</ref><ref>«Статья 104. Высшим органом государственной власти Российской Федерации является Съезд народных депутатов Российской Федерации. <u>Съезд народных депутатов Российской Федерации правомочен принять к своему рассмотрению и решить ''любой'' вопрос, отнесённый к ведению Российской Федерации.</u> <br /> Народный депутат России Николай Павлов утверждал, что данный пункт Съезд использовал только один раз — для введения поста президента (http://1993.sovnarkom.ru/TEXT/STATYI/pavlov.htm]) <…> <br /> Статья 109. Верховный Совет Российской Федерации: <br /> <…> <br /> 26) решает другие вопросы, отнесённые к ведению Российской Федерации, кроме тех, которые относятся к исключительному ведению Съезда народных депутатов Российской Федерации.» <br /> (данная формулировка почти полностью повторяет статью 104 Конституции Российской Федерации 1978 года с одним лишь ограничением: Верховный Совет не вправе решать вопросы, отнесённые к исключительному ведению Съезда народных депутатов. См. Заключение рабочей комиссии по выработке конституционных соглашений «Конституционно-правовое закрепление монополии Съезда народных депутатов Российской Федерации и Верховного Совета Российской Федерации на государственную власть».</ref> паўнамоцтваў З’езду народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі і Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі спарадзіла ў Расіі праблему двоеўладдзя, а дакладней, прызнання ці непрызнання гэтымі двума канстытуцыйнымі інстытутамі правіл усталявання сістэмы стрымак і проціваг з боку парламента Расіі над прэзідэнтам РФ і прэзідэнта над парламентам. Гэтую сістэму павінны былі б прыняць для сябе і парламент, і прэзідэнт РФ. Праблема дапаўнялася наяўнасцю ў грамадстве прыхільнікаў неадкладнага правядзення радыкальных эканамічных рэформаў («шокавая тэрапія»), якія аб’ядналіся вакол прэзідэнта Б. М. Ельцына, і іх праціўнікаў, якія аб’ядналіся вакол Вярхоўнага Савета, старшынёй якога пасля абрання Ельцына прэзідэнтам стаў Р. І. Хасбулатаў<ref>{{cite web|url=http://myths.gaidarfund.ru/articles/1446|title=Часть 3. Применение силы в 1993 г. — злой умысел или историческая неизбежность — Фонд Егора Гайдара|access-date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916061028/http://myths.gaidarfund.ru/articles/1446|archive-date=16 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Адной з прычын канфлікту стала пытанне аб змене Канстытуцыі. Ельцын настойваў на змене формы праўлення ў Расіі, перадачы паўнамоцтваў З’езду народных дэпутатаў прэзідэнту. Прыхільнікі Вярхоўнага Савета настойвалі на захаванні вярхоўнай улады за прадстаўнічымі органамі, хоць З’езд час ад часу прымаў папраўкі, якія пашыралі паўнамоцтвы прэзідэнта. Больш за тое, у жніўні 1993 года Вярхоўны Савет распрацаваў праект закона аб папраўках у канстытуцыю, які павінен быў выключыць пункты аб поўнаўладдзі З’езду і парламента (частка 2 артыкула 104 і пункт 26 артыкула 109)<ref>Проект Закона РФ от 11.08.1993 «Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Федерации — России»</ref><ref name="pavlov">[http://1993.sovnarkom.ru/TEXT/STATYI/pavlov.htm Павлов Н. А. Незаконченный переворот: причины и последствия]</ref>. Яшчэ адной прычынай канфлікту лічыцца неаднаразовая адмова З’езду народных дэпутатаў ратыфікаваць Белавежскае пагадненне аб спыненні існавання СССР<ref>[http://rusplt.ru/society/dodavit-gnoy-poka-ne-poluchaetsya.html «Додавить гной пока не получается»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150630111005/http://rusplt.ru/society/dodavit-gnoy-poka-ne-poluchaetsya.html |date=30 чэрвеня 2015 }} Народный депутат РСФСР, член Верховного Совета Российской Федерации Илья Константинов о событиях октября 1993 года</ref> і выключыць з тэксту Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі — Расіі (РСФСР<ref>Согласно статье 71 Конституции Союза ССР, положение о действии которой на территории РФ формально не отменялось до отмены самой Конституции (Основного Закона) Российской Федерации — России 1978 года новой Конституцией. Более того, наименование «РСФСР» оставалось в самой Конституции РФ—России 1978 года (ст.147).</ref>) згадкі пра Канстытуцыю і законы СССР<ref>''Лукьянова Е. А.'' [http://leftinmsu.narod.ru/polit_files/books/Lukyanova_gos.htm Российская государственность и конституционное законодательство в России (1917—1993)].</ref><ref>''Воронин Ю. М.'' [http://www.sovross.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=587134 Беловежское предательство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150630154913/http://www.sovross.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=587134 |date=30 чэрвеня 2015 }}. // ''Сов. Россия'' : газета. — 16.12.2010.</ref>. Група народных дэпутатаў Расіі на чале з Сяргеем Бабурыным нават звярнулася ў Канстытуцыйны суд у сувязі з незаконнай ратыфікацыяй Белавежскага пагаднення Вярхоўным Саветам у снежні 1991 года<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/35277 Планы Конституционного суда России. Трех президентов могут вызвать в суд как свидетелей]</ref><ref>[http://www.ni-journal.ru/archive/14928136/n_1_2009/1f00f2d8/e99ca0f6/ Сергей Бабурин — политик в интерьере эпохи. "Юбилей" № 1/2009. Архив | Национальные интересы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150630105647/http://www.ni-journal.ru/archive/14928136/n_1_2009/1f00f2d8/e99ca0f6/ |date=30 чэрвеня 2015 }}</ref><ref>[http://www.zlev.ru/index.php?p=article&nomer=41&article=2411 Съезд народных депутатов РСФСР: триумф или падение ?]</ref><ref>{{Cite web |url=http://vkpb-zapad.narod.ru/rogozin.htm |title=Дмитрий Рогозин. Тайна «Чёрного Октября» |access-date=8 лістапада 2014 |archive-date=31 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001548/http://vkpb-zapad.narod.ru/rogozin.htm |url-status=dead }}</ref>. Гэты зварот так і не быў разгледжаны<ref name="pavlov" />. У пачатку 1993 года на З’ездзе народных дэпутатаў Расіі і ў Вярхоўным Савеце склалася цвёрдая антыельцынская і антырэфарматарская большасць, якая склала парламенцкі блок «Расійскае адзінства» (КПРФ, АПР, бабурынская «Расія» і фракцыя «Айчына», якая складалася з радыкальных камуністаў і адстаўных ваенных)<ref name="scilla.ru"/>. [[20 сакавіка]] 1993 года II пленум ЦВК КПРФ прыняў рашэнне галасаваць на красавіцкім рэферэндуме супраць даверу прэзідэнту Ельцыну, супраць сацыяльна-эканамічнай палітыкі ўрада, за датэрміновыя выбары прэзідэнта і супраць датэрміновых выбараў народных дэпутатаў (НЕ-НЕ-ТАК-НЕ). КПРФ узяла на сябе кіраўніцтва парламенцкай фракцыяй «Камуністы Расіі»<ref name="scilla.ru"/>. У той жа час прыхільнікі прэзідэнта і большасць эфірных СМІ прапаноўвалі галасаваць на рэферэндуме па схеме «ТАК-ТАК-НЕ-ТАК»<ref>''Явлинский Г. А.'' [http://2002.novayagazeta.ru/nomer/2002/12n/n12n-s18.shtml Телевидение: «да-да-нет-да».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120419025614/http://2002.novayagazeta.ru/nomer/2002/12n/n12n-s18.shtml |date=19 красавіка 2012 }} // ''Новая газета''. — 18.02.2002. {{V|23|8|2009}}</ref>. 20 сакавіка 1993 года Ельцын выступіў з тэлевізійным зваротам да народа, у якім абвясціў, што толькі што падпісаў указ аб увядзенні «асаблівага парадку кіравання». Канстытуцыйны суд Расійскай Федэрацыі, яшчэ не маючы падпісанага ўказу прэзідэнта, прызнаў яго дзеянні, звязаныя з тэлезваротам, неканстытуцыйнымі і ўгледзеў наяўнасць падстаў для адхіленні прэзідэнта ад пасады. Аднак, як высветлілася крыху пазней, насамрэч указ не быў падпісаны. Скліканы IX (пазачарговы) З’езд народных дэпутатаў распачаў спробу адхіліць прэзідэнта ад пасады (адначасова праводзілася галасаванне па пытанні аб вызваленні ад пасады старшыні ВС Р. І. Хасбулатава), але для адхілення не хапіла 72 галасоў. [[22 сакавіка]] 1993 года, паводле ўспамінаў былога начальніка службы бяспекі прэзідэнта Расійскай Федэрацыі А. В. Каржакава, прэзідэнт выклікаў кіраўніка галоўнага ўпраўлення аховы, каменданта Крамля М. І. Барсукова і прапанаваў яму распрацаваць план дзеянняў на выпадак, калі з’езд прыме рашэнне аб адхіленні. Паводле слоў Каржакова, план Барсукова прэзідэнту спадабаўся і ён яго неадкладна зацвердзіў: {{пачатак цытаты}}Сутнасць яго зводзілася да выдварэння дэпутатаў спачатку з залы пасяджэнняў, а затым ужо з Крамля. Па плане Указ аб роспуску з’езда ў выпадку імпічменту павінен быў знаходзіцца ў запячатаным канверце. Пасля заканчэння працы Злічальнай камісіі (калі б імпічмент усё ж такі адбыўся) па гучнай сувязі, з кабіны перакладчыкаў афіцэру з пастаўленым і рашучым голасам мелася зачытаць тэкст Указа. З кабінай пастаянную сувязь павінен быў падтрымліваць Барсукоў, якому раней за ўсіх стала б вядома пра падлік галасоў. Калі б дэпутаты пасля абвяшчэння тэксту адмовіліся выканаць волю прэзідэнта, ім бы тут жа адключылі святло, ваду, цяпло, каналізацыю… Словам, усё тое, што толькі можна адключыць. На выпадак сядзячых забастовак у цемры і холадзе было прадугледжана «скурванне» народных абраннікаў з памяшкання. На балконах вырашылі расставіць каністры з хлорпікрынам — хімічным рэчывам раздражняльнага дзеяння. Гэта сродак звычайна прымяняюць для праверкі процівагазаў у камеры абкурвання. Апыніся ў процівагазе хоць малюсенькая дзірачка, выпрабавальнік выскоквае з памяшкання хутчэй, чым корак з бутэлькі з шампанскім. Афіцэры, якія занялі месцы на балконах, гатовыя былі па камандзе разліць раздражняльнае рэчыва, і, натуральна, ніводны выбраннік ні пра які страйк ужо б не думаў. Прэзідэнту «працэдура абкурвання» пасля магчымай працэдуры імпічменту падалася ўдвая прывабнай: спосаб гарантаваў стоадсоткавую надзейнасць, бо процівагазаў у парламентарыяў не было. Кожны афіцэр, які браў удзел у аперацыі, ведаў загадзя, з якога месца і якога дэпутата ён возьме пад рукі і вынесе з залы. На вуліцы іх чакалі б камфартабельныя аўтобусы. Барыс Мікалаевіч зацвердзіў план без ваганняў. {{канец цытаты|крыніца=''Каржакоў А. В.'' Барыс Ельцын: ад світання да заходу.}} [[29 сакавіка]] 1993 года, пасля правалу спробы адхілення, З’езд прызначыў на 25 красавіка рэферэндум з чатырма пытаннямі, вынікі якога задаволілі чакання прыхільнікаў прэзідэнта Ельцына<ref>Сообщение Центральной комиссии всероссийского референдума об итогах референдума, состоявшегося 25 апреля 1993 года // ''Российская газета''. — 6.5.1993.</ref>: * На пытанне «Ці давяраеце вы прэзідэнту Расійскай Федэрацыі Барысу Ельцыну» 58,7 % адказалі «так». * На пытанне «ўхваляеце Вы сацыяльна-эканамічную палітыку, якая здзяйсняецца прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі і ўрадам Расійскай Федэрацыі з 1992 года» 53 % адказалі «так». * На пытанне «Ці лічыце Вы неабходнымі датэрміновыя выбары прэзідэнта Расійскай Федэрацыі» «так» адказалі 41,2 %. * На пытанне «Ці лічыце Вы неабходнымі датэрміновыя выбары народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі» адказалі «так» 49,5 %. [[1 мая]] 1993 года ў Маскве падчас вулічнай маніфестацыі камуністаў і прыхільнікаў Вярхоўнага Савета ўпершыню адбыліся масавыя беспарадкі. Удзельнікі акцыі адхіліліся ад узгодненага з уладамі маршруту — замест дазволенага шэсця па Садоваму кальцу рушылі шматтысячнай калонай па Ленінскім праспекце ў бок Ленінскіх гор. У раёне дома 37 праспект быў перагароджаны грузавікамі і аўтобусамі АМАП, дзе адбылося сутыкненне з супрацоўнікамі праваахоўных органаў, у выніку якога загінуў супрацоўнік міліцыі — сяржант міліцыі Уладзімір Талакнееў, ён быў раздушаны грузавым аўтамабілем, за рулём якога, па сведчаннях відавочцаў, знаходзіўся адзін з дэманстрантаў у камуфляжнай форме. Дзясяткі маніфестантаў атрымалі траўмы<ref>[http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moscow93/may93.htm Предварительный отчёт о массовых беспорядках, имевших место в Москве 1 мая 1993 года.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161214005538/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moscow93/may93.htm |date=14 снежня 2016 }} «Мемориал». {{V|20|8|2009}}</ref>. У сувязі з гэтымі падзеямі Вярхоўны Савет прапанаваў прэзідэнту Расіі вызваліць ад пасады міністра ўнутраных спраў В. Ф. Ерына<ref>[http://poisk-zakona.ru/242673.html Постановление Верховного Совета Российской Федерации от 23.07.1993 № 5512-I] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160604161104/http://poisk-zakona.ru/242673.html |date=4 чэрвеня 2016 }}</ref>, аднак прэзідэнт Ельцын не падпісаў адпаведны ўказ<ref name="hasb1-05">''Хасбулатов Р. И.'' [http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/HASBULAT/hasb1-05.htm Технология исполнения государственного переворота-II.] // Великая российская трагедия.</ref>. [[1 верасня]] 1993 года Ельцын часова, «у сувязі з расследаваннем, а таксама ў сувязі з адсутнасцю даручэнняў», адхіліў ад выканання абавязкаў віцэ-прэзідэнта А. В. Руцкога<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1210369 УКАЗ Президента РФ от 01.09.1993 N 1328 «О ВРЕМЕННОМ ОТСТРАНЕНИИ ОТ ИСПОЛНЕНИЯ ОБЯЗАННОСТЕЙ А. В. РУЦКОГО И В. Ф. ШУМЕЙКО»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140908135402/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1210369 |date=8 верасня 2014 }}</ref>, які ў апошні час неаднаразова выступаў з жорсткай крытыкай прэзідэнта і ўрада. Канстытуцыя і заканадаўства нормы аб магчымасці адхілення віцэ-прэзідэнта прэзідэнтам не змяшчалі. Абвінавачванні Руцкога ў карупцыі, у сувязі з якімі праводзілася расследаванне, пазней пацверджаны не былі. Хасбулатаў расцаніў гэты ўказ як «відавочнае і грубае парушэнне Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі». Ён паказаў, што «ліквідаваць Прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта, згодна з Канстытуцыяй, можа толькі Вярхоўны Савет і З’езд народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі пры наяўнасці ў іх дзеяннях адпаведных парушэнняў, прадугледжаных артыкуламі Канстытуцыі»<ref name="ya93-s93">[http://old.russ.ru/antolog/predely/2-3/ya93-s93.htm Антологии. Пределы власти. #2-3. Хроника Второй Российской республики (январь 1993 — сентябрь 1993 гг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201030174151/http://old.russ.ru/antolog/predely/2-3/ya93-s93.htm |date=30 кастрычніка 2020 }}</ref>. 3 верасня Вярхоўны Савет прыняў рашэнне накіраваць у Канстытуцыйны суд хадайніцтва з просьбай праверыць адпаведнасць Асноўнаму закону палажэнняў указа прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 1 верасня ў частцы, што тычыцца часовага адхілення ад выканання абавязкаў віцэ-прэзідэнта Руцкога. На думку парламентарыяў, выдаўшы гэты ўказ, Ельцын уварваўся ў сферу паўнамоцтваў судовых органаў дзяржаўнай улады<ref name="ya93-s93" />. Да вырашэння справы ў Канстытуцыйным судзе дзеянне ўказа прыпынялася<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/37/#1472 Постановление Верховного Совета Российской Федерации № 5696-I от 3 сентября 1993 года «Об обращении в Конституционный Суд Российской Федерации с ходатайством о проверке конституционности Указа Президента Российской Федерации от 1 сентября 1993 года N 1328 „О временном отстранении от исполнения обязанностей А. В. Руцкого и В. Ф. Шумейко“»]</ref>. 12 верасня праект указа № 1400 ўпершыню абмяркоўвалі ў Нова-Агарове, куды Ельцын запрасіў міністра замежных спраў А. В. Козырава, міністра абароны П. С. Грачова, міністра ўнутраных спраў Ерына, старшыні Савета міністраў В. С. Чарнамырдзіна, в. а. міністра бяспекі Н. М. Галушку, начальніка сваёй службы бяспекі Каржакова і начальніка галоўнага ўпраўлення аховы Барсукова<ref name="doklad_astrahankina">[http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Astrahankina/doclad-1993.doc Доклад Комиссии Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации по дополнительному изучению и анализу событий, происходивших в Москве 21 сентября — 5 октября 1993 года].</ref>. Паводле слоў Каржакова, указ ухвалілі ўсе ўдзельнікі нарады. Спрэчку выклікала толькі дата меркаванага роспуску З’езду і Вярхоўнага савета. Першапачаткова прапаноўвалася дата 19 верасня. Але затым вырашылі зрабіць гэта 18 верасня у нядзелю, паколькі ў Доме Саветаў нікога не павінна было быць. Планавалася перакрыць уваходы ў будынак і не пускаць дэпутатаў унутр<ref name="korg"/>: {{пачатак цытаты}}Указ нікому не здаўся ні антыканстытуцыйным, ні экстрэмісцкім. Вярхоўны Савет сам зрабіў столькі антыканстытуцыйных крокаў, што супрацьстаянне з прэзідэнтам дасягнула апагею. Канфлікт зацягваўся, іншага выхаду з яго не бачылі. Жыццё грамадзян не паляпшалася, а заканадаўчая ўлада толькі і рабіла, што канфліктавала з выканаўчай. Да таго ж Канстытуцыя відавочна састарэла і не адпавядала адносінам у грамадстве, якія змяніліся.{{канец цытаты}} 16 верасня Ельцын зноў запрасіў да сябе Каржакова, Барсукова і Грачова, на гэты раз у Завідава, для абмеркавання дэталей будучага роспуску З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета. Прэзідэнт паведаміў аб сваім рашэнні адкласці падпісанне ўказа аб роспуску З’езду і парламента на некалькі дзён. Высветлілася, што супраць падпісання ўказа выступае кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта С. А. Філатаў, а сілавыя структуры да гэтага часу не ўзгаднілі свае будучыя дзеянні<ref name="korg"/>. 18 верасня Філатаў паставіў у вядомасць аб намерах Ельцына Я. Ц. Гайдара, прызначанага напярэдадні першым намеснікам старшыні Савета міністраў. Гайдар выказаў падтрымку гэтым памкненням<ref name="doklad_astrahankina" />. У той жа дзень прэзідэнт Ельцын без згоды Вярхоўнага Савета, у парушэнне канстытуцыі і закона «Аб Савеце міністраў» прызначыў Галушку міністрам бяспекі. == Храналогія падзей == === 21 верасня === Кіраўніцтва Вярхоўнага савета атрымала інфармацыю са сваіх крыніц аб тым, што аб 18-й гадзіне планіруецца выступ Барыса Ельцына па тэлебачанні, у якім ён заявіць аб роспуску Вярхоўнага савета. Для абмеркавання гэтага пытання ў 14:00 у Доме Саветаў адбылося надзвычайнае пасяджэнне кіраўніцтва Вярхоўнага савета. На 17:30 было прызначана пасяджэнне прэзідыума ВС Расіі, а супрацоўнікам буфетаў аддадзена распараджэнне працягваць працу сёння «да ўпора», у Белы дом дастаўлены канапы і пасцельная бялізна<ref name="begining"/>. У 17:30 на экстранным пасяджэнні прэзідыума ВС Расіі старшыня ВС Расіі Руслан Хасбулатаў заявіў, што ў краіне склалася крытычная сітуацыя, і папярэдзіў народных дэпутатаў і выбаршчыкаў аб тым, што «магчымыя любыя падзеі». Ён заклікаў усіх парламентарыяў быць у бліжэйшы час напагатове, звязацца са сваімі выбаршчыкамі і ў выпадку неабходнасці «стаць на шляху антыканстытуцыйнага перавароту»<ref name="begining"/>. Народныя дэпутаты — прыхільнікі прэзідэнта («кааліцыі рэформ») правялі прэс-канферэнцыю, на якой паведамілі пра намер у бліжэйшы час паставіць на галасаванне пытанне аб адстаўцы Руслана Хасбулатава з пасады старшыні Вярхоўнага савета<ref name="begining"/>. Прыкладна а 19:30 першы намеснік Старшыні Савета Міністраў [[Ягор Гайдар]] правёў нараду з членамі Урада, на якой быў распрацаваны план першачарговых дзеянняў па рэалізацыі Указа № 1400. План быў у цэлым ухвалены Старшынёй Савета Міністраў В. С. Чарнамырдзіным<ref name="doklad_astrahankina"/>. У 19:55 старшыня Вярхоўнага Савета Руслан Хасбулатаў атрымаў запячатаны канверт са шрыфтам «Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі». У ім ён паведамляе ў тым, што з 21 верасня «спыняецца дзейнасць Вярхоўнага савета і З’езда народных дэпутатаў, што Прэзідэнт падпісаў Указ аб паэтапнай канстытуцыйнай рэформе»<ref name="hasb1-05" /><ref name="doklad_astrahankina"/>. [[21 верасня]] ў 20:00 прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Б. М. Ельцын выступіў па тэлебачанні са зваротам, паведаміўшы, што выдаў указ № 1400 «Аб паэтапнай канстытуцыйнай рэформе ў Расійскай Федэрацыі», якім прадпісваў З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнаму савету Расійскай Федэрацыі спыніць сваю дзейнасць. Адначасова ў Доме Саветаў былі адключаныя сувязь, электрычнасць, водазабеспячэнне і каналізацыя, сілы МУС пачалі ачапленне Дома Саветаў Расіі. Вярхоўны савет і яго прыхільнікі абвясцілі аб здзяйсненні Ельцыным дзяржаўнага перавароту<ref name=begining>[http://old.russ.ru/antolog/1993/chron1.htm 21 сентября. Начало противостояния] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305122224/http://old.russ.ru/antolog/1993/chron1.htm |date=5 сакавіка 2016 }} «Русский Журнал». {{V|20|8|2009}}</ref>. У краіне ўтварылася фактычнае двоеўладдзе<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=60172 В противостоянии центральных властей арбитрами выступают регионы.] Газета «Коммерсантъ», № 182 (405) от 23.09.1993. {{V|20|8|2009}}</ref>. У 20:15 Прэзідыум Вярхоўнага савета Расійскай Федэрацыі прыняў пастанову № 5779-1 «Аб неадкладным спыненні паўнамоцтваў Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Б. М. Ельцына», у якой на падставе артыкулаў 121.6 і 121.11 канстытуцыі было канстатавана спыненне паўнамоцтваў прэзідэнта Ельцына з моманту падпісання Указа № 1400 і пераход іх да віцэ-прэзідэнта Руцкога. Таксама Прэзідыум прызначыў на 22 верасня скліканне экстраннай сесіі Вярхоўнага савета з парадкам дня «Аб дзяржаўным перавароце ў Расійскай Федэрацыі». Было прынята рашэнне аб арганізацыі абароны Дома Саветаў і стварэнні Штаба абароны, а таксама Зварот Прэзідыума Вярхоўнага савета Расійскай Федэрацыі да народных дэпутатаў, вайскоўцаў Расійскай Арміі, супрацоўнікаў Міністэрства бяспекі і Міністэрства ўнутраных спраў, усіх грамадзян Расіі з заклікам спыніць дзяржаўны пераварот. У 20:45 да будынка Вярхоўнага савета — Белага дома — пачалі прыходзіць грамадзяне. Вакол стыхійна ўтварыўся бестэрміновы мітынг. Сярод удзельнікаў мітынгу было шмат асоб з розных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Каля 21 гадзіны Адміністрацыйны савет УДТРК па ініцыятыве генеральнага дырэктара кампаніі Анатоля Лысенкі прыняў заяву аб безумоўнай падтрымцы дзеянняў Барыса Ельцына<ref name="doklad_astrahankina"/>. Каля 22 гадзіны супрацоўнікамі міліцыі быў ачэплены будынак мэрыі Масквы, разгорнута радыёстанцыя і заблакіраваны гараж Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі. У Парламенцкім цэнтры на Цвятным бульвары былі адключаныя тэлефоны, а сам будынак блакіраваны звонку супрацоўнікамі АМАПу<ref name="doklad_astrahankina"/>. Людзі, якія сабраліся каля будынка Вярхоўнага Савета Расіі, па прыкладзе падзей 19-21 жніўня 1991 года, пачалі ўзводзіць вакол будынка барыкады<ref name="doklad_astrahankina"/>. === 22 верасня === Апоўначы адкрылася VII (экстранная) сесія Вярхоўнага савета, якая цягнулася з перапынкамі<ref name="chron21">{{cite web | url = http://old.russ.ru/antolog/1993/chron21.htm | title = Октябрь 1993. Хроника переворота. 22 сентября. Второй день противостояния}}</ref> да 19 гадзін<ref name="doklad_astrahankina"/>. У 00:17<ref name="chron21" /> Вярхоўны Савет, на падставе заключэння Канстытуцыйнага суда<ref name="hasb1-05" />, прыняў пастанову аб спыненні паўнамоцтваў прэзідэнта Ельцына з 20 гадзін 00 хвілін 21 верасня 1993 года пасля падпісання ўказа № 1400<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1631 Постановление Верховного Совета Российской Федерации № 5780-I от 22 сентября 1993 года «О прекращении полномочий Президента Российской Федерации Ельцина Б. Н.»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993, с.2</ref>, і аб пераходзе іх да віцэ-прэзідэнта Руцкога<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1632 Постановление Верховного Совета Российской Федерации № 5781-I от 22 сентября 1993 года «Об исполнении полномочий Президента Российской Федерации вице-президентом Российской Федерации Руцким А. В.»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993, с.2</ref>. У 00:25 Руцкой прыступіў да выканання абавязкаў прэзідэнта Расіі<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1733 Указ и. о. Президента Российской Федерации № 1 от 22 сентября 1993 года «О вступлении в исполнение обязанностей Президента Российской Федерации»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993 года, с.3.</ref> і адмяніў антыканстытуцыйны ўказ адлучанага прэзідэнта Ельцына<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1734 Указ и. о. Президента Российской Федерации № 2 от 22 сентября 1993 года «О мерах по пресечению антиконституционных действий в Российской Федерации»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993 года, с.3.</ref>. Паводле прадстаўлення в. а. прэзідэнта Аляксандра Руцкога<ref name="doklad_astrahankina"/> Вярхоўны Савет прыняў пастанову «Аб міністры бяспекі Расійскай Федэрацыі», у якім даў згоду на вызваленне першага намесніка міністра бяспецы Мікалая Галушкі ад часовага выканання абавязкаў міністра і на прызначэнне міністрам бяспекі Віктара Бараннікава<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1637 Постановление Верховного совета Российской Федерации № 5786-I от 22 сентября 1993 года «О Министре безопасности Российской Федерации»] // Российская газета", № 184(800), 23 сентября 1993, с.2</ref>, а таксама пастанову «Аб міністры абароны Расійскай Федэрацыі», у якім пагадзіўся з вызваленнем ад гэтай пасады Паўла Грачова і прызначэннем на яе Уладзіслава Ачалава<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1638 Постановление Верховного совета Российской Федерации № 5787-I от 22 сентября 1993 года «О Министре обороны Российской Федерации»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993, с.3</ref>. Руцкой выдаў указ аб вызваленні ад пасады міністра ўнутраных спраў Віктара Ерына і прызначэнні в. а. міністра Андрэя Дунаева<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1737 Указ и. о. Президента Российской Федерации № 5 от 22 сентября 1993 года «О министре внутренних дел Российской Федерации»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993 года, с.3.</ref>, папярэдніка Ерына на пасадзе кіраўніка МУС у 1991—1992 гадах. Вярхоўным Саветам быў прыняты і адразу падпісаны Руцкім закон Расійскай Федэрацыі «Аб унясенні зменаў і дапаўненняў у Крымінальны Кодэкс РСФСР», які прадугледжваў крымінальную адказнасць за дзеянні, накіраваныя на гвалтоўнае змяненне канстытуцыйнага ладу Расійскай Федэрацыі, а таксама на перашкаджэнне дзейнасці законных органаў дзяржаўнай улады<ref>[http://vedomosti.rsfsr-rf.ru/1993/39/#1640 Закон Российской Федерации № 5789-I от 22 сентября 1993 года «О внесении изменений и дополнений в Уголовный кодекс РСФСР»] // «Российская газета», № 184(800), 23 сентября 1993, с.5</ref>. У 10-й гадзіне раніцы ля Дома Саветаў Расійскай Федэрацыі знаходзілася да 1500 чалавек, а да канца дня іх колькасць павялічылася да некалькіх тысяч. У гэты ж час адбылося экстраннае пасяджэнне ўрада Масквы пад старшынствам мэра Масквы Юрыя Лужкова, на якім была прынята заява аб падтрымцы дзеянняў Барыса Ельцына<ref name="doklad_astrahankina"/>. У 10 гадзін пачалося экстраннае пасяджэнне XVII сесіі Массавета. Дзеянні Барыса Ельцына былі расцэненыя як антыканстытуцыйныя, а Указ № 1400 — як такі, што не мае юрыдычнай сілы і не падлягае выкананню<ref name="doklad_astrahankina"/>. Сабраная Булгакам калегія Міністэрства сувязі прыняла рашэнне аб адключэнні аўтаматычнай тэлефоннай сувязі АТС-205 горада Масквы, якая абслугоўвае Дом Саветаў. Адключаныя былі ў будынку парламента і іншыя віды сувязей<ref name="doklad_astrahankina"/>. Пасля адключэння сувязі ўпаўнаважанымі народнымі дэпутатамі Расійскай Федэрацыі неаднаразова прадпрымаліся спробы дамагчыся яе аднаўлення шляхам перамоў з кіраўніцтвам Міністэрства сувязі<ref name="doklad_astrahankina"/>. Каля 14-й гадзіны на плошчы перад Домам Саветаў з боку сквера ім. Паўліка Марозава па ўказанні Руцкога пачалася запіс у добраахвотніцкі «полк»<ref name="doklad_astrahankina"/>. У мэтах процідзеяння рэалізацыі Указа № 1400<ref name="doklad_astrahankina"/> Руцкой падпісаў указ аб вызваленні Сяргея Філатава ад пасады кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта і прызначэнні на гэтую пасаду кіраўніка свайго сакратарыята Валерыя Краснова<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации № 7 от 22 сентября 1993 года «О Руководителе Администрации исполняющего обязанности Президента Российской Федерации»</ref>, а таксама падпісаў указы аб уступленні ў выкананне абавязкаў Вярхоўнага Галоўнакамандуючага Узброенымі Сіламі Расійскай Федэрацыі<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации от 22 сентября 1993 г. № 8 «О вступлении в исполнение обязанностей Верховного Главнокомандующего Вооруженными Силами Российской Федерации»</ref> і аб ліквідацыі Галоўнага ўпраўлення аховы Расійскай Федэрацыі<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации № 9 от 22 сентября 1993 года «О ликвидации Главного управления охраны Российской Федерации»</ref>. Усе гэтыя рашэнні рэалізаваныя не былі. Старшыня Канстытуцыйнага Суда Валерый Зоркін выступіў з ініцыятывай аб правядзенні адначасовых датэрміновых выбараў новага вышэйшага органа дзяржаўнай улады і Прэзідэнта ў адпаведнасці з Канстытуцыяй і законамі Расійскай Федэрацыі<ref name="doklad_astrahankina"/>. === 23 верасня === У 10 гадзін 33 хвіліны працягнулася пасяджэнне VII (экстраннай) сесіі Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі з парадкам дня аб першачарговых дзеяннях па пераадоленні дзяржаўнага перавароту. Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі Валянцін Сцепанкоў заявіў, што выступае катэгарычна супраць узбуджэння крымінальнай справы ў дачыненні да Ельцына, заклікаючы абодва бакі вырашыць канфлікт палітычным шляхам<ref name="doklad_astrahankina" />. З прычыны такой пазіцыі генеральнай пракуратуры і ў мэтах процідзеяння рэалізацыі Указа № 1400, Вярхоўны Савет прыняў пастанову «Аб спецыяльным пракуроры Расійскай Федэрацыі па расследаванні абставінаў дзяржаўнага перавароту»<ref>Постановление Верховного Совета Российской Федерации № 5799-I от 23 сентября 1993 года «О Специальном прокуроре Российской Федерации по расследованию обстоятельств государственного переворота»</ref>. Ельцын падпісаў указ<ref>Указ Президента Российской Федерации от 23.09.93 № 1435 [http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=087805 «О социальных гарантиях для народных депутатов Российской Федерации созыва 1990—1995 годов»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102180727/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=087805 |date=2 лістапада 2012 }}</ref>, які абяцаў дэпутатам матэрыяльныя льготы і буйное аднаразовае ўзнагароджанне (многімі дэпутатамі гэта было ўспрынята як спроба «подкупу»<ref name="grigoriev">[http://www.lib.cap.ru/pdf/grigkn.pdf Григорьев Н. Г. Дни, равные жизни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210920082132/http://www.lib.cap.ru/pdf/grigkn.pdf |date=20 верасня 2021 }}</ref>). Згодна з лістом міністра абароны Ачалава, для ўзбраення дадатковых падраздзяленняў, якія ствараюцца з мэтай нясення ахоўнай службы ўнутры будынка і падначаленых на пачатковым этапе міністру абароны, са складаў Дэпартамента аховы Вярхоўнага Савета было выдадзена 74 аўтамата АКС-74У, 7 пісталетаў, 9600 патронаў да АКС-74У<ref>Иван Иванов (Марат Мусин). [http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_04.php Анафема. Хроника государственного переворота (записки разведчика). Книга I. 21 сентября — 2 октября 1993 года. 23 сентября, четверг. «Белый дом»]</ref> і 112 патронаў да пісталетаў. Месцы для захоўвання зброі ва ўстаноўленым парадку арганізаваны не былі. Зброя захоўвалася пад аховай у зброевых скрынях, у пад’ездах і на паверхах Дома Саветаў, што было выклікана ўмовамі надзвычайнай абстаноўкі<ref name="doklad_astrahankina" />. Пасля 15 гадзін міністр паліўна-энергетычных рэсурсаў Расійскай Федэрацыі Ю. К. Шафранік па тэлефоне паведаміў віцэ-прэзідэнту акцыянернага таварыства «Мосэнерга» І. Т. Гарунову аб прынятым рашэнні спыніць забеспячэнне Дома Саветаў цяплом і электраэнергіяй. Да 19 гадзін былі адключаныя тры кабельныя лініі з чатырох наяўных<ref name="doklad_astrahankina" />. Паміж 20 і 21 гадзінамі невядомыя здзейснілі спробу напасці на будынак аб’яднанага камандавання Узброеных Сіл СНД на Ленінградскім праспекце, 37. Ім удалося часткова раззброіць ахову, але тая адкрыла агонь, і тыя, хто нападаў, зніклі з месца здарэння. У выніку страляніны загінулі два чалавекі — міліцыянер і мірная жыхарка, якая назірала за здарэннем з акна<ref>{{кніга|аўтар=Анпилов В. И.|загаловак=Наша борьба|спасылка=http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/ANPILOV/glava8.html|год=2002}}</ref>. У 22 гадзіны адкрыўся Х пазачарговы (надзвычайны) З’езд народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі<ref name="ivanov">{{кніга|аўтар=Мусин М.|загаловак=Анафема. Хроника государственного переворота|спасылка=http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/IVANOV.I/anafema1.htm|месца=СПб.|выдавецтва=Палея|год=1995|isbn=5-86020-319-5}}</ref><ref name="pavlovsky">{{кніга|адказны=Под ред. Г. О. Павловского|загаловак=Октябрь 1993. Хроника переворота|спасылка=http://old.russ.ru:81/antolog/1993/chron33.htm|выдавецтва=Век XX и мир|год=1994|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122175105/http://old.russ.ru:81/antolog/1993/chron33.htm|archive-date=22 лістапада 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121122175105/http://old.russ.ru:81/antolog/1993/chron33.htm|archivedate=22 лістапада 2012}}</ref> з парадкам дня «Аб палітычным становішчы ў Расійскай Федэрацыі ў сувязі са здзейсненым дзяржаўным пераваротам»<ref name="hasb1-05" />. === 24 верасня === Каля 5 гадзін намеснік міністра абароны Канстанцін Кобец прад’явіў з’езду ўльтыматум з патрабаваннямі здаць усю наяўную ў Доме Саветаў зброю, неадкладна распусціць З’езд і ачысціць будынак парламента ад усіх асоб, якія знаходзіліся там. На выкананне ўльтыматуму былі дадзены адны суткі. Было заяўлена, што ў выпадку невыканання названых патрабаванняў Ельцын і Грачоў аддадуць загад аб штурме Белага дома<ref name="doklad_astrahankina" />. У мэтах ліквідацыі Дэпартамента аховы Вярхоўнага Савета Ельцын падпісаў распараджэнне № 651-РП аб перадачы названага Дэпартамента ў Міністэрства ўнутраных спраў, у якім, у прыватнасці, Ерыну было загадана арганізаваць ахову Дома Саветаў і іншых аб’ектаў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Вярхоўнага Савета. Віктару Ерыну і Паўлу Грачову было загадана неадкладна прыняць меры па канфіскацыі агнястрэльнай зброі ў асоб, якія прымалі ўдзел у ахове Дома Саветаў<ref name="doklad_astrahankina" />. У той жа дзень З’езд зацвердзіў прыняты Вярхоўным саветам у першым чытанні<ref>Постановление Верховного совета Российской Федерации от 16 июля 1993 года № 1920-I «О проекте закона Российской Федерации „О порядке принятия Конституции Российской Федерации“»</ref> закон «Аб парадку прыняцця Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі»<ref name="RF_law_24_09_1993_5810-1">Закон Российской Федерации от 24 сентября 1993 года № 5810-I «О порядке принятия Конституции Российской Федерации»</ref>, артыкул 7 якога, сярод іншага, сцвярджаў, што «наўмыснае парушэнне службовай асобай Расійскай Федэрацыі, <…> устаноўленага гэтым законам парадку прыняцця Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі, прыняцце або падпісанне ім дакумента, які цалкам або часткова замяняе Канстытуцыю (Асноўны Закон) Расійскай Федэрацыі — Расіі, часовае прыпыненне дзеяння асобных артыкулаў Канстытуцыі (Асноўнага Закона) Расійскай Федэрацыі — Расіі з парушэннем парадку, устаноўленага Канстытуцыяй, з’яўляюцца дзяржаўнымі злачынствамі, накіраванымі супраць бяспекі, непахіснасці асноў канстытуцыйнага ладу, адзінства і цэласнасці Расійскай Федэрацыі…» без тэрмінаў даўнасці<ref name="RF_law_24_09_1993_5810-1" />. Колькасць тых, хто прыйшоў выказаць падтрымку пазіцыі Вярхоўнага Савета і З’езда народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі, павялічылася. На працягу дня каля будынка парламента ішоў фактычна бесперапынны мітынг, які перарываўся трансляцыямі з пасяджэнняў З’езда. Для прадухілення магчымага штурму сотні людзей сталі заставацца ля Дома Саветаў да раніцы, начуючы пад адкрытым небам або ў асобных палатках. Заявы Крамля, што штурму не будзе, успрымаліся як сведчанне зваротнага<ref name="doklad_astrahankina" />. У гэтых умовах, не цалкам давяраючы кіраўніцтву Дэпартамента аховы Вярхоўнага Савета<ref name="doklad_astrahankina" />, в. а. Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Аляксандр Руцкой выдаў указ № 17, у якім загадваў міністру абароны Уладзіславу Ачалаву сфармаваць да 10 гадзін 25 верасня ў Доме Саветаў мотастралковы полк з ліку рэзервістаў горада Масквы, з задачай «супрацьстаяць любым спробам прымянення сілы супраць народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі, а таксама канстытуцыйных органаў улады Расійскай Федэрацыі — З’езда і Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі». Кіраўніку Дэпартамента аховы Вярхоўнага Савета А. В. Боўту было паказана вылучыць аўтаматычную стралковую зброю згодна са штатным раскладам мотастралковага палка<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации от 24 сентября 1993 г. № 17 «О формировании мотострелкового полка»</ref>. Руцкім быў выдадзены таксама ўказ № 14, у якім прадпісвалася стварыць тры пазаштатныя часовыя падраздзяленні колькасцю 100 чалавек кожнае і ўкамплектаваць гэтыя падраздзяленні на кантрактнай аснове. Членам названых падраздзяленняў было дазволена нашэнне штатнай зброі<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации от 24 сентября 1993 г. № 14 «О создании внештатных временных подразделений по охране Верховного Совета Российской Федерации»</ref>. Каля 18-й гадзіны<ref name="doklad_astrahankina" /> з’езд па прапанове рэгіёнаў<ref name="chron42">[http://old.russ.ru:81/antolog/1993/chron42.htm 24 сентября Четвёртый день противостояния] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121224055836/http://old.russ.ru:81/antolog/1993/chron42.htm |date=24 снежня 2012 }}</ref> і старшыні Канстытуцыйнага суда Валерыя Зоркіна прыняў пастанову «Аб датэрміновых выбарах народных дэпутатаў Расійскай Федэрацыі і Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі», у якім пастанавіў, у прыватнасці, правесці названыя выбары не пазней за сакавік 1994 года пры ўмове нармальнай канстытуцыйнай дзейнасці органаў прадстаўнічай, выканаўчай і судовай улады, а таксама забеспячэння плюралізму меркаванняў у сродках масавай інфармацыі<ref>[http://www.rumiantsev.ru/1993/14/ Постановление Съезда народных депутатов Российской Федерации № 5813-I от 24 сентября 1993 года «О досрочных выборах народных депутатов Российской Федерации и Президента Российской Федерации»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921074738/http://www.rumiantsev.ru/1993/14/ |date=21 верасня 2013 }}</ref>. Нібыта для таго, каб засцерагчы масквічоў ад «узброеных баевікоў, засеўшых у парламенце»<ref name=anisin>{{артыкул|аўтар=Анисин Н.|спасылка=http://zavtra.ru/content/view/2003-10-0162/|загаловак=Расстрел напоказ|выданне=Газета «МЫ И ВРЕМЯ»|год=01.10.2003|нумар=40(514)}}</ref>, доступ у Дом Саветаў быў цалкам блакіраваны, і дэпутаты ўжо не маглі трапіць унутр. Яны збіраліся ў будынках маскоўскіх райсаветаў. Дом Саветаў акружаны шчыльным кругам палівачных машын, загародай са спіралі Бруна і часцямі ўнутраных войскаў і АМАПу, якія мелі на ўзбраенні, акрамя бронекамізэлек, дубінак і касак, таксама аўтаматы, спецсродкі «Чаромха», БТРы і вадамётныя ўстаноўкі. У 22-й гадзіне па распараджэнні міністра паліўна-энергетычных рэсурсаў Расійскай Федэрацыі Юрыя Шафраніка было зроблена поўнае адключэнне Дома Саветаў ад цяпла і электраэнергіі<ref name="doklad_astrahankina" />. Руцкой адмяняе ўказ Ельцына ад 6 чэрвеня 1992 пра ўскладанне абавязкаў мэра Масквы на Юрыя Лужкова і прызначае кіраўніком адміністрацыі Масквы Сяргея Іўчанкава<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации от 24 сентября 1993 г. № 19 «Об администрации города Москвы»</ref><ref>[http://www.sovross.ru/old/1993/116/116_2_4.htm «Советская Россия» — независимая народная газета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140725043034/http://www.sovross.ru/old/1993/116/116_2_4.htm |date=25 ліпеня 2014 }}</ref>. Лужкоў не падпарадкаваўся гэтаму рашэнню. === 25 верасня === Каля 07:00 падыходы да Дома Саветаў былі блакаваныя вайскоўцамі ОМСДОН, якія атрымалі загад «выпускаць людзей і нікога не пускаць, за выключэннем народных дэпутатаў». Вайскоўцы мелі каскі, бронекамізэлькі і гумовыя палкі. Некаторыя супрацоўнікі міліцыі былі ўзброены аўтаматамі<ref name="doklad_astrahankina" />. Каля 16-й гадзіны ля Дома Саветаў было праведзена пастраенне «мотастралковага палка»<ref name="doklad_astrahankina" />. Каля 23-й гадзіны ў Белы дом паступіла інфармацыя аб падрыхтоўцы штурму ў ноч на 26 верасня<ref name="doklad_astrahankina" />. === 26 верасня === Каля 2-й гадзіны ўсе, хто знаходзіўся ў Доме Саветаў, былі паднятыя па трывозе. Пачалася раздача процівагазаў. Народныя дэпутаты сабраліся ў вялікай зале і адкрылі пасяджэнне, якое доўжылася да 5 гадзін. Увесь гэты час ля будынка парламента знаходзілася каля 2000 чалавек<ref name="doklad_astrahankina" />. З санкцыі Ельцына былы народны дэпутат Сяргей Сцяпашын сустрэўся з Аляксандрам Руцкім і ад імя Барыса Ельцына прапанаваў яму пакінуць Белы дом і зрабіць усё магчымае для самароспуску Вярхоўнага савета і З’езда народных дэпутатаў, абяцаючы за гэта прабачэнне і падзяку з боку Ельцына. Гэтыя прапановы прынятыя не былі<ref name="doklad_astrahankina" />. Матывуючы свае дзеянні пагрозай некантралюемага распаўсюджвання зброі з Дома Саветаў, вызвалены Руцкім ад пасады<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации от 24 сентября 1993 г. № 12 «О начальнике Главного управления внутренних дел г. Москвы»</ref> начальніка ГУУС Масквы генерал-маёр Уладзімір Панкратаў загадаў узмацніць ачапленне вакол будынка парламента, для чаго да нясення службы ў ачапленні было прыцягнута дадаткова ў дзённы час 500 вайскоўцаў в/ч 3111, у начны час — 300 вайскоўцаў гэтай жа вайсковай часці<ref name="doklad_astrahankina" />. Да 18-й гадзіны кварталы, прылеглыя да Дома Саветаў, былі ачэпленыя ўзмоцненымі нарадамі міліцыі, АМАП і ваеннаслужачых ОМСДОН. Жыхароў дамоў, якія трапілі ў зону ачаплення, прапускалі толькі пры прад’яўленні пашпарта<ref name="doklad_astrahankina" />. Каля 22-й гадзіны Старшыня Савета Міністраў Віктар Чарнамырдзін прапанаваў намесніку Старшыні Вярхоўнага савета Юрыю Вароніну пачаць перамовы. Варонін высунуў у якасці папярэдняй умовы аднаўленне падачы ў Дом Саветаў вады і электраэнергіі<ref name="doklad_astrahankina" />. Каля 23-й гадзіны пачала паступаць інфармацыя аб прызначаным на 04:00 27 верасня штурме Дома саветаў<ref name="doklad_astrahankina" />. === 27 верасня === Каля 3 гадзін была адноўлена работа з’езда<ref name="doklad_astrahankina"/>. Прэс-цэнтр ГУУС Масквы распаўсюдзіў паведамленне, што ў «мэтах бяспекі грамадзян» «праваахоўнымі органамі разглядаюцца меры па спыненні доступу да Белага Дома»<ref name="doklad_astrahankina"/>. Кіраўніцтвам ГУУС Масквы быў прыняты План аператыўных мерапрыемстваў, які прадугледжваў, у прыватнасці, поўнае спыненне доступу людзей да Дома Саветаў<ref name="doklad_astrahankina"/>. Намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Вячаслаў Волкаў заявіў на прэс-канферэнцыі, што «былы Вярхоўны Савет адназначна разбураны». Ім была таксама распаўсюджана інфармацыя, якая не адпавядала рэчаіснасці, што «ноччу 27 верасня было раздадзена яшчэ 600 ствалоў зброі»<ref name="doklad_astrahankina"/>. Памочнік прэзідэнта Юрый Батурын заявіў у інтэрв’ю ІТАР-ТАСС, што прапанаваны старшынёй Канстытуцыйнага Суда Зоркіным «нулявы варыянт» «абсалютна непрымальны»<ref name="doklad_astrahankina"/>. === 28 верасня === Да 6 гадзін Дом Саветаў быў цалкам блакаваны дадатковымі сіламі міліцыі і ўнутраных войскаў з ОМСДОН. Вайскоўцы і супрацоўнікі міліцыі мелі бронекамізэлькі, каскі, шчыты і дубінкі. Некаторыя падраздзяленні ўнутраных войскаў былі ўзброеныя аўтаматычнай стралковай зброяй<ref name="doklad_astrahankina" />. Паводле рашэння аператыўнага штаба ГУУС Масквы, прылеглыя да будынка Вярхоўнага Савета вуліцы былі перакрытыя загародамі з пастаўленых адна за адной ушчыльную палівачных машын і калючага дроту АСКЛ. Пры гэтым драцяная загарода была звернута не да будынка парламента, для замінання прарыву адтуль «незаконных узброеных фармаванняў», а ў бок горада — супраць маніфестантаў. Перад загародай размяшчаўся ланцужок ачаплення з двух шэрагаў супрацоўнікаў міліцыі і вайскоўцаў унутраных войскаў. На вуліцы Дружыннікаўскай за перасоўнымі загародамі і кардонам супрацоўнікаў міліцыі былі размешчаны 3 вадамётныя ўстаноўкі, накіраваныя ў бок горада<ref name="doklad_astrahankina" />. Пропуск людзей і транспарту на ачэпленую тэрыторыю быў спынены<ref name="doklad_astrahankina" />. З 8 гадзін раніцы каля ачаплення пачалі збірацца грамадзяне, якія выступалі ў падтрымку Вярхоўнага Савета. Іх колькасць паступова павялічвалася. Узнікалі стыхійныя мітынгі<ref name="doklad_astrahankina" />. Да заканчэння працоўнага дня, у сувязі з прыбыццём вялікай колькасці людзей, абстаноўка ў зоне колца ачаплення абвастрылася. На 18-ю гадзіну быў прызначаны мітынг каля станцыі метро «Барыкадная». Да гэтага часу людзі, якія прыйшлі на мітынг, сабраліся каля ачаплення на скрыжаванні вуліц Замарэнава і Дружыннікаўскай. Народны дэпутат Расіі Віктар Аксючыц у мегафон звярнуўся да супрацоўнікаў міліцыі з просьбай прапусціць праз ачапленне прадукты, прывезеныя для тых, хто знаходзіўся ў Доме Саветаў. У гэты момант з аператыўнага штаба ГУУС паступіла каманда пачаць адцясненне маніфестантаў<ref name="doklad_astrahankina" />. Пакуль ішло выцясненне маніфестантаў, прыхільнікі руху «Працоўная Расія» арганізавалі ўзвядзенне барыкады на вуліцы Барыкаднай<ref name="doklad_astrahankina" />. У 18:45 у раёне Канюшкоўского завулка група да тысячы чалавек спрабавала прарваць ачапленне, але была рассеяная супрацоўнікамі міліцыі<ref name="Levko_i_dr_kommersant">[http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=60882 Блокада Белого дома привела к серьёзным столкновениям.] Б. Левко, Г. Санин, Д. Алёхин. Газета «Коммерсантъ», № 187 (410) от 30.09.1993. {{V|23|8|2009}}</ref>. Каля 19:00, паводле інфармацыі газеты «Коммерсант», група з прыкладна 3000 прыхільнікаў Вярхоўнага Савета, узброеных каламі, дубінамі і заточкамі, распачала атаку на супрацоўнікаў міліцыі каля станцыі метро «Барыкадная»<ref name="Levko_i_dr_kommersant"/>. Каля 21:30 ля ачаплення ў раёне вуліцы Дружыннікаўскай сабралася каля 2000 маніфестантаў. Паводле сведчанняў відавочцаў, маніфестанты не прадпрымалі гвалтоўных дзеянняў. Некаторыя з тых, хто сабраўся, саромілі супрацоўнікаў міліцыі, заклікалі не выконваць злачынныя загады, патрабавалі прапусціць іх да будынка парламента<ref name="doklad_astrahankina" />. Пры разгоне маніфестантаў пацярпелі некалькі грамадзянскіх асоб. Падчас дэмантажу барыкады смяротную траўму атрымаў супрацоўнік ДАІ Уладзімір Раштук<ref name="doklad_astrahankina" />. Да 23-й гадзіны рух аўтатранспарту быў адноўлены, але маніфестанты не разыходзіліся. Некалькі сотняў маніфестантаў заставаліся перад уваходам на станцыю метро «Барыкадная»<ref name="doklad_astrahankina" />. Каля паўночы міліцыянерам удалося адцясніць абаронцаў Дома Саветаў у вестыбюль станцыі метро, дзе на эскалатары адбылася масавая бойка, у выніку якой пацярпелі людзі, якія не мелі дачынення да апісваных падзей<ref name="Levko_i_dr_kommersant"/>. === 29 верасня === Каля 10-й гадзіны некалькі сотняў маніфестантаў на чале з былым народным дэпутатам СССР Віктарам Алкснісам правялі мітынг і паспрабавалі прайсці да будынка Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі, але былі рассеяныя супрацоўнікамі міліцыі, якія актыўна прымянялі спецсродкі<ref name="doklad_astrahankina" />. Каля 12-й гадзіны ля кінатэатра «Барыкады» сабраўся мітынг. Некаторыя маніфестанты паспрабавалі ўзвесці барыкаду, але зноў былі жорстка разагнаныя з прымяненнем спецсродкаў<ref name="doklad_astrahankina" />. Паводле вынікаў праверкі Дэпартамента аховы Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі, праведзенай па ўказанні міністра бяспекі Віктара Бараннікава і в. а. міністра ўнутраных спраў Андрэя Дунаева, на ўліку Дэпартамента знаходзіліся 272 аўтаматы АКС-74У калібра 5,45 мм, 38 аўтаматаў АКМС калібра 7,62 мм, 1400 пісталетаў Макарава і 100 аўтаматычных пісталетаў Сцечкіна<ref name="doklad_astrahankina" />. Днём сітуацыя на вуліцах Масквы заставалася спакойнай, але да вечара зноў абвастрылася. Журналісты адзначаюць, што сітуацыя на вуліцах Масквы паходзіць на надзвычайнае становішча: цэнтр горада закрыты для доступу грамадзян, на вуліцах праверкі дакументаў і ператрусы, у будынках органаў дзяржаўнай улады адмененыя часовыя пропускі<ref name="Levko_i_dr_kommersant"/>. Паводле даведкі Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі за 29 верасня 1993 года, у гэты дзень былі затрыманы 106 маніфестантаў, 6 грамадзянскіх асоб звярнуліся за дапамогай у медыцынскія ўстановы горада<ref name="doklad_astrahankina" />. Да 19:00, паводле інфармацыі газеты «Коммерсант», на плошчах Паўстання і Беларускага вакзала з’явіліся групы прыхільнікаў Вярхоўнага савета агульнай колькасцю больш за 400 чалавек. Да вечара сітуацыя пачынае выходзіць з-пад кантролю: прыхільнікі Вярхоўнага Савета, паводле інфармацыі газеты «Коммерсант», пачалі ўзводзіць барыкады практычна ва ўсім цэнтры Масквы і нават пераварочваць тралейбусы<ref name="Levko_i_dr_kommersant"/>. 29 верасня журналісты аўтарскай праграмы Аляксандра Паліткоўскага «Палітбюро» ўзялі эксклюзіўнае інтэрв’ю ў супрацоўніка аднаго з падраздзяленняў спецыяльнага прызначэння, які схаваў свой твар. Дадзены супрацоўнік заявіў, што праходзіць нарада сілавых міністэрстваў пад кіраўніцтвам першага намесніка міністра ўнутраных спраў Міхаіла Ягорава, дзе распрацоўваецца плана захопу Белага дома. Да штурму будуць прыцягнуты «крапавыя берэты», а таксама «Вымпел» і «Альфа». Як заяўляў Ягораў, яны чакаюць стрэл з боку абаронцаў Белага дома<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=DzyZSHEsqLU СЕНТЯБРЬ 1993. РЕПОРТАЖИ. ПОЛИТБЮРО]</ref>. === 30 верасня === У 00 гадзін 50 хвілін па радыё з будынка мэрыі Масквы, са спасылкай на АМАП, была распаўсюджаная інфармацыя, што ў гэты дзень планіруецца ўзброены напад абаронцаў Вярхоўнага Савета на гарадскія аб’екты, які будзе праходзіць пад прыкрыццём грамадзянскіх асоб, у сувязі з чым да Дома Саветаў падцягваецца бронетэхніка<ref name="doklad_astrahankina"/>. Да раніцы ў раён Дома Саветаў былі вылучаны 12 БТРаў ОМСДОН<ref name="doklad_astrahankina"/>. У сувязі з гэтымі дзеяннямі в. а. прэзідэнта Руцкой выдаў распараджэнне № 10 «Аб перадыслакацыі войскаў з мэтай стварэння ўмоў для пераадолення наступстваў дзяржаўнага перавароту», у якім загадаў камандзіру 39 мотастралковай дывізіі генерал-маёру Фралову да 1-3 кастрычніка 1993 года вылучыць да Дома Саветаў два мотастралковыя палкі<ref name="doklad_astrahankina"/>. У Доме Саветаў стаў больш жорсткім прапускны рэжым, узятыя пад ахову ўваходы на паверхі і ў калідоры<ref name="doklad_astrahankina"/>. З 9 гадзін са станцыі метро «Барыкадная» пачалі прыбываць маніфестанты, якія па адным або групамі да 50-100 чалавек сталі накіроўвацца да ачаплення вакол Дома Саветаў Расійскай Федэрацыі. Праводзіліся масавыя затрыманні грамадзян. Пры гэтым некаторыя супрацоўнікі міліцыі здзяйснялі супрацьпраўныя, крымінальна каральныя дзеянні, ахвярамі якіх станавіліся не толькі маніфестанты, але і грамадзяне, якія толькі назіралі за падзеямі<ref name="doklad_astrahankina"/>. Па звестках Часовага аператыўнага штаба Массавета, былі затрыманыя і збітыя 6 дэпутатаў Массавета — Шалыгін Г. Ф., Філімонаў М. Б., Кузняцоў В. І., Калбанаў С. Г., Бабулін А. В. і Ікешчэлі В. А., збіты дэпутат Варонежскага гарадскога Савета народных дэпутатаў Таўшчэеў В. Т.<ref name="doklad_astrahankina"/>. Трое ўзброеных аўтаматамі Калашнікава паплечнікаў нацыяналістычнай арганізацыі РНА без тлумачэння прычын выправадзілі за тэрыторыю Дома Саветаў палітолага Сяргея Кургіняна<ref name="izvestia.ru"/>. Сам Кургінян заявіў аб гэтым інцыдэнце наступнае: «нейкія маладыя людзі са свастыкай вывелі мяне [з Белага дома] 30 верасня, накіраваўшы аўтаматы»… «Бачачы, як маладыя людзі свабодна праходзяць праз міліцэйскія кардоны, закрытыя для іншых, уключаючы лекараў, бачачы, як пазіруюць яны перад „дэмакратычнымі камерамі“ ў выглядзе навучальнага дапаможніка па „рускаму фашызму“, я, натуральна, мяркую, што ў гэтым выдварэнні не абышлося без спадароў „дэмакратаў“»<ref name=autogenerated3>[http://www.anticompromat.org/barkashov/barkabio.html Биография Баркашова Александра]</ref>. На Лубянскай плошчы прайшоў несанкцыянаваны мітынг прыхільнікаў Вярхоўнага савета<ref name="himdelo.ru">[http://www.himdelo.ru/public/podrobnee/206/ Документы и публикации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140819083812/http://www.himdelo.ru/public/podrobnee/206/ |date=19 жніўня 2014 }}</ref>. === 1 кастрычніка === У ноч з 30 верасня на 1 кастрычніка 1993 года ў гасцініцы «Мір», у адпаведнасці з раней дасягнутай дамоўленасцю са Старшынёй Савета Міністраў Віктарам Чарнамырдзіным, адбыліся перамовы паміж паўнамоцнымі прадстаўнікамі З’езду народных дэпутатаў і Барыса Ельцына<ref name="1 октября">[http://old.russ.ru/antolog/1993/chron111.htm 1 октября Одиннадцатый день противостояния] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609215109/http://old.russ.ru/antolog/1993/chron111.htm |date=9 чэрвеня 2011 }}</ref>. У выніку перамоў каля 4 гадзін 1 кастрычніка 1993 г быў падпісаны пратакол № 1, які прадугледжваў збор і складаванне няштатнай зброі, якая знаходзілася ў Доме Саветаў, пад аховай сумесных кантрольных груп, а таксама скарачэнне сіл і сродкаў вонкавай аховы будынка парламента. У адказ бок Ельцына згаджаўся неадкладна ўключыць электраэнергію і цеплазабеспячэнне, а таксама неабходную колькасць гарадскіх тэлефонаў для аператыўнай сувязі. Пасля рэалізацыі першага этапу бакі павінны былі прыступіць да адначасовага вываду з Дома Саветаў усіх ахоўных фарміраванняў і зняцці вонкавай аховы ГУУС, а таксама нарэшце вырашыць пытанне вывазу няштатнай зброі з будынка парламента. Другі этап прадугледжваў «узгадненне і выкананне прававых і палітычных гарантый»<ref name="doklad_astrahankina"/>. Паводле ўспамінаў вядучага спецыяліста Камітэта па прамысловасці і энергетыцы Вярхоўнага савета Ларысы Яфімавай, пасля перамоў у Доме Саветаў уключылі электрычнасць і ацяпленне<ref name="efimova1994">[http://old.russ.ru/antolog/1993/ephim.htm Две недели в Доме Советов.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609215141/http://old.russ.ru/antolog/1993/ephim.htm |date=9 чэрвеня 2011 }} Л. Ефимова. «Век XX и мир», 1994. {{V|23|8|2009}}</ref>. Каля 6-й гадзіны ў Белым доме адбылося пасяджэнне Ваеннага савета абароны Дома Саветаў, на якім былі абмеркаваны вынікі перамоў. Падпісанне Пратакола № 1 было расцэнена як памылковы крок і перавышэнне Абдулаціпавым і Сакаловым сваіх паўнамоцтваў. Было прапанавана да 8 гадзіны 1 кастрычніка 1993 года дэнансаваць пратакол № 1, да 10 гадзін таго ж дня — кіраўніцтву Вярхоўнага Савета правесці прэс-канферэнцыю аб памылковай пазіцыі, занятай дэлегацыяй З’езду на перамовах<ref name="doklad_astrahankina"/>. З 6 гадзін 20 хвілін у Дом Саветаў пачала паступаць інфармацыя аб вылучэнні да будынка парламента 4 калон бронетэхнікі ОМСДОН, а таксама пра загад унутраным войскам адразу пасля здачы арыштаваць 164 чалавекі, у лік якіх уваходзіла ўсё кіраўніцтва, найбольш актыўныя народныя дэпутаты і камандзіры атрадаў народнага апалчэння<ref name="doklad_astrahankina"/>. Пасля дэнансацыі дэпутатамі Пратакола № 1, паслабленні, зробленыя выканаўчай уладай у дачыненні да асоб, якія знаходзіліся ў Доме Саветаў, былі адменены: узмацніўся прапускны рэжым, было зноў адключана электрычнасць у будынку<ref name="malov1994"/>. У 10:30 пачаліся перамовы старшыняў палат Вярхоўнага савета з мэрам Масквы, першым намеснікам старшыні Савета Міністраў і кіраўніком Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Свята-Данілавым манастыры пры пасярэдніцтве патрыярха Алексія II<ref name="1 октября" />, на якіх бакі выпрацавалі папярэднія ўмовы ліквідацыі супрацьстаяння<ref name="kuzyllo">[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=414845 Октябрь уж отступил.] В. Куцылло. Журнал «Власть», № 38 (541) от 29.09.2003. {{V|23|8|2009}}</ref>. Пасля Руслан Хасбулатаў назваў гэтыя перамовы «шырмай», «глупствам» і «дзіцячымі гульнямі»<ref name="TheNewTimes2008">[http://www.flb.ru/info/44766.html Гибель парламента]</ref>. Фонд «Грамадская думка» апублікаваў вынікі апытання: 50 % рэспандэнтаў падтрымліваюць «разгон прэзідэнтам парламента і з’езду»<ref name="TheNewTimes2008" /><ref name="thenewtimes">[http://www.akm1917.org/vzgl/vz25-55.htm Вспоминая октябрь 1993 года.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100414095523/http://www.akm1917.org/vzgl/vz25-55.htm |date=14 красавіка 2010 }} По материалам The New Times, 19.08.2009. {{V|23|8|2009}}</ref>. Начальнік маскоўскага ГУУС Уладзімір Панкратаў заявіў, што ў Белым доме знаходзіцца каля 1600 аўтаматаў, больш за 2000 пісталетаў, 18 кулямётаў, 10 снайперскіх вінтовак і 12 гранатамётаў плюс незаконна было пранесена каля 300 аўтаматаў, 20 кулямётаў, некалькі гранатамётаў і ПЗРК «Стынгер»<ref name="TheNewTimes2008" />. Пасля штурму, паводле інфармацыі газеты «Коммерсант», у Доме Саветаў былі выяўлены 182 пісталеты Макарава, 12 вінтовак, 3 пісталеты-кулямёты Сцечкіна, 9 сігнальных рэвальвераў, 3 аўтаматы Калашнікава і 278 газавых пісталетаў<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/61549 Ъ-Газета — Ситуация вокруг Белого дома]</ref>. Аднак, паводле акту «Прыёму і здачы пад ахову будынка былога Дома Саветаў» ад 10 кастрычніка 1993 года, у Белым доме былі выяўлены 163 аўтаматы, 5 ручных кулямётаў, 2 снайперскія вінтоўкі, 1 гранатамёт, 420 пісталетаў, 248 газавых пісталетаў, 12 мін-пастак, 1 выбуховая прылада, 23 адзінкі іншай зброі; самі абаронцы будынка парламента заяўлялі, што са склада дэпартамента аховы ВС ім было выдадзена 74 аўтаматы і 5 ручных кулямётаў<ref>Иван Иванов (Марат Мусин) [http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_04.php Анафема. Хроника государственного переворота (записки разведчика). Книга I. 21 сентября — 2 октября 1993 года]</ref>. Каля 17 гадзін ачапленне ля Дома Саветаў было ўзмоцнена 2 БМП ОМСДОН<ref name="doklad_astrahankina"/>. Каля 18 гадзін ачапленне каля будынка Вярхоўнага Савета было ўзмоцнена яшчэ 6 БТРами ОМСДОН<ref name="doklad_astrahankina"/>. === 2 кастрычніка === Аб 10-й гадзіне ўдзельнікі перамоў у Свята-Данілавым манастыры падпісалі праграму мер па нармалізацыі становішча вакол будынка Вярхоўнага Савета, якая прадугледжвае ўзаемнае прадастаўленне інфармацыі аб планаванні дзеянняў і складзе ўзброеных сіл і іх узбраенняў у кожнага з бакоў з магчымасцю ўзаемнай праверкі, распрацоўку сумеснага графіка скарачэння ўзбраення з кантролем бакоў за яго выкананнем, адначасовую ліквідацыю бакамі загарод вакол Дома Саветаў, арганізацыю сумеснай аховы месцаў захоўвання зброі, а таксама ўстанаўленне рэжыму пропуску грамадзян на тэрыторыю Дома Саветаў<ref name="doklad_astrahankina"/>. Руцкой выдаў указ «Аб Прэзідыуме Савета Міністраў — Урада Расійскай Федэрацыі», у якім за падтрымку антыканстытуцыйных дзеянняў Барыса Ельцына вызваліў ад займаных пасадаў старшыні Савета Міністраў Віктара Чарнамырдзіна і членаў прэзідыума Савета Міністраў: першых намеснікаў старшыні Савета Міністраў Ягора Гайдара, Уладзіміра Шумейку і Алега Саскаўца; сакратара Савета бяспекі Алега Лобава, намеснікаў старшыні Савета Міністраў Сяргея Шахрая, Аляксандра Завяруху, Аляксандра Шохіна і Юрыя Ярава; старшыні Цэнтральнага банка Віктара Герашчанку, кіраўніка апарата Савета Міністраў Уладзіміра Квасова, міністра замежных спраў Андрэя Козырава, міністра фінансаў Барыса Фёдарава, старшыні Дзяржкаммаёмасці Анатоля Чубайса<ref name="doklad_astrahankina"/><ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации № 31 от 2 октября 1993 года «О Президиуме Совета Министров — Правительства Российской Федерации»</ref>. Але Чарнамырдзін і названыя члены ўрада не падпарадкаваліся гэтаму рашэнню. З 11 гадзін 30 хвілін на Садовым кальцы ў раёне станцыі метро «Смаленская» і будынка Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі для ўдзелу ў мітынгу ў падтрымку Вярхоўнага Савета пачалі збірацца маніфестанты<ref name="doklad_astrahankina"/>. Мітынг пачаўся каля 13 гадзін у скверы насупраць будынка МЗС. Колькасць удзельнікаў не перавышала 2000 чалавек. Удзельнікі мітынгу не рабілі нейкіх гвалтоўных дзеянняў. Сярод іх знаходзіліся жанчыны, пажылыя людзі і нават дзеці<ref name="doklad_astrahankina"/>. Супрацоўнікі міліцыі, якія прыбылі да месца правядзення мітынгу, паўтараючы тактыку папярэдніх дзён — жорстка збіваючы людзей дубінкамі і рассякаючы натоўп на невялікія групы — паспрабавалі запхнуць яго маніфестантаў у метро «Смаленская» і бліжэйшыя вуліцы і завулкі<ref name="doklad_astrahankina"/>. Празмерна жорсткія, у тым ліку супрацьпраўныя дзеянні некаторых супрацоўнікаў міліцыі выклікалі супраціў з боку найбольш рашуча настроеных маніфестантаў. Каля 500 чалавек, захапіўшы на бліжэйшых вуліцах і завулках камяні, бутэлькі, палкі і фрагменты металічных канструкцый не толькі здолелі абараніцца ад АМАПаўцаў, але і прымусілі апошніх на час адступіць. Скарыстаўшыся перадышкаю, узбуджаныя сутыкненнем маніфестанты перакрылі рух па Садовым кольцы і пачалі ўзводзіць барыкаду, выкарыстоўваючы для гэтага элементы агароджы, будаўнічыя лясы, апорныя вузлы ад трыбуны, пабудаванай для святкавання 500-годдзя Арбата, і іншыя падручныя матэрыялы. Каб зрабіць барыкаду непраходнай, маніфестанты запалілі выкарыстаныя для яе ўзвядзення старыя шыны ад аўтамабіляў і дошкі<ref name="doklad_astrahankina"/>. Спробы АМАПаўцаў у пешым страі захапіць барыкаду былі адбітыя камянямі і бутэлькамі з бензінам. Маніфестантамі была ўзведзены дадатковыя барыкады, якія прыкрывалі флангі і тыл першай<ref name="doklad_astrahankina"/>. Каля 14 гадзін супраць абаронцаў барыкады былі ўжытыя ў якасці вадамётаў дзве лафетныя ўстаноўкі з пажарных машын, але беспаспяхова, паколькі камяні хутка заганялі вадамётнікаў у люк<ref name="doklad_astrahankina"/>. Не дало рэзультатаў і выкарыстанне супраць маніфестантаў газавых гранат з «чаромхай»<ref name="doklad_astrahankina"/>. У 15 гадзін кіраўніцтва ГУУС Масквы было вымушана пайсці на перамовы з абаронцамі барыкады. Была дасягнутая дамоўленасць, што да 23 гадзіны маніфестанты самі разыдуцца. Пры гэтым супрацоўнікі міліцыі не будуць іх пераследаваць<ref name="doklad_astrahankina"/>. Каля 21 гадзіны абаронцы барыкад арганізаванай калонай, якую ўзначальваў народны дэпутат Расійскай Федэрацыі Ілля Канстанцінаў, пакінулі месца супрацьстаяння і затым спакойна разышліся<ref name="doklad_astrahankina"/>. === 3 кастрычніка === З раніцы ў розных месцах Садовага кальца і ля Кіеўскага вакзала пачалі збірацца маніфестанты, якія выступалі ў падтрымку Вярхоўнага Савета. У адпаведнасці з зацверджаным планам арганізацыйных мерапрыемстваў супрацоўнікі міліцыі, прымяняючы спецсродкі, разганялі гэтыя групы, не даючы людзям збірацца ў вялікія масы. У выніку ў некаторых месцах адбыліся сутыкненні. Так, у 12 гадзін 50 хвілін на Смаленскай плошчы каля 100 маніфестантаў, у адказ на спробу супрацоўнікаў міліцыі рассеяць іх, па прыкладзе папярэдняга дня, перакрылі рух транспарту па Садовым кольцы і пачалі ўзводзіць барыкаду, кідаючы ў супрацоўнікаў міліцыі камяні і бутэлькі. Пераўзыходным сілам міліцыі ўдалося «зачысціць» плошчу<ref name="doklad_astrahankina"/>. А 12-й гадзіне на Кастрычніцкай плошчы для правядзення абвешчанага напярэдадні агульнамаскоўскага мітынгу ў падтрымку Вярхоўнага Савета пачалі збірацца грамадзяне і актывісты апазіцыйных партый і рухаў. Мітынг быў арганізаваны «Фронтам Нацыянальнага Выратавання». Актывісты «ФНВ» папярэджвалі запрошаных імі на мітынг аб неабходнасці быць пільнымі, не паддавацца на правакацыі і пазбягаць гвалтоўных, супрацьпраўных дзеянняў, інфармавалі, што правядзенне мітынгу санкцыянавана. У той жа час Віктар Анпілаў і некаторыя яго прыхільнікі прынялі рашэнне правесці пасля мітынгу шэсце да будынка Вярхоўнага Савета Расіі. Аб гэтых планах імі не былі пастаўлены ў вядомасць асноўныя арганізатары мітынгу — актывісты «Фронту Нацыянальнага Выратавання», а таксама народны дэпутат Расіі Ілля Канстанцінаў, які павінен быў узначаліць мітынг<ref name="doklad_astrahankina"/>. Да поўдня ў Маскоўскім гарадскім штабе народных дружын (вуліца Цвярская, 8) сталі збірацца добраахвотнікі з ліку абаронцаў Белага дома ў жніўні 1991 года. Былі ўтвораны медыцынская дружына і кругласутачны донарскі пункт. Усяго сабралася каля дзвюх тысяч чалавек<ref name="politcom">[http://politcom.ru/3491.html «Московская народная дружина в октябре 93-го»]. «Политком. RU», 4.10.2006</ref>. Аб 14:00 адбыўся дазволены Массаветам мітынг у падтрымку Вярхоўнага Савета на Кастрычніцкай плошчы. Калі сабралася некалькі тысяч чалавек, паступіла інфармацыя, што ў апошні момант правядзенне мітынгу на Кастрычніцкай плошчы забаронена мэрыяй Масквы. АМАП распачаў спробу заблакіраваць плошчу. З’явіліся заклікі перанесці мітынг на іншае месца. Да пачатку мітынгу на плошчы сабралася каля 2000 чалавек. Людзі, якія сабраліся, не выконвалі патрабаванні супрацоўнікаў міліцыі разысціся. Гэтыя патрабаванні ўспрымаліся людзьмі як незаконныя, што абвастрыла сітуацыю. Колькасць маніфестантаў хутка павялічвалася. Шмат людзей адышлі на Ленінскі праспект і ў напрамку да Крымскага мосту<ref name="doklad_astrahankina"/>. Скарыстаўшыся сітуацыяй, Анпілаў і некаторыя яго прыхільнікі сталі заклікаць прысутных ісці да Дома Саветаў. Частка маніфестантаў стала рухацца да Крымскага мосту, паступова захапляючы за сабой астатніх. Народны дэпутат Расійскай Федэрацыі Канстанцінаў і актывісты «Фронту Нацыянальнага Выратавання» спрабавалі спыніць людзей, але не змаглі авалодаць сітуацыяй<ref name="doklad_astrahankina"/>. Падчас прарыву на Крымскі мост і ў раёне Смаленскай плошчы супраць маніфестантаў прымяняліся карабіны для стральбы гранатамі са слёзатачывым газам<ref name="doklad_astrahankina"/>. Паводле даведкі ДУК ВВ МУС за 3 кастрычніка 1993 года, у 14:35 старэйшым аператыўным начальнікам (начальнікам ГУУС Масквы Панкратавым) прынята рашэнне накіраваць на Зубаўскую плошчу рэзерв з 350 салдат унутраных войскаў, які ў 14:50 прыбыў на Зубаўскую плошчу і выставіў вайсковы ланцуг, які пратрымаўся 5-7 хвілін, пасля чаго быў скамечаны. З 12 аўтамашын 10 былі захоплены. Асабісты склад адцеснены натоўпам па Садовым кольцы<ref name="evdokimov2008"/><ref name="мусин-анафема">Иван Иванов (Марат Мусин)[http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_15.php Анафема. Хроника государственного переворота (записки разведчика). Книга II. 3 октября — 6.30 4 октября 1993 года. Первый расстрел]</ref>. Каля 15:10, паводле інфармацыі газеты «Коммерсант», Барыс Ельцын на верталёце прыляцеў у Крэмль з загараднай рэзідэнцыі<ref name="kuzyllo"/><ref name="коммерсант-хроника">[http://www.kommersant.ru/doc/61237 Ъ-Газета — Хроника событий]</ref>. Паводле сцвярджэння Аляксандра Каржакова, гэта адбылося пазней — каля 18:00<ref name="korg"/>. Каля 15:20 авангард калоны прыхільнікаў Вярхоўнага Савета па вуліцы Новы Арбат ад Садовага кальца падышоў да будынка мэрыі. Пачалося сутыкненне, у ходзе якога маніфестанты змялі і часткова рассеялі ачапленне. Дэманстранты сталі расцягваць устаноўленыя з боку мэрыі загароды з калючага дроту АСКЛ і пастаўленых у лінію палівальных аўтамашын<ref name="doklad_astrahankina"/>. Па загадзе свайго кіраўніцтва супрацоўнікі міліцыі і АМАП адкрылі па дэманстрантах бязладны агонь з пісталетаў і аўтаматаў. Стралялі таксама з карабінаў для стральбы гранатамі са слёзатачывым газам. Над галовамі дэманстрантаў была праведзена чарга з буйнакалібернага кулямёта БТРа, які стаяў ля мэрыі. Сярод дэманстрантаў, якія падвергліся абстрэлу, пачалася паніка<ref name="doklad_astrahankina"/>. Два супрацоўнікі міліцыі былі забітыя каля будынка мэрыі выпадковымі, на думку камісіі Дзярждумы, стрэламі сваіх таварышаў па службе<ref name="doklad_astrahankina"/>. Нягледзячы на прымяненне супрацоўнікамі міліцыі агнястрэльнай зброі, спыніць прасоўванне дэманстрантаў не ўдалося<ref name="doklad_astrahankina"/>. Частка супрацоўнікаў міліцыі і вайскоўцаў унутраных войскаў адступіла да будынку пасольства ЗША ў Вялікім Дзевяцінскім завулку. Маса дэманстрантаў, колькасць якіх павялічвалася, накіравалася да Дома Саветаў<ref name="doklad_astrahankina"/>. На стральбу ў раёне мэрыі з будынка Вярхоўнага Савета стыхійна, без загаду кінулася група сяброў РНА колькасцю каля 15 чалавек, узброеных аўтаматамі АКС-74У. Праз лічаныя хвіліны да іх далучыліся 3 чалавекі з аховы намесніка міністра абароны Альберта Макашова<ref name="an_16">[http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_16.php Анафема. Хроника государственного переворота (записки разведчика). Книга II. 3 октября — 6.30 4 октября 1993 года. Мэрия]</ref>, што таксама без загаду пабеглі на стрэлы, і лідар РНА Аляксандр Баркашоў. Яны таксама былі ўзброены аўтаматамі АКС-74У. Адначасова на пандус мэрыі сталі падымацца некаторыя дэманстранты. Супрацоўнікамі міліцыі быў адкрыты агонь з аўтаматычнай зброі, які выклікаў у адказ стрэлы з боку «баркашоўцаў», а затым членаў аховы генерал-палкоўніка Макашова. Бяззбройныя дэманстранты рассеяліся. Супрацоўнікі міліцыі і вайскоўцы ўнутраных войскаў, якія знаходзіліся на пандусе, праз цэнтральны ўваход сышлі ў будынак мэрыі<ref name="doklad_astrahankina"/>. Пасля спынення агню ў будынак мэрыі праз цэнтральны ўваход уварваліся дэманстранты. Прыхільнікамі Вярхоўнага Савета былі зробленыя няўдалыя спробы захапіць БТРы ўнутраных войскаў, якія стаялі ля мэрыі<ref name="doklad_astrahankina"/>. Адразу пасля ўзяцця мэрыі прыхільнікі Вярхоўнага Савета занялі гасцініцу «Мір», якая знаходзілася побач. Там размяшчаўся аператыўны штаб ГУУС Масквы<ref name="мусин-анафема" />. У 15:45 ля 14 пад’езда Дома Саветаў пачаўся мітынг, на якім Аляксандр Руцкой заклікаў народ штурмаваць мэрыю і тэлецэнтр у Астанкіна<ref name="kuzyllo"/>. Руцкой спусціўся з балкона Дома Саветаў і сказаў Макашову, што Астанкіна штурмаваць не трэба<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=9lkrWmHzWwQ Октябрь 93-го (Рен-ТВ) 2/4] гл. на 0:08</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=jSbN-Atu7j4 Живая история: Штурм Останкино] гл. на 5:56</ref>, а толькі трэба запатрабаваць прадастаўленне эфіру<ref name="doklad_astrahankina" />. Руцкой, пасля прыняцця рашэння накіраваць людзей да «Астанкіна», заўважае: «Вядома, гэта была памылка. Я не хацеў крыві. Але нервы-то ў камяку»<ref name="digest">[http://flb.ru/info/21531.html Дайджест: 93-й год. Ельцин, Руцкой]. FLB.Ru, 2.10.2003</ref>. Каля 16-й гадзіны Павел Грачоў з’вязаўся па тэлефоне з камандзірам мотастралковай Таманскай дывізіі генерал-маёрам Валерыем Яўневічам і паведаміў яму, што ў Маскве беспарадкі, міліцыя не спраўляецца, таму што ўзброеныя групы блукаюць горадам, нібыта пачасціліся спробы пранікнуць у Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, якое ахоўваюць бяззбройныя салдаты-вартавыя, і загадаў быць у гатоўнасці на аўтамабілях або на БТРах вылучыць частку дывізіі да Міністэрства абароны і ўзяць яго пад ахову<ref name="doklad_astrahankina"/>. У 16:00 Б. М. Ельцын падпісаў указ<ref>Указ президента Российской Федерации от 3 октября 1993 № 1575 [http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=085389 «О введении чрезвычайного положения в Москве»]</ref> аб увядзенні надзвычайнага становішча ў Маскве, у якім, у прыватнасці, Савету Міністраў — Ураду Расійскай Федэрацыі, Міністэрству ўнутраных спраў, Міністэрству бяспекі, Міністэрству абароны, ураду Масквы прадпісвалася прымаць меры, неабходныя для забеспячэння рэжыму надзвычайнага становішча і з гэтай мэтай дазвалялася ўсталёўваць меры, прадугледжаныя артыкуламі 22, 23, 24 Закона Расійскай Федэрацыі «Аб надзвычайным становішчы». Міністэрству замежных спраў Расійскай Федэрацыі прадпісвалася інфарміраваць іншыя дзяржавы і Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый аб тым, што Расійская Федэрацыя ў адпаведнасці з п. 1 арт. 4 Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах выкарыстоўвае права адступлення ад абавязацельстваў па Пакту ў такой ступені, у якой патрабуецца вастрынёй абстаноўкі. Указ уступіў у сілу з моманту падпісання. Па цэнтральным тэлебачанні ён быў абвешчаны толькі ў 18 гадзін<ref name="doklad_astrahankina"/>. Паводле ўспамінаў Руслана Хасбулатава ў распараджэнне абаронцаў Дома Саветаў патрапілі 10-15 ваенных грузавікоў і аўтобусаў, кінутых унутранымі войскамі з ключамі ў замках запальвання, і 4 БТР, якія стаялі ў ачапленні<ref>[http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/HASBULAT/hasb1-07.htm Обыкновенный фашизм. Эпизоды столкновений «улицы» и мятежных сил правопорядка.] из книги Р. И. Хасбулатова «Великая российская трагедия».</ref>. Дэманстранты, узначаленыя Анпілавым і Макашовым, рушылі ў бок тэлецэнтра ў Астанкіна. Па звестках былога кіраўніка следчай групы Леаніда Прошкіна<ref name="proshkin2001">[http://www.teacher.syktsu.ru/02/liter/056.htm Неизвестные страницы уголовного дела № 18/123669-93.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080930162446/http://www.teacher.syktsu.ru/02/liter/056.htm |date=30 верасня 2008 }} Л. Прошкин. 2001. {{V|23|8|2009}}</ref>, на чале калоны ехаў Альберт Макашоў на аўтамабілі «УАЗ» унутраных войскаў, яго целаахоўнікі і так званая баявая група «Поўнач», на аўтамабілі ехалі лідары вулічнай апазіцыі Віктар Анпілаў і Ілля Канстанцінаў. Пасля пачатку руху маніфестантаў да тэлецэнтра «Астанкіна»<ref name="doklad_astrahankina" /> Руцкой прызначыў міністрам унутраных спраў Васіля Трушына<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации № 2 от 3 октября 1993 года «О Трушине В. П.»</ref>, які раней займаў гэтую пасаду ў 1989—1990 гадах<ref name="коммерсант-хроника" />. Андрэй Дунаеў прызначаны міністрам па асаблівых даручэннях<ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации № 33 от 3 октября 1993 года «О Дунаеве А. Ф.»</ref><ref>[http://flb.ru/info/44865.html Чёрный октябрь. Часть 2]</ref>. Каля 16 гадзін 5 хвілін камандуючы ўнутранымі войскамі генерал-палкоўнік Анатоль Кулікоў па радыё загадаў камандзіру 6-га ГСМ «Віцязь» падпалкоўніку Сяргею Лысюку ехаць да тэлецэнтра Астанкіна для ўзмацнення яго аховы<ref name="doklad_astrahankina" />. У 16 гадзін 30 хвілін па загадзе камандуючага ўнутранымі войскамі Анатоля Кулікова ў Астанкіна прыбылі 84 ваеннаслужачыя ўнутраных войскаў в/ч 3641 (Софрынская брыгада ўнутраных войскаў), якія мелі толькі бронекамізэлькі, каскі і гумавыя дубінкі<ref name="doklad_astrahankina" />. Першыя машыны з прыхільнікамі Вярхоўнага Савета, у тым ліку з намеснікам міністра абароны Альбертам Макашовым і падначаленымі яму ўзброенымі людзьмі, прыбылі да будынка АСК-1 амаль адначасова з атрадам «Віцязь». Вароты вонкавай агароджы будынка былі зачыненыя. Макашоў у мегафон запатрабаваў ад аховы АСК-1 адкрыць вароты. Не дачакаўшыся адказу, кіроўца «УАЗа» Марозаў бамперам парваў ланцуг, які злучаў створкі брамы, і заехаў на тэрыторыю тэлецэнтра<ref name="doklad_astrahankina" /><ref name="Анафема">[http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_17.php Анафема. Хроника государственного переворота (записки разведчика). Книга II. 3 октября — 6.30 4 октября 1993 года «Останкино»]</ref>. Прыхільнікі Вярхоўнага Савета, якія прыбылі ў «Астанкіна», запатрабавалі прадастаўленне ім прамога эфіру. 16 чалавек з іх знаходзіліся ў падпарадкаванні Макашова і былі ўзброены аўтаматамі са скарочаным ствалом АКС-74У. У дэманстранта Мікалая Абраменкова быў ручны супрацьтанкавы гранатамёт РПГ-7, узяты пасля прарыву блакады Дома Саветаў у невядомага палкоўніка міліцыі, які вылез з ім з міліцэйскага аўтобуса. Ні сам Абраменка, ні хто-небудзь іншы з падначаленых Макашова не ўмеў абыходзіцца з гэтым гранатамётам<ref name="doklad_astrahankina" />. Адначасова з дэманстрантамі прыбылі БТРы дывізіі Дзяржынскага для абароны тэлецэнтра. Супрацоўнікі аховы тэлецэнтра адказалі, што не могуць зрабіць гэтага без указання, а для гэтага ім неабходна звязацца са сваім кіраўніцтвам. Пасля гэтага яны сышлі і больш не вярталіся. Дарэмна прачакаўшы ў 17-м пад’ездзе хвілін 20-30, Макашоў са сваімі ахоўнікамі выйшлі на вуліцу. Затым ён паспрабаваў уступіць у перамовы з вайскоўцамі на БТРах, што стаялі каля будынка АСК-1 з боку Астанкінскага стаўка, але безвынікова<ref name="doklad_astrahankina" />. {{урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 300px | Змест = На [http://grani.ru/files/22128.jpg фатаграфіі] Дзмітрыя Барко, размешчанай у інтэрнэт-выданні «Грані», знятай [[3 кастрычніка]], бачна, як мужчыны сярэдніх гадоў у грамадзянскам адзенні з захопленымі ў міліцыянераў алюмініевымі шчытамі, гумавымі палкамі, узброеныя металічнай арматурай і [[АК-47|аўтаматамі Калашнікава]] ў руках едуць на ўкрадзеным грузавіку «ЗіЛ-131» з ваеннымі нумарнымі знакамі па Садовым кольцы ў бок «Астанкіна».}} Да 18:00 у цэнтры Масквы прыхільнікамі Ельцына былі пабудаваны 25 барыкад, у асноўным вакол мэрыі, Цэнтральнага тэлеграфа, па вуліцы Цвярской<ref name="politcom" />. Пакуль зацягваліся перамовы, да 18 гадзін у тэлецэнтр прыбылі 31 супрацоўнік АМАПа Маскоўскага УУС на чыгуначным транспарце з 27 аўтаматамі і 3 пісталетамі, на чале з падпалкоўнікам Сталяровым<ref name="doklad_astrahankina" />. У 18 гадзін 30 хвілін у тэлецэнтр прыбылі 111 ваеннаслужачых Софрынскай брыгады ўнутраных войскаў (в/ч 3641) на чале з камандзірам брыгады палкоўнікам Васільевым. З імі прыехаў намеснік камандуючага ўнутранымі войскамі па кадрах генерал-маёр Павел Галубец, які па распараджэнні камандуючага ўнутранымі войскамі прыняў на сябе агульнае камандаванне сіламі, якія кантраліравалі тэлецэнтр<ref name="doklad_astrahankina" />. Аб 19:00 будынак тэлецэнтра ахоўвалі каля 480 супрацоўнікаў міліцыі і ўнутраных войскаў, якія прадстаўлялі розныя падраздзяленні — ад добра экіпіраваных рознымі відамі ўзбраенняў атрада спецназа «Віцязь» і АМАП да салдат адной з вайсковых часцей унутраных войскаў, якія не мелі ніякай зброі, акрамя гумавых палак<ref name="proshkin2001"/>. Яны былі ўзброены 320 аўтаматамі, кулямётамі і снайперскімі вінтоўкамі, 130 пісталетамі, 12 гранатамётамі, у тым ліку — адным ручным процітанкавым гранатамётам РПГ-7. Да стралковай зброі мелася дастатковая колькасць боепрыпасаў. Тэлецэнтр ахоўвалі 6 БТРаў. У вайскоўцаў і супрацоўнікаў міліцыі меліся штатныя сродкі сувязі, індывідуальнай абароны, а таксама спецсродкі<ref name="doklad_astrahankina" />. Мітынгоўцы на працягу двух з паловай гадзін праводзілі стыхійны мітынг каля тэлецэнтра, патрабуючы даць ім прамы эфір<ref name="zakl_astrahankina"/>. Сярод іх былі людзі ў камуфляжнай вопратцы з аўтаматычнай зброяй у руках, падобныя на баевікоў. Паплечнікі Макашова па ўласнай ініцыятыве распачалі спробу пранікнуць у будынак АСК-3, пратараніўшы шкляныя дзверы<ref name="doklad_astrahankina" /> адным з пакінутых войскамі грузавікоў<ref name=hrono>{{cite web|author=Прошкин Л.|url=http://www.hrono.ru/statii/2001/proshkin.html|title=Неизвестные страницы уголовного дела N 18/123669-93|access-date=29 сентября 2007|archive-url=https://www.webcitation.org/61CqeKjF7?url=http://www.hrono.ru/statii/2001/proshkin.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>: грузавіком яны таранілі дзверы будынка на вуліцы Акадэміка Каралёва, 19, у якім размешчаныя студыйныя апаратныя праграмы «Час» першага канала тэлебачання<ref>{{Cite web |url=http://grani.ru/galleries/i.95835-22052.html |title=Доступ ограничен |access-date=9 лістапада 2014 |archive-date=9 кастрычніка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009194121/http://grani.ru/galleries/i.95835-22052.html |url-status=dead }}</ref>. Грузавік выціснуў толькі вонкавыя дзверы ў тэлецэнтр. Прапаноўвалася расхінуць і адлеглыя ад іх на метр унутраныя дзверы, ахвяраваўшы дахам кабіны грузавіка, якая ўжо пачала захрасаць пад навісаючай паўсферай брыля пад’езда. У выніку ўнутраныя дзверы тэлецэнтра засталіся зачыненымі, з іх толькі вылецела шкло<ref name="Анафема" />. Макашоў, скарыстаўшыся сітуацыяй, падышоў да пабітых дзвярэй у будынак, паклаў свой аўтамат на зямлю і ў мегафон прапанаваў выйсці для перамоў камандзіру ваеннаслужачых, даўшы 2 хвіліны на выкананне свайго патрабавання. Тыя, хто знаходзіліся ў будынку, адказалі яму, што пайшлі за камандзірам. Пачуўшы, што ў тых, хто знаходзіліся перад уваходам у тэлецэнтр, ёсць гранатамёт, Макашоў папярэдзіў ваеннаслужачых, што ў выпадку адкрыцця імі агню яны будуць падаўлены з гранатамёта. Адначасова ён загадаў сваёй ахове адцясніць у бок мітынгоўцаў, журналістаў і цікаўных. Яго распараджэнне было выканана<ref name="doklad_astrahankina"/>. У гэты час гранатамёт РПГ-7 В-1 і адна граната да яго знаходзіліся ў дэманстранта Мікалая Абраменкава. Пачуўшы каманду Макашова, Абраменкаў узяў гранатамёт на плячо і прысеў на адно калена. З’яўляючыся грамадзянскім чалавекам, які ніколі не служыў у войску, ён не мог зарадзіць гранату. З натоўпу яму пачалі крычаць, што трэба зняць каўпачок гранаты, а таксама даваць іншыя парады<ref name="doklad_astrahankina"/>. Участковы з Санкт-Пецярбурга, прыхільнік Вярхоўнага Савета<ref name="hrono"/> Міхаіл Смірноў, пасля кароткай спрэчкі, узяў у Абраменкава гранатамёт і адну гранату да яго<ref name="doklad_astrahankina"/>, а затым дэманстратыўна зрабіў перад уваходам у будынак тэлецэнтра маніпуляцыі, якія імітавалі падрыхтоўку да прыцэльнай стральбы з гранатамёта<ref name="hrono"/>. Здзейсніўшы маніпуляцыі з гранатамётам, ён аж да пачатку абстрэлу працягваў знаходзіцца перад уваходам у будынак тэлецэнтра<ref name="doklad_astrahankina"/>. {{урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 300px | Змест = * На [http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#140248/ адной з фатаграфій] рэпарцёра Ігара Міхалёва, размешчанай на сайце агенцтва [[РИА Новости]], відаць, як ваенны грузавік тараніць дзверы ўваходу ў будынак тэлецэнтра на вул. Акадэміка Каралёва, 19. * На [http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#22696/ другім здымку] таго ж аўтара, каля ўжо разбітага ўваходу тэлецэнтра стаіць дэманстрант у камуфляжнай форме без апазнавальных знакаў з гранатамётам у руках. * На [http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#108797/ трэцім здымку] непасрэдна каля ўваходу ў тэлецэнтр стаяць трое мужчын, імаверна, дэманстрантаў. На адным з мужчын — камуфляжная форма, на іншых — грамадзянскае адзенне. У двух у руках — [[АК-47|аўтаматы Калашнікава]].}} Макашоў і тры чалавекі з яго аховы праз<ref name="doklad_astrahankina"/> правае ад галоўнага ўваходу<ref name="Анафема" /> разбітае акно ўвайшлі ў будынак тэлецэнтра. Ахова заняла пазіцыю пад лесвіцай, а сам ён зрабіў некалькі крокаў унутр будынка. Абаронцы Макашова заўважылі «зайчык» ад лазернага прыцэла на шчацы. Яўген Штукатураў, баючыся за яго жыццё, вывеў яго з будынка. За імі выйшлі двое іншых членаў аховы<ref name="doklad_astrahankina"/>. Праз некалькі хвілін пасля таго, як Макашоў пакінуў пляцоўку перад уваходам у АСК-3, стрэлам з унутранага балкона 1-га паверха названага будынка<ref name="hrono"/> праз разбітае акно<ref name="doklad_astrahankina"/> быў паранены адзін з членаў аховы Макашова Мікалай Красцінін<ref name="doklad_astrahankina"/>, апрануты ў грамадзянскую вопратку<ref name="Анафема" />. Затым, калі параненага Красцініна даняслі да машыны хуткай дапамогі, пачуліся два ці тры амаль адначасовыя выбухі ля залы на месцы дзвярэй (асколкамі былі параненыя дэманстранты, якія стаялі побач), і адначасова ўнутры будынка сярод байцоў «Віцязя» адбыўся выбух неўсталяванага выбуховага прыстасавання, ад якога загінуў радавы спецназа М. Ю. Сітнікаў<ref name="doklad_astrahankina"/><ref name="hrono"/>. Паводле версіі прыхільнікаў Ельцына (у тым ліку камандзіра «Віцязя» С. Лысюка<ref name="ReferenceA"/>), падтрыманай пераважнай большасцю СМІ, гэта быў стрэл з гранатамёта РПГ-7 В-1 з боку дэманстрантаў<ref name="spravka-quote">О результатах экспертизы оружия участников событий 21 сентября — 5 октября 1993 года http://www.voskres.ru/taina/1993-2.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080221114837/http://www.voskres.ru/taina/1993-2.htm |date=21 лютага 2008 }}</ref>. Граната трапіла ў сцяну ззаду радавога, і ён быў паранены асколкамі ў патыліцу. Паводле версіі следчай групы, стрэл з адзінага гранатамёта, які быў у дэманстрантаў, не рабіўся. Следства палічыла даказаным, што на месцы гібелі радавога выбуху баявой часткі гранаты не было, бо разрыў тандэмнага кумулятыўнага зарада процітанкавага гранатамёта РПГ-7 не мог не пакінуць слядоў на сцяне. Сляды выкарыстанага выбуховага рэчыва знойдзеныя не былі. У сувязі з гэтым экспертамі і следчымі выказвалася здагадка, што падарваны быў адзін з не пакідаючых слядоў спецсродкаў, якія былі ў распараджэнні «Віцязя», альбо выпадкова, альбо наўмысна, з мэтай мабілізаваць байцоў на адкрыццё агню па натоўпе<ref name="hrono"/>. У 2005 годзе ў праграме «Чыстасардэчнае прызнанне» тэлеканала НТВ быў паказаны відэазапіс, з якого вынікае, што выбух ля ўваходу АСК-3 адбыўся пасля таго, як быў зроблены стрэл з гранатамёта з будынка насупраць — АСК-1<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=pULj2JxpeFo Чистосердечное признание] гл. на 4:54</ref> (куды прыхільнікі Вярхоўнага Савета не пранікалі)<ref name="Иванов-Мусин">[http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_18.php Анафема. Хроника государственного переворота (записки разведчика). Книга II. 3 октября — 6.30 4 октября 1993 года. «Останкино»]</ref>. У 19:12, пасля выбуху, спецназ і БТРы пачалі весці агонь з аўтаматычнай зброі па натоўпу, які сабраўся ля тэлецэнтра, што прывяло да гібелі па меншай меры 46 чалавек<ref name=dubrovskij>{{cite web|author=Дубровский В.|url=http://taf.ilim.ru/public/3oct.html|title=Тогда стреляли у телецентра|access-date=29 сентября 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209101155/http://taf.ilim.ru/public/3oct.html|archive-date=9 снежня 2008|url-status=dead}}</ref>, сярод якіх было некалькі журналістаў. Сярод першых загінуў аператар германскай тэлекампаніі ARD Роры Пек, які здымаў каля ўваходу ў тэлецэнтр<ref>[http://memorial.marshpamyati.org/ Мемориал погибших журналистов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110527044032/http://memorial.marshpamyati.org/ |date=27 мая 2011 }}</ref>. У 19:20 генерал А. Макашоў запатрабаваў ад вайскоўцаў, якія знаходзіліся ў будынку «Астанкіна», скласці зброю на працягу трох хвілін<ref name="коммерсант-хроника" />. Будынак на той момант, паводле інфармацыі газеты, ахоўвалі каля 1200 вайскоўцаў, 6 БТР, 105 байцоў атрада спецназа «Віцязь» і 110 супрацоўнікаў упраўлення аховы. Па заканчэнні тэрміну ўльтыматуму «баевікі Макашова», па версіі газеты «Коммерсант», выкладзенай у рэпартажы ў 1993 годзе, «пачалі штурм». Прыхільнікі Вярхоўнага Савета, паводле інфармацыі выдання, абстралялі будынак з гранатамёта, адтуль быў адкрыты агонь у адказ<ref name="kuzyllo"/>. {{external media |video1=[http://www.youtube.com/watch?v=4oqVOHFLnhY Завяршэнне трансляцыі — 3 кастрычніка 1993.] }} У 19:26 дыктар «Астанкіна» Леў Віктараў абвясціў аб спыненні праграмы, спаслаўшыся на тое, што першы паверх тэлецэнтра захоплены<ref name="kuzyllo"/><ref name="коммерсант-хроника" />. Тэлерадыёвяшчанне ўсіх тэлекампаній з Астанкіна было спынена, у эфіры застаўся толькі тэлеканал дзяржаўнага Расійскага тэлебачання, чыя эфірная студыя размяшчалася на 5-й вуліцы Ямскога поля. У 20:10, паводле інфармацыі газеты «Коммерсант», атака прыхільнікаў Вярхоўнага савета на тэлецэнтр у Астанкіна спынілася<ref name="kuzyllo"/><ref>[http://infilm.net.ru/publ/shturm_ostankino_2009_smotret_onlajn/1-1-0-82 Документальный фильм «Штурм Останкино», ЗАО Телекомпания «Останкино» по заказу ТРК «Петербург-5 канал», 2009, продолжительность: 00:44:46] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091113052442/http://infilm.net.ru/publ/shturm_ostankino_2009_smotret_onlajn/1-1-0-82 |date=13 лістапада 2009 }}</ref>. У 20:00 каля будынка мэрыі на Цвярской пачаўся арганізаваны мітынг, у якім удзельнічалі, паводле ацэнак начальніка гарадскога штаба народных дружын, каля 50 тысяч чалавек. Да гэтага часу былі сфармаваныя 59 народных дружын і атрадаў агульнай колькасцю 16 000 чалавек, падрыхтаваны рэзерв з 20 000 добраахвотнікаў. Дружыны і атрады баранілі комплекс будынкаў урада Масквы (Цвярская, 13), будынак мэрыі Масквы, комплекс рэдакцыі газеты «Вести», тэхнічнага цэнтра «Астанкіна», радыёцэнтр на Пятніцкай, былі ўладкованыя барыкады і выстаўлены пікеты на Васільеўскім спуску, за Цэнтральным тэлеграфам, на вуліцах Нікіцкай, Станкевіча і некаторых іншых. Кінастудыя «Масфільм» была гатова прадаставіць штабу абароны мэрыі больш за 100 адзінак бронетэхнікі, якая выкарыстоўвалася для здымак, а кампанія «Автолайна» 9 БРДМ<ref name="politcom" />. Каля 21:00 будынак Вярхоўнага Савета быў адключаны ад электрычнай сеткі, згасла святло<ref name="efimova1994"/>. У 21:30 з балкона мэрыі выступіў Канстанцін Баравой, які запатрабаваў раздаць зброю прыхільнікам Ельцына. У гарадскім штабе народных дружын пачалося фарміраванне атрада з вайскоўцаў, усяго набралася каля двух з паловай тысяч афіцэраў і прапаршчыкаў запасу<ref name="politcom" />. А 22:00 Ягор Гайдар па тэлебачанні звярнуўся да прыхільнікаў Ельцына з просьбай збірацца ля будынка Массавета<ref>[http://gaidar-arc.ru/databasedocuments/theme/details/110 ВЫСТУПЛЕНИЕ ЕГОРА ГАЙДАРА ПО РОССИЙСКОМУ ТВ В 22.00 3 ОКТЯБРЯ 1993 года]</ref>, узятага пад кантроль Міністэрствам бяспекі. З тых, хто сабраўся, адбіралі людзей з баявым досведам і фарміравалі атрады для захопу і аховы аб’ектаў (маскоўскіх райсаветаў). Выкарыстоўваліся атрады і з грамадзянскіх асоб, у тым ліку, жанчын. Былі збудаваныя барыкады на Цвярской вуліцы і на вуліцах і завулках, якія прымыкаюць да Цвярской. Каля Массавета праходзіў мітынг. Гайдар атрымаў у старшыні Дзяржкамітэта па надзвычайных сітуацыях С. К. Шайгу гарантыю, што ў выпадку неабходнасці будзе раздадзена зброя дэманстрантам-прыхільнікам Ельцына. На думку Ягора Гайдара, толькі пасля гэтага — каля 2 гадзін раніцы 4 кастрычніка ваенныя сталі выконваць загады Ельцына і войскі рушылі ў Маскву<ref name="shlosberg2008">[http://www.yabloko.ru/Publ/2008/2008_10/081008_pg_shlosberg.html Дым Отечества.] [[Леў Маркавіч Шлосберг|Л. Шлосберг]]. «Псковская губерния» , 8 октября 2008 года. {{V|23|8|2009}}</ref>. У 23:00 Альберт Макашоў аддаў загад прыхільнікам Вярхоўнага савета адступаць з Астанкіна да Дома Саветаў<ref name="kuzyllo"/>. Позна ўвечары ў бок Масквы рухалася калона Таманскай дывізіі, але яна была спынена на паўдарозе. Іншая калона бронетэхнікі, якая выйшла з месца сваёй дыслакацыі на паўднёвай ускраіне сталіцы, таксама была спыненая. Прычынай таму, на думку Аляксандра Каржакова, была страта Міністэрствам абароны кіравання сваімі войскамі<ref name="korg"/>. Указам Руцкога кіраўніком адміністрацыі Масквы быў прызначаны старшыня Краснапрэсненскага раённага Савета народных дэпутатаў Аляксандр Красноў<ref>[http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Buzgalin_A/krovavyi_oktyabrj-3.htm Кровавый октябрь в Москве. А. В. Бузгалин, А. И. Колганов]</ref><ref>Указ и. о. Президента Российской Федерации от 3 октября 1993 г. № 39 «О Краснове А. В.»</ref>. Паводле звестак Генпракуратуры, 3-4 кастрычніка ў раёне тэлецэнтра былі забіты ці памёрлі ад атрыманых ран не менш 46 чалавек. Цялесныя пашкоджанні рознай ступені цяжару атрымалі не менш 124 чалавек<ref name="hrono"/>. === 4 кастрычніка === Каля 12 гадзін ночы ў Дом Саветаў па ўласнай ініцыятыве прыбылі 18 ваеннаслужачых 326-га асобнага навучальнага зенітна-ракетнага палка войскаў супрацьпаветранай абароны на чале з камандзірам палка палкоўнікам Барадзіным. Яны былі ўзброены 17 аўтаматамі і 1 пісталетам ПСМ, узятымі ў палку. Кіраўніцтвам абароны Дома Саветаў была пастаўлена задача ахоўваць 20 і 8 пад’езды, прыняць удзел у забеспячэнні прапускнога рэжыму праз названыя пад’езды<ref name="doklad_astrahankina" />. У гэты ж час начальнік Службы бяспекі Прэзідэнта Расіі Аляксандр Каржакоў выклікаў свайго намесніка па баявой падрыхтоўцы капітана першага рангу Генадзя Захарава, паведаміў аб прынятым Ельцыным вырашэнні сілай «ачысціць» будынак Вярхоўнага Савета і загадаў яму паехаць да Паўла Грачова з мэтай падрыхтоўкі прыезду Ельцына ў Міністэрства абароны Расіі для выпрацоўкі плана канкрэтных дзеянняў. Захараў выказаў Каржакову свае меркаванні пра магчымыя варыянты сілавой «ачысткі» Дома Саветаў, прапанаваўшы выкарыстоўваць для гэтай мэты спецпадраздзяленні «Альфа» і «Вымпел», якія ў ходзе аперацыі, каб пазбегнуць страт сярод асабістага складу, павінны былі быць дастаўленыя на бронетэхніцы непасрэдна да пад’ездаў па перыметры Дома Саветаў. Для дэмаралізацыі было прапанавана папярэдне зрабіць некалькі стрэлаў з танкаў па верхніх паверхах будынка. Гэта план быў ухвалены Каржаковым<ref name="doklad_astrahankina" />. Паміж 3 і 4 гадзінамі раніцы 4 кастрычніка Барыс Ельцын прыняў рашэнне аб штурме Дома Саветаў: на начным пасяджэнні ў будынку Генштаба Міністэрства абароны быў выслуханы план Генадзя Захарава, ён яго ўхваліў і аддаў загад аб выкарыстанні танкаў і бронетэхнікі, прызначыўшы пачатак аперацыі на 7-ю гадзіну раніцы. Павел Грачоў запатрабаваў ад Ельцына пацвердзіць загад аб штурме Дома Саветаў у пісьмовым выглядзе<ref name="korg"/><ref name="shlosberg2008"/><ref name="ilyuhin1999">[http://www.zavtra.ru/content/view/1999-05-112/ Ельцин, уходи!] В. И. Илюхин. № 19(284), 11 мая 1999. {{V|23|8|2009}}</ref>. Каля 4 гадзіны раніцы ў Крамлі Ельцын падпісаў пісьмовы загад аб прыцягненні войскаў Міністэрства абароны, падрыхтаваны памочнікам прэзідэнта Віктарам Ілюшыным. Загад быў неадкладна накіраваны фельд’егерскай поштай Грачова. На падставе гэтага загаду Грачоў аддаў загад № 081 ад 4 кастрычніка 1993 года, якім камандаванне воінскімі часцямі і іншымі падраздзяленнямі пры забеспячэнні рэжыму надзвычайнага становішча ў Маскве і аднаўленні правапарадку было ўскладзена на намесніка міністра абароны Расійскай Федэрацыі генерал-палкоўніка Георгія Кандрацьева. Яму ж было загадана да 9 гадзін 4 кастрычніка 1993 года распрацаваць план аперацыі і паставіць баявыя задачы воінскім часцям і іншым падраздзяленням, якія прыцягваліся для яе правядзення<ref name="doklad_astrahankina" />. Існуюць некалькі аўдыёзапісаў радыёперамоў у раёне Дома Саветаў, якія вяліся ў ноч на 4 кастрычніка. Асноўнае змесціва аўдыёзапісаў — радыёперамовы, якія вялі паміж сабой супрацоўнікі міліцыі і іншыя ананімныя ўдзельнікі ўзброенага супрацьстаяння, якія аказаліся па розныя бакі канфлікту, дзе яны абменьваюцца кароткімі агрэсіўнымі рэплікамі ў адрас адзін аднаго, выкарыстоўваючы пагрозы і ненарматыўную лексіку<ref name="shlosberg2008"/><ref>[http://www.radioscanner.ru/1993/?action=viewcat&cat_title=1993&mdrw=1 Записи радиопереговоров.]</ref>. У ноч на 4 кастрычніка, паводле інфармацыі выдання «За волю», у Маскоўскай вобласці афіцэр адной з вайсковых часцей Ігар Астапенка самавольна ўзяў зброю і ў кампаніі некалькіх марскіх пяхотнікаў адправіўся ў Маскву, каб прыняць удзел у падзеях на баку Вярхоўнага савета. Аднак на 30 кіламетры Шчолкаўскай шашы ён быў забіты ў перастрэлцы з супрацоўнікамі АМАП<ref name="romanova2006">[http://www.zavolu.info/447.html Пытать и вешать, вешать и пытать.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140831121949/http://www.zavolu.info/447.html |date=31 жніўня 2014 }} Л. Романова. «За волю!», № 9, 2006. {{V|23|8|2009}}</ref>. Па ўказанні П. С. Грачова ў Маскву прыбылі танкі Таманскай дывізіі. Раніцай у раёне стадыёна «Красная Прэсня» з-за няўзгодненасці дзеянняў адбыліся ўзброеныя сутычкі паміж «таманцамі» і БТРамі «дзяржынцаў», паміж «дзяржынцамі» і ўзброенымі людзьмі з «Саюзу ветэранаў Афганістана», якія таксама прымалі ўдзел у канфлікце на баку Ельцына. Былі загінулыя і параненыя, як сярод салдат, так і сярод выпадковых мінакоў. Асобы, што прымалі ўдзел у гэтых сутыкненнях, былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі, некаторым прысвоена званне «Герой Расійскай Федэрацыі»<ref name="rg-obosr">{{артыкул|аўтар=Снегирёв В. |спасылка=http://www.rg.ru/Anons/arc_2003/1003/3.shtm|загаловак=Осеннее обострение|выданне=Российская газета|год=3 октября 2003 г.|нумар=197 (3312)}}</ref><ref name="sovsec-2">{{артыкул|аўтар=Прошкин Л.|спасылка=http://www.sovsekretno.ru/magazines/article/253|загаловак=Самострел|выданне=[http://www.sovsekretno.ru Совершенно секретно]|год=октябрь 1998|нумар=10/115}}</ref>. У штурме Белага дома прынялі ўдзел каля 1700 чалавек, 10 танкаў і 20 бронетранспарцёраў: кантынгент давялося набіраць са складу пяці дывізій, каля паловы ўсяго кантынгенту афіцэры або малодшыя камандзіры, а танкавыя экіпажы набралі амаль цалкам з афіцэраў<ref>[http://www.duel.ru/200340/?40_6_1 Россия 10 лет спустя.] М. Валентинов. Дуэль. № 40 (337). 7 октября 2003. {{V|25|8|2009}}</ref>. У 04:20 пачалося перасоўванне войскаў у бок Дома Саветаў<ref name="kuzyllo"/>. У 05:00 Ельцын выдаў Указ № 1578 «Аб неадкладных мерах па забеспячэнні рэжыму надзвычайнага становішча ў Маскве»<ref name="kommersant-hronica">[http://www.kommersant.ru/doc/61197 Ъ-Газета — Хроника событий]</ref><ref name="proshkin_samostrel">[http://1993.sovnarkom.ru/TEXT/STATYI/sovs_98_10.htm Самострел. Уголовное дело № 18/123669-93.] Л. Прошкин</ref>. У 06:50 каля будынку Дома Саветаў гучаць стрэлы. Туды сцягнутыя салдаты і афіцэры, якія прадстаўлялі розныя роды войскаў і сілавых структур, верных Ельцыну: Таманскай дывізіі, [[119-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны полк|119-га парашутна-дэсантнага палка]], Кантэміраўскай дывізіі, дывізіі ўнутраных войскаў ім. Дзяржынскага, Смаленскага АМАП, Тульскай дывізіі ПДВ<ref name="kuzyllo"/>. У 07:00 на балконе гасцініцы «Украіна», насупраць Дома Саветаў, загінуў ад кулі капітан міліцыі Аляксандр Рубан, 23 гадоў, супрацоўнік Уладзімірскай спецшколы міліцыі. Рубан здымаў на плёнку дзеянні міліцыі па блакіраванні будынка<ref name="14den">[http://old.russ.ru/antolog/1993/chron141.htm 4 октября. Четырнадцатый день противостояния. Расстрел Дома Советов.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609215024/http://old.russ.ru/antolog/1993/chron141.htm |date=9 чэрвеня 2011 }} «Век XX и мир», 1994.</ref>. У 07:25, па версіі газеты «Коммерсант», разбурыўшы барыкады, на плошчу Свабоднай Расіі заехалі 5 БМП<ref name="kuzyllo"/><ref name="коммерсант-хроника" />. У 08:00 БМП і БТР вядуць прыцэльны агонь па вокнах будынка Дома Саветаў<ref name="kuzyllo"/>. У 09:00 абаронцы Дома Саветаў страляюць па надыходзячым войскам. Бронетэхніка вядзе агонь з буйнакаліберных кулямётаў і гармат па будынку Вярхоўнага Савета, на 12 і 13 паверхах якога пачынаецца пажар<ref name="kuzyllo"/><ref name="коммерсант-хроника" />. У 09:20 размешчаныя на Калінінскім (Новаарбацкім) мосце танкі пачалі абстрэл верхніх паверхаў будынка Вярхоўнага Савета. Усяго ў абстрэле бралі ўдзел шэсць танкаў Т-80, якія выпусцілі 12 снарадаў<ref name="btvt.narod.ru">[http://btvt.narod.ru/2/t-80inaction/t-80inaction.htm Эксплуатация и боевое применение Т-80.] М. Барятинский. Глава из книги «Танк Т-80».</ref>. Да 11:05 на вуліцы Новы Арбат на супрацьлеглым баку ад будынка мэрыі і Смаленскай набярэжнай сабраўся натоўп разявак, якія прыйшлі паглядзець на штурм Дома Саветаў, якіх міліцыя беспаспяхова спрабавала ўгаварыць разысціся<ref name="14den2">[http://old.russ.ru/antolog/1993/chron142.htm 4 октября. Четырнадцатый день противостояния. Расстрел Дома Советов.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304223457/http://old.russ.ru/antolog/1993/chron142.htm |date=4 сакавіка 2016 }} «Век XX и мир», 1994.</ref>. У 11:25 каля Дома саветаў аднавілася інтэнсіўная артылерыйская стральба. Да гэтай гадзіны ў Маскве, паводле звестак Галоўнага медыцынскага кіравання, гарадскія бальніцы ўжо аказалі дапамогу 192 пацярпелым, 158 чалавек шпіталізаваныя, 18 — памерлі<ref name="14den2"/>. У 13:00 абаронцы Вярхоўнага Савета, якія знаходзіліся ў будынку мэрыі, пачалі прадпрымаць спробы прарвацца адтуль да Белага дома. Плошча Свабоднай Расіі да гэтага часу была зацягнута дымам: гарэлі некаторыя паверхі будынка парламента, падпаленыя яго прыхільнікамі аўтапакрышкі, дошкі на былых барыкадах і палівальныя машыны, якія стаялі на мосце і былі падпаленыя агнём БМП<ref name="коммерсант-хроника" />. У 14:30 абаронцы парламента пачалі пакідаць падпалены будынак, здаючы зброю. Затрыманых пасадзілі ў аўтобусы і аўтамабілі для суправаджэння зняволеных і перавезлі на стадыён «Лужнікі» і спарткомплекс «Дружба», дзе пакінулі пад узмоцненай аховай падраздзяленняў АМАП. Аднак зацішша доўжылася нядоўга<ref name="коммерсант-хроника" />. У 15:00 атрадам спецыяльнага прызначэння «Альфа» і «Вымпел» было загадана ўзяць Белы дом штурмам. Камандзіры абедзвюх спецгруп перад тым, як выканаць загад, паспрабавалі дамовіцца з кіраўнікамі Вярхоўнага Савета аб мірнай здачы. «Альфа», паабяцаўшы абаронцам Дома Саветаў бяспеку, здолела да 17:00 угаварыць іх здацца. Спецпадраздзяленне «Вымпел», чыё кіраўніцтва адмовілася выконваць загад аб штурме, пасля было перададзена з МБ у склад МУС<ref>[http://www.fsb.ru/fsb/smi/interview/single.htm!id%3D10342742@fsbSmi.html «Альфа» продолжается] // «Я — телохранитель», 27 июля 1999</ref>, што прывяло да масавага сыходу ў адстаўку яго байцоў. Пасля 17:00, па дамоўленасці з кіраўніцтвам краіны, пачаўся масавы выхад з Вярхоўнага Савета ў суправаджэнні байцоў групы «А». Белы дом пакінулі каля 700 чалавек, якія ішлі, трымаючы рукі за галовамі паміж двума радамі салдат і садзіліся ў падагнаныя з боку Краснапрэсненскай набярэжнай аўтобусы<ref name="kuzyllo"/>. Некаторых з іх паварочвалі ў «фільтрацыйны пункт», размешчаны ў адным з навакольных скляпоў, дзе яны знаходзіліся пад наглядам АМАП<ref name="efimova1994"/>. У 17:30 Аляксандр Руцкой, Альберт Макашоў і Руслан Хасбулатаў запатрабавалі, каб паслы заходнееўрапейскіх краін забяспечылі ім гарантыю бяспекі<ref name="коммерсант-хроника" />, і каля 18:00 яны былі арыштаваныя<ref name="kuzyllo"/>, пасля чаго на аўтобусе ў суправаджэнні дэсантнікаў і афіцэраў службы бяспекі прэзідэнта Расіі дастаўлены ў следчы ізалятар у Лефортава<ref name="korg"/>. Кіраўнікі абароны Белага дома, некаторыя ўдзельнікі, а таксама мноства асоб, якія не ўдзельнічалі ў супрацьстаянні, былі арыштаваныя і, паводле звестак праваабаронцаў<ref name="memorial">[http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moscow93/oct93.htm#_VPID_3 Нарушения прав человека в ходе осуществления режима чрезвычайного положения в Москве в период с середины дня 4 октября до 18 октября 1993 г. Доклад правозащитного центра «Мемориал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150927162317/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moscow93/oct93.htm#_VPID_3 |date=27 верасня 2015 }}</ref>, падвергнуты збіццю і знявазе. Збіццю таксама былі падвергнуты дэпутаты<ref name="isakov">[http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Isakov_VB/Isakov_VB-1993_Orehi.doc Орехи для Генерального прокурора. Парламентский дневник 1993 года]</ref><ref name="hasb1-10">[http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/HASBULAT/hasb1-10.htm Великая Российская Трагедия]</ref><ref name="baburin93">[http://www.voskres.ru/idea/baburin93.htm «Количество жертв мы не узнаем никогда»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190429202009/http://www.voskres.ru/idea/baburin93.htm |date=29 красавіка 2019 }}</ref>. Паводле сцвярджэння газеты «Коммерсант», адразу пасля здачы Дома Саветаў групы яго абаронцаў сталі спрабаваць прабіцца праз кардоны міліцыі і ўнутраных войскаў з цэнтра да ўскраін горада. Адна з такіх груп распачала спробу прарыву ў раёне станцыі метро «Вуліца 1905 года». Як сцвярджае «Коммерсант», абаронцамі Белага дома быў адкрыты аўтаматны агонь па будынку выдавецка-паліграфічнага комплексу «Маскоўская праўда». Праз некаторы час байцы АМАП, прабраўшыся пад агнём у будынак, паставілі на даху кулямёт і адкрылі агонь у адказ на паражэнне. Каля 18:00 атака была адбітая, і бой перамясціўся ў бок Звенігародскай шашы і Ваганькаўскіх могілак, дзе перастрэлка працягнулася. Неўзабаве баевікі былі вымушаныя адступіць, кінуўшы забітых і параненых<ref name="ref61365">[http://kommersant.ru/Doc/61365 События в Москве. Послесловие к штурму]. Коммерсантъ. — № 191 (414). — 06.10.1993</ref>. За дзень, паводле афіцыйных звестак, былі забітыя 74 чалавекі, 26 з іх — вайскоўцы і работнікі МУС Расіі, параненыя 172. У выніку пажару практычна цалкам знішчаны паверхі будынка з 12-га па 20-ы, разбурана каля 30 % агульнай плошчы Дома Саветаў<ref name="kuzyllo"/>. === 5 кастрычніка === У ноч на 5 кастрычніка будынак ІТАР-ТАСС на Цвярскім бульвары падвергнуўся нападу ўзброеных некалькіх груп. Паводле сцвярджэння газеты «Коммерсант», гэтыя групы складаліся з прыхільнікаў Вярхоўнага Савета. Бой з ахоўнікамі і ўзводам АМАПа скончыўся тым, што амапаўцы адціснулі баевікоў<ref name="ref61365" />. Затым па ахове адкрылі агонь два снайперы. Яшчэ праз некалькі хвілін перад будынкам з’явіліся два чалавекі з аўтаматамі. У адказ на папераджальны вокрык АМАПаўцаў яны адкрылі агонь. У выніку гэтай перастрэлкі адзін з тых, хто нападаў, быў забіты, іншага пачалі пераследваць. У 01:30 паранены быў адпраўлены ў гарадскую ваенную пракуратуру, а забіты — у морг. Як высветлілася пазней, абодва тых, хто нападаў, аказаліся афіцэрамі Таманскай дывізіі<ref name="ref61365" /><ref>Фомин А. Арбузова Е. Бои местного значения // Московский комсомолец. 1993. 6 октября</ref>. Паранены снайпер (яго звалі Міхаілам Мянчынавым) пры апытанні ў момант затрымання растлумачыў, што іх група — 15 чалавек і ўзвод дэсантнікаў размяшчаюцца ў будынку Генштаба УС. Камандуе імі камендант будынка — маёр і яны атрымалі заданне дэстабілізаваць абстаноўку ў цэнтральнай частцы горада, для чаго і зладзілі перастрэлку<ref>[http://www.voskres.ru/idea/svodka.htm Сводка МВД № 44 об автоматической стрельбе на площади Никитских ворот] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140831085401/http://www.voskres.ru/idea/svodka.htm |date=31 жніўня 2014 }}</ref>. Каля 00:40 у раёне Бакунінскай вуліцы з машыны быў абстраляны мінак, а праз гадзіну на станцыі Бірулёва-Таварная невядомы з аўтамата абстраляў некалькіх чалавек. Каля 02:00 з гранатамёта быў падпалены БТР, які стаяў ля Белага дома. У ім зажыва згарэў камандзір машыны<ref name="ref61365" />. Па звестках Бюро судова-медыцынскай экспертызы Камітэта аховы здароўя Масквы, у ноч з 4 на 5 кастрычніка ў розных раёнах сталіцы за непадпарадкаванне патрулям былі забітыя 6 чалавек<ref name="doklad_astrahankina" />. У 23:00 у міліцыю паступіла інфармацыя аб стральбе з аўтаматычнай зброі ў раёне Алтуф’еўскай шашы. У ходзе гэтай перастрэлкі былі забітыя двое і параненыя некалькі чалавек<ref name="ref61365" />. Па звестках пракуратуры горада Масквы, у перыяд з 3 па 5 кастрычніка 1993 года супрацоўнікамі міліцыі былі затрыманы больш за 6000 чалавек, з іх амаль палова без афармлення дакументаў<ref name="zakl_astrahankina"/>. Ва ўмовах перавароту Канстытуцыйны Суд выступіў з заявай аб складанні з сябе функцыі праверкі канстытуцыйнасці нарматыўных актаў і міжнародных дагавораў Расійскай Федэрацыі<ref name="doklad_astrahankina" />. Пасля завяршэння падзей указам Барыса Ельцына 7 кастрычніка быў абвешчаны Днём жалобы<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/61547 День траура в Москве. Газета «Коммерсантъ», № 193 (416), 08.10.1993]</ref>. == Няўзгодненасць дзеянняў войскаў і яе наступствы == Паводле версіі Леаніда Прошкіна, былога следчага генеральнай пракуратуры Расіі, які расследаваў падзеі, у першыя гадзіны штурму 4 кастрычніка дзеянні розных падраздзяленняў сілавых структур Міністэрства абароны і Міністэрства ўнутраных спраў не былі ўзгодненыя<ref name="izvestia.ru"/><ref name="proshkin_samostrel"/>: «Не было адзінага каманднага цэнтра, адкуль бы каардынаваліся дзеянні ўсіх падраздзяленняў, якія ўдзельнічалі ў аперацыі». Камандзіру Таманскай дывізіі генерал-маёру Валерыю Яўневічу была пастаўлена задача заняць пазіцыі на Краснапрэсненскай набярэжнай ад Рочдэльскай вуліцы, уключаючы Глыбокі завулак. Пры гэтым па загадзе генерала арміі Паўла Грачова на БТР дывізіі былі размешчаны ўзброеныя аўтаматамі добраахвотнікі — ветэраны афганскай вайны. 119-ы парашутна-дэсантны полк перакрыў Белы дом з тыльнага боку Краснапрэсненскай набярэжнай. ОМСДОН павінна была перакрыць тэрыторыю ад вуліцы Рочдэльскай і Глыбокага завулка да Краснапрэсненскай набярэжнай. Па загадзе камандавання група з чатырох БТР павінна была заняць завулак Глыбокі ад вуліцы Рочдэльскай да Краснапрэсненскай набярэжнай. У 07:00 БТР падраздзялення ОМСДОН пачалі рух да завулку Глыбокаму. На вуліцы Рочдэльскай знаходзіліся барыкады, узведзеныя абаронцамі Вярхоўнага Савета. Людзі, якія знаходзіліся на барыкадах, кідалі ў БТР бутэлькі з запальнай сумессю, адзін з БТР загарэўся, пасля чаго па абаронцам Дома Саветаў быў адкрыты агонь на паражэнне. У гэты ж час на скрыжаванні завулка Глыбокага і вуліцы Рочдэльскай знаходзіліся БТР Таманскай дывізіі. Пачуўшы стральбу, ветэраны-«афганцы» спешыліся і схаваліся за дрэвамі. Экіпажы БТР унутраных войскаў, убачыўшы ўзброеных людзей у цывільным адзенні, адкрылі агонь у іх бок. Адзін з «афганцаў» быў цяжка паранены ў грудзі, жывот і нагу. Камандзір падраздзялення Таманскай дывізіі, які знаходзіўся на скрыжаванні Рочдэльскай вуліцы і Глыбокага завулка, далажыў Яўневічу, што нейкія бронетранспарцёры, ведучы інтэнсіўны агонь, рухаюцца з боку Дома Саветаў. Яўневіч, не ведаючы, чыя гэта тэхніка, загадаў не страляць. Тым часам некалькі БТР унутраных войскаў праз вуліцу Мікалаева выйшлі на Краснапрэсненскую набярэжную. У раёне Глыбокага завулка набярэжную перакрывала барыкада з жалезабетонных блокаў, падоўжаная за кошт грузавога аўтамабіля вытворчасці Мінскага аўтамабільнага завода і вадавоза. Камандзір групы, убачыўшы на барыкадзе і каля яе нейкіх людзей, вырашыў, што гэта абаронцы Дома Саветаў, і загадаў адкрыць агонь. Аднак за барыкадай знаходзіліся «афганцы», а ў кабіне «МАЗа», ахоўваючы дастаўлены груз кандытарскіх вырабаў<ref>[http://www.duel.ru/200840/?40_6_1 4 октября. Подготовка к штурму Дома Советов.] О. Гайданов. «Дуэль», № 40 (588), 30 сентября 2008 г.</ref>, сядзеў 53-гадовы кіроўца, грамадзянін Літоўскай Рэспублікі Бронюс Юргеленіс<ref>[http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moscow93/lists.htm Погибшие и впоследствии скончавшиеся от ранений, полученных в ходе событий 21 сентября — 5 октября 1993 года.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170318043944/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moscow93/lists.htm |date=18 сакавіка 2017 }} Правозащитный центр «Мемориал».</ref>. У гэты ж час камандзір Таманскай дывізіі генерал-маёр Яўневіч назіраў з супрацьлеглага берага Масквы-ракі, як па набярэжнай у напрамку размяшчэння яго войскаў рухаюцца і вядуць агонь чатыры невядомыя яму БТР. Памятаючы, што часці дывізіі ўжо былі абстраляныя невядомымі БТР, Яўневіч выказаў здагадку, што гэта рухаецца дапамога абаронцам Дома Саветаў і загадаў высунуць насустрач групе некалькі БТР дывізіі і сустрэць іх агнём. Два БТР «Таманцаў», адкрыўшы агонь, рвануліся насустрач БТР унутраных войскаў. У ходзе бою быў забіты літоўскі кіроўца Юргеленіс. БТР камандзіра мабільнай групы ўнутраных войскаў з бартавым № 444 спрабаваў абмінуць барыкаду з левага боку і быў падпалены. Паранены камандзір групы не змог пакінуць машыну і загінуў. У БТР з бартавым № 412 загінуў радавы ўнутраных войскаў. Разгарнуўшыся, баявыя машыны выехалі на вуліцу Мікалаева і схаваліся ў двары жылога дома. Камандзір 119-га парашутна-дэсантнага палка загадаў сваёй разведроце заблакіраваць пад’езд да Белага дома з боку вуліцы Рочдэльскай. Ад генерал-палкоўніка Кандрацьева ён атрымаў загад забяспечваць праход АМАПа да Белага дома, узаемадзейнічаючы пры гэтым з Таманскай дывізіяй. Аб наяўнасці ў раёне вуліцы Рочдэльскай падраздзяленняў і бронетэхнікі ўнутраных войскаў яго не папярэдзілі. Намеснік камандзіра ОМСДОН загадаў камандзіру аднаго з батальёнаў перакрыць участак ад сквера Паўліка Марозава да стадыёна «Красная Прэсня», у тым ліку і яго тэрыторыю. Пры гэтым не было паведамлення пра месцы дыслакацыі падраздзяленняў Міністэрства абароны. Каля 7 гадзін раніцы група з трох БТР і адной БМП унутраных войскаў высунулася да стадыёна «Красная Пресня», размешчанага насупраць Белага дома. Першая БМП № 201 корпусам збіла вароты стадыёна і заехала ўнутр. Следам на стадыён заехалі некалькі БТР. У гэты час ішоў абстрэл навакольнай тэрыторыі, у тым ліку і стадыёна. Экіпажы бронемашын унутраных войскаў вялі агонь у адказ. Вайскоўцы 119-га парашутна-дэсантнага палка далажылі свайму камандаванню, што на стадыёне знаходзяцца чужыя БТР і БМП. Прыняўшы іх за баявыя машыны прыхільнікаў Вярхоўнага Савета, полк уступіў у бой. Камандзір 2-га батальёна паспрабаваў стрэлам з гранатамёта знішчыць адзін з БТР, але яго дзеянні выклікалі толькі актывізацыю баявых дзеянняў падраздзяленняў унутраных войскаў. У выніку загінулі двое і параненыя некалькі вайскоўцаў Міністэрства абароны. Каля 10:00 намеснік камандзіра ОМСДОН загадаў павозкам двух БТР дывізіі вылучыцца на Краснапрэсненскую набярэжную, каб прыкрыць падраздзяленні АМАП. У экіпаж камандзірскага БТР быў уключаны для сувязі з АМАП афіцэр міліцыі. Але вайскоўцы Таманскай дывізіі, убачыўшы БТР з такой жа афарбоўкай, як і ў тых, з якімі раніцай яны вялі бой, адкрылі агонь. У выніку ўсе члены экіпажа БТР ОМСДОН загінулі. Афіцэры падраздзяленняў унутраных войскаў і Міністэрства абароны на допытах расказалі, што не ведалі, супраць каго вялі баявыя дзеянні. Аб месцах дыслакацыі часцей іншых ведамстваў іх не апавяшчалі, сувязь паміж падраздзяленнямі арганізавана не была. Па звестках камісіі Дзярждумы Расіі, намеснік камандзіра батальёна ОМСДОН маёр Сяргей Грыцюк разам з намеснікам камандзіра палка падпалкоўнікам Аляксандрам Саўчанкам, радавым Юрыем Лобавым і механікам-кіроўцам, радавым Алегам Пятровым загінулі ў БТР, выпадкова падбітым з гранатамёта вайскоўцамі з 119-га парашутна-дэсантнага палка, які таксама штурмаваў Дом Саветаў. Усім чацвярым загінулым пасмяротна прысвоена званне «Героя Расійскай Федэрацыі». Варта заўважыць, што ў 2005 годзе 119-ы полк ПДВ, які складаў рэзерв Галоўнакамандуючага на выпадак беспарадкаў у сталіцы і базаваўся ў Нара-Фамінску, быў расфарміраваны<ref>[http://www.ng.ru/politics/2005-07-18/1_desant.html Распущены десантники, воевавшие за Ельцина.] В. Мухин. Независимая газета, 2005-07-18. {{V|25|8|2009}}</ref>. Каментуючы прычыны няўзгодненасці падраздзяленняў сілавых структур падчас штурму Дома Саветаў Расіі, якія прывялі да вялікай колькасці выпадковых ахвяраў, былы кіраўнік Службы Бяспекі Прэзідэнта Расіі Аляксандр Каржакоў у 2007 годзе распавёў<ref name="ReferenceA"/> аб размове тагачаснага міністра абароны Паўла Грачова, кіраўніка галоўнага ўпраўлення аховы Міхаіла Барсукова і прэзідэнта Барыса Ельцына ў загараднай рэзідэнцыі «Завідава», які адбыўся за некалькі дзён да падзей, удзельнікам якіх ён быў: {{Пачатак цытаты}}За некалькі дзён да гэтага Барсукоў на савеце ў Завідаве прапанаваў правесці камандна-штабныя вучэнні для адпрацоўкі ўзаемадзеяння паміж тымі часцямі, якім, магчыма, прыйдзецца ваяваць у сталіцы. Грачоў страпянуўся: «Ты што, Міша, панікуеш? Ды я са сваімі дэсантнікамі там усіх парву». І Б. М. яго падтрымаў: «Пал Сяргеічу лепш відаць. Ён Афган прайшоў». А вы, маўляў, «паркетныя», памаўчыце.{{Канец цытаты}} == Удзел КПРФ == КПРФ асудзіла Указ Прэзідэнта Б. М. Ельцына пра роспуск З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета. Лідар партыі Генадзь Зюганаў у кастрычніку 1992 года ўвайшоў у аргкамітэт Фронту нацыянальнага выратавання, чые ўзброеныя дружыны сярод іншых абаранялі Дом Саветаў Расіі з 21 верасня 1993 года, аднак сам Зюганаў пакінуў Дом Саветаў за некалькі дзён да пачатку штурму і 2 кастрычніка выступіў па тэлебачанні з заклікам не паддавацца на правакацыі і праяўляць стрыманасць<ref name="scilla.ru"/><ref name="lenta.ru">[http://www.lenta.ru/lib/14160087/ Зюганов, Геннадий] на Лентапедии.</ref><ref name="moskprf2">[http://moskprf.ru/klipy/pravda-oktyabrya-1993-goda-tak-govoril-zyuganov.html Так говорил Зюганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121203082953/http://moskprf.ru/klipy/pravda-oktyabrya-1993-goda-tak-govoril-zyuganov.html |date=3 снежня 2012 }} — сайт МГК КПРФ.</ref>. 5 кастрычніка 1993 года дзейнасць КПРФ была на 17 дзён прыпыненая ўладамі<ref name="scilla.ru"/><ref name="lenta.ru"/>. Аляксандр Руцкой выказаўся<ref name="digest" /> пра Генадзя Зюганава так: «24 верасня яны разам з яшчэ адным дзеячом, Тулеевым, заявілі: мы паехалі падымаць пралетарыят, — і больш іх ніхто не бачыў». Сакратар ЦК КПРФ Таццяна Астраханкіна ў 2004 годзе назвала лідара сваёй партыі Генадзя Зюганава «ахвосцем Ельцына», заявіўшы, што той, «быўшы па натуры чалавекам баязлівым», «збег з Белага дома»<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=483666 «Геннадий Зюганов немножко мешает партии двигаться гораздо быстрее».] В. Хамраев. Газета «Коммерсантъ», № 108 (2947) от 18.06.2004. {{V|25|8|2009}}</ref>. Каментуючы свой учынак, сам Генадзь Зюганаў у інтэрв’ю газеце «Завтра» ў 2004 годзе заўважыў<ref>[http://www.zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/04/554/21.html ЧЕТЫРЕ ВОПРОСА ГЕННАДИЮ ЗЮГАНОВУ главных редакторов газеты «Завтра» Александра Проханова и газеты «Советская Россия» Валентина Чикина.] «Завтра», № 27 (554) от 30 июня 2004 г. {{V|25|8|2009}}</ref>: {{пачатак цытаты}}Мне няма чаго саромецца за мае паводзіны ў тыя трагічныя дні. Я зыходзіў не са сваіх асабістых інтарэсаў. Я хацеў апярэдзіць бессэнсоўную ахвярнасць. Я змагаўся за партыю, якая толькі-толькі адраджалася. Яна была выведзена з-пад ельцынскага ўдару і змагла ўдзельнічаць у далейшым палітычным жыцці.{{канец цытаты}} У наступныя гады КПРФ рэгулярна з’яўлялася арганізатарам штогадовых вулічных маніфестацый і жалобных мерапрыемстваў у дні памяці падзей 3-4 кастрычніка<ref>[http://www.rol.ru/news/misc/news/05/10/03_035.htm В годовщину трагических событий 3-4 октября 1993 года КПРФ организует в Москве траурные мероприятия.] Информационное Агентство «ФИНМАРКЕТ». 3 октября 2005 г. {{V|25|8|2009}}</ref>. У кастрычніку 1995 года Дзяржаўная Дума ФС РФ адмовілася падтрымаць прапанову дэпутатаў фракцыі КПРФ пра абвяшчэнне 4 кастрычніка днём нацыянальнай жалобы («за» выступілі толькі 197 дэпутатаў)<ref>http://kprf.ru/history/calendar/october-11.html</ref>. == Абаронцы Дома Саветаў == 22 верасня з ліку грамадзянскіх асоб, якія знаходзіліся каля Дома Саветаў з мэтай падтрымкі Вярхоўнага Савета, у тым ліку — сярод прыхільнікаў камуністычных і нацыяналістычных грамадскіх арганізацый была сфарміравана «рота аховы белага дома», часткова іх узброілі аўтаматамі Калашнікава. Аналагічная зброя была раздадзена і некаторым з трохсот казакоў, якія прыехалі на абарону Дома Саветаў<ref name="old.russ.ru">[http://old.russ.ru/antolog/1993/chron31.htm Октябрь 1993. Хроника переворота. 23 сентября. Третий день противостояния] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609214752/http://old.russ.ru/antolog/1993/chron31.htm |date=9 чэрвеня 2011 }}</ref>. Частка баявых дружын, якія абаранялі «Белы дом», былі сфарміраваны Фронтам нацыянальнага выратавання — арганізацыі, якая аб’яднала прыхільнікаў камуністычных і нацыяналістычных рухаў, і яе лідарам Ільёй Канстанцінавым<ref>{{Cite web |url=http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_40_aId_13358.html |title=ДИНОЗАВРЫ РОССИЙСКОЙ МНОГОПАРТИЙНОСТИ: «ФРОНТ НАЦИОНАЛЬНОГО СПАСЕНИЯ» — Россия выбирает — Деловая пресса. Электронные газеты |access-date=16 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127130303/http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_40_aId_13358.html |archive-date=27 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.scilla.ru/works/partii07/pss.html Партия социальной справедливости («Есть такие партии!»)]</ref>. У кастрычніцкіх падзеях непасрэдны ўдзел прымалі ўзброеныя паплечнікі радыкальнай нацыяналістычнай<ref>{{Cite web |url=http://www.newnn.ru/news/15456/ |title=Архіўная копія |access-date=16 лістапада 2014 |archive-date=3 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203151118/http://www.newnn.ru/news/15456/ |url-status=dead }}</ref> арганізацыі РНА<ref name="rne">[http://www.rne-center.org/ Русское Национальное Единство (РНЕ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081022202230/http://www.rne-center.org/ |date=22 кастрычніка 2008 }}</ref> на чале з А. П. Баркашовым<ref name="barkashov">[http://www.rne-center.org/abc/a_23.html Александр Петрович Баркашов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209070730/http://www.rne-center.org/abc/a_23.html |date=9 лютага 2009 }}</ref>, двое з якіх, паводле інфармацыі друкаванага выдання арганізацыі, загінулі<ref>Газета «Русский Порядок» No.9-10(12-13) «Памяти павших соратников»</ref>. Пазней баркашоўцы назвалі гэтыя падзеі «полем гонару». Большасці гэтых арганізацый было пасля адмоўлена ў праве ўдзелу ў выбарах у ФС указам Ельцына<ref name="u1661">Указ Президента РФ от 19 октября 1993 № 1661 [http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=085522 «О некоторых мерах по обеспечению государственной и общественной безопасности в период проведения избирательной кампании 1993 года»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107024205/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=085522 |date=7 студзеня 2012 }}</ref>. Паводле ўспамінаў удзельніка падзей, лідара «Працоўнай Расіі» Віктара Анпілава, члены пракамуністычнай арганізацыі, якую ён узначальваў<ref>[http://www.panorama.ru/works/vybory/party/trudros.html Трудовая Россия]</ref>, 21 верасня — 4 кастрычніка правялі на барыкадах і ў палатках каля Дома Саветаў. Паводле яго слоў, аднымі з актыўных удзельнікаў абароны будынка былі сябры РНА: {{пачатак цытаты}}Руцкой, прызначаны Вярхоўным Саветам выконваючым абавязкі прэзідэнта Расіі, сімпатызаваў баркашоўцам. І павінен сказаць, яны выгадна адрозніваліся ад усёй масы абаронцаў Дома Саветаў, сваёй камуфляжнай формай, дысцыплінай ладу, і прывітаннем «Слава Расіі!» З выкіданнем наперад выцягнутай далоні правай рукі.{{канец цытаты|крыніца=http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Ostrovskii_AV/Ostrovskii_AV_1993.doc}} Сам Руцкой назваў удзел РНА ў абароне Дома Саветаў правакацыяй спецслужбаў, якія кантраляваліся Барысам Ельцыным. Паводле ўспамінаў Руцкога, паміж аховай парламента і баркашоўцамі адбываліся бойкі, з-за таго што сябры РНА вывешвалі лозунг «Бей жыдоў, ратуй Расію!»<ref name="digest" />. Гісторык Аляксандр Астроўскі ў сваёй кнізе «1993. Расстрэл Белага дома» прыводзіць наступны факт пра момант выхаду лідара РНА Баркашова з будынка Вярхоўнага Савета: {{пачатак цытаты}}Існуе меркаванне, быццам бы А. П. Баркашоў здолеў выслізнуць з Дома Саветаў незаўважаным. Між тым, паводле сведчання Ю. Н. Няхорашава, Э. Ф. Валодзін, якога выводзілі праз 20-ы пад’езд, бачыў, як праз гэты ж пад’езд выходзіў А. П. Баркашоў. Каля выхаду ўсіх сустракаў А. В. Каржакоў. Ён адбіраў пасведчанні асобы і кідаў іх у вялікую дарожную сумку. Калі перад ім з’явіўся А. П. Баркашоў, А. В. Каржакоў усклікнуў: «О, і Пятровіч тут!» Аднак затрымліваць Пятровіча не стаў.{{канец цытаты|крыніца=http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Ostrovskii_AV/Ostrovskii_AV_1993.doc}} Баркашоў быў арыштаваны толькі ў канцы снежня 1993 года, пасля таго, як атрымаў агнястрэльнае раненне ў сцягно. Паводле афіцыйнай версіі РНА, раненне было следствам замаху, стрэлы былі зроблены з аўтамабіля «ВАЗ-2108» цёмнага колеру кулямі калібра 5,45, калі Баркашоў каля 4-й гадзіны раніцы ішоў па дарозе ў Краснагорск. Кіроўца, які праязджаў міма машыны, падабраў параненага праз 20 хвілін і даставіў у шпіталь, дзе яму было зроблена дзве аперацыі. Сам Баркашоў абвінаваціў у нападзе спецслужбы. Паводле іншых крыніц, Баркашоў хаваўся пасля кастрычніцкіх падзей у падмаскоўным горадзе Фразіна і быў падстрэлены сваім паплечнікам падчас п’янай сваркі<ref name=autogenerated3 /><ref>[http://flb.ru/persprint/160.html Баркашов Александр Петрович | FLB.ru — Агентство Федеральных Расследований]</ref>. Касцяк арганізацыі «Працоўная Расія» складалі пажылыя камуністкі, якіх пасля прэс-служба МГК КПРФ называла «анпілаўскімі бабулямі»<ref name="moskprf.ru">[http://moskprf.ru/content/view/364/2/ «Оранжисты» хотят наёмников. Коммунисты — народных защитников — Сайт городского комитета КПРФ — Сайт городского комитета КПРФ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Паводле словах Анпілава, у абароне Дома Саветаў удзельнічалі казакі і атрады дружыннікаў з Белгарада і Варонежа, а таксама група членаў «Саюза афіцэраў» (арганізацыі ваенных камуністычнай і нацыяналістычнай арыентацыі<ref>[http://www.panorama.ru/works/vybory/party/soiuzof.html Союз офицеров]</ref>) Станіслава Церахава, прызначанага ў гэтыя дні Вярхоўным саветам намеснікам міністра абароны. Як паведамляе ўдзельніца падзей палітык-камуніст Дар’я Міціна, каля Дома Саветаў у тыя дні стаяла палатка Расійскага Камуністычнага Саюза Моладзі (лідар — Ігар Маляроў), а сярод абаронцаў Дома былі прыхільнікі гэтай арганізацыі — студэнты філасофскага факультэта МДУ<ref>[http://www.echo.msk.ru/blog/mitina_daria/624224-echo/ Радиостанция «Эхо Москвы» / Блоги / Дарья Митина, политик / Мой девяносто третий год (немножко личного) / Комментарии]</ref>. Паводле заключэння камісіі Дзярждумы Расіі (старшыня — Таццяна Астраханкіна, фракцыя КПРФ), для аховы будынка Вярхоўнага савета з ліку добраахвотнікаў былі сфарміраваныя дадатковыя ахоўныя падраздзяленні, членам якіх па спецыяльным дазволу выдавалася агнястрэльная зброя, якая належала Дэпартаменту аховы Вярхоўнага савета<ref name="zakl_astrahankina"/>. У нарысе «Канец дома саветаў», апублікаваным у часопісе «Наш сучаснік», відавочца падзей Аляксей Залескі так характарызуе абстаноўку, якая склалася каля будынка ў дні падзей: {{пачатак цытаты}}Барыкады вельмі прымітыўныя, з усякага роду жалязяк і дзеравяк. Здаецца, любы бульдозер, не кажучы ўжо пра танк, можа папросту іх знесці. Каля барыкад таксама вогнішчы, таму што там дзяжураць круглыя суткі. Зброя — жалезныя і драўляныя палкі, акуратна складзеныя ў купкі камяні, вывернутыя з бруку, ды некалькі бутэлек з бензінам на выпадак, калі АМАП пачне атаку, бо ў іх аўтаматы. З нашых аўтаматы мае ахова ўнутры будынка і тыя з абаронцаў-добраахвотнікаў, якім дадзена права насіць зброю. Як тлумачыў Руцкой на адной з прэс-канферэнцый, дзе прысутнічала шмат замежных журналістаў, зброя выдавалася ў абмен на пашпарт і рэгістравалася ў спецыяльным часопісе{{канец цытаты|крыніца=http://nash-sovremennik.ru/p.php?y=2003&n=9&id=5 Алексей Залесский • Конец Дома Советов (Наш современник, № 9, 2003)}} Паводле сцвярджэння вядучага спецыяліста Камітэта па прамысловасці і энергетыцы Вярхоўнага савета Ларысы Яфімавай, сярод абаронцаў Дома Саветаў было шмат пажылых людзей і прадстаўнікоў інтэлігенцыі, згалелых у выніку эканамічнага калапсу канца 1980-х — пачатку 1990-х гадоў і рэформаў урада Гайдара 1991—1992 гадоў; яны лічылі, што ўдзел у абароне Вярхоўнага савета — гэта іх апошні шанец палепшыць сваё жыццё. Адзін з іх жыў у намёце з поліэтылену каля будынку і кіраваў групай абаронцаў Дома Саветаў з дзесяці чалавек<ref name="efimova1994"/>. Аб удзеле жыхароў Прыднястроўя ў абароне Савецкай улады ў складзе абаронцаў Дома Саветаў у Маскве ў кастрычніку 1993 года піша журналіст Леанід Лявонаў у артыкуле «Русічы на Днястры», апублікаванай у газеце «Прыднястроўя»<ref>[http://www.lindex.lenin.ru/Lindex1/Shire01/Est01/1010.htm Л. Леонов. Приднестровье и Россия]{{Недаступная спасылка}}</ref>. На думку Аляксандра Лебедзя, у той час — камандуючага расійскім ваенным кантынгентам у Прыднястроўі, «баевікі» з непрызнанай ПМР сапраўды ўдзельнічалі ў кастрычніцкіх падзеях у Маскве<ref>[http://www.nm.md/daily/article/2002/07/12/0302.html Архив за 12.07.2002 — «Независимая Молдова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090604042923/http://www.nm.md/daily/article/2002/07/12/0302.html |date=4 чэрвеня 2009 }}</ref>. Варта адзначыць, што Аляксандр Лебедзь 5 кастрычніка прыбыў да старшыні Вярхоўнага Савета ПМР Рыгора Маракуцы і запатрабаваў прынесці прабачэнні Расіі за ўмяшальніцтва ў яе ўнутраныя справы, якое выявілася ў адпраўцы добраахвотнікаў у Маскву на дапамогу Руцкому і Хасбулатаву. 14 кастрычніка 1993 года на скліканай па яго ініцыятыве сесіі Вярхоўнага савета Прыднястроўя Лебедзь запатрабаваў адстаўкі сілавых міністраў «за дачыненне да падзей у Маскве». Пасля адмовы Лебедзь у знак пратэсту склаў з сябе паўнамоцтвы дэпутата Вярхоўнага савета ПМР<ref>[http://www.panorama.ru/gazeta/p41leb.html А. И. Лебедь. Биография, исправленная им самим]</ref><ref>[http://www.specnaz.ru/archive/05_2002/2.htm Путь Генерала Лебедя ||| Спецназ России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110629133751/http://www.specnaz.ru/archive/05_2002/2.htm |date=29 чэрвеня 2011 }}</ref>. Як сцвярджае былы следчы па асабліва важных справах Генеральнай пракуратуры Расіі, адзін з кіраўнікоў следчай групы Леанід Прошкін<ref name="izvestia.ru"/>, на абарону Дома Саветаў прыбыў атрад «Днестр» КДБ самаабвешчанай Прыднястроўскай рэспублікі: {{пачатак цытаты}}Гэта вопытныя байцы, якія прайшлі сур’ёзную вайну ў сябе ў рэгіёне. 4 кастрычніка, калі супраць Белага дома была кінута бронетэхніка і стала ясна, што ў абаронцаў Вярхоўнага савета няма шанцаў, прыднястроўцы, як высветліла следства, не сталі вяртацца на Чырвоную Прэсню і нібы растварыліся. Ніхто з іх не быў затрыманы. Яны прыбылі ў Маскву са сваёй зброяй і з ёй жа здолелі вярнуцца ў Прыднястроўе. Больш за тое, была інфармацыя, што і некалькіх сваіх загінулых яны здолелі вывезці на радзіму.{{канец цытаты}} У 2013 годзе ў інтэрв’ю тэлекампаніі НТВ афіцэр «Днястра» Сяргей Лешчанка заявіў, што ў Маскву прыехала 12 байцоў яго атрада і ўсе яны былі без зброі<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=4kS4YIcpPZU Белый дом, черный дым] гл. на 35:12</ref>. Член Саюза пісьменнікаў Масквы, генеральны дырэктар Клуба народных дэпутатаў Аляксей Суркоў спасылаецца на супрацоўніка аховы Ельцына Ігара Астахава<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=pULj2JxpeFo Чистосердечное признание (2005) // телеканал НТВ] гл. на 22:04</ref>, які сцвярджаў<ref>[http://soyuzpisateley.ru/lv/79/lvsurkov.htm soyuzpisateley.ru — l v surkov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071023022909/http://soyuzpisateley.ru/lv/79/lvsurkov.htm |date=23 кастрычніка 2007 }}</ref>: «Я працаваў тады ў службе бяспекі Прэзідэнта… за некалькі дзён да развязкі я вывеў з Белага дома „дзікіх гусей“ — казакоў, якія ваявалі яшчэ ў Прыднястроўі, якіх я добра ведаў». Як сцвярджае ад’юнкт-прафесар Універсітэта Джорджа Вашынгтона, палітолаг Дэвід Кокс<ref>[http://www.amazon.com/reader/0275966887?_encoding=UTF8&token=2hGzxumTA0/U0zMGzVjWL510qicb%2BVT%2BdYqQBi8O8uc%3D&ref_=sib_fs_top&page=16 Amazon.com: Close Protection: The Politics of Guarding Russia’s Rulers (9780275966881): David]</ref> у кнізе «Close Protection: The politics of guarding Russia’s Rulers», апублікаванай у 2001 годзе, на абарону Дома Саветаў прыбылі асобныя прадстаўнікі Рыжскага і Ціраспальскага АМАП, а таксама жыхары сепаратысцкай Абхазіі і Нагорнага Карабаха<ref>[http://books.google.com/books?id=rsB-5-e0RwgC&pg=PA78&dq=yeltsin+decree+1400+1993+television+broadcast&lr=&ei=_pi3SZ_JMJLGywT5nN3gBw#PPA81,M1 Close protection: the politics of … — Google Books]</ref>. Па інфармацыі СМІ, сярод абаронцаў Дома Саветаў былі маладыя людзі з камуны «Портос»<ref name="romanova2006"/> (вядомай таксама як П. О. Р. Т. О. С., або «Паэтызаванае аб’яднанне распрацоўкі тэорыі агульнанароднага шчасця»<ref>[http://portos-pressa.narod.ru БКНЛ — ПОРТОС в прессе]</ref>). Паводле сцвярджэння Аляксандра Каржакова, падчас штурму «асноўная частка баевікоў» пакінула будынак Дома Саветаў па шматлікіх падземных тунэлях, адзін з якіх выходзіў да будынка гасцініцы «Украіна»<ref name="korg" />. == Снайперы == 3 кастрычніка падчас стральбы па натоўпе каля тэлецэнтра «Астанкіна» снайперскімі стрэламі з будынкаў тэлецэнтра (АСК-1 і АСК-3) было забіта 46 чалавек, у тым ліку журналіст Роры Пек. 4 кастрычніка ў ходзе штурму Белага дома і заняцця прылеглых тэрыторый падраздзяленнямі ўнутраных войскаў і Міністэрства абароны некалькі чалавек з ліку абаронцаў Дома Саветаў, вайскоўцаў, а таксама выпадковых асоб былі забітыя снайперамі. Менавіта снайперамі, паводле матэрыялаў камісіі Дзярждумы РФ<ref name=autogenerated2>[http://1993.sovnarkom.ru/TEXT/SPISKI/spisok-m.htm#Dom_Sovetov_Biografii Книга Памяти]</ref>, у раёне Дома Саветаў у гэты дзень былі забітыя супрацоўнікі МУС і ваенныя, якія выступалі на баку сіл, верных Барысу Ельцыну: супрацоўнік ГУУС Масквы Міхаіл Драздоў, старшы лейтэнант парашутна-дэсантнага палка ПДВ Канстанцін Краснік (у Дзявяцінскім завулку), кіроўца АУС «Зюзіна» старшы сяржант Аляксандр Панкоў, афіцэр групы спецназа «Альфа» Генадзь Сяргееў. Паводле адной з версій, прапанаванай у кнізе ўдзельніка падзей Івана Іванова (Марата Мусіна), які называе сябе «разведчыкам» і які выступаў на баку абаронцаў Дома Саветаў, снайперам з будынка, «цалкам кантраляванага войскамі Барыса Ельцына», быў застрэлены малодшы лейтэнант групы спецназа «Альфа» Генадзь Сяргееў<ref>И. Иванов (М.Мусин) [http://www.sovnarkom.ru/BOOKS/IVANOV.I/ANAFEMA.HTM/anafema3.htm «Анафема»].</ref>. Паводле версіі, на якую спасылаецца журналіст Марк Дэйч, якая была пачутая ім ад ананімнага суразмоўцы — прафесіянала спецслужбаў, «стрэл быў зроблены з тэхнічнага памяшкання фабрыкі імя Капранава, якое знаходзіцца побач з Белым домам. Гэтае памяшканне доўгі час выкарыстоўвалася КДБ СССР для назірання за амерыканскім пасольствам»<ref name="digest" />. Паводле версіі Марата Мусіна, снайперы былі ўзброеныя па асабістым загадзе кіраўніка Службы Бяспекі прэзідэнта Аляксандра Каржакова<ref>[http://www.sovnarkom.ru/BOOKS/IVANOV.I/ANAFEMA.HTM/anafema1.htm Иванов И. (Мусин. М) Анафема. Хроника государственного переворота. (Записки разведчика)]</ref> {{пачатак цытаты}}Паводле звестак штаба абароны Дома Саветаў (пазней пацверджаных у адкрытым друку крыніцамі і процілеглым бокам), яшчэ 28 верасня па асабістым загадзе Каржакова з вайсковых складоў у Алабіна было выдадзена яго загадкавай «паддашкавай» групе 50 снайперскіх вінтовак. Увечары 5 кастрычніка ўсе яны былі вернутыя на склад, а дакументы выдачы канфіскаваныя аховай Ельцына. Усяго ўрадавым снайперам у перыяд з 28 верасня па 3 кастрычніка выдавалася 127 снайперскіх вінтовак — магчыма, апошняя крыніца аперыравала сумарным лікам снайперскай зброі з улікам яшчэ 52 вінтовак, вывезеных 1 кастрычніка Каржаковым са склада ў Балашысе.{{канец цытаты}} У інтэрв’ю журналісту Марку Дэйчу, перададзеным у эфіры Радыё Свабода ў кастрычніку 1994 года<ref name="digest" />, чалавек, прадстаўлены як «высокапастаўлены супрацоўнік спецслужбаў», выказвае наступную версію: {{пачатак цытаты}}Паводле афіцыйных і неафіцыйных ацэнак, у Маскве ў тыя дні дзейнічалі 100—110 снайпераў-прафесіяналаў. Ёсць версія, быццам гэта баевікі, якія прыбылі з Абхазіі і Прыднястроўя. Сапраўды, прафесіяналы там ёсць, але іх няшмат. Паводле звестак, якія я маю, у Маскве іх было 8-10 чалавек.{{канец цытаты}} {{пачатак цытаты}}Менавіта там <у Белым доме> і знаходзіліся снайперы з Абхазіі і Прыднястроўя. Але ў Белым доме, згодна з вядомымі мне дакументамі, было не больш за 10 вінтовак СВД. Калі ж мець на ўвазе іншы, супрацьлеглы бок, то ў складзе крамлёўскай аховы ёсць узвод «трасавікоў-чардачнікаў». Гэтыя людзі затуляюць маршрут следавання прэзідэнта ці абсталююць свае сектары падчас яго публічных выступаў. Яны былі задзейнічаны ў кастрычніцкіх падзеях: нават у СМІ трапляліся паведамленні пра тое, што пры затрыманні снайпера ён дэманстраваў пасведчанне спецслужбаў, у прыватнасці Міністэрства бяспекі. Падобныя пасведчанні ёсць у супрацоўнікаў Галоўнага ўпраўлення аховы — у якасці дакументаў прыкрыцця. Аднак такіх людзей, якія валодаюць прафесійнымі снайперскімі навыкамі, таксама вельмі няшмат. Згодна з маёй інфармацыяй, тут былі задзейнічаны нейкія іншыя сілы.{{канец цытаты}} {{пачатак цытаты}}У жніўні адзін з блізкіх Каржакову людзей, генерал Прасвірын (генерал-маёр Барыс Прасвірын, намеснік начальніка аховы Прэзідэнта РФ. — М. Д.), праз швейцарскую рэзідэнтуру ўсталяваў нефармальныя кантакты са спецслужбамі некалькіх еўрапейскіх дзяржаў. 17 верасня з Кіпра ў «Шарамеццева» прыляцелі некалькі груп турыстаў, сярод якіх былі толькі мужчыны. Дакументы аб прылёце гэтых груп чамусьці не захаваліся. — Адкуль вы ведаеце, што — не захаваліся? — Так мяне інфарміравалі мае людзі. Як і пра тое, што не захаваліся дакументы на прылёт нейкай каманды па рэгбі, якую, калі я не памыляюся, 27 верасня ў аэрапорце «Шарамеццева» сустракаў сам Каржакоў. Ні па лініі спорткамітэта, ні па лініі якіх-небудзь спартыўных клубаў ніякіх спаборніцтваў па рэгбі ў той перыяд не было. Да сустрэчы гэтай групы спачатку Каржакоў, а потым Прасвірын на зброевым складзе міліцыі асаблівага прызначэння ў Рэўтава атрымалі снайперскія вінтоўкі СВД. — У якой колькасці? — Паводле той інфармацыі, якую атрымаў я, — 50 і 52 вінтоўкі адпаведна. Вось яшчэ адзін факт. У гасцініцы «Мір», адкуль — ужо пасля забойства Сяргеева — ішла стральба па групе «Альфа», пасля ў адной з пакояў былі выяўленыя чатыры трупы. Адзін з іх — у форме падпалкоўніка міліцыі. Паводле звестак маіх інфарматараў, гэты чалавек з’яўляўся супрацоўнікам Галоўнага ўпраўлення аховы. Трое іншых — у цывільным, без дакументаў.{{канец цытаты}} У інтэрв’ю «Новай газеце» 10 кастрычніка 1994 года «пасярэднік высокапастаўленага афіцэра спецслужбаў» таксама даў інфармацыю, якая сведчыць, нібыта, аб непасрэднай датычнасці снайпераў да спэцслужбаў, якія кантралююцца Барысам Ельцыным<ref>[http://www.situation.ru/app/j_art_113.htm Куда исчезли таинственные снайперы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091011074037/http://www.situation.ru/app/j_art_113.htm |date=11 кастрычніка 2009 }}</ref>. Аляксандр Руцкой адмаўляе<ref name="digest" />, што снайперы стралялі са зброі, якая належала Дэпартаменту аховы Дома Саветаў, спасылаючыся на матэрыялы следства: {{пачатак цытаты}}Кулі, якімі былі застрэленыя ахвяры снайпераў, такога калібра, якога няма на ўзбраенні ні ў войску, ні ў міліцыі. Адкуль бы яны ўзяліся ў нас? Да таго ж уся зброя, якая належыць Вярхоўнаму Савету, у тым ліку і снайперскія вінтоўкі, знаходзіліся на сваіх месцах у асобным пакоі, дзе потым іх генпракурор апісваў.{{канец цытаты}} Паводле сцвярджэння кіраўніка Службы Бяспекі Прэзідэнта Расіі Аляксандра Каржакова<ref name="korg">[http://lib.ru/TXT/korg.txt Александр Коржаков. Борис Ельцин: от рассвета до заката]</ref>: {{пачатак цытаты}}Мы спрабавалі высветліць, адкуль узяліся снайперы. Многія прыехалі з Прыднястроўя. На баку мяцежнікаў выступілі ваенныя з Саюза афіцэраў. Я меў сумны вопыт і ведаю: трагічныя падзеі заўсёды прыцягваюць людзей, аднойчы адчуў смак крыві. Ім не важная палітычная падаплёка сутычкі. Яны, як вампіры, не могуць жыць, не забіваючы.{{канец цытаты}} Паводле яго ж сцвярджэння, падчас штурму «снайперы, якія дапамагалі паўстанцам, паспяхова „сышлі агародамі“»<ref name="korg" />. Паводле расследавання камісіі Дзярждумы Расіі, снайперы дзейнічалі нават 5 кастрычніка. У прыватнасці, на Краснапрэсненскай набярэжнай быў забіты стрэлам зверху ўніз у шыю супрацоўнік маскоўскай міліцыі Мікалай Балдзін, які знаходзіўся ў стане алкагольнага ап’янення. Кіраўнік следчай групы Генеральнай пракуратуры Расійскай Федэрацыі па расследаванні падзей верасня-кастрычніка 1993 года Леанід Прошкін назваў снайпераў, якія ўдзельнічалі ў падзеях, пытаннем, на якое следчая група «не змагла знайсці адказ»<ref>[http://www.situation.ru/app/j_art_145.htm Неизвестные страницы уголовного дела N 18/123669-93] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070519013414/http://www.situation.ru/app/j_art_145.htm |date=19 мая 2007 }}</ref>. == Ацэнка ролі вядучых удзельнікаў падзей == Выконваючы абавязкі прэзідэнта Аляксандр Руцкой праз 10 гадоў так адазваўся<ref name="digest" /> пра ролю старшыні Вярхоўнага Савета Руслана Хасбулатава ў падзеях 1993 года: {{пачатак цытаты}}Калі б на месцы Хасбулатова быў іншы чалавек, магчыма, усё пайшло б па-іншаму. Ён сядзеў тады, забіўшыся ў вугал — не відаць і не чуваць. Гэта ён зараз шчокі надзімае.{{канец цытаты}} Наведаўшы пахаванне Барыса Ельцына ў 2007 годзе, Аляксандр Руцкой заявіў: {{пачатак цытаты}}Спадзяюся, што ён да канца жыцця ўсё ж зразумеў, што ж на самай справе здарылася тады, у 1993-м. Я ж паўстаў не супраць яго, а супраць каманды, супраць людзей, якія тады атачалі Ельцына. Я хачу верыць у тое, што ён ведаў гэта. Бо праз нейкі час пасля тых падзей ён усё ж звольніў тых, хто ў той час быў вакол яго: Гайдара, Бурбуліса, Паўтараніна… потым і Каржакова{{канец цытаты|крыніца=<ref name="newsru.com">[http://newsru.com/russia/26apr2007/yeltsin.html Газеты: очередь к гробу Бориса Ельцина примирила и уравняла всех] // NEWSru.com, 26.04.2007.</ref>}} Публіцыст Леанід Радзіхоўскі праз 15 гадоў пасля канфлікту ў артыкуле ў «Расійскай газеце» напісаў: {{пачатак цытаты}}Улада Ельцына здавалася адначасова і слабай, і грубай, і бязглуздай, але пры думцы пра «перамогу парламента», гэта значыць, купкі безадказных дэпутатаў і разлютаванага натоўпу, які іх акружаў, перасыпанага прамымі фашыстамі, валасы ўставалі дыбам.{{канец цытаты|крыніца={{cite web|author=Леонид Радзиховский.|date=30 сентября 2008|url=http://www.rg.ru/2008/09/30/radzihovskij.html|title=Продавцы злобы|publisher=Российская газета|access-date=2010-09-03}}}} Сяргей Дубінін, першы намеснік міністра фінансаў Расіі ў сакавіку 1993 — студзені 1994, пасля смерці Ельцына ў 2007 годзе заявіў<ref>{{cite web|author=Игорь Велетминский.|date=24 апреля 2007|url=http://www.rg.ru/2007/04/24/elcyn-kommentarii.html|title=О Ельцине|publisher=Российская газета|access-date=2010-08-14}}</ref>: {{пачатак цытаты}}У перыяд рэвалюцый 1991 і 1993 гадоў, калі вырашалася будучыня краіны, Ельцын зрабіў больш, чым можна было чакаць, каб не дапусціць грамадзянскай вайны і бедстваў, якія іх суправаджаюць.{{канец цытаты}} == Інфармацыйная вайна == Напярэдадні канфлікту ў расійскіх СМІ склалася сітуацыя, якую публіцыст Леанід Радзіхоўскі праз 15 гадоў ахарактарызаваў так: {{пачатак цытаты}}Памятаю, як самай галоўнай умовай кар’еры тады (1992—1993) лічыўся правільны адказ: ты «наш» — ці вораг? Так было па абодва бакі барыкады — і ў камандзе Ельцына, і ў камандзе ВС. Так ішла справа і ў СМІ, якія вялі жорсткую вайну. Свабоды слова ўнутры каманд не было — якая свабода ў прапагандыстаў (хоць падчас гэтай вайны ў чытача і гледача сапраўды была поўная магчымасць параўноўваць). Сілы былі, вядома, няроўныя — Крэмль вёў агонь з 1-га і 2-га каналаў (праўда, на 1-м канале былі некаторыя апазіцыйныя Ельцыну праграмы) — у яго супернікаў з ТБ-зброі была, здаецца, толькі праграма Няўзорава «600 секунд». Праўда, у ВС былі свае радыёпраграмы, а ў друкаваных СМІ (тады яшчэ чыталі газеты) наогул было роўнасць сіл. «День» Праханава, «Савецкая Расія», «Праўда», яшчэ некаторыя газеты вялі сапраўдную татальную вайну супраць Ельцына, не было лаянак, якімі б яго не абсыпалі.{{канец цытаты}} 30 верасня 1993 года намеснік міністра адукацыі Расійскай Федэрацыі Аляксандр Асмолаў, вядомы спецыяліст па тэорыі псіхалагічнай устаноўкі, накіраваў у Савет Міністраў распрацаваную ім «Праграму першачарговых сацыяльна-псіхалагічных мер „Белы дом“», якая прадугледжвае наступныя меры: # Зварот патрыярха да былых дэпутатаў Вярхоўнага Савета, якія сабраліся ў Белым доме, з просьбай аб прадухiленнi вайны ў Расіі, далейшага нарошчвання канфліктнай сітуацыі. # Сродкамі масавай камунікацыі стварыць відэарад па схеме «звычайны фашызм — камунізм — Белы дом». Першыя хады: дэманстрацыя фільма М. Рома «Звычайны фашызм»; паўтор майскіх плёнак з дэманстрацыямі і ахвярамі. # Асабіста аб спікеры. Некалькі разоў пракруціць па тэлевізары праграму Л. Радзіхоўскага пра Хасбулатава. # Просьба да Д. С. Ліхачова з прапановай аб выступе перад інтэлігенцыяй Расіі ў дадзенай сітуацыі<ref name="doklad_astrahankina" />.{{канец цытаты}} Прыхільнікаў З’езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі ў СМІ, якія выступалі на баку Ельцына, называлі «чырвона-карычневымі», «камуна-фашыстамі», «пучыстамі» і «мяцежнікамі»<ref name="rg-obosr" />. Члены Вярхоўнага Савета, абаронцы Дома Саветаў і прамоўцы перманентнага мітынгу каля яго не скупіліся на эпітэты і абразы ў адказ, называючы Барыса Ельцына, яго прыхільнікаў і паплечнікаў — «здраднікамі», «яўрэямі» і «інародцамі, што акупіравалі Святую Русь і развалілі вялікі магутны Савецкі Саюз»<ref name="old.russ.ru"/>. Самі яны сябе называлі «абаронцамі Канстытуцыі» і «абаронцамі Парламента». Яны таксама выказвалі пярэчанні супраць таго, каб называць іх «апазіцыяй», бо прадстаўлялі вышэйшую (паводле Канстытуцыі) дзяржаўную ўладу (З’езд) і дзве з трох існуючых галін улады — заканадаўчую (Вярхоўны Савет) і судовую (Канстытуцыйны суд). У англамоўных СМІ асноўная вось канфлікту пазначаная паміж supporters of parliament (прыхільнікі парламента) або defenders of the Parliament (абаронцы парламента), з аднаго боку, і part of Moscovites, who supported Yeltsin (частка масквічоў, якая падтрымлівала Ельцына), police (паліцыя) і elite divisions of Russian military forces (элітныя падраздзяленні расійскіх узброеных сіл) — з другога<ref name=civilwar>Mikhail Soutchanski [http://www.cs.toronto.edu/~mes/russia/period/october93.html Civil War in Moscow, October’93] {{ref-en}}</ref>. Вялікую ролю ў канфлікце прыпісваюць «правакатарам» і «снайперам Каржакова», а паводле іншай версіі, снайперам Руцкога, ветэранам «гарачых кропак»<ref name=aksuchitc>{{cite web|author=[[Аксючиц, Виктор Владимирович|Аксючиц В. В.]]|url=http://www.pravoslavie.ru/jurnal/030929145238|title=Расстрел Дома Советов|publisher=[http://www.pravoslavie.ru Православие.Ru]|datepublished=29.09.03|access-date=29 сентября 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810084713/http://www.pravoslavie.ru/jurnal/030929145238.htm|archive-date=10 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>), якія стралялі па міліцыянерам з мэтай справакаваць іх на рашучыя дзеянні. == Выкарыстанне сцягоў і іншай атрыбутыкі == Сярод абаронцаў Дома Саветаў былі грамадзяне — прыхільнікі розных палітычных арганізацый. Тыя з іх, якія сімпатызавалі КПРФ і іншым камуністычным рухам, выкарыстоўвалі чырвоны сцяг СССР. На фатаграфіі вядомага расійскага фотарэпарцёра, лаўрэата міжнародных конкурсаў<ref>{{cite web|date=3 ноября 2008|url=http://www.rian.ru/media/20081103/154330405.html|title=Фотовыставка РИА Новости «Женский лик России» открылась в Иордании|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2010-08-14|archive-url=http://www.webcitation.org/61CqhUX7r|archive-date=2011-08-25}}</ref> Уладзіміра Федарэнкі (агенцтва РИА Новости), знятай 2 кастрычніка 1993 года на Смаленскай плошчы (у подпісе памылкова пазначана, што гэта Новы Арбат), відаць, як чалавек, узлезшы на барыкады, трымае сцяг чырвонага колеру<ref name="arbat">[http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#22687/ Баррикады на Новом Арбате | Библиотека изображений «РИА Новости»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121216210816/http://visualrian.ru/ru/site/gallery#22687/ |date=16 снежня 2012 }}</ref>. На іншай фатаграфіі, знятай Федарэнкам у той жа дзень, відаць, як у натоўпе прыхільнікаў Вярхоўнага Савета на барыкадах ёсць людзі са сцягам РСФСР 1954 года (з сярпом і молатам), са сцягам СССР і з Андрэеўскім сцягам<ref name="smolenskayapl">[http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#22688/ Баррикады на Смоленской площади | Библиотека изображений «РИА Новости»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121216210816/http://visualrian.ru/ru/site/gallery#22688/ |date=16 снежня 2012 }}</ref>. У кнізе «Таямніца Расіі», размешчанай на сайце «Руская ідэя», сцвярджаецца са спасылкай на члена Вярхоўнага Савета Анатоля Грэшнявікова, што адным з першых над барыкадамі каля Дома Саветаў быў узняты сцяг манархістаў<ref>[http://www.rusidea.org/?a=430112 Русская Идея]</ref>. Гэты ж сцяг (чорна-залаціста-белага колеру) выкарыстоўваўся прыхільнікамі Фронту нацыянальнага выратавання, у аргкамітэт якога, сярод іншых, уваходзілі старшыня Нацыянальна-рэспубліканскай партыі Мікалай Лысенка, народны дэпутат Расіі Мікалай Паўлаў і генерал-палкоўнік Альберт Макашоў<ref>[http://www.panorama.ru/gazeta/p35_fns.html Г.Раж: Фронтовые воспоминания]</ref>. На фатаграфіі Аляксандра Палякова, знятай 3 кастрычніка 1993 года і размешчанай на сайце РИА Новости, бачны балкон Дома Саветаў, які выкарыстоўваўся ў дні падзей у якасці трыбуны перманентнага мітынгу. На здымку — выступаючы Аляксандр Руцкой у асяроддзі целаахоўнікаў. Ззаду яго можна ўбачыць два вялікія сцягі — Андрэеўскі сцяг і чорна-залаціста-белы імперскі сцяг<ref>[http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#108798/ А.Руцкой выступает с балкона Дома Советов 3 октября 1993 года | Библиотека изображений «РИА Новости»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121216210816/http://visualrian.ru/ru/site/gallery#108798/ |date=16 снежня 2012 }}</ref>. У той жа дзень абаронцамі савецкай улады быў узняты сцяг СССР над мэрыяй Масквы (былым СЭВам)<ref>[http://1993.sovnarkom.ru/FOTO_VID/RUSTAINA/rust_05.htm Октябрьское восстание 1993 года. Кадры из видеофильма «Русская тайна»]</ref>. На фатаграфіі, знятай 4 кастрычніка 1993 года, размешчанай на сайце агенцтва РИА Новости, бачная верхняя частка будынка Дома Саветаў, ахопленага пажарам. У верхнім пункце вежы ўсталяваны дзяржаўны сцяг Расіі — бела-блакітна-пунсовы трыкалор. Крыху ніжэй — на пляцоўцы, на якой размешчаны флагшток, — яшчэ некалькі розных сцягоў меншага памеру, сярод якіх сцяг СССР<ref>[http://visualrian.ru/storage/PreviewWM/1087/99/108799.jpg?1127216760 Библиотека изображений «РИА Новости» :: Галерея]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Адзін з актыўных удзельнікаў падзей кастрычніка 1993 года народны дэпутат Расіі Сяргей Бабурын носіць на лацкане значок з чорна-залаціста-белым імперскім сцягам доўгія гады<ref>[http://www.rusk.ru/st.php?idar=173451 Русская линия / Новости / Сергей Бабурин: Путин заинтересован в консолидации народно-патриотических сил]</ref>. {| cellspacing="8" style="border:1px solid #ccc; background-color:white" border="0" align="center" |+ '''Сцягі Расіі і СССР, якія выкарыстоўваліся абаронцамі Дома Саветаў''' | style="border:thin solid #e0e0e0; background-color:#F9F9F9; margin: 2px;" width="150" height="150" align="center"|[[Файл:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|100px|border|link=Сцяг РСФСР|alt=Сцяг РСФСР]] | style="border:thin solid #e0e0e0; background-color:#F9F9F9; margin: 2px;" width="150" height="150" align="center"|[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|100px|border|link=Сцяг СССР|alt=Сцяг СССР]] | style="border:thin solid #e0e0e0; background-color:#F9F9F9; margin: 2px;" width="150" height="150" align="center"|[[Файл:Naval Ensign of the Soviet Union.svg|100px|border|link=Ваенна-марскі сцяг СССР|alt=Ваенна-марскі сцяг СССР]] | style="border:thin solid #e0e0e0; background-color:#F9F9F9; margin: 2px;" width="150" height="150" align="center"|[[Файл:Romanov Flag.svg|100px|border|link=|alt=Сцяг гербавых колераў Расійскай імперыі]] | style="border:thin solid #e0e0e0; background-color:#F9F9F9; margin: 2px;" width="150" height="150" align="center"|[[Файл:Naval ensign of Russia.svg|100px|border|link=Андрэеўскі сцяг|alt=Андрэеўскі сцяг]] | style="border:thin solid #e0e0e0; background-color:#F9F9F9; margin: 2px;" width="150" height="150" align="center"|[[Файл:Flag of Russia.svg|100px|border]] |- | style="background-color:#F9F9F9; overflow: hidden; font-size: 94%; padding: 2px 4px; border: 0px solid #ccc; margin: 2px;" width="150" align="center"|<div class="gallerytext">[[Сцяг РСФСР]] 1954 года<ref name="smolenskayapl" /></div> | style="background-color:#F9F9F9; overflow: hidden; font-size: 94%; padding: 2px 4px; border: 0px solid #ccc; margin: 2px;" width="150" align="center"|<div class="gallerytext">[[Сцяг СССР]]<ref name="arbat" /><ref name="smolenskayapl" /><ref>[http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#489005/ Сторонники Верховного Совета РФ у Белого дома | Библиотека изображений «РИА Новости»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121216210816/http://visualrian.ru/ru/site/gallery#489005/ |date=16 снежня 2012 }}</ref></div> | style="background-color:#F9F9F9; overflow: hidden; font-size: 94%; padding: 2px 4px; border: 0px solid #ccc; margin: 2px;" width="150" align="center"|<div class="gallerytext">[[Ваенна-марскі сцяг СССР]]<ref name="rutube.ru">[http://rutube.ru/tracks/2075182.html?v=98de7ffd647be63539e63ac035f67f84 Живая история «Россия. Точка невозврата: Штурм Белого дома» (2008) :: Видео на RuTube] гл. на 22:36</ref></div> | style="background-color:#F9F9F9; overflow: hidden; font-size: 94%; padding: 2px 4px; border: 0px solid #ccc; margin: 2px;" width="150" align="center"|<div class="gallerytext">[[Чорна-жоўта-белы сцяг|Сцяг гербавых колераў Расійскай імперыі]]<ref>[http://visualrian.ru/ru/site/gallery/#21291/ Баррикады у "Белого дома" | Библиотека изображений «РИА Новости»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121216210816/http://visualrian.ru/ru/site/gallery#21291/ |date=16 снежня 2012 }}</ref></div> | style="background-color:#F9F9F9; overflow: hidden; font-size: 94%; padding: 2px 4px; border: 0px solid #ccc; margin: 2px;" width="150" align="center"|<div class="gallerytext">[[Андрэеўскі сцяг]]<ref name="smolenskayapl" /></div> | style="background-color:#F9F9F9; overflow: hidden; font-size: 94%; padding: 2px 4px; border: 0px solid #ccc; margin: 2px;" width="150" align="center"|<div class="gallerytext">Гістарычны бела-сіне-чырвоны сцяг<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=F7BcfZAZb8c Репортаж Сванидзе по итогам событий 3-4 октября 1993 г.] гл. на 3:20</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=durtin67eRQ Репортаж НТВ о событиях 3-4 октября 1993 г.] гл. на 0:11</ref><ref>[http://www.pravoslavie.ru/jurnal/64629.htm Иеромонах Никон (Белавенец). «Я – священник Русской Православной Церкви. Прошу вас прекратить огонь»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://nash-sovremennik.ru/p.php?y=2003&n=9&id=5 |title=Алексей Залесский • Конец Дома Советов (Наш современник {{!}}{{!}} N9 2003)<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=16 лістапада 2014 |archive-date=11 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111161152/http://nash-sovremennik.ru/p.php?y=2003&n=9&id=5 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=4kS4YIcpPZU Белый дом, чёрный дым] гл. на 21:44</ref>, нацыянальны сцяг Расійскай імперыі<ref>Высочайшее повеление о признании во всех случаях бело-сине-красного флага национальным</ref> </div> |} == Выразы падтрымкі Ельцыну == Мэр Масквы Юрый Лужкоў актыўна падтрымаў указ прэзідэнта Ельцына № 1400. Гарадскія службы забяспечылі адключэнне будынка Дома Саветаў ад водазабеспячэння, каналізацыі, электрычнасці, тэлефоннай сувязі і іншых гарадскіх камунікацый. Аб падтрымцы дзеянняў Барыса Ельцына заявілі дзеячы культуры Леанід Ярмольнік, Аркадзь Арканаў, Кірыл Лаўроў<ref name="old.russ.ru" />. 26 верасня на Краснай плошчы адбыўся сімфанічны канцэрт Мсціслава Растраповіча і кіраванага ім Нацыянальнага Сімфанічнага Аркестра ЗША. На канцэрце прысутнічаў Барыс Ельцын, генерал арміі Павел Грачоў, мэр Масквы Юрый Лужкоў, масквічы і госці горада. У праграму ўвайшлі фінал кантаты Пракоф’ева «Аляксандр Неўскі» і ўверцюра Чайкоўскага «1812». Пры выкананні ўверцюры прагучалі звонавыя перазвоны званіц сабораў Крамля і Храма Васіля Блажэннага, гарматныя залпы. Канцэрт планіраваўся загадзя і быў прымеркаваны да 100-годдзя з дня смерці П. І. Чайкоўскага. Але ўлічваючы тое, што выступ адбыўся ў момант актыўнага супрацьстаяння ўладаў, а таксама той факт, што Растраповіч неаднаразова ў сваіх інтэрв’ю прызнаваўся ў сімпатыях да Б. Ельцына і яго курсу, канцэрт расцэньваўся як акт у падтрымку Ельцына<ref>{{Cite web |url=http://1001.vdv.ru/books/symphony/issue17/ |title=«Русские сезоны» мятежного Мстислава |access-date=16 лістапада 2014 |archive-date=16 мая 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516084726/http://1001.vdv.ru/books/symphony/issue17/ |url-status=dead }}</ref>. У той жа дзень рух «Дэмакратычная Расія» сумесна з арганізацыямі «Жывое кольца» і «Аўгуст-91», правялі агульнамаскоўскую акцыю ў падтрымку дзеянняў Ельцына, у якую ўваходзілі мітынг і маніфестацыя з удзелам некалькіх тысяч чалавек<ref name="doklad_astrahankina" />. Таксама ў падтрымку Ельцына выступіла Грамадска-патрыятычнае аб’яднанне добраахвотнікаў — абаронцаў Белага дома ў жніўні 1991 года ў падтрымку дэмакратычных рэформаў «Атрад „Расія“»<ref>[http://rossia.rusflag.ru/obrab.htm "Отряд «Россия»]</ref>. 3 кастрычніка па Цэнтральным тэлебачанні трансляваліся заявы некалькіх вядомых дзеячаў культуры з заклікам да арміі (якая абвясціла раней пра свой нейтралітэт) пакончыць з абаронцамі савецкага ладу. Напрыклад, вядомая актрыса Л. Ахеджакава казала: {{пачатак цытаты}}«Мне ўжо не хочацца быць аб’ектыўнай. <…> Што ж гэта за праклятая Канстытуцыя?! Бо паводле гэтай Канстытуцыі саджалі людзей у турмы. <…> Цяпер у гэтую Канстытуцыю пішуць папраўкі, і галоўнае, што ў гэтых папраўках, — прывілеі. І зараз за гэтую Канстытуцыю, у якую ўжо ўпісаныя, паўтыканыя іх прывілеі, яны забіваюць людзей. Я не ведаю, што цяпер будзе, калі там сто тысяч людзей. А дзе наша армія?! Чаму яна нас не абараняе ад гэтай праклятай Канстытуцыі?! А мне яшчэ кажуць: легітымна, нелегітымна… Сябры мае! Прачніцеся! Не спіце! Сёння ноччу вырашаецца лёс няшчаснай Расіі, нашай няшчаснай Радзімы. Наша няшчасная Радзіма ў небяспецы! Не спіце! Нам пагражаюць страшныя рэчы. Зноў прыйдуць камуністы!»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=5Iz8IX0XygI Лия Ахеджакова 1993 расстрел парламента]</ref>{{Канец цытаты}} Вядомы акцёр Мікіта Джыгурда заявіў, што «спрабавалі мірна дамовіцца з дэпутатамі, і што яны патрабавалі выкуп. Не таму, што яны змагаюцца за вашы выгоды, — яны змагаюцца за свае даброты. Яны запатрабавалі па мільёну долараў кожны: атрымаем па мільёну долараў, і пойдзем». Віктар Чарнамырдзін заявіў пра прыхільнікаў Вярхоўнага савета: «Гэта ж нелюдзі, зверы<ref name="Иванов-Мусин" />! Ніякіх перамоваў! Трэба перабіць гэтую банду»<ref name="hasb1-10" />. Адзін з дэпутатаў, якія перайшлі на бок Ельцына, Юрый Чарнічэнка, заклікаў па тэлебачанні: «Хлопцы, хочаце жыць — раздушыце гэтую гадзіну!»<ref>[http://www.sovross.ru/old/2006/116/116_2_1.htm «НАСТАНЕТ ДЕНЬ, КОГДА ВОЗДАСТСЯ ПАЛАЧАМ». «Советская Россия», 5 октября 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110925101439/http://www.sovross.ru/old/2006/116/116_2_1.htm |date=25 верасня 2011 }}</ref>. Ягор Гайдар выступаў па тэлебачанні і заклікаў масквічоў збірацца ля будынка Массавета «для абароны свабоды і дэмакратыі»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=lqPLUz1Mlfg Егор Гайдар в октябре 1993 г.]</ref>. Лідар партыі «Яблоко» Рыгор Яўлінскі: {{пачатак цытаты}}«Ужыць усе сілы правапарадку для падаўлення прыхільнікаў фашызму, экстрэмісцкіх, бандыцкіх фарміраванняў, сабраных пад эгідай Белага Дома. Калі гэтых сіл будзе недастаткова, неабходна разгледзець пытанне аб выкарыстанні рэгулярных узброеных сіл»<ref name="doklad_astrahankina" /><ref>[http://www.yabloko.ru/Publ/RadioTV/yavl-rtr-6.html Выступление Г. А. Явлинского по каналу РТР в ночь с 3 на 4 октября 1993 года]</ref>.{{канец цытаты}} Напярэдадні штурму Дома Саветаў лідар ЛДПР Уладзімір Жырыноўскі заявіў, што асабіста ён у канфлікце паміж «ружовымі чырвонымі» з Крамля і «чырвонымі чырвонымі» з Белага дома абраў меншае зло і стаў на бок першых<ref>[http://old.russ.ru/antolog/1993/chron141.htm 4 октября. Четырнадцатый день противостояния. Расстрел Дома Советов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110609215024/http://old.russ.ru/antolog/1993/chron141.htm |date=9 чэрвеня 2011 }}</ref>. 5 кастрычніка ў газеце «Весці» быў апублікаваны ліст у падтрымку дзеянняў Ельцына, падпісаны вядомымі пісьменнікамі, сярод якіх — Дзмітрый Ліхачоў, Віктар Астаф’еў, Булат Акуджава і Данііл Гранін (вядомы таксама як ліст 42-х)<ref name="ng.ru">{{cite web|date=3 октября 2003|url=http://www.ng.ru/politics/2003-10-03/2_lessons.html|title=Перешагнув через могилы|publisher=Независимая газета|access-date=2010-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810024311/http://www.ng.ru/politics/2003-10-03/2_lessons.html|archive-date=10 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Аўтары заклікалі Барыса Ельцына забараніць «усе віды камуністычных і нацыяналістычных партый, франтоў і аб’яднанняў», зрабіць больш жорсткім заканадаўства, увесці і шырока выкарыстоўваць жорсткія санкцыі «за прапаганду фашызму, шавінізму, расавай нянавісці», зачыніць шэраг газет і часопісаў, а таксама тэлепраграму «600 секунд», прыпыніць дзейнасць саветаў, а таксама прызнаць нелегітымнымі не толькі З’езд народных дэпутатаў і Вярхоўны Савет Расіі, але і ўсе органы, створаныя імі. Прыхільнікі Вярхоўнага Савета ў гэтым лісце былі названыя «камуна-фашыстамі», «чырвона-карычневымі пярэваратнямі», «тупымі нягоднікамі», «прайдзісветамі», «авантурыстамі», «халаднакроўнымі катамі» і проста «забойцамі»<ref name="doklad_astrahankina" />. Пісьменнік Васіль Аксёнаў пазней заявіў<ref name="ng.ru"/>: «Гэтых свалачоў трэба было страляць. Калі б я быў у Маскве, то таксама падпісаў бы гэты ліст у „Весцях“». 6 кастрычніка былы савецкі дысідэнт Уладзімір Букоўскі заявіў, што «яго (Ельцына) дзеянні былі абсалютна апраўданымі і змушанымі, тут няма ні найменшага сумневу <…> Яго апаненты здзейснілі не палітычныя памылкі — яны здзейснілі крымінальныя злачынствы»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=GxaCiWtkHDg Вести (РТР, 06.10.1993) — YouTube]</ref>. 7 кастрычніка ліст з адабрэннем дзеянняў Ельцына па разгоне органаў савецкай улады накіраваў Джахар Дудаеў: «Урад Чачэнскай Рэспублікі ўхваляе Вашы дзеянні па падаўленні камуністычна-фашысцкага бунту ў Маскве, які меў сваёй мэтай захапіць уладу ў Расіі і патапіць у крыві дэмакратыю… У гэтую суровую гадзіну, калі вырашаецца лёс Расіі, мы яшчэ раз хочам запэўніць Вас, што мы гатовыя дапамагчы ў любы момант усімі сродкамі, якія маем». 6 лістапада партыя «Дэмакратычны саюз» на сваім з’ездзе выступіла з дэкларацыяй, у якой заявіла аб падтрымцы дзеянняў Барыса Ельцына «па ліквідацыі Саветаў — 21 верасня 1993 года і ўціску „камуна-фашысцкага бунту“ 4 кастрычніка 1993 года»<ref>[http://ds.ru/deklar.htm Декларация ДС России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090215060411/http://ds.ru/deklar.htm |date=15 лютага 2009 }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Жнівеньскі путч]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{refbegin|2}} * ''[[Іона Іонавіч Андронаў|Андронов И. И.]]'' [http://iona-andronov.narod.ru/index/0-4 «Под огнём от Афгана до Москвы. Мемуары» («Моя война»)] (1999), ООО «Деловой мир 2000», 416 с. — ISBN 5-93681-001-1 * {{кніга |аўтар = Председатель редакционной коллегии [[Сяргей Мікалаевіч Бабурын|Бабурин С.Н.]] |загаловак = Десятый (Чрезвычайный) Съезд народных депутатов Российской Федерации. 23 сентября - 4 октября 1993 года. Стенографический отчёт |выдавецтва = Российский государственный торгово-экономический университет |месца = М. |год = 2008 |isbn = 5-87827-335-1 }} * Брагин В. И. «Правда замедленного действия» (2013. — 1647 с.) * Бузгалин А. В., Колганов А. И. Кровавый октябрь в Москве. Хроника, свидетельства, анализ событий. 21 сентября — 4 октября 1993 г. — М., Экономическая демократия. 1994. * Площадь Свободной России: Сборник свидетельств о сентябрьских-октябрьских днях 1993 г. в столице России. Составители В. Я. Васильев, [[Аляксандр Уладзіміравіч Бузгалін|А. В. Бузгалин]], [[Андрэй Іванавіч Калганаў|А. И. Колганов]]; М., «Эребус», 1994; ISBN 5-86335-006-7 * {{кніга |аўтар = [[Юрый Міхайлавіч Варонін|Воронин Ю. М.]] |загаловак = Свинцом по России |месца = М. |выдавецтва = Палея |год = 1995 }} * {{кніга |аўтар=Воронин Ю. М. |загаловак=Стреноженная Россия. Политико-экономический портрет ельцинизма |спасылка=http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Voronin_YuM/Voronin_YuM_00.htm |месца={{M.}} |выдавецтва=Республика |год=2003 |старонак=656 |isbn=5-250-01871-8 |тыраж=2000 |ref=Воронин Ю. М.}} * [[Анатоль Мікалаевіч Грэшневікоў|Грешневиков, А. Н.]]. «Расстрелянный парламент». «Рыбинское подворье». 1995 * {{кніга |аўтар = [[Мікалай Рыгоравіч Грыгор’еў|Григорьев Н. Г.]] |загаловак = Дни, равные жизни |месца = Чебоксары |год = 2000 |isbn = 5-87677-056-6 }} * {{кніга |аўтар = Ельцин Б. Н. |загаловак = Записки президента |спасылка = http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/ELTCIN/urod1.htm |месца = М. |выдавецтва = Огонёк |год = 1994 |isbn = 5-88274-083-5 }} * Захаренков В. И., Шутов М. Г. Московская война. М., 1994. * Зевелев А., Павлов Ю. Расколотая власть. 14 дней и ночей гражданской войны в Москве осенью 1993 года. — М.: РОССПЭН, 1995. * {{кніга |аўтар = Исаков В. Б. |загаловак = Госпереворот. Парламентские дневники. 1992 - 1993 гг |месца = М. |год = 1995 }} * Коржаков А. В. Борис Ельцин: от рассвета до заката. М.: Интербук, 1997. * [[Вераніка Іосіфаўна Куцыла|Куцылло В. И]]. «[[Записки из Белого дома]]. 21 сентября — 4 октября 1993 г.». М., 1993. Воспоминания очевидца событий — журналистки газеты «[[КоммерсантЪ]]»[https://echo.msk.ru/guests/13016/] * {{кніга |аўтар = Иванов И. ([[Марат Мазітавіч Мусін|Мусин М. М.]]) |загаловак = Анафема. Хроника государственного переворота |спасылка = http://www.hrono.ru/libris/lib_i/an_00.php |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Палея |год = 1995 |isbn = 5-86020-319-5 }}[http://www.voskres.ru/army/library/musin.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140915224201/http://www.voskres.ru/army/library/musin.htm |date=15 верасня 2014 }}''Переиздание'': {{кніга |загаловак = Месть президента, или как расстреляли власть народа |месца = М. |год = 2009 |выдавецтва = Эксмо, Алгоритм |старонак = 432 |isbn = 978-5-699-37488-5 }} * ''[[Рынат Сафіевіч Мухамадзіеў|Мухамадиев Р. С.]]'' На раскалённой сковороде. М.: Голос, 1997. — 288 с. ISBN 5-7117-0314-5 * {{кніга |аўтар = [[Аляксандр Уладзіміравіч Астроўскі|Островский А. В.]] |загаловак = 1993: Расстрел «Белого дома» |спасылка = http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/Ostrovskii_AV/Ostrovskii_AV_1993.doc |месца = М. |выдавецтва = Эксмо |год = 2008 |isbn = 978-5-699-30395-3 |старонак = 640 }} ''Переиздание'': [https://my-files.ru/otgo2w Расстрел «Белого дома». Чёрный октябрь 1993] М.: «Книжный мир», 2014. — 640 с. ISBN 978-5-8041-0637-0 * {{кніга |аўтар = Под ред. [[Глеб Алегавіч Паўлоўскі|Павловского Г. О.]] |загаловак = Октябрь 1993. Хроника переворота |спасылка = http://old.russ.ru/antolog/1993/ |выдавецтва = Век XX и мир |год = 1994 }} * [[Юрый Дзмітрыевіч Петухоў|Петухов Ю. Д.]] «[[Чёрный дом]]» (воспоминания очевидца). * Ройз М. Кровавый пасьянс. М., 1994. * Руцкой А. В. Лефортовские протоколы. М. 1994. * {{кніга |аўтар = [[Аляксандр Уладзіміравіч Руцкой|Руцкой А. В.]] |загаловак = Кровавая осень. Дневник событий 21 сентября - 4 октября 1993 года |месца = М. |год = 1995 }} * ''[[Уладзімір Мікалаевіч Тараненка|Тараненко В. Н.]]'' Урок демократии. М.: 2008. — 512 с. ISBN 978-5-17-050466-4 * ''[[Аляксандр Мікалаевіч Тарасаў|Тарасов А. Н.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_2571.html Провокация. Версия событий 3-4 октября 1993 г. в Москве.] М.: Центр новой социологии и изучения практической политики «Феникс», 1993. * {{кніга |аўтар = [[Руслан Імранавіч Хасбулатаў|Хасбулатов Р. И.]] |загаловак = Великая российская трагедия |месца = М. |год = 1994 |isbn = 5-86020-310-1 |спасылка = http://1993.sovnarkom.ru/KNIGI/HASBULAT/hasb0.htm }} * Чарный С. Тайны Октября 1993. — М.: Яуза, Эксмо, 2004. * {{кніга |аўтар = Шевченко В. А. |загаловак = Забытые жертвы октября 1993 года |месца = Тула |год = 2010 |isbn = 987-5-8125-1452-5 }} * Челноков М. Б. Россия без Союза, Россия без России. М.: Новая слобода, 1994. — 407 с. * {{кніга|аўтар=Шевченко В. А.|загаловак=Жертвы Черного Октября. 1993|месца=Москва|выдавецтва=Алгоритм|год=2013|старонак=184|isbn=978-5-4438-0548-1|спасылка=https://krasnoobsk.su/images/KULTURA/ISTORIIA/Okt1993/9.pdf}} * Москва. Осень-93: Хроника противостояния. — (2-е изд., испр. и доп.). — М.: Республика, 1995. * Народные депутаты России. 1990—1993. — М.: Издание Государственной Думы, 1998. * Сборник документов и материалов Комиссии Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации по дополнительному изучению и анализу событий, происходивших в городе Москве 21 сентября — 5 октября 1993 года. М.: Издание Государственной Думы, 2003. * Тишайшие переговоры (1-3 октября 1993 г. Запись фонограммы переговоров в Свято-Даниловом монастыре). — М.: Магистериум, 1993. {{refend}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{артыкул|загаловак=Октябрь 1993. Хроника переворота|спасылка=http://old.russ.ru/antolog/1993/|выданне=Век XX и мир, Русский Журнал|год=1994, 1997}} * {{cite web|url=http://www.kprf.org/showthread-t_1043.html|title=Хроника тех дней октябрь 1993 — рассказы очевидцев|publisher=[[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі|КПРФ]]|lang=ru|access-date=2010-09-25}} * {{артыкул|спасылка=http://www.gzt.ru/politics/2003/10/02/093200.html|загаловак=Хроника событий 21 сентября — 4 октября 1993 года|выданне=[[GZT.ru]]|год=30.09.2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070410130620/http://www.gzt.ru/politics/2003/10/02/093200.html|archive-date=2007-04-10|url-status=dead}} * {{артыкул|спасылка=https://graniru.org/Society/m.95835.html|аўтар=Борко Д.|загаловак=Белый дом — 1993: фотогалерея|выданне=[[Грани.Ру]]|год=02.10.2005}} * [http://1993.sovnarkom.ru/ Сайт «Октябрьское восстание 1993 года»] — материалы (фотографии, листовки, документы, книги, газеты, песни,…) по истории октябрьских событий 1993 года. * [https://web.archive.org/web/20181008015847/http://noorimages.com/feature/moscow-1993-inside-the-white-house/ moscow 1993: inside the white house] * [https://web.archive.org/web/20191120194035/http://2003.novayagazeta.ru/nomer/2003/72n/n72n-s24.shtml Чёрный октябрь в Белом доме] * {{артыкул|спасылка=https://rg.ru/2003/10/03/Osenneeobostrenie.html|загаловак=Осеннее обострение — октябрьские столкновения 1993 года в Москве глазами их непосредственных участников|аўтар=Снегирёв В.|выданне=[[Российская газета]]|нумар=3312|год=10 октября 2003}} * {{cite web|url=http://www.voskres.ru/taina/1993.htm|title=Тайна беззакония: события 21 сентября — 5 октября 1993 года|publisher=[http://www.voskres.ru Портал «Русское Воскресение»]|access-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011200555/http://voskres.ru/taina/1993.htm|archive-date=11 кастрычніка 2011|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://hro.org/ngo/articles/2005/10/04.php|author=Черкасов А.|title=Октябрь 1993: день без названия|publisher=[https://hro.org Портал «Права человека в России»]|datepublished=2005-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527112634/https://hro.org/ngo/articles/2005/10/04.php|archive-date=27 мая 2008}} * {{артыкул|аўтар= [[Аляксандр Андрэевіч Праханаў|Проханов А. А.]]|загаловак= Икона 1993 года // Хождение в огонь|спасылка= http://www.zavtra.ru/content/view/hozhdenie-v-ogon-21/|выданне= [[Завтра]]|тып= Газета|месца= {{М.}}|выдавецтва= Редакция газеты «Завтра»|год= 14 января 2012}} * [https://age.lenta.ru/1993 Конец Советов] // Lenta.ru, 2013 * [http://www.visualrian.ru/ru/site/gallery/index/id/22685/context/{%22lightbox%22:%2223967%22}/#21298 События сентября — октября 1993 года в фотографиях РИА Новости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305093120/http://visualrian.ru/ru/site/gallery/index/id/22685/context/%7B%22lightbox%22:%2223967%22%7D/#21298 |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.kommersant.ru/doc/2309642 КоммерсантЪ — Спецпроекты — 1993] * [http://1993-2013.ru/ 1993-2013] // Сайт, посвящённый 20-летию событий сентября-октября 1993 года * [http://echo.msk.ru/programs/otgoloski/1553108-echo/ Интервью и. о. президента России Александра Руцкого радиостанции «Эхо Москвы» от 22.09.1993] * [http://www.stoletie.ru/vzglyad/dumali_chto_rukovodstvu_strany_khvatit_uma_440.htm «Думали, что руководству страны хватит ума…» — Из воспоминаний генерал-майора запаса, в октябре 1993-го — начштаба десантного полка.] К 25-летию событий. // Интернет-газета Stoletie.RU от 03.10.2018 ;Відэазапісы * [https://www.youtube.com/watch?v=b3lSUnupBbE Хроника октябрьских событий 1993 года в выпусках новостей CBS News]{{ref-en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=gEVtzOSDzwA Обращение Б. Н. Ельцина от 21.09.1993] * [https://www.youtube.com/watch?v=QLxeoXnMpOE Трансляция CNN 4 октября 1993 в оригинале]{{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Падзеі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Палітыка Расіі]] [[Катэгорыя:1993 год у Маскве]] [[Катэгорыя:Верасень 1993 года]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 1993 года]] orvv0k2v5zs5il9dc01dklmawz6qq2n 0 219431 5160560 5009509 2026-07-03T13:37:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160560 wikitext text/x-wiki {{японская пісьменнасць}} {{Listen | filename = ja-kanji.ogg | title = Кандзі — 漢字 }} '''Кандзі''' ([[Японская мова|яп.]]: {{Audio|ja-kanji.ogg|漢字}}; дзі — сімвал, Кан — [[Імперыя Хань|Хань]]; літаральна «ханьскія літары»<ref>{{кніга |аўтар = Колесников А.Н. |частка = Японская письменность // Введение |загаловак = Японский для всех |спаска = http://ichiban.narod.ru/nihongo/kolesnikov/vvedenie.html |серыя = Пособие по изучению разговорного языка }} </ref>) — [[кітайская пісьменнасць|кітайскія іерогліфы]], ужываныя ў сучаснай [[Японская пісьменнасць|японскай пісьменнасці]] разам з [[хірагана]]й, [[катакана]]й, [[арабскія лічбы|арабскімі лічбамі]] і [[ромадзі]] ([[Лацінскі алфавіт|лацінскім алфавітам]]). == Гісторыя == [[Выява:Kanji furigana.png|thumb|left|150 px|кітайскія іерогліфы для слова ''кандзі''.]] Японскі тэрмін ''кандзі'' (漢字) літаральна значыць «Літары (дынастыі) [[Імперыя Хань|Хань]]». Дакладна невядома, якім шляхам кітайскія іерогліфы трапілі ў [[Японія|Японію]], аднак сёння агульнапрынятай лічыцца версія аб тым, што ўпершыню кітайскія тэксты завезлі ў краіну [[будызм|будысцкія]] [[манах]]і з [[Карэя|карэйскага]] каралеўства [[Пэкчэ]] ў [[5 стагоддзе|V ст. н. э.]] Гэтыя тэксты былі напісаны [[кітайская мова|кітайскай мовай]], і для таго, каб японцы маглі іх прачытаць з дапамогай [[Дыякрытычны знак|дыякрытычных знакаў]] прытрымліваючыся правіл японскай [[Граматыка|граматыкі]], была створана сістэма ''[[камбун]]'' (漢文). Японская мова ў тыя часы не мела пісьмовай формы. Для запісу спрадвечна японскіх слоў была створана сістэма пісьменнасці ''[[ман'ёгана]]'', першым літаратурным помнікам якой стала старажытная паэтычная анталогія [[Ман’ёсю]]. Словы ў ёй запісваліся кітайскімі іерогліфамі паводле гучання, а не паводле сэнсу. Ман’ёгана, запісаная курсіўным шрыфтам, пераўтварылася ў ''[[хірагана|хірагану]]'' — сістэму пісьменнасці для жанчын, якім [[вышэйшая адукацыя]] была недаступная. Большасць літаратурных помнікаў эпохі [[Хэйан]] з жаночым аўтарствам былі запісаны хіраганай. ''[[Катакана]]'' ўзнікла паралельна: [[манастыр]]скія вучні спрашчалі ман’ёгану да адзінага значнага элемента. Абедзве гэтыя сістэмы пісьменнасці, хірагана і катакана, якія пайшлі ад кітайскіх іерогліфаў, у далейшым ператварыліся ў складовыя азбукі, якія разам называюцца ''[[кана]]й''. У сучаснай японскай мове кандзі выкрыстоўваюць для запісу асноў (каранёў) слоў у [[назоўнік]]аў, [[прыметнік]]аў і [[дзеяслоў|дзеясловаў]], у той час як ''хірагана'' ўжываецца для запісу [[словазмяненне|флексій]] і [[канчатак|канчаткаў]] дзеясловаў і прыметнікаў (гл. ''[[окурыгана]]''), [[Часціца (граматыка)|часціц]] і слоў, для якіх нялёгка запомніць іерогліфы. ''Катакана'' ўжываецца для запісу [[Анаматапея|анаматапей]] (гукаперайманняў) і [[гайрайго]] (запазычаных слоў). Для запісу запазычаных слоў катакану пачалі ўжываць адносна нядаўна: да Другой сусветнай вайны яны звычайна запісваліся праз кандзі, альбо паводле значэнняў іерогліфаў (煙草 ці 莨 ''табако'' = «тытунь»), альбо паводле іх фанетычнага гучання (天婦羅 ці 天麩羅 ''[[тэмпура]]''). Другі варыянт ужывання завецца ''[[атэдзі]]''. == Японскія ўнёскі == Першапачаткова кандзі і кітайскія [[Кітайская пісьменнасць|ханьцзы]] нічым адно ад другога не адрозніваліся: кітайскія іерогліфы выкарыстоўваліся для запісу японскіх тэкстаў. Аднак у цяперашні час паміж ханьцзы і кандзі існуе значная розніца: некаторыя іерогліфы былі створаны непасрэдна ў Японіі, некаторыя атрымалі іншае значэнне, акрамя таго, пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] напісанне многіх кандзі было спрошчана. === Кокудзі === ''Кокудзі'' (国字; літаральна. «нацыянальныя іерогліфы») — іерогліфы японскага паходжання. ''Кокудзі'' часам завуць ''васэй кандзі'' (和製漢字, «створаныя ў Японіі кітайскія іерогліфы»). Агулам налічваецца некалькі соцень ''кокудзі'' (гл. [http://www.sljfaq.org/w/Kokuji спіс на Sci.Lang.Japan]). Большасць з іх рэдка ўжываецца, але некаторыя сталі важнай часткай пісьмовай японскай мовы. Сярод іх: * 峠 ''то: гэ'' (горны перавал) * 榊 ''сакакі'' (сакакі, [[:en:Cleyera japonica|Клеера японская]]) * 畑 ''хатакэ'' (сухадольнае поле) * 辻 ''цудзі'' (скрыжаванне, вуліца) * 働 ''до:'', ''хатара(ку)'' (праца) Большасць з гэтых кандзі маюць толькі кун’ёмі, але некаторыя былі запазычаны Кітаем і набылі таксама чытанне он’ёмі<ref name="spisok">[http://homepage2.nifty.com/TAB01645/ohara/index.htm Вялікі спіс кокудзі (2700 шт.)]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ja}}.</ref>. === Коккун === У дадатак да ''кокудзі'' існуюць кандзі, значэнне якіх у японскай мове адрозніваецца ад кітайскай. Такія кандзі завуцца ''коккун'' (国訓), у іх ліку: * 沖 ''окі'' (узмор’е; кіт. ''чун'' паласканне) * 椿 ''цубакі'' (''[[камелія японская]]''; кіт. ''чун'' [[айлант]]) === Старыя і новыя іерогліфы === {{main|Сіндзітай}} Адзін і той жа кандзі можа часам быць запісаны рознымі спосабамі: 旧字体 (''кю:дзітай'', літ. «старымі іерогліфамі») (舊字體 у запісе кюдзітай) і 新字体 (''сіндзітай''; «новымі іерогліфамі»). Ніжэй пададзена некалькі прыкладаў запісу аднаго і таго ж іерогліфа ў форме кюдзітай і сіндзітай: * 國 国 ''куні'', ''кок(у)'' (краіна) * 號 号 ''го:'' (нумар) * 變 変 ''хэн'', ''ка(вару)'' (змяняцца) Іерогліфы ''кюдзітай'' выкарыстоўваліся да канца Другой сусветнай вайны і, галоўным чынам, супадаюць з [[традыцыйныя кітайскія іерогліфы|традыцыйнымі кітайскімі іерогліфамі]]. У [[1946]] годзе ўрад зацвердзіў спрошчаныя іерогліфы ''сіндзітай'' у спісе «Тоё кандзі дзітай хё» (当用漢字字体表). Некаторыя з новых знакаў супадалі са [[спрошчаныя кітайскія іерогліфы|спрошчанымі кітайскімі іерогліфамі]], ужыванымі ў [[Кітай|КНР]]. Як і ў выніку працэса спрошчвання ў Кітаі, некаторыя з новых знакаў былі запазычаны са спрошчаных формаў (略字, ''[[р'якудзі]]''), ужываных у рукапісных тэкстах, аднак у пэўным кантэксце дапушчальна ўжыванне і старых формаў некаторых іерогліфаў (正字, ''сэйдзі''). Існуюць таксама яшчэ болей спрошчаныя варыянты напісання іерогліфаў, часам ужываныя ў рукапісных тэкстах [http://hac.cside.com/bunsho/1shou/39setu.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061102201013/http://hac.cside.com/bunsho/1shou/39setu.html |date=2 лістапада 2006 }}, аднак іх выкарыстанне не пажадана. Тэарэтычна, любы кітайскі іерогліф можа быць ужыты ў японскім тэксце, але на практыцы вельмі многія кітайскія іерогліфы ў японскай мове не ўжываюцца. ''[[Дайканва Дзітэн]]'' — адзін з самых вялікіх [[слоўнік іерогліфаў|слоўнікаў іерогліфаў]] — змяшчае каля 50 тыс. запісаў, хаця большасць запісаных там іерогліфаў ніколі ў японскіх тэкстах не сустракаліся. == Чытанне кандзі == У залежнасці ад таго, якім шляхам кандзі трапіў у японскую мову, іерогліфы могуць выкарыстоўвацца для напісання аднаго альбо розных слоў альбо [[марфема|марфем]]. З пункту гледжання чытача гэта значыць, што кандзі маюць адно альбо некалькі ''чытанняў''. Выбар чытання іерогліфа залежыць ад кантэксту, укладзенага сэнсу, спалучэння з іншымі кандзі і нават ад месца ў сказе. Некаторыя часта ўжываныя кандзі маюць дзесяць ці больш розных чытанняў. Чытанні, як правіла, падзяляюцца на ''он’ёмі'' (''оннае чытанне'' ці проста ''он'') і ''кун’ёмі'' (''куннае чытанне'' ці проста ''кун''). === ''Он’ёмі'' (кітайскае чытанне) === {{nihongo|''Он'ёмі''|音読み}} — сіна-японскае чытанне; японская інтэрпрэтацыя кітайскага вымаўлення іерогліфа. Некаторыя кандзі маюць некалькі он’ёмі, таго што былі запазычаны з Кітая некалькі разоў: у розны час і з розных раёнаў. ''Кокудзі'', ці кандзі, якія стварылі ў Японіі, звычайна не маюць он’ёмі, аднак ёсць выключэнні: напрыклад у іерогліфа 働 «працваць» ёсць і кун’ёмі (''хатараку'') і он’ёмі (''до:''), а ў іерогліфа 腺 «залоза» (малочная, шчытападобная і інш.) — толькі он’ёмі: ''сэн''. Ёсць чатыры тыпы он’ёмі: * {{nihongo|Го-он|呉音||літ. ''гук царства У''}} — чытанне, запазычанае з маўлення [[царства У]] (раён сучаснага [[Шанхай|Шанхаю]]) у V і VI стагоддзях, ад якога таксама паходзіць сучасны [[у (мова)|дыялект у]]. * {{nihongo|Кан-он|漢音||літ. ''ханьскае гучанне''}} — чытанне, запазычанае з маўлення часоў [[Імперыя Тан|дынастыі Тан]] (VII—IX стагоддзі), пераважна з гаворкі сталіцы [[Чан'ань]]. * {{nihongo|То:-он||唐音||літ. ''танскае гучанне''}} — чытанне, запазычанае з маўлення часоў позніх дынастый: [[Сун]] і [[Імперыя Мін|Мін]]. Сюды адносяцца ўсе чытанні, запазычаныя ў час [[Перыяд Хэйан|Хэйан]] і [[Перыяд Эдо|Эдо]]. * {{nihongo|Кан'ё:-он||慣用音}} — памылковыя чытанні кандзі, якія пасля сталі моўнай нормай. ''Прыклады:'' {| class="standard" ! Кандзі ! Значэнне ! Го-он ! Кан-он ! То-он ! Кан’ё-он |- ! 明 | святло | ''мё:'' | ''мэй'' | ''мін'' | * |- ! 行 | ісці, паступак | ''гё:'', ''ко:'' | * | ''ан'' | * |- ! 極 | крайнасць | ''гоку'' | ''кёку'' | * | * |- ! 珠 | жэмчуг | * | ''сю'' | ''дзю'', ''дзу'' | * |- ! 度 | узровень, ступень | ''до'' | ''таку'' | ''то'' | * |- ! 輸 | увоз-вываз | ''сю'' | * | * | «ю» |} Найбольш распаўсюджана форма чытання ''кан-он''. Чытанні ''го-он'' найбольш распаўсюджаны ў [[будызм|будыйскай]] терміналогіі, напрыклад, ''гокураку'' 極楽 «рай». Чытанні ''то-он'' сустракаюцца ў некаторых словах, напрыклад ''ісу'' 椅子 «крэсла». У кітайскай мове большасці іерогліфаў адпавядае адзіны кітайскій склад. Аднак існуюць амографы (多音字), такія як 行 (кіт. ''хан'', ''сін'': яп. ''ко:'', ''гё:''); розным чытанням у кітайскай мове адпавядалі розныя значэнні, што таксама было адлюстравана пры запазычанні японскай мовай. Акрамя цяжкасцей з перадачай [[тон (лінгвістыка)|танальнага націску]], большасць кітайскіх складоў было вельмі складана паўтарыць у японскай мове з-за багацця зычных, асабліва ў [[сярэднекітайская мова|сярэднекітайскай мове]], у якой [[канцавы зычны]] сустракаўся часцей, чым у сучасных дыялектах. Таму большасць он’ёмі складаецца з дзвюх [[мора|мор]]: другая з іх — альбо падаўжэнне галоснай з першай моры (''і'' ў выпадку першай ''э'' і ''у'' ў выпадку ''о'', вынік [[дрэйф мовы|дрэйфу мовы]] на працягу стагоддзяў пасля запазычання), альбо склад ''ку'', ''кі'', ''цу'', ''ці'' альбо складовы ''н'' як імітацыя сярэднекітайскіх канцавых зычных. Магчыма, з’ява [[Ёон|змякчэння зычных перад галоснымі, адрознымі ад ''і'']], а таксама складовы ''н'' былі даданы ў японскую мову для паляпшэння імітацыі кітайскай; яны не сустракаюцца ў словах японскага паходжання. ''Он’ёмі'' часцей усяго сустракаецца пры чытанні слоў, складзеных з некалькіх кандзі (熟語 ''дзюкуго''), многія з якіх былі запазычаны разам з самімі кандзі з кітайскай для перадачы паняццяў, аналагаў якім не мела японская мова, альбо іх немагчыма было ёй перадаць. Гэты працэс запазычвання часта параўноўваюць з запазычаннем слоў англійскай мовы з [[латынь|латыні]] і нармандскай французскай мовы, бо запазычаныя з кітайскай мовы тэрміны звычайна былі сэнсава вузейшымі за іх японскія аналагі, і веданне іх лічылася атрыбутам [[Ветлівасць|ветлівасці]] і эрудзіраванасці. Найбольш важнае выключэнне з гэтага правіла — [[Прозвішча|прозвішчы]], у якіх часцей выкарыстоўваецца японскае куннае чытанне. === ''Кун’ёмі'' (японскае чытанне) === {{nihongo|Кун'ёмі|訓読み}}, японскае ці ''куннае чытенне'' — заснавана на вымаўленні {{nihongo|[[Спрадвечна японскія словы|Спрадвечна японскіх слоў]]|大和言葉|яматокотоба}}, да якіх былі па сэнсу падабраны кітайскія іерогліфы. У некаторых кандзі можа існаваць адразу некалькі ''кун’ёмі'', а можа не быць увогуле. Напрыклад, кандзі, які пазначае [[Усход]] (東) мае он’ёмі ''то:''. Аднак у японскай мове да ўвядзення іерогліфаў было адразу два словы для пазначэння гэтага кірунку свету: ''хігасі'' і ''адзума'' — яны сталі кун’ёмі гэтага іерогліфа. А ў кандзі 寸, які значыць кітайскую меру даўжыні (3,03 см), не было аналага ў японскай мове, і таму ў яго ёсць толькі он’ёмі: ''сун''. Кун’ёмі вызначаюцца трывалай складовай структурай ''яматокотоба'': кун’ёмі большасці назоўнікаў і прыметнікаў маюць даўжыню ў 2 ці 3 склады, у той час як кун’ёмі дзеясловаў карацейшыя: 1 ці 2 склады (не лічачы флексій — ''[[Окурыгана|окурыганы]]'', якая запісваецца [[хірагана]]й, хоць і лічыцца часткай чытання дзеяслова-ўтваральных кандзі). У большасці выпадкаў для запісу аднаго японскага слова з рознымі адценнямі значэння ўжываліся розныя кандзі. Напрыклад слова ''наосу'', запісанае як 治す, будзе значыць «лекаваць хваробу», у той час як запіс 直す будзе значыць «рамантаваць» (напрыклад ровар). Часам розніца ў напісанні празрыстая, а часам досыць няўлоўная. Для таго, каб не пымыліцца ў адценнях сэнсу, слова часам запісваецца хіраганай. Напрыклад, так часта робяць для запісу слова ''мото'' もと, якому адпавядаюць адразу пяць розных кандзі: 元, 基, 本, 下, 素, розніцу ў выкарыстанні якіх нялёгка ўлавіць. === Іншыя чытанні === Існуе шмат спалучэнняў кандзі, у якіх для вымаўлення складнікаў выкарыстоўваюцца і он’ёмі, і кун’ёмі: такія словы называюць ''дзю:бако'' (重箱) ці ''юто:'' (湯桶). Самі гэтыя два тэрміны з’яўляюцца [[Парадокс Грэлінга-Нэльсана|аўталагічнымі]]: першы кандзі ў слове ''дзюбако'' чытаецца праз он’ёмі, а другі — праз кун’ёмі, а ў слове ''юто'' — наадварот. Іншыя прыклады: 金色 ''кін’іро'' — «залаты» (он-кун); 空手道 ''каратэдо:'' — [[каратэ]] (кун-кун-он). Некаторыя кандзі маюць малавядомыя чытанні — ''[[наноры]]'', якія звычайна ўжываюцца дзеля агучвання асабістых імёнаў. Як правіла, наноры блізкія гучаннем да кун’ёмі. У тапонімах і імёнах таксама часам выкарыстоўваюцца наноры, альбо нават такія чытанні, якія нідзе больш не сустракаюцца, напрыклад, іерогліф 叡 (мае толькі он’ёмі «эй») у якасці імя чытаецца «Акіра» альбо «Сатосі». {{nihongo|Гікун|義訓}} — чытанні спалучэнняў кандзі, якія не маюць простага дачынення да кун’ёмі ці он’ёмі асобных іерогліфаў, а датычацца сэнсу суцэльнага спалучэння. Напрыклад, спалучэнне 一寸 можна прачытаць як ''іссун'' (то бок «адзін сун»), аднак на самай справе гэта непадзельнае спалучэнне ''цётто'' (трошкі). Гікун часта сустракаецца ў японскіх прозвішчах. Выкарыстанне ''[[атэдзі]]'' для запісу запазычаных слоў таксама прыводзіла да з’яўлення незвычайных агучванняў спалучэнняў і новых значэнняў у кандзі. Напрыклад састарэлае спалучэнне 亜細亜 ''адзіа'' раней выкарыстоўвалася для іерагліфічнага запісу часткі свету — [[Азія|Азіі]]. Сёння для запісу гэтага слова ўжываецца катакана, але кандзі 亜 набыў сэнс «Азія» ў такіх спалучэннях як ''то:а'' 東亜 («Усходняя Азія»). З састарэлага іерагліфічнага спалучэння 亜米利加 ''амэрыка'' («Амерыка»)　быў узяты другі кандзі, ад якога ўзнік неалагізм: 米国 ''бэйкоку'', які літаральна можна перакласці як «рысавая краіна», хоць на самай справе гэта значыць [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]. === Выбар варыянтаў чытання === Словы для падобных паняццяў, такіх як «усход» (東), «поўнач» (北) і «паўночны ўсход» (東北) могуць мець прынцыпова розныя вымаўленні: кун’ёмі ''хігасі'' і ''кіта'' выкарыстоўваюцца для першых двух іерогліфаў, у той час як «паўночны ўсход» будзе чытацца праз он’ёмі: ''то:хоку''. Выбар правільнага чытання іерогліфа з’яўляецца адной з асноўных складанасцей пры вывучэнні японскай мовы. Звычайна пры чытанні спалучэнняў кандзі выбіраюцца іх он’ёмі (такія спалучэнні называюцца па-японску ''дзюкуго'' 熟語). Напрыклад, спалучэнні 情報 ''дзё:хо:'' «інфармацыя», 学校 ''гакко:'' «школа» і 新幹線 ''[[сінкансэн]]'' прытрымліваюцца менавіта такога шаблона. Калі кандзі змешчаны асобна, аточаны канай і не мае побач іншых іерогліфаў, то ён звычайна чытаецца праз уласны кун’ёмі. Гэта датычыцца як прыметнікаў, так і скланяльных дзеясловаў і прыметнікаў. Напрыклад, 月 ''цукі'' «месяц», 情け ''насакэ'' «міласць», 赤い ''акаі'' «чырвоны», 新しい ''атарасіі'' «новы», 見る ''міру'' «глядзець» — ва ўсіх гэтых выпадках выкарыстоўваецца кун’ёмі. Гэтыя два асноўныя шаблонныя правілы маюць шмат выключэнняў. Кун’ёмі таксама могуць утвараць складаныя словы, хоць яны сустракаюцца радзей, чым спалучэнні з он’ёмі. Сярод прыкладаў можна прывесці 手紙 ''тэгамі'' «ліст» (пісьмо), 日傘 ''хігаса'' «парасон ад сонца» альбо вядомае спалучэнне 神風 ''[[камікадзэ]]'' «боскі вецер»<ref name="sinpu">Варта адзначыць, што падчас Другой сусветнай вайны японцы выкарыстоўвалі он’ёмі гэтага спалучэння: ''сімпу:''. Чытанне ''камікадзэ'' ўзнікла з-за памылкі амерыканскіх перакладчыкаў, але яно нават у Японіі выціснула старое вымаўленне гэтага слова.</ref>. Такія спалучэнні таксама могуць суправаджацца окурыганай: напрыклад, 歌い手 ''утаітэ'' — састар. «спявак» альбо 折り紙 ''[[орыгамі]]'' (мастацтва складвання фігурак з паперы), хоць некаторыя з такіх спалучэнняў могуць быць запісаны і без окурыганы (напрыклад, 折紙). З іншага боку, некаторыя адасобленыя іерогліфы таксама могуць агучвацца праз он’ёмі: 愛 ''ай'' «каханне», 禅 ''[[Дзэн]]'', 点 ''тэн'' «пункт, кропка». Большасць з такіх кандзі не маюць кун’ёмі. Сітуацыя з он’ёмі досыць складаная, бо многа якія кандзі маюць некалькі он’ёмі: параўнайце 先生 ''сэнсэй'' «настаўнік» і 一生 ''іссё:'' «Жыццёвы век». У японскай мове існуюць [[амограф]]ы, якія могуць чытацца па-рознаму ў залежнасці ад значэння. Напрыклад, спалучэнне 上手 можа чытацца трыма спосабамі: ''дзё:дзу'' «умелы», ''уватэ'' «верхняя частка, перавага» альбо ''камітэ'' «верхняя частка, верхняя плынь». Акрамя таго, спалучэнне 上手い чытаецца як ''умаі'' «умелы». Некаторыя вядомыя тапонімы, уключаючы Токіё (東京 ''то:кё:'') і саму [[Японія|Японію]] (日本 ''ніхон'' ці ''ніппон'') чытаюцца праз он’ёмі, хаця большасць японскіх тапонімаў чытаюцца праз кун’ёмі (напрыклад, 大阪 ''О:сака'', 青森 ''Аоморы'', 箱根 ''Хаконэ''). Прозвішчы і імёны таксама звычайна чытаюцца праз кун’ёмі (напрыклад, 山田 ''Ямада'', 田中 ''Танака'', 鈴木 ''Судзукі''), аднак часам сустракаюцца ўласныя імёны, у якіх змяшаны кун’ёмі, он’ёмі і наноры. Прачытаць іх можна толькі маючы пэўны досвед (напрыклад, 夏美 ''Нацумі'' (кун-он) альбо 目 ''Сацука'' (незвычайнае чытанне)). === Фанетычныя падказкі === Каб пазбегнуць няпэўнасці, разам з кандзі ў тэкстах часам даюцца фанетычныя падказкі ў выглядзе хіраганы, набранай малым кеглем «[[Агат (кегль)|агатам]]» над іерогліфамі (т.з. ''[[фурыгана]]'') альбо ў радок за імі (т.з. ''[[кумімодзі]]''). Гэта часта робяць у тэкстах для дзетак, для іншаземцаў, якія вывучаюць японскую мову і ў [[манга (мастацтва)|манзе]]. Фурыгана часам выкарыстоўваецца ў газетах для рэдкіх ці незвычайных чытанняў, а таксама для іерогліфаў, якія не ўключаны ў спіс асноўных кандзі (гл. ніжэй) == Агульная колькасць кандзі == Агульную колькасць існуючых кандзі вызначыць складана. Слоўнік ''[[Дайканва Дзітэн]]'' змяшчае каля 50 тыс. іерогліфаў, у той час як больш поўныя і сучасныя кітайскія слоўнікі змяшчаюць болей 80 тыс. знакаў, многія з якіх з’яўляюцца незвычайнымі формамі. Большасць з іх не выкарыстоўваюцца ані ў Японіі, ані ў Кітаі. Для таго, каб разумець большасць японскіх тэкстаў, досыць ведаць каля 3 тыс. кандзі. == Правапісныя рэформы і спісы кандзі == Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], пачынаючы з [[1946]] г., японскі ўрад заняўся распрацоўкай рэформ [[арфаграфія|арфаграфіі]]. Некаторыя іерогліфы атрымалі спрошчаныя варыянты напісання, названыя 新字体 ''[[сіндзітай]]''. Колькасць ужываных кандзі была скарочана, а таксама былі зацверджаны спісы іерогліфаў для вывучэння ў школе. Варыянтныя формы і рэдкія кандзі былі афіцыйна абвешчаны непажаданымі да выкарыстання. Галоўнай мэтай рэформаў было ўніфікаваць школьную праграму вывучэння іерогліфаў і скараціць колькасць кандзі, ужываных у літаратуры і перыядычных выданнях. Гэтыя рэформы мелі рэкамендацыйны характар, многія іерогліфы, якія не трапілі ў спісы, да гэтай пары вядомыя і часта ўжываюцца. === Кёіку кандзі === {{main|Кёіку кандзі}} ''Кёіку кандзі'' — спіс з 1006 іерогліфаў, якія японскія дзеці вучаць у пачатковай школе (6 год навучання). Спіс упершыню быў зацверджаны ў 1946 годзе і змяшчаў 881 іерогліф. У 1981 годзе быў пашыраны да сучаснай колькасці. === Дзёё кандзі === {{main|Дзёё кандзі}} Спіс ''дзёё кандзі'' змяшчае 2136 іерогліфаў, уключаючы ўсе [[кёіку кандзі]] і 1130 іерогліфаў, якія вывучаюцца ў сярэдняй школе. Кандзі, не ўключаныя ў гэты спіс, як правіла, суправаджаюцца [[фурыгана]]й. Спіс ''дзёё кандзі'' з 1945 сімвалаў быў уведзены ў 1981 годзе, замяніўшы стары спіс з 1850 іерогліфаў, які зваўся [[тоё кандзі]] і быў уведзены ў 1946 годзе. У 2010 быў пашыраны да 2136 сімвалаў. Некаторыя новыя сімвалы раней былі дзіммэё кандзі, некаторыя ўжываюцца для напісання назваў прэфектур: 阪, 熊, 奈, 岡, 鹿, 梨, 阜, 埼, 茨, 栃 і 媛. === Дзіммэйё кандзі === {{main|Дзіммэё кандзі}} Спіс {{nihongo|Дзіммэё кандзі|人名用漢字}} уключае ў сябе 2997 іерогліфаў, з іх 2136 — цалкам паўтараюць спіс ''Дзёё кандзі'', а 861 іерогліф — ужываецца для запісу імён і тапонімаў. Варта адзначыць, што ў Японіі бацькі часта стараюцца даць дзецям рэдкія [[Японскае імя|імёны]], якія змяшчаюць у сябе рэдка ўжываныя іерогліфы. Каб палегчыць работу рэгістрацыйным і іншым службам, якія не мелі патрэбных тэхнічных сродкаў для набору рэдкіх знакаў, у 1981 годзе быў зацверджаны спіс ''дзіммэё кандзі'', а імёны дзецям можна было даваць толькі з кандзі, уключаных у спіс, а таксама з хіраганы і катаканы. Гэты спіс рэгулярна папаўняецца новымі іерогліфамі, а распаўсюджанне камп’ютараў з падтрымкай [[унікод]]у прывяло да таго, што ўрад Японіі ў бліжэйшы час рыхтуецца дадаць у гэты спіс ад 500 да 1000 новых іерогліфаў<ref name="jinmeyo">Фролова Е. Л. «Японский язык: имена собственные». — М., Муравей, 2004. ISBN 5-89737-189-X.</ref>. 30 лістапада 2010 са старога спіса з 985 іерогліфаў, ужываных для запісу імён і тапонімаў, былі выдалены 129; у той жа час з дзёё кандзі ў дзіммэё кандзі былі перанесены 5 іерогліфаў, такім чынам агульная колькасць іерогліфаў для запісу імёнаў і тапонімаў — 861. === Японскія прамысловыя стандарты для кандзі === [[Японскі прамысловы стандарт]] (JIS) для кандзі і каны вызначае кодавыя нумары для ўсіх гэтых знакаў, а таксама для астатніх формаў пісьма, такіх як [[арабскія лічбы]], для лічбавай апрацоўкі інфармацыі. Гэтыя стандарты некалькі разоў пераглядаліся. Бягучыя версіі: * [[JIS X 0208:1997]] — пазнейшая версія асноўнага стандарту. Змяшчае 6 355 кандзі. * [[JIS X 0212:1990]] — дадатковы стандарт, які уключае ў сябе дадаткова 5 801 іерогліф. Гэты стандарт рэдка выкарыстоўваецца, бо ён не сумяшчальны з найчасцей ужыванай сістэмай кадавання [[Shift JIS]].Стандарт лічыцца састарэлым. * [http://wakaba-web.hp.infoseek.co.jp/jisx0213-2000/jisx0213-2000.u8.html JIS X 0213:2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070912113800/http://wakaba-web.hp.infoseek.co.jp/jisx0213-2000/jisx0213-2000.u8.html |date=12 верасня 2007 }} — дадатковая версія набору JIS X 0208 з 3 625 новымі кандзі, з якіх 2 741 запазычаны з JIS X 0212. Гэты стандарт сумяшчальны з кадзіроўкай Shift JIS. * JIS X 0221:1995 — японская версія ISO 10646/[[Унікод]]у. ==== Гайдзі ==== {{nihongo|Гайдзі|外字||букв. «знешнія іерогліфы»}} — гэта кандзі, якія не прадстаўлены ў існуючых японскіх [[набор сімвалаў|кадзіроўках]]. Сюды ўключаюцца варыянтныя формы іерогліфаў, якія патрэбны для даведнікаў і спасылак, а таксама не-іерагліфічныя сімвалы. Гайдзі могуць быць альбо сістэмнымі, альбо карыстальніцкімі. У абодвух выпадках узнікаюць праблемы пры абмене звесткамі, паколькі кодавыя табліцы для гайдзі, адрозніваюцца ў залежнасці ад камп’ютара і аперацыйнай сістэмы. Намінальна ўжыванне гайдзі было забаронена JIS X 0208-1997, а JIS X 0213-2000 ужываў раней зарэзерваваныя пад гайдзі кодавыя ячэйкі для іншых мэтаў. Тым не менш гайдзі працягваюць ужывацца, напрыклад у сістэме «[[i-mode]]», дзе яны ўжываюцца для знакаў-малюнкаў. [[Унікод]] дазваляе кадаваць гайдзі ў ''Прыватнай восбласці Унікода''. == Класіфікацыя кандзі == Канфуцыянскі мудры [[Сюй Шэнь]] (許慎) у сваім пісанні [[Шовэнь цзэцзы]] (說文解字), каля [[100]] года, падзяліў кітайскія іерогліфы на шэсць катэгорый (яп. 六書 ''рыкусё''). Гэтая традыцыйная класіфікацыя ўжываецца да сёння, аднак яна з цяжкасцю суадносіцца з сучаснай лексікаграфіяй: межы катэгорый досыць размытыя і адзін кандзі можа належаць адразу да некалькіх. Першыя чатыры катэгорыі адносяцца да структуры іерогліфа, а астатнія дзве — да яго выкарыстання.<ref name="classif">Разбіццё на ўказаныя катэгорыі ўсіх іерогліфаў ''кёіку кандзі'' можна пабачыць на [http://www.csse.monash.edu.au/~jwb/kanjitypes.html гэтай старонцы].</ref> === ''Сё:кэй-модзі'' (象形文字) === Іерогліфы з гэтай катэгорыі ўяўляюць сабой схематычны накід выявы аб’екта. Напрыклад, 日 — гэта солца, а 木 — дрэва, і г. д. Сучасныя формы іерогліфаў істотна адрозніваюцца ад першапачатковых малюнкаў, таму разгадаць іх значэнне з іх выгляду досыць цяжка. Лягчэй са знакамі друкаванага шрыфта, якія часам захоўваюць форму арыгінальнага малюнка. Іерогліфы такога тыпу завуцца [[піктаграма]]мі (''Сё:кэй'' — 象形, японскае слова для пазначэння [[Егіпецкія іерогліфы|егіпецкіх іерогліфаў]]). Іх няшмат сярод сучасных кандзі. === ''Сідзі-модзі'' (指事文字) === ''Сідзі-модзі'' з’яўляюцца разнавіднасцю [[ідэаграма|ідэаграмнага]] ці сімвалічнага пісьма. Іерогліфы з гэтай катэгорыі звычайна простыя ў напісанні і сімвалізуюць абстрактныя паняцці (кірунак, лікі). Напрыклад, кандзі 上 значыць «зверху» ці «над», а 下 — «знізу» ці «пад». Сярод сучасных кандзі такіх іерогліфаў вельмі мала. === ''Кайі-модзі'' (会意文字) === Часта называюцца «складанымі ідэаграмамі» ці проста «ідэаграмамі». Як правіла, уяўляюць сабой спалучэнне піктаграм, якія складаюць агульнае значэнне. Напрыклад, ''кокудзі'' 峠 (''то:гэ'', «горны перавал») складаецца са знакаў 山 (гара), 上 (уверх) і 下 (уніз). Другі прыклад — кандзі 休 (''ясу'' «адпачынак») складаецца са змененага іерогліфа 人 (чалавек) і 木 (дрэва). Гэтая катэгорыя таксама нешматлікая. === ''Кэйсэй-модзі'' (形声文字) === Такія іерогліфы называюцца «фона-семантычнымі» ці «фанэтыка-ідэаграфічнымі» сімваламі. Гэта самая вялікая катэгорыя сярод сучасных іерогліфаў (да 90 % агульнай колькасці). Звычайна складаюцца з двух кампанентаў, адзін з якіх адказны за сэнс ці семантыку іерогліфа, а другі — за вымаўленне. Вымаўленне адносіцца да зыходных кітайскіх іерогліфаў, але часта гэты прынцып відаць і ў сучасным японскім кун’ёмі-чытанні кандзі. Аналагічна і з сэнсавым складнікам, які мог змяніцца за стагоддзі з часу іх увядзення ці ў выніку запазычання з кітайскай мовы. Як вынік, часта адбываюцца памылкі, калі замест фона-семантычнага спалучэння ў іерогліфе спрабуюць разгледзець складаную ідэаграму. За прыклад можна ўзяць кандзі з ключом 言 (гаварыць): 語, 記, 訳, 説 і інш. Усе яны так ці інакш звязаны з паняццямі «слова» ці «мова». Аналагічна, кандзі з ключом 雨 (дождж): 雲, 電, 雷, 雪, 霜 і інш. — усе яны датычацца з’яў надвор’я. Кандзі з ключом 寺 (храм), які змешчаны справа, (詩, 持, 時, 侍 і інш.) звычайна маюць он’ёмі ''сі'' ці ''дзі''. Часам пра сэнс і/ці чытанне гэтых іерогліфаў можна здагадацца з іх складнікаў. Дарэчы, існуе мноства выключэнняў. Напрыклад, кандзі 需 («патрабаванне», «просьба») і 霊 («дух», «прывід») не маюць аніякіх дачыненняў да надвор’я (прынамсі, у сучасным іх ужыванні), а ў кандзі 待 он’ёмі — ''тай''. Рэч у тым, што адзін і той жа кампанент можа граць семантычную ролю ў адным спалучэнні і фанетычную — у іншым. === ''Тэнцю:-модзі'' (転注文字) === У гэтую групу ўваходзяць «вытворныя» альбо «ўзаемна тлумачальныя» іерогліфы. Гэтая катэгорыя самая складаная з усіх, бо ў яе няма дакладнага вызначэння. Сюды адносяцца кандзі, чый сэнс і ўжыванне былі пашыраны. Напрыклад, кандзі 楽 пазначае «музыку» і «задавальненне»: у залежнасці ад значэння іерогліф па-рознаму вымаўляецца ў кітайскай мове, што атрымала адлюстраванне ў розных он’ёмі: ''гаку'' «музыка» і ''раку'' «прыемнасць». === ''Касяку-модзі'' (仮借文字) === Гэтая катэгорыя называется «фанетычна запазычанымі іерогліфамі». Напрыклад, іерогліф 来 у старакітайскай мове быў піктаграмай, якая пазначала пшаніцу. Яго вымаўленне было амафонам дзеяслову «прыходзіць», іерогліф стаў ужывацца для запісу гэтага дзеяслова, без дадання новага значнага элементу. == Дапаможныя знакі == [[Одорыдзі|Знак паўтору]] (々) у японскім тэксце значыць паўтарэнне папярэдняга кандзі. У адрозненне ад кітайскай мовы, замест таго, каб пісаць два іерогліфы запар (напр.時時 ''токідокі'', «часам»; 色色 ''іроіро'', «розны»), другі іерогліф замяняецца на знак паўтору і агучваецца так, нібыта замест яго стаіць такі ж сапраўдны кандзі (時々, 色々). Знак паўтору можа ўжывацца ва ўласных імёнах і тапонімах, напрыклад у японскім прозвішчы Сасакі (佐々木). Знак паўтору з’яўляецца спрошчаным запісам кандзі 仝. Другі часта ўжываны дапаможны сімвал — [[ヶ]] (паменшаны знак [[катакана|катаканы]] ''кэ''). Ён вымаўляецца як ''ка'', калі ўжываецца для ўказання на колькасць (напрыклад, у спалучэнні 六ヶ月, ''рок'''ка'''гэцу'', «шэсць месяцаў») альбо як ''га'' ў тапонімах, напрыклад, у назве раёна Токіа [[Касумігасэкі]] (霞ヶ関). Сімвал з’яўляецца спрошчаным запісам кандзі 箇. == Слоўнікі кандзі == Каб знайсці ў слоўніку патрэбны кандзі, трэба ведаць яго ключ і колькасць рысаў. Кітайскі іерогліф можна разбіць на простыя кампаненты, званыя [[ключ (іерогліф)|ключамі]] (ці радзей «радыкаламі»). Калі ў іерогліфе шмат ключоў, бярэцца адзін асноўны (ён вызначаецца асобнымі правіламі), а потым патрэбны іерогліф шукаецца ў раздзеле ключа па колькасці рысаў. Напрыклад, кандзі ''маці'' (媽) трэба шукаць у раздзеле з трохрысавым ключом (女) сярод іерогліфаў, якія складаюцца з 13 рысаў. У сучаснай японскай мове выкарыстоўваецца 214 класічных ключоў. У электронных слоўніках можна шукаць не толькі па асноўным ключы, але па ўсіх магчымых складніках іерогліфа, колькасці рысаў ці чытанні. == Тэсты на веданне кандзі == ''[[Кандзі кэнтэй]]'' — "тэст на веданне японскіх кандзиі (日本漢字能力検定試験 ''Ніхон кандзі но:рёку кэнтэй сікэн'') правярае здольнасці чытання, перакладу і напісання кандзі. Ладзіцца японскім урадам і правярае веды школьнікаў і студэнтаў Японіі. Мае 10 асноўных узроўняў, самы складаны з якіх правярае веданне 6000 кандзі. Для іншаземцаў створаны тэст ''Нороку сікэн'' [[JLPT]]. Да 2009 года ўключна ён меў 4 узроўні, самы складаны з якіх правяраў веданне 1926 кандзі. Цяпер тэст уключае ў сябе 5 узроўняў. Новы ўзровень быў даданы паміж папярэднімі ўзроўнямі 2 і 3, бо раней разрыў паміж імі быў вельмі вялікі. Такім чынам, новы ўзровень 5 адпавядае ранейшаму ўзроўню 4, а новы ўзровень 4 — ранейшаму ўзроўню 3. {{зноскі}} == Бібліяграфія == * Корчагина Т. И. «Омонимия в современном японском языке». — М., Восток-Запад, 2005 г. ISBN 5-478-00182-1 * Мушинский А. Ф. «Как прочесть и понять значения иероглифических сочетаний?». — М., Восток-Запад, 2006 г. ISBN 5-17-036579-9 * Вурдов А. М. «Кандзявые эссе». — Сыктывкар, 2005. ISBN 5-85271-215-9 * Маевский Е. В. «Графическая стилистика японского языка». — М., Восток — Запад, 2006. ISBN 5-17-035826-1 * Мыцик А. П. «214 ключевых иероглифов в картинках с комментариями». — СПб., Каро, 2006. ISBN 5-89815-554-6 * Hannas, William C. ''Asia’s Orthographic Dilemma''. Honolulu: University of Hawaii Press, 1997. ISBN 0-8248-1892-X == Гл. таксама == * [[Парадак напісання рысаў у іерогліфах]] * [[Кітайскае пісьмо]] * [[Гяру-модзі]] * [[Спіс ключоў кандзі]] == Спасылкі == * [http://nippon.temerov.org/kandzi_test.php Кандзі-тэст] * [http://jardic.ru/about/about_r.htm Jardic] — японска-англа-рускі электронны слоўнік * [http://www.csse.monash.edu.au/~jwb/wwwjdic.html Слоўнік JDIC]{{ref-en}} * [http://www.japancalligraphy.eu/gallery.htm Японская каліграфія: кандзі]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.how-tos.ru/content/computers/os/windows/0002.html Як усталяваць падтрымку іерогліфаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090916060632/http://www.how-tos.ru/content/computers/os/windows/0002.html |date=16 верасня 2009 }} * [http://www.hi-braa.spb.ru/nihhon/calligraphy.php Японская каллиграфия: кана и кандзи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161230002511/http://hi-braa.spb.ru/nihhon/calligraphy.php |date=30 снежня 2016 }} * [http://www.hellodamage.com/tdr/archive/7diary/byfreq.html Спіс 2501 найбольш ужываных кандзі] {{Пісьменнасці}} [[Катэгорыя:Японская мова]] [[Катэгорыя:Іерагліфічныя пісьменнасці]] g0bpp4eadrg3wlfpyd1kx2qcorwjim7 0 219769 5160544 5094693 2026-07-03T12:22:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160544 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Каміль Лотак |арыгінал імя = {{lang-cs|Kamil Lhoták}} |выява = Karel Kuklík, portrét Kamila Lhotáka, 60. léta.jpg |дата нараджэння = 25.07.1912 |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Прага|у Празе}}, [[Чэхаславакія]] |дата смерці = 22.10.1990 |месца смерці = {{Месца смерці|Прага|у Празе}}, [[Чэхаславакія]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} |жанр = графіка, ілюстрацыя }} '''Камі́ль Ло́так''' ({{lang-cs|Kamil Lhoták}}; [[25 ліпеня]] [[1912]], [[Прага]], [[Чэхаславакія]] — [[22 кастрычніка]] [[1990]], Прага, Чэхаславакія) — чэшскі [[мастак]], [[кніга|кніжны]] [[Ілюстрацыя|ілюстратар]] і [[Графіка (мастацтва)|графік]]. == Біяграфія == У 1923 годзе Каміль Лотак паступае гімназію імя [[Алаіс Ірасек|Алаіса Ірасека]] ў Празе, пасля заканчэння якой, нягледзячы на жаданне працягнуць навучанне ў Акадэміі мастацтваў, па патрабаванні дзеда па бацьку ідзе на юрыдычны факультэт. Тым не менш, малады студэнт працягвае займацца маляваннем; вялікае значэнне на фармаванне Лотака як мастака аказала творчасць такіх майстроў, як [[Ханс Арп]], Альберта Джакамеці, [[Макс Эрнст]], [[Паўль Клее]], [[Іозеф Шыма]] і іншых прадстаўнікоў [[авангард]]нага мастацтва. У 1938 годзе Каміль спалучаецца шлюбам з дзяўчынай-[[Яўрэі|яўрэйкай]] Герце Гутавай, і на наступны год арганізуецца першая персанальная выстаўка Каміля Лотака ў галерэі «Бофор». У 1940 годзе Лотак становіцца членам таварыства «Гутарка мастакоў». У гады вайны мастак стварае сотні работ, ён — адзін з заснавальнікаў «Групы 42», першая выстаўка якой адбылася ў 1943 годзе. У 1954 годзе мастак пачынае працаваць разам з пісьменнікам Адольфам Бранальдам. Сумесна яны ствараюць кнігу-альбом «Dědeček automobil» (Дзядуля-аўтамабіль). Ілюстрацыі ў ёй былі Каміля Лотака. На наступны год яны працуюць над выпускам фільма па гэтай кнізе. У 1960-я гады Лотак ажаніўся з мадэллю Ганнай Эндрштовай. 1960—1970-я гады былі часам актыўнай мастацкай творчасці Лотака. Ён стварае карціны і ілюструе кнігі, удзельнічае ў розных выставах. У гэты перыяд у працах яго адчуваецца ўплыў [[мадэрн]]ізму і [[оп-арт]]у, у асаблівасці Роя Ліхтэнштэйна. Каміль Лотак працягваў пісаць карціны аж да глыбокай старасці. Яго апошняе палатно, «Meteor padá do moře» ([[Метэор]], які падае ў [[мора]]) датуецца 1990-м, годам смерці майстра. == Выбраныя выставы == * [[1967]] — ''Дом чэхаславацкай культуры'', [[Берлін]] * [[1969]] — ''Галерэя Малерштрасэ'', [[Вена]] * [[1977]] — ''Галерэя Кніга'', Прага * [[1980]] — ''Дом мастака'', [[Злін]] * [[1986]] — ''Гарадская галерэя Прагі'', Прага * [[1987]] — ''Ратуша Старога горада'', Прага. == Галерэя == * [http://www.galerieart.cz/lhotak_vystava.htm Графіка Каміля Лотака] {{зноскі}} == Літаратура == * {{cite book |title=Kamil Lhoták |last=Augustin |first=L. H. |year=2000 |publisher=Academia |location=Prague |isbn=80-200-0818-7 |language=cs}} == Спасылкі == * [http://www.prague-art.cz/catalogue/authors/276-kamil-lhotak/ Kamil Lhoták — Prague Art & Design] * [http://www.moravska-galerie.cz/moravska-galerie/vystavy-a-program/aktualni-vystavy/2010/kamil-lhotak-cili-utecha-z-techniky.aspx?lang=en Kamil Lhoták or Comfort in the Machine (Moravian Gallery in Brno)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120308020203/http://www.moravska-galerie.cz/moravska-galerie/vystavy-a-program/aktualni-vystavy/2010/kamil-lhotak-cili-utecha-z-techniky.aspx?lang=en |date=8 сакавіка 2012 }} * [http://www.novaumeni.estranky.cz/fotoalbum/vytvarnici/lhotak Kamil Lhoták — Internetová Galerie Nova umění] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091003110313/http://www.novaumeni.estranky.cz/fotoalbum/vytvarnici/lhotak |date=3 кастрычніка 2009 }} {{cs icon}} * [http://www.galerieonline.cz/obraz/umelec.php?prij=Lhotak&jm=Kamil&id=64&detail=1&hash= Kamil Lhoták — GalerieOnline.cz]{{Недаступная спасылка}} {{cs icon}} * [http://www.kosmas.cz/knihy/143926/muj-otec-kamil-lhotak/ Můj otec Kamil Lhoták (My Father Kamil Lhoták) — a book by Lhoták’s son. (Kosmas.cz)] * [http://www.pis.cz/cz/dalsi_informace/info_a_z/lhotak_kamil/&language=cz&printPage=1 Pražská informační služba (Prague Information Service)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090807091648/http://www.pis.cz/cz/dalsi_informace/info_a_z/lhotak_kamil/%26language%3Dcz%26printPage%3D1 |date=7 жніўня 2009 }} {{cs icon}} * [http://www.olmuart.cz/?detail=312 Museum of Art Olomouc] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303212231/http://www.olmuart.cz/?detail=312 |date=3 сакавіка 2016 }} {{cs icon}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лотак Каміль}} [[Катэгорыя:Постаці Чэхіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] h1g6k3kx1crgian2m3bd9mbg5ap8p76 0 219923 5160563 5143913 2026-07-03T13:41:14Z Rabbi Mendl 19651 /* I квартал */ дапаўненне 5160563 wikitext text/x-wiki 2015 год пачаўся з падзей, якія пакідаюць прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва. == Падзеі == === I квартал === * [[9 студзеня]] — [[23 студзеня]]: выстаўка жывапісу '''«Адначасова»''' — Iрына Ясюкайць-Дударава, Вольга Бычко, Таццяна Грыневiч, Сафiя Пiскун, галерэя «Акадэмiя», Мінск * [[14 студзеня]]: адкрыццё мемарыяльнай выстаўкі твораў [[Графіка (мастацтва)|графікі]] [[Народны мастак Беларусі|народнага мастака Беларусі]] [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]] «Ab imo pectore» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2015/otkryitie-vyistavki-arlena-kashkurevicha-ab-imo-pectore-ot-vsej-dushi ''ArtMuseum.by''. Открытие выставки Арлена Кашкуревича «Ab imo pectore» («От всей души») {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: адкрыццё экспазіцыі [[жывапіс]]у і [[Графіка (мастацтва)|графікі]] беларускай мастацкай дынастыі [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Аракчээевых]] '''«Зачараваныя зімой»''' у Мастацкай галерэі [[Інстытут тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла БДУ|Інстытута тэалогіі БДУ]]<ref>[http://inst.bsu.by/ru/node/1348/15-yanvarya-2015-goda-v-hudozhestvennoy-galeree-instituta-teologii-bgu-sostoyalos-otkrytie 15 января 2015 года в Художественной галерее Института теологии БГУ состоялось открытие экспозиции «Зачарованные зимой»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[16 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка акварэляў беларускага мастака [[Сяргей Анатолевіч Пісарэнка|Сяргея Пісарэнкі]] '''«Цьмяныя аповеды»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2015/otkryitie-vyistavki-sergeya-pisarenko-tumannyie-rasskazyi Открытие выставки Сергея Писаренко «Туманные рассказы» {{ref-ru}}]</ref> * [[16 студзеня]] — [[12 лютага]]: выстаўка твораў беларускага скульптара Андрэя Асташова '''«Дзявочы дазор»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие выставки Андрея Осташова «Девичий Дозор» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref> * [[17 студзеня]] — 100-годдзе з дня нараджэння беларускага жывапісца [[Антон Стафанавіч Бархаткоў|Антона Стафанавіча Бархаткова]] * [[20 студзеня]] — [[14 лютага]]: персанальная выстаўка Алены Сысун '''«Збіраючы растачонае»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://www.modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_alenyi_syisun_zbraya_rastachonae.html Выстаўка Алены Сысун «Збіраючы растачонае» ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[21 студзеня]]: '''«Кераміка ночы»''', выніковая выстаўка пленэра «Арт-[[Жыжаль]] — 2014», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition Center of Contemporary Art in Minsk.JPG Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition in Minsk Center of Contemporary Art.JPG </gallery></center> * [[21 студзеня]]: у Цэнтры Сучасных Мастацтваў адбылася прэс-канферэнцыя, на якой была прадстаўлена канцэпцыя беларускага павільёна 56-й Венецыянскай біенале сучаснага мастацтва – праект '''«Архіў сведкі вайны»''' (куратарская група: Аляксей Шынкарэнка, Вольга Рыбчынская). Праект рэалізуецца пры ўдзеле [[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанціна Селіханава]], які стаў пераможцам конкурсу куратарскіх канцэпцый, праведзенага Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 01.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 02.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 08.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 13.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 18.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 19.JPG </gallery></center> * [[21 студзеня]] — [[22 лютага]]: выстаўка жывапісу '''«Залаты век»''', мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск<ref>[http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} Открытие выставки живописи «Золотой век» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 01.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 03.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 01.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 04.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 05.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 02.JPG </gallery></center> * [[22 студзеня]]: адкрыццё мемарыяльнай выстаўкі твораў [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанціна Шаранговіча]], [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[22 студзеня]] — [[22 лютага]]: Рэспубліканская выстаўка тэкстыльнай скульптуры '''«Снежнае лета»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Lodmila Klochko.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Igor Zosimovich.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 01.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Oleg Ustinovich.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 02.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]] — [[23 лютага]]: выстаўка твораў [[жывапіс]]у Ілоны Касабукі '''«Танец ветру»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие выставки Илоны Кособуко «Танец ветра» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 05.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 06.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Volga Arkhipava.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Usevalad Shvaiba.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 14.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Piotr Kravchenko.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]] — [[13 лютага]]: выстаўка твораў жівапісу [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] '''«Белае сонца блакітнай зімы»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 02.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 04.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 09.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 12.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 15.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]]: адкрыццё калектыўнай выстаўкі '''«Вілейскія далягляды»''' беларускіх мастакоў Вольгі Гацко, Уладзіміра Сайко, Андрэя Лычкоўскага, Фёдара Ладуцька і Яўгена Шунейкі, выставачная зала Вілейскага краязнаўчага музея<ref>{{Cite web |url=http://kraj.by/belarus/news/100-letie-pervoy-mirovoy-voyni/-hudogniki-ostavili-na-pamyat-malenkim-vileychanam-ih-portreti-kotorie-napisali-vo-vremya-master-klassa-foto-2015-01-27 |title=Коллективная выставка «Вілейскія далягляды» {{ref-ru}} |access-date=20 красавіка 2015 |archive-date=21 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921112122/https://kraj.by/belarus/news/100-letie-pervoy-mirovoy-voyni/-hudogniki-ostavili-na-pamyat-malenkim-vileychanam-ih-portreti-kotorie-napisali-vo-vremya-master-klassa-foto-2015-01-27 |url-status=dead }}</ref> * [[26 студзеня]]: адбылася сустрэча дыскусійнага клуба на галерэі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Тэма абмеркавання '''«Што такое сучасны рэалізм? Ці сучасны сучасны рэалізм?»''' па выніках персанальнай выставы жывапісу Марыі і Мікалая Ісаёнкаў «Двое пад адным дахам». У абмеркаванні прынялі ўдзел экспаненты, мастакі, мастацтвазнаўцы і журналісты: Вольга Архіпава, [[Мікола Бушчык]], Пётра Васілеўскі, [[Аляксандр Мікалаевіч Грышкевіч|Аляксандр Грышкевіч]], [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]], Ларыса Міхневіч, Наталля Сяліцкая, Ілля Свірын (Сін), Надзея Усава, [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], [[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанцін Селіханаў]], Аляксандр Радаеў. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 01.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 02.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 03.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 04.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 08.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 07.JPG </gallery></center> * [[27 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка жывапісу Антона Вырвы, «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[29 студзеня]] — [[24 лютага]]: выстаўка '''«Сустрэча»''', Галерэя «Вільнюс», Мінск. 16 мастакоў прадставілі каля 50 работ (жывапіс, акварэль, графіка). Сярод аўтараў — Мікалай Ісаёнак, Віталь Чарнабрысаў, Віктар Васюкевіч, Уладзімір Сытчанка, Уладзіслаў Петручык, Юрый Яскевіч, Генадзь Капусцін і іншыя<ref>[http://minsknews.by/blog/2015/01/30/v-galeree-vilnyus-otkryilas-vyistavka-raznozhanrovyih-rabot-16-hudozhnikov/ У галерэі «Вільнюс» адкрылася выстаўка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160819083343/http://minsknews.by/blog/2015/01/30/v-galeree-vilnyus-otkryilas-vyistavka-raznozhanrovyih-rabot-16-hudozhnikov/ |date=19 жніўня 2016 }}</ref> * [[3 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка мастацкага тэкстылю і керамікі '''«Сем + Два»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[3 лютага]] — [[4 сакавіка]]: выстаўка '''«Код памяці»''', прысвечаная 90-годдзю адзінага ў сваім родзе ў Брэсце і Беларусі горадабудаўнічага помніка драўлянай архітэктуры — калоніі Варбурга. Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», Брэст. У экспазіцыю ўвайшлі фотаздымкі, выкананыя берасцейцамі ў калоніі імя Варбурга, аўтарскія малюнкі-рэканструкцыі У. М. Губенка, архіўныя здымкі з фонду Амерыканскага габрэйскага камітэта «Джойнт», зробленыя ў 1923—1924 гадах у калоніі Ф. Варбурга, арыгінальныя прадметы і матэрыялы з фондаў Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея і музея Брэсцкай яўрэйскай абшчыны<ref>{{Cite web |url=http://euimedia.com/menu/aktualii-1/muziei-vyratavanyia-kashtounastsi-bieras-tsia-zaprashaie-na-vystavu-kod-pamiatsi |title=Музей «Выратаваныя каштоўнасці» Бярэсця запрашае на выставу «Код памяці». |access-date=16 красавіка 2015 |archive-date=14 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214131406/http://euimedia.com/menu/aktualii-1/muziei-vyratavanyia-kashtounastsi-bieras-tsia-zaprashaie-na-vystavu-kod-pamiatsi |url-status=dead }}</ref> * [[5 лютага]]: лекцыя міжнароднага эксперта ў галіне культурнай палітыкі і менеджменту ў культуры, кіраўніка секцыі [[ЮНЕСКА]] па культурнай палітыцы, прафесара і дэкана факультэта драматычных мастацтваў Універсітэта мастацтваў у [[Белград]]зе [[Мілена Драгічэвіч-Шэшыч|Мілены Драгічэвіч-Шэшыч]] '''«Сучаснае мастацтва як каталізатар сацыяльных зменаў»''', Галерэі сучаснага мастацтва «Ў»<ref>[http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} ''ArtDigest-Belarus''. Лекция Милены Драгичевич-Шешич {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 05.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 06.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 04.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 08.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 13.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 14.JPG </gallery></center> * [[6 лютага]] — [[2 сакавіка]]: выстаўка жывапісу і графікі народнага мастака Беларусі [[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзіміра Стальмашонка]] (1928–2013) '''«Летапіс часу»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] * [[10 лютага]]: '''«Сустрэча з Шапенам...»''' — творчая вечарына з беларускім мастаком [[Алесь Пушкін|Алесем Пушкіным]], Антыкавярня «Дом Фішера», Мінск. Прэзэнтацыя партрэта [[Фрыдэрык Шапен|Фрыдэрыка Шапэна]], аўтар Алесь Пушкін. Музыку [[Фрэдэрык Шапен|Шапена]] выконвалі на [[фартэпіяна]] Аляксандра Клінцэвіч, Ганна Ахрэм. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 01.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 06.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 07.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 13.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 16.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 18.JPG </gallery></center> * [[10 лютага]] — [[23 лютага]]: выстаўка жывапісу Аксаны Еўдакіменка '''«Дыялог»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[11 лютага]]: адкрыццё выставы '''«Прарок свайго часу. [[Адам Міцкевіч]]. Ілюстрацыі і медалі»''', філіял Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь Музее «[[Дом Ваньковічаў]]. Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя»<ref>[http://artmuseum.by/by/news/navnyi-2015/adkryiczczyo-vyistavyi-prarok-svajgo-chasu-adam-mczkevch-lyustraczyi-medal-muzee-dom-vankovcha-kultura-mastacztva-pershaj-palovyi-xix-stagoddzya ''ArtMuseum.by''. «Прарок свайго часу. Адам Міцкевіч. Ілюстрацыі і медалі»]</ref> * [[12 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка скульптуры Сяргея Аганава '''«XL»''', Мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[13 лютага]] — [[3 мая]]: выстаўка шэдэўраў італьянскага мастацтва, створаныя майстрамі эпохі Рэнесансу і мастакамі XV-XIX стагоддзяў '''«Mater Dei. Іканаграфія аднаго кахання»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]. Было прадстаўлена больш за 30 жывапісных і графічных твораў з дзяржаўных фондаў і прыватных збораў [[Перуджа|Перуджы]] (Італія), а таксама два жывапісныя палотны работы невядомых італьянскіх майстроў і дзесяць гравюр, створаных італьянскімі гравёрамі ХVII – ХVIII стагоддзяў, са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Праект арганізаваны Фондам Акадэміі прыгожых мастацтваў ім. П'етра Ванучы (Перуджа), Нацыянальнай галерэяй Умбрыі, Пасольствам Італіі ў Рэспубліцы Беларусь і Нацыянальным мастацкім музеем Рэспублікі Беларусь. <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:Bagnacavallo Virgen con niño y Santa Catalina y San Antonio de Padua Cassa Risparmio Perugia.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 01.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 02.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 03.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 04.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 05.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 07.jpg </gallery></center> * [[13 лютага]] — [[21 сакавіка]]: выстаўка мастацкага тэкстылю Марыі Барысенкі '''«BLUES»''', Мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[17 лютага]]: адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў», [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]] <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexandr Radaev on Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява: Выява: </gallery></center> * [[18 лютага]] — [[4 сакавіка]]: выстаўка нарвежскага мастака Ларса Странда '''«За гарызонтам»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 01.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 03.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 02.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 05.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 07.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 17.JPG </gallery></center> * [[18 лютага]] — [[27 сакавіка]]: калектыўны міжнародны выставачны праект '''«Свет без межаў»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва * [[20 лютага]] — [[30 красавіка]]: мастацкая выстаўка майстроў савецкай эпохі '''«Адлюстраванне мінулай эпохі»''', мастацкая галерэя «ЛаСандр-арт», Мінск * [[4 сакавіка]] — [[19 сакавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу і графікі [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] '''«Дэталі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие персональной выставки Валерия Песина в Центре современных искусств{{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 04.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 10.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 01.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 02.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 06.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 05.JPG </gallery></center> * [[5 сакавіка]]: адкрыццё расійскай фотавыстаўкі '''«Foundart»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[6 сакавіка]] — [[21 сакавіка]]: выстаўка '''«Святочныя іконы»''' па выніках Міжнародных майстар-класаў іканапісу ў Навіцы (Польшча). Выстаўка арганізавана Беларускім дзяржаўным універсітэтам культуры і мастацтваў сумесна з Польскім Інстытутам у Мінску, галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[6 сакавіка]] — [[24 сакавіка]]: мастацкая выстаўка '''«Gvalt»''' («Гвалт»), прымеркаваная да выпуску аднайменнага альбома беларускага гурта «Гаротніца», галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[11 сакавіка]] — [[26 сакавіка]]: праект Руслана Найдзена '''«Белае Чорнае»'''. У экспазіцыі былі прадстаўлены работы студэнтаў 1 курса спецыяльнасці «Графічны дызайн» [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] 2008—2013 гг., [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[13 сакавіка]] — [[27 сакавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоля Концуба]], мастацкая галерэя «Беларт», Мінск * [[13 сакавіка]] — [[29 сакавіка]]: выставачны праект '''«Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»''', частка ІІ, карцінная галерэя [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Г. Х. Вашчанкі]], Гомель<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. «Диалог эпох» прозвучал в Гомеле {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref><ref>[http://www.sovadmin.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4917%3Aselfi-na-fone-adama-i-evy-v-gomele-otkrylas-vystavka-sovremennogo-iskusstva&catid=77%3Aobshchestvo&Itemid=587 Селфи на фоне «Адама и Евы». В Гомеле открылась выставка современного искусства. {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924104317/http://www.sovadmin.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4917%3Aselfi-na-fone-adama-i-evy-v-gomele-otkrylas-vystavka-sovremennogo-iskusstva&catid=77%3Aobshchestvo&Itemid=587 |date=24 верасня 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 02.JPG Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 04.JPG Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 16.JPG|Інтэрв'ю з [[Уладзімір Сцяпан|Уладзімірам Сцяпанам]] |Творы [[Адам Глобус|Адама Глобуса]] Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 09.JPG|Інтэрв'ю з куратарам праекта Таццянай Маркінай Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 Kopach Arutiunian Piatrul.JPG|Творы [[Віктар Казіміравіч Копач|Віктара Копача]], [[Спартак Аруцюнян|Спартака Аруцюняна]], [[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максіма Пятруля]] Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 01.JPG|Удзельнікі выстаўкі </gallery></center> * [[17 сакавіка]]: '''«Круглы стол»''' па пытаннях сучаснага беларускага выяўленчага мастацтва. Тэма абмеркавання «Актуальна ці сёння сучаснае беларускае выяўленчае мастацтва? Ці не засталося яно ў мінулым стагоддзі? Што актуальна сёння? Ці варта «сутыкаць ілбамі» сучаснае і актуальнае? Што застанецца ў гісторыі, а што адыдзе ў нябыт?» па выніках персанальнай выстаўкі жывапісу і графікі [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Дэталі», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск. У абмеркаванні прынялі ўдзел мастакі, мастацтвазнаўцы і калекцыянеры: Вольга Архіпава, [[Мікола Бушчык]], Пётра Васілеўскі, [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікалай Паграноўскі]], [[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], Надзея Усава, [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], Вольга Сазыкіна, Анна Вашчынчук, Віталь Чарнабрысаў, Яўген Ксяневіч, {{нп3|Андрэй Плясанаў|Андрэй Плясанаў|be-x-old|Андрэй Плясанаў}}, Аляксандр Радаеў. Мадэратар дыскусіі — Таццяна Маркіна<ref>[http://news.tut.by/culture/440365.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} Отсутствие денег, индивидуальности или зрелой критики: что мешает современному белорусскому искусству? {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }}</ref>. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 09.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 01.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 06.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 07.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 08.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 11.JPG </gallery></center> * [[22 сакавіка]] — [[5 красавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу і скульптуры Спартака Аруцюняна, прысвечаная 100-годдзю [[Армянскі генацыд|Генацыду армян]], [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 07.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 09.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 06.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 08.jpg </gallery></center> * [[24 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«[[Адам Глобус]]. Беларускі авангард 80-х»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Літаратурны Музей Петруся Броўкі]], Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 01.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 02.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 03.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 05.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 14.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 15.JPG </gallery></center> * [[24 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«To be Estonian. Эстонскія асацыяцыі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[25 сакавіка]] — [[30 красавіка]]: выстаўка літаграфіі і дэкаратыўнай пластыкі Марыны Капілавай, галерэя «Атрыум», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [[26 сакавіка]] — [[18 красавіка]]: выстаўка фатаграфічных праектаў '''«Артэрыя»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[26 сакавіка]] — [[27 красавіка]]: выстаўка жывапісу Рыгора Іванова '''«Спектр Святла»''', Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі, Мінск * [[31 сакавіка]] — [[25 красавіка]]: [[Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук|Міхаіл Сеўрук]]. Жывапіс і графіка розных гадоў з прыватнага збору, Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва === II квартал === * [[3 красавіка]]: вернісаж Васіля Пяшкуна, галерэя «Мастацтва», Мінск * [[7 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі Тамары Шэлест '''«Bez Slou»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 04.JPG Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 01.JPG Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 20.JPG </gallery></center> * [[10 красавіка]] — [[25 красавіка]]: выстаўка «Касмадром», прысвечанай Дню касманаўтыкі. Удзельнікі выставы – студэнты факультэта дызайна и дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва аддзялення «Вырабы з керамікі» [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[10 красавіка]] — [[19 красавіка]]: выстаўка жывапісу Сяргея, Эвеліны і Белаславы Крыштаповічаў '''«Формула вясны»''', галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск * [[11 красавіка]] — [[8 мая]]: праект '''«СамаПАЗНАВАННЕ: Прасторы/Перспектывы»''' з серыі «Этнаграфія Гарадскога Мастацтва – Urban Art», [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура]], Мінск * [[14 красавіка]] — [[28 красавіка]]: фестываль пінхол-фатаграфіі '''«Проста Pinhole»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[14 красавіка]] — [[22 красавіка]]: выстаўка секцыі жывапісу [[Саюз мастакоў Беларусі|Саюза мастакоў Беларусі]] '''«Лабірынт ІІ»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Rygor Sitnica.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 03.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Astafiev Arutiunian.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Ivanov Kostiuchenko.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Kaszkurevicz Rimashevski.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Barhatkov Radaev.JPG </gallery></center> * [[14 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі мастакоў тэатра і кіно '''«Маштаб 1 : 25»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 Leanid Khobatau.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 03.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 06.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 05.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 07.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 01.JPG </gallery></center> * [[15 красавіка]] — [[28 красавіка]]: выстаўка жывапісу [[Вольга Валер'еўна Шкаруба|Вольгі Шкарубы]], «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://minsknews.by/blog/2015/04/16/pervaya-personalnaya-vyistavka-studentki-bgai-olgi-shkarubo-otkryilas-v-tsentre-minska/ У галерэі «Мастацтва» грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз мастакоў» дэбютавала студэнтка Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, 24-гадовая Вольга Шкаруба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305070643/http://minsknews.by/blog/2015/04/16/pervaya-personalnaya-vyistavka-studentki-bgai-olgi-shkarubo-otkryilas-v-tsentre-minska/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> * [[17 красавіка]] — [[10 мая]]: выстаўка жаночага партрэта Аксаны Аракчэевай '''«Купалінкі»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 02.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 03.JPG Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 01.JPG Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Jeanne Dapkiunas.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Alexandr Dranets.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Oksana Arakcheeva.JPG </gallery></center> * [[22 красавіка]] — [[10 мая]]: выставачны праект-дакумент '''«Мінск. Нонканфармiзм 1980-Х»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск * [[23 красавіка]] — [[30 красавіка]]: выстаўка да 75-годдзя мастака-графіка [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзіміра Басалыгі]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск * [[23 красавіка]] [[13 мая]]: выстаўка Інстытута імя Гётэ '''«Геніяльныя дылетанты»: субкультура 1980-х гадоў у Германіі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[24 красавіка]] — [[5 мая]]: юбiлейная мастацкая выстаўка Iрыны Кузняцовай '''«Рытмы часу»''', Палац мастацтва, Мінск * [[24 красавіка]] — [[5 мая]]: юбілейная выстаўка творчага аб’яднання беларускіх мастакоў «Верасень», Палац мастацтва, Мінск * [[24 сакавіка]] — [[13 мая]]: выстаўка жывапісу Васіля Жарнасека (1929-1998) '''«Музей майго імя»''', [[мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[24 красавіка]] — [[23 мая]]: сумесная выстаўка Валянціна и Аляксея Губаравых '''«Вертыкальныя вуглы»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[28 красавіка]]: Аўтарская некамерцыйная канцэптуальная галерэя «Брама» прэзэнтуе: выстаўка '''«Механізмы: рэфлексіі і метамарфозы»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск. Удзельнікі выстаўкі — Іван Семілетаў, [[:ru:Копач, Виктор Казимирович|Віктар Копач]]. Куратар праекта — мастацтвазнаўца [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] * [[28 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«Вясна 2015»''', прысвечанай 70-годдзю Вялікай Перамогі, мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[30 красавіка]] — [[28 чэрвеня]]: выстаўка скульптуры, керамікі і графікі [[Сальвадор Далі|Сальвадора Далі]] і [[Пабла Пікаса]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>{{Cite web |url=http://histmuseum.by/by/news/99/ |title=Выстаўка скульптуры, керамікі і графікі Сальвадора Далі і Пабла Пікаса |access-date=3 красавіка 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305135251/http://histmuseum.by/by/news/99/ |url-status=dead }}</ref> * [[14 мая]] — [[10 верасня]]: выстаўка рэпрадукцый твораў [[Мікалай Міхайлавіч Селяшчук|Мікалая Селяшчука]], плошча [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], Мінск * [[16 мая]]: Ноч музеяў 2015 * [[21 мая]]: адкрыццё выстаўкі Кацярыны Сумаравай '''«Памежны стан»''', [[мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[22 мая]]: адкрыццё выстаўкі Алега Яравенкі '''«100*66,6»''', галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[26 мая]]: адкрыццё персанальнай выстаўкі беларускага графіка і жывапісца Сяргея Баленка '''«Усё як заўсёды»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[3 чэрвеня]]: адкрыццё выстаўкі, прысвечанай 70-годдзю заснавання [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], Палац мастацтва, Мінск * [[12 чэрвеня]] — [[24 чэрвеня]]: выстаўка твораў маладых беларускіх мастакоў Вольгі Бычко, Сафіі і Валянціны Піскун '''«Тры сястры»''', мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск<ref>[http://afisha.tut.by/exhibition/try_syastry/ Выстаўка «Тры сястры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150623073354/http://afisha.tut.by/exhibition/try_syastry/ |date=23 чэрвеня 2015 }}</ref> * [[17 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Віктара Мікалаевіча Мурашова, Палац мастацтва, Мінск * [[17 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Марата Клімава, Палац мастацтва, Мінск * [[18 чэрвеня]] — [[14 верасня]]: праект '''«Арт-выспы»''', Камсамольскае возера, Мінск<ref>[http://old.baj.by/be/node/28975] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234712/http://old.baj.by/be/node/28975 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=130> Выява:Cheese chair by Denis Barsukov 02.jpg|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], «Сырнае крэсла» </gallery></center> * [[19 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальна мастацка выстаўка Абрама Львовіча Куцікава '''«Час Рыбы»''', Палац мастацтва, Мінск * [[19 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: Фестываль эксперыментальнага мастацтва ДАХ-ХХVIII '''«Рэйтан»''', Палац мастацтва, Мінск * [[23 чэрвеня]] — [[8 ліпеня]]: групавая выстава '''«Дыплом»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў». Арганізавана платформай «Факультэт Агітацыйнай Крытыкі» (ФАК) сумесна са студэнтамі-выпускнікамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў 2015 года: Алесяй Галотай, Уладзімірам Грамовічам, Алесяй Жыткевіч, Алесем Кудрашовым, Глебам Аманкулавым і іншымі * [[26 чэрвеня]] — [[27 верасня]]: выстаўка '''«Беларускі іканастас»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск === III квартал === * [[2 ліпеня]] — [[31 ліпеня]]: выстаўка Віктара Васюкевіча '''«Святло-Візія»''', [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]], Мінск * [[2 ліпеня]] — [[3 жніўня]]: выстаўка твораў жывапісу творчага аб’яднання [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] «Традыцыя» і Студыі ваенных мастакоў «Рубцы нашай памяці», Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск. Выстаўка прысвечана 70-годдзю Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] і Дню Незалежнасці Рэспублікі Беларусь * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: мастацкі праект Уладзіміра Зленкі і Андрэя Пяткевіча '''«Мяса»''', Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: выстаўка жівапісу Кіма, Алены і Яна Шастоўскіх, Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Святланы Баранкоўскай '''«RАD№0»''', Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[19 ліпеня]]: '''«Праект»''', выстаўка секцыі скульптуры [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]], Палац мастацтва, Мінск * [[10 ліпеня]] — [[10 жніўня]]: групавая выстаўка сучаснага мастацтва '''«Усё, што цвёрдае, растае ў паветры»''', [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]], Мінск<ref>[http://afisha.tut.by/exhibition/use_shto_cverdae_rastae_u_pavetry/ Усё, што цвёрдае, растае ў паветры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711180028/http://afisha.tut.by/exhibition/use_shto_cverdae_rastae_u_pavetry/ |date=11 ліпеня 2015 }}</ref> * [[28 ліпеня]] — [[2 жніўня]]: мастацкі пленэр, прысвечаны 250-годдзю [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Клеафаса Агінскага]], вёска [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессе]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Пленэр арганізаваны мастакамі суполкі «Пагоня» [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. Прынялі ўдзел мастакі-графікі [[Мікола Купава]], [[Віктар Васілевіч Мікіта|Віктар Мікіта]], Мікола Аўчыннікаў, скульптар і жывапісец Алесь Шатэрнік, жывапісец Ягор Батальёнак<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/169-plener-prysvechany-250-goddzyu-mikhala-kleafasa-aginskaga.html Пленэр, прысвечаны 250-годдзю Міхала Клеафаса Агінскага.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205311/http://belartunion.by/naviny/vystavy/169-plener-prysvechany-250-goddzyu-mikhala-kleafasa-aginskaga.html |date=7 верасня 2015 }}</ref> * [[4 жніўня]] — [[22 жніўня]]: арт-праект Філіпа Заслонава '''«Паламаная лінія|The Broken Line»'''<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/69-filipp-zaslonov-debyutiroval-lomanoy-liney-the-broken-line.html ''АртДайджэст—Беларусь''. «Паламаная лінія» Філіпа Заслонава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304204757/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/69-filipp-zaslonov-debyutiroval-lomanoy-liney-the-broken-line.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Minsk Centre of Modern Art 01.jpg|Выступае [[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]] Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Minsk Centre of Modern Art 02.jpg|Філіп Заслонаў, [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]] Выява:Philippe Zaslonov with Roman Zaslonov The Broken Line Minsk.jpg|Філіп і [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонавы]] Выява:Roman Zaslonov with his parents 7 august 2015 Minsk.jpg|[[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонаў]] с бацькамі, Вячаслаў Лемачка Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Andrey Ostashov Igor Leontiev Eugeny Kolchev.jpg|Андрэй Асташоў, Ігар Лявонцьеў, [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]] Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Mikola Bushchik Ales Sukhadolaŭ.jpg|Мастак [[Мікола Бушчык]] і мастацтвазнавец Алесь Сухадолаў </gallery></center> * [[4 жніўня]] — [[17 жніўня]]: '''«Неба»''', юбілейная выстаўка Аляксандра Сільвановіча, «Галерэя Мастацтва» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]»<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/168-yubilejnaya-vystava-alyaksandra-silvanovicha-neba.html Юбілейная выстаўка ][[Аляксандр Мікалаевіч Сільвановіч|Аляксандра Сільвановіча]]<span> «Неба»</span> {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205306/http://belartunion.by/naviny/vystavy/168-yubilejnaya-vystava-alyaksandra-silvanovicha-neba.html|date=7 верасня 2015}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Sitnitsa.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Savich.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Uliana.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery 02.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery 03.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Outdoor.jpg </gallery></center> * [[5 жніўня]] — [[18 жніўня]]: '''«Святло. Прастора. Час»''', юбілейная выстава [[Аляксей Яўгенавіч Пшанко|Аляксея Пшанко]], мастацкая галерэя «Беларт» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]»<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/167-persanalnaya-mastatskaya-vystava-alyakseya-pshanko.html Юбілейная выстава Аляксея Пшанко «Святло. Прастора. Час»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205301/http://belartunion.by/naviny/vystavy/167-persanalnaya-mastatskaya-vystava-alyakseya-pshanko.html |date=7 верасня 2015 }}</ref> * [[20 жніўня]] — [[27 верасня]]: '''«Плынь часу»''', выстаўка твораў мастакоў Беларусі, юбіляраў 2015 года ў рамках праекта «Нашы калекцыі», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/plyn-chasu-vystaka-tvora-mastako-belarus-yublyara-2015-goda-ramkah-praekta-nashy-kalekcy «Плынь часу», выстаўка твораў мастакоў Беларусі, юбіляраў 2015 года ў рамках праекта «Нашы калекцыі»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[27 жніўня]] — [[28 верасня]]: арт-праект Усевалада Швайбы '''«Тканіны думак»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/bliz/tkanny-dumak-art-praekt-usevalada-mhajlavcha-shvajby «Тканіны думак» - арт-праект Усевалада Міхайлавіча Швайбы]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[28 жніўня]] — [[19 верасня]]: выстаўка дванаццаці беларускіх мастакоў '''«12 стратэгій»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} ''АртДайджест—Беларусь''. «12 стратегий» белорусского изобразительного искусства {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> |Творы [[Сяргей Іванавіч Селіханаў|Сяргея Селіханава]] |Творы Жанны Капуснікавай |Творы Наталлі Залознай |Творы Зоі Луцэвіч |Творы Аляксандра Шапо |Скульптар [[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]] і яго творы </gallery></center> * [[2 верасня]] — [[26 верасня]]: праект пяці маладых польскіх мастакоў '''«Сіла абстракцыі»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]. Мастакі: Барташ Какасіньскі, Гжэгаж Казэра, Павел Матышэўскі, Ізабэла Рагуцка і Ірміна Стась * [[8 верасня]] — [[8 кастрычніка]]: выстаўка фотаздымкаў Аляксея Шлыка і Аляксея Валахановіча '''«FEMALE»''' (18+), кніжна-выставачная прастора «Кніжная Шафа», Мінск * [[9 верасня]]: урачыстае адкрыццё новай мінскай галерэі «Дом карцін». Прэзентацыя выстаўкі '''«Народныя мастакі Беларусі»''' — каля 300 твораў 19 жывапісцаў і графікаў, сярод якіх [[Вітольд Бялыніцкі-Біруля]], [[Міхаіл Савіцкі]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Гаўрыла Вашчанка]], [[Май Данцыг]], [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] і іншыя <ref>[https://www.belarus.by/by/press-center/press-release/amal-300-rabot-mastako-belarus-pradstalena-na-pershaj-vystatsy--galere-dom-kartsn_i_27938.html Belarus.by «Амаль 300 работ мастакоў Беларусі прадстаўлена на першай выстаўцы ў галерэі "Дом карцін"»]</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:2015.09.12 Галерея «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной.jpg Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Лариса Бортник.jpg|Уступнае слова Ларысы Бортнік Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Владимир Прокопцов.jpg|[[Уладзімір Пракапцоў]] Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной.jpg|журналіст [[Аляксандр Мікалаевіч Дамарацкі|Аляксандр Дамарацкі]] Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Вальмен Аладов.jpg|Злева направа: [[Георгій Паплаўскі]], [[Вальмен Аладаў]] Выява:2015.09.09 Адкрыццё галерэі «Дом Карцін» у Мінску, фота Таццяны Маркінай.jpg|Злева направа: [[Вальмен Аладаў]], [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Георгій Паплаўскі]], [[Уладзімір Тоўсцік]]. Выява:2015.09.09 Адкрыццё галерэі «Дом Карцін» фота Таццяны Маркінай. Георгій Паплаўскі. Ігар Бархаткоў.jpg||Злева направа: [[Георгій Паплаўскі]], [[Ігар Бархаткоў]] </gallery></center> * [[17 верасня]] — [[15 кастрычніка]]: выстаўка твораў заслужанага дзеяча мастацтваў [[Літва|Літвы]] [[Пётр Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]] '''«Сын роднага краю»''' з фондаў Мастацкага музея Літвы і [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]]. Музей Янкі Купалы, Мінск * [[10 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: выстаўка Акадэміі акварэлі і прыгожых мастацтваў [[:ru:Андрияка, Сергей Николаевич|Сяргея Андрыякі]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск === IV квартал === * [[1 кастрычніка]] — адкрыццё фотавыстаўкі Алены і Ядвігі Адамчык '''«Прырода беларускі»''', [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [[6 кастрычніка]] — адкрыццё арт-праекта '''«БТР»''', Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Мінск * 8 кастрычніка — мастакам-графікам [[Леў Барысавіч Алімаў|Льву Алімаву]] і [[Валерый Пятровіч Славук|Валерыю Славуку]] былі прысвоены ганаровыя званні [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаных дзеячоў мастацтваў Беларусі]], мастак [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалай Кузьміч]] атрымаў [[Ордэн Францыска Скарыны]]<ref>{{Cite web |url=http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus |title=Почетное звание «Заслуженный деятель искусств Республики Беларусь» присвоено белорусскому художнику-графику Льву Алимову {{ref-ru}} |access-date=3 студзеня 2016 |archive-date=5 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705152156/http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Valery Slauk Lev Alimov.JPG|[[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]], [[Леў Барысавіч Алімаў|Леў Алімаў]] Выява:Valery Slauk Oleg Soudlenkov 8.10.2015 Autumn Salon Minsk.JPG|[[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]] і беларускі калекцыянер Алег Судленкоў </gallery></center> * [[8 кастрычніка]] — [[8 лістапада]]: арт-праект '''«Восеньскі салон з [[Белгазпрамбанк]]ам»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 7.10.2015 Chagal Lubich.JPG|Журналісты [[Алег Вацлававіч Лукашэвіч|Алег Лукашэвіч]] і Аляксандр Аляксееў Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Alexandr Shappo.JPG|Адкрыццё выстаўкі. [[Аляксандр Уладзіміравіч Шапо|Аляксандр Шапо]]. Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Oleg Kostiuchenko.JPG|Творы [[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алега Касцючэнкі]] Выява:Autumn Salon BelGazPromBank Antonina Slobodchikova.JPG|Інсталяцыя Антаніны Слабодчыкавай Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Yulia Matsura.JPG|Юлія Мацура і яе творы Выява:Roman Zaslonov Nikolai Pogranovski 8.10.2015 Minsk Palace of Art 02.JPG|[[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонаў]] і [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікола Паграноўскі]] File:ArtDigest Minsk – Exhibition in Palace of Art Photo of Tatiana Markina.jpg </gallery></center> * [[15 кастрычніка]] — адкрыццё рэтраспектыўнай выстаўкі твораў народнага мастака Беларусі [[Май Данцыг|Мая Данцыга]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[22 кастрычніка]] — [[10 лістапада]]: выстаўка '''«Людміла Русава. Татальны перформанс»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск * [[27 кастрычніка]] — [[30 лістапада]]: выставачны праект Зоі Літвінавай '''«ЗОЯ»''', галерэя «Дом карцін», Мінск * [[19 лістапада]] — [[18 снежня]]: выстаўка жывапісу Жанны Капуснікавай '''«Другія Дажынкі»''', Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Мінск * [[26 лістапада]] — мастаку Валянціне Шоба з Гродна і скульптару Сяргею Парцянкову з Гомеля прысудзілі прэмію Тэйлара ў час правядзення выстаўкі сучаснага мастацтва «Art Capital» у палацы «Гран Пале», Парыж. Работы творцаў былі прадстаўлены ў экспазіцыі беларускага павільёна<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12318 |title=Прэмія Тэйлара |access-date=11 студзеня 2016 |archive-date=18 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418011529/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12318 |url-status=dead }}</ref> * [[26 лістапада]] — [[10 студзеня]]: персанальная выстаўка фотапартрэтаў [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўгена Колчава]] '''«Святло і Колер»''', [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [[28 лістапада]] — [[11 студзеня]]: выстаўка [[Мікалай Рыгоравіч Залозны|Мікалая Залознага]] ([[1925 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1925]]—[[1982 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1982]]) '''«Колер жыцця»''', прымеркаваная да яго 90-годдзя, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[3 снежня]] — [[25 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Рамана Заслонава]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * 7 снежня — выстаўка твораў [[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Міколы Тарасікава]], сабраных прыватнымі калекцыянерамі за мяжой. [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурны музей Янкі Купалы]] ў Мінску. Асноўным мецэнатам гэтай экспазіцыі выступіў беларускі мастак і калекцыянер [[Ігар Антонавіч Бархаткоў|Ігар Бархаткоў]]<ref>[http://www.tvr.by/news/kultura/neizvestnye_portrety_narodnykh_poetov_bssr_vystavili_v_minske/ БТ. Невядомыя партрэты народных паэтаў БССР выставілі ў Мінску]</ref>. * [[9 снежня]] — адкрыццё выстаўкі жывапісу Мацвея Басава, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[9 снежня]] — [[10 студзеня]]:выстаўка жывапісу Рыгора і Наталлі Івановых, [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [[16 снежня]] — [[10 студзеня]]: выстаўка твораў беларускага мастака [[Віктар Пятровіч Маркавец|Віктара Маркаўца]] ([[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]—[[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]) '''«[[Заслаўе]]. Жывапісныя імпрэсіі старога горада»''', [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[18 снежня]] — адкрыццё каляднай выстаўкі Валянціны Шобы, [[Дом Ваньковічаў|Дом-музей Ваньковічаў]], Мінск * [[18 снежня]] — адкрыццё выстаўкі творчасці беларускай мастацкай дынастыі Хацкевічаў, галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[21 снежня]] — адкрыццё выстаўкі графікі '''«[[Гоя]]... [[Пікаса]]»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[22 снежня]] — [[22 студзеня]]: выстаўка '''«Ліхтарт – 2015»''', галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[22 снежня]] — [[23 студзеня]]: выстаўка мастацкіх эмаляў [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалая Кузьміча]] '''«КУРГАН»''', прысвечаная 65-годдзю майстра, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[23 снежня]] — адкрыццё персанальнай выстаўкі жывапісу Алены Шлегель '''«Сады [[Семіраміда|Семіраміды]]»''', вынік творчай дзейнасці мастака за апошнія 15 гадоў, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[23 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка '''«Рэпліка. Керамапластыка Валерыя Калтыгіна»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[24 снежня]] — [[25 студзеня]]: выстаўка жівапісу Уладзіміра Зленкі, [[Глеб Анатолевіч Отчык|Глеба Отчыка]], Васіля Зянько і Андрэя Пяткевіча '''«Джэнтльменскі набор»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск == Памерлі == [[Выява:Мікалай Тарасюк. У музэі «Ўспаміны Бацькаўшчыны» 1.Jpg|міні|120 px|[[Мікалай Васілевіч Тарасюк|Мікола Тарасюк]] у музеі «Ўспаміны Бацькаўшчыны»]] * [[15 студзеня]] — [[Мікалай Васілевіч Тарасюк|Мікола Тарасюк]] (нар. [[1932 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1932]]), [[беларус]]кі разьбяр, музычны майстар, народны майстар Рэспублікі Беларусь ([[1989 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1989]]) * [[20 студзеня]] — [[Анатоль Фёдаравіч Кавалёў|Анатоль Кавалёў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі мастацтвазнаўца, жывапісец, дызайнер. Кандыдат мастацтвазнаўства ([[1973 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1973]]), [[прафесар]] ([[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]) * [[9 лютага]] — [[Андрэй Міхайлавіч Савіцкі|Андрэй Савіцкі]] (нар. [[1964 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1964]]), беларускі мастак, сын [[Міхаіл Савіцкі|Міхаіла Савіцкага]] * [[16 красавіка]] — [[Міхаіл Карнілавіч Канькоў|Міхаіл Канькоў]] (нар. [[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]), беларускі мастак-манументаліст, жывапісец і графік, старшыня праўлення Брэсцкай абласной арганізацыі [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] у [[1995 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1995]]—[[2004 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2004]] гадах<ref>{{Cite web |url=http://gcbs-brest.by/index.php/kraevelenie/gorod-v-datakh-i-litsakh/galereya-lichnostej/item/1491?device=desktop |title=Міхаіл Карнілавіч Канькоў |access-date=18 жніўня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305003217/http://gcbs-brest.by/index.php/kraevelenie/gorod-v-datakh-i-litsakh/galereya-lichnostej/item/1491?device=desktop |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> * [[22 мая]] — [[Эма Мікалаеўна Грамыка|Эма Грамыка]] (нар. [[1935 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1935]]), расійска-беларускі жывапісец, мастацтвазнаўца, журналіст, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака Беларусі]] [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктара Грамыкі]]<ref>[http://belartunion.by/naviny/ab-yavy/131-22-maya-2015-goda-na-81-godze-zhytstsya-pamerla-gramyka-ema-mikalae-na-syabra-bsm.html 22 мая 2015 года на 81 годзе жыцця памерла Грамыка Эма Мікалаеўна, сябра БСМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306125416/http://belartunion.by/naviny/ab-yavy/131-22-maya-2015-goda-na-81-godze-zhytstsya-pamerla-gramyka-ema-mikalae-na-syabra-bsm.html |date=6 сакавіка 2016 }}</ref> * [[8 чэрвеня]] — [[Юрый Фёдаравіч Выхадцаў|Юрый Выхадцаў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі мастак-графік, жывапісец, педагог * [[16 ліпеня]] — [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|Сяргей Друшчыц]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі архітэктар, пачынальнік рэстаўрацыйнай справы ў Беларусі ў «перыяд застоя», доўгі час быў генэральным дырэктарам прадпрыемства «Белрэстаўрацыя»<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=153074&lang=ru Умер известный белорусский архитектор и реставратор Сергей Друщиц {{ref-ru}}]</ref> * [[18 ліпеня]] — [[Алег Вікенцьевіч Луцэвіч|Алег Луцэвіч]] (нар. [[1924 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1924]]), беларускі мастак-графік, педагог * [[12 жніўня]] — [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]] (нар. [[1921 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1921]]), жывапісец, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка скульптара [[Заір Азгур|Заіра Азгура]] * [[13 жніўня]] — [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгій Скрыпнічэнка]] (нар. [[1940 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1940]]), беларускі мастак-[[сюррэалізм|сюррэаліст]], педагог == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Marta Shmatava 2015 The morning begins with the sun 100х100.JPG|Марта Шматава «Раніца пачынаецца з сонца». Палатно, алей, 100 x 100 см. Выява:Marta Shmatava 2015 Solitude 80x100.jpg|Марта Шматава «Адзінота». Палатно, алей, 80 x 100 см. Выява:Marta Shmatava 2015 Way Trajectory of moving 80x100.jpg|Марта Шматава «Шлях - траекторыя руху». Палатно, алей, 80 х 100 см. Выява:Uladzimir Kachan Art Messia XXI 2015.jpg|[[Уладзімір Уладзіміравіч Качан|Уладзімір Качан]] «Art Messia ХХI» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2015 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2015 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] k8y1m4tlqx1d8lbqyyb8cry4kllipoc 0 223564 5160720 4972386 2026-07-04T06:05:38Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Фільмы пра тэатр]]; +[[Катэгорыя:Фільмы пра акцёраў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160720 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Бёрдмэн |Арыгінальная назва = Birdman |Выява = Birdman poster.jpg |Памер = |Жанр = [[Чорны гумар|чорная камедыя]], [[Драма (жанр)|драма]] |Рэжысёр = [[Алехандра Гансалес Іньярыту]] |Прадзюсар = Алехандра Гансалес Іньярыту<br />Джон Лешэр<br />[[Арнан Мілчэн]]<br />Джэймс В. Скотчдапаўл |Сцэнарыст = Алехандра Гансалес Іньярыту<br />Нікалас Джыякабонэ<br />Аляксандр Дынеларыс<br />Арманда Бо |Акцёры = [[Майкл Кітан]] |Аператар = [[Эмануэль Любецкі]] |Кампазітар = Антоніа Санчэс |Кампанія = [[20th Century Fox]]<br />[[Fox Searchlight Pictures]]<br />New Regency Pictures |Бюджэт = 18 млн [[Долар ЗША|$]]<ref name="boxofficemojo">{{Mojo title|birdman|Бёрдмэн}}</ref> |Зборы = 76 533 000 $<ref name="boxofficemojo"/> |Краіна = {{USA}} |Мова = [[Англійская мова|англійская]] |Час = 119 хвіл. |Год = 2014 }} '''«Бёрдмэн»''' ({{lang-en|Birdman}}) — амерыканская [[Чорны гумар|камедыйная]] [[Драма (жанр)|драма]] рэжысёра [[Алехандра Гансалес Іньярыту|Алехандра Гансалеса Іньярыту]]<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/alejandro-gonzalez-inarritu-going-funny-399326|title=Alejandro Gonzalez Inarritu Going Funny With 'Birdman'|author=Kit, Borys|date=2012-12-07|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129153330/http://www.hollywoodreporter.com/news/alejandro-gonzalez-inarritu-going-funny-399326|archivedate=29 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> з [[Майкл Кітан|Майклам Кітанам]] у галоўнай ролі. 27 жніўня 2014 года была прадстаўлена ў асноўнай конкурснай праграме [[Венецыянскі кінафестываль 2014|71-га Венецыянскага кінафестывалю]]<ref>{{cite web|url=http://www.deadline.com/2014/04/fox-searchlight-sets-alejandro-gonzalez-inarritus-birdman-for-october-17-bow/|title=Fox Searchlight Sets Alejandro Gonzalez Inarritu’s ‘Birdman’ For October 17 Bow|author=Fleming jr, Mike|date=2014-04-11|publisher=[[Deadline.com]]|accessdate=2014-04-12|lang=en}}</ref>. Выхад у пракат ЗША адбыўся 17 кастрычніка 2014 года<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt2562232/releaseinfo|title=Birdman (2014) — Release dates|publisher=[[Internet Movie Database]]|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140425221917/http://www.imdb.com/title/tt2562232/releaseinfo|archivedate=25 красавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. Пераважнай большасцю прадстаўнікоў кінапрэсы прызнаны адной з 10 найлепшых карцін 2014 года, ганаравана мноствам узнагарод, уключаючы [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|прэмію «Оскар» за найлепшы фільм]]. == Сюжэт == Гісторыя акцёра Рыгана Томпсана, вядомага па ролі культавага супергероя Бёрдмэна, які на ўсе жылы рыхтуецца сыграць у брадвейскай п’есе, каб вярнуць сабе славу. За некалькі дзён да прэм’еры ён змагаецца са сваім эга, спрабуючы аднавіць сваю кар’еру, сваю сям’ю і сябе самога. == У ролях == {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Майкл Кітан]]<ref name="Акцёры">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/emma-stone-naomi-watts-zach-425990|title=Emma Stone, Naomi Watts, Zach Galifianakis, Michael Keaton to Star in 'Birdman' (Exclusive)|author=Kit, Borys|date=2013-03-05|publisher=The Hollywood Reporter|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518210208/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/emma-stone-naomi-watts-zach-425990|archivedate=18 мая 2013|url-status=dead}}</ref>||Рыган Томпсан / Бёрдмэн|}} {{У ролях|[[Эдвард Нортан]]<ref>{{cite web|url=http://www.deadline.com/2013/03/edward-norton-joins-alejandro-gonzalez-inarritus-ensemble-comedy-birdman/|title=Edward Norton Joins Alejandro Gonzalez Inarritu’s Ensemble Comedy ‘Birdman’|author=Fleming Jr, Mike|date=2013-03-06|publisher=Deadline.com|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512020655/http://www.deadline.com/2013/03/edward-norton-joins-alejandro-gonzalez-inarritus-ensemble-comedy-birdman/|archivedate=12 мая 2013|url-status=dead}}</ref>||Майк Шайнер|}} {{У ролях|[[Зак Галіфіянакіс]]<ref name="Акцёры"/>||Джэйк|}} {{У ролях|[[Наомі Уотс]]<ref name="Акцёры"/>||Леслі|}} {{У ролях|[[Эма Стоўн]]<ref name="Акцёры"/>||Сэм|}} {{У ролях|[[Андрэа Райсбара]]<ref>{{cite web|url=http://www.deadline.com/2013/03/andrea-riseborough-joins-ensemble-comedy-birdman/|title=Andrea Riseborough Joins Ensemble Comedy ‘Birdman’|author=Fleming Jr, Mike|date=2013-03-07|publisher=Deadline.com|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130312013557/http://www.deadline.com/2013/03/andrea-riseborough-joins-ensemble-comedy-birdman/|archivedate=12 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>||Лаура|}} {{У ролях|[[Эмі Раян]]<ref>{{cite web|url=http://www.deadline.com/2013/03/amy-ryan-joins-alejandro-gonzalez-inarritu-comedy-birdman/|title=Amy Ryan Joins Alejandro Gonzalez-Inarritu Comedy ‘Birdman’|author=Fleming Jr, Mike|date=2013-03-13|publisher=Deadline.com|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130318192913/http://www.deadline.com/2013/03/amy-ryan-joins-alejandro-gonzalez-inarritu-comedy-birdman/|archivedate=18 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>||Сільвія|}} {{У ролях|{{не перакладзена 3|Бенджамін Кейнс||en|Benjamin Kanes}}<ref>{{cite web|url=http://www.hitfix.com/in-contention/the-inside-story-on-birdmans-instantly-iconic-superhero-costume?ModPagespeed=noscript|title=The inside story on Birdmans instantly iconic superhero costume|author=Kristopher Tapley|date=2014-10-22|publisher=HitFix|accessdate=2015-02-05|archive-date=5 лютага 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205022631/http://www.hitfix.com/in-contention/the-inside-story-on-birdmans-instantly-iconic-superhero-costume?ModPagespeed=noscript|url-status=dead}}</ref>|малады|Бёрдмэн|}} {{У ролях ніз}} == Здымкі == Здымкі фільма пачаліся ў сакавіку 2013 года і праходзілі ў [[Нью-Ёрк]]у<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2302734/Michael-Keaton-films-scenes-new-film-Birdman-Edward-Norton.html|title=Batman's hair... won't return: Michael Keaton reveals his thinning pate on set of new film Birdman|author=Flint, Hanna|date=2013-04-02|publisher=[[Daily Mail]]|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130712161824/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2302734/Michael-Keaton-films-scenes-new-film-Birdman-Edward-Norton.html|archivedate=12 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt2562232/locations|title=Birdman (2014) — Filming Locations|publisher=Internet Movie Database|accessdate=2013-06-05|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901092919/http://www.imdb.com/title/tt2562232/locations|archivedate=1 верасня 2014|url-status=dead}}</ref>. == Успрыманне, узнагароды == Фільм быў ганараваны вельмі высокіх адзнак сусветнай кінапрэсы і шырока прызнаны адным з наймацнейшых кінапраектаў 2014 года. {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" width="97%" wigborder="2" cellpadding="3" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=5 style="background:#B0C4DE;" | Узнагароды і намінацыі |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Узнагарода ! style="background: #CCCCCC;" | Катэгорыя ! style="background: #CCCCCC;" | Намінант ! style="background: #CCCCCC;" | Вынік |- | rowspan=2|«[[Готэм, прэмія|Готэм]]» | «Найлепшы фільм» | | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | [[Майкл Кітан]] | {{перамога}} |- | [[Венецыянскі кінафестываль 2014|71-ы Венецыянскі кінафестываль]] | {{Залаты леў}} (галоўны прыз) | | {{намінацыя}} |- | rowspan=6|«[[Незалежны дух]]» | «Найлепшы фільм» | | {{перамога}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | [[Алехандра Гансалес Іньярыту]] | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | [[Эдвард Нортан]] | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | [[Эма Стоўн]] | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | [[Эмануэль Любецкі]] | {{перамога}} |- | rowspan=7|«[[Залаты глобус, прэмія, 2015|Залаты глобус]]» | «Найлепшы фільм — камедыя ці мюзікл» | | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля — камедыя ці мюзікл» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | «Найлепшая музыка» | Антоніа Санчэс | {{намінацыя}} |- | rowspan=10|«[[Спадарожнік, прэмія, 2015|Спадарожнік]]» | «Найлепшы фільм» | | {{перамога}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая музыка» | Антоніа Санчэс | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка» | Джордж Дэтыта-малодшы, Кевін Томпсан, Стывен Х. Картэр | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы мантаж» | Дуглас Крайс, Стывен Мірыян | {{намінацыя}} |- | rowspan=3|[[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША]] | Уключэнне ў спіс дзесяці найлепшых фільмаў года | | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{перамога}} |- | rowspan=4|[[Таварыства кінакрытыкаў Бостана]] | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{перамога}} |- | «Найлепшы сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}}<br /><small>(сумесна з «[[Малалецтва, фільм|Малалецтвам]]»)</small> |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | rowspan=5|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Вашынгтона]] | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшы акцёрскі склад» | | {{перамога}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | «Найлепшы мантаж» | Дуглас Крайс, Стывен Мірыян | {{перамога}} |- | rowspan=4|[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША, 2015|Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы акцёрскі склад» | | {{перамога}} |- | rowspan=4|[[Круг кінакрытыкаў Сент-Луіса]] | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{перамога}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | «Найлепшая музыка» | Антоніа Санчэс | {{перамога}} |- | [[Круг кінакрытыкаў Сан-Дыега]] | «Найлепшы акцёрскі склад» | | {{перамога}} |- | rowspan=3|[[Круг кінакрытыкаў Сан-Францыска]] | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{перамога}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | rowspan=4|[[Круг кінакрытыкаў Канзаса]] | «Найлепшы фільм» | | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{перамога}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | rowspan=13|«[[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|Выбар крытыкаў]]» | «Найлепшы фільм» | | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы акцёрскі склад» | | {{перамога}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | «Найлепшая музыка» | Антоніа Санчэс | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | «Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка» | Кевін Томпсан, Джордж Дэтыта-малодшы | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы мантаж» | Дуглас Крайс, Стывен Мірыян | {{перамога}} |- | «Найлепшая камедыя» | | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы акцёр у камедыі» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | rowspan=2|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Осціна]] | «Найлепшая музыка» | Антоніа Санчэс | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | rowspan=5|[[Круг кінакрытыкаў Фінікса]] | «Найлепшы фільм» | | {{перамога}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{перамога}} |- | «Найлепшы сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | rowspan=2|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Чыкага]] | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | [[Гільдыя мантажораў ЗША]] | «Найлепшы мантаж (камедыя ці мюзікл)» | Дуглас Крайс, Стывен Мірыян | {{чакаецца}} |- | [[Гільдыя мастакоў-пастаноўшчыкаў ЗША]] | «Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка ў фільме на сучасную тэматыку» | Кевін Томпсан | {{чакаецца}} |- | [[Гільдыя прадзюсараў ЗША]] | «Найлепшы фільм» | | {{чакаецца}} |- | [[Гільдыя аператараў ЗША]] | «Найлепшя аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{чакаецца}} |- | [[Гільдыя касцюмераў ЗША]] | «Найлепшы дызайн касцюмаў у фільме на сучасную тэматыку» | [[Альберт Вольскі]] | {{чакаецца}} |- | [[Гільдыя грымёраў і стылістаў ЗША]] | «Найлепшая кладка валасоў у фільме на сучасную тэматыку» | [[Джэры Попаліс]], [[Кэт Дрэйзен]] | {{чакаецца}} |- | rowspan=10|[[BAFTA, прэмія, 2015|BAFTA]] | «Найлепшы фільм» | | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая музыка» | Антоніа Санчэс | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | «Найлепшы мантаж» | Дуглас Крайс, Стывен Мірыян | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы гук» | | {{намінацыя}} |- | rowspan=9|«[[Оскар (кінапрэмія, 2015)|Оскар]]» | «Найлепшы фільм» | | {{перамога}} |- | «Найлепшая рэжысёрская праца» | Алехандра Гансалес Іньярыту | {{перамога}} |- | «Найлепшая мужчынская роля» | Майкл Кітан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая мужчынская роля другога плана» | Эдвард Нортан | {{намінацыя}} |- | «Найлепшая жаночая роля другога плана» | Эма Стоўн | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы арыгінальны сцэнарый» | Алехандра Гансалес Іньярыту, Аляксандр Дынеларыс, Арманда Бо, Нікалас Джабонэ | {{перамога}} |- | «Найлепшая аператарская праца» | Эмануэль Любецкі | {{перамога}} |- | «Найлепшы гук» | Аарон Глэскак, Марцін Эрнандэс | {{намінацыя}} |- | «Найлепшы гукавы мантаж» | Джон Тэйлар, Фрэнк Мантана, Томас Варга | {{намінацыя}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Rotten tomatoes|birdman_2014|«Бёрдмэн»}} * {{Imdb title|2562232|«Бёрдмэн»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Алехандра Гансалеса Іньярыту}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія «Давід дзі Данатэла» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы тэатральны фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2014 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2014 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы 20th Century Fox]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшы замежны фільм]] [[Катэгорыя:Фільмы пра тэатр]] [[Катэгорыя:Фільмы пра акцёраў]] sr1iq72b0bwppx7cxfjxk84jvlzj19o 0 230831 5160548 4922542 2026-07-03T12:40:09Z 5160548 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = КДК РБ |тэкст_поля_краіна = [[Рэспубліка Беларусь]] |эмблема = |подпіс эмблемы = Геральдычны знак — эмблема камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь |пячатка = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = Мінск. Будынак КДК Беларусі.jpg |шырыня выявы = 300пкс |подпіс выявы = Будынак КДК Беларусі па [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]] |дата стварэння = [[5 снежня]] [[1996]] |папярэднік1 = [[Кантрольная палата Рэспублікі Беларусь]] |папярэднік 2 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] |штаб-кватэра = 220030, [[Мінск]], [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д.&nbsp;3 |lat_dir = |lon_dir = |region_code = BY |супрацоўнікаў = |бюджэт = |імя главы1 = [[Васіль Мікалаевіч Герасімаў]] |пасада главы1 = Старшыня |імя главы2 = |пасада главы2 = |дакумент1 = |сайт = http://www.kgk.gov.by |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь''' (''КДК Беларусі'') — [[ведамства]], упаўнаважанае ажыццяўляць дзяржаўны кантроль за выкананнем рэспубліканскага бюджэту, выкарыстаннем дзяржаўнай уласнасці, выкананнем актаў Прэзідэнта, Парламента, Урада і іншых дзяржаўных органаў, якія рэгулююць адносіны дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчыя, фінансавыя і падатковыя адносіны. Камітэт дзяржаўнага кантролю ўтвараецца [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам]]. Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю прызначаецца Прэзідэнтам. == Структура == Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю * Першы намеснік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю ** Галоўнае ўпраўленне кантролю за работай аграпрамысловага і прыродаахоўнага комплексаў ** Галоўнае ўпраўленне кантролю па г. [[Мінск]]у ** Упраўленне кантролю за выкарыстаннем дзяржаўнай уласнасці ** Камітэт дзяржаўнага кантролю Брэсцкай вобласці ** Камітэт дзяржаўнага кантролю Гродзенскай вобласці * Намеснік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю ** Галоўнае ўпраўленне кантролю за працай галін сферы матэрыяльнай вытворчасці ** Галоўнае ўпраўленне кантролю спажывецкага рынку і сферы паслуг ** Аддзел па працы са зваротамі грамадзян ** Камітэт дзяржаўнага кантролю Гомельскай вобласці ** Камітэт дзяржаўнага кантролю Магілёўскай вобласці * Намеснік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю ** Галоўнае ўпраўленне кантролю бюджэтна-фінансавай сферы ** Галоўнае ўпраўленне кантролю за банкаўскай і знешнеэканамічнай дзейнасцю ** Камітэт дзяржаўнага кантролю Віцебскай вобласці ** Камітэт дзяржаўнага кантролю Мінскай вобласці * Намеснік Старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю ** Галоўнае ўпраўленне арганізацыйнай працы, кантролю і знешніх сувязяў ** Галоўнае аналітычнае кіраванне ** Галоўнае экспертна-прававое ўпраўленне ** Кіраванне інспекцыйна-кадравай і рэжымна-сакрэтнай працы ** Упраўленне планавання і матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ** Аддзел фінансавання, бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці * Дэпартамент фінансавага маніторынгу == Задачы == У адпаведнасці з Палажэннем аб Камітэце дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, зацверджаным Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27.11.2008 N 647, Камітэт дзяржаўнага кантролю вырашае наступныя задачы: * абарона інтарэсаў дзяржавы ад супрацьпраўных замахаў у эканамічнай сферы, забеспячэнне эканамічнай бяспекі Рэспублікі Беларусь; * праверка выканання даручэнняў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, кантроль за выкананнем якіх у адпаведнасці з законамі і рашэннямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ускладзены на Камітэт; * ажыццяўленне дзяржаўнага кантролю за эфектыўным і рацыянальным выкарыстаннем арганізацыямі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі бюджэтных сродкаў і дзяржаўнай уласнасці; * ажыццяўленне дзяржаўнага кантролю за выкананнем актаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Парламента Рэспублікі Беларусь, Урада Рэспублікі Беларусь і іншых дзяржаўных органаў, якія рэгулююць адносіны дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчыя, фінансавыя і падатковыя адносіны, а таксама па іншых пытаннях у адпаведнасці з законамі і рашэннямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь; * правядзенне комплексных мерапрыемстваў па выяўленні сістэмных парушэнняў заканадаўства і адмоўных тэндэнцый у эканоміцы і сацыяльнай сферы; * выяўленне невыкарыстоўваемых рэзерваў павышэння эфектыўнасці эканамічнай дзейнасці, развіцця рэальнага сектара эканомікі; * папярэджанне, выяўленне і спыненне правапарушэнняў у эканамічнай сферы; * прыняцце эфектыўных мер па прадухіленні легалізацыі даходаў, атрыманых злачынным шляхам, і фінансавання тэрарыстычнай дзейнасці; * вядзенне ва ўстаноўленым парадку адміністрацыйнага працэсу; * выкананне іншых задач у адпаведнасці з законамі і рашэннямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. == Паўнамоцтвы == У межах сваёй кампетэнцыі Камітэт дзяржаўнага кантролю ажыццяўляе дзяржаўны кантроль за: * выкананнем рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў (уключаючы дзяржаўныя мэтавыя бюджэтныя фонды), бюджэтаў дзяржаўных пазабюджэтных і інавацыйных фондаў, выкананнем заканадаўства ў галіне адносін дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчых, фінансавых і падатковых адносін у сістэме мясцовых бюджэтаў і дзяржаўных пазабюджэтных фондаў; * выкарыстаннем (расходаваннем) сродкаў рэспубліканскага і мясцовых бюджэтаў на фінансаванне дзейнасці дзяржаўных органаў, іншых дзяржаўных арганізацый; * прыняццем мер па дэбюракратызацыі дзяржаўнага апарату; * выкананнем заканадаўства па пытаннях арэнды, а таксама прыватызацыі і іншага распараджэння аб’ектамі дзяржаўнай уласнасці; * захаваннем дзяржаўнымі органамі, іншымі арганізацыямі, уключаючы рэзідэнтаў свабодных эканамічных зон, і індывідуальнымі прадпрымальнікамі заканадаўства ў галіне інвестыцыйнай дзейнасці; * выкарыстаннем (расходаваннем) арганізацыямі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі бюджэтных сродкаў, сродкаў дзяржаўных мэтавых бюджэтных і пазабюджэтных фондаў, інавацыйных фондаў, дзяржаўнай маёмасці, мер дзяржаўнай падтрымкі; * законнасцю выкарыстання арганізацыямі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі матэрыяльных рэсурсаў, набытых за кошт дзяржаўных сродкаў; * выкананнем дзяржаўнымі органамі, банкамі, нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі арганізацыямі, іншымі арганізацыямі і індывідуальнымі прадпрымальнікамі заканадаўства, якое рэгулюе выкарыстанне крэдытных і валютных сродкаў; * выкананнем дзяржаўнымі органамі, іншымі арганізацыямі, якія праводзяць праверкі, парадку арганізацыі і правядзення праверак; * фінансава-гаспадарчай дзейнасцю дзяржаўных органаў, у тым ліку дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскіх устаноў Рэспублікі Беларусь; * выкананнем заканадаўства пры ажыццяўленні дзейнасці з рэдказямельных металамі, каштоўнымі металамі і каштоўнымі камянямі ва ўсіх відах і станах, уключаючы вырабы з іх, вырабамі або ломам і адходамі, іх змяшчаюць, у тым ліку па прыёмцы, атрыманню, зборы, адгрузцы, рэалізацыі, расходаванню, ўліку, інвентарызацыі, захоўванню, водпуску, перамяшчэнню (уключаючы транспарціроўку), перапрацоўцы рэдказямельных металаў, каштоўных металаў і каштоўных камянёў, а таксама па іх зборы і здачы ў Дзяржаўны фонд каштоўных металаў і каштоўных камянёў Рэспублікі Беларусь; * выкананнем устаноўленага парадку ўліку, збору, захоўвання, транспарціроўкі, выкарыстання, нарыхтоўкі (закупкі), перапрацоўкі, адгрузкі або рэалізацыі металапрадукцыі, чорных і каляровых металаў, іх лому і адходаў; * выкананнем заканадаўства ў галіне адносін дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчых, фінансавых і падатковых адносін, валютнага заканадаўства і па іншых пытаннях у адпаведнасці з законамі і рашэннямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Нацыянальным банкам, іншымі банкамі, нябанкаўскімі крэдытна-фінансавымі і страхавымі арганізацыямі; * выкананнем заканадаўства аб каштоўных паперах; * пастаўкай тавараў (выкананнем работ, аказаннем паслуг) для дзяржаўных патрэб; * захаваннем арганізацыямі і фізічнымі асобамі, у тым ліку індывідуальнымі прадпрымальнікамі, заканадаўства, якое вызначае правілы гандлю, выканання работ, аказання паслуг, парадак фарміравання цэн (тарыфаў) на тавары (работы, паслугі) і дысцыпліну цэн пры рэалізацыі тавараў (работ, паслуг), патрабаванні да якасці вырабляемых і рэалізуемых тавараў (выконваемых работ, аказваемых паслуг), іх бяспекі для жыцця, здароўя і маёмасці спажыўцоў, а таксама рэгулюе абарону спажывецкага рынку і правоў спажыўцоў; * выкананнем дзяржаўнымі органамі, іншымі арганізацыямі і фізічнымі асобамі, у тым ліку індывідуальнымі прадпрымальнікамі, заканадаўства, якое рэгулюе парадак ажыццяўлення знешнегандлёвай дзейнасці, у тым ліку за законнасцю выкарыстання дзяржаўных сродкаў пры ажыццяўленні знешнегандлёвых аперацый; * выкананнем заканадаўства пры ажыццяўленні валютных аперацый, у тым ліку за паступленнем у Рэспубліку Беларусь экспартнай валютнай выручкі, пастаўкай па імпарту тавараў (работ, паслуг, ахоўнай інфармацыі, выключных правоў на вынікі інтэлектуальнай дзейнасці), купляй-продажам і выкарыстаннем замежнай валюты; * дзейнасцю арганізацый і фізічных асоб, у тым ліку індывідуальных прадпрымальнікаў, якія ажыццяўляюць фінансавыя аперацыі, у частцы выканання імі заканадаўства аб прадухіленні легалізацыі даходаў, атрыманых злачынным шляхам, і фінансавання тэрарыстычнай дзейнасці. == Старшыні == * 6 снежня 1996 — 2 снежня 1998 — [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]]. * 2 снежня 1998 — 22 ліпеня 2000 — [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў]]. * 22 ліпеня 2000 — 13 красавіка 2006 — [[Анатоль Апанасавіч Тозік]]. * 3 кастрычніка 2006 — 28 снежня 2010 — [[Зянон Кузьміч Ломаць]]. * 28 снежня 2010 — 18 жніўня 2014 — [[Аляксандр Серафімавіч Якабсон]]. * 19 жніўня 2014 — 4 чэрвеня 2020 — [[Леанід Васільевіч Анфімаў]]. * 4 чэрвеня 2020 — 3 верасня 2020 — [[Іван Станіслававіч Тэртэль]]. * з 26 студзеня 2021 — [[Васіль Мікалаевіч Герасімаў]] (в. а. 3 верасня 2020 — 26 студзеня 2021). == Міжнародныя санкцыі == Некаторыя кіраўнікі і іншыя супрацоўнікі КДК, у тым ліку з ДФР, патрапілі пад [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыі]] Еўрапейскага саюза ў 2020—2023 гадах<ref>{{Cite web|language=en|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02012D0642-20210621|title=EUR-Lex - 02012D0642-20210621 - EN - EUR-Lex|publisher=[[EUR-Lex]]|access-date=2021-07-24}}</ref><ref>{{cite web|title=Под санкции ЕС попали «Дана Холдингз», Управление делами президента, «Агат»|url=https://euroradio.fm/ru/pod-sankcii-es-popali-dana-holdingz-upravlenie-delami-prezidenta-agat|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2020-12-17|accessdate=2022-01-02|language=ru}}</ref><ref>{{cite web|title=ЕС ввел новые санкции против Белоруссии|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/12/02/898573-es-vvel-novie-sanktsii-protiv-belorussii|publisher=[[Ведомости]]|date=2021-12-02|accessdate=2021-12-24|author=Илья Лакстыгал, Глеб Мишутин, Василий Милькин|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32735887.html|title=ЭЗ прыняў 12-ы пакет санкцыяў адносна Расеі і Беларусі, у сьпісе 12 беларускіх чыноўнікаў і вайскоўцаў|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2023-12-18|accessdate=2024-03-02}}</ref>. У жніўні 2023 года ЗША ўнеслі ў [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|свой чорны спіс]] ДФР і яго кіраўніцтва<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/10-08-2023-pavolnae-zadushvanne-ekanomiki-nastupstvy-novaj-hvali-sanktsyyau-suprats-belarusi|title=Павольнае задушванне эканомікі: наступствы новай хвалі санкцыяў супраць Беларусі|date=2023-08-11|work=[[Белсат]]}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.kgk.gov.by Камітэт дзяржаўнага кантролю Беларусі]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110717143630/http://www.kgk.gov.by/ |date=17 ліпеня 2011 }}{{ref-ru}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя камітэты Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Мінск)]] 0n8bz0adcl2yi32g8ujpppzxcti42gy 0 231121 5160864 5117456 2026-07-04T10:14:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160864 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Дэбют = (часопіс «Першацвет», 1996) }} '''Кацярына Станіславаўна Хадасевіч-Лісавая''' (нар. {{ДН|24|4|1979}}, [[Ждановічы (Мінскі раён)|в. Ждановічы]], [[Мінскі раён]]) — беларуская [[пісьменніца]]. == Біяграфія == Скончыла Ждановіцкую сярэднюю школу<ref>{{cite web |url=http://zhdanovichi.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=22951 |title=Знакамітыя выпускнікі Ждановіцкай сярэдняй школы |accessdate=2015-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524115351/http://zhdanovichi.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=22951 |archivedate=24 мая 2015 |url-status=dead }}</ref>, потым [[Мінскі дзяржаўны педагагічны каледж]], [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка]]. Жыве ў [[Ждановічы (Мінскі раён)|а/г Ждановічы]] Мінскага раёна, працуе настаўніцай пачатковых класаў у Ждановіцкай сярэдняй школе. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (з 2006 г.). Уваходзіць у склад удзельнікаў бюро секцыі дзіцячай літаратуры [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]. Член рэдакцыйных калегій часопісаў «Вясёлка», «Бярозка», «Маладосць». Аднойчы пісьменніца атрымала ў падарунак ад чытача чароўную палачку, упрыгожаную зоркай, і з таго часу пачала збіраць калекцыю сувеніраў і прадметаў у выглядзе зорачак. === Сям’я === Маці — Галіна Сільвестраўна Хадасевіч, выдатнік адукацыі [[БССР]]<ref>{{cite web | url =http://www.academy.edu.by/podrobnee/personalii/611.html | title =Хадасевич Галина Сильвестровна | publisher =Акадэмія падыпломнай адукацыі | accessdate =5 студзеня 2016 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20150524234246/http://www.academy.edu.by/podrobnee/personalii/611.html | archivedate =24 мая 2015 | url-status =dead }}</ref>, бацька — Станіслаў Уладзіміравіч Хадасевіч, кіроўца 1-га класу грузавых аўтамабіляў. У Кацярыны ёсць старэйшы брат Дзмітрый і малодшая сястра Наталля. Муж — Дзмітрый Лісавы, інжэнер-канструктар. Кацярына і Дзмітрый выхоўваюць сына Станіслава (нар. 2004), Стасік — прататып галоўнага героя казак, напісаных мамай. == Творчасць == Першыя творы з’явіліся ў 10-гадовым ўзросце. Дэбютавала ў друку ў 1996 годзе ў часопісе «[[Першацвет (1992)|Першацвет]]». Кацярына Хадасевіч-Лісавая працуе пераважна ў галіне [[Беларуская дзіцячая літаратура|дзіцячай літаратуры]], але ёсць творы і для дарослых. У творах Кацярыны часта сустракаюцца касмічныя сюжэты. Друкавалася ў часопісах «[[Вясёлка (1957)|Вясёлка]]», «[[Бярозка (1924)|Бярозка]]», «Качели», «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]», «[[Нёман (1945)|Нёман]]», [[Родная прырода (1972)|«Родная прырода]]», газетах «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», «Мінская праўда», «[[Настаўніцкая газета (1945)|Настаўніцкая газета]]», «Прысталічча» і інш. Творы Кацярыны Хадасевіч-Лісавой выходзілі ў калектыўных зборніках. У 2023 годзе ў межах III Міжнароднага форума даследчыкаў беларускай казкі, які праводзіўся [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтрам даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], прымала ўдзел у круглым стале «Сучасная літаратурная казка: суадносіны фальклорнай і літаратурнай традыцыі»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Таццяна Пятроўна Барысюк|Таццяна Барысюк]] |загаловак= Казка: набыткі і планы |спасылка= https://zviazda.by/sites/default/files/25-2023.pdf|аўтар выдання= |выданне= [[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]|тып=газ. |месца=Мн. |выдавецтва=РВУ «Звязда» |год=2023-06-23 |выпуск= 5234 |нумар= 25|старонкі= 14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230623205132/https://zviazda.by/sites/default/files/25-2023.pdf |archivedate=2023-06-23}}</ref>. <gallery> File:КХЛ-4.jpg|Прэзентацыя новых казак падчас «Свята дзіцячай кнігі» File:КХЛ-3.jpg|Сустрэча з чытачамі ў летнім лагеры «Папараць-кветка» File:КХЛ-2.jpg|Сустрэча з чытачамі ў летнім лагеры «Папараць-кветка» File:Children's writers from Belarus.jpg|На III Міжнародным форуме даследчыкаў беларускай казкі </gallery> == Выстаўка «Казкі Кніжнай Феі» == 24 красавіка 2024 года, у дзень 45-годдзя пісьменніцы Кацярыны Хадасевіч-Лісавой, у [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] адкрылася часовая літаратурна-мастацкая экспазіцыя «Казкі Кніжнай Феі», прысвечаная творчасці пісьменніцы. На адкрыцці сабралося каля сотні гасцей: прыхільнікі яе творчасці, бібліятэкары, мастакі, дызайнеры, члены сям’і, яе выпускнікі, калегі па пяру, сярод якіх старшы навуковы супрацоўнік музея Ірына Князева, дырэктар Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры Сяргей Усік, старшыня Мінскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі Леанід Крыванос. Падчас адкрыцця выставы старшыня Мінскага гарадскога аддзялення ГА «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]» [[Міхась Пазнякоў]] адзначыў творчыя дасягненні юбіляркі прэстыжнай літаратурнай узнагародай — Медалём Максіма Багдановіча<ref>{{cite web |url=https://bellitmuseum.by/news_/u-muzei-adkrylasya-vystava-da-yubileyu-kaczyaryny-hadasevich-lisavoj/ |title=У музеі адкрылася выстава да юбілею Кацярыны Хадасевіч-Лісавой |date=2024-04-25 |publisher=[[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры]] |accessdate=2024-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240502183002/https://bellitmuseum.by/news_/u-muzei-adkrylasya-vystava-da-yubileyu-kaczyaryny-hadasevich-lisavoj/ |archivedate=2 мая 2024 |url-status=live }}</ref>, за плённую творчую дзейнасць. Выстаўка «Казкі Кніжнай Феі» стала своеасаблівай справаздачай, мастацкім падсумаваннем набыткаў літаратурнай дзейнасці Кацярыны Хадасевіч-Лісавой. Наведвальнікі выставы мелі магчымасць пазнаёміцца з літаратурным сусветам пісьменніцы, прадстаўленым у выглядзе планет. Вандруючы ад планеты да планеты, можна было даведацца пра дзяцінства і юнацкія гады Кацярыны Хадасевіч-Лісавой, пра сакрэты творчага працэсу і сямейную падтрымку, пра фотасесіі і сустрэчы з чытачамі<ref>{{артыкул|аўтар=[[Алег Грушэцкі]] |загаловак=Свята Кніжнай Феі |спасылка=https://www.nslowa.by/2024/05/04/svyata-knizhnaj-fei/ |аўтар выдання= |выданне=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |тып=газета |месца=Ліда |выдавецтва= |год= 2024|выпуск= 122|нумар=18 |старонкі= 8|isbn= |issn= |archiveurl= |archivedate=}}</ref>. ;Адкрыццё выставы «Казкі Кніжнай Феі» <gallery> File:LisVystava.jpg|Разам з юнымі чытачамі File:LisVystava2.jpg|Разам з членамі сям'і File:LisVystava3.jpg| File:LisVystava4.jpg|Адкрыццё выставы File:LisVystava5.jpg|Старшы навуковы супрацоўнік музея Ірына Князева File:LisVystava6.jpg| File:LisVystava7.jpg| </gallery> == Бібліяграфія == [[Файл:Khadasevich Wuhucik.jpg|thumb|справа|Разам з літаратурным героем сваіх твораў Вухуцікам.]] ;Кнігі * «Падарожжы ў Чароўны Лес» («[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 2008 г.) * «Касмічная адысея хлопчыка Стасіка»<ref>{{cite web |url = http://blog.childlib.by/chto-bylo/kazka-xxi |title = Падарожжа ў беларускую казку XXI стагоддзя |author = Детские библиотеки Минска |date = 2013-02-22 |accessdate = 2015-05-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150524154751/http://blog.childlib.by/chto-bylo/kazka-xxi/ |archivedate = 24 мая 2015 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://news.21.by/other-news/2012/04/03/496368.html |title = Сыну — ад матулі |author = Таццяна Конюх |date = 2012-04-03 |accessdate = 2015-05-24 }}</ref> («[[Літаратура і мастацтва (выдавецтва)|Літаратура і мастацтва]]», 2012 г.) * «Казкі Сіняй падушкі»<ref>{{cite web |url = http://www.oo-spb.by/ru/news/knigi/615.html?id=615 |title = З чароўнай краіны |author = Вольга КУХАРСКАЯ |date = 2014-04-15 |accessdate = 2015-05-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150524115828/http://www.oo-spb.by/ru/news/knigi/615.html?id=615 |archivedate = 24 мая 2015 |url-status = dead }}</ref> («[[Выдавецкі дом «Звязда»|Звязда]]», 2013 г.) * «Казкі сівой даўніны»<ref>{{cite web |url = http://blog.childlib.by/category/stancyja-bel-mova/ |title = Бібліятэкары прапануюць |author = Библиограф |date = 2014-11-25 |accessdate = 2015-05-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305183931/http://blog.childlib.by/category/stancyja-bel-mova/ |archivedate = 5 сакавіка 2016 |url-status = dead }}</ref> («Звязда», 2014 г.) * «Код геніяльнасці» («Харвест», 2014 г.) * «Казкі чараўніцы Зімы» (РВУ «Звязда», 2015 г.) * «Канікулы з прыгодамі, альбо Зваротны візіт Зорнічка да хлопчыка Стасіка» («Звязда»,2016 г.) * «Таямніца незвычайнай школы»<ref>{{cite web |url = http://www.pristalica.by/%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%B4%D0%BD%D1%8F/%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B2_%D1%87-%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%8F_%D0%B1%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E_%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%84%D0%B5%D1%8F%D0%B9.html |title = «Я бываю рознай феяй» |author = Святлана Вашчыла |date = 2018-10-19 |accessdate = 2019-02-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190302154942/http://www.pristalica.by/%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%B4%D0%BD%D1%8F/%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B2_%D1%87-%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%8F_%D0%B1%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E_%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%84%D0%B5%D1%8F%D0%B9.html |archivedate = 2 сакавіка 2019 |url-status = dead }}</ref> (РВУ «Звязда», 2018 г.) * «Вухуцiк. Васiльвася» Серыя «Казкi Кнiжнай феi» («Звязда», 2019 г.) * «Нявеста для Кветкавага караля» (рус. «Невеста для Цветочного короля») ([[Беларусь (выдавецтва)|Выдавецтва «Беларусь»]], 2019 г.) * Кніга-квэст «Ключ ад Вялікай Каштоўнасці» («Звязда», 2019 г.) * «Добры паштальён» («Благовест», Масква, 2020 г.) * «Знаёмцеся — #Падабай.к@!» («Звязда», 2020 г.) * «Зорка нябесная. Зорка зямная» (Выдавецтва «Народная асвета», 2020 г.) * «Казкі Кветкавай феі» (Выдавецтва «Беларусь», 2020 г.) * «Жахліўчык пра трох сяброў і прывід з хутара. Жахліўчык пра жудасную ноч і чатырох сябровак» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2020 г.) * «Палёт на Вухуцію» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2020 г.) * «Загадка прынцэсы Агнэсы» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2021 г.) * «Прыгоды лісачкі Красуні» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2021 г.) * «Таямніца зачараванага балота» («Мастацкая літаратура», 2021 г.) * «Сакрэты аднаго каралеўства» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2022 г.) * «Гаспадыня Ліловага цмока. Помста Змрочнага птаха» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2022 г.) * «Вухуцік і яго таямніца» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2022 г.) * «Па чырвоных стрэлках…» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2023 г.) * «Малюй-вандруй!» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2023 г.) * «Новыя прыгоды лісачкі Красуні» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2023 г.) * «Будь моим Ангелом!» Апавяданні. (выд. «Благовест», Масква, 2023 г.) * «Лiсачка-красуня i сапраўдны герой» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2024 г.) * «Падарунак караля» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2024 г.) * «Вухуцік і Дзіва» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2024 г.) * «Лета на Зачараваным балоце» Раман-казка Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2024 г.) * «Ціхім вечарам…» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2025 г.) * «Год прыгод лiсачкі-красуні» Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2025 г.) * «У пошуках страчанага скарбу» ([[Беларусь (выдавецтва)|Выдавецтва «Беларусь»]], 2025 г.) * «Страшныя гiсторыi для самых смелых» («Звязда», 2025 г.) * «Самое счастливое Рождество» («Благовест», Масква, 2026 г.) * «Ратавальнiк» Серыя «Лаўрэаты Нацыянальнай лiтаратурнай прэмii» («Беларусь», Мiнск, 2026 г.) ; Перавыданнi кнiг * «Казкі сівой даўніны». Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2022 г.) * «Сакрэты аднаго каралеўства» Серыя «Гiсторыi Кніжнай Феі» («Беларусь», 2025 г.) * Кніга-квэст «Ключ ад Вялікай Каштоўнасці» («Звязда», 2025 г.) * «Вухуцік. Мiжпланетны ваяж» («Вухуцік» i «Палёт на Вухуцiю») Серыя «Казкі Кніжнай феі» («Звязда», 2025 г.) * «Падабай.к@ — гэта я!» Серыя «Гiсторыi Кніжнай Феі» («Беларусь», 2025 г.) * «Код геніяльнасці» («Беларусь», 2025 г.) * «Добры паштальён» («Благовест», Масква, 2025 г.) ;Творы ў зборніках ;Казкі, апавяданні і аповесці для дзяцей і падлеткаў * «Лясная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў» («Літаратура і мастацтва», 2008 г.) * «Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў»<ref>{{cite web |url = http://www.brl.by/knigodom-brl/radostnoe-chtenie/poznavatelnye-knigi/blak-tnaya-kn-ga-tvorakh-belarusk-kh-p-smenn-ka/ |title = Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў |author = Брестская областная библиотека им. М.Горького |date = 2014-12-04 |accessdate = 2015-05-24 |archive-date = 24 мая 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150524233618/http://www.brl.by/knigodom-brl/radostnoe-chtenie/poznavatelnye-knigi/blak-tnaya-kn-ga-tvorakh-belarusk-kh-p-smenn-ka/ |url-status = dead }}</ref> («Літаратура і мастацтва», 2009 г.) * «Касмічная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў»<ref> {{cite web |url = http://www.veselka.by/?p=1339 |title = Крышку пра кніжку |author = Алесь Карлюкевіч |date = 2011-05-10 |accessdate = 2015-05-24 }}</ref><ref> {{cite web |url = http://archivsf.narod.ru/2010/coll_066/index.htm |title = Касмічная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў |author = Виталий Карацупа |date = 2013 |accessdate = 2015-05-24 }}</ref> («Літаратура і мастацтва», 2010 г.) * «Залаты талер» («Мастацкая літаратура», 2012 г.) * «Пакліч у госці сонца» («Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі», 2012 г.) * «Митины каникулы» («Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі», 2012 г.) * «Детям о дружбе»… («Выдавецтва Беларускага Экзархата», 2012 г.) * «Падарунак ад Дзеда Мароза» («Звязда», 2014 г.) * «Падарожжы ў Чароўны лес» («Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі», 2014 г.) * «Як мядзведзь пчаляром стаў» («Звязда»,2015 г.) * «Ад калыханкі да забаўлянкі» («Звязда», 2018 г.) * «Беларуская зіма» («Мастацкая літаратура», 2018 г.) * «Детям о главном» (Белорусская православная церковь, 2018 г.) * «Детям о Рождестве» (Белорусская православная церковь, 2018 г.) * «Беларуская вясна» («Мастацкая літаратура», 2019 г.) * «Беларуская восень» «Мастацкая літаратура», 2019 г.) * Дапаможнік-хрэстаматыя «Сустрэча з пісьменнікам, або Як зрабіць урок чытання любімым» (аўтабіяграфія, казкі «Вухуцік», «Шчаслівая кніга») («Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі», 2021 г.) * «Вясёлка» (Казка «Загадка прынцэсы Агнэсы», апавяданне «Шчаслівая кніга») («Адукацыя і выхаванне», 2023) * «Зборнік твораў для дадатковага чытання ў VI класе», серыя «Школьная бібліятэка» (Кніга-квэст «Ключ ад вялікай каштоўнасці»; «[[Выдавецкі дом «Звязда»|Выдавецкі дом „Звязда“]]», 2023) * «Творы для дадатковага чытання ў VI класе» Серыя «Школьная бібліятэка класікі» (Кнiга-квэст «Ключ ад вялікай каштоўнасці»; Выдавецкі дом «Звязда», 2023) * «Чароўная скарбніца». Зборнік твораў для дзяцей. Серыя «Сучасная беларуская літаратура» (Казачная аповесць «Вухуцік і яго таямніца»; «Аверсэв», 2023) * «Вясна-чараўнiца» («Мастацкая літаратура», 2024 г.) * «Восеньскiя скарбы» («Мастацкая літаратура», 2024 г.) * «Навагоднi падарунак» («Мастацкая літаратура», 2024 г.) * «Мая цудоўная сям`я» («Мастацкая літаратура», 2025 г.) ;Творы для дарослай чытацкай аўдыторыі * «Вальс пад журлівымі таполямі» («Мастацкая літаратура», 2008 г.) * «У храме зямнога кахання» («Мастацкая літаратура», 2009 г.) * «Самая чароўная кветка» («Мастацкая літаратура», 2010 г.) * «Пакуль б’ецца сэрца…» («Мастацкая літаратура», 2013 г.) * «Міншчына літаратурная»(«Звязда», 2014 г.) * «Радзіма. Адзінства. Перамога» («Звязда»,2015 г.) * «На прасторах роднай Беларусі» («[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі]]», 2015 г.) * «Лучнасць сэрцаў і дум» («Мастацкая літаратура», 2022 г.) ;Артыкулы * {{артыкул|аўтар=Хадасевіч-Лісавая К. |загаловак= Навучыць дзіця думаць|арыгінал= |спасылка=http://zviazda.by/sites/default/files/49-2016_1.pdf |аўтар выдання= |выданне=[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]] |тып=газета |месца= Мн.|выдавецтва= [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|СПБ]], [[Выдавецкі дом «Звязда»|РВУ «Звязда»]]|год= 9 снежня 2016|выпуск = 4900|нумар= 49|старонкі= 5}} == Прызнанне == * Член Саюза пісьменнікаў Беларусі (з 2006); * Дыплом ІІ ступені рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Лепшы твор 2012 года» у галіне дзіцячай літаратуры за кнігу «Касмічная адысея хлопчыка Стасіка»<ref>{{cite web |url = http://www.oo-spb.by/ru/news/novosti/429.html |title = Праздник в древнем Быхове |author = Е. Кустова |date = 2013-09-18 |accessdate = 2015-05-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150524115021/http://www.oo-spb.by/ru/news/novosti/429.html |archivedate = 24 мая 2015 |url-status = dead }}</ref>; * Дыплом «Пяцёрка лепшых кніг беларускіх аўтараў — 2014» у рэйтынгу, складзеным сталічнымі бібліятэкарамі (за кнігу «Казкі Сіняй падушкі»); * Грамата Саюза пісьменнікаў Беларусі за шматгадовую плённую працу на ніве беларускай літаратуры (да юбілею СПБ); * Дыплом Міністэрства інфармацыі за актыўную прапаганду кнігі і чытання ў межах рэспубліканскай акцыі «Лета з добрай кнігай»<ref>{{cite web |url = http://zviazda.by/2014/09/52034.html |title = Наш леп­шы ся­бар |author = Лю­боў Бя­ля­е­ва |date = 2014-09-05 |accessdate = 2015-05-25 |archive-date = 26 мая 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526023551/http://zviazda.by/2014/09/52034.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://mpravda.by/materialy/item/80-leta-z-dobray-knigay.html |title = Лета з добрай кнiгай |author = Мікола БЕРЛЕЖ |date = 2014-06-30 |accessdate = 2015-05-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150526004603/http://mpravda.by/materialy/item/80-leta-z-dobray-knigay.html |archivedate = 26 мая 2015 |url-status = dead }}</ref><ref> {{cite web |url = http://www.belta.by/ru/all_news/culture/V-Zaslavle-nagradili-uchastnikov-aktsii-Leto-s-xoroshej-knigoj_i_679614.html |title = В Заславле наградили участников акции "Лето с хорошей книгой!" |author = БЕЛТА |date = 2014-09-06 |accessdate = 2015-05-25 }}</ref> 2014 г. [[Файл:LisavajaMedalBagdanovicha.jpg|thumb|270 пкс|справа|Узнагароджанне Кацярыны Хадасевіч-Лісавой медалём Максіма Багдановіча (2024)]] * Дыплом лаўрэата Мінскай абласной прэміі ў галіне літаратуры ў намінацыі «Дзіцячая і падлеткавая літаратура» (за кнігу «Казкі Сіняй падушкі»), 2015 г. * Дыплом у намінацыі «Пяцёрка лепшых» за кнігу «Таямніцы незвычайнай школы». (Прэмія «Бібліязважанне»), 2018 г. * Грамата Саюза пісьменнікаў Беларусі за значны творчы ўклад у беларускую літаратуру і актыўны ўдзел у грамадска-культурным жыцці краіны, 2020 г. * Лаўрэат [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальнай літаратурнай прэміі]]. Пераможца ў намінацыі «Лепшы твор для дзяцей і юнацтва», 2020 г. (Кніга-квэст «Ключ ад Вялікай Каштоўнасці») * [[Літаратурная прэмія імя Васіля Віткі|Прэмія імя Васіля Віткі]] за выдатныя нумары часопіса «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]», падрыхтаваныя ў рамках праекта «Запрошаны галоўны рэдактар», 2023 г.<ref>{{артыкул|аўтар= |загаловак= Віншуем лаўрэатаў! |спасылка= |выданне= [[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]|тып=часопіс |год= 2014|нумар= 1|старонкі= 3}}</ref>. * Дыплом і медаль Васіля Віткі, за нумары часопіса, падрыхтаваныя ў рамках праекта «Запрошаны галоўны рэдактар», 2023 г.<ref>{{cite web| author =| date =2024-05-24| url =https://aiv.by/ru/glavnaya-stranitsa/novosti/u-dzyarzhaunym-litaraturna-memaryyalnym-muzei-yakuba-kolasa-adbylosya-urachystae-uznagarodzhanne-laureatau-premii-vasilya-vitki-za-2023-god.html| title =У Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа адбылося ўрачыстае ўзнагароджанне лаўрэатаў прэміі Васіля Віткі за 2023 год| publisher =[[Адукацыя і выхаванне (выдавецтва)|Адукацыя і выхаванне]]| accessdate =2024-05-24| archive-date =24 мая 2024| archive-url =https://web.archive.org/web/20240524180032/https://aiv.by/ru/glavnaya-stranitsa/novosti/u-dzyarzhaunym-litaraturna-memaryyalnym-muzei-yakuba-kolasa-adbylosya-urachystae-uznagarodzhanne-laureatau-premii-vasilya-vitki-za-2023-god.html| url-status =dead}}</ref>. * Медаль Максіма Багдановіча за плённую творчую працу, 2024 г.<ref>{{YouTube|logo=1|id=HupIVveweLg|start=00m27s|title=«Зорка нябесная, зорка зямная...».}} Госця Лікі Пташук — Кніжная Фея, вядомая беларуская пісьменніца, член Саюза пісьменнікаў Беларусі, лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі, уладальніца медаля М. Багдановіча, аўтар шматлікіх кніг, педагог Кацярына Хадасевіч-Лісавая. [[Культура (радыёканал)|Канал «Культура»]] Беларускага радыё, 30 красавіка 2024</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube|hKs-aqLk5BE|Выпуск праграмы «Дыяблог. Пра літаратуру»|logo=1}} (тэлеканал «[[Беларусь 3]]». Госць: Кацярына Хадасевіч-Лісавая. 21 снежня 2015) * {{YouTube|jloifQge6ng|Дзіцячая пісьменніца Кацярына Хадасевіч-Лісавая з сынам Стасам у праграме «Вялікі сняданак»|logo=1}} (тэлеканал «[[СТБ]]». 6 лістапада 2016) * {{YouTube|BT6-Ho_2qnA|Аўтарская праграма пісьменніка Навума Гальпяровіча|logo=1}} «[[Суразмоўцы]]». (тэлеканал «[[Беларусь 3]]». Госць: Кацярына Хадасевіч-Лісавая. 30 красавіка 2019) * {{YouTube|Zsy5n0nqDiA|Аўтарская праграма пісьменніка Навума Гальпяровіча|logo=1}} «Суразмоўцы». (тэлеканал «Беларусь 3». Госць: Кацярына Хадасевіч-Лісавая. 8 студзеня 2022) * {{YouTube|HupIVveweLg|«Зорка нябесная, зорка зямная...»|logo=1}} ([[Культура (радыёканал)|канал «Культура»]] Беларускага радыё, 30 красавіка 2024) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хадасевіч-Лісавая Кацярына Станіславаўна}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] hau66c7rl7nkbnfi8c2jujf7rjldyam 0 232644 5160814 4744198 2026-07-04T08:45:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160814 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Хрысціянскі сабор |Беларуская назва = Кафедральны сабор Марыестада |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Mariestads domkyrka}} |Выява = Schweden-Mariestad-Dom-Südseite.jpg |Краіна = Швецыя |Назва месцазнаходжання = горад |Месцазнаходжанне = [[Марыестад]] |lat_dir = N |lat_deg = 58.7125 |lon_dir = E |lon_deg = 13.822222 |region = SV |Канфесія = [[Царква Швецыі]] ([[лютэранства]]) |Тып будынка = [[Сабор (храм)|сабор]] |Пачатак будаўніцтва = 1593 |Стан = дзеючы сабор }} '''Кафедральны сабор Марыестада''' ({{lang-sv|Mariestads domkyrka}}) — прыхадская царква [[Марыестад]]а. З'яўлялася кафедрай [[Суперінтэндэнт|суперінтэндэнцыі]], пакуль у [[1648]] года гэта царкоўная структура не была рэарганізавана. Аднак як і за [[Кальмарскі сабор|Кальмарскім саборам]] за царквой захавалася назва кафедральнага сабора. == Гісторыя == [[Файл:Mariestad Cathedral tow East.JPG|міні|справа|290пкс|Інтэр'ер]] Марыестад быў заснаваны ў [[1583]] годзе герцагам Карлам. Ужо праз два гады горад стаў дыяцэзіяльным цэнтрам. Будаўніцтва сабора пачалося ў [[1593]] годзе ў традыцыйным [[Гатычны стыль|гатычным стылі]]. Архітэктурнай асаблівасцю будынка, у адрозненне ад іншых гатычных цэркваў, з'яўляецца тое, што ён складаецца толькі з шырокага [[неф]]а, што зручней для пропаведзяў, якія сталі важнай часткай набажэнстваў у перыяд [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]. Сучасныя кафедра і алтар былі створаны пасля пажару [[1693]] года. == Галерэя == <gallery> Выява:Mariestad domkyrka b.jpg|Паўднёвы фасад Выява:Inskriptionermariestad1.jpg Выява:Inskriptionermariestad2.jpg Выява:Latinsktavlamariestad.jpg </gallery> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?di=82365 Mariestads domkyrka]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250120115324/https://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?di=82365 |date=20 студзеня 2025 }} {{Кафедральныя саборы Швецыі}} [[Катэгорыя:Кафедральныя саборы Царквы Швецыі|М]] [[Катэгорыя:Горад Марыестад]] k0l5wtixmr0r0uh3a075gjym0szinky 0 241932 5160622 5123513 2026-07-03T17:32:55Z Kelainoss 13901 /* Вядомыя асобы */ 5160622 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Куртасы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 59|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Рэкцянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046316 }} '''Куртасы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ку́ртасы'''</ref> ({{lang-be-trans|Kurtasy}}, {{lang-ru|Куртасы}}) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рэкцянскі сельсавет|Рэкцянскага сельсавета]]. == Назва == Прозвішча Куртас фіксавалася ў 19 ст. на Павіллі ([[Касцяневічы]])<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=6051&search_lastname=kurtas*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref>. == Гісторыя == Згадваецца ў 1668 годзе як вёска ў складзе маёнтка Раманава ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5</ref>. Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Макараўскі сельсавет|Макараўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 20 лістапада 2013 года — у склад [[Саўскі сельсавет|Саўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Уладзіміравіч Карпіцкі]] (нар. 1957) — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. [[Заслужаны выратавальнік Рэспублікі Беларусь]] (2013). * [[Леанід Савельевіч Чарнухін]] (1902—1985)<ref>https://www.omgau.ru/100let/novosti/sudby-svyazannye-s-omskim-gau-chernukhin-leonid-savelevich/</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рэкцянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Рэкцянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] 79bn1rfvlllrvg2ms5mi2li9gq4zfz5 0 241964 5160568 4736228 2026-07-03T15:21:51Z Siliyiw 169172 5160568 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кароўчына}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Кароўчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 02|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Дрыбінскі |сельсавет = Первамайскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243046001 }} '''Каро́ўчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karoŭčyna}}, {{lang-ru|Коровчино}}) — [[аграгарадок]] у [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Первамайскі сельсавет|Первамайскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 24 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка [[Дрыбін]], за 44 км ад [[Магілёў|Магілёва]], за 34 км ад чыгуначнай станцыі [[Цёмны Лес (станцыя)|Цёмны Лес]]{{sfn|БелЭн|1999}}. Каля аграгарадка вадасховішча [[Кароўчына (вадасховішча)|Кароўчына]]. == Гісторыя == У 1676 годзе згадваецца як сяло з царквой у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>LVIA, f. 11, ap. 1, b. 747</ref>. У 1924—1960 і 1966—2013 гадах Кароўчына было цэнтрам [[Кароўчынскі сельсавет|Кароўчынскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов № 23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == * [[1998]] год — 1022 жыхары, 388 двароў{{sfn|БелЭн|1999}}. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Магілёўскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|53БК000136}}. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Аляксандравіч Салаўёў]] (нар. 1963) — беларускі палітык. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|8|Каро́ўчына||90}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=13|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Первамайскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Первамайскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёна]] 7axfi4fytlks9o44e5xgrdj82aa83g7 0 242478 5160698 4580765 2026-07-04T02:04:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160698 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Карэльскі фронт<br />Кар.Ф |выява = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]] |подпіс = [[Эмблема]] [[Узброеныя сілы СССР|УС]] | гады = [[23 жніўня]] [[1941]] года — [[15 лістапада]] [[1944]] года |краіна = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |падпарадкаванне = |у складзе = [[Узброеныя сілы СССР]] |тып = |уключае_у_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = '''Камандуючыя войскамі''', гл. спіс }} [[Выява:МемориалВоинамКарельскогоФронта.jpg|300px|thumb|Мемарыяльны комплекс «Воінам, партызанам і падпольшчыкам Карэльскага фронту» ў [[Петразаводск]]у]] '''Карэ́льскі фронт''' — аператыўнае аб’яднанне [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] Узброеных Сіл СССР у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Праіснавала са жніўня [[1941]] года па лістапад [[1944]] года. == Фарміраванне і склад == Утвораны дырэктывай [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі ВГК]] [[23 жніўня]] [[1941]] года з часткі войскаў [[Паўночны фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўночнага фронту]], а менавіта [[14-я армія (СССР)|14-й]] і [[7-я армія (СССР)|7-й армій]], якія абараняліся на момант стварэння фронту на лініі ад [[Баранцава мора]] да [[Ладажскае возера|Ладажскага возера]]. У падпарадкаванні фронту знаходзіўся [[Паўночны флот падчас Вялікай Айчыннай вайны|Паўночны флот]]. Фронт ствараўся з мэтай забяспечыць паўночны стратэгічны фланг абароны на Поўначы краіны. Да верасня [[1942]] года ў складзе фронту былі сфарміраваны [[19-я армія (СССР)|19-я]], [[26-я армія (СССР)|26-я]] і [[32-я армія (СССР)|32-я арміі]], а да канца года і [[7-я паветраная армія (СССР)|7-я паветраная армія]]. У лютым [[1944]] года ў склад фронту была вернута 7-я армія, выведзеная з яго складу ў верасні [[1941]] года. == Задачы == У жніўні — верасні 1941 года войскі фронту спынілі ворага, які прадпрымаў спробы завалодання [[Запаляр’е]]м, і вымусілі яго перайсці да абароны. З верасня 1941 года па чэрвень [[1944]] года войскі фронту трымалі абарону па лініі: [[рака Заходняя Ліца]] (60 кіламетраў ад [[Мурманск]]а), [[Калевала, Карэлія|Ухта]], [[Павянец]], [[Анежскае возера]], [[Свір (рака)|рака Свір]]. Перыядычна праводзіліся прыватныя аперацыі ([[Мядзвежагорская наступальная аперацыя]]). ''Падрабязней гл. [[Абарона Запаляр’я]].'' У другой палове 1944 года войскі фронту пры падтрымцы [[Ладажская ваенная флатылія|Ладажскай]] і [[Анежская ваенная флатылія|Анежскай]] ваенных флатылій правялі [[Свірска-Петразаводская аперацыя|Свірска-Петразаводскую аперацыю]], а пры падтрымцы Паўночнага флоту — [[Петсама-Кіркенеская аперацыя|Петсама-Кіркенескую аперацыю]]. 15 лістапада 1944 года, пасля выхаду [[Фінляндыя|Фінляндыі]] з [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], фронт быў расфарміраваны. Аснова камандуючага складу ў красавіку 1945 года была перапраўлена на [[Далёкі Усход]], дзе на яе базе было праведзена фарміраванне [[1-ы Далёкаўсходні фронт|1-га Далёкаўсходняга фронту]] (першапачаткова Палявое ўпраўленне [[Прыморская група войскаў|Прыморскай групы войскаў]]). == Камандуючыя войскамі == * верасень [[1941]] — люты [[1944]] года — [[генерал-палкоўнік]] [[Валяр’ян Аляксандравіч Фралоў|В. А. Фралоў]] * люты 1944 — лістапад 1944 года — [[Маршал Савецкага Саюза]] [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]] == Літаратура == * Карельский фронт // [https://web.archive.org/web/20130515190406/http://militera.lib.ru/enc/enc_vov1985/index.html Великая Отечественная война, 1941—1945] : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 469. — 500 000 экз. * Карельский фронт в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. — М., 1984. — 359 с. == Спасылкі == * [http://front.karelia.ru/ Карэльскі фронт]: інтэрнэт-рэсурс пра Карэльскі фронт * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Усе франты Вялікай Айчыннай вайны] {{Чырвоная Армія ў ВАВ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР]] [[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны|Карэльскі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Карэліі]] ko5jkr8djx9ujyul4vii84xrfoqg0nd 0 243239 5160709 5109197 2026-07-04T03:32:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160709 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Касцюшкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 42|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 35|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Крычаўскі |сельсавет = Касцюшкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243045349 }} '''Касцю́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kasciuškavičy}}, {{lang-ru|Костюшковичи}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911m0040094&q_id=5331430|title=Решение Кричевского районного Совета депутатов от 19 марта 2010 года № 23-7 «О преобразовании населенных пунктов в агрогородки»|url-status=dead}}</ref> у [[Крычаўскі раён|Крычаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Касцюшкавіцкі сельсавет|Касцюшкавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца каля правага берага ракі [[Добрасць]]<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=20|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == У 1669 годзе вёска ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1817, воп. 1, спр. 42, с. 378</ref>.{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Касцюшкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Касцюшкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёна]] da3s5yp9hall4qy0nixav2gbmizwdks 0 244105 5160569 5013128 2026-07-03T15:26:43Z Siliyiw 169172 5160569 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гронаў |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 12 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 27|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чэрыкаўскі |сельсавет = Вепрынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243045505 }} '''Гро́наў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Гро́нава, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Hronaŭ}}, {{lang-ru|Гронов}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вепрынскі сельсавет|Вепрынскага сельсавета]]. Каля вёскі стаянкі эпохі [[неаліт]]у і [[Бронзавы век|бронзавага веку]], на якіх знойдзены [[Крэмень|крамянёвыя]] прылады працы, наканечнікі [[Страла|стрэл]] і [[Дзіда|коп’яў]], арнаментаваныя фрагменты ляпнога [[посуд]]у<ref>{{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=250}}</ref>. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Магілёўскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|53БК000136}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вепрынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Мсціслаўскага ваяводства]] oohefuvjcjub8glg2hylx3s0jsishdz 0 246266 5160784 5156853 2026-07-04T08:02:59Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Wargaming.net]]; дададзена [[Катэгорыя:Гульні Wargaming.net]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160784 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка гульні}} '''«World of Warplanes»''' (Свет самалётаў) — [[кліенцкая]] [[масавая]] шматкарыстальніцкая анлайн-відэагульня ў рэальным часе ў жанры аркаднага авіясімулятара ў гістарычным [[сетынг]]у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], распрацаваная беларускай студыяй [[Wargaming.net]] сумесна з украінскай [[Persha Studia]]. Рэліз гульні адбыўся [[12 лістапада]] [[2013]] года. == Гісторыя == Ідэя аб стварэнні ваенна-паветранага [[Масавая шматкарыстальніцкая анлайн-гульня|ММО]]-экшана ўпершыню ўзнікла яшчэ на ранніх стадыях распрацоўкі [[World of Tanks]]. Пра тое, што Wargaming працуе над World of Warplanes, было абвешчана ў чэрвені 2011 года. Кампанія паведаміла аб сваіх новых праектах і падзялілася планамі аб стварэнні авіясімулятара ў рамках трылогіі на выставе [[Electronic Entertainment Expo|Е3]] у [[Лос-Анджэлес]]е. На стварэнне працоўнага прататыпа гульні спатрэбілася два месяцы і ў жніўні 2011 года стартавала закрытае альфа-тэсціраванне гульні. У жніўні 2011 года на выставе [[Gamescom]] Wargaming прадэманстравала публіцы першы афіцыйны трэйлер World of Warplanes. У кастрычніку 2011 года на маскоўскім гейм-шоу [[ИгроМир]] быў арганізаваны закрыты паказ альфа-версіі гульні для прэсы. 23 лютага, 2012 кампанія Wargaming абвясціла аб запрашэнні віртуальных пілотаў у Глабальны альфа-тэст World of Warplanes. 1 красавіка 2012 была апублікавана навіна аб цмоках у World of Warplanes. Распрацоўшчыкі неўзабаве прызналіся, што гэта быў розыгрыш. 30 мая 2012 года стартавала закрытае бэта тэсціраванне World of Warplanes. На працягу першых трох месяцаў распрацоўшчыкі атрымалі больш за два мільёны заявак на ўдзел у ЗБТ. 4 красавіку 2013 года, напярэдадні пачатку адкрытага бэта-тэсціравання, у гульні было шэсць баявых лакацый і больш за 80 мадэляў самалётаў з СССР, Германіі, Японіі і ЗША. 12. лістапада 2013 адбыўся рэліз рускамоўнай версіі World of Warplanes. У Еўропе і ЗША гульня выйшла 13 лістапада. 14 лістапада 2014 быў дададзены кланавы функцыянал. Кланавая сістэма стала агульнай з астатнімі гульнямі Wargaming.net: [[World of Tanks]] і будучай [[World of Warships]]. == Агляд гульні == Гульня прапануе на выбар каля ста самалётаў з арсеналаў галоўных паветраных звышдзяржаў сярэдзіны XX-га стагоддзя: [[ЗША]], [[СССР]], [[Трэці рэйх|Германіі]], [[Японская імперыя|Японіі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Віртуальным пілотам даступны тры класы тэхнікі ([[Знішчальнік|знішчальнікі]], цяжкія знішчальнікі і [[Штурмавік|штурмавікі]]). Усе самалёты валодаюць унікальнымі тэхнічнымі характарыстыкамі і паводзінамі ў баі. Кожнае нацыянальнае дрэва пачынаецца са стартавага самалёта 1 узроўню, ад якога разыходзяцца шляхі прапампоўкі машын розных класаў. Каб дайсці да найвышэйшых узроўняў, неабходна прайсці праз самалёты ніжэйшых узроўняў і далей, паслядоўна адкрываючы кожны з іх. === Гульнявыя рэжымы === У стандартных баях World of Warplanes прымаюць удзел 2 каманды па 15 адзінак авіятэхнікі ў кожнай. Умова перамогі — атрымаць і ўтрымаць перавагу або знішчыць усе самалёты праціўніка. Гульнявая сесія доўжыцца максімум 15 хвілін. Выбар удзельнікаў і карты ажыццяўляецца выпадковым чынам. Акрамя баявога рэжыму, у гульні даступныя трэніровачныя рэжымы: * Навучанне. Выкананне заданняў у рамках навучальных місій; Трэніравальны бой. Праходзіць у трэніровачнай пакоі. Можна выбіраць карту і працягласць бою, запрашаць іншых гульцоў для сумеснай трэніроўкі, а таксама дадаваць у бой ботаў. * Бой з ботамі. Гулец ваюе з ботамі, у камандзе гульца могуць апынуцца іншыя людзі. Выбар удзельнікаў і карты ажыццяўляецца выпадковым чынам. Вынікі бою не ўплываюць на статыстыку, рамонт і папаўненне рыштунку бясплатныя. Магчыма атрыманне дасягненняў. === Кіраванне === Гульня падтрымлівае мыш (пяць відаў налад: асабістая, стандартная, вектарная, гібрыдная і свабодная), джойсцік, клавіятуру і геймпад. === Эканоміка === Эканамічная сістэма World of Warplanes падобная з мадэллю, якая выкарыстоўваецца ў World of Tanks, і ўлічвае асаблівасці вядзення паветранага бою. У гульні прадстаўлены тры тыпу рэсурсаў: * крэдыты * гульнявой вопыт * гульнявое золата === Адзіны прэміум-аккаўнт === Любы гулец можа набыць прэміум-акаўнт, дзеянне якога распаўсюджваецца на World of Tanks і World of Warplanes. Яго наяўнасць забяспечвае 50-працэнтны прырост заробленых крэдытаў і вопыту за кожны бой, а значыць, дазваляе хутчэй дасягнуць жаданай баявой машыны ў дрэве развіцця і эканоміць час, які затрачваецца на прапампоўку. === Геймплэй === Гульня распрацавана на тым жа рухавіку, што і [World of Tanks], — BigWorld, які быў спецыяльна адаптаваны пад самалёты. === Тэхніка ў гульні === World of Warplanes уключае ў сябе ваенныя машыны некалькіх ключавых перыядаў у гісторыі самалётабудавання — ад біпланаў 30-х гадоў да рэактыўных знішчальнікаў Карэйскай вайны. У гульні прадстаўлена на выбар тры асноўных класа тэхнікі: аднаматорныя знішчальнікі, найбольш эфектыўныя ў блізкім манеўраным баі, цяжкія знішчальнікі, небяспечныя для любога саперніка дзякуючы магутнаму ўзбраенню, і штурмавікі — галоўныя паляўнічыя за наземнымі цэлямі. Для кожнага самалёта даступна некалькі тыпаў узбраення, разнастайныя варыянты планёра і рухавікоў. На момант рэлізу World of Warplanes уключае самалёты Германіі, [[СССР]], [[ЗША]], Японіі і Вялікабрытаніі. Новыя галіны і новыя самалёты будуць дадавацца паступова, у працэсе развіцця гульні. ==== Тэхніка [[СССР]] ==== {{hider hiding |title= Знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[І-5]] (стартавы) * [[І-5 ШКАС]] (спецыяльны) * [[І-7|ЦКБ І-7]] (падарачны) * [[І-15]] * [[І-15 ДМ-2]] (падарачны, на 15 гадоў [[Wargaming.net]]) * [[І-16|І-16 Тып 5]] * [[І-16|І-16 Тып 16]] * [[І-17]] * [[ЛаГГ-3]] * [[Як-1]] * [[Як-7]] * [[Curtiss P-40|P-40 М-105]] (ленд-ліз, спецыяльны) * [[Ла-5]] {{multicol-break}} * [[Як-1|Як-1м]] * [[Як-9]] * [[Bell P-39 Airacobra|Bell Airacobra P-39Q-15]] (ленд-ліз, спецыяльны) * [[Bell P-39 Airacobra|Bell Airacobra P-39Q-21]] (ленд-ліз, спецыяльны) * [[Ла-7]] * [[Як-3]] * [[Як-9|Як-9у]] * [[Ла-9]] * [[Як-15]] * [[Ла-160]] * [[Як-19]] * [[Ла-15]] * [[Як-30 (1948)|Як-30]] {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title= Штурмавікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[ТШ-Б|ТШ-2]] * [[Пегас (штурмавік)|Пегас]] (падарачны, за ўдзел у адкрытым бэта-тэсціраванні) * [[ТШ-3]] * [[БШ-1]] (даступны па пакеце папярэдняга заказу) * [[БШ-2]] * [[ЛБШ]] (платны) * [[Ш-Тандэм]] (спецыяльны) * [[Іл-2|Іл-2 (аднамесны)]] {{multicol-break}} * [[Іл-2|Іл-2 мод (палявая мадыфікацыя ў двухмесны варыянт)]] (спецыяльны) * [[Іл-2|Іл-2 (двухмесны)]] * [[Іл-8]] * [[Іл-10]] * [[Іл-20 (1948)|Іл-20]] * [[Іл-40]] * [[Іл-40|Іл-40П]] {{multicol-end}} }} ==== Тэхніка [[Люфтвафэ|Германіі]] ==== {{hider hiding |title= Знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[Arado Ar 65|Ar 65]] (стартавы) * [[Fw.56]] (спецыяльны) * [[Arado Ar 68|Ar 68]] * [[Arado Ar 80|Ar 80]] * [[Arado Ar 197|Ar 197]] (даступны па пакеце папярэдняга заказу) * [[Bf.109|Bf.109B]] * [[Bf.109|Bf.109E]] * [[Heinkel He 100|He 100]] (спецыяльны) * [[Bf.109|Bf.109F]] * [[Bf.109|Bf.109G]] * [[Messerschmitt Me.209|Me 209 A1]] * [[Messerschmitt P.1092|Me. P.1092]] * [[Messerschmitt P.1101|Me. P.1101]] {{multicol-break}} * [[Heinkel He 51|He.51 ]] * [[Focke-Wulf Fw 159|Fw.159]] * [[Heinkel He 112|He.112]] * [[Focke-Wulf Fw 190 Würger|Fw.190V]] * [[Focke-Wulf Fw 190 Würger|Fw.190A-5]] * [[Focke-Wulf Fw 190 Würger|Fw.190D]] * [[Focke-Wulf Ta 152|Ta.152]] * [[Focke-Wulf Ta 183|Ta.183]] * [[Focke-Wulf Fw.252|Fw.252]] {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title= Цяжкія знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[AGO Ao.192CA]] * [[Focke-Wulf Fw 57|Fw.57]] * [[Messerschmitt Bf.110|Bf.110B]] * [[Messerschmitt Bf.110|Bf.110C-6]] (платны) * [[Messerschmitt Bf.110|Bf.110E]] * [[Messerschmitt Me.210|Me.210]] (падарачны, за ўдзел у альфа-тэсціраванні) * [[Messerschmitt Bf.109Z|Bf.109Z]] * [[Messerschmitt Me.210|Me.410]] * [[Messerschmitt Me.609|Me.609]] (спецыяльны) * [[Messerschmitt Me.262|Me.262A]] * [[Messerschmitt Me.109TL|Me.109 TL]] (спецыяльны) * [[Me.262#Me.262 HG II|Me.262 HG.II]] * [[Me.262#Me.262 HG III|Me.262 HG.III]] {{multicol-end}} }} ==== Тэхніка [[ЗША]] ==== {{hider hiding |title=Знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[Boeing P-12|P-12]] (стартовый) * [[Curtiss P-6 Hawk|P-23]] * [[Grumman F2F|F2F]] * [[Curtiss F11C Goshawk|F11C]] (специальный) * [[Curtiss P-36 Hawk|Hawk 75M]] * [[Grumman F3F|F3F]] * [[Brewster F2A Buffalo|F2A-1]] (платный, был доступен на этапе бета-тестирования) * [[Curtiss P-36 Hawk|P-36С]] (специальный) * [[Curtiss P-36 Hawk|P-36 Hawk]] * [[Seversky 2PA|2PA-L]] (специальный) * [[Curtiss P-40|81A1 (ранний прототип)]] (специальный) * [[Grumman F4F Wildcat|XF4F-3]] (платный) * [[Brewster F2A Buffalo|F2A Buffalo]] * [[Curtiss P-40|P-40 Warhawk]] {{multicol-break}} * [[Bell XP-77|XP-77]] (подарочный, за участие в закрытом бета-тестировании) * [[Grumman F4F Wildcat|F4F Wildcat]] * [[Bell XFL-1 Airabonita|XFL-1]] (доступен по предварительному заказу) * [[F4U Corsair|XF4U-1]] (специальный) * [[North American P-51 Mustang|P-51A Mustang]] * [[F4U Corsair|F4U-1]] * [[North American P-51 Mustang|P-51D Mustang]] * [[F4U Corsair|F4U-4]] * [[North American P-51 Mustang|P-51H Mustang]] * [[F2G|F2G Super Corsair]] * [[North American FJ-1 Fury|FJ-1 Fury]] * [[Vought F6U Pirate|F6U Pirate]] * [[North American F-86 Sabre|F-86 Sabre]] * [[Vought F7U Cutlass|F7U Cutlass]] {{multicol-end}} }} ==== Тэхніка [[Японія|Японіі]] ==== {{hider hiding |title=Знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[Nakajima Type 91]] (стартавы) * [[Nakajima A4N]] * [[Mitsubishi A5M]] * [[Ki-33]] (спецыяльны) * [[Mitsubishi A6M Zero#A6M1|Mitsubishi A6M-1]] * [[Mitsubishi A6M Zero#A6M2|Mitsubishi A6M-2]] * [[Mitsubishi A6M Zero#A6M5 модель 52|Mitsubishi A6M-5 Zero]] * [[Mitsubishi A7M Reppuu]] * [[Kyushu J7W Shinden|Kyushu J7W1 Shinden]] * [[Kyushu J7W Shinden|Kyushu J7W2]] * [[Kyushu J7W3]] * [[Ki-88]] {{multicol-end}} }} ==== Тэхніка [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ==== {{hider hiding |title= Знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[Goldfinch]] (стартавы) * [[Type 105]] * [[Type 133]] * [[Supermarine Type 224]] (спецыяльны) * [[Type 133]] * [[Type 146]] * [[Supermarine Spitfire#Mk.I|Supermarine Spitfire Mk.I]] * [[Miles M.20]] (специальный) * [[Supermarine Spitfire#Mk.V|Supermarine Spitfire Mk.V]] * [[Supermarine Spitfire#Mk.IX|Supermarine Spitfire Mk.IX]] * [[Supermarine Spitfire#Mk.Mk.XIV|Supermarine Spitfire Mk.XIV]] * [[Supermarine Attacker]] * [[Supermarine Swift]] {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title= Тяжелые истребители |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[Demon]] * [[Skua]] * [[Bristol Blenheim|Blenheim F]] * [[Bristol Beaufighter|Beaufighter]] * [[De Havilland Mosquito|Mosquito]] * [[de Havilland D.H.103 Hornet|Hornet]] * [[P.1056]] * [[P.228]] * [[Gloster Javelin]] {{multicol-end}} }} ==== Тэхніка [[Китай|Китая]] ==== {{hider hiding |title= Знішчальнікі |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * [[Curtiss BF2C Goshawk|Hawk III]] (падарачны) * [[Breda Ba.27 Metallico]] (платны) * [[Nakajima Ki-43|Nakajima Ki-43-Ic]] (платны) {{multicol-end}} }} == Гульнявыя лакацыі == У гульні прадстаўлены некалькі вялікіх гульнявых лакацый з дынамічнымі ўмовамі надвор’я. У гульнявых карт ёсць бачная мяжа, пры траплянні за межы якой самалёт гульца аўтаматычна вяртаецца назад; пры гэтым мяжы ўнізе карты няма, гэта значыць можна папросту разбіцца аб зямлю або ўпасці ў акіян. Некаторыя карты створаны па матывах ужо існуючых карт для World of Tanks. Прыкладам такой лакацыі з’яўляецца Эль-Халлуф, які спалучае ў сабе матывы аднайменнай танкавай карты, а таксама элементы ландшафту картак «Пясчаная рака» і «Аэрадром». На дадзены момант (інфармацыя сапраўдная для версіі 1.4) у гульні прысутнічаюць 14 лакацый (адна з якіх выкарыстоўваецца толькі ў навучанні), таксама ўсе лакацыі падзеленыя на ўзроўні баёў: так, для высокаўзроўневых самалётаў з вялікімі хуткасцямі памеры карт большы, чым для нізкахуткасных пачатковых узроўняў : * '''Адрыятыкі''' — горная карта з марскім узбярэжжам і паўднёва-еўрапейскім мястэчкам на прыбярэжнай раўніне. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 10-а ўзроўню. * '''Азіяцкая мяжа''' — горная карта, пакрытая джунглямі, з нізкай воблачнасцю і ракой, якая перасякае ўсю карту. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 8-а ўзроўню. * '''Арктыка''' — карта, якая нагадвае ўзбярэжжа Грэнландыі з вялікім гейзераў і каньёнам. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 4 — 9-а ўзроўню. * '''Усходні фронт''' — бітва за горад часоў Другой сусветнай вайны. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 4 — 8-а ўзроўню. * '''Заліў''' — карта, якая нагадвае горад Сан-Францыска з мостам, якія злучаюць два астравы і тым самым перасякаюць большую частку карты. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 10-а ўзроўню. * '''Каньён''' — горная карта, якая нагадвае перадгор’і Тыбета. У ніжняй і верхняй частцы карты знаходзяцца раўніны з шматузроўневымі сельскагаспадарчымі палямі, акружаныя гарамі. Раўніны злучаныя глыбокім і вузкім каньёнам з рачным рэчышчам. Славутасцю карты з’яўляецца высокі, адзіночны пік з заснежанай верхавінай. * '''Крэпасць''' — раўнінная карта, падзеленая напалам ракой з стромкімі скалы. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 3 — 6-а ўзроўню. * '''Маяк''' — карта, якая нагадвае праліў Ла-Манш. На тэрыторыі карты можна знайсці 2 танкавыя карты (скалы, Рыбацкая бухта). Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 10-а ўзроўню. * '''Нацыянальны парк''' — да версіі 1.5 гэта была карта з вялікім каньёнам, які перасякае ўсю карту, у якім растуць секвоі, і маецца некалькі вадаспадаў. Верагодна адлюстроўвае парк Ёсеміці. Пасля выпуску абнаўлення 1.5 карта была перабудавана ў карту з трыма каньёнамі (цэнтральны праходзіць з левага ніжняга кута ў правы верхні і злучаны ў цэнтры з двума паралельнымі малымі каньёнамі) і рэчкай у цэнтральным каньёне. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 3 — 6-а ўзроўню. * '''Плато''' — карта, якая нагадвае пейзажы Арызоны з яе каньёнамі. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 10-а ўзроўню. * '''Порт''' — карта, якая адлюстроўвае бухту горада Наварасійска. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 1 — 5-а ўзроўню. * '''Ціхі акіян''' — акіянічная карта з некалькімі астравамі і спячым вулканам. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 3 — 7-а ўзроўню. * '''Трэніровачная''' — карта, даступная толькі ў навучанні, уяўляе сабой раўнінную мясцовасць. На тэрыторыі карты можна знайсці танкавую карту «Малінаўка». * '''Фіёрды''' — гарыстая карта. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 10-а ўзроўню. * '''Эль-Халлуф''' — пустынная карта з возерам і каньёнам. На тэрыторыі карты можна знайсці 3 танкавыя карты (Аэрадром, Пясчаная рака, Эль-Халлуф). Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 1 — 4-а ўзроўню. * '''Сакрэтны аэрадром''' — зімовая карта з мноствам айсбергаў і ўцепленых караблёў. Выкарыстоўваецца для баёў самалётаў 5 — 10-а ўзроўняў. * '''Зімовая вайна''' — зімовая карта, якая адлюстроўвае горад Выбарг. Праз заліў перакінута некалькі мастоў. На адным з краёў карты — возера. Можна ўбачыць паўночнае ззянне. == Узнагароды == * Лепшая кліенцкая гульня на КРІ 2012; * Лепшая гульня па меркаванні HardGame2.com на [[E3]] 2012; * Самая чаканая гульня 2012 года на думку EGA; * Лепшы ММА-экшан па меркаванні Goha.ru на E3 2013; * Лепшая гульня ў жанры free-to-play па меркаванні Jeuxvideo24.com на gamescom 2012; * Лепшы тактычны анлайн-экшан па меркаванні Gameguru.ru на «Игромир 2013». {{Зноскі}} == Спасылкі == ;Афіцыйныя сайты * [http://worldofwarplanes.ru/ Афіцыйны сайт World of Warplanes] * [http://wargaming.com/ Афіцыйны сайт Wargaming] * {{AG.ru|world-of-warplanes}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Авіясімулятары]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Анлайн-гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ва Украіне]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] [[Катэгорыя:Гульні Wargaming.net]] m6cshlrodignsm29pyhrobn1mivze01 0 247823 5160701 4907929 2026-07-04T02:39:01Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5160701 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Махавая |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042301 }} '''Махава́я'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Machavaja}}, {{lang-ru|Моховая}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 46 км на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі [[Магілёў]]—[[Жлобін]]), за 107 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з 19 стагоддзя як сяленне ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. З 1880 года працавалі хлебазапасны магазін і вятрак. У 1932 годзе вяскоўцы ўступілі ў калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў 1943 годзе нямецкія акупанты спалілі вёску і забілі 3 жыхароў, 19 вяскоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1909]] год — 238 жыхароў, 32 двары. * [[1959]] год — 166 жыхароў. * [[2004]] год — 35 жыхароў, 22 гаспадаркі.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Апанасавіч Сцепчанка]] (1920—1996) — беларускі кіраўнік калгаса, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 0555hqzjn1mj31wajwtkauhg5w76tbn 0 247824 5160700 4907930 2026-07-04T02:28:41Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5160700 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Алешня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042321 }} '''Но́вая Але́шня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Aliešnia}}, {{lang-ru|Новая Олешня}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 49 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 110 км ад Гомеля. Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з 18 стагоддзя. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Па інвентары 1788 года вёска мела 37 двароў, знаходзілася ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1858 годзе вёска мела 40 двароў і належала памешчыку Хмызоўскаму. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1897 годзе ў вёсцы дзейнічаў вятрак. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецкія акупанты спалілі 16 двароў і забілі 5 жыхароў, 39 вяскоўцаў не вярнуліся з фронту. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]).<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1897]] год — 396 жыхароў, 57 двароў. * [[1909]] год — 518 жыхароў, 63 двары. * [[1959]] год — 200 жыхароў. * [[2004]] год — 53 жыхары, 31 гаспадарка.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Герасімавіч Цікавенка]] (нар. 1952) — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]]. [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 4s461u11vpmnn1rt5cln3yztciqq5wj 0 247827 5160702 5158957 2026-07-04T02:42:10Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5160702 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Стараселле}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Стараселле |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 34|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042324 }} '''Старасе́лле'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Starasiellie}}, {{lang-ru|Староселье}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 42 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 3 км на поўдзень ад вёскі [[Новыя Журавічы]] паблізу ад аўтамабільнай дарогі {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]). Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядома з 17 стагоддзя як вёска ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ]]. З 1700 года працавала сукнавальня. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1867 годзе памешчык меў у вёсцы 391 дзесяціну зямлі, вадзяны млын і сукнавальню. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 2-й палове 19 стагоддзя адкрыта народнае вучылішча (у 1889 — 20 вучняў). У 1897 годзе паводле перапісу мела 74 двары, 476 жыхароў, царкву, 3 ветракі, знаходзілася ў Доўскай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа, якая размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, побач аднайменны фальварак. Аддзяленне паштовай сувязі ў 1911 годзе ператворана ў паштова-тэлеграфнае. У выніку пажару 10.4.1925 года згарэлі 52 пабудовы. У 1930 годзе арганізаваны калгас. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў лістападзе 1943 года нямецкія акупанты спалілі 41 двор і загубілі 4 жыхары. 46 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1979 годзе ў вёску перасяліліся жыхары пасёлка [[Карчаваха]]. У складзе калгаса імя У.І.Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]). Мела бібліятэку і фельчарска-акушэрскі пункт.<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1897]] год — 476 жыхароў, 74 двары. * [[1959]] год — 558 жыхароў. * [[1940]] год — 710 жыхароў, 118 двароў. * [[2004]] год — 157 жыхароў, 80 гаспадарак.<ref name="hvb" /> == Славутасць == * Курганны [[могільнік]] перыяду ранняга сярэднявечча (X–XIII стагоддзі), на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000650}}. == Гл. таксама == * [[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рагачоўскага раёна]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] 1m0390x852gq4mls9csdfof6vq3pj5n 0 247828 5160699 5128766 2026-07-04T02:10:11Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5160699 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Старая Алешня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Балатнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Стара́я Але́шня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Staraja Aliešnia}}, {{lang-ru|Старая Олешня}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Балатнянскі сельсавет|Балатнянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 49 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі [[Рагачоў]] (на лініі Магілёў—Жлобін), за 110 км ад Гомеля. Праз вёску працякае рака [[Гутлянка]] (прыток [[Дняпро|Дняпра]]). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе {{Таблічка-by|Р|43}} ([[Доўск]]—[[Слаўгарад]]).<ref name="hvb">{{Крыніцы/ГВБ|2-2}}</ref> == Гісторыя == Згадваецца ў 1674 годзе як маёнтак Алешня ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што знаходзілася ў заставе ў Быхаўскага кляштара рэгулярных канонікаў латэранскіх.<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 2, с. 409.</ref> Па рэвізіі 1858 года ўладанне баранесы Фітгенгоф. З 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1897 годзе ў вёсцы знаходзіліся З ветракі і карчма. У 1900 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа, якая размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце. У 1930 г. арганізаваны калгас «Новае жыццё», працавалі 2 ветракі. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 70 вяскоўцаў загінулі на фронце. У складзе калгаса імя У. І. Леніна (цэнтр — вёска [[Балотня (Рагачоўскі раён)|Балотня]]). Размешчаны 9-гадовая школа, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, Дом культуры, аддзяленне сувязі.<ref name="hvb" /> == Насельніцтва == * [[1858]] год — 737 жыхароў, 111 двароў. * [[1897]] год — 1115 жыхароў, 171 двор. * [[1909]] год — 1504 жыхары, 213 двароў. * [[1959]] год — 707 жыхароў. * [[2004]] год — 257 жыхароў, 104 гаспадаркі.<ref name="hvb" /> == Вядомыя асобы == * [[Рыгор Андрэевіч Гусараў]] (1906—1943) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] <ref name="b5">{{Крыніцы/БелЭн|5|||542}}</ref>. * [[Мікола Гроднеў|Мікола Пятровіч Гроднеў]] (1929—2011) — беларускі пісьменнік.<ref name="hvb" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Балатнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Балатнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] ki7ya4oe4xffpzfyuclgvk7owcvn94b 0 272064 5160671 4845022 2026-07-03T22:19:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160671 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сербія (значэнні)}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Каралеўства Сербія |саманазва = Краљевина Србија |статус = |сцяг = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |герб = Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg |гімн = [[Божа праўдзе]] |карта = Kingdom of Serbia (1914).svg |апісанне = |p1 = Княства Сербія |flag_p1 =Civil_Flag_of_Serbia.svg |p2 = Каралеўства Чарнагорыя |flag_p2 = Flag of the Kingdom of Montenegro.svg |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = 1882 |ліквідавана = 1918 |s1 = Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў |flag_s1 = Flag of Yugoslavia (1918–1943).svg |дэвіз = |дадатковы_параметр1 = Валюта |змесціва_параметру1 = [[Сербскі дынар]] |сталіца = [[Бялград]] |мова = [[Сербская мова|сербская]] |форма_кіраванні = [[канстытуцыйная манархія]] |дынастыя = [[Абрэнавічы]] (да 1903)<br>[[Карагеоргіевічы]] (з 1903) |рэлігія = [[праваслаўе]] |плошча = 47 900 км² (1883—1913)<br>86 500 км² (з 1913) |насельніцтва = |Этап1 = Заснаванне |Дата1 = [[6 сакавіка]] |Год1 = [[1882]] |Этап2 = Аб'яднанне з [[Каралеўства Чарнагорыя|Чарнагорыяй]] |Дата2 = [[26 лістапада]] |Год2 = [[1918]] |Этап3 = Аб'яднанне з [[Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў|ДСХС]], [[стварэнне Югаславіі]] |Дата3 = [[1 снежня]] |Год3 = [[1918]] |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = }}{{Гісторыя Сербіі}}{{Гісторыя Чарнагорыі}} '''Каралеўства Сербія''' ({{lang-sr|Краљевина Србија}}) — [[Балканы|балканская]] дзяржава, утвораная з [[Княства Сербія|Княства Сербія]] пасля [[каранацыя|каранацыі]] [[князь|князя]] [[Мілан IV Абрэнавіч|Мілана IV Абрэнавіча]] у 1882 годзе. == Гісторыя == * [[1885]] год — Паражэнне Каралеўства Сербія ў [[Сербска-балгарская вайна|Сербска-балгарская вайне]]. * [[1903]] год — [[Аляксандр Абрэнавіч]] быў застрэлены разам з жонкай. Каралём становіцца [[Пётр I Карагеоргіевіч]]. * 1912—1913 гады — Каралеўства Сербія ўдзельнічае ў [[Першая Балканская вайна|Першай Балканскай вайне]], якая скончылася падпісаннем [[Лонданскі мірны дагавор (1913)| Лонданскага мірнага дагавора]]. У выніку чаго пашырыла свае межы. * [[1913]] год — Каралеўства Сербія ўдзельнічае ў [[Другая Балканская вайна|Другой Балканскай вайне]], якая скончылася падпісаннем [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1913)|Бухарэсцкага мірнага дагавора]]. І яшчэ больш пашырыла свае межы. * 1914—1918 гады — Удзельнічае ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] да яе заканчэння. * 1918 год — Стварэнне [[Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў|Дзяржавы Славенцаў, Харватаў і Сербаў]] пад кіраваннем сербскага караля [[Пётр I Карагеоргіевіч|Пятра I Карагеоргіевіча]]. <gallery> File:Serbia1878.png File:Serbia montenegro albania1913 01.png File:Serbia1913.png </gallery> == Кіраванне == * Глава дзяржавы — Кароль. * Заканадаўчы орган — Нацыянальны сход. * Выканаўчы орган — Міністэрскі Савет. * Прадстаўнічыя органы акруг — акруговыя сходы ({{lang-sr|окружне скупштине}}), выканаўчыя — акруговыя камітэты ({{lang-sr|окружни одбори}}). * Прадстаўнічыя органы абшчын — абшчынныя сходы ({{lang-sr|општински збор}}), выканаўчыя — абшчынныя камітэты ({{lang-sr|општински одбор}}), старшынямі якіх з'яўляліся [[кмет]]ы. === Каралі === * [[Мілан I Абрэнавіч]] [[1882]]—[[1889]] * [[Аляксандр Абрэнавіч]] [[1889]]—[[1903]] * [[Пётр I Карагеоргіевіч]] [[1903]]—[[1921]] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Обреновичи}} * {{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article083260.html|title=Абрэнавічы}} * [https://web.archive.org/web/20070630071246/http://www.allempires.com/forum/uploads/20060812_092005_in-Img_Balkan-4.gif Каралеўства Сербія ў 1912] * [http://www.nytimes.com/specials/bosnia/context/yugo1914.gif Каралеўства Сербія ў 1914] * [https://web.archive.org/web/20120927020027/http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/193818BK.GIF Каралеўства Сербія ў 1918] * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif Карта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071025040818/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/99.gif |date=25 кастрычніка 2007 }} {{DEFAULTSORT:Сербія}} [[Катэгорыя:Каралеўствы]] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Сербіі]] fgiihxvvho1umbyy3tmsm2fuhhmahu5 0 278926 5160571 4873572 2026-07-03T15:29:45Z Siliyiw 169172 5160571 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Крывое Сяло}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крывое Сяло |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 31|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 02|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Крывасельскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243008978 }} '''Крыво́е Сяло́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kryvoje Sialo}}, {{lang-ru|Кривое Село}}) — [[аграгарадок]] у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крывасельскі сельсавет|Крывасельскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1866 годзе вёска ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Расійскай імперыі. У 1921—1945 гадах вёска і фальварак у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |title=Архіўная копія |access-date=21 верасня 2023 |archive-date=27 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427214757/https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3950665</ref><ref>Piotr Eberhardt, ''Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej'', «Dzieje Najnowsze», Rocznik L — 2018 (2), 2018, s. 95-100.</ref>. == Насельніцтва == * 1866 год — 253 жыхары, 20 двароў<ref>{{Cite web|url=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI - wynik wyszukiwania - DIR|website=dir.icm.edu.pl|access-date=2023-09-21}}</ref>. * 1921 год — 388 жыхароў, 74 двары<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 88.</ref>. * 1931 год — 473 жыхары, 79 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{SgKP|IV|806|Krzywe Sioło, wieś, powiat wilejski}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крывасельскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крывасельскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] 0so7m1089m4vi7zdocybsfdex4slmwf 0 279510 5160643 4760129 2026-07-03T20:03:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160643 wikitext text/x-wiki '''Капенгагенскія крытэры''' ({{lang-en | Copenhagen criteria}}) У чэрвені [[1993]] г. [[Еўрапейскі савет]] на сваім пасяджэнні ў [[Капенгаген]]е прызнала права кожнай еўрапейскай краіны, якая прызнае палажэнні артыкула 6 пункт 1 [[Маастрыхцкі дагавор|Пагаднення аб стварэнні Еўрапейскага Саюза]] <ref>http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_consol.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061122040007/http://europa.eu/eur-lex/en/treaties/dat/EU_consol.pdf |date=22 лістапада 2006 }} Тэкст Маастрыхцкім пагаднення</ref> ўступаць у [[Еўрапейскі Саюз]] пасля выканання імі шэрагу патрабаванняў па трох крытэрыях: * Палітычнага: стабільнасць устаноў, якія гарантуюць дэмакратыю, вяршэнства права, выкананне правоў чалавека і абарону правоў меншасцяў; * Эканамічнага: дзеючае рынкавая эканоміка; * «Членскага»: абавязацельствы, якія вынікаюць з факту ўступлення ў ЕС, у прыватнасці прызнанне яго палітычных, эканамічных і манетарных мэтаў. Так званыя «Капенгагенскія крытэрыі» або крытэрыі ўступлення былі пацверджаны ў снежні [[1995]] г. на мадрыдскім пасяджэнні Еўрапейскага Савета, якое падкрэсліла, акрамя таго, значэнне перабудовы адміністрацыйных структур краіны-заяўніка і стварэння ўмоў паступовай гарманічнай інтэграцыі ў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]. Зрэшты ЕС пакідае за сабой права вызначаць момант, калі ён будзе гатовы прыняць новых чальцоў. == Крытэрыі сяброўства ў Еўрапейскім Саюзе == Падчас перамоваў аб далучэнні з краінамі-кандыдатамі, адбываецца рэгулярны маніторынг выканання Капенгагенскіх крытэраў. На аснове дадзеных маніторынгу прымаюцца рашэнні аб далучэнні краіны, і дзеянні, якія неабходна перад тым ажыццявіць. '' Крытэрыі сяброўства ў Еўрапейскім Саюзе '' ({{lang-en | European Union Membership criteria}}) вызначаны ў трох дакументах: * [[Маастрыхцкі дагавор]] 1992 (Артыкул 49) - геаграфічныя і агульныя палітычныя крытэрыі * Дэкларацыя [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскага Савета]] 1993 года ў [[Капенгаген]]е, гэта значыць, '' Капенгагенскія крытэры '', у якіх падрабязна апісаны агульныя крытэрыі: ** Палітычныя ** Эканамічныя ** Заканадаўчыя * Схема перамоваў з асобнай краінай-кандыдатам ** Асобныя і падрабязныя ўмовы ** Сцвярджэнне, якое адзначае, што далучэнне новай краіны не можа адбыцца, пакуль не будзе вырашана, што Саюз «здольны да далучэння» новага чальца. Пры прыняцці ў 1993 годзе не існавала механізму, які б гарантаваў, што існуючыя краіны-сябры ЕС адпавядаюць гэтым крытэрам. Аднак, было прынята рашэнне сачыць за выкананнем гэтых крытэрыяў, услед за «санкцыямі», накладзенымі на ўрад Аўстрыі Вольфганга Шуселя ({{lang-de | Wolfgang Schüssel}}) у пачатку 2000 года ўрадамі іншых 14 краін-членаў Саюза. Гэтыя дамоўленасці ўступілі ў дзеянне 1 лютага 2003 г. у рамках [[Ніцкі дагавор|Ніцкага дагавора]]. == Геаграфічныя крытэрыі == Артыкул 49 (былы артыкул O) '' Дамовы аб стварэнні Еўрапейскага Саюза '' (TEU) <ref name = "Maastricht">{{cite web | coauthors = The head of states of the EU member states | title = The Maastricht Treaty | work = Treaty on the European Union | publisher = eurotreaties.com | date = 1992/02/07 | url = http://www.eurotreaties.com/maastrichteu.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-07-09 | archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hds82MCh?url=http://www.eurotreaties.com/maastrichteu.pdf | archivedate = 25 чэрвеня 2013 | url-status = dead }}</ref> або [[Маастрыхцкі дагавор]] вызначае, што любая [[Еўропа|Еўрапейская]] краіна, якая паважае прынцыпы ЕС, можа падаць заяўку на далучэнне. Аб далучэнні да ЕС ніяк Еўрапейскіх краін не згадваецца, але па вядомых прэцэдэнтаў адмовы [[Марока]] і перамоваў пра цесную інтэграцыю [[Ізраіль|Ізраіля]] сведчаць аб немагчымасці далучэння ніяк не-Еўрапейскіх краін. Аднак, існуюць розныя вызначэнні "еўрапейскасці", і пытанне аб прыналежнасці краіны да Еўропы з'яўляецца «прадметам палітычных дыскусій» <ref name = "briefing23">{{cite web | coauthors = Members of the European Parliament | title = Legal questions of enlargement | work = Enlargement of the European Union | publisher = The European Parliament | date = 1998/05/19 | url = http://www.europarl.europa.eu/enlargement/briefings/23a2_en.htm | accessdate = 2008-07-09 | archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hds8io1q?url=http://www.europarl.europa.eu/enlargement/briefings/23a2_en.htm | archivedate = 25 чэрвеня 2013 | url-status = live }}</ref> [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай Камісіі]], і, што важней [[Еўрапейскі савет|Савета]]. Існуюць прэцэдэнты, калі часткі краін-членаў ЕС размешчаны за межамі Еўропы, напрыклад, [[Французская Гвіяна]] знаходзіцца ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] і з'яўляецца часткай [[Францыя|Францыі]]. [[Грэнландыя]], якая з'яўляецца часткай кантынента [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], далучылася да [[Еўрапейская эканамічная супольнасць|Еўрапейскай эканамічнай супольнасці]] ў 1973 як залежная ад [[Данія|Даніі]] тэрыторыя, але вырашыла пакінуць ЕС у 1983 годзе, праз 4 гады пасля атрымання права на ўнутранае самакіраванне. [[Выява: Europe-Asia border (geographic).png | thumb | right | 500px | Межы Еўропы паводле аднаго з пунктаў гледжання. {{legend|#67e863|Еўрапейская тэрыторыя Еўрапейскіх дзяржаў}} {{legend|#9ac0ea|Тэрыторыя Еўрапейскіх дзяржаў у Азіі}} {{legend|#5d66be|Тэрыторыі, якія часам адносяць да Еўропы}}]] [[Грузія]] адносіцца да транскантынентальных краін, якая мае намер далучыцца да ЕС.<ref>Georgia's EU accession hopes http://www.networkeurope.org/feature/georgias-eu-accession-hopes {{Архівавана|url=https://archive.today/20120903180216/http://www.networkeurope.org/feature/georgias-eu-accession-hopes |date=3 верасня 2012 }} Retrieved 16.03.2010</ref> Яна знаходзіцца на мяжы паміж Еўропай і Азіяй, пры гэтым прыкладна 65% яе тэрыторыі знаходзіцца ў Еўропе. Яна з'яўляецца членам [[Еўрапейскі савет|Савета Еўропы]] <ref>Coe member states https://web.archive.org/web/20120717005814/http://www.coe.int/aboutCoe/index.asp?page=47pays1europe&l=en Retrieved 16.03.2010</ref>, а Еўрапейская Камісія прызнала яе Еўрапейскай дзяржавай <ref>Other European Countries according to the EU http://europa.eu/abc/european_countries/others/index_en.htm Retrieved 16.03.2010</ref> праз культурную і рэлігійную прыналежнасць да кантынета. == Палітычныя крытэрыі == === Дэмакратычнасць === Эфектыўнае дэмакратычнае кіраванне павінна забяспечваць роўнае права для ўсіх грамадзян краіны ўдзельнічаць у палітычных працэсах прыняцця рашэнняў на ўсіх узроўнях улады, ад мясцовага самакіравання да нацыянальнага. Неабходна наяўнасць свабодных выбараў пры ўмове захавання тайнага галасавання, правы на стварэнне палітычных партый без перашкодаў з боку дзяржавы, справядлівага і роўнага доступу да свабоднай прэсы; свабодных прафсаюзных арганізацый, свабоды думкі, а выканаўчая ўлада павінна быць абмежаваная законамі і дазваляць роўны доступ у суды незалежна ад яе. === Вяршэнства права === [[Вяршэнства права]] прадугледжвае, што орган дзяржаўнай улады можа дзейнічаць толькі ў рамках справядлівых законаў, прынятых ва ўстаноўленым парадку. Прызначэнне гэтага прынцыпу заключаецца ў абароне ад самавольства ўлады. == Правы чалавека == Правы чалавека «неад'емныя» і належаць усім людзям, г.зн. імі нельга надзяліць, іх немагчыма даць, абмежаваць, абмяняць, або прадаць (напрыклад, чалавек не можа прадаць сябе ў рабства). Да іх адносяцца права на жыццё, права быць прыцягнуты да судовай адказнасці толькі ў адпаведнасці з законамі, якія існавалі на момант здзяйснення злачынства, права быць свабодным ад рабства і права на свабоду ад катаванняў. [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека]] лічыцца аўтарытэтным нарматыўным дакументам у галіне правоў чалавека, хоць у яе няма такога эфектыўнага механізму забеспячэння выканання палажэнняў, як у [[Еўрапейская канвенцыя па правах чалавека|Еўрапейскай канвенцыі па правах чалавека]]. Выконваць патрабаванні гэтай канвенцыі абавязаны і некалькі краін, якія нядаўна далучыліся да ЕС з мэтай ажыццяўлення сур'ёзнага рэфармавання заканадаўства, дзяржаўных службаў і судовай сістэмы. Шматлікія змены, маюць дачыненне да свабод і правоў этнічных і рэлігійных меншасцяў, або ліквідацыі няроўнасці ў дачыненні розных палітычных груп. == Павага і абарона правоў меншасцяў == Члены нацыянальных меншасцяў павінны мець магчымасць захаваць сваю культуру і мець права на сваю родную мову (наколькі гэта не супярэчыць захаванню правоў іншых людзей, а таксама дэмакратычных працэдураў і агульнай законнасці), яны таксама не павінны пакутаваць ад якой-небудзь дыскрымінацыі. Адпаведная канвенцыя Савета Еўропы па гэтым пытанні была вялікім прарывам у гэтай галіне. Аднак, канвенцыя да гэтага часу не ўключае дакладнае вызначэнне такіх меншасцяў. Як следства, многія з яе падпісантаў, дадалі афіцыйныя тлумачэнні, якія апісваюць, хто ў іх краіне прылічаецца да меншасці. Некаторыя прыклады прадстаўлены ніжэй. Заявы, зробленыя ў сувязі з дамовай № 157. Рамачная канвенцыя аб абароне нацыянальных меншасцяў, уключаючы: * У [[Данія|Даніі]]: «нямецкае меншасць у Паўднёвай Ютландыі»; * У [[Германія|Германіі]]: «Датчане з нямецкім грамадзянствам і [[сербалужычан]]е з нямецкім грамадзянствам, этнічныя групы, якія традыцыйна пражываюць у Германіі, [[цыганы]] з нямецкім грамадзянствам»; * У [[Славенія|Славеніі]]: «італьянскія і венгерскія нацыянальныя меншасці» * У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] меншасці корніш ў Корнуолл і ірландскія нацыяналісты і рэспубліканцы ў Паўночнай Ірландыі. * У [[Аўстрыя|Аўстрыі]] - сербскія, харвацкія, славенскія, венгерскія, чэшскія, славацкія, цыганскія групы. * У [[Румынія|Румыніі]] каля 20 нацыянальных меншасцяў. Многія іншыя падпісантаў заявілі, што не маюць якіх-небудзь нацыянальных меншасцяў. Быў дасягнуты кансэнсус (сярод экспертаў-юрыстаў, так званых Венецыянскіх груп), што гэтая канвенцыя адносіцца да любой этнічнай, моўнай ці рэлігійнай групы, якая вызначае сябе як адметную, якая фармуе гістарычную частку насельніцтва і цяперашняй меншасці ў выразна пэўнай вобласці, і якая падтрымлівае стабільныя і дружалюбныя адносіны з дзяржавай, у якой яна жыве. Некаторыя эксперты і краіны хацелі рушыць наперад яшчэ далей. Тым не менш, некаторыя новыя групы меншасцяў, як, напрыклад, імігранты, якія нідзе не згадваюцца, занепакоеныя гэтай канвенцыяй. == Эканамічныя крытэрыі == Эканамічныя крытэрыі, у шырокім сэнсе, патрабуюць наяўнасць [[рынкавая эканоміка|рынкавай эканомікі]] і здольнасць вытворцаў вытрымаць канкурэнцыю ў рамках Саюза. Еўрапейская сістэма абменных курсаў выкарыстоўвалася для падрыхтоўкі як новых краін так і сапраўдных чальцоў для далучэння да [[Еўразона|еўразоны]]. == Юрыдычная гарманізацыя == Апошнім крытэрыем, які не адносіцца да Капенгагенскай, з'яўляецца патрабаванне, каб усе будучыя члены ўзгаднялі сваё заканадаўства з Еўрапейскімі актамі, таксама вядомымі як ''[[acquis communautaire]]''. Пры падрыхтоўцы да кожнага далучэння, acquis разбіваецца на асобныя раздзелы, кожны з якіх адносіцца да асобнай галіны. Падчас пятай хвалі павелічэння Еўрапейскага Саюза, якой было далучана Балгарыя і Румынія ў 2007 годзе, acquis была падзелена на 31 раздзел. Для перамоваў з [[Харватыя]]й і [[Турцыя]]й, яна была падзелена на 35 раздзелаў. == Заўвагі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://ec.europa.eu/enlargement/enlargement_process/accession_process/index_en.htm Старонка якая асвятляе працэс пашырэння ЕС] {{ref-en}} * [http://europa.dovidka.com.ua/k.html#_Toc90362266 Гласарый тэрмінаў Еўрапейскага Саюза] [[Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз]] 02s0ipihnci9z2sel28j7q1aadp2i3v 0 285549 5160576 4244472 2026-07-03T15:41:57Z Siliyiw 169172 5160576 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Доўгае}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Доўгае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 42.00 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 34|lon_sec = 28.00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Салігорскі |сельсавет2 = Доўгаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = }} '''До́ўгае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}.</ref> ({{lang-be-trans|Doŭhaje}}, {{lang-ru|Долгое}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Салігорскі раён|Салігорскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Кірылавіч Сцешыц]] (1928—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Судовая медыцына|судовай медыцыны]]. * [[Анатоль Іванавіч Рацько]] (1950—2011) — беларускі хімік. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доўгаўскі сельсавет, Салігорскі раён}} [[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна]] swbubxznnk28boqdpohwgyco6axhno9 0 285566 5160558 4428410 2026-07-03T13:34:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160558 wikitext text/x-wiki [[Выява:Kondomat2.JPG|thumb|right|Кандамат ([[Славакія]])]] '''Кандамат''' (ад {{lang-de|Kondomat}}) — [[гандлёвы аўтамат]], якія прапануюць да продажу [[Прэзерватыў|прэзерватывы]], радзей — [[Тампон гінекалагічны|сродкі гігіены]] для жанчын. Традыцыйныя месцы размяшчэння — [[грамадскі туалет|грамадскія туалеты]], [[інтэрнат]]ы, [[начны клуб|начныя клубы]], [[секс-кінатэатр]]ы. Першыя кандаматы былі ўсталяваны ў Германіі ў [[1928]] годзе кампаніяй [[Юліус Фром|Юліуса Фрома]], але [[міністэрства ўнутраных спраў Германіі]] дапушчала іх толькі для рэкламы гігіенічных пераваг прэзерватываў, паколькі асцерагалася зніжэння нараджальнасці. Кандаматы дазваляюць прадаваць некалькі тыпаў прадукцыі. Мантуюцца галоўным чынам на сцяну, маюць вандалаахоўны корпус. Абсталяваны экранам для адлюстравання даных пра баланс і індыкатарам наяўнасці тавара. Могуць прымаць [[Банкнота|купюры]] ці [[манета|манеты]]. Могуць прадаваць любы тавар, спакаваны ў прамавугольную ўпакоўку. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.e-vending.ru/ru/mehanical_vendors/doc103.html Канструкцыя кандамата (аўтамата па продажы прэзерватываў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027191522/http://www.e-vending.ru/ru/mehanical_vendors/doc103.html |date=27 кастрычніка 2014 }} * [http://veq.ru/catalog/news-equipment/doc/738/ Кандаматы — продажы прэзерватываў паволі растуць ] * [http://rus.newsru.ua/ukraine/16jun2009/kondomat.html У Кіеве з’явяцца кандаматы. Для студэнтаў ёсць варыянт: «танна, але злосна»] [[Катэгорыя:Гандлёвы аўтамат]] [[Катэгорыя:Бяспечны секс]] [[Катэгорыя:Прэзерватыў]] c01hlmumptklhjpd0hqk9kskmcsw4ey 0 285851 5160592 5059376 2026-07-03T16:19:35Z Siliyiw 169172 5160592 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дзешчанка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 27|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет = Дзешчанскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009802 |дата заснавання=1818}} '''Дзе́шчанка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dzieščanka}}, {{lang-ru|Дещенка}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":03">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0014639&q_id=11317735|title=Решение Узденского районного Совета депутатов от 14 марта 2008 года № 44 "О преобразовании деревни Дещенка в агрогородок"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135040/https://etalonline.by/document/?regnum=d908n0014639&q_id=11317735|archive-date=22 чэрвеня 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref> ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзешчанскі сельсавет|Дзешчанскага сельсавета]]. Паселішча заснавана ў 1818 годзе. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Азерскі сельсавет|Азерскага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0027828&q_id=11310825|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 года № 219 "Об изменении административно-территориального устройства Минской области"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621234439/https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0027828&q_id=11310825|archive-date=21 чэрвеня 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 15 верасня 2010 года на базе Дзешчанскага дзіцячага сада-сярэдняй школы створаны музей бульбы. Раней на месцы школы размяшчалася эксперыментальная база імя Суворава, дзе вырошчвалі новыя сарты бульбы беларускай селекцыі. Таксама тут праводзяць фестываль-кірмаш «Бульбяны фэст». 11 верасня 2021 года ў Дзешчанцы ўсталяваны сімвалічны знак бульбе. 5 сакавіка 2025 года да Дзешчанкі далучана вёска [[Малая Дзешчанка]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D925n0137826|title=Решение Узденского районного Совета депутатов от 21 февраля 2025 года № 43 "Об упразднении сельского населенного пункта Узденского района Минской области"|website=pravo.by}}</ref>. == Культура == === Нематэрыяльная спадчына === * Мастацкія практыкі саломапляцення Мінскай вобласці — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|63БК000137}}. == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Пятровіч Тарасік (механік)|Уладзімір Пятровіч Тарасік]] — беларускі вучоны ў галіне праектавання аўтамабільнага транспарту. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дзешчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзешчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] 89ia7fwt32x6wtigclfdwanz6vvlm0z 0 286498 5160785 4746147 2026-07-04T08:03:13Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Гульні кампаніі Wargaming.net]]; дададзена [[Катэгорыя:Гульні Wargaming.net]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160785 wikitext text/x-wiki {{ Картка гульні | загаловак = World of Warships | выява = [[File:World of Warships.png|300px]] | распрацоўшчыкі = {{Сцяг|Беларусь}} [[Wargaming.net]]<br />{{Сцяг|Расія}} [[Lesta Studio]] | выдавец = {{Сцяг|Беларусь}} [[Wargaming.net]] | апошняя версія = 0.5.0.3<ref name=":0">{{Cite web|accessdate = 2015-10-19|title = Абнаўленне 0.5.0.3 {{!}} World of Warships|url = http://worldofwarships.ru/ru/news/big_news/patchnote0503|publisher = worldofwarships.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018155836/http://worldofwarships.ru/ru/news/big_news/patchnote0503|archivedate=18 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref> }} '''World of Wárships''' (можна перавесці як «''Свет ваенных караблеў''»; з [[17 кастрычніка]] [[2015]] года «World of Battleships») — [[камп’ютарная гульня]], кліенцкая [[MMOG|масавая шматкарыстальніцкая онлайн-гульня]] ў рэальным часе ў жанры сімулятара марскіх бітваў у гістарычным сэтынгу [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], анансаваная [[17 кастрычніка]] [[2015]] года міжнароднай кампаніяй [[Wargaming.net]], выдаўцом і распрацоўшчыкам [[онлайн-гульня]]ў. == Гісторыя == === Анонс і этапы распрацоўкі гульні === [[16 жніўня]] [[2011]] года кампанія Wargaming.net анансавала новую гульню ў жанры, падобным з жанрам [[World of Tanks]] — ''World of Battleships''. Wargaming.net, вядомы распрацоўшчык і выдавец камп’ютарных гульняў, прэзентуе вам чарговую гульню з серыі «World of» — World of Battleships, умоўна бясплатную онлайн ММО-гульню, заснаваную на эпічных марскіх бітвах [[20 стагоддзе|ХХ стагоддзя]]. Шырокі выбар [[карабель|караблеў]] адкрые вялікія тактычныя магчымасці — кожны з іх будзе ўнікальны ў плане агнявой моцы, хуткасці, броні і трываласці. * [[2 жніўня]] [[2012]] года праект перайменавалі ў World of Warships. * [[15 жніўня]] 2012 года запрацаваў афіцыйны [[форум праекта]]. * [[29 лістапада]] 2012 года апублікаваныя першыя афіцыйныя скрыншоты гульні. * [[18 чэрвеня]] [[2013]] года на афіцыйным сайце гульні была апублікаваная інфармацыя аб тым, што хутка адбудзецца пачатак альфа-тэсту. * [[18 кастрычніка]] 2013 года з’явілася магчымасць пакінуць заяўку на альфа-тэст на афіцыйным форуме гульні. * [[14 лістапада]] 2013 года постфактум было абвешчана, што закрыты альфа-тэст гульні ўжо стартаваў. * [[9 снежня]] [[2014]] года быў анансаваны будучы пераход гульні ў стадыю закрытага бэта-тэставання. Першыя ўдзельнікі закрытага бэта-тэсту змаглі апрабаваць гульню на працягу 48 гадзін 13-14 снежня 2014 года. Закрытае бэта-тэставанне пачнецца пасля некалькіх ітэрацый падобных 2-дзённых тэстаў. * [[20 студзеня]] [[2015]] года быў анансаваны другі закрыты 48-гадзінны бэта-тэст, які прайшоў 24-25 студзеня 2015 года. * [[9 сакавіка]] 2015 года было анансавана, што закрыты бэта-тэст стартуе [[12 сакавіка]] 2015 года. * 12 сакавіка 2015 года ў 11:00 па маскоўскім часе стартаваў закрыты бэта-тэст. * [[2 ліпеня]] 2015 года ў 11:00 па маскоўскім часе стартаваў адкрыты бэта-тэст. * [[17 верасня]] 2015 года адбыўся выхад гульні ў рэліз. * [[19 кастрычніка]] 2015 ў гульню ўведзены галіны развіцця [[эсмінец|эсмінцаў]] [[СССР]] і [[крэйсер]]аў [[Нацысцкая Германія|Германіі]]. {{актуальнасць|2015 год}} === Суадносіны з іншымі гульнямі Wargaming.net === У першым анонсе гульні таксама згадваюцца іншыя праекты [[Wargaming.net]], і заяўляецца, што яны будуць аб’яднаны ў серыю «World of» і мець агульную сістэму плацяжоў. == Нацыі == На момант рэлізу гульні былі поўныя галіны караблеў [[ЗША]] і [[Японская імперыя|Японіі]], з наяўнасцю асобных караблеў з галінак [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]]/СССР, [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і Германіі. Пасля былі дададзены галіны эсмінцаў Расійскай Імперыі/СССР і крэйсераў Германіі. Пазней плануецца ўвод поўных галінаў развіцця Расійскай Імперыі/СССР, Вялікабрытаніі і Германіі, а таксама, магчыма, будуць уведзены караблі [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]] і рэгіянальных марскіх дзяржаў ([[Бразілія|Бразіліі]], [[Аргенціна|Аргенціны]], [[Чылі]] і г. д.). == Тэхніка == === Класы караблеў === У галінках развіцця будуць прысутнічаць эсмінцы, крэйсеры, [[лінкар]]ы і [[авіяносец|авіяносцы]]. Пры гэтым будуць прадстаўлены як рэальна пабудаваныя караблі, так і нерэалізаваныя праекты. [[Падводная лодка|Падводных лодак]] і тарпедных катэраў не плануецца. === Спіс тэхнікі === Караблі, даступныя гульцу для развіцця, маюць назву галаўнога карабля серыі і могуць уключаць варыянты канфігурацый узбраення розных караблёў тыпу. Прэміумныя караблі ўвасабляюць канкрэтны карабель у пэўны момант часу. У гульні прысутнічаюць як рэальныя машыны, так і караблі, што не выйшлі са стадыі праекта і не атрымалі імя. У такім выпадку ім даецца назва ў адпаведнасці з наяўнымі на момант стварэння праекта праекта традыцыямі найменнямі. {{hider hiding |title-style=background-color: #b0e0e6; |title={{Сцяг|ЗША}} Караблі ЗША |content= {{hider hiding |title=[[Эсмінец|Эсмінцы]] |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * II [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Sampson»|Sampson]] * III [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Wickes»|Wickes]] * IV [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Clemson»|Clemson-class destroyer]] * V Nicholas (праект лідара эсмінцаў) * VI [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Farragut»|Farragut]] * VII [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Mahan»|Mahan]] * VIII [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Benson»|Benson]] * IX [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Fletcher»|Fletcher]] * X [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Gearing»|Gearing]] {{multicol-break}} * VII {{нп5|USS Sims (DD-409)|Sims|en|USS Sims (DD-409)}} [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Sims»|аднайменнага тыпу]] (платны, пакет перадзаказу) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=[[Лінкар]]ы |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * III [[Лінейныя караблі тыпу «South Carolina»|South Carolina]] * IV [[Лінейныя караблі тыпу «Wyoming»|Wyoming]] * V [[Лінейныя караблі тыпу «New York»|New York]] * VI [[Лінейныя караблі тыпу «New Mexico»|New Mexico]] * VII [[Лінейныя караблі тыпу «Colorado»|Colorado]] * VIII [[Лінейныя караблі тыпу «North Carolina»|North Carolina]] * IX [[Лінейныя караблі тыпу «Iowa»|Iowa]] * X [[Лінейныя караблі тыпу «Montana»|Montana]] {{multicol-break}} * IV [[Лінейныя караблі тыпу «Wyoming»#BB-33_ «Арканзас»|Arkansas Beta]] тыпу «Wyoming» (Подарунак удзельнікам ЗБТ) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=[[Крэйсер]]ы |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * I [[Кананерскія лодкі тыпу «Erie»|Erie-class gunboat]] (стартавы) * II [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Chester»|Chester]] * III [[Лёгкія крэйсеры тыпу «St. Louis»|St. Louis]] * IV [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Omaha»|Phoenix (ранняя версія праекта Omaha)]] * V [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Omaha»|Omaha]] * VI [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Cleveland»|Cleveland]] * VII [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Pensacola»|Pensacola]] * VIII [[Цяжкія крэйсеры тыпу «New Orleans»|New Orleans]] * IX [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Baltimore»|Baltimore]] * X [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Des Moines»|Des Moines]] {{multicol-break}} * II [[Олбані, бронепалубны крэйсер|USS Albany (CL-23)]] [[Бронепалубныя крэйсеры тыпу «Нью-Орлеан»|тыпу «Нью-Орлеан»]] (платны) * V {{нп5|USS Marblehead (CL-12)|Marblehead|en|USS Marblehead (CL-12)}} [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Омаха»|тыпу «Омаха»]] (акцыённы) * VII {{нп5|USS Atlanta (CL-51)|Atlanta|en|USS Atlanta (CL-51)}} [[Лёгкия крэйсеры тыпу «Атланта»|аднаймённага тыпу]] (платны) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=[[Авіяносец|Авіяносцы]] |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * IV [[USS Langley (CV-1)|Langley]] * V [[Эскортныя авіяносцы тыпу «Bogue»|Bogue]] * VI [[Авіяносцы тыпу «Independence»|Independence]] * VII [[USS Ranger (CV-4)|Ranger]] * VIII [[Авіяносцы тыпу «Lexington»|Lexington]] * IX [[Авіяносцы тыпу «Essex»|Essex]] * X [[Авияносцы тыпу «Midway»|Midway]] {{multicol-end}} }} }} {{hider hiding |title-style=background-color: #b0e0e6; |title={{Сцяг|Японія}} Караблі Японіі |content= {{hider hiding |title=Эсмінцы |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * II [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Умікадзэ»|Umikaze]] * III [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Вакатакэ»|Wakatake]] * IV [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Ісокадзэ»|Isokaze]] * V [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Мінэкадзэ»|Minekaze]] * VI [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Муцукі»|Mutsuki]] * VII [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Хацухару»|Hatsuharu]] * VIII [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Фубукі»|Fubuki]] * IX [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Кагэро»|Kagerō]] * X [[Сімакадзэ (эсмінец, 1942)|Shimakaze]] {{multicol-break}} * II {{нп3|Тацібана, эсмінец, 1912|Tachibana|en|Japanese destroyer Tachibana (1912)}} [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Сакура»|тыпу «Сакура»]] (планіруецца) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=Лінкары |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * III [[Лінейныя карабли тыпа «Каваці»|Kawachi]] * IV [[Лінейныя крэйсеры праекта B-40|Myōgi (праект B-40)]] * V [[Лінейныя крэйсеры тыпу «Конго»|Kongō]] * VI [[Лінейныя караблі тыпу «Фусо»|Fusō]] * VII [[Лінейныя караблі тыпу «Нагато»|Nagato]] * VIII [[Лінейныя крэйсеры тыпу «Амагі»|Amagi]] * IX [[Лінейныя караблі праекта A-140J-2|Izumo (праект A-140J-2)]] * X [[Лінейныя караблі тыпу «Ямато»|Yamato]] {{multicol-break}} * IV Ishizuchi (праект Vickers Design 472C) (платны) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=Крэйсеры |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * I [[Хасідатэ, кананерская лодка|Hashidate]] (стартавы) * II [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Цікума»|Chikuma]] * III [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Тэнр'ю»|Tenryū]] * IV [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Кума»|Kuma]] * V [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Фурутака»|Furutaka]] * VI [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Аоба»|Aoba]] * VII [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Мёко»|Myōkō]] * VIII [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Могамі»|Mogami]] * IX [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Ібукі»|Ibuki]] * X [[Цяжкія крэйсеры праекта Type A|Zao (праект «Type A» (1941))]] {{multicol-break}} * IV Iwaki Alpha (праект паляпшэння крэйсераў тыпу «Тэнр'ю») (падарунак удзельнікам альфа-тэста) * IV [[Юбары, крэйсер|Yūbari]] (платны, пакет перадзаказу) * VIII [[Атаго, цяжкі крэйсер)|Atago]] [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Такао»|тыпу «Такао»]] (платны) * VIII [[Кітакамі, лёгкі крэйсер|Kitakami]] (узбраенне паводле схемы тарпеднага крэйсера) [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Кума»|тыпу «Кума»]] (платны, прыбраны на дапрацоўку) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=Авіяносцы |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * IV [[Хосё, авіяносец|Hōshō]] * V [[Авіяносцы тыпу «Дзуйхо»|Zuihō]] * VI [[Р'юдзё, авіяносец|Ryūjō]] * VII [[Хір'ю|Hiryū]] * VIII [[Авіяносцы тыпу «Сёкаку»|Shōkaku]] * IX [[Тайхо, авіяносец)|Taihō]] * X [[Авіяносцы праекта G-15|Hakuryū (праект G-15)]] {{multicol-end}} }} }} {{hider hiding |title-style=background-color: #b0e0e6; |title={{Сцяг|СССР}} Караблі СССР |content= {{hider hiding |title=Эсмінцы |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * II Сторожевой (проект 1915 года) * III [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Дзерзкі»|Дзерзкі]] * IV [[Эскадраныя мінаносцы тыпу «Ізяслаў»|Ізяслаў]] * V [[Эскадраныя мінаносцы праекта 7|Гнеўны]] * VI [[Эскадраныя мінаносцы праекта 30|Агнявы]] * VII [[Лідары эскадраных мінаносцаў праекта 48|Кіеў]] * VIII [[Ташкент, лідар эскадраных мінаносцаў|Ташкент]] * IX [[Эскадраныя мінаносцы праекта 35|Удалы]] * X [[Лідары эскадраных мінаносцаў праекта 24|Хабараўск (праект 24)]] {{multicol-break}} * V [[Грымяшчы, эсмінец, 1937)|Грымяшчы]] [[Эскадраныя мінаносцы праекта 7|праекта 7]] (платны, пакет перадзаказу) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=Лінкары |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * IV [[Імператар Мікалай I, лінкар|Імператар Мікалай I]] {{multicol-break}} * IV [[Лінейныя караблі тыпу «Імператрыца Марыя»|тыпу «Імператрыца Марыя»]] (платны) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=Крэйсеры |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * I [[Мінаносцы праекта 37|Арлан, праект вартавога карабля на базе мінаносцаў праекта 37)]] {{multicol-break}} * II [[Дыяна, бронепалубны крэйсер)|Дыяна]] [[Бронепалубныя крэйсеры тыпу «Дыяна»|аднаймённага тыпу]] (плануецца) * III [[Крэйсер «Аўрора»|Аўрора]] [[Бронепалубныя крэйсеры тыпу «Дыяна»|тыпу «Дыяна»]] (платны) * V [[USS Milwaukee (CL-5)|Мурманск]] [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Амаха»|тыпу «Амаха»]] (платны) {{multicol-end}} }} }} {{hider hiding |title-style=background-color: #b0e0e6; |title={{Сцяг|Вялікабрытанія}} Караблі Вялікабрытаніі |content= {{hider hiding |title=Лінкары |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * VI [[HMS Warspite (1913)|Warspite]] [[Лінейныя караблі тыпу «Куін Элізабэт»|тыпу «Куін Элізабэт»]] (платны, абмежаваны час продажу) {{multicol-end}} }} }} {{hider hiding |title-style=background-color: #b0e0e6; |title={{Сцяг|Трэці Рэйх}} Караблі Трэцяга Рэйха |content= {{hider hiding |title=Лінкары |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * VIII [[Лінейныя караблі тыпу «Bismarck»|Bismarck]] (плануецца) {{multicol-break}} * VIII [[Tirpitz (1939)|Tirpitz]] [[Лінейныя карабли тыпу «Bismarck»|тыпу «Бісмарк»]] (платны) {{multicol-end}} }} {{hider hiding |title=Крэйсеры |content-style=text-align:left; |content= {{multicol}} * I Hermelin (праект каланіяльнай кананеркі) * II [[Бронепалубныя крэйсеры тыпу «Dresden»|Dresden]] * III [[Бронепалубныя крэйсеры тыпу «Kolberg»|Kolberg]] * IV Karlsruhe (тып [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Königsberg II»|Königsberg II]] / [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Cöln II»|Cöln II]]) * V [[Лёгкія крэйсеры тыпу «K»|Konigsberg]] * VI [[Лёгкія крэйсеры тыпу «Лэйпцыг»|Nurnberg]] * VII Yorck (праект) * VIII [[Цяжкія крэйсеры тыпу «Admiral Hipper»|Admiral Hipper]] * IX Roon (праект) * X Hindenburg (праект) {{multicol-end}} }} }} == Водгукі і рэцэнзіі == {{Ацэнкі гульні | загаловак = World of Warships | GSpot = 8/10<ref>[http://www.gamespot.com/reviews/world-of-warships-review/1900-6416247/ World of Warships Review] on [[GameSpot]]</ref> | GStar = 79/100<ref>[http://www.gamestar.de/spiele/world-of-warships/test/world_of_warships,47221,3233247.html World of Warships Test Der 15-Minuten-Admiral]</ref> | IGN = 8.3 / 10<ref>{{cite web | date = верасня 23 2015|url=http://www.ign.com/articles/2015/09/23/world-of-warships-review|title=World of Warships Review | publisher = [[IGN]] | accessdate = 2015/09/23 | lang = en}}</ref> | PCGUS = 80/100<ref>[http://www.pcgamer.com/world-of-warships-review/ World of Warships] on [[PC Gamer US]]</ref> | WP = 9.2 / 10<ref>[http://worthplaying.com/article/2015/10/12/reviews/97445/ PC Review - 'World of Warships']</ref> | ИМ = 8.0/10<ref>[http://www.igromania.ru/articles/556927/Kak_budto_v_bure_est_pokoi_Obzor_World_of_Warships.htm Як быццам ў буры ёсць супакой. Агляд World of Warships]</ref> | MC = 81/100<ref>[http://www.metacritic.com/game/pc/world-of-warships World of Warships PC]</ref> | GR = 81.67 / 100<ref>[http://www.gamerankings.com/pc/640224-world-of-warships/index.html World of Warships] on [[Game Rankings]]</ref> }} {{Зноскі}} == Спасылкі == ; Афіцыйныя сайты * [Http://worldofwarships.ru Рускамоўны сайт гульні] {{ref-ru}} * [Http://worldofwarships.com Англамоўны сайт гульні] {{ref-en}} * [Http://wargaming.com Сайт] {{ref-ru}} {{ref-en}} сэрвісу [[Wargaming.net]] ; Агляды, блогі, рэцэнзіі * {{AG.ru|world_of_warships|World of Warships}} * [http://lesta.ru Сайт] {{ref-ru}} {{ref-en}} распрацоўніка [[Lesta Studio]] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні Wargaming.net]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Масавыя шматкарыстальніцкія онлайн-гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Расіі]] 0hnqqsc9xepxi847yljz5h6jd6zja4t 0 310838 5160669 4834436 2026-07-03T22:11:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160669 wikitext text/x-wiki {{Аб'ект Сусветнай спадчыны | BelName = Каралеўскія батанічныя сады К'ю | Name = The Royal Botanic Gardens, Kew | Image = [[Выява:Kew.gardens.palm.house.london.arp.jpg|300px]] | imagecaption = | State Party = {{GB}} | Type = культурны | Criteria = ii, iii, iv | ID = 1084 | Link = http://whc.unesco.org/en/list/1084 | Region = [[Сусветная спадчына|Еўропа]] | Coordinates = | Year = 2003 | Session = 27 | Extension = | Danger = |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 28.480 |lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 0 |lon_min = 17.728 |lon_sec = |CoordAddon = type:landmark |рэгіён на карце = Вялікабрытанія Вялікі Лондан }} '''Карале́ўскія батані́чныя сады́ К'ю''' ({{lang-en|Royal Botanic Gardens, Kew}}), або '''Сады К'ю''' ({{lang-en|Kew Gardens}}) — [[Садова-паркавы комплекс|комплекс]] [[батанічны сад|батанічных садоў]] і [[аранжарэя|аранжарэй]] плошчай 132 гектара{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=57.}} у паўднёва-заходняй частцы [[Лондан]]а паміж [[Рычманд, Лондан|Рычмандам]] і {{нп4|К'ю, Лондан|К'ю|en|Kew}}, гістарычны [[парк]]авы [[ландшафт]] XVIII—XX стагоддзяў{{Пераход|#Гісторыя|1}}. Сады створаны ў [[1759]] годзе, у 2009 годзе адзначалася 250-годдзе з дня іх заснавання<ref>[https://web.archive.org/web/20120912185829/http://www.kew.org/heritage/places/index.html Kew, History and Heritage. Places]{{ref-en}} {{V|28|3|2011}}</ref>. [[Дырэктар]]ам садоў у 2012 годзе стаў {{нп4|Рычард Дэверэл|||Richard Deverell}}, які змяніў на гэтай пасадзе {{нп4|Стывен Хопер|Стывена Хопера||Stephen Hopper}}. «Каралеўскія батанічныя сады К'ю» — гэта таксама афіцыйная назва арганізацыі, якая кіруе садамі ў К'ю і садамі ў [[Сусекс]]е, {{нп4|Уэйкхерст плэйс|Уэйкхерст Плэйс|en|Wakehurst Place}}. Каралеўскія батанічныя сады К'ю — сусветна прызнаны батанічны даследчы і навучальны цэнтр з 746 супрацоўнікамі, [[даход]]ам 57,2 млн [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]] за фінансавы год, які скончыўся 31 сакавіка 2015 года, і з 1,53 млн наведвальнікаў за той жа год<ref>{{кніга|спасылка=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/447227/kew-gardens-annual-report-2014-2015.pdf|загаловак=Royal Botanic Gardens Kew. Annual Report and Accounts for the year ended 31 March 2015|месца=L.|год=2015|pages=37, 14, 9|isbn =9781474117975|ref= Royal Botanic Gardens}}{{ref-en}}</ref>. Сады фінансуюцца {{нп4|Дэпартамент па справах навакольнага асяроддзя, харчавання і сельскай гаспадаркі Вялікабрытаніі|Дэпартаментам па справах навакольнага асяроддзя, харчавання і сельскай гаспадаркі|en|Department for Environment, Food and Rural Affairs}} ({{lang-en|Defra}}). У садах К'ю знаходзіцца самая вялікая ў свеце калекцыя жывых раслін{{Пераход|#Калекцыі раслін у К'ю|1}}. Больш за 30 000 раслін растуць у садах, а [[Спіс найбуйнейшых гербарыяў свету|другі па велічыні]] гербарый у свеце ўключае 7 млн узораў{{Пераход|#Гербарый і калекцыя насення|1}}. Бібліятэка скадаецца са звыш 750 000 тамоў і звыш 175 000 малюнкаў раслін{{Пераход|#Бібліятэка і архівы|1}}. Сады К'ю выдаюць ''{{lang|en|[[Index Kewensis]]}}'' — батанічны наменклатурны даведнік, у якім рэгіструюцца ўсе апублікаваныя [[Бінамінальная наменклатура|батанічныя назвы]] [[насенныя расліны|насенных раслін]] [[Ранг (біялогія)|рангам]] ад [[Род (біялогія)|роду]] і ніжэй; выпускаецца таксама штоквартальны навуковы часопіс {{нп4|Kew Bulletin|''Kew Bulletin''|en|Kew Bulletin}}. У садах знаходзіцца шэраг славутасцей<ref>{{cite web|url=https://www.rbgkew.org.uk/press/director06.htm|title=Director of Royal Botanic Gardens|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2014-10-04|lang=en|archiveurl=https://archive.today/20060215105400/https://www.rbgkew.org.uk/press/director06.htm|archivedate=15 лютага 2006|url-status=}}</ref>&nbsp;{{Пераход|#Славутасці|1}}. У 2003 годзе сады ўключаны ў спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref name="UNESCO"/>. == Гісторыя == [[Сад]]ы К'ю ўзніклі ў 1670 годзе ў парку К'ю, створаным [[лорд]]ам {{нп4|Генры Кэпел|Генры Кэпелам||Henry Capell, 1st Baron Capell of Tewkesbury}} на месцы аптэкарскага агароду, закладзенага батанікам [[Уільям Цёрнер, батанік|Уільямам Цёрнерам]] (каля 1510—1568). Парк размяшчаўся на захадзе Лондана, насупраць [[Саян-хаус]]а, і аб'ядноўваў два каралеўскія ўладанні, паміж якімі праходзіла дарога грамадскага карыстання, — Рычманд-лодж, паляўнічы домік [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]], і Уайт-хаус. Першая рэзідэнцыя стала летняй сядзібай караля [[Георг II (кароль брытанскі)|Георга II]], а Уайт-хаус, на землях якога ўласна і ўтварыліся сады К'ю, з 1731 года арандаваў яго сын, [[Фрэдэрык, прынц Уэльскі]]{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=58}}. Рэзідэнцыя Рычманд-лодж перайшла па спадчыне да [[Георг III|Георга III]], які знёс дом у 1772 годзе. Уайт-хаус атрымала [[Аўгуста Саксен-Гоцкая|прынцэса Аўгуста Саксен-Гоцкая]], удава Фрыдэрыка. Сады былі пашыраны прынцэсай Аўгустай і яе саветнікам Дж. Сцюартам. Былі разбіты батанічны сад, які заняў плошчу 9 акраў (каля 3,6 га), і гадавальнік для дрэў і кустоў у 5 акраў (2 га). Тым часам некалькі садовых збудаванняў былі ўзведзены [[архітэктар]]ам сэрам [[Уільям Чэмберс|Уільямам Чэмберсам]], запрошаным Аўгустай. Адна з пабудоў Чэмберса, [[Вялікая пагада, Лондан|Вялікая пагада]] ў [[Шынуазры|кітайскім стылі]], была ўзведзена ў 1761 годзе і захавалася да нашых дзён. Пагада ў К'ю спрыяла адраджэнню моды на «кітайскае» ў садовым мастацтве, якая распаўсюдзілася па Англіі, а пазней — і ў іншых еўрапейскіх краінах{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=58—61}}. [[Георг III]] пашырыў сады. У 1781 годзе кароль набыў цагляны «Галандскі дом» ({{lang-en|Dutch House}})<!-- яго арандаваў, а потым купіў Фрэдэрык-->, які прылягаў да парку. Цяпер ён вядомы як палац К'ю ({{lang-en|Kew Palace}}) — найстарэйшы будынак на тэрыторыі садоў. Стары парк К'ю і Уайт-хаус былі знесены ў 1802 годзе{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=58}}.<!-- удакладніць пра стары парк--> Калекцыя садоў расла крыху бессістэмна да таго часу, пакуль у 1771 годзе не быў прызначаны першы навуковы калектар — батанік [[Фрэнсіс Масан]]<ref>{{cite web|url=http://www.biographi.ca/EN/ShowBio.asp?BioId=36655|title=Masson, Francis|publisher=Dictionary of Canadian Biography|accessdate=2014-10-17|lang=en}}</ref>. Кароль Георг III, які вырашыў развіваць сады, прыцягнуў батанікаў [[Уільям Айтан|Уільяма Айтана]], які працаваў да гэтага ў Чэлсі, і сэра [[Джозеф Бэнкс|Джозефа Бэнкса]]. Айтан паклаў пачатак уліку жывых раслін К'ю{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=59}}. У першыя гады кіравання [[Вікторыя (каралева брытанская)|каралевы Вікторыі]] сады ў К'ю прыйшлі ў запусценне. У 1838 годзе ўрадавай камісіяй, якую ўзначальваў [[Джон Ліндлі]], было вырашана перадаць сады дзяржаве. Сады К'ю павінны былі атрымаць статус нацыянальнага батанічнага саду і стаць цэнтрам сеткі каланіяльных батанічных садоў. «Медыцына, камерцыя, сельская гаспадарка і садаводства атрымаюць велізарную карысць ад увядзення такой сістэмы», — заявіў Ліндлі{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=62}}. У [[1840]] годзе сады сталі нацыянальным батанічным садам. Першым афіцыйным дырэктарам Каралеўскіх батанічных садоў у К'ю ў сакавіку 1841 года быў прызначаны сэр [[Уільям Джэксан Гукер]] — прафесар батанікі [[Універсітэт Глазга|Універсітэта ў Глазга]]. Гукер павінен быў кіраваць садамі ад імя Службы лясоў. Пад кіраўніцтвам новага дырэктара сады сталі адраджацца — тэрыторыя садоў павялічылася да 30 [[гектар]]аў (75 [[акр]]аў), а [[дэндрарый|дэндрарыя]] (арбарэтума) — да 109 гектараў (270 акраў), а пазней да яе цяперашняга памеру ў 120 гектараў (300 акраў). У 1836 годзе ў К'ю была перанесена адна з чатырох каменных аранжарэй [[Джон Нэш|Джона Нэша]] з [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]]{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=62}}. {{нп4|Уільям Эндрус Несфілд|Уільям Несфілд|en|William Andrews Nesfield}}, якому была даручана перабудова садоў, зрабіў нядаўна пабудаваны {{нп4|Пальмавы дом|Пальмавы дом|en|Palm House}} іх цэнтральным пунктам. Пальмавы дом быў створаны архітэктарам {{нп4|Дэцымус Бёртан|Дэцымусам Бёртанам|en|Decimus Burton}} і металургам {{нп4|Рычард Цёрнер|Рычардам Цёрнерам|en|Richard Turner (iron-founder)}} паміж 1844 і 1848 гадамі і стаў першым буйным збудаваннем, у якім выкарыстоўвалася [[сталь|каваная сталь]]. Злучэнне тэхнічнага і архітэктурнага майстэрства якасна змяніла магчымасці батанічнага саду, дазволіўшы вырошчваць у іх [[тропікі|трапічныя]] расліны{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=63}}. {{Біяфота|Kew Gardens Temperate House - Sept 2008.jpg|right|Тэмперэйт-хаус|color=#BBDD99}} Апроч унёску ў стварэнне [[ландшафт]]нага і архітэктурнага аблічча садоў Уільям Гукер пакінуў Садам К'ю і іншую спадчыну — [[гербарый]] і [[бібліятэка|бібліятэку]]{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=63}}. {{нп4|Тэмперэйт-хаус|||Temperate House}} — будынак у два разы большы за Пальмавы дом, быў пабудаваны позней, яго будаўніцтва пачалося ў 1859 годзе і завяршылася праз 40 гадоў. Цяпер гэты будынак — найбуйнейшы з захаваных віктарыянскіх [[Аранжарэя|цяпліц]]: яго даўжыня складае 188 м, плошча полу 4880 м², а вышыня 18 м{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=64}}. {{Біяфота|Pr of wales cons kg 038.jpg|left|Аранжарэя прынцэсы Уэльскай|color=#BBDD99}} Чайны домік ({{lang-en|Tea House}}) быў спалены ў лютым 1913 года [[суфражысткі|суфражысткамі]] {{нп4|Аліў Уоры||en|Olive Wharry}} і {{нп4|Ліліян Лентан||en|Lilian Lenton}} пры серыі падпалаў у Лондане<ref>{{cite web |url= http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F0DE5DA133BE633A25752C2A9649C946296D6CF|title= Sufragists Burn a Pavilion at Kew; Two Arrested and Held Without Bail|publisher= The New York Times'' February 21, 1913|accessdate=2014-10-25 |lang=en}}</ref>. Трэцяя буйная пабудова, Аранжарэя Прынцэсы Уэльскай, у якой вырошчваюцца расліны дзесяці [[Клімат|кліматычных зон]], абсталявана энергазахавальнай аўтаматычнай сістэмай кантролю. Яна была адкрыта ў 1987 годзе [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|Дыянай, прынцэсай Уэльскай]], у памяць пра яе папярэдніцу Аўгусту Саксен-Гоцкую<ref>{{cite web|url=http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/princess-wales-conservatory|title=Princess of Wales Conservatory|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2014-10-25|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025200737/http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/princess-wales-conservatory|archivedate=25 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=64}}. У кастрычніку 1987 года на сады К'ю абрынулася {{нп4|Вялікая Бура, 1987|Вялікая Бура||Great Storm of 1987}}, сотні дрэў былі выдраны ветрам з каранямі і загінулі<ref>{{cite web|url=http://www.kew.org/science-conservation/plants-roots-to-riches/episode-18|title=The 'Great Storm' of 1987|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2014-10-25|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025200937/http://www.kew.org/science-conservation/plants-roots-to-riches/episode-18|archivedate=25 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref>. У ліпені 2003 года сады былі ўключаны ў спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref name="UNESCO">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1084|title=Royal Botanic Gardens, Kew|publisher=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=2016-01-01}}</ref>. {{Фотарад|William Andrews Nesfield - Kew Gardens A 1845.jpg|William Andrews Nesfield - Kew Gardens B 1845.jpg|PSM V50 D194 Plan of kew gardens.jpg|Kew Map.jpg|тэкст=План Садоў К'ю ў розныя гады. Злева направа: 1845 (эскіз планіроўкі і план Пальмавага дому, малюнак і чарцёж Уільяма Несфілда); 1896; 2007|ш1=200|ш2=200|ш3=210|ш4=230|color=#BBDD99}} == Сады К'ю сёння == Сады К'ю з'яўляюцца вядучым цэнтрам батанічных даследаванняў і падрыхтоўкі прафесійных [[садаводства|садоўнікаў]]. У садзе дзейнічаюць навуковыя аддзелы: сховішча, гербарый, бібліятэка. У зімовыя месяцы працуе каток. {{Панарама|Kew gardens sml.jpg|1800px|<center>Возера за Пальмавым домам</center>}} === Гербарый і калекцыя насення === [[Гербарый]] К'ю з'яўляецца адным з найбуйнейшых у свеце, уключаючы каля 7 млн узораў раслін (што складае 98 % усіх існуючых [[Біялагічны від|відаў]] [[вышэйшыя расліны|вышэйшых раслін]]), якія выкарыстоўваюцца галоўным чынам для [[таксанамія|таксанамічных даследаванняў]]. У гербарыі прадстаўлены тыпы раслін усіх рэгіёнаў свету, асабліва вялікая колькасць трапічных раслін<ref>[http://www.kew.org/collections/herbcol.html Афіцыйны сайт Садоў К'ю, Гербарый]{{ref-en}} Праверана 18 лістапада 2008 г.</ref>. Хантэр-хаус, месца захоўвання цяперашняга гербарыя, быў набыты К'ю ў 1852 годзе. Пачатак збору засушаных раслін паклала асабістая калекцыя Гукера, а таксама ўзоры раслін, падораныя [[Джордж Бентам|Джорджам Бентамам]]. Па меры пашырэння калекцыі да Хантэр-хауса былі дададзены цокальны паверх і чатыры [[флігель|флігелі]], пабудаваныя адзін за адным{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=64}}. {{нп4|Гербарый Гарвардскага ўніверсітэта|||Harvard University Herbaria}} і [[Аўстралійскі нацыянальны гербарый]] ({{lang-en|Australian National Herbarium}}) супрацоўнічаюць з К'ю ў стварэнні базы даных [[International Plant Names Index|IPNI]], аўтарытэтнай крыніцы інфармацыі пра [[Бінамінальная наменклатура|батанічную наменклатуру]]. К'ю мае важнае значэнне як калекцыя (банк) [[насенне|насення]], з'яўляецца [[спонсар]]ам {{нп4|Праект «Насенны банк тысячагоддзя»|праекта «Насенны банк тысячагоддзя»||Millennium Seed Bank Partnership}}. Нягледзячы на неспрыяльныя ўмовы вырошчвання (забруджанне [[атмасфера|атмасферы]] Лондана, сухасць [[глеба|глеб]] і малая колькасць [[Атмасферныя ападкі|ападкаў]]), К'ю па-ранейшаму з'яўляецца адной з найбольш поўных калекцый раслін у Вялікабрытаніі. Для аховы калекцыі ад неспрыяльных умоў К'ю стварыў дзве вопытныя станцыі, адну з іх у садзе Уэйкхерст у [[Сасэкс]]е (уласнасць {{нп4|Нацыянальны фонд гістарычных і прыродных славутасцей|Нацыянальнага фонду гістарычных і прыродных славутасцей|en|National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty}}), іншую, якая спецыялізуецца на вырошчванні [[Хвойныя|іглічных дрэў]], — у {{нп4|Беджберы Пінетум|||Bedgebury National Pinetum}} у [[Кент|Кенце]], разам з [[Камісія па лясной гаспадарцы Вялікабрытаніі|Камісіяй па лясной гаспадарцы]] ({{lang-en|Forestry Commission}}). === Бібліятэка і архівы === Бібліятэка і архівы К'ю з'яўляюцца аднымі з найбуйнейшых у свеце батанічных калекцый, уключаюць звыш паўмільёна адзінак захоўвання, у тым ліку кнігі, [[батанічная ілюстрацыя|батанічныя ілюстрацыі]], фатаграфіі, лісты і [[рукапіс]]ы навукоўцаў, спецыялізаваныя перыядычныя выданні і геаграфічныя карты. Бібліятэка Джодрэла ({{lang-en|Jodrell Library}}) нядаўна была аб'яднана з бібліятэкамі [[этнабатаніка|этнабатанікі]] і [[мікалогія|мікалогіі]], і ўсе яны цяпер размешчаны ў лабараторыі Джодрэла ({{lang-en|Jodrell Laboratory}}). == Славутасці == ; Альпійскі домік: {{Біяфота|Kew Gardens Alpine House.jpg|right|Альпійскі домік|color=#BBDD99}} У сакавіку 2006 года быў адкрыты альпійскі домік Дэвіса ({{lang-en| Davies Alpine House}}); гэта ўжо трэці варыянт альпійскага дому; першы быў пабудаваны ў 1887 годзе. У новым будынку — прытулку раслін [[альпійскі пояс|альпійскага пояса]] — створана сістэма аўтаматычнага кіравання [[жалюзі]], якія перашкаджаюць перагрэву памяшканняў<ref>[http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/davies-alpine-house Davies Alpine House] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141006080040/http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/davies-alpine-house |date=6 кастрычніка 2014 }}. Attractions At Kew Gardens.</ref>. ; Chokushi-Mon: {{Біяфота|Kew Gardens Japanese Gateway.jpg|left|Японская брама (''Chokushi-Mon'')|color=#BBDD99}} Chokushi-Mon — [[Брама, архітэктурныя|брама]] ў [[Японія|японскім]] стылі, выбудаваная каля Пагады ў 1910 годзе, капіруе частку традыцыйнага японскага [[храм]]а. Яна з'яўляецца копіяй {{нп4|Карамон|карамон|en|Karamon}} (кітайскай брамы) храма [[Ханган-дзі|Нісі Ханган-дзі]] ў [[Кіёта]]. Гэта збудаванне ўваходзіць у склад стылізаванага традыцыйнага [[японскі сад|японскага саду]]<ref>[http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/japanese-gateway Japanese Gateway] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141006100636/http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/japanese-gateway |date=6 кастрычніка 2014 }}. Attractions at Kew Gardens.</ref>. ; Кампостная куча: [[Кампост]]ная куча ў К'ю лічыцца адной з самых вялікіх у свеце і самай вялікай у Еўропе<ref name="Willis">{{кніга|аўтар=Willis K.|загаловак=Plants: From Roots to Riches|спасылка=https://books.google.ru/books?id=4yahAwAAQBAJ&pg=PT153&lpg=PT153&dq=compost+heap+kew+the+largest+in+the+world&source=bl&ots=vu35GUeAsA&sig=eAr4y681E9kR3MIysRlQCZZAnGo&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjl7raRmbbKAhWCvHIKHSMOCeoQ6AEITzAH#v=onepage&q=compost%20heap%20kew%20the%20largest%20in%20the%20world&f=false|адказны=Kathy Willis; comp. C. Fry|выдавецтва=Hachette UK|год=2014|allpages=368|isbn=9781444798234}} {{ref-en}}</ref><ref name="Blanc">{{кніга|аўтар=Blanc R.|загаловак=Kew on a Plate|спасылка=https://books.google.ru/books?id=yRLABQAAQBAJ&pg=PT28&lpg=PT28&dq=Compost+Heap+kew&source=bl&ots=a1zCqIZLFe&sig=5852SpSU5cdi4-nfGITiQQZQUFw&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwi55aW9lrbKAhXFqXIKHUVPD4EQ6AEISDAI#v=onepage&q=Compost%20Heap%20kew&f=false|адказны=Royal Botanic Gardens, Kew|выдавецтва=Hachette UK|год=2015|allpages=288|isbn=9781472224378}} {{ref-en}}</ref>. У ёй пераправаюць выпалатае [[Пустазельныя расліны|пустазелле]], абрэзаныя [[парастак, батаніка|парасткі]] і [[бацвінне]] раслін і [[гной]] з прыдворных стайняў. Кампост выкарыстоўваецца як пажыўны [[грунт]] у садзе, часам прадаецца на [[аўкцыён]]е ў рамках мерапрыемстваў па пошуку дадатковых фінансавых сродкаў для садоў<ref>[http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/compost-heap Compost Heap] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150906045147/http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/compost-heap |date=6 верасня 2015 }}</ref>. ; Міжнародная выстаўка «Садовы фатограф года»: Недалёка ад [[павільён]]а Рэстаран пад голым небам створана [[выстаўка]] фатаграфій, адабраных для ўдзелу ў штогадовых конкурсах «Садовы фатограф года». ; Палац К'ю: {{асноўны артыкул|Палац К'ю}} {{Біяфота|Kew Palace.jpg|right|Палац у К'ю|color=#BBDD99}} Палац К'ю — самы маленькі з брытанскіх каралеўскіх палацаў. Ён быў пабудаваны галандскім купцом Сэмюэлем Фортры ({{lang-en|Samuel Fortrey}}) прыкладна ў 1631 годзе. Пазней ён быў набыты Георгам III. Сцены складзены з [[Каменны мур|цэглы]] ў тэхніцы, вядомай як «фламандскі мур», калі напераменку чаргуюцца руб і старчак. Гэты мур і востраканцовая [[дах]] надалі будынку характэрныя галандскія рысы. Будынак зведаў значныя змены, перш чым быў адкрыты для наведвання публікай у 2006 годзе<ref>[http://www.kew.org/press/factsheets/Architecture.pdf Architecture and Design at Kew] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141025202543/http://www.kew.org/press/factsheets/Architecture.pdf |date=25 кастрычніка 2014 }}</ref>. Палац не ўваходзіць у склад Садоў, мае самастойнае, асобнае ад садоў кіраванне (кіруецца фондам «Каралеўскія гістарычныя палацы»){{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=59}} і з'яўляецца адзінай увесь час адкрытай [[славутасць|славутасцю]] Садоў, для агляду якой патрабуецца дадатковая плата. З боку задняга фасада Палаца разбіты «Сад Каралевы», які ўключае калекцыю раслін, што, як лічыцца, маюць лячэбныя ўласцівасці. ; Мінка: {{Біяфота|Kew Gardens Minka House.jpg|left|Мінка|color=#BBDD99}} Пасля Японскага фестывалю 2001 года Сады К'ю набылі японскі драўляны дом 1900 года пабудовы, празваны [[Мінка]], які першапачаткова знаходзіўся ў [[прыгарад]]зе горада [[Акадзакі]]. Японскія майстры разабралі і нанова сабралі [[Каркас, канструкцыя|каркас]] будынка, а брытанскія будаўнікі, якія працавалі на рэканструкцыі тэатра «[[Глобус, тэатр|Глобус]]», узвялі сценавыя панэлі. Працы пачаліся 7 мая 2001 года, каркас быў сабраны 21 мая. Будаўніцтва было цалкам завершана ў лістападзе 2001 года, аднак прадметы ўнутранага ўбрання знайшлі сваё месца толькі ў 2006 годзе. Мінка размешчаны ў зарасніках [[Бамбукавыя|бамбука]] на захадзе цэнтральнай часткі саду<ref>[http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/minka-house-bamboo-garden Minka House and Bamboo Garden] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141025202304/http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/minka-house-bamboo-garden |date=25 кастрычніка 2014 }}</ref>. ; {{h|гл.||Галерэя Марыяны Норт}}: {{Біяфота|Kew Gardens Marian North Gallery.jpg|right|Галерэя батанічнага мастацтва Марыяны Норт|color=#BBDD99}} Галерэя {{нп4|Марыяна Норт|Марыяны Норт|en|Marianne North}} была пабудавана ў 1880-х гадах для размяшчэння мастацкіх твораў Марыяны Норт, якая падарожнічала ў адзіночку па [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] і многім часткам [[Азія|Азіі]], каб замаляваць расліны. У галерэі захоўваецца звыш 830 яе [[карціна|карцін]] і [[малюнак|малюнкаў]]. Карціны былі адпісаны мастачкай Садам К'ю. Паводле [[завяшчанне|завяшчання]] размяшчэнне карцін у галерэі не можа быць зменена<ref>[http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/marianne-north-gallery Marianne North Gallery]. Attractions At Kew Gardens.</ref>. ;Пальмавы дом {{Біяфота|Kew Gardens Palm House, London - July 2009.jpg|left|Пальмавы дом і кветнік|color=#BBDD99}} Пальмавы дом (1844—1848) — аранжарэя са шкла і [[Каванне|каванага]] жалеза, створаная архітэктарам {{нп4|Дэцымус Бёртан|Дэцымусам Бёртанам|en|Decimus Burton}} і металургам {{нп4|Рычард Цёрнер|Рычардам Цёрнерам|en|Richard Turner (iron-founder)}}<ref>{{кніга|аўтар=Kohlmaier G., Sartory B., von|загаловак=Houses of Glass: a nineteenth-century building type|спасылка=https://books.google.com.tr/books?id=whSQRim1yBkC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false|адказны=transl. by J. C. Harvey|месца=Cambridge, Mass.|выдавецтва=MIT Press|год=1986|pages=300|isbn=978-0-262-61070-4|ref=Kohlmaier G., Sartory B., von}} {{ref-en}}</ref>. Пабудова ўвасабляе ў шкле прынцыпы праектавання, распрацаваныя [[Джон Клаўдзій Лоўдан|Джонам Лоўданам]] і [[Джозеф Пакстан|Джозефам Пакстанам]]{{sfn|Kohlmaier G., Sartory B., von|1986|pp=140, 296}}, — шкло трымаецца на каркасе з каваных арак, змацаваных паміж сабой гарызантальнымі трубамі, унутры якіх працягнуты тросы{{sfn|Kohlmaier G., Sartory B., von|1986|pp=296, 299}}. Шкло таніравана [[Вокіс медзі|вокісам медзі]] ў зеленаваты колер для таго, каб зберагчы расліны ад перагрэву{{sfn|Kohlmaier G., Sartory B., von|1986|p=300}}. 19-мятровы цэнтральны неф на вышыні 9 м папярэзвае дарожка, якая дазваляе наведвальнікам разглядаць кроны размешчаных у цяпліцы пальмаў. У 1958 годзе перад Пальмавым домам (з усходняга боку) былі пастаўлены 10 статуй жывёл, выкананыя з {{нп4|Портлендскі камень|портлендскага каменя|en|Portland stone}}, — копіі скульптур {{нп4|Джэймс Вудфард|Джэймса Вудфарда|en|James Woodford}}<ref name="Walker">{{cite web|url=http://www.brentforddockresidents.co.uk/sculptures/10queens.php|title=Local Sculptures — ‘The 10 Queen’s Beasts’|author=Walker D.|publisher=Brentford Dock|lang=en|accessdate=2016-01-13}}</ref>. ; Музей: Побач з Пальмавым домам знаходзіцца будынак, вядомы як «[[Музей]] № 1», які быў спраектаваны {{нп4|Дэцымус Бёртан|Дэцымусам Бёртанам|en|Decimus Burton}} і адкрыты пасля завяршэння будаўніцтва ў 1857 годзе. Музей закліканы паказаць залежнасць чалавека ад раслін і ўключае этнабатанічныя калекцыі К'ю, у тым ліку інструменты, упрыгожванні, адзенне, прадукты харчавання і [[лекавыя сродкі]]. Будынак быў адрамантаваны ў 1998 годзе. Верхнія два паверхі заняты навучальным цэнтрам, а на першым паверсе дома размешчана выстаўка «Расліны + Людзі», якая падкрэслівае разнастайнасць раслін і спосабаў іх выкарыстання чалавекам. ; Пагада: {{main|Вялікая пагада, Лондан}} {{Біяфота|Kew Gardens Pagoda.jpg|left|Пагада|color=#BBDD99}} [[Вялікая пагада, Лондан|Вялікая пагада]], узведзеная ў 1762 годзе па праекце Уільяма Чэмберса, па форме пераймае кітайскім архітэктурны стыль {{нп4|Та, архітэктурны стыль|Та|en|Chinese pagoda}}.<!--«тая» па-кітайску = [[пагада]]--> Ніжні з дзесяці васьмівугольных паверхаў у папярочніку мае 49 футаў (15 м). Вышыня будынка ад падмурку да самага высокага пункта — 163 фута (50 м). Кожны паверх завершаны дахам, створаным на кітайскі манер, першапачаткова пакрытым [[кераміка|керамічнай пліткай]] і ўвянчаным буйнымі фігурамі [[дракон]]аў; па-ранейшаму ходзяць чуткі, што драконы былі зроблены з [[золата]] і былі прададзены [[Георг IV|Георгам IV]], каб аплаціць даўгі, а на іх месца былі пастаўлены іншыя — драўляныя<ref>[http://www.kew.org/heritage/places/pagoda.html Kew, History & Heritage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120615203159/http://www.kew.org/heritage/places/pagoda.html |date=15 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}} {{Праверана|19|11|2008}}</ref>. Насамрэч драконы былі зроблены з дрэва і афарбаваны залатой фарбай, якая з часам аблушчылася. У 2015 годзе распачата найбольш маштабная за ўсю гісторыю іх існавання рэстаўрацыя, працы плануецца завяршыць да 2017 года<ref name="Kennedy">{{артыкул|аўтар=Kennedy M.|загаловак=Kew Gardens to breathe new life into great pagoda dragons|спасылка=http://www.theguardian.com/science/2015/jun/02/kew-gardens-great-pagoda-dragons-london-restoration|выданне=The Guardian|месца=L.|год=2015|выпуск=2 June}}{{ref-en}}</ref>. Сцены будынка зроблены з цэглы. У цэнтры пагады лесвіца ў 253 прыступкі. Пагада была закрыта для публікі на працягу многіх гадоў, але ў 2006 годзе зноў адкрыта ў летнія месяцы. Яе рамонт накіраваны на тое, каб адкрыць будынак для пастаяннага наведвання публікі. ; Катэдж каралевы Шарлоты: {{Біяфота|Kew Gardens Queen Charlottes Cottage.jpg|right|Катэдж каралевы [[Шарлота Мекленбург-Стрэліцкая|Шарлоты]]|color=#BBDD99}} [[Катэдж]] каралевы [[Шарлота Мекленбург-Стрэліцкая|Шарлоты]] быў паднесены ёй Георгам III як вясельны падарунак. Цяпер ён знаходзіцца ў музейнай зоне, прысвечанай ахове раслін. Катэдж быў адноўлены і цяпер кіруецца службай гістарычных каралеўскіх палацаў. ; Рызатрон: {{Біяфота|Kew Rhizotron 7487.JPG|left|Рызатрон|color=#BBDD99}} Рызатрон адкрыты для наведвальнікаў у той жа час, што і «Алея над верхавінамі дрэў». Рызатрон — гэта [[мультымедыя]]-галерэя, у якой бронзавая скульптура спалучаецца з [[ВК-дысплей|вадкакрысталічнымі экранамі]], апавядаючы пра жыццё каранёў дрэў (гл. [[Рызома]]). ; Масток Сэклераў: {{Біяфота|Kew Gradens Sackler Crossing.jpg|right|Масток Сэклераў|color=#BBDD99}} Масток Сэклераў, які павіс над садовым возерам, зроблены з [[граніт]]у і [[бронза|бронзы]] і адкрыты ў маі 2006 года. Ён названы ў гонар пары [[мецэнат]]аў Сэклераў — {{нп4|Морцімер Дэвід Сэклер|Морцімера|en|Mortimer Sackler}} і яго жонкі Тэрэзы. Збудаванне ганаравана спецыяльнай прэміяй {{нп4|Каралеўскі інстытут брытанскіх архітэктараў|Каралеўскага інстытута брытанскіх архітэктараў|en|Royal Institute of British Architects}} ({{lang-en|RIBA}}) у 2008 годзе. ; Галерэя Шырлі Шэрвуд: {{Біяфота|Kew Gardens Sherwood Gallery.jpg|left|Галерэя Шырлі Шэрвуд|color=#BBDD99}} Галерэя батанічнага мастацтва Шырлі Шэрвуд ({{lang-en|Shirley Sherwood Gallery}}) адкрылася ў красавіку 2008 года. Яна ўключае [[жывапіс]] з калекцый К'ю і дактары {{нп4|Шырлі Шэрвуд||en|Shirley Sherwood}}. Многія з карцін, выстаўленых у галерэі, ніколі раней не паказваліся публіцы. У галерэі прадстаўлены ўзоры творчасці такіх майстроў [[Батанічная ілюстрацыя|батанічнай ілюстрацыі]], як [[Георг Дыянісіус Эрэт]], браты [[Фердынанд Баўэр|Фердынанд]], [[Іозеф Антон Баўэр|Іозеф Антон]] і {{нп4|Франц Андрэас Баўэр|Франц Андрэас|en|Franz Bauer}} Баўэры, [[П’ер-Жазеф Рэдутэ]] і {{нп4|Уолтэр Худ Фітч|Уолтэр Худ Фітч|en|Walter Hood Fitch}}. Паводле задумы стваральнікаў галерэі [[Экспазіцыя, выстаўка|экспазіцыя]] павінна змяняцца раз у паўгады. Гэта галерэя звязана з Галерэяй Марыяны Норт ({{sfn0|гл.}}). ; «Алея над верхавінамі дрэў»: {{Біяфота|Kew Gardens tree walk 657s.jpg|right|«Алея над верхавінамі дрэў» у К'ю|color=#BBDD99}} «[[Алея]] над верхавінамі дрэў»<ref>[http://www.kew.org/trees/ Treetop Walkway] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080509130015/http://www.kew.org/trees/ |date=9 мая 2008 }} {{ref-en}} {{Праверана|19|11|2008}}</ref> адкрыта 24 мая 2008 года. Гэты зашклёны з усіх бакоў пешаходны мост даўжынёй 200 метраў, узнесены на 15 метраў, абсаджаны 18-мятровымі дрэвамі. [[Кароткаметражнае кіно|Кароткаметражны фільм]] пра будаўніцтва гэтай алеі даступны ў сетцы Інтэрнэт<ref>[http://apps.kew.org/trees/?page_id=245 The making of the Treetop Walkway] {{ref-en}}{{Праверана|19|11|2008}}.</ref>. ; Дом гарлачыка (Уотэлілі-Хаус): {{Біяфота|Kew Gardens Waterlily House - Sept 2008.jpg|left|Дом гарлачыка|color=#BBDD99}} Дом гарлачыка ({{lang-en|Waterlily House}}), аранжарэя для водных раслін, — самае гарачае і вільготнае памяшканне ў К'ю. Пасярод залы — вялікая сажалка з рознымі відамі [[гарлачык]]аў. У калекцыі прадстаўлены самыя вялікія ў [[Гарлачыкавыя|сямействе]] гарлачыкі, названыя ў гонар [[Вікторыя (каралева брытанская)|каралевы Вікторыі]], — {{bt-bellat|Вікторыя амазонская|Victoria amazonica}}. У дызайне Дома гарлачыкі, выкананым архітэктарам Джозефам Пакстанам, прысутнічаюць [[Алюзія|алюзіі]] на будову ліста вікторыі амазонскай. Вакол сажалкі ўсталяваны [[Манітор (прылада)|экраны]], на якіх распавядаецца пра эканамічна важныя цеплалюбныя расліны{{sfn|Солтмарш, Крэйн|2004|с=59}}<ref name="WH">{{cite web|url=http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/waterlily-house|title=Waterlily House|publisher=Kew Royal Botanic Gardens|accessdate=2016-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112231345/http://www.kew.org/visit-kew-gardens/explore/attractions/waterlily-house|archivedate=12 студзеня 2016|url-status=dead}}</ref>. == Калекцыі раслін у К'ю == {{Біяфота|Kew Szikla.jpg|right|Камяністы садок|color=#BBDD99}} * Дэндрарый (Арбарэтум) — Сады К'ю ўключаюць [[дэндрарый]] з рознымі відамі дрэў. * Калекцыя драпежных раслін — размешчана ў аранжарэі Прынцэсы Уэльскай. * Калекцыя [[Кактусавыя|кактусаў]] — размешчана ўнутры і вакол аранжарэі Прынцэсы Уэльскай. * Калекцыя [[Пальмавыя|пальмаў]] — размешчана ў Пальмавым доме. * Калекцыя [[Альпійскі пояс|альпійскіх раслін]] * Калекцыя [[бансай]] * Калекцыя [[Трава|травы]] * Калекцыя [[рададэндран]]ов * Садок [[азалія|азалій]] * Сад [[Бамбукавыя|бамбука]] * Ружовы сад ([[ружоўнік]]) * Калекцыя [[ядловец|ядлоўцаў]] * Калекцыя [[барбарыс]]аў * Бэзавы сад ([[Дэндрарый|сірынгарый]]) * Садок [[водныя расліны|водных раслін]] * Камяністы садок * Сад [[лекавыя расліны|лекавых раслін]] * Калекцыя [[Папарацепадобныя|папараці]] * Калекцыя [[Архідныя|архідэй]] — разбіта на дзве часткі, якія адпавядаюць дзвюм кліматычным зонам, у якіх растуць [[архідныя]]. Яна знаходзіцца ў аранжарэі Прынцэсы Уэльскай. Каб захаваць цікавасць наведвальнікаў, выстаўку ўвесь час змяняюць, уяўляючы кожны раз абавязкова квітнеючыя асобнікі розных відаў{{sfn|Hooker|1851|p=14—56}}<ref name="Тавенер">{{cite web|url=http://www.bbc.com/russian/uk/2009/05/090511_kew_gardens_at_250.shtml|title=Королевскому ботаническому саду 250 лет|author=Тавенер Б.|date=2009-05-11|publisher=BBC|description=Фотоэкскурсия по участкам и теплицам Кью-гарденс|accessdate=2016-02-04}}</ref><ref name="Юдина">{{публікацыя|кніга|аўтар=Юдина Н.|частка=Ботанический сад Кью|загаловак=100 великих заповедников и парков|спасылка=http://historylib.org/historybooks/Natalya--YUdina_100-velikikh-zapovednikov-i-parkov/81|адказны=Наталья Юдина|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Вече|год=2004|старонак=|isbn=5-94538-068-7}}-7}}</ref>. {{Фотарад|Marianne North Gallery 821.JPG|Kew_Gardens_Treetop_Walkway_-_Sept_2008.jpg|Kew Gardens Water Lily House.jpg|ш2=450|ш3=325|тэкст=Злева направа: Галерэя Марыяны Норт, унутраны выгляд; [[Панарамная фатаграфія|панарама]] «Алеі над верхавінамі дрэў»; Дом гарлачыка|color=#BBDD99}} == ''The Plant List'' == {{main|The Plant List}} У снежні 2010 года быў адкрыты энцыклапедычны інтэрнэт-праект (электронная [[база даных]]) ''The Plant List'' (у перакладзе — «Спіс раслін») — сумесная распрацоўка Каралеўскіх батанічных садоў К'ю і [[Батанічны сад Місуры|Батанічнага саду Місуры]] ([[Сент-Луіс]], [[ЗША]]). Даны інтэрнэт-праект забяспечвае свабодны доступ да інфармацыі пра [[біялагічная наменклатура|наменклатуру]] сучасных (невыкапнёвых) [[таксон]]аў, якія адносяцца да царства [[Расліны]]. У першай версіі праекта ў базу даных ''The Plant List'' было ўключана {{s|1 040 426}} назваў [[Расліны|раслін]] у [[Ранг (біялогія)|рангу]] [[біялагічны від|віду]], з якіх статус сапраўдных мелі {{s|298 900}} назваў; колькасць сапраўдных назваў [[Род (біялогія)|родаў]] раслін складала {{s|16 167}}, [[сямейства]]ў раслін — 620<ref name="Statistics">[http://www.theplantlist.org/statistics/ Statistics ''The Plant List'' (2010). Version 1.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110503200957/http://www.theplantlist.org/statistics/ |date=3 мая 2011 }}{{ref-la}}{{ref-en}} {{V|14|4|2011}}</ref>. На 2013 год у базу даных былі ўключаны 1 064 035 відаў, з якіх 350 699 былі сапраўднымі, у 17 020 родах і 642 сямействах<ref>{{cite web|title=Summary Statistics|url=http://www.theplantlist.org/|date=2013|work=The Plant List|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden|accessdate=2015-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/|archivedate=23 мая 2019|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Джозеф Долтан Гукер]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|частка=Ботанический сад Кью|загаловак=100 великих заповедников и парков|спасылка=|адказны=авт.-сост. Н. А. Юдина|месца=М.|выдавецтва=Вече|год=2003|старонкі=332—336|серыя=|isbn=|ref=100 великих заповедников и парков}} * {{артыкул |аўтар= Солтмарш А., Крэйн П. Р.|загаловак=Королевские ботанические сады в Кью |спасылка= |мова= |выданне= Мировое наследие|тып= журнал|год= 2004|том= 4|нумар= |старонкі= 54—65|doi= |issn=|ref=Солтмарш, Крэйн}} * {{кніга|аўтар=Hooker W.-J.|загаловак=Kew gardens; or, A popular guide to the Royal botanic gardens of Kew|спасылка=https://books.google.kz/books?id=B8kHAAAAQAAJ&pg=PA23&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false|адказны=William Jackson Hooker (sir.)|выданне=10th ed|месца=L.|выдавецтва=Longman, Brown, Green & Longmans|год=1851|pages=|allpages=65|ref=Hooker}} * {{кніга|аўтар=Desmond R.|загаловак=The History of the Royal Botanic Gardens: Kew|выданне=2nd ed|месца=Edinburg|выдавецтва=Royal Botanic Gardens|год=2007|allpages=480|isbn=978-1842461686|ref=Desmond}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.gardener.ru/?id=1650 Каралеўскія батанічныя сады К'ю, гісторыя і сучаснасць, фотаальбом] {{V|30|3|2009}} * [http://www.rbgkew.org.uk Каралеўскія батанічныя сады К'ю, афіцыйны сайт] {{ref-en}} {{V|19|11|2008}} * [http://www.kew.org/about-kew/annual-review-2008.pdf Kew: штогадовы агляд 2007/2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100307185744/http://www.kew.org/about-kew/annual-review-2008.pdf |date=7 сакавіка 2010 }}{{ref-en}} {{V|1|2|2009}} * [http://www.kew.org/msbp/ «Насенны банк тысячагоддзя»] {{ref-en}} {{V|19|11|2008}} * [http://www.IPNI.org The International Plant Names Index (IPNI) — Міжнародны індэкс назваў раслін] {{ref-en}} {{V|19|11|2008}} * [http://www.bbc.co.uk/gardening/tv_and_radio/yearatkew_index.shtml Дакументальны фільм вытворчасці кампаніі BBC ''A Year at Kew''] {{ref-en}} {{V|19|11|2008}} * [http://www.explore-kew-gardens.net Віртуальнае падарожжа па Садах] {{ref-en}} {{V|19|11|2008}} * [http://www.msz.eu/KEW1/ Макравыявы раслін К'ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090820140820/http://www.msz.eu/KEW1/ |date=20 жніўня 2009 }} {{ref-en}} {{V|19|11|2008}} {{Добры артыкул|Біялогія|Геаграфія}} {{Славутасці Лондана}} {{Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі}} [[Катэгорыя:Батанічныя сады Вялікабрытаніі|К'ю]] [[Катэгорыя:Славутасці Лондана]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Сады і паркі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1759 годзе]] [[Катэгорыя:Паркі Лондана]] [[Катэгорыя:1759 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Лондане]] a6z6tj6lf76piihkdvcnape8xq8544g 0 321745 5160693 5151480 2026-07-04T00:25:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160693 wikitext text/x-wiki '''Карная псіхіятрыя''', '''выкарыстанне псіхіятрыі ў палітычных мэтах''' — злоўжыванне псіхіятрычным дыягназам, лячэннем і ўтрыманнем у ізаляцыі ў мэтах абмежавання фундаментальных правоў чалавека для пэўных асоб ці груп у грамадстве<ref name="van Voren 2010">{{cite journal|last=van Voren|first=Robert|title=Political Abuse of Psychiatry—An Historical Overview|url=https://archive.org/details/sim_schizophrenia-bulletin_2010-01_36_1/page/33|journal=[[Schizophrenia Bulletin]]|date=January 2010|volume=36|issue=1|pages=33–35|pmid=19892821|pmc=2800147|doi=10.1093/schbul/sbp119}}</ref><ref name="Helmchen">{{cite book|last1=Helmchen|first1=Hanfried|last2=Sartorius|first2=Norman|author-link2=Norman Sartorius|title=Ethics in Psychiatry: European Contributions|year=2010|publisher=Springer|isbn=90-481-8720-6|pages=491|url=https://books.google.com/books?id=70h31egRm40C&pg=PA491}}</ref>{{rp|491}}. У кнізе «Психиатрия. Национальное руководство» (пад рэдакцыяй Таццяны Дзмітрыевай, Валерыя Краснова ды інш., [[2011]]) адзначаецца: {{цытата|Злоўжыванні псіхіятрыяй заўважаны ў многіх краінах, культурных рэгіёнах, палітычных сістэмах.<ref>{{кніга|загаловак=Психиатрия. Национальное руководство|адказны=Под ред. Дмитриевой Т.Б., Краснова В.Н., Незнанова Н.Г., Семке В.Я., Тиганова А.С|месца=Москва|выдавецтва=ГЭОТАР-Медиа|год=2011|старонкі=70}}</ref>.}} Тэрмін «''карная псіхіятрыя''» быў распаўсюджаны ў асяроддзі [[Праваабарончы рух у СССР|праваабаронцаў]]<ref>[http://www.rg.ru/2011/11/03/depressia.html «Когда болит душа»], В.Выжутович, интервью с А. С. Тигановым // Российская газета — Неделя № 5624 (248) от 03.11.2011 года</ref>. Як адзначае псіхіятр, прэзідэнт Асацыяцыі псіхіятраў Украіны, былы [[дысідэнт]] і [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень]] Сямён Глузман, '''злоўжываннем псіхіятрыяй''', у тым ліку і '''ў палітычных мэтах''', з’яўляецца, у прыватнасці, наўмысная экскульпацыя<ref>Пад «экскульпацыяй» маюць на ўвазе выняцце з ліку суб’ектаў злачынства псіхічна хворых асоб, якія не здольныя ў сілу свайго псіхічнага стану дзейнічаць віноўна.</ref> грамадзян, якія па сваім псіхічным стане не маюць патрэбы ані ў псіхіятрычных мерах абмежавання, ані ў псіхіятрычным лячэнні<ref name="Этиология злоупотреблений">{{cite journal |author=Глузман С.Ф. |title=Этиология злоупотреблений в психиатрии: попытка мультидисциплинарного анализа |journal=Нейponews: Психоневрология и нейропсихиатрия |issue=1 (20) |year=Студзень 2010 |url=http://neuronews.com.ua/page/etiologiya-zloupotreblenij-v-psihiatrii-popytka-multidisciplinarnogo-analiza |access-date=20 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022255/http://neuronews.com.ua/page/etiologiya-zloupotreblenij-v-psihiatrii-popytka-multidisciplinarnogo-analiza |archive-date=17 лістапада 2015 |url-status=dead }}</ref>. Юрый Савенка мяркуе, што ''«карная псіхіятрыя — гэта не нейкі асобы прадмет, не нейкая асобая псіхіятрыя, а з’ява, якая ўзнікае ў [[Таталітарызм|таталітарных]] краінах з многімі дастасоўнымі навукамі, якія ў многіх выпадках вымушаны абслугоўваць злачынны рэжым»''<ref name="Рецензия">{{cite journal |author=Савенко Ю.С. |title=«Карательная психиатрия в России» Рецензия |journal=Независимый психиатрический журнал |issue=1 |year=2005 |url=http://www.npar.ru/journal/2005/1/punitive.htm}}</ref>. Расійскі праваабаронца Аляксандр Падрабінек у кнізе «Карная медыцына» піша, што ''«…карная медыцына — прылада барацьбы з іншадумцамі, якіх немагчыма [[Рэпрэсіі ў СССР|рэпрэсаваць]] на падставе закона за тое, што яны мысляць іначай, чым гэта прадпісана»''<ref name="Подрабинек">{{кніга |аўтар=Подрабинек А.П. |загаловак=Карательная медицина|спасылка=http://www.imwerden.info/belousenko/books/kgb/podrabinek_karat_med.htm |месца=Нью-Йорк |выдавецтва=Хроника |год=1979 |старонак=223 |isbn=0897200225}}</ref>. Выкарыстанне псіхіятрыі ў палітычных мэтах было распаўсюджана з ХІХ стагоддзя ў розных краінах з рознымі палітычнымі рэжымамі, аднак у некаторых краінах яно набывала сапраўды вялікія памеры. === ЗША === У XIX стагоддзі некаторыя [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскія]] псіхіятры імкнуліся дыягнаставаць у [[Афраамерыканцы|чарнаскурых]] рабоў так званую «драпетаманію» — нібыта існае псіхічнае захворванне, якое схіляла рабоў да ўцёкаў, і «Dysaethesia Aethiopica» — «захворванне», якое схіляла да таго, каб ламаць, знішчаць плён сваёй працы, адмаўляцца працаваць<ref name="Hickling">{{артыкул|аўтар=Hickling FW|загаловак=The Political Misuse of Psychiatry: An African-Caribbean Perspective|спасылка=http://jaapl.org/content/30/1/112.full.pdf|выданне=J Am Acad Psychiatry Law|год=2002|том=30|нумар=1|старонкі=112–19|pmid=11931358}}</ref>, і да непаслухмянасці, дзёрзкасці<ref name="Pilgrim">{{cite web|url=http://www.ferris.edu/jimcrow/question/nov05.htm|title=Question of the Month: Drapetomania|access-date=2007-10-04|author=Pilgrim, David|date=November 2005|publisher=Jim Crow Museum of Racist Memorabilia|archive-url=https://www.webcitation.org/5zBxdF8Vo?url=http://www.ferris.edu/jimcrow/question/nov05.htm|archive-date=4 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref>. Менавіта сацыяльна-палітычныя абставіны, пры якіх адна сацыяльная група дамінавала над іншай, абумоўлівалі такую сітуацыю, пры якой актывісты падпарадкаванай групы лічыліся «хворымі» і «тымі, хто патрабуе лячэння».<ref name="White">{{cite book|last=White|first=Kevin|title=An introduction to the sociology of health and illness|year=2002|publisher=SAGE|isbn=0-7619-6400-2|pages=41, 42|url=http://books.google.com/books?id=5bHxQBNWGHMC&pg=PA41}}</ref>{{rp|41—42}} Паводле меркавання амерыканскага ўрача Сэмюэла Картрайта, прычынай уцёкаў рабоў з’яўлялася «такая самая хвароба розума, як і пры любых іншых відах псіхічных парушэнняў». Для Картрайта і для іншых абаронцаў рабства любы чарнаскуры раб, які спрабаваў уцячы, з’яўляўся «вар’ятам».<ref name="Pilgrim"/> У якасці аднаго з «лячэбных сродкаў» пры «драпетаманіі» прадпісвалася адсячэнне вялікіх пальцаў ног, пасля чаго ўцёкі ставалі фізічна немагчымымі.<ref name="White"/>{{rp|42}} [[Файл:Samuelcartwright.jpg|left|thumb|Сэмюэл A. Картрайт (1793—1863)]] Да асноўных сімптомаў Dysaethesia Aethiopica Картрайт адносіў частковую неадчувальнасць [[Скура|скуры]] і «такую моцную слабасць інтэлектуальных здольнасцей, нібыта чалавек знаходзіцца ў паўсне».<ref name=Cartwright>{{cite journal |author=[[Samuel A. Cartwright|Cartwright, Samuel A.]] |year=1851 |title=Report on the Diseases and Peculiarities of the Negro Race |journal=[[DeBow's Review]] |volume=XI |url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4h3106t.html |access-date=2007-10-04 }}</ref> У якасці «лячэбных мер» ён прапаноўваў лупцаванне, а таксама працягненне чарнаскурых да цяжкай працы.<ref>{{cite book|title=Slavery & the Law |author= Paul Finkelman|year=1997|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0-7425-2119-2|url= http://books.google.com/?id=1YI0DvuukxkC&pg=PA305| page=305}}</ref> У ХХ стагоддзі ў ЗША былі выпадкі змяшчэння палітычных іншадумцаў на прымусовае лячэнне. Напрыклад, у 1927 годзе Аўрора Д’Анжэла была накіравана ў псіхіятрычную бальніцу на экспертызу пасля таго, як яна прыняла удзел у [[мітынг]]у ў падтрымку [[Сака і Ванцэці]].<ref>{{Cite book |first=Temkin |last=Moshik |title=The Sacco-Vanzetti Affair |publisher=Yale University Press Publishers |isbn=978-0-300-12484-2 |year=2009 |page=[https://archive.org/details/saccovanzettiaff0000temk/page/316 316] |url=https://archive.org/details/saccovanzettiaff0000temk/page/316 }}</ref> Кленан Вашынгтон Кінг, [[пастар]] і выкладчык (пазней — кандыдат на пасаду прэзідэнта ЗША<ref name=mt>[http://www.miaminewtimes.com/1993-02-24/news/meet-the-candidate/print Semple, Kirk. «Meet the Candidate: The Rev. Clennon King is unique. Period.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120717035010/http://www.miaminewtimes.com/1993-02-24/news/meet-the-candidate/print/ |date=17 ліпеня 2012 }} ''[[Miami New Times]]'', February 24, 1993</ref>), які марна спрабаваў паступіць у прызначаны выключна для белых універсітэт у [[Місісіпі (штат)|Місісіпі]] і пераадолець тым самым расавы бар’ер, 5 чэрвеня 1958 года быў накіраваны ў псіхіятрычную ўстанову паліцэйскімі пад маркай яго патэнцыйнай небяспечнасці. Пасля побыту ў псіхіятрычнай клініцы камісія, якая складалася з 27 урачоў, прызнала яго псіхічна здаровым.<ref name = "Negro Pastor Pronounced Sane">[http://news.google.com/newspapers?nid=1798&dat=19580620&id=LgIdAAAAIBAJ&sjid=4YoEAAAAIBAJ&pg=7178,1936782 «Negro Pastor Pronounced Sane; Demands Mississippi Apologize».] UPI. ''[[Sarasota Journal]]'' 20 June 1958: 3.</ref> У 2000-я гады адзначалася выкарыстанне псіхіятрычных сродкаў пры допытах у ваенных амерыканскіх турмах, якое парушала прынцыпы медыцынскай этыкі.<ref name="Lopez">{{артыкул|аўтар=López-Muñoz F, Alamo C, Dudley M, et al |загаловак=Psychiatry and political-institutional abuse from the historical perspective: the ethical lessons of the Nuremberg Trial on their 60th anniversary.|выданне=Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry|год=2007 May 9|том=31|нумар=4|старонкі=791-806|pmid=17223241}}</ref> У 2006 годзе была апублікавана кніга канадскага псіхіятра Колина&nbsp;А.&nbsp;Роса пад назвай «Дактары ЦРУ: Парушэнні правоў чалавека амерыканскімі псіхіятрамі». У кнізе прадстаўлены доказы (заснаваныя на 15&nbsp;000 старонак дакументаў, атрыманых ад [[ЦРУ]] дзякуючы Закону аб свабодзе інфармацыі) таго, што цягам апошніх 65 год да выхаду кнігі мелі месца шырока распаўсюджаныя парушэнні правоў чалавека з боку амерыканскіх псіхіятраў.<ref name="Ross">{{cite book|last=Ross|first=Colin|title=The C.I.A. Doctors: Human Rights Violations by American Psychiatrists|year=2006|publisher=Manitou Communications|isbn=0-9765508-0-6|url=http://books.google.com/books?id=PzLuAAAACAAJ}}{{Недаступная спасылка}}</ref> У 2010 годзе выйшла кніга псіхіятра Джонатана Мецла «Пратэст як псіхоз: як шызафрэнія стала хваробай чорных».<ref name="Metzl">{{cite book|last=Metzl|first=Jonathan|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|year=2010|publisher=[[Beacon Press]]|isbn=0-8070-8592-8|url=http://books.google.com/books?id=t1Bg9QEiCAMC&printsec=frontcover}}{{Недаступная спасылка}}</ref> У кнізе сцвярджаецца, што тэндэнцыя звязваць расавую прыналежнасць і вар’яцтва захавалася з часоў дыягназа «драпетаманія» да ХХ стагоддзя.<ref name=" Wear">{{артыкул|аўтар=Delese Wear|загаловак=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|выданне=JAMA|год=2010|том=303|нумар=19|doi=10.1001/jama.2010.629}}</ref> У другой палове ХХ стагоддзя ў папулярнай культуры, [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] і ў навуковых часопісах [[афраамерыканцы]] сталі асацыявацца з праблемай [[Шызафрэнія|шызафрэніі]] і з уяўленнем аб агрэсіі, абумоўленай вар’яцтвам. Дж. Мецл адзначыў таксама, што тэрмін «пратэст як псіхоз» быў выкарыстаны ў псіхіятрычнай літаратуры ў 1960-я гады для пазначэння афраамерыканцаў, якія прымалі ўдзел у руху за грамадзянскія правы, як вар’ятаў. Гэта быў спосаб паталагізаваць грамадзянскі пратэст. З падачы [[ФБР]] многія прадстаўнікі грамадскага руху, у прыватнасці [[Малкальм Ікс]] і [[Роберт Уільямс]], атрымалі дыягназ «шызафрэнія».<ref>{{cite web|url= http://www.theroot.com/schizophrenia-as-political-weapon-1790878403|title=Schizophrenia as Political Weapon|author=Pride, Felicia|date=2010-01-25|publisher=The Root|access-date=2017-06-04}}</ref> === Германія === {{also|Праграма забіцця Т-4}}[[Файл:Gedenkstele Tiergartenstr 4 (Tierg) Aktion T4.JPG|thumb|200px|Мемарыяльная стэла ў Берліне ў памяць пра ахвяр Праграмы забіцця «Т-4»]] Злоўжыванні псіхіятрыяй у палітычных мэтах былі складовай часткай злачынстваў, якія здзяйсняліся пры [[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялісцкім рэжыме]] ў [[Германія|Германіі]] ў дачыненні як да псіхічнахворых, так і да здаровых<ref>{{артыкул|аўтар=Мейер-Линденберг И., президент Немецкого общества психиатров и неврологов (1990-е гг.) |загаловак=О горечи и оптимизме в психиатрии|спасылка=http://www.mif-ua.com/archive/article/25306|выданне=Новости медицины и фармации|год=2011|выпуск=398}}</ref>. Да палітычных злоўжыванняў псіхіятрыяй адносяць масавую стэрылізацыю (якой падвергліся 300&nbsp;000 чалавек) і масавыя забойствы пацыентаў у нацысцкай Германіі<ref name="Birley-Germany">{{артыкул|аўтар=Birley JLT|загаловак=Political abuse of psychiatry|выданне=Acta Psychiatrica Scandinavica|год=January 2000|том=101|нумар=399|старонкі=13–15|pmid=10794019}}</ref>. Забойствы пацыентаў псіхіятрычных бальніц праводзіліся таксама і на акупаваных нацысцкай Германіяй тэрыторыях, у тым ліку ў Беларусі. Праграма эўтаназіі «Т-4», створаная ў нацысцкай Германіі на аснове еўгенікі 1920-х гадоў, прадугледжвала «ачышчэнне» «арийской расы» ад так званых «непаўнавартасных элементаў», перадусім пацыентаў псіхіятрычных клінік<ref name="Strous">{{cite journal |author=Strous R.D. |title=Психиатры Гитлера: целители и научные исследователи, превратившиеся в палачей, и их роль в наши дни (расширенный реферат) Врачи и их преступления против человечества в нацистской Германии |journal=Психиатрия и психофармакотерапия |volume=8 |issue=5 |date=Май 2006 |url=http://old.consilium-medicum.com/media/psycho/06_05/44.shtml |access-date=4 чэрвеня 2017 |archive-date=23 сакавіка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130323190454/http://old.consilium-medicum.com/media/psycho/06_05/44.shtml |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/media_ph.php?lang=en&ModuleId=10005200&MediaId=929 Euthanasia Program // Holocaust Encyclopedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070730114138/http://www.ushmm.org/wlc/media_ph.php?lang=en&ModuleId=10005200&MediaId=929 |date=30 ліпеня 2007 }}</ref><ref name="Genocide">{{cite journal |author=Torrey E.F., Yolken R.H. |title=Psychiatric Genocide: Nazi Attempts to Eradicate Schizophrenia |journal=Schizophrenia Bulletin |pages=1—7 |date=September 16, 2009 |doi=10.1093/schbul/sbp097 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2800142}}</ref>. Колькасць забітых на момант фармальнага закрыцця аперацыі (1941 год) склала 70 тысяч чалавек. Нават пасля фармальнага заканчэння праграмы, з 1942 па 1945 год масавыя забойствы працягвалі здзяйсняцца: так, тысячы пацыентаў памерлі ў выніку ўвядзення скопаламіна; каля мільёна чалавек загінула ад голада<ref name="Strous"/>. Загад Гітлера, які ініцыяваў акцыю эўтаназіі, фактична паклаў пачатак і практыцы масавых забойстваў усіх непажаданых нацысцкаму рэжыму.<ref name="Юдин">{{кніга|аўтар=Иванюшкин А.Я., Игнатьев В.Н., Коротких Р.В., Силуянова И.В. |частка=Глава XII. Этические проблемы оказания психиатрической помощи |загаловак=Введение в биоэтику: Учебное пособие |спасылка=http://window.edu.ru/window_catalog/files/r42442/index.html |адказны=Под общ. ред. Б.Г. Юдина, П.Д. Тищенко |месца=Москва |выдавецтва=Прогресс-Традиция |год=1998 |старонак=381 |isbn=5898260064}}</ref> Праз увод тэрміна «замаскаваная прыдуркаватасць» нацысцкія псіхіятры пашырылі рамкі [[Генетыка чалавека|генетычных]] тэорый аб прыдуркаватасці, што дазволіла апраўдаць знішчэнне псіхічна здаровых людзей па палітычных матывах: [[Камунізм|камуністаў]], пацыфістаў і дэмакратаў — як і ў выпадках з псіхічна хворымі, іх доляй станавіліся стэрылізацыя і смерць. Пераследам падвяргаліся і прадстаўнікі розных [[Канфесія|канфесій]] і этнічных груп, а таксама «асацыяльныя элементы» — «[[Дармаедства|дармаеды]]», правапарушальнікі, [[Алкагалізм|алкаголікі]], бадзягі, жабракі ды інш.<ref name="Психиатрия при нацизме-3">{{артыкул|аўтар=Петрюк П. Т., Петрюк А.П.|загаловак=Психиатрия при нацизме: проведение «Акции T-4» с активным участием психиатров. Сообщение 3|спасылка=http://www.psychiatry.ua/articles/paper398.htm|выданне=Психічне здоров’я|год=2011|нумар=2|старонкі=53–63}}</ref><!--да ўсяго абзацу--> Ад самага пачатку расавая прыналежнасць была адным з крытэраў адбору ахвяр. Сістэматычнае забойства [[Яўрэі|яўрэйскіх]] пацыентаў у газавых камерах Праграмы забіцця «Т-4», якое ажыццяўлялася з лета 1940 года, з’явілася першым актам [[Халакост|генацыду еўрапейскіх яўрэяў]]. Пасля жніўня 1941 году апошнія з яўрэйскіх пацыентаў, якія знаходзіліся на той момант у клініцы Бенторф-Сайн пад г. Нойвид, былі накіраваны на ўсход у лагеры смерці<ref name="Хандорф">{{артыкул|аўтар=Хандорф Г.|загаловак=Убийства под знаком эвтаназии при нацистском режиме|спасылка=http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-13928/article-13954/|выданне=Новости медицины и фармации|год=2010|выпуск=329|archive-date=28 кастрычніка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111028071847/http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-13928/article-13954/}}</ref>. === СССР === Сістэматычныя злоўжыванні псіхіятрыяй у палітычных мэтах мелі месца ў [[СССР]]<ref name="Этиология злоупотреблений"/><ref name="Medicine betrayed">{{cite book|author=British Medical Association |title=Medicine betrayed: the participation of doctors in human rights abuses |year=1992 |publisher=Zed Books |isbn=1-85649-104-8 |url=http://books.google.com/books?id=bMTu_oIfVsIC&pg=PA66}}</ref><ref name="Bonnie">{{cite journal |author=Richard J., Bonnie L.L.B. |title=Political Abuse of Psychiatry in the Soviet Union and in China: Complexities and Controversies |journal=The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law |volume=30 |issue=1 |pages=136—144 |year=2002 |pmid=11931362 |url=http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/136.pdf |access-date=20 сакавіка 2016 |archive-date=28 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928174809/http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/136.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Gershman">{{cite journal |author=Gershman, Carl |title=Psychiatric abuse in the Soviet Union |journal=Society |year=1984 |volume=21 |issue=5 |pages=54–59 |pmid=11615169 |doi=10.1007/BF02695434 |url=http://www.springerlink.com/content/d242g51470r84388/ }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite book|author=Knapp, Martin|title=Mental health policy and practice across Europe: the future direction of mental health care|year=2007|publisher=McGraw-Hill International |isbn=0-335-21467-3 |url=http://books.google.com/books?id=_KnuP8OwJbMC&pg=PA406|page=406}}</ref><ref>{{cite book|title=Abuse of psychiatry for political repression in the Soviet Union: Hearing, Ninety-second Congress, second session, Part 1 |year=1972 |publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C. |url=http://books.google.com/books?id=CQ42AAAAIAAJ}}</ref><ref>{{cite book|title=Abuse of psychiatry for political repression in the Soviet Union: Hearing, Ninety-second Congress, second session, Volume 2 |year=1975 |publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C.|url=http://books.google.com/books?id=yjgTAAAAIAAJ }}</ref><ref name="hearing-1983">{{кніга |загаловак=Abuse of psychiatry in the Soviet Union: hearing before the Subcommittee on Human Rights and International Organizations of the Committee on Foreign Affairs and the Commission on Security and Cooperation in Europe, House of Representatives, Ninety-eighth Congress, first session, September 20, 1983 |спасылка=http://books.google.com/?id=E1A1AAAAIAAJ |выдавецтва=U.S. Government Printing Office |месца=Washington |год=1984 |старонак=106}}</ref><ref name="От политических">{{артыкул|аўтар=Ван Ворен Р.|загаловак=От политических злоупотреблений психиатрией до реформы психиатрической службы|спасылка=http://www.mif-ua.com/archive/article/36250|выданне=Вестник Ассоциации психиатров Украины|год=2013|нумар=2}}</ref>. У першыя гады існавання савецкай дзяржавы выпадкі выкарыстання псіхіятрыі ў палітычных мэтах былі адзінкавымі<ref name="post-Soviet">{{кніга|аўтар=Ван Ворен Р.|загаловак=Психиатрия как средство репрессий в постсоветских странах|спасылка=http://www.gip-global.org/images/46/665.pdf|выдавецтва=Европейский парламент. Департамент политики. Генеральное управление по внешней политике|год=2013|старонак=28|isbn=978-92-823-4595-5|doi=10.2861/28281|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233134/http://www.gip-global.org/images/46/665.pdf|archive-date=30 снежня 2013}} Гл. таксама:{{артыкул|аўтар=Ван Ворен Р.|загаловак=Психиатрия как средство репрессий в постсоветских странах|спасылка=http://www.mif-ua.com/archive/article/37543|выданне=Вестник Ассоциации психиатров Украины|год=2013|нумар=5}}</ref>, нашмат больш часты характар яны набылі ў 1930—50-я гады<ref name="post-Soviet"/><ref name="Ougrin">{{артыкул|аўтар=Ougrin D, Gluzman S, Dratcu L|загаловак=Psychiatry in post-communist Ukraine: dismantling the past, paving the way for the future|спасылка=http://pb.rcpsych.org/content/30/12/456.short|выданне=The Psychiatrist|год=February 16, 2007}}</ref>, аднак толькі ў 1960-х гадах псіхіятрыя стала адным з галоўных інструментаў рэпрэсій у Савецкім Саюзе<ref name="post-Soviet"/>. [[Файл:C22693-gorbanevskaya02.jpg|200px|thumb|Наталля Гарбанеўская]] Аналіз канкрэтных выпадкаў псіхіятрычнага рэпрэсавання іншадумцаў паказвае, што дыягнастычнымі «маскамі», якія выкарыстоўваліся ў рэпрэсіўных мэтах, часцей за ўсё з’яўляліся «сутяжно-паранойяльное развитие личности» і «вялотекущая шизофрения»<ref name="Этиология злоупотреблений"/><ref name="Глузман">{{артыкул |аўтар=Глузман С. Ф. |загаловак=Украинское лицо судебной психиатрии |спасылка=http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-9615/article-9643/ |выданне=Новости медицины и фармации |выдавецтва=Издательский дом «ЗАСЛАВСКИЙ» |год=2009 |нумар=15 (289) |archive-date=25 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325225730/http://novosti.mif-ua.com/archive/issue-9615/article-9643/ }}</ref>. Многія выпадкі шпіталізацыі палітычных зняволеных былі добра задакументаваныя. У прыватнасці, такога рода рэпрэсіям падвяргаліся актывісты-праваабаронцы, прадстаўнікі нацыянальных рухаў<ref name="shadow">{{кніга|аўтар=Bloch, Sidney; Reddaway, Peter|загаловак=Soviet psychiatric abuse: the shadow over world psychiatry|спасылка=http://www.books.google.com.ua/books?id=rgc1AAAAMAAJ|выдавецтва=Westview Press|год=1985|isbn=0-8133-0209-9}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="Finlayson">{{артыкул|аўтар=Finlayson J|загаловак=Political Abuse of Psychiatry with a Special Focus on the USSR Report of a meeting held at the Royal College of Psychiatrists on 18 November 1986 |спасылка=http://pb.rcpsych.org/content/11/4/144.full.pdf|выданне=Psychiatric Bulletin |год=1987 |нумар=11 |старонкі=144—145|doi=10.1192/pb.11.4.144}}</ref>, грамадзяне, якія імкнуліся да [[Эміграцыя|эміграцыі]] з СССР, рэлігійныя іншадумцы<ref name="hearing-1983"/><ref name="shadow"/><ref name="Finlayson"/>, удзельнікі неафіцыйных групаў, якія спрабавалі адстойваць свае працоўныя правы<ref name="hearing-1983"/><ref name="Документы МХГ">{{кніга|загаловак=Документы Московской Хельсинкской группы|спасылка=http://library.khpg.org/files/docs/1372590915.pdf|адказны=[Моск. Хельсинк. группа; о-во «Мемориал»; сост. Д. И. Зубарев, Г. В. Кузовкин]|месца=Москва|выдавецтва=Моск. Хельсинк. группа|год=2006|старонак=592|isbn=5-98440-30-8}}</ref>, і асобы, якія адстойвалі іх самі-адны<ref name="Документы МХГ"/>. Нярэдка [[Вязень сумлення|вязні сумлення]] апыналіся ў псіхіятрычных бальніцах па такім прычынам, як адмова вернікаў ад службы ў войску, незаконны пераход мяжы, сфальсіфікаваныя крымінальныя абвінавачанні ды інш.<ref name="СахаровIII-2">{{кніга|аўтар=Сахаров А.Д. Часть третья. Горький|частка=[http://www.bibliotekar.ru/saharov/52.htm Глава 2. Вновь Москва. Форум и принцип «пакета»]|загаловак=Сахаров А.Д. [http://www.bibliotekar.ru/saharov/index.htm Воспоминания]}}</ref> У псіхіятрычныя бальніцы нярэдка накіроўвалі і асоб, якія звярталіся са скаргамі на бюракратызм і тыя ці іншыя злоўжыванні мясцовых уладаў у вышэйшыя органы дзяржаўнай улады: [[Цэнтральны Камітэт КПСС]], [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР]], [[Савет Міністраў СССР]]<ref name="shadow"/>. Двойчы на год людзі, якія стаялі на псіхіятрычным уліку, недобраахвотна шпіталізаваліся ў псіхіятрычныя стацыянары не паводле медычных паказанняў, а паводле ўказанняў чыноўнікаў. За два тыдні да вялікіх савецкіх святаў — 7 лістапада і 1 мая — райкамы і гаркамы [[КПСС]] сакрэтна накіроўвалі галоўным урачам псіхбальніц распараджэнні на час шпіталізаваць у псіхіятрычныя бальніцы людзей з непрадказальнымі паводзінамі<ref name="Тюремная психиатрия, 28:00">Гл. 28:00 ад пачатку фільма {{cite web |author=Ярошевский А. |datepublished=2005 |url=http://rutube.ru/tracks/745138.html?v=ae1ddf89fb4eaa2123d4bc8d7a3470fe |title=Фильм «Тюремная психиатрия» |publisher=rutube |access-date=2010-03-21}}</ref> (у тым ліку іншадумцаў і многіх вернікаў<ref name="СахаровII-7">{{кніга|аўтар=Сахаров А.Д. Часть вторая|частка=[http://www.bibliotekar.ru/saharov/26.htm Глава 7. Обыск у Чалидзе. Суд над Красновым-Левитиным. Проблема религиозной свободы и свободы выбора страны проживания. Суд над Т. Обращение к Верховному Совету СССР о свободе эмиграции. В марте 1971 года открылся ХХIV съезд КПСС]|загаловак=Сахаров А.Д. [http://www.bibliotekar.ru/saharov/index.htm Воспоминания]}}</ref>), каб забяспечыць грамадскі парадак пад час святаў, і псіхіятрычныя бальніцы станавіліся часовымі турмамі для «сацыяльна небяспечных» людзей<ref name="Psychiatry as ideology">{{публікацыя|артыкул|аўтар=Bloch S|загаловак=Psychiatry as ideology in the USSR|выданне=Journal of medical ethics|год=1978|спасылка=http://jme.bmj.com/content/medethics/4/3/126.full.pdf|issue=3|volume=4|pages=126—131|pmid=691016}}</ref>. Сходная сітуацыя мела месца пад час [[З’езд КПСС|партыйных з’ездаў]]<ref name="Подрабинек"/>, візітаў замежных дзяржаўных дзеячаў<ref name="Подрабинек"/><ref name="Psychiatry as ideology"/>, калі многія дысідэнты змяшчаліся ў псіхіятрычныя бальніцы агульнага тыпа на 1—2 тыдні ці месяц<ref name="Подрабинек"/>. Падрыхтоўка да [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|Алімпійскія гульні 1980 года]] стала нагодай да хвалі арыштаў, якая пачалася ў 1979 годзе і мела мэтай канчатковае падаўленне дысідэнцкага руху: некаторыя з дысідэнтаў атрымлівалі асабліва працяглыя тэрміны лагераў, іншыя шпіталізаваліся ў псіхіятрычныя бальніцы<ref name="О диссидентах">{{кніга|аўтар=Ван Ворен Р. |загаловак=О диссидентах и безумии: от Советского Союза Леонида Брежнева к Советскому Союзу Владимира Путина|адказны=Пер. с англ. К. Мужановского; предисл. И. Марценковского|месца=Киев|выдавецтва=Издательский дом Дмитрия Бураго|год=2012|старонак=332|isbn=978-966-489-158-2}}</ref>. Да ліку найбольш вядомых ахвяр выкарыстання псіхіятрыі ў палітычных мэтах адносяцца, у прыватнасці, Наталля Гарбанеўская<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко">{{кніга |аўтар=Коротенко А.И., Аликина Н.В. |загаловак=Советская психиатрия: Заблуждения и умысел |месца=Киев |выдавецтва=Сфера |год=2002 |старонак=329 |isbn=9667841367}}</ref>{{rp|11}}<ref name="Гаррабе-вялотекущая">Garrabé J. Histoire de la schizophrénie. — Paris, 1992. Перевод: [http://www.psychiatry.ru/lib/53/book/7 История шизофрении]. См. [http://www.psychiatry.ru/lib/53/book/7/chapter/84 Вялотекущая шизофрения] (в гл. XI).</ref>, Пятро Грыгарэнка<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко"/>{{rp|11}}<ref name="Райч">{{кніга |аўтар=Райч В. |частка=[http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/auth_pagese38f.html?Key=4821&page=806 Четвертая экспертиза (приложение)] |загаловак=''Григоренко П.Г.'' В подполье можно встретить только крыс |спасылка=http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/auth_bookc0b9.html?id=86616&aid=287 |месца=Нью-Йорк |выдавецтва=Детинец |год=1981 |старонкі=806—815 |старонак=845 }}</ref>, [[Валерыя Ільінічна Навадворская|Валерыя Навадворская]]<ref name="shadow"/><ref name="zaprava">{{кніга |загаловак=Карательная психиатрия в России: Доклад о нарушениях прав человека в Российской Федерации при оказании психиатрической помощи |спасылка=http://www.zaprava.ru/images/ps.pdf |месца=Москва |выдавецтва=Изд-во Международной хельсинкской федерации по правам человека |год=2004 |старонак=496 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418230404/http://www.zaprava.ru/images/ps.pdf |archive-date=18 красавіка 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418230404/http://www.zaprava.ru/images/ps.pdf |archivedate=18 красавіка 2013 }}</ref><ref name="against Dissenters">{{артыкул|загаловак=Abuse of Psychiatry against Dissenters|спасылка=http://www.jstor.org/discover/10.2307/4369508?uid=3739232&uid=2134&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103246593151|выданне=Economic and Political Weekly |год=Feb. 7, 1981 |том=16 |нумар=6}}</ref>, Жарэс Мядзведзеў<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко"/>{{rp|11}}<ref name="Сага">{{кніга |аўтар=Терновский Л. Б. |загаловак=Сага о «Хронике» / Воспоминания и статьи |спасылка=http://wikilivres.ru/Сага_о_«Хронике»_(Терновский)/16 |месца=Москва |выдавецтва=Возвращение |год=2006 }}</ref><ref name="Заключение Медведева">{{cite journal |title=Заключение Медведева в психиатрическую больницу |journal=Хроника текущих событий |issue=Вып. 14 |date=30 чэрвеня 1970 |url=http://www.memo.ru/history/diss/chr/chr14.htm |access-date=4 чэрвеня 2017 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195138/http://www.memo.ru/history/diss/chr/chr14.htm |url-status=dead }}</ref>, Леанід Плюшч<ref name="shadow"/><ref name="Коротенко"/><ref name="Буковский, Глузман">{{cite journal |author=Буковский В., Глузман С. |title=Пособие по психиатрии для инакомыслящих |journal=Хроника защиты прав в СССР |issue=13 |pages=43 |date=Студзень–люты 1975 |url=http://antisoviet.narod.ru/h_z_p_13_1975.pdf}}</ref>, Уладзімір Барысаў<ref name="shadow"/><ref name="zaprava"/>, Віктар Файнберг<ref name="shadow"/><ref name="Абрамкин">{{cite journal |author=Абрамкин В. |title=Что было: свидетельствует Наталья Горбаневская |journal=Независимый психиатрический журнал |issue=3 |pages=73-77 |year=2009 |url=http://npar.ru/wp-content/uploads/2014/10/2009-3.pdf}}</ref>, Вячаслаў Ігруноў<ref name="Диагноз-карта">{{артыкул |аўтар=Блох С., Реддауэй П. |загаловак=Диагноз: инакомыслие |спасылка=http://www.hro.org/editions/karta/nr1314/blox.htm |выданне=Карта: Российский независимый и правозащитный журнал |нумар=13—14 |старонкі=56—67 |год=1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060322012229/http://www.hro.org/editions/karta/nr1314/blox.htm |archive-date=22 сакавіка 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060322012229/http://www.hro.org/editions/karta/nr1314/blox.htm |archivedate=22 сакавіка 2006 }}</ref><ref name="Glasser">{{cite journal |last=Glasser |first=Susan |title=Psychiatry's Painful Past Resurfaces in Russian Case; Handling of Chechen Murder Reminds Many of Soviet Political Abuse of Mental Health System |url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/266056771.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Dec+15,+2002 |journal=The Washington Post (USA) |date=Dec 15, 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105123136/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/266056771.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Dec+15,+2002 |archive-date=5 лістапада 2012 |url-status=dead }} Пераклад: {{артыкул |загаловак=Болезненное прошлое российской психиатрии вновь всплыло в судебном деле Буданова |спасылка=http://www.inosmi.ru/untitled/20021215/166738.html |выданне=[[ИноСМИ.ру]] |год=2002 }}</ref>, Аляксандр Ясенін-Вольпін]]<ref name="shadow"/><ref name="Vasilenko">Василенко Н. Ю. [http://window.edu.ru/resource/932/40932/files/dvgu053.pdf «Основы социальной медицины», учебное пособие], Владивосток: Дальневосточный университет, 2004. С. 33.</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Человек имеет право [Обсуждение с участием А. Прокопенко, Р. Чорного, В. Лапинского. Ведущий К. Агамиров]|спасылка=http://archive.svoboda.org/programs/hr/2005/hr.012505.asp|выданне=Радио «Свобода»|год=25.01.05}}</ref><ref name="Асриянц, Чернова">{{cite journal |author=Асриянц С., Чернова Н. |title=Юрий Савенко и Любовь Виноградова (Интервью) |journal=Новая газета |date=17 лютага 2010 |url=http://www.novayagazeta.ru/online/83.html }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.novayagazeta.ru/online/83.html |access-date=6 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224111259/http://www.novayagazeta.ru/online/83.html |archive-date=24 снежня 2013 |url-status=dead }}</ref>, Уладзімір Гершуні<ref name="Gershman"/><ref name="hearing-1983"/><ref name="Диагноз-карта"/><ref name="Писатели-диссиденты-1">{{публікацыя|артыкул|загаловак=Писатели-диссиденты: биобиблиографические статьи (Начало)|спасылка=http://magazines.russ.ru/nlo/2004/66/pisat29.html |выданне=Новое литературное обозрение|год=2004|нумар=66}}</ref>, Валерый Тарсіс<ref name="shadow"/><ref name="zaprava"/>, Пётр Старчык<ref name="shadow"/><ref name="zaprava"/><ref name="against Dissenters"/>, Міхаіл Нарыца<ref name="Инициативная группа">{{кніга |загаловак=Документы Инициативной группы по защите прав человека в СССР |спасылка=http://www.memo.ru/history/diss/ig/docs/igdocs.html |адказны=Составители Г. В. Кузовкин, А. А. Макаров |месца=Москва |год=2009 |archive-date=19 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119033027/http://memo.ru/history/diss/ig/docs/igdocs.html }}</ref><ref name="Писатели-диссиденты-2">{{артыкул|загаловак=Писатели-диссиденты: Биобиблиографические статьи (Продолжение) |спасылка=http://magazines.russ.ru/nlo/2004/67/diss25.html |выданне=Новое литературное обозрение |год=2004 |нумар=67}}</ref><ref name="Поверх барьеров">{{cite web|url=http://archive.svoboda.org/programs/OTB/2002/OBT.042502.asp |title=Поверх барьеров: судьба Михаила Нарицы|author=Автор [[Татьяна Вольтская]], ведущий Иван Толстой |publisher=Радио «Свобода» |access-date=2013-10-18}}</ref>, [[Міхась Ігнатавіч Кукабака|Міхась Кукабака]]<ref name="shadow"/><ref name="On Dissidents">{{кніга |аўтар=Van Voren R. |загаловак=On Dissidents and Madness: From the Soviet Union of Leonid Brezhnev to the “Soviet Union” of Vladimir Putin |спасылка=http://books.google.ru/books?id=tyDIKu8XsgcC&printsec=frontcover |месца=Amsterdam—New York |выдавецтва=Rodopi |год=2009 |старонак=296 |isbn=9789042025851}}</ref>{{rp|188}}. Тыя з савецкіх грамадзян, хто прайшоў праз заключэнне і ў лагерах, і ў спецыяльных псіхіятрычных бальніцах, нязменна ацэньвалі свой досвед перабывання ў псіхбальніцах як значна больш прыніжальны для чалавечай годнасці і як больш цяжкае перажыванне<ref name="Gershman"/>. У ліку стрэсараў маральна-псіхалагічнага характара, якім падвяргаліся вязні спецыяльных псіхіятрычных бальніц, даследчыкі называюць адсутнасць элементарных юрыдычных правоў, неад’емлемых нават у турмах і лагерах; пазбаўленне магчымасці мець у камеры паперу і асадку, строгае абмежаванне паступлення кніг і часопісаў; перабыванне ў адной камеры з выключна цяжкімі хворымі, якія здзейснілі цяжкія злачынствы; адсутнасць канкрэтнага тэрміна зняволення<ref name="Адлер">{{артыкул |аўтар=Адлер Н., Глузман С. |загаловак=Пытка психиатрией. Механизм и последствия |спасылка=http://www.irc-kyiv.org/media/tortury-1-2001.pdf |выданне=Социально-психологические и медицинские аспекты жестокости |год=2001 |нумар=1 |старонкі=118–135 }}{{Недаступная спасылка}} Гл. таксама іншыя публікацыі артыкула: Обозрение психиатрии и медицинской пси­хологии им. В. М. Бехтерева, № 3, 1992. С. 138—152; Вiсник Асоціації психiатрiв України, № 2, 1995. С. 98-113.</ref> (перабыванне ў спецпсіхбальніцах нярэдка бывала вельмі доўгім<ref name="СахаровII-6">{{кніга|аўтар=Сахаров А.Д. Часть вторая|частка=[http://www.bibliotekar.ru/saharov/25.htm Глава 6. «Памятная записка». Дело Файнберга и Борисова. Михаил Александрович Леонтович. Использование психиатрии в политических целях. Крымские татары]|загаловак=Сахаров А.Д. [http://www.bibliotekar.ru/saharov/index.htm Воспоминания]}}</ref>). Да палітзняволеных псіхіятрычных бальніц прымяняліся такія меры, як ін’екцыі сульфазіна ў якасці пакарання<ref name="Gershman"/><ref name="Адлер"/>; атрапінакаматозная тэрапія<ref name="Bonnie"/><ref name="Адлер"/><ref name="report-of-us-delegation"/><ref name="report-of-us-delegation">{{артыкул|загаловак=Report of the U.S. Delegation to assess recent changes in Soviet psychiatry |выданне=Schizophr Bull|год=1989|том=15, suppl. 1|нумар=4|старонкі=1—219|pmid=2638045}} ''На рускай мове:'' [http://www.gip-global.org/files/schizophrenia-report-in-russian.pdf Доклад делегации США по оценке недавних перемен в советской психиатрии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407193832/http://www.gip-global.org/files/schizophrenia-report-in-russian.pdf |date=7 красавіка 2014 }}</ref>; інсулінакаматозная тэрапія<ref name="Bonnie"/><ref name="О диссидентах"/><ref name="Адлер"/> курсамі, якія складаліся з 25—30 гіпаглікемічных ком<ref name="Gershman"/>, пастаяннае і працяглае (гадамі) выкарыстанне нейралептыкаў, у тым ліку і прымяненне іх у пакаранне за парушэнні бальнічных правіл і з мэтай «вылечвання» ад «антысавецкіх» поглядаў і выказванняў<ref name="Bonnie"/>. Вязні часам падвяргаліся збіццю з боку санітараў<ref name="Адлер"/> (крымінальных злачынцаў<ref name="Подрабинек"/><ref name="Адлер"/>, набраных з ліку звычайнага турэмнага кантынгента для прымусовай працы ў спецыяльных бальніцах<ref name="Подрабинек"/>); прымянялася таксама закручванне непакорных мокрымі прасцінамі (ці ручнікамі), якія пры высыханні нясцерпна сціскалі цела<ref name="hearing-1983"/><ref name="СахаровII-6"/><ref name="Репортаж">{{артыкул |аўтар=Рафальский В. |загаловак=Репортаж из ниоткуда |спасылка=http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=12581 |выданне=Воля: журнал узников тоталитарных систем |год=1995 |нумар=4—5 |старонкі=162—181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225063134/https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=12581 |archive-date=25 лютага 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225063134/https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=page&num=12581 |archivedate=25 лютага 2020 }}</ref><ref>{{кніга |частка=Обращение Виктора Файнберга |загаловак=Казнимые сумасшествием: Сборник документальных материалов о психиатрических преследованиях инакомыслящих в СССР |спасылка=http://antisoviet.narod.ru/samizdat_kaznim.pdf |адказны=Редакторы: А. Артемова, Л. Рар, М. Славинский |месца=Франкфурт-на-Майне |выдавецтва=Посев |год=1971 |старонкі=381—398 |старонак=508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923133309/http://antisoviet.narod.ru/samizdat_kaznim.pdf |archive-date=23 верасня 2010 }}</ref>. Многія ахвяры злоўжыванняў псіхіятрыяй у СССР знаходзіліся не ў спецыяльных, а ў агульных псіхіятрычных бальніцах, дзе рэжым утрымання быў у цэлым нашмат менш жорсткім<ref name="Подрабинек"/><ref name="report-of-us-delegation"/>, але псіхафармакалагічнае «лячэнне» палітычных вязняў — як правіла, не менш інтэнсіўным<ref name="Подрабинек"/>. Інфармацыя пра выкарыстанне ў СССР псіхіятрыі ў палітычных мэтах дасягнула заходніх краін у 1960-я гады<ref name="Gershman"/><ref name="Ougrin"/>, а на шостым кангрэсе Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі, які адбыўся ў 1977 годзе ў [[Ганалулу]], Генеральная асамблея Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі прыняла рэзалюцыю, у якой асудзіла палітычныя злоўжыванні псіхіятрыяй у СССР<ref name="shadow"/><ref name="Merskey">{{cite journal|author=Merskey, Harold|title=Political neutrality and international cooperation in medicine|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1154638/pdf/jmedeth00167-0020.pdf |journal=[[Journal of Medical Ethics]] |year=1978 |volume=4 |issue=2 |pages=74–77 |pmid=671475 |pmc=1154638}}</ref><ref name="Блох, Реддауэй">{{кніга |аўтар=Блох С., Реддауэй П. |загаловак=Диагноз: инакомыслие. Как советские психиатры лечат от политического инакомыслия |месца=Лондон |выдавецтва=Overseas Publications Interchange |год=1981 |старонак=418 |isbn=0903868334}}</ref>{{rp|330}}. Перад VII кангрэсам Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі (СПА) ў [[Вена|Вене]], які адбыўся ў 1983 годзе, шэраг нацыянальных псіхіятрычных асацыяцый — сяброў СПА прынялі рашэнне дамагацца выключэння Усесаюзнага навуковага таварыства неўрапатолагаў і псіхіятраў з СПА па прычыне палітычных злоўжыванняў псіхіятрыяй у СССР<ref>{{cite book |title=Abuse of psychiatry in the Soviet Union: hearing before the Subcommittee on Human Rights and International Organizations of the Committee on Foreign Affairs and the Commission on Security and Cooperation in Europe, House of Representatives, Ninety-eighth Congress, first session, September 20, 1983 |url=http://books.google.ru/books?id=E1A1AAAAIAAJ |publisher=U.S. Government Printing Office |location=Washington |year=1984 }}</ref>. У 1983 годзе, напярэдадні VII кангрэса, Усесаюзнае навуковае таварыства неўрапатолагаў і псіхіятраў добраахвотна выйшла з Сусветнай псіхіятрычнай асацыяцыі, каб не згубіць сваю рэпутацыю канчаткова<ref name="shadow"/>. Стасункі псіхіятрыі СССР з заходняй наладзіліся толькі ў гады [[Перабудова|перабудовы]], калі Савецкі Саюз пагадзіўся прызнаць, што сістэматычныя злоўжыванні псіхіятрыяй у палітычных мэтах сапраўды мелі месца, спыніць гэтыя злоўжыванні і рэабілітаваць пацярпелых<ref name="Voren-Comparing">{{cite journal |author=van Voren R. |title=Comparing Soviet and Chinese political psychiatry |journal=The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law |volume=30 |issue=1 |pages=131—135 |year=2002 |pmid=11931361 |url=http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/131.pdf |access-date=4 чэрвеня 2017 |archive-date=26 ліпеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726200722/http://www.jaapl.org/cgi/reprint/30/1/131.pdf |url-status=dead }}</ref>. === БССР === Некаторыя з ахвяр карнай псіхіятрыі ў БССР: [[Зміцер Жылуновіч]]; [[Кім Хадзееў]]; [[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Анатоль Сідарэвіч]]; [[Міхась Ігнатавіч Кукабака|Міхась Кукабака]]; [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%8F_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0 Лідзія Валенда]; [https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%B9%D1%88%D0%B0 Іван Карэйша]; [[Вячаслаў Кандратавіч Зайцаў|Вячаслаў Зайцаў]]; [[Іван Мікалаевіч Мірончык|Іван Мірончык]]; [[Міхаіл Данілавіч Наскавец|Міхаіл Наскавец]]. === Рэспубліка Беларусь === Крысціна Шацікава, стрыечная сястра забітага аператара [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Дзмітрыя Завадскага]]<ref>{{cite news|url=http://www.belaruspartisan.org/life/215107/|title=Спасти Кристину Шатикову|date=2012-07-18|publisher=Белорусский партизан|access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118060146/http://www.belaruspartisan.org/life/215107/ |archive-date=18 лістапада 2012 |url-status=dead }}</ref>, актыўна ўдзельнічала ў моладзевым апазіцыйным руху, з’яўлялася нефармальнай лідаркай. 23 сакавіка 2007 года К. Шацікава была выклікана на допыт у [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] як сведка. Там ёй настойліва параілі не прымаць удзелу ў пратэстных акцыях і не ездзіць на [[Дзень Волі]] ў [[Мінск]], на што яна адказала адмовай. Пасля выхаду з будынка КДБ Шацікаву схапілі людзі ў штацкім, якія гвалтам пасадзілі яе ў легкавік і даставілі ў Магілёўскую абласную псіхіятрычную бальніцу. К. Шацікава была стацыяніравана, і ёй прызначылі «лячэнне»: рабілі ўнутрымышачныя ін’екцыі сібазону. Калі ў бальніцу прыйшла яе маці, жаданне Крысціны падысці да вакна і паказацца маці было расцэнена як парушэнне рэжыма — за гэта яна была на цэлы дзень фіксіравана на вязках да ложку і атрымала дадатковыя ін’екцыі. 26 сакавіка, пасля камісійнага агляду, К. Шацікаву выпісалі з бальніцы. Спробы прайсці дзесьці ў Беларусі незалежны псіхіятрычны агляд не мелі поспеху; спецыялісты Незалежнай псіхіятрычнай асацыяцыі ў Маскве, якія абследавалі Крысціну, прыйшлі да высновы, што яна псіхічна здаровая і што шпіталізацыя ў псіхіятрычны стацыянар была неабгрунтаванай<ref name="belorussia">{{артыкул|загаловак=Использование психиатрии в политических целях в Белоруссии|спасылка=http://www.npar.ru/journal/2007/2/belorussia.htm|выданне=Независимый психиатрический журнал|год=2007|нумар=2}}</ref>. 21 верасня 2012 года Крысціна Шацікава памерла пасля цяжкай хваробы (раку). Вядома, што адной з прычын раку з’яўляецца стрэс, і пераслед з боку псіхіятраў (роўна як і міліцыі, і КДБ) быў адной з крыніц стрэсу для Крысціны Шацікавай.<ref>{{cite news|url=http://www.belaruspartisan.org/life/219582/|title=Кристина Шатикова умерла|date=2012-09-21|publisher=Белорусский партизан|access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005231118/http://www.belaruspartisan.org/life/219582/ |archive-date=5 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref> Ігар Пастноў, урач-псіхіятр з [[Віцебск]]у, быў зволены з працы за публічную крытыку мясцовых уладаў і стана аховы здароўя. Не раз выступаў з відэазваротамі, размешчанымі ў Інтэрнэце. 16 жніўня 2013 года Пастнова гвалтам змясцілі ў 2-е закрытае аддзяленне Віцебскага абласнога клінічнага цэнтра псіхіятрыі і наркалогіі<ref name="правдоруб">{{cite news|url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=61112|title=За что витебского врача-правдоруба закрыли в психбольнице?|date=2013-09-14|publisher=Салідарнасць}}</ref>, дзе яму былі прызначаны псіхатропныя прэпараты. Міжнародная праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] прызнала Ігара Пастнова [[вязень сумлення|вязнем сумлення]]<ref>{{cite news|title=Доктора Постнова из Витебска признали узником совести|url=http://5min.by/news/doktora-iz-vitebska-za-kritiku-podvergli-prinuditel-nomu-psixiatricheskomu-lecheniju.html|publisher=5MIN.BY|date=2013-08-29|access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005144257/http://5min.by/news/doktora-iz-vitebska-za-kritiku-podvergli-prinuditel-nomu-psixiatricheskomu-lecheniju.html |archive-date=5 кастрычніка 2016 |url-status=dead }}</ref>. 20 верасня Пастнова перавялі ў дзённы стацыянар<ref>{{cite news|title=Витебского врача Игоря Постнова 20 сентября перевели из психиатрической больницы на содержание в дневном стационаре|url=http://freeregion.info/1879-vitebskogo-vracha-igorya-postnova-20-sentyabrya-pereveli-iz-psihiatricheskoy-bolnicy-na-soderzhanie-v-dnevnom-stacionare.html|publisher=Свободный регион|date=2013-09-20 |access-date=5 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806173443/http://freeregion.info/1879-vitebskogo-vracha-igorya-postnova-20-sentyabrya-pereveli-iz-psihiatricheskoy-bolnicy-na-soderzhanie-v-dnevnom-stacionare.html |archive-date=6 жніўня 2016 |url-status=dead }}</ref>, у пачатку кастрычніка выпісалі. Іншыя людзі, якія былі за апошнія гады накіраваныя ў Беларусі на прымусовае лячэнне і пры тым не мелі прыкмет псіхіятрычных захворванняў: Аляксандр Круты, бацька пацярпелай ад выбуху ў метро <ref>http://novychas.by/hramadstva/aljaksandr_kruti_taksama_pal_t</ref>; Віталь Калгін, мастак <ref>https://www.svaboda.org/a/25031293.html</ref>; Андрэй Кашэўскі <ref>http://humanrightshouse.org/Articles/20054.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160601230439/http://humanrightshouse.org/Articles/20054.html |date=1 чэрвеня 2016 }}</ref>; Аляксандр Лапіцкі <ref>http://novychas.by/hramadstva/80-hadovaha-invalida-aljaksandra-lapickaha-adpraul</ref>; Славамір Адамовіч, паэт <ref>https://www.svaboda.org/a/27837126.html</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Правы чалавека]] [[Катэгорыя:Псіхіятрыя]] jj5l3cne2c4hys10gt11s02az9j4l4e 0 325659 5160804 4457897 2026-07-04T08:37:12Z DenisBorum 139498 5160804 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:Diplomatic missions of Kazakhstan.PNG|500px|thumb]] '''Спіс дыпламатычных місій Казахстана''' — дыпламатычныя прадстаўніцтвы [[Казахстан]]а знаходзяцца перадусім у іншых дзяржавах [[СНД]], у іншых краінах Еўропы і Азіі. == Еўропа == * {{Flag|Azerbaijan}} Азербайджан, [[Баку]] (пасольства) * {{Flag|Armenia}} Арменія, [[Ерэван]](пасольства) * {{Flag|Austria}} Аўстрыя, [[Вена]] (пасольства) * {{Flag|Belarus}} Беларусь, [[Мінск]] (пасольства) * {{Flag|Belgium}} Бельгія, [[Брусель]] (пасольства) * {{Flag|Bulgaria}} Балгарыя, [[Сафія]] (пасольства) * {{Flag|Croatia}} Харватыя, [[Заграб]] (консульства) * {{Flag|Czech Republic}} Чэхія, [[Прага]] (пасольства) * {{Flag|France}} Францыя, [[Парыж]] (пасольства) * {{Flag|Germany}} Германія, [[Берлін]] (пасольства) ** [[Франкфурт-на-Майне]] (генеральнае консульства) ** [[Гановер]] (консульства) ** [[Мюнхен]] (консульства) * {{Flag|Greece}} Грэцыя, [[Афіны]] (пасольства) * {{Flag|Hungary}} Венгрыя, [[Будапешт]] (пасольства) * {{Flag|Italy}} Італія, [[Рым]] (пасольства) * {{Flag|Latvia}} Латвія, [[Рыга]] (консульства) * {{Flag|Lithuania}} Літва, [[Вільнюс]] (пасольства) * {{Flag|Moldova}} Малдова, [[Кішынёў]] (пасольства) * {{Flag|Netherlands}} Нідэрланды, [[Гаага]] (пасольства) * {{Flag|Norway}} Нарвегія, [[Осла]] (пасольства) * {{Flag|Poland}} Польшча, [[Варшава]] (пасольства) * {{Flag|Romania}} Румынія, [[Бухарэст]] (пасольства) * {{Flag|Russia}} Расія, [[Масква]] (пасольства) ** [[Санкт-Пецярбург]] (генеральнае консульства) ** [[Астрахань]] (консульства) ** [[Омск]] (консульства) * {{Flag|Slovakia}} Славакія, [[Браціслава]] (консульства) * {{Flag|Spain}} Іспанія, [[Мадрыд]] (пасольства) * {{Flag|Switzerland}} Швейцарыя, [[Берн]] (пасольства) * {{Flag|Ukraine}} Украіна, [[Кіеў]] (пасольства) * {{Flag|United Kingdom}} Вялікабрытанія, [[Лондан]] (пасольства) ** [[Абердын]] (консульства) == Амерыка == * {{Flag|Brazil}} Бразілія, [[Бразіліа]] (пасольства) * {{Flag|Canada}} Канада, [[Атава]] (пасольства) ** [[Таронта]] (консульства) * {{Flag|Cuba}} Куба, [[Гавана]] (консульства) * {{Сцягафікацыя|Мексіка}}, [[Мексіка]], Мехіка (пасольства) * {{Flag|United States}} ЗША, [[Вашынгтон]] (пасольства) == Афрыка == * {{Flag|Egypt}} Егіпет, [[Каір]] (пасольства) * {{Сцяг|Эфіопія}} Эфіопія, [[Адыс-Абеба]] (пасольства) * {{Flag|South Africa}} ПАР, [[Прэторыя]] (пасольства) == Блізкі і Сярэдні Усход == * {{Flag|Georgia}} Грузія, [[Тбілісі]] (пасольства) * {{Flag|Iran}} Іран, [[Тэгеран]] (пасольства) ** [[Мешхед]] (консульства) * {{Flag|Israel}} Ізраіль, [[Тэль-Авіў]] (пасольства) * {{Flag|Jordan}} Іарданія, [[Аман (горад)|Аман]] (пасольства) * {{Flag|Lebanon}} Ліван, [[Бейрут]] (пасольства) * {{Flag|Qatar}} Катар, [[Доха]] (пасольства) * {{Flag|Saudi Arabia}} Саудаўская Аравія, [[Эр-Рыяд]] (пасольства) * {{Flag|Turkey}} Турцыя, [[Анкара]] (пасольства) ** [[Стамбул]] (консульства) * {{Flag|Oman}} Аман, [[Маскат]] (пасольства) * {{Flag|United Arab Emirates}} ААЭ, [[Абу-Дабі]] (пасольства) ** [[Дубай (горад)|Дубай]] (консульства) == Азія == * {{Flag|Afghanistan}} Афганістан, [[Кабул]] (пасольства) * {{Flag|People's Republic of China}} Кітай, [[Пекін]] (пасольства) ** [[Ганконг]] (генеральнае консульства) ** [[Шанхай]] (генеральнае консульства) * {{Flag|India}} Індыя, [[Нью-Дэлі]] (пасольства) * {{Flag|Japan}} Японія, [[Токіа]] (пасольства) * {{Сцяг Паўднёвай Карэі|20px}} Паўднёвая Карэя, [[Сеул]] (пасольства) * {{Flag|Kyrgyzstan}} Кіргізія, [[Бішкек]] (пасольства) * {{Flag|Malaysia}} Малайзія, [[Куала-Лумпур]] (пасольства) * {{Flag|Mongolia}} Манголія, [[Улан-Батар]] (пасольства) * {{Flag|Oman}} Аман, [[Маскат]](пасольства) * {{Flag|Pakistan}} Пакістан, [[Ісламабад]](пасольства) * {{Flag|Singapore}} [[Сінгапур]] (пасольства) * {{Flag|Thailand}} Тайланд, [[Бангкок]] (пасольства) * {{Flag|Tajikistan}} Таджыкістан, [[Душанбэ]] (пасольства) * {{Flag|Turkmenistan}} Туркменістан, [[Ашгабат]] (пасольства) * {{Flag|Uzbekistan}} Узбекістан, [[Ташкент]] (пасольства) == Міжнародныя арганізацыі == ** [[Жэнева]] (сталае прадстаўніцтва пры ўстановах [[ААН]]) ** [[Нью-Ёрк]] (сталае прадстаўніцтва пры [[ААН]]) ** [[Парыж]] (сталае прадстаўніцтва пры [[ЮНЕСКА]]) {{Еўропа паводле тэм|Спіс дыпламатычных місій|Дыпламатычныя місіі}} {{Азія паводле тэм|Спіс дыпламатычных місій|Дыпламатычныя місіі}} [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Казахстана]] [[Катэгорыя:Дыпламатычныя місіі]] aefrj81bu5zyh36eg6hh0uzs43n76sx 0 335102 5160551 5151380 2026-07-03T12:58:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160551 wikitext text/x-wiki [[Файл:RobertLBorden.jpg|справа|міні|Роберт Бордэн, прэм'ер-міністр Канады, актыўны прыхільнік удзелу краіны ў сусветнай вайне]] '''[[Канада]]''' ўступіла ў '''[[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]]''' [[5 жніўня]] [[1914|1914 года]], калі генерал-губернатар Канады прынц Артур пацвердзіў [[Аб'ява вайны|стан вайны]] паміж [[Германская імперыя|Германскай імперыяй]] і Канадай. Канада, як частка [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]], прыняла ўдзел у вайне на баку [[Антанта|Антанты]]. З сямімільённага насельніцтва краіны<sup class="reference" id="_ref-a">[[:ru:Канада_в_Первой_мировой_войне#_note-~1|[~1]]]</sup> . за час вайны каля 630 000 канадцаў служылі ў [[Узброеныя сілы Канады|арміі краіны]]. Канадскія войскі змагаліся з нямецкімі войскамі і зарэкамендавалі сябе як адны з найбольш баяздольных злучэнняў саюзных войскаў на [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны|Заходнім фронце]]. Прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Лойд Джордж называў канадскія падраздзялення «ўдарнымі войскамі»<ref name="Godefroy"><span class="citation">''Andrew Godefroy.''&#x20;</span></ref><ref name="Ллойд Джордж">Veterans Affairs Canada. [http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history/firstwar/canada/Canada8 1916 — Prelude to the Somme] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060429223631/http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history%2Ffirstwar%2Fcanada%2Fcanada8 |date=29 красавіка 2006 }}.</ref>. Пасля вайны Канада атрымала права голасу на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]], а таксама канчаткова набыла статус [[Незалежнасць|незалежнай]] краіны. Разам з гэтым на працягу вайны назіраліся вострыя ўнутрыпалітычныя крызісы ў краіне. [[Дамініён Ньюфаўндленд|Ньюфаўндленд]], будучы самастойным дамініёнам і не з'яўляючыся часткай Канады, таксама прыняў удзел у Першай сусветнай вайне. Для ўдзелу ў баявых дзеяннях быў сфармаваны [[Каралеўскі Ньюфаўндлендскі полк|Каралеўскі Ньюфаўндлендскі полк]]. == Уступленне ў вайну і мабілізацыя == [[4 жніўня]] [[1914]] года [[Вялікабрытанія]] абвясціла вайну Германіі, паколькі германскія войскі ўварваліся на тэрыторыю [[Нейтралітэт|нейтральнай]] [[Бельгія|Бельгіі]]. На наступны дзень усе дамініёны Вялікабрытаніі пацвердзілі свой удзел у вайне супраць Германіі на баку Вялікабрытаніі. [[Урад Канады|Канадскаму ўраду]] на чале з [[прэм'ер-міністр Канады|прэм'ер-міністрам]] [[Лэрд Роберт Бордэн|Робертам Бордэнам]] было даручана сфармаваць канадскае ваеннае камандаванне для ўдзелу ў вайне<ref name="Кэнэда">{{Cite web|url=http://www.vac-acc.gc.ca/remembers/sub.cfm?source=history/firstwar/canada/Canada3|title=Canada Enters the War|publisher=Veterans Affairs Canada|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBu3esq?url=http://www.veterans.gc.ca/eng/sub.cfm?source=history%2Ffirstwar%2Fcanada%2FCanada3|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У мірны час канадская армія налічвала ў сваіх шэрагах усяго каля 3000 ваеннаслужачых. З пачаткам вайны ўрад Канады абвясціў у краіне [[Мабілізацыя|мабілізацыю]]. На працягу двух месяцаў у шэрагі канадскіх узброеных сіл было прызвана каля 32 000 салдат і афіцэраў. Акрамя мужчын у армію было прызвана і 3000 канадскіх жанчын, якія таксама адправіліся на фронт у якасці медсясцёр, кухараў і г. д. Часта прадстаўнікі [[Негроідная раса|экватарыяльнай расы]] падвяргаліся [[Дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]]. 50 канадскіх неграў, якія выказалі жаданне адправіцца на фронт добраахвотнікамі, на зборным пункце атрымалі адмову<ref name="история канадских людей">«History of the Canadian Peoples, 1867-Presehhahnt», Alvin Finkel & Margaret Conrad, 1998 {{Ref-en}}(англ.</ref>: {{Пачатак цытаты}} Гэтая вайна не для вас хлопцы, гэта вайна белых людзей. {{Oq|en|This is not for you fellows, this is a white man's war.}} {{Канец цытаты}} Тым не менш, некаторыя асобныя падраздзяленні з неграў былі сфармаваныя. Таксама ў узброеныя сілы набіралі [[Індэйцы ў Канадзе|карэнных жыхароў Канады]]. Усяго ў шэрагі канадскай арміі было прызвана каля 3500 карэнных канадцаў. Эканоміка краіны дазваляла забяспечыць армію толькі на кампанію ў некалькі месяцаў. Меркавалася, што вайна не будзе мець працяглы характар і скончыцца да канца 1914 года. Адразу ж пасля першага набору добраахвотнікаў у краіне пачаўся недахоп абмундзіравання і ўзбраення. Паколькі прамысловасць Канады была яшчэ недастаткова развіта, частка прамысловага абсталявання прыходзілася ўвозіць з [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name="КПММВ">{{Cite web|url=http://intoronto.ru/kanada-posle-i-oy-mirovoy-voyny.html|title=Канада после Первой мировой войны|publisher=InToronto.ru|accessdate=2010-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBum1IG?url=http://intoronto.ru/kanada-posle-i-oy-mirovoy-voyny.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. === Фарміраванне Канадскага экспедыцыйнага корпуса === [[Файл:Troops1915YongeStreet.jpg|справа|міні|Ваенны парад у [[Горад Таронта|Таронта]]. [[1915|1915 год]]]] Першая канадская дывізія ў складзе 33 000 салдат і афіцэраў была адпраўлена ў [[1914|1914 годзе]] ў Англію на караблях праз [[Атлантычны акіян]]. Пасля прыбыцця ў Англію канадскія падраздзяленні праз некалькі месяцаў былі накіраваныя на Заходні фронт для ўдзелу ў баявых дзеяннях супраць [[Германская імперская армія|германскіх войскаў]]. У верасні [[1915|1915 года]] ў [[Еўропа|Еўропу]] прыбыла другая канадская дывізія. З першай, якая прыбыла ў 1914 годзе, і другой канадскіх дывізій быў сфармаваны Канадскі экспедыцыйны корпус. У снежні 1915 года на фронт прыбыла трэцяя канадская дывізія, якая таксама ўвайшла ў склад корпуса. Чацвёртая дывізія прыбыла ў [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыю]] з Канады ў жніўні [[1916|1916 года]]. Акрамя гэтых падраздзяленняў канадскае камандаванне прыняло рашэнне аб стварэнні пятай дывізіі. Аднак фарміраванне гэтай дывізіі не было завершана, а яе асабовы склад быў пераведзены на папаўненне наяўных канадскіх войскаў. На заключным этапе вайны канадскія вайсковыя фарміраванні, разам з [[Узброеныя сілы Аўстраліі|аўстралійскімі дывізіямі]], лічыліся найбольш баяздольнымі злучэннямі саюзных войскаў на Заходнім фронце<ref name="Godefroy"><span class="citation">''Andrew Godefroy.''&#x20;</span></ref>. == Удзел у баявых дзеяннях == === Бітва пры Неў-Шапель === {{Асноўны артыкул|Бітва пры Неў-Шапель}} Першым боем канадскіх войскаў стала аперацыя пры Неў-Шапель. Брытанскае камандаванне планавала сіламі двух вайсковых карпусоў прарваць нямецкую абарону ў гэтай вескі. Канадскія войскі актыўнага ўдзелу ў прарыве не прымалі, асноўную ролю ў наступе згулялі злучэння [[Індыйскі экспедыцыйны корпус|Індыйскага корпуса]] і 4-га армейскага корпуса. [[7 сакавіка]] [[1915|1915 года]] канадская [[артылерыя]] правяла кароткую 35-хвілінную [[артылерыйская падрыхтоўка|артылерыйскую падрыхтоўку]], пасля чаго [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|брытанскія войскі]] перайшлі ў наступ і захапілі веску Неў-Шапель і першую лінію нямецкіх акопаў. Аднак наступныя атакі англічан поспехаў не прынеслі<ref name="канада в пмв">{{Cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/firstworldwar/index-e.html|title=Canada and the First World War|publisher=Library and Archives Canada|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBvfsqx?url=http://www.collectionscanada.gc.ca/firstworldwar/index-e.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Немцы да гэтага часу падцягнулі рэзервы і ўпарта абараняліся. Адной з галоўнай прычын няўдачы наступу камандуючы 1-й англійскай арміі генэрал [[Джон Фрэнч|Фрэнч]] назваў слабую артылерыйскую падрыхтоўку канадцаў. Абстрэл аказаўся занадта кароткім і слабым, каб здушыць ўмацавання нямецкай абароны. За час баеў пры Неў-Шапель брытанцы страцілі каля 13 000 забітымі і параненымі<ref name="Фронт"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;59.</span></ref>. === Другая бітва пры Іпры === {{Асноўны артыкул|Другая бітва пры Іпры}} У красавіку [[1915|1915]] года падраздзяленні 1-й канадскай дывізіі былі накіраваны на важны ўчастак абароны саюзных войскаў — Іпрскі выступ. Лінія абароны саюзных войскаў у Фландрыі мела вялікае значэнне для ваюючых бакоў, таму ў канцы красавіка германскае камандаванне распрацавала план наступлення з мэтай ліквідацыі Іпрскага выступу і захопу горада [[Іпр]]. Для правядзення аперацыі немцы планавалі прымяніць у вялікіх колькасцях [[Атрутныя рэчывы ў Першай сусветнай вайне|атрутныя рэчывы]]. [[22 красавіка]] пасля магутнай артылерыйскай падрыхтоўкі на пазіцыі 5-га англійскай корпуса было выпушчана 180 000 кг [[Хлор|хлору]]. Жаўтлява-зяленае воблака газу нагнала акопы французскіх і англійскіх войскаў. Салдаты, не забяспечаныя сродкамі абароны ад газу, задыхаліся і паміралі. Астатнія, бачачы гэта, у страху пакідалі свае пазіцыі і адступалі. Толькі часткі 1-й канадскай дывізіі ўтрымлівалі свае пазіцыі, паколькі ім удалося нейтралізаваць дзеянне газу, наклаўшы на твар павязкі, прасякнутыя мачой. [[24 красавіка]] германскае камандаванне распачало супраць канадцаў новую атаку, у выніку разлютаваных баеў каля 6000 салдат канадскай дывізіі былі выведзены са строю (гэта значыць, кожны трэці). Загінулымі канадскія войскі страцілі да 2000 чалавек<ref name="Ипр">{{Cite web|url=http://www.vac-acc.gc.ca/remembers/sub.cfm?source=history/firstwar/canada/Canada4|title=On the Western Front. Ypres 1915|publisher=Veterans Affairs Canada|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBwKamN?url=http://www.veterans.gc.ca/eng/sub.cfm?source=history%2Ffirstwar%2Fcanada%2FCanada4|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У сувязі з гэтым у абароне саюзных войскаў утварыўся разрыў у 3,5 км. Аднак неўзабаве англійскае і французскае камандаванне ў спешным парадку падцягнулі да небяспечнага ўчастку дадатковыя рэзервы. Завязаліся сустрэчныя баі, немцам у наступныя дні ўдалося пашырыць прарыў. Аднак эфект раптоўнасці быў згублены, англійскія і французскія салдаты ўжо былі забяспечаны найпростымі сродкамі абароны<ref name="Ипр2"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;64—65.</span></ref>. === Бітва на Соме === [[Файл:Bundesarchiv_Bild_104-0453,_Kanadische_Kriegsgefangene.jpg|злева|міні|Канадскія ваеннапалонныя. Люты [[1916|1916 года]]]] {{Асноўны артыкул|Бітва на Соме}} Канадскія войскі актыўна ўдзельнічалі ў найважнейшай для саюзнікаў аперацыі на [[Сома (рака)|Соме]]. Наступленне на Соме было запланавана з мэтай адцягнення нямецкіх войскаў і паслаблення [[Вердэнская аперацыя|ціску]] на французскую крэпасць [[Вердэн]]. Аднак страты англійскіх войскаў пры Соме перавысілі страты французаў пад Вердэнам: пры Соме было забіта, паранена і патрапіла ў палон 419 654 салдат брытанскай арміі<ref name="ссылка">{{Cite web|author=Борис Урланис.|url=http://scepsis.ru/library/id_2307.html|title=Первая мировая война (1914—1918 гг.)|publisher=Скепсис|accessdate=2010-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBx05uo?url=http://scepsis.ru/library/id_2307.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Канадскія войскі ваявалі на Соме з ліпеня па лістапад. У бітве на Соме ўдзельнічала 4-я канадская дывізія, якая прыбыла да таго часу на Заходні фронт. На канадскія войскі, была ўскладзена задача захапіць веску Курсялет. [[15 верасня]] 1916 года канадскія войскі пры падтрымцы іншых частак брытанскай арміі і [[Танк|танкаў]] пачалі наступ на пазіцыі германцаў на захад ад вескі. Пры дапамозе танкаў наступаўшым удалося захапіць веску<ref name="Сомма"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;181.</span></ref>. Канадскія войскі ваявалі на Соме да сярэдзіны лістапада, калі падраздзяленні 4-й канадскай дывізіі былі перакінутыя ў раен Вімі. У баях на Соме канадскія войскі страцілі 24 029 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі. Канадскія падраздзяленні адыгралі важную ролю ў баявых дзеяннях на Соме. [[Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі|Прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі]] [[Дэвід Лойд Джордж|Лойд Джордж]] адзначаў ролю канадскіх войскаў на Соме<ref name="Ллойд Джордж"/>: === Бітва пры Вімі === [[Файл:Canadian_tank_and_soldiers_Vimy_1917.jpg|справа|міні|Канадскія салдаты і танк у бітве пры Вімі]] {{Асноўны артыкул|Бітва пры Вімі}} У [[1917]] годзе саюзнае камандаванне запланавала правядзенне магутных наступаў на ўсіх тэатрах баявых дзеянняў з мэтай канчатковага завяршэння вайны. Брытанскія войскі павінны былі наступаць на Заходнім фронце ў раене [[Арас|Арраса]], [[Узброеныя сілы Францыі|французы]] павінны былі правесці [[Наступленне Нівеля|маштабнае наступленне]] на рацэ Эне, [[Узброеныя сілы Італі|італьянцы]] ў даліне ракі [[Соча|Ізонца]], таксама планавалася [[Чэрвеньскае наступленне|магутнае наступленне]] [[Расійская імператарская армія|рускіх войскаў]] на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|ўсходзе]]<ref name="план"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;330—331.</span></ref>. У аперацыях брытанскіх войскаў актыўную ролю павінны былі згуляць канадскія падраздзяленні. Упершыню за час вайны ўсе чатыры канадскія дывізіі павінны былі дзейнічаць у адным раёне. [[Канадскі экспедыцыйны корпус|Канадскі корпус]] (камандуючы [[Джуліян Бінг]]) ва ўзаемадзеянні з часткамі англійскай арміі і танкамі павінен быў прарваць нямецкую абарону ў хрыбта Вімі і захапіць яго. Гэтая аперацыя канадскіх войскаў была часткай [[Бітва пры Арасе (1917)|агульнага наступу]] брытанскай арміі на Заходнім фронце. [[9 красавіка]] 1917 года канадскія войскі пачалі наступ пасля артылерыйскай падрыхтоўкі. 1-я, 2-я і 3-я канадскія дывізіі даволі легка авалодалі першай лініяй нямецкіх акопаў. Толькі 4-я дывізія сутыкнулася з жорсткім супрацівам. Канадскім дывізіям спадарожнічаў поспех. Умела узаемадзейнічаючы з артылерыяй, канадцы да [[12 красавіка]] цалкам захапілі раен Вімі. Да канца дня 12 красавіка бітва завяршылася. [[Канада|Канадцы]] страцілі 3598 забітымі і 7004 параненымі. Германскія войскі панеслі адчувальныя страты, страціўшы толькі палоннымі каля 4000 чалавек<ref name="Gibbs">{{Cite web|author=Philip Gibbs.|url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9904E2DE153AE433A25752C1A9629C946696D6CF|title=All of Vimy Ridge Cleared of Germans|publisher=The New York Times|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBxhyQe?url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9904E2DE153AE433A25752C1A9629C946696D6CF|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Германскія войскі не спрабавалі вярнуць сабе захопленыя пазіцыі, і хрыбет Вімі застаўся пад кантролем саюзных войскаў да канца вайны<ref name="Вими"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;336—337.</span></ref>. Перамога пры Вімі стала адной з галоўных перамог канадскай зброі ў гісторыі. Дзейнічаючы самастойна, канадскія войскі цалкам выканалі пастаўленую задачу. === Бітва пры Пашэндэйле === {{Асноўны артыкул|Бітва пры Пашэндэйле}} Пасля вясновага наступлення, брытанскае камандаванне прыняло рашэнне правесці яшчэ адну наступальную аперацыю ў 1917 годзе, на гэты раз у [[Фландрыя|Фландрыі]] ў Іпра. З гэтай прычыны сюды былі перакінуты ўсе падраздзяленні Канадскага корпуса, які да гэтага часу ўзначаліў ураджэнец Канады Артур Кары. На канадскія войскі ўскладалася задача трыма нападамі прарваць нямецкі фронт у хрыбта [[Пашэндэйль]]<ref name="Пашендейль"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;345—346.</span></ref>. Першая атака пачалася [[26 кастрычніка]], пачаўшыяся баі прынеслі поспех наступаўшым. Аднак у наступныя дні з-за контрудараў нямецкіх войскаў канадскія часткі былі вымушаныя адступіць. Другая атака пачалася [[30 кастрычніка]] з мэтай захапіць тыя пазіцыі, якія не ўдалося ўзяць пад кантроль у папярэдняй атацы. Добрае надвор'е і матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне апошняй атакі прынеслі свае вынікі. У ходзе разлютаваных баеў з [[3 лістапада|3]] па [[6 лістапада]] нямецкія войскі былі вымушаныя адступіць, а канадскім падраздзяленням удалося захапіць веску Пашэндэйль<ref>{{Cite web|url=http://www.cwgc.org/ypres/content.asp?id=252&menu=subsub|title=:: CWGC:: The Ypres Salient|accessdate=2009-02-08|work=Second Passchendaele|publisher=Commonwealth War Graves Commission|date=n.d.|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wByKu9l?url=http://www.cwgc.org/ypres/content.asp?id=252|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Пасля гэтага аперацыя пад Пашэндэйлем была завершана. За 16 дзён баёў страты канадскай арміі склалі 15 654 чалавек забітымі, параненымі і палоннымі. З іх каля 4000 чалавек былі забітыя<ref name="Пашендейль2">{{Cite web|author=Michael Duffy.|date=22 августа 2009|url=http://www.firstworldwar.com/features/cef.htm|title=The Canadian Expeditionary Force: Central Ontario Regiment|publisher=First World War.com|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBz9rmr?url=http://www.firstworldwar.com/features/cef.htm|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. === Стодзённае наступленне === [[Файл:Canadian_troops_on_Arras-_Cambrai_road-1918.jpg|справа|міні|Канадскія войскі на дарозе Арас-Камбрэ]] {{Асноўны артыкул|Стодзённае наступленне}} У ходзе апошніх аперацый вайны канадскія войскі згулялі велізарную ролю ў канчатковым поспеху войскаў Антанты. Першай наступальнай аперацыяй, у якой удзельнічаў Канадскі корпус, была [[Ам'енская аперацыя]]. [[8 жніўня]] [[1918]] года канадскія войскі сумесна з французскімі, англійскімі, новазеландскімі і аўстралійскімі войскамі прарвалі нямецкую абарону ў [[Ам’ен|Ам'ене]] і цалкам выканалі пастаўленую задачу. Германская армія пацярпела цяжкае паражэнне. Пасля паспяховых дзеянняў у Ам'ене канадскія падраздзяленні былі перакінутыя да горада Арас<ref name="Амьен"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;490—492.</span></ref>. З [[26 жніўня]] па [[2 верасня]] канадскі корпус правеў шэраг вострых нападаў на пазіцыі немцаў у канала дзю-Нор. [[27 верасня]] канадскія войскі прарвалі [[Лінія Гіндэнбурга|лінію Гіндэнбурга]] на ўчастку гэтага канала і дасягнулі горада [[Камбрэ]]. У далейшым канадскія войскі, пераследуючы адыходзячых немцаў, дасягнулі [[Монс|Монса]]<ref name="Амьен2"><span class="citation">История Первой мировой войны 1914—1918 гг.&#x20;&#x2F;&#x20;под редакцией И. И. Ростунова.&nbsp;— 1975.&nbsp;— Т.&nbsp;2.&nbsp;— С.&nbsp;500—505.</span></ref>. У ходзе аперацый апошняга перыяду вайны канадскія войскі страцілі 46&nbsp;000 забітымі, параненымі і палоннымі. Апошні канадскі салдат Джордж Лоўрэнс Прайс быў забіты за некалькі хвілін да пачатку дзеяння [[Першае камп’енскае перамір’е|перамір'я]] [[11 лістапада]] [[1918|1918 года]]. Ен лічыцца апошнім салдатам, загінулым у Першай сусветнай вайне<ref name="последний солдат">{{Cite web|url=http://www.nwbattalion.com/last.html|title=November 11, 1918 — The Last Hours, The Last Man|publisher=nwbattalion.com|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wBzi3D2?url=http://www.nwbattalion.com/last.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Сітуацыя ў Канадзе == === Палітычны крызіс 1917 года === [[Файл:Ilsvaincront1918.jpg|справа|міні|«Яны перамогуць, калі вы зробіце падпіску на пазыку Перамогі». Канадскі агітацыйны плакат часоў Першай сусветнай вайны]] Супрацьстаянне паміж [[Французская мова|франкамоўнымі]] і [[Англійская мова|англамоўнымі]] канадцамі дасягнула свайго апагею падчас Першай сусветнай вайны. [[Франкаканадцы]] не лічылі патрэбным ваяваць за англійскія інтарэсы. Паколькі канадская армія была добраахвотнай, а страты на фронце раслі, прэм'ер-міністр Канады Роберт Бордэн прапанаваў у [[1917|1917 годзе]] ўвесці [[Усеагульны воінскі абавязак|ўсеагульную вайсковую павіннасць]]. Супраць гэтага закона выступілі франкаканадцы на чале з [[Уілфрыд Лар'е|Лар'е]]. У выніку на парламенцкіх выбарах партыя Бордэна атрымала 153 месцы, а лібералы Лар'е ўсяго 82 месца. Аднак франкамоўны [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] падтрымаў Лар'е (тут партыя Бордэна атрымала ўсяго толькі 3 месцы). Гэтыя супярэчнасці паміж франкаканадцамі і англаканадцамі перараслі ў буйную ўнутраную праблему Канады<ref name="итоги войны">{{Cite web|url=http://www.canada.ru/about/history/independent.html|title=Канада и Первая мировая война|publisher=Canada.ru|accessdate=2010-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wC0ILP2?url=http://www.canada.ru/about/history/independent.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. === Знешні гандаль === У ходзе Першай сусветнай вайны Канада значна павялічыла [[экспарт]]. Да вайны галоўнымі пастаўшчыкамі [[хлеб]]а ў Англію былі ЗША, Канада, [[Аўстралія]] і Расія. Аднак пасля закрыцця [[Асманская імперыя|Турцыяй]] [[Зона праліваў|праліваў]] Расія спыніла пастаўкі. Дзеянні [[Германскі імперскі флот|нямецкага флоту]] скарацілі ўвоз пшаніцы з Аўстраліі і Індыі, пасля чаго Канада стала галоўным пастаўшчыком прадуктаў харчавання ў Вялікабрытанію<ref name="Шигалин 256">{{Кніга|аўтар=Шигалин Г. И.|загаловак=Военная экономика в Первую мировую войну|спасылка=http://militera.lib.ru/research/shigalin_gi/index.html|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Воениздат|год=1956|старонкі=256}}</ref>. Акрамя прадуктаў харчавання Канада займалася пастаўкай у саюзныя еўрапейскія краіны ўзбраення, тэхнікі і іншых сродкаў. Так за гады вайны Канада пастаўляла [[Гусенічны рухач|гусенічныя машыны]], [[Самалёт|самалеты]], [[Выбуховае рэчыва|выбуховыя рэчывы]], [[Паравоз|паравозы]], [[Рухавік унутранага згарання|рухавікі ўнутранага згарання]] і іншае. Першая сусветная вайна паскорыла развіцце галін прамысловасці. Бурна развіваліся [[хімічная прамысловасць]], [[горна-металургічная прамысловасць]] (павялічылася выплаўленне [[Нікель|нікеля]]), [[Цэлюлозна-папяровая прамысловасць|цэлюлозна-папяровая]] і іншыя<ref name="экономика">{{Cite web|url=http://www.chass.utoronto.ca/~echist/lec8.htm|title=Эканоміка Канады|publisher=CHASS|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wC1IOhp?url=http://homes.chass.utoronto.ca/~echist/lec8.htm|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Напрыклад, у 1915—1916 гадах Канадская лакаматыўная кампанія паставіла ў [[Расійская імперыя|Расію]] вялікую партыю лакаматываў<ref name="ложд1">{{Кніга|аўтар=В. А. Раков.|частка=Паровозы серий Е^ф, Е^с, Е^к и Е^л|загаловак=Локомотивы отечественных железных дорог 1845—1955|год=1995|старонкі=192—197}}</ref>. Найбольшую выгаду Першая сусветная вайна прынесла не еўрапейскім краінам: ЗША, [[Японская імперыя|Японіі]] і Канадзе, якія былі асноўнымі пастаўшчыкамі для еўрапейскіх ваюючых краін<ref name="Шигалин 274">{{Кніга|аўтар=Шигалин Г. И.|загаловак=Военная экономика в Первую мировую войну|спасылка=http://militera.lib.ru/research/shigalin_gi/index.html|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Воениздат|год=1956|старонкі=274}}</ref>. == Вынікі вайны == У Першай сусветнай вайне канадскія войскі страцілі каля 56 639 чалавек загінуўшымі, 149 732 чалавекі параненымі і 3729 чалавек палоннымі<sup class="reference">[[:ru:Канада_в_Первой_мировой_войне#_note-~2|[~2]]]</sup><ref name="ссылка"/>. Першая сусветная вайна мела найважнейшая значэнне для Канады. Канада канчаткова атрымала статус незалежнай краіны і месца на Парыжскай мірнай канферэнцыі. Знаходзячыся ў лагеры пераможцаў, Канада атрымала значныя выгады для сябе. У ваеннай прамысловасці было занята 350 000 жыхароў краіны, на канадскіх заводах было выраблена больш за 66 мільенаў бомбаў, [[Эканоміка Канады|эканоміка краіны]] была ажыўлёная<ref name="итоги войны2">{{Cite web|author=Вадим Дамье.|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/KANADA.html|title=Страны мира. Канада|publisher=Кругосвет|accessdate=2010-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wC1rIqP?url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/KANADA.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Былі створаны новыя працоўныя месцы, узраслі экспарт і інвестыцыі ў краіну. Частка канадскага грамадства згуртавалася дзеля перамогі, і, нягледзячы на палітычны крызіс 1917 года, вайна спрыяла росту нацыянальнай самасвядомасці<ref name="итоги войны"/>. У той жа час раскол паміж франкамоўнымі і англамоўнымі канадцамі узмацніўся. Акрамя станоўчых момантаў вайна прынесла ў Канаду і шмат адмоўнага. Узраслі мытныя тарыфы. Так, яшчэ ў [[1914|1914 годзе]] ў краіне быў уведзены закон аб мерах ваеннага часу. Закон уводзіў [[Цэнзура ў Канадзе|цэнзуру]], дазваляў [[Дэпартацыя|дэпартацыі]] і арышты. 8579 грамадзян [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]], якая была праціўніцай Канады ў вайне, былі заключаны ў турмы. Урад нацыяналізаваў усе [[Транспарт у Канадзе|чыгункі]] краіны акрамя Ціхаакіянскай. Да канца вайны агульная сума дзяржаўнага доўгу ўзрасла з 544 мільенаў [[Долар ЗША|долараў]] (1914 год) да 2,5 мільярдаў долараў (1919 год)<ref name="итоги войны2"/><ref name="итоги войны"/>. Акрамя гэтага, палітычны крызіс 1917 года абвастрыў супрацьстаянне франкаканадцаў і англаканадцаў. Франкамоўны Квебек практычна аднагалосна прагаласаваў супраць палітыкі прызыву, якую падтрымалі англамоўныя рэгіёны краіны. Квебек на доўгія гады ператварыўся ў [[Сепаратысцкі рух Квебека|цэнтр]] [[Сепаратызм|сепаратызму]]. Першая сусветная вайна для Канады мае важнае значэнне, і спрэчкі аб тым, якую ролю вайна згуляла для Канады, не цішэюць да гэтага часу<ref name="итоги войны"/>. === Вайна і канадскае грамадства === У пачатку [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]] большасць англаканадцаў не мелі дастатковага ўзроўню нацыянальнай самасвядомасці і адчувалі сябе англічанамі. Канаду яны ўяўлялі як частку адзінай Брытанскай імперыі. У той жа час большасць франкаканадцаў не ідэнтыфікавалі сябе з Брытанскай імперыяй. Напрыклад, франкаканадцы актыўна пратэставалі супраць удзелу канадскіх войскаў у [[Англа-бурская вайна, 1899|вайне]] ў [[Паўднёва-Афрыканскі Саюз|Паўдневай Афрыцы]] ў пачатку стагоддзя<ref name="политика">Carl Berger, Imperialism and nationalism, 1884—1914: a conflict in Canadian thought (Toronto: Copp Clark Pub. </ref>. Канада, да [[1914|1914 года]] паступова рухалася да поўнай незалежнасці. Так, яшчэ ў [[1909|1909 годзе]] ў Канадзе быў створаны [[Міністэрства замежных спраў Канады|дэпартамент замежных спраў]]. Аднак канадскае знешнепалітычнае ведамства цесна супрацоўнічала з брытанскімі дыпламатамі, а канадская знешняя палітыка працякала ў рэчышчы брытанскай знешняй палітыкі. Пасля Першай сусветнай вайны з [[1919|1919 года]] канадскія дыпламаты праводзілі незалежную знешнюю палітыку. Паступовы рух Канады да незалежнасці пачаўся на пачатку XX стагоддзя, а Першая сусветная вайна прыкметна паскорыла гэты працэс<ref name="политика2">F. H. Soward, The Department of External Affairs and Canadian Autonomy, 1899—1939/Le ministère des Affaires extérieures et l’autonomie canadienne, 1899—1939 {{Ref-en}}(англ.</ref>. Таксама вайна спрыяла фарміраванню нацыянальнай самасвядомасці канадцаў. Як сцвярджаюць многія гісторыкі, пасля вайны многія англаканадцы ўжо адчувалі сябе не англічанамі, а менавіта канадцамі. Перамогі на палях бітваў сталі фарміраваць [[канадскі нацыяналізм]], а перамогу ля Вімі некаторыя канадцы называлі «Нараджэннем нацыі». Тым не менш, існуе пункт гледжання, што Першая сусветная вайна, наадварот, зацвердзіла свядомасць англаканадцаў ў тым, што яны з'яўляюцца часткай Брытанскай імперыі<ref name="политика3">Buckner, Philip, ed. (2006). </ref>. У выніку Першая сусветная вайна мела важнейшыя наступствы для Канады. Магчыма, [[Палітыка Канады|унутрыпалітычныя]] наступствы былі больш важныя, чым знешнепалітычныя. === Памяць аб вайне === Пасля заканчэння вайны і расфарміравання Канадскага корпуса ў 1919 годзе першыя ветэраны баявых дзеянняў сталі вяртацца ў Канаду. У іх гонар ладзіліся розныя ўрачыстыя мерапрыемствы і ўшанаванні, былі арганізаваны ветэранскія арганізацыі. У Канадзе, як і ва ўсіх краінах былой Брытанскай імперыі, [[11 лістапада]] з'яўляецца святочным днем. У гэты дзень адзначаецца [[Святочныя дні ў Канадзе|''Дзень памяці'']]. Праходзяць урачыстыя мерапрыемствы, парады. 11 лістапада ў 11 гадзін раніцы ў Канадзе спыняюцца звыклыя дзеянні і ўсе змаўкаюць на дзве хвіліны. Гэтая традыцыя з'явілася ў 1919 годзе. Галоўныя ўрачыстасці праходзяць ля [[Нацыянальны ваенны мемарыял Канады|Нацыянальнага ваеннага мемарыяла]] ў [[Атава|Атаве]]. Таксама сімвалам свята з'яўляецца [[Мак|пунсовы мак]], які сімвалізуе памяць аб тых канадцах, якія загінулі ў крывавых бітвах ва [[Фландрыя|Фландрыі]]<ref name="память">{{Cite web|url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/1324/24/|title=День поминовения в Канаде|publisher=Calend.ru|accessdate=2010-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wC2x2AV?url=http://www.calend.ru/holidays/0/0/1324/24/|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У [[Францыя|Францыі]] і [[Бельгія|Бельгіі]] маецца дзевяць мемарыялаў, прысвечаных канадскім салдатам. На месцах найважнейшых бітваў канадскіх войскаў узведзены мемарыяльныя комплексы. Напрыклад, у Вімі, дзе праходзілі кровапралітныя баі паміж канадскімі і нямецкімі войскамі, існуе Канадскі нацыянальны мемарыял Вімі. Пяць мемарыяльных комплексаў знаходзяцца ў Францыі, чатыры ў Бельгіі. У Бельгіі, напрыклад, маецца мемарыял Пашэндэйль<ref>{{Cite web|url=http://www.vac-acc.gc.ca/remembers/sub.cfm?source=memorials|title=Memorials to Canadians’ Achievements & Sacrifices|publisher=Veterans Affairs Canada|accessdate=2010-02-15|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wC5SSsW?url=http://www.veterans.gc.ca/eng/sub.cfm?source=memorials|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Апошні канадскі [[Ветэраны Першай сусветнай вайны, якія дажылі да XXI стагоддзя|ветэран Першай сусветнай вайны]] [[:en:John Babcock|Джон Бэбкок]] [[1900]] года нараджэння памер у лютым 2010 года. У баявых дзеяннях Бэбкок не ўдзельнічаў, аднак пасля смерці ветэрана прэм'ер-міністр Канады [[Стывен Джозеф Харпер|Стывен Харпер]] адзначыў<ref name="Бэбкок">{{Cite web|date=19 февраля 2010|url=http://www.rian.ru/world/20100219/209921069.html|title=Скончался последний канадский ветеран Первой мировой войны|publisher=РИА Новости|accessdate=2010-02-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wC6LJ03?url=http://ria.ru/world/20100219/209921069.html|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>: {{Цытата|Бэбкок быў апошнім з цяпер жывучых сведак, хто сваім існаваннем звязваў гісторыю Канады з «Вялікай вайной».}} == Гл. таксама == * [[Гісторыя Канады]] * [[Ваенная гісторыя Канады]] * [[Канада ў Другой сусветнай вайне]] * [[Выбух у Галіфаксе]] * [[Ньюфаўндленд ў Першай сусветнай вайне]] == Каментары == <div class="references-small"> # [[:ru:Канада_в_Первой_мировой_войне#_ref-~1|'''↑''']] Па дадзеных перапісу насельніцтва 1911 года насельніцтва краіны (без Ньюфаўндленда) складала 7 206 643 чалавека.<ref><span class="citation">''B. Freeman, R. Nielsen.''&#x20;</span></ref> # [[:ru:Канада_в_Первой_мировой_войне#_ref-~2|'''↑''']]З іх забіта ў баі 39 739, прапала без вестак і пасля не былі знойдзеныя 801, памерла ад газавых атак 325, памерла ад ран 13 340, памерла ад хвароб 3919, у палоне памерла 397, няшчасныя выпадкі і самагубства — 809. </div> == Заўвагі == {{Reflist}} == Літаратура == '''На англійскай мове:''' * R. C. Brown. ''Robert Laird Borden: A Biography''. 2 vols. Toronto: Macmillan, 1975, 1980. * R. C. Brown and Ramsay Cook. ''Canada, 1896—1921''. Toronto: McClelland and Stewart, 1974. standard survey * <span class="citation">[http://books.google.com/books?id=iqtjsLl292oC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Robert+Craig+Brown%22&hl=ru&cd=1#v=onepage&q=&f=true Canada and the First World War: Essays in Honour of Robert Craig Brown] / David Clark MacKenzie.&nbsp;</span><span class="citation">— Toronto: University of Toronto Press, 2005.&nbsp;— 452&nbsp;p.&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/0802084451|ISBN 0-802-08445-1]].</span> * <span class="citation">[http://books.google.com/books?id=LLKqAyUl6TAC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=&f=true Canada and the Great War: Western Front Association papers] / Briton Cooper Busch.&nbsp;</span><span class="citation">— Montreal: McGill-Queen's University Press, 2003.&nbsp;— 240&nbsp;p.&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/0773525467|ISBN 0-773-52546-7]].</span> * <span class="citation">''Bill Freeman, Richard Nielsen.'' </span><span class="citation">[http://books.google.com/books?id=aNyxkdPOWI0C&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Bill+Freeman%22&hl=ru&cd=4#v=onepage&q=&f=true Far from Home: Canadians in the First World War].&nbsp;— 1.&nbsp;— Whitby: McGraw-Hill Ryerson, 1999.&nbsp;— 256&nbsp;p.&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/0070861188|ISBN 0-070-86118-8]].</span> * <span class="citation">[http://books.google.com/books?id=DLYyYUaue8gC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Bernd+Horn%22&hl=ru&cd=3#v=onepage&q=&f=true The Canadian Way of War: Serving the National Interest] / Bernd Horn.&nbsp;</span><span class="citation">— Toronto: Dundurn Press Ltd., 2006.&nbsp;— 408&nbsp;p.&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/1550026127|ISBN 1-550-02612-7]].</span> * <span class="citation">''Gerald Nicholson.'' </span><span class="citation">[http://www.dnd.ca/dhh/collections/books/files/books/CEF_e.pdf Official History of the Canadian Army in the First World War: Canadian Expeditionary Force, 1914-1919]{{Недаступная спасылка}}.&nbsp;— 2.&nbsp;— Ottawa: Roger Duhamel, Queen's Printer and Controller of Stationery, 1962.&nbsp;— 676&nbsp;p.</span> * <span class="citation">''Alexander Turner.'' </span><span class="citation">[http://books.google.com/books?id=V-yWVYKX8zcC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Alexander+Turner%22&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&num=100&as_brr=3&ei=fFvtSoCSEZqwyATzjpjJAg&hl=ru#v=onepage&q=&f=false Vimy Ridge 1917: Byng's Canadians Triumph at Arras]{{Недаступная спасылка}}.&nbsp;— 1.&nbsp;— Oxford, UK: Osprey Publishing, 2005.&nbsp;— 96&nbsp;p.&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/1841768715|ISBN 1-841-76871-5]].</span> * <span class="citation">''Jonathan Franklin William Vance.'' </span><span class="citation">[http://books.google.com/books?id=3wABF2KyvXEC&printsec=frontcover&dq=Death+So+Noble&hl=ru&cd=1#v=onepage&q=&f=true Death so Noble: Memory, Meaning, and the First World War].&nbsp;— 1.&nbsp;— Vancouver: UBC Press, 1997.&nbsp;— 319&nbsp;p.&nbsp;— [[:ru:Special:BookSources/0774806001|ISBN 0-774-80600-1]].</span> '''На рускай мове:''' * {{Крыніцы/История первой мировой войны 1914—1918 гг.}} * {{Кніга:Бэзіл Лідл Гарт:1914}} == Спасылкі == * [http://www.collectionscanada.ca/firstworldwar/index-e.html Canada and the First World War: 1914-1918 {{Ref-en}}(англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311180847/http://collectionscanada.ca/firstworldwar/index-e.html |date=11 сакавіка 2016 }} * [http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history/firstwar/canada Canada and WWI {{Ref-en}}(англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071103135655/http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history%2Ffirstwar%2Fcanada |date=3 лістапада 2007 }} * {{Cite web|url=http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history/firstwar/vimy|title=Canada in the First World War and the Road to Vimy Ridge|archiveurl=https://www.webcitation.org/60wCCIuaa?url=http://www.veterans.gc.ca/eng/sub.cfm?source=history%2Ffirstwar%2Fvimy|archivedate=14 жніўня 2011|url-status=dead}} {{Ref-en}}(англ.) * [http://www.collectionscanada.ca/first-world-war/interviews/ Oral Histories of the First World War: Veterans 1914-1918] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071001062514/http://www.collectionscanada.ca/first-world-war/interviews/ |date=1 кастрычніка 2007 }} на сайце Бібліятэкі і архіва Канады {{Ref-en}}(англ.) * [http://www.canada.ru/about/history/independent.html Канада і Першая сусветная вайна]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020001352/http://www.canada.ru/about/history/independent.html |date=20 кастрычніка 2016 }} * [http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/KANADA.html Гісторыя Канады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160630113915/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/KANADA.html |date=30 чэрвеня 2016 }} {{Першая сусветная вайна}} {{Удзельнікі Першай сусветнай вайны}} [[Катэгорыя:Гісторыя Канады]] [[Катэгорыя:Войны Канады]] [[Катэгорыя:Канада ў Першай сусветнай вайне| ]] c2zsnmgcwnhglkjbax66vdpieszt7v1 0 341594 5160662 5060257 2026-07-03T21:16:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160662 wikitext text/x-wiki '''Літоўская літарату́ра''' — гэта [[літаратура]] на [[Літоўская мова|літоўскай мове]]. == Гісторыя == [[Выява:Oldest surviving writing in Lithuanian language.jpg|thumb|злева|Найбольш ранні пісьмовы помнік літоўскай мовы датаваны 1503—1515 гг. Напісаная ад рукі малітва на апошняй старонцы кнігі «Tractatus sacerdotalis», Страсбур.]] Вытокі літаратураы Літвы ў фальклоры ([[дайна|песні-дайны]], [[казкі]], [[паданні]], [[прыказкі]] і інш.) і ў пісьмовых разнамоўных крыніцах. Найбольш старажытныя помнікі пісьменнасці Літвы — летапісы 14—16 ст. на старабеларускай мове — афіцыйнай мове Вялікага Княства Літоўскага. У іх ёсць элементы міфалогіі, народныя паданні, легенды, якія пазней жывілі мастацкую літаратуру Літвы. Пісьменнасць 16—17 ст. развівалася на лацінскай (на ёй з 1579 вялося навучанне ў Віленскім універсітэце) і польскай мовах. Захаваўся адзіны старажытны помнік на літоўскай мове — тэкст малітвы пачатку [[16 ст.]], запісаны ад рукі на апошнім аркушы кнігі «Tractatus sacerdotalis», выдадзенай у [[Страсбург]]у ў [[1503]] годзе. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|thumb|Катэхізіс Мажвідаса]] У 16—17 стст. найбольш значныя творы пра мінулае Літвы, яе прыроду на лацінскай мове стваралі [[М. Гусоўскі]], [[А. Каяловіч]], [[М. Літвін]], [[Я. Радван]], [[П. Раізій]], [[М. Сарбеўскі]], [[А. Шротэр]], на лацінскай і польскай — [[А. Волан]], [[А. Ратундус]], на польскай  — [[Мацей Стрыйкоўскі]]. Да [[19 ст.]] літаратура Літвы стваралася і ў т.зв. [[Малая Літва|Малой Літве]] — [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]. Помнікі старажытнасці мелі пераважна рэлігійны характар. [[Выява:Jonas Bretkunas.Postile.jpg|thumb|злева|Посціла Браткунаса. [[1591]]]] Першыя пераклады рэлігійных песнапенняў на літоўскую мову зрабілі дзеячы Рэфармацыі прафесары [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] {{нп5|Станіслаў Рапалёніс||ru|Раполионис, Станислав}} і [[Абрагам Кульвеціс]]. Першая кніга на літоўскай мове — «{{нп5|Катэхізіс Марцінаса Мажвідаса|Катэхізіс|en|Catechism of Martynas Mažvydas}}» [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], якая была выдадзена ў [[1547]] годзе ў [[Кёнігсберг]]у ўключала літоўскі [[буквар]] і [[песнапенні]]. Значны ўклад у развіццё пісьменнасці Літвы зрабілі першы {{нп5|Пераклады Бібліі на літоўскую мову|перакладчык Бібліі на літоўскую мову|en|Bible translations into Lithuanian}}, аўтар {{нп5|Посціла Ёнаса Браткунаса|кнігі казанняў|en|Postil of Jonas Bretkūnas}} {{нп5|Ёнас Браткунас||ru|Бреткунас, Йонас}}, аўтар першай літоўскай граматыкі ([[1653]]), кнігі духоўных песнапенняў (кантаў) і малітоўніка {{нп5|Даніелюс Клейнас||ru|Клейн, Даниил}}. Пачынальнік літоўскай пісьмовай літаратуры [[Мікалоюс Даўкша]] — перакладчык на літоўскую мову катэхізіса [[Я. Лядэсма|Я. Лядэсмы]] ([[1595]]) і зборніка пропаведзяў [[Якуб Вуек|Якуба Вуека]] «Посціла каталіцкая» ([[1599]]). Важную ролю ў станаўленні старалітоўская пісьменнасці адыгралі [[Канстанцінас Шырвідас]], укладальнікі і перакладчыкі духоўных твораў [[М. Пяткявічус]], [[Салямонас Славачынскіс]], {{нп5|Самуэліс Багуславас Хілінскіс|Самуэліс Хілінскіс|lt|Samuelis Boguslavas Chilinskis}}, {{нп5|Ёнас Якнавічус||lt|Jonas Jaknavičius}}, {{нп5|Сцяпонас Яўгяліс-Цяляга||ru|Steponas Jaugelis-Telega}}. Спробы унармавання літоўскай пісьмовай мовы былі ў [[18 ст.]]: граматыкі, слоўнікі, калектыўны пераклад Бібліі ([[1735]]), пачаты збор і выданне фальклорных твораў ({{нп5|Ёкубас Брадоўскіс||lt|Jokūbas Brodovskis}}, {{нп5|Мікалас Мярлінас||lt|Mykolas Merlinas}}, {{нп5|Крысціёнас Мілкус||lt|Kristijonas Gotlybas Milkus}}, {{нп5|Готфрыд Остэрмеер||lt|Gotfridas Ostermejeris}}, {{нп5|Піліпас Руйгіс||lt|Pilypas Ruigys}}). Першую кнігу свецкага зместу «Байкі Эзопа» выдаў у [[1706]] годзе {{нп5|Ёнас Шульцас||en|Jonas Šulcas}}. Пачынальнікам літоўскай мастацкай літаратуры лічыцца [[Крысціёнас Данелайціс]], аўтар паэмы «Поры года», напісанай ім у [[1760]]—[[1770]] гадах, але выдзенай толькі ў [[1818]] годзе, ужо пасля смерці паэта. Развіццю літаратуры ў [[18 ст.]] спрыяла дзейнасць {{нп5|Людзвікас Рэза|Людзвікаса Рэзы|ru|Реза, Людвикас}} і {{нп5|Фрыдрыхас Куршайціс|Фрыдрыхаса Куршайціса|ru|Куршат, Фридрих}}. У пачатку [[19 ст.]] цэнтрам культуры Літвы стаў [[Віленскі ўніверсітэт]]. Вядучае месца ў літаратуры займала [[паэзія]]: [[байка, літаратура|байкі]], [[эпіграма|эпіграмы]], [[паэма|паэмы]] ({{нп5|Сільвястрас Валюнас||lt|Silvestras Teofilis Valiūnas}}, {{нп5|Антанас Яцкус Клямянтас|Антанас Клямянтас|lt|Antanas Jackus Klementas}}, {{нп5|Дзёнізас Пошка||ru|Пошка, Дионизас}}, {{нп5|Сіманас Станявічус||ru|Станявичюс, Симонас}}, {{нп5|Антанас Страздас||en|Antanas Strazdas}}). Найбольш значны твор гэтага перыяду — паэма «Анікшчэйскі бор», напісаная [[Антанас Баранаўскас|Антанасам Баранаўскасам]] у [[1860]]—[[1861]] гадах. У першай палове [[19 ст.]] зарадзілася мастацкая [[проза]]. Важную ролю ў яе станаўленні адыгралі гістарычныя працы з элементамі мастацкай прозы [[Сіманас Даўкантас|Сіманаса Даўкантаса]], адметныя [[Рамантызм|рамантычна-прыўзнятым]] асэнсаваннем [[гісторыя Літвы|мінулага краіны]], узвышанасцю стылю. Каларытнасцю і выразнасцю народнай мовы вызначалася аповесць [[Мацеюс Валанчус|Мацеюса Валанчуса]] «Юзе з Палангі» ([[1869]]), заснаваная на этнаграфічным і фальклорным матэрыяле. Развіццё літаратуры Літвы стрымлівала забарона царскімі ўладамі ў [[1864]]—[[1904]] гадах друку на літоўскай мове. Цэнтры друку пачалі стварацца па-за межамі Літвы — ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], [[ЗША]]. У перыяд абуджэння нацыянальнага руху ў Літве ўзнік [[рамантызм]]. Найбольш яркі яго прадстаўнік [[Майроніс]] (кніга «Галасы вясны», [[1895]]), паэзія якога садзейнічала развіццю асноў [[сілаба-танічнае вершаскладанне|сілаба-танічнага вершаскладання]], фарміраванню [[Літаратурная мова|літаратурнай мовы]]. [[Элегія|Элегічнымі]] матывамі вызначалася лірыка [[Пранас Вайчайціс|Пранаса Вайчайціса]], [[патрыятызм|патрыятычным]] гучаннем, [[сатыра|сатырычным]] паказам сацыяльных з’яў — паэзія і проза [[Вінцас Кудзірка|Вінцаса Кудзіркі]]. У канцы [[XIX]] — пачатку [[XX ст.]] ў літаратуры замацоўваюцца прынцыпы [[Рэалізм (літаратура)|рэалістычнага]] адлюстравання рэчаіснасці (апавяданні вясковай тэматыкі [[Жамайце]]). Традыцыі самабытнай рэалістычнай прозы развівалі {{нп5|Юозас Тумас|Юозас Тумас-Вайжгантас|ru|Тумас, Юозас}}, {{нп5|Лаздзіну Пяледа||ru|Лаздину Пеледа}} (сёстры [[Марыя Ластоўская]] і [[Сафія Пшыбіляўскене]]), {{нп5|Габрыеле Пяткявічайце-Біце||lt|Gabrielė Petkevičaitė-Bitė}}, {{нп5|Шатрыёс Рагана||ru|Шатриёс Рагана}}. У жанры [[раман]]а выступіў {{нп5|Вінцас Петарыс||ru|Винцас Петарис}}, аўтар першага [[гістарычны раман|гістарычнага рамана]] «Альгімантас», выдадзенага ў [[1904]]—[[1905]] гадах. Актывізацыі літаратурнага і культурнага жыцця ў пачатку [[20 ст.]] садзейнічала адмена забароны друку на [[Нацыянальная мова|нацыянальнай мове]]. Узніклі разнастайныя літаратурныя плыні. Рэалістычная і фальклорная традыцыі спалучаны ў драме «Шарунас» ([[1911]]), «Паданнях Дайнаўскай даўніны» ([[1912]]), [[аповесць|аповесцях]] і [[навела]]х [[Вінцас Крэве-Міцкявічус|Вінцаса Крэве]]; [[лірыка|лірыцы]] [[Людас Гіра|Людаса Гіры]]. Развіваліся [[неарамантызм]], [[мадэрнізм]] ({{нп5|Юозапас Альбінас Гярбачаўскас|Юозапас Гярбачаўскас|lt|Juozapas Albinas Herbačiauskas}}), [[Рэалізм (літаратура)|рэалізм]] ([[Ёнас Білюнас]], [[Антанас Венуоліс]]). Рысы {{нп5|імпрэсіянізм, літаратура|імпрэсіянізму|ru|Импрессионизм (литература)}} і {{нп5|экспрэсіянізм, літаратура|экспрэсіянізму|ru|Экспрессионизм (литература)}} выявіліся ў прозе {{нп5|Казіс Пуйда|Казіса Пуйды|ru|Пуйда, Казис}}, {{нп5|Юргіс Савіцкіс|Юргіса Савіцкіса|lt|Jurgis Savickis}}, {{нп5|Ігнас Шэйнюс|Ігнаса Шэйнюса|lt|Ignas Šeinius}}, [[сімвалізм]]у і [[містыцызм]]у — у драматургіі [[Відунас]]а ([[драма|драмы]] «Цені прашчураў», [[1908]], і «Вечны агонь», [[1912]]). Характар літаратурнага працэсу ў [[1918]]—[[1940]] гадоў вызначалі [[Майроніс]] (гістарычныя драмы ў вершах, [[балада|балады]]), Тумас-Вайжгантас ([[апавяданне|апавяданні]], [[Аповесць|аповесці]], [[раман]]), [[Відунас]] ([[Драма (жанр)|драмы]]), Казіс Пуйда ([[гістарычны раман]] ''«Magnus Dux»'', [[1936]]) і інш. У [[паэзія|паэзіі]] і драме пераважаў [[сімвалізм]] ([[Юргіс Балтрушайціс]], [[Пятрас Вайчунас]], [[Вінцас Крэве-Міцкявічус|Вінцас Крэве]], {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас||ru|Миколайтис-Путинас, Винцас}}, {{нп5|Стасіс Сантварас||ru|Сантварас, Стасис}}, [[Баліс Сруога]]), у творчасці футурыстычнай групоўкі «[[Чатыры вятры]]» ({{нп5|Казіс Бінкіс||ru|Бинкис, Казис}}, {{нп5|Юозас Ціслява||ru|Тислява, Юозас}}, {{нп5|Саліс Шамярыс||lt|Salys Šemerys}} і інш.) — рысы экспрэсіянізму і рэалізму. Ідэйна-эстэтычныя прынцыпы [[неарамантызм]]у развівалі маладыя паэты {{нп5|Ёнас Айсціс||ru|Айстис, Йонас}}, {{нп5|Бярнардас Бразджоніс||ru|Бразджёнис, Бернардас}}, {{нп5|Антанас Мішкініс||lt|Antanas Miškinis}}, [[Саламея Нерыс]] і інш. Імпрэсіянісцка-неарамантычнай арыентацыі ў [[проза |празаічных]] творах прытрымліваліся {{нп5|Антанас Вайчулайціс||ru|Вайчулайтис, Антанас}}, {{нп5|Ігнас Шэйнюс||lt|Ignas Šeinius}}, {{нп5|Казіс Янкаўскас||lt|Kazys Jankauskas}}. Пашырыўся [[жанр]]ава-стылявы, ідэйна-тэматычны дыяпазон твораў рэалістычнага кірунку, вырас іх мастацкі ўзровень: [[псіхалагічны раман]] «У цені алтароў» {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас|Вінцаса Мікалайціса-Пуцінаса|ru|Миколайтис-Путинас, Винцас}} ([[1933]]), [[гістарычны раман]] «Лёс Шымонісаў» {{нп5|Ева Сіманайціце||ru|Симонайтите, Ева}} ([[1935]]), празаічныя творы [[Антанас Вянцлава|Антанаса Вянцлавы]], {{нп5|Юозас Грушас|Юозаса Грушаса|lt|Juozas Grušas}}, {{нп5|Людас Давідзенас|Людаса Давідзенаса|lt|Liudas Dovydėnas}}, [[Ёнас Марцінкявічус|Ёнаса Марцінкявічуса]], [[В. Рамонас]]а, [[Пятрас Цвірка|Пятраса Цвіркі]] і інш. Матывы вызваленчай барацьбы гучалі ў творах пісьменнікаў [[Віленскі край|Віленскага краю]], што ўваходзіў у склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]: у [[паэзія|паэзіі]] — [[Она Міцюце]], [[Альбінас Жукаўскас]], {{нп5|Юозас Кекштас||lt|Juozas Kėkštas (1915)}}, у [[проза|прозе]] — {{нп5|Рапалас Мацконіс||lt|Rapolas Mackonis}}. == Савецкі перыяд == Гістарычныя абставіны пачатку 1940-х гг. паўплывалі на асабістыя лёсы пісьменнікаў Літвы, на характар мастацкага асэнсавання рэчаіснасці ў іх творах. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] многія пісьменнікі трапілі за межы краіны ([[Юозас Балтушыс]], [[Людас Гіра]], [[Саламея Нерыс]], [[Пятрас Цвірка]] і інш.), асобныя апынуліся на фронце ({{нп5|Владас Мазурунас||lt|Vladas Mozūriūnas}}, {{нп5|Эдуардас Межалайціс||ru|Межелайтис, Эдуардас}}, {{нп5|Паўлюс Шырвіс||lt|Paulius Širvys}}), іх творчасць была прасякнута матывамі [[туга|тугі]] па часова страчанай радзіме. У гады нямецка-фашысцкай акупацыі ствараліся высокамастацкія творы: [[лірычны верш|лірычныя вершы]] і [[паэма|паэмы]] [[Саламея Нерыс|Саламеі Нерыс]], апавяданні [[Пятрас Цвірка|Пятраса Цвіркі]], зборнікі філасофскай лірыкі {{нп5|Бярнардас Бразджоніс|Бярнардаса Бразджоніса|ru|Бразджёнис, Бернардас}}, [[Юргіс Балтрушайціс|Юргіса Балтрушайціса]], {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас|Вінцаса Мікалайціса-Пуцінаса|ru|Миколайтис-Путинас, Винцас}}. У літаратуры з’явіліся новыя імёны ({{нп5|Казіс Брадунас||ru|Брадунас, Казис}}, {{нп5|Вітаўтас Мачарніс||lt|Vytautas Mačernis}}). У [[1944]] годзе многія пісьменнікі Літвы эмігрыравалі на [[Заходні свет|Захад]] ({{нп5|Казіс Брадунас||ru|Брадунас, Казис}}, {{нп5|Бярнардас Бразджоніс|Бярнардас Бразджоніс|ru|Бразджёнис, Бернардас}}, {{нп5|Фаўстас Кірша||ru|Кирша, Фаустас}}, [[Вінцас Крэве-Міцкявічус|Вінцаса Крэве]], {{нп5|Ёнас Мякас||ru|Мекас, Йонас}}, {{нп5|Хянрыкас Нагіс||lt|Henrikas Nagys}}, {{нп5|Альфонсас Ніка-Нілюнас||lt|Alfonsas Nyka-Niliūnas}}, [[Хянрыкас Радаўскас]], {{нп5|Антанас Шкема||ru|Шкема, Антанас}} і інш). Замежнае таварыства літоўскіх пісьменнікаў выдавала літоўскія [[газета|газеты]] і [[часопіс]]ы, [[кніга|кнігі]], [[падручнік]]і. Вярнуліся на радзіму асобныя пісьменнікі з [[СССР]], з нямецка-фашысцкага канцлагера ([[Баліс Сруога]]), на радзіме плённа працавалі [[Казіс Борута]], [[Пятрас Вайчунас]], [[Антанас Венуоліс]], {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас||ru|Миколайтис-Путинас, Винцас}}, {{нп5|Антанас Мішкініс||lt|Antanas Miškinis}}, {{нп5|Ева Сіманайціце||ru|Симонайтите, Ева}} і інш. Пачаўся складаны працэс развіцця літаратуры першых пасляваенных гадоў. У асобных паэтычных творах пераважаў псеўдапатрыятычны [[пафас]], публіцыстычныя штампы, палітычныя [[лозунг]]і ([[Антанас Вянцлава]], {{нп5|Антанас Янінас||lt|Antanas Jonynas}}, {{нп5|Владас Мазурунас||lt|Vladas Mozūriūnas}}, {{нп5|Юозас Мацявічус||ru|Мацявичюс, Юозас}}, {{нп5|Цяафіліс Цільвіціс||ru|Тильвитис, Теофилис}}). Думку пра гістарычную неабходнасць савецкай улады ў Літве, выкрыццё і асуджэнне [[кулацтва]] выказвалі ў сваіх творах [[Аляксандрас Гудайціс-Гузявічус]], {{нп5|Ёнас Давівайціс||lt|Jonas Dovydaitis}}, {{нп5|Цяафіліс Цільвіціс||ru|Тильвитис, Теофилис}} і інш. Навізной вызначаліся аповесць Боруты «Млын Балтарагіса» ([[1945]]), драмы Сруогі «Доля перадсвітальная» ([[1945]]) і «Казімір Сапега» ([[1947]]), яго [[мемуары]] «Лес багоў» ([[1957]]) і інш. Творчае абнаўленне адчувалася ў паэзіі {{нп5|Стасіс Англіцкіс|Стасіса Англіцкіса|ru|Англицкис, Стасис}}, [[Пятрас Вайчунас|Пятраса Вайчунаса]], {{нп5|Ёнас Грайчунас|Ёнаса Грайчунаса|ru|Грайчюнас, Йонас}}, [[Альбінас Жукаўскас|Альбінаса Жукаўскаса]], {{нп5|Казіс Інчура|Казіса Інчуры|ru|Инчюра, Казис}}, [[Эўгяніюс Матузявічус|Эўгяніюса Матузявічуса]], {{нп5|Антанас Мішкініс|Антанаса Мішкініса|lt|Antanas Miškinis}}, {{нп5|Владас Мазурунас|Владаса Мазурунаса|lt|Vladas Mozūriūnas}}. У песенна-рамантычным кірунку працаваў {{нп5|Паўлюс Шырвіс|Паўлюса Шырвіса|lt|Paulius Širvys}}, наватарства і эксперымент характэрны паэту-лірыку {{нп5|Эдуардас Межалайціс|Эдуардасу Межэлайцісу|ru|Межелайтис, Эдуардас}} (зборнікі «Чалавек», [[1961]]; «Тут Літва», [[1968]]). Значны ўклад у літаратуру зрабілі пісьменнікі-эмігранты (паэт [[Хянрыкас Радаўскас]], празаік і драматург {{нп5|Антанас Шкема||ru|Шкема, Антанас}}). [[Анталогія]] «Зямля» ([[1951]]) выявіла новыя таленты: {{нп5|Казіс Брадунас||ru|Брадунас, Казис}}, {{нп5|Вітаўтас Мачарніс||lt|Vytautas Mačernis}} (філасофска-канцэптуальны цыкл [[верш]]аў «Прывіды»), {{нп5|Хянрыкас Нагіс||lt|Henrikas Nagys}}, {{нп5|Альфонсас Ніка-Нілюнас||lt|Alfonsas Nyka-Niliūnas}}. Традыцыі вясковай прозы развіваў {{нп5|Марус Кацілішкіс||lt|Marius Katiliškis}}. [[1960-я|1960]]—[[1970-я]] гг. — перыяд кардынальных перамен у [[проза|прозе]] і [[драматургія|драматургіі]]. Зварот да гістарычнай тэматыкі, пераасэнсаванне праблем [[нацыя|нацыі]] і [[дзяржава|дзяржавы]], здабыткі этнічнай культуры, шматгранны [[духоўны свет]] сучасніка вызначалі сутнасць і змест літоўскай літаратуры гэтага перыяду ([[Ёнас Авіжус]], [[Юозас Балтушыс]], {{нп5|Ёнас Мікялінскас||ru|Микелинскас, Йонас}}, {{нп5|Ева Сіманайціце||ru|Симонайтите, Ева}}, {{нп5|Мікалас Слуцкіс||lt|Mykolas Sluckis}}). Галоўнымі арыенцірамі літаратуры сталі [[інтэлектуалізм]], [[псіхалагізм]], актуальнасць тэматыкі, пошукі новых мастацкіх форм. Супярэчлівасць чалавечай прыроды, права чалавека на выбар паказаны ў [[драма]]х «Каханне, джаз і чорт» (паст. [[1967]]) і «Барбара Радзівіл» (паст. [[1972]]) {{нп5|Юозас Грушас|Юозаса Грушаса|lt|Juozas Grušas}}, праблемы сучаснай вёскі, сялянскага лёсу — у прозе {{нп5|Вітаўтас Бубніс|Вітаўтаса Бубніса|ru|Бубнис, Витаутас}}, {{нп5|Мікалас Слуцкіс|Мікаласа Слуцкіса|lt|Mykolas Sluckis}}, {{нп5|Альгірдас Поцюс|Альгірдаса Поцюса|lt|Algirdas Pocius}}, псіхалагічныя праблемы выхавання моладзі — у творах Р.Кашаўскаса, пратэст супраць псеўдарэаліст. адлюстравання рэчаіснасці — у {{нп5|Раймандас Кашаўскас|Раймандаса Кашаўскаса|lt|Raimondas Kašauskas}}, уплыў навейшай заходняй драмы ў творчасці [[Казіс Сая|Казіса Саі]] і {{нп5|Юозас Глінскіс|Юозаса Глінскіса|lt|Juozas Glinskis}}. У [[1970-я|1970]]—[[1980-я]] гг. раскрыўся творчы талент пісьменнікаў [[Альгімантас Балтакіс|Альгімантаса Балтакіса]], {{нп5|Яніна Дзягуціце|Яніны Дзягуціце|ru|Дягутите, Янина}}, [[Альфонсас Малдоніс|Альфонсаса Малдоніса]], [[Юсцінас Марцінкявічус|Юсцінаса Марцінкявічуса]], {{нп5|Ляанідас Яцынявічус|Ляанідаса Яцынявічуса|en|Leonidas Jacinevičius}}, асноўны змест твораў якіх — філасофскі роздум пра лёс нацыі, праблемы [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]] і інш. Новыя якасці ([[парадокс]], [[іронія]]) і тэндэнцыі, сувязь з фальклорнымі традыцыямі, духоўнасць выявіліся ў паэзіі {{нп5|Она Балюканіце|Оны Балюканіце|ru|Балюконе, Оне}}, [[Вітаўтас Пятрас Бложэ|Вітаўтаса Бложэ]], {{нп5|Юдзіта Вайчунайце|Юдзіты Вайчунайце|ru|Вайчюнайте, Юдита}}, [[Томас Венцлава|Томаса Венцлавы]], {{нп5|Сігітас Гяда|Сігітаса Гяды|ru|Гяда, Сигитас}}, {{нп5|Марцаліюс Марцінайціс|Марцаліюса Марцінайціса|ru|Мартинайтис, Марцелиюс}}, {{нп5|Ёнас Стрэлкунас|Ёнаса Стрэлкунаса|en|Jonas Strielkūnas}}, Г. А. Чыгрэюса, І. Юшкайціса, у прозе Ю. Апуціса, Р. Гранаўскаса, П. Дзірыелы, Б. Радзявічуса. Новы этап развіцця літаратуры звязаны з нацыянальным адраджэннем у 1980—90-я г. Сучасныя тэндэнцыі прадстаўлены шматлікімі постмадэрнісцкімі творамі, насычанымі ўмоўнымі вобразамі, паэтыкай міфаў (проза Р. Гавяліса, С. Т. Кандротаса), розныя спосабы адлюстравання вызначаюць прозу Ю. Кунчынаса, А.Рамонаса, В.Юкнайтэ і інш. У паэзіі дамінуе пакаленне 1980-х г., творы якіх вылучаюцца арыгінальнасцю формы, паэтычным майстэрствам, вытанчанасцю мовы (В. Бразюнас, А.Грыбаўскас, Д. Каёкас, Э. Келміцкас, В. Кукулас, А. Марчэнас, Н. Міляўскайтэ, С. Парульскіс, Г. Цэшкайтэ і інш.). == Узаемасувязі з беларускай літаратурай == Літоўска-беларускія літаратурныя ўзаемасувязі маюць даўнія традыцыі. Яны зарадзіліся ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], калі ў [[Вільня|Вільні]] на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] пісаліся [[летапіс]]ы і [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статуты]], а [[Францыск Скарына]] выдаваў у [[1522]]—[[1525]] гадах беларускамоўныя кнігі. Узмацніліся яны ў [[19 ст.]] У літаратурным гуртку [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]] ў канцы [[1850-я|1850-х]] гг. разам з [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]], [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэнтам Каратынскім]] і інш. ўдзельнічаў літоўскі пісьменнік [[Мікалоюс Акялайціс]], які пераклаў на літоўскую мову [[ананімны твор|ананімны беларускі твор]] [[19 ст.]] «[[Гутарка старога дзеда]]»). У пачатку [[20 ст.]] [[Вільня]] была асяродкам літоўскай і беларускай культуры. Тут выходзілі газеты «[[Наша доля (1906)|Наша доля]]», «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]», жылі, бралі ўдзел у грамадска-літаратурным жыцці [[Францішак Багушэвіч]], [[Адам Гурыновіч]], [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Цётка (Алаіза Пашкевіч)|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], прыязджаў [[Максім Багдановіч]], адбываліся сустрэчы літоўскіх і беларускіх [[пісьменнік]]аў, [[мастак]]оў, [[артыст]]аў. Важным фактарам творчых узаемакантактаў была дружба Янкі Купалы з [[Людас Гіра|Людасам Гірам]], [[Марыя Ластаўскене|Марыяй Ластаўскене]], мастаком і кампазітарам [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюсам Чурлёнісам]]. У [[1910]] годзе ў [[перыядычны друк|перыядычным друку]] Літвы з’явіліся першыя літаратурна-крытычныя артыкулы Гіры пра творчасць Янкі Купалы, змяшчаліся яго [[верш]]ы на літоўскай мове ў перакладзе {{нп5|Адамас Дамбраўскас-Якштас|Адамаса Якштаса (А. Дамбраўскаса)|lt|Adomas Dambrauskas-Jakštas}}. У [[1909]] годзе на беларускай мове апублікавана апавяданне [[Ёнас Білюнас|Ёнаса Білюнаса]]. У [[1920-я|1920]]—[[1930-я]] гг. ў Вільні і [[Каўнас]]е ставіліся [[п'еса|п’есы]] [[В. Дунін-Марцінкевіч|Дуніна-Марцінкевіча]], [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]], [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольда Родзевіча]], выдаваліся беларускія [[кніга|кнігі]], [[газета|газеты]] і [[часопіс]]ы, у т.л. часопісы «[[Крывіч (1923)|Крывіч]]», «[[Беларускі асяродак]]», «[[Крывічанін (1918)|Крывічанін]]» і інш. У [[1930-я]] гг. ў [[Мінск]]у жылі і працавалі [[Фяліксас Вайшнорас|Фяліксас Вайшнорас (Садайніс)]], [[Аляксандра Мяркіце|Аляксандра Мяркіце (Лавенас Люда)]], [[Андрус Дабулявічус]], [[Вінцас Скарджус]] і інш., выходзілі газета «[[Raudonasis artojas]]» («Чырвоны араты»), альманах «[[Пад чырвоным сцягам]]», працавалі літоўскія секцыі ў [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюзе пісьменнікаў]] і [[Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі|Дзяржаўным выдавецтве Беларусі]]. У [[1920-я|1920]]—[[1930-я]] гг. ў [[Мінск]]у выдадзена 78 літоўскіх кніг, у т.л. пераклады на літоўскую мову паэмы «[[Над ракою Арэсай]]» Я. Купалы ([[1935]]), твораў [[Янка Маўр|Янкі Маўра]], [[Аляксандр Іванавіч Якімовіч|Аляксандра Якімовіча]]. Асабістыя кантакты звязвалі [[Максім Танк|Максіма Танка]] з [[Альбінас Жукаўскас|Жукаўскасам]], [[Она Міцюце|Онай Міцюце]], {{нп5|Ёнас Каросас|Ёнасам Каросасам|lt|Jonas Karosas}}. Збліжэнню літаратур спрыялі асабістыя сустрэчы [[Пятрас Цвірка|Пятраса Цвіркі]], [[Антанас Вянцлава|Антанаса Вянцлавы]] на 35-гадовым юбілеі творчай дзейнасці Янкі Купалы ў [[Мінск]]у ў снежні [[1940]] года, Янкі Купалы, Якуба Коласа, [[Міхась Лынькоў|Міхася Лынькова]] і [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] ў маі—чэрвені [[1941]] года ў [[Вільня|Вільні]] і [[Каўнас]]е. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] беларускія і літоўскія пісьменнікі ўдзельнічалі ў супольных [[вечары|вечарах]], выступалі ў перыядычным друку. Адзінства матываў і вобразаў ядналі паэзію [[Людас Гіра|Людаса Гіры]], [[Антанас Вянцлава|Антанаса Вянцлавы]], [[Пятрас Цвірка|Пятраса Цвіркі]], [[Ёнас Марцінкявічус|Ёнаса Марцінкявічуса]], {{нп5|Ваціс Рэймярыс|Ваціса Рэймярыса|ru|Реймерис, Вацис}}, [[Саламея Нерыс|Саламеі Нерыс]], {{нп5|Эдуардас Межалайціс|Эдуардаса Межалайціса|ru|Межелайтис, Эдуардас}} з творамі Якуба Коласа, Петруся Броўкі, [[Пімен Панчанка|Пімена Панчанкі]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і інш. У пасляваенны перыяд склаліся новыя формы супрацоўніцтва — тыдні, дні літаратуры і культуры суседніх народаў. Актывізацыі беларуска-літоўскіх сувязей спрыялі тыдні літоўскай літаратуры ў Беларусі ([[1956]]), беларускай літаратуры ў Літве ([[1958]]), беларускай кнігі ў Літве ([[1962]]), літоўскай кнігі ў Беларусі ([[1963]]), дні беларуска-літоўскай дружбы ў Літве ([[1963]]), сяброўскія сустрэчы дзеячаў літаратуры, культуры Літвы ў Беларусі ([[1974]]), літаратуры і мастацтва Беларусі ў Літве ([[1975]]) і інш. Сустрэчы пісьменнікаў, узаемакантакты, знаёмства з гісторыяй, культурай рэспублік выклікала ўзаемапранікненне тэм і вобразаў. Літоўская тэматыка заняла значнае месца ў творах Петруся Броўкі, Максіма Танка, Панчанкі, [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]], [[Міхась Калачынскі|Міхая Калачынскага]], [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], [[Лідзія Львоўна Арабей|Лідзіі Арабей]], [[Алег Антонавіч Лойка|Алега Лойкі]] і інш., беларуская — у творах {{нп5|Эдуардас Межалайціс|Эдуардаса Межалайціса|ru|Межелайтис, Эдуардас}}, [[Альбінас Жукаўскас|Альбінаса Жукаўскаса]], [[Юстас Паляцкіс|Юстаса Паляцкіса]], {{нп5|Бронюс Мацкявічус|Бронюса Мацкявічуса|ru|Bronius Mackevičius}}, {{нп5|Вілія Шульцайце|Віліі Шульцайце|en|Vilija Šulcaitė}}, [[Альгімантас Балтакіс|Альгімантаса Балтакіса]], {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас|Вінцаса Мікалайціса-Пуцінаса|ru|Миколайтис-Путинас, Винцас}} і інш. У [[1945]]—[[1984]] гадах у перакладзе на літоўскую мову выдадзена 45 кніг беларускіх пісьменнікаў, у перакладзе на беларускую мову — каля 30 кніг літоўскіх аўтараў. На літоўскай мове выйшлі: «Анталогія беларускай прозы» ([[1949]]), [[анталогія|анталогіі]] беларускай паэзіі «З беларускай паэзіі» ([[1952]]), «Па Нёмане песня плыве» ([[1958]]), зборнік [[Беларускія казкі|беларускіх народных казак]] «Ліса ваўка пакарала» ([[1965]]), кніга вершаў, паэм і п’ес [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Не жалейка стогне» ([[1957]]), паэтычныя зборнікі [[Міхась Калачынскі|Міхася Калачынскага]] «Прыгоды Падалкі» ([[1960]]), [[Максім Танк|Максіма Танка]] «След бліскавіцы» ([[1961]]), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Ой вы, думы, думы…» (1962), кнігі [[апавяданне|апавяданняў]] і [[аповесць|аповесцей]] [[Янка Брыль|Янкі Брыля]] «У Забалоцці днее» ([[1955]]) і «Зялёная школа» ([[1963]]), [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]] «Сярэбраная табакерка» ([[1956]]), кніга прозы [[Максім Танк|Максіма Танка]] «Лісткі календара» ([[1969]]), кніга апавяданняў беларускіх пісьменнікаў «Акно ў зялёны сад» ([[1988]]), аповесці [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]] «Трэцяя ракета» ([[1964]]), [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] «[[Дзікае паляванне караля Стаха]]» (1994), [[раман]]ы [[Іван Шамякін|Івана Шамякіна]] «Крыніцы» ([[1958]]) і «Сэрца на далоні» ([[1966]]), [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] «Віленскія камунары» ([[1965]]), [[Васіль Фёдаравіч Хомчанка|Васіля Хомчанкі]] «Вяртанне ў агонь» ([[1983]]), [[Валянціна Міхайлаўна Коўтун|Валянціны Коўтун]] «Крыж міласэрнасці» ([[1997]]) і інш. На літоўскую мову беларускія творы перакладалі {{нп5|Альгімантас Антанавічус||lt|Algimantas Antanavičius}}, [[Альгімантас Балтакіс]], [[Альбінас Жукаўскас]], [[Альма Лапінскене]], [[Эмілія Легуце]], [[Эўгяніюс Матузявічус]], Межэлайціс і інш. У перакладзе на беларускую мову выйшлі: анталогіі прозы «Літоўскія апавяданні» ([[1957]]), паэзіі «Паэты Савецкай Літвы» ([[1954]]), «Галасы сяброў» ([[1958]]), «Літоўская савецкая паэзія» (т. 1—2, [[1977]]), зборнікі [[літоўскія народныя казкі|літоўскіх народных казак]] «Цудоўная крыніца» ([[1955]]), «Літоўскія народныя казкі» ([[1961]]), «Літоўскі гумар» ([[1966]]), казка «Чаму ў моры вада салёная?» ([[1970]]), раманы [[Антанас Вянцлава|Антанаса Вянцлавыы]] «Дзень нараджэння», [[Юозас Балтушыс|Юозаса Балтушыса]] «Прададзеныя гады» (абодва 1961), [[Вітаўтас Бубніс|Вітаўтаса Бубніса]] «Пад летнім небам» ([[1982]]), {{нп5|Вітаўтас Місявічус|Вітаўтаса Місявічуса|lt|Vytautas Misevičius}} «Мядзведжая акадэмія» ([[1988]]), [[Ёнас Авіжус|Ёнаса Авіжуса]] «Час, калі пусцеюць сядзібы» ([[1989]]), паэма [[Данялайціс]]а «Чатыры пары года» ([[1983]]), «Паэма братэрства» ([[1958]]) і зборнік вершаў «Чалавек» ([[1984]]) [[Эдуардас Межалайціс|Эдуардаса Межалайціса]], зборнікі паэзіі [[Эўгяніюс Матузявічус|Матузявічуса]] «Просіцца ў песню мора» ([[1965]]), [[Саламея Нерыс|Саламеі Нерыс]] «Калі зямля прачынаецца» ([[1971]]), [[Ёнас Марцінкявічус|Ёнаса Марцінкявічусаа]] «Трава і камень» ([[1981]]), [[Альфонсас Малдоніс|Альфонсаса Малдонісаа]] «Вадзяныя знакі» ([[1985]]), шэраг твораў для дзяцей, у тым ліку кніг вершаў [[Э. Балёнене|Э. Балёнене]] «Уцёс і ружа» (1976), зборнікаў вершаў «Рамоначак-Рамунеле» (1979), [[А. Матуціс|А. Матуціса]] «Мамін пірог» (1986), кнігі аповесцей [[Бубніс|Бубніса]] «Белы вецер» (1978), аповесці-казкі [[Сая|Саі]] «Гэй, хавайцеся!» (1982), казкі [[Цвірка|Цвіркі]] «Срэбная куля» (1991) і інш. На беларускую мову творы літоўскіх пісьменнікаў перакладалі і перакладаюць [[А. Асташонак]], [[Бараклін]], [[Броўка]], [[Я. Войніч]], [[А. Вярцінскі]], [[М. Гіль]], [[С. Грахоўскі]], [[М. Грынблат]], [[А. Зарыцкі]], [[А. Звонак]], [[В. Іпатава]], [[Калачынскі]], [[І. Калеснік]], [[Г. Каржанеўская]], [[У. Карызна]], [[Лойка]], [[Е. Лось]], [[В. Лукіна]], [[П. Марціновіч]], [[С. Панізнік]], [[А. Разанаў]], [[Ю. Свірка]], [[Р. Семашкевіч]], [[Я. Семяжон]], [[Я. Сіпакоў]], [[А. Ставер]], [[М. Танк]] і інш. Літоўска-беларускія сувязі даследуюць [[Альма Лапінскене]], [[Адам Мальдзіс]] і інш. == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|9|Літва}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Літва ў тэмах}} {{Еўропа паводле тэм|Літаратура}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літоўская літаратура|*]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле моў]] f28ec3k0h94poprxvqj7gmioahlkk2o 0 353538 5160567 5065684 2026-07-03T15:16:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160567 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Канстанцін Антонавіч Змігродскі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1936}}) — [[мастак]], [[скульптар]], [[медальер]]<ref name="ЗКА">[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-221710&strq=l_siz=20 Змигродский, Константин Антонович (1876—1936)] {{ref-ru}}</ref>, яркі прадстаўнік сімвалізму ў беларускай пластыцы<ref name="ГВМБ">[http://knowledge.allbest.ru/culture/3c0a65625a3bd78b4c43b89521206d36_3.html Гісторыя выяўленчага мастацтва Беларусі Х—пачатку ХХ стагоддзя]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Біяграфія == Адзін з заснавальнікаў [[Віцебская губернская вучоная архіўная камісія|Віцебскай вучонай архіўнай камісіі]], захавальнік яе музея<ref name="ЗКА"/>. З 1927 года жыў у Польшчы<ref name="ЗКА"/>. == Творчасць == Да твораў Змігродскага належаць «Думка», «Мара», «Крыўда», «Абуджэнне» (пачатак XX стагоддзя)<ref name="ГВМБ"/>. == Бібліяграфія == * Польский военный флот : доклад К. А. Змигродского, читанный в заседании комиссии 23 января 1911 г. — Витебск, [1911]. (БА3498) * Каталог монет и медалей музея Витебской ученой архивной комиссии / К. А. Змигродский. — Витебск, 1911. (Ба1277) (Форма фамилии: Змигродзкий.) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|}} * ''Шишанов, В. А.'' [https://issuu.com/linkedin63/docs/2019_istochnikovedenie_zmigrodskij  Константин Змигродский — художник, краевед и музейный деятель] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230226093332/https://issuu.com/linkedin63/docs/2019_istochnikovedenie_zmigrodskij |date=26 лютага 2023 }} // Актуальные проблемы источниковедения: материалы V Международной научно-практической конференции к 110-летию Витебской ученой архивной комиссии, Витебск, 25-26 апреля 2019 г. / — Витебск: ВГУ имени П. М. Машерова, 2019. — С. 375—379. {{Commonscat|Konstanty Żmigrodzki}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Змігродскі Канстанцін Антонавіч}} [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Медальеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Медальеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]] k6oak9e2g2mlu5rihbuau72g5b2b24r 0 359463 5160869 4789410 2026-07-04T11:04:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160869 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = <center>Каінава <br /> ''Káínawa''</center> | image = [[Выява:Kainai travois.jpg|250px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Фота 1910 г.<small> | poptime = 12202 | popplace = [[Канада]] | langs = блэкфут | rels = [[анімізм]], [[хрысціянства]] | related = [[пеганы]], [[сіксікава]] }} '''Ка́інава''', або '''ка́інаі''' (саманазва: ''Káínawa'', літаральна "шмат правадыроў") — [[алганкіны|алганкінскі]] народ, адгалінаванне канфедэрацыі [[чарнаногія|чарнаногіх]]. Жывуць пераважна ў рэзервацыі, плошчай 1 414, 03 км² на поўдзень ад [[Калгары]] ([[Канада]]). Агульная колькасць (2016 г.) — 12 202 чал. Да канца [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. каінава насялялі пераважна поўнач [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]]. Займаліся [[паляванне]]м і футравым [[гандаль|гандлем]]. Развіццё конегадоўлі і коннага палявання на [[Амерыканскі бізон|бізонаў]] дазволіла ім прасунуцца на поўдзень аж да [[Мантана|Мантаны]]. [[Кры]] называлі каінава народам крыві. Моцна пацярпелі падчас [[эпідэмія|эпідэміі]] [[1837]] г. Лічыцца, што каінава ўдзельнічалі ў апошнім паляванні на бізонаў узімку [[1880]] - [[1881]] гг. Каінава імкнуліся праводзіць палітыку мірных узаемаадносін з белымі гандлярамі і перасяленцамі. У [[1831]] г. і ў [[1855]] г. падпісвалі мірныя пагадненні з [[ЗША]]. У [[1877]] г. падпісалі мірнае пагадненне з уладамі Канады. У нашы дні прызнаюцца першасным народам гэтай краіны, маюць тэрытарыяльную і палітычную аўтаномію. Асноўныя сучасныя заяткі — [[жывёлагадоўля]], праца на [[прамысловасць|прамысловых]] прадпрыемствах. == Спасылкі == * [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/blood-kainai/ Kainai (Blood) - The Canadian Encyclopedia]{{Недаступная спасылка}} * [http://bloodtribe.org Blood Tribe] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Алганкіны]] [[Катэгорыя:Народы Канады]] 4o8auncqqy3wdkpbbdjzblls4sdxq4h 0 461988 5160653 4982695 2026-07-03T21:01:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160653 wikitext text/x-wiki {{фільм | Беларуская назва = Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна | Папярэдні фільм = [[Капітан Амерыка: Зімовы салдат]]<br><small>(у трылогіі пра Капітана Амерыку)</small> / <br />[[Чалавек-мураш (фільм)|Чалавек-мураш]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> | Наступны фільм = [[Доктар Стрэндж (фільм, 2016)|Доктар Стрэндж]]<br><small>(у храналогіі [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]])</small> }} '''«Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна»''' ({{lang-en|Captain America: Civil War}}) — [[Фільмы пра супергерояў|супергеройскі]] [[Баявік (кінажанр)|баявік]] вытворчасці [[Marvel Studios]] і дыстрыбуцыі [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]. Трэці фільм пра прыгоды персанажа [[Marvel Comics|коміксаў Marvel]] [[Капітан Амерыка|Капітана Амерыка]], які з’яўляецца [[сіквел]]ам фільма «[[Капітан Амерыка: Зімовы салдат]]» і трынаццатай па ліку карцінай [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінематаграфічнага сусвету Marvel]]. Рэжысёрамі фільма выступілі [[Браты Русо|браты Энтані і Джо Русо]], а [[Крыстафер Маркус і Стывен Мак-Філі]] былі прызначаны за сцэнарыстаў. У галоўных ролях — [[Крыс Эванс]], [[Роберт Даўні-малодшы]], [[Скарлет Ёхансан]], [[Себасціян Стэн]], [[Энтані Макі]], [[Эмілі Ванкэмп]], [[Дон Чыдл]], [[Джэрэмі Рэнер]], [[Чэдвік Боўзман]], [[Пол Бетані]], [[Элізабет Олсен]], [[Пол Рад]], [[Фрэнк Грыла]], [[Даніэль Бруль]] і [[Уільям Хёрт]]. У фільме «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна» Капітан Амерыка і яго [[Мсціўцы, Marvel Comics|Мсціўцы]] працягваюць абараняць свет, аднак пасля таго, як урад настаяў на законе аб рэгуляванні дзейнасці звышлюдзей, каманда падзялілася на два лагеры, адзін з якіх узначаліў Капітан Амерыка, а другі — [[Жалезны чалавек]]. Праца над фільмам «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна» пачалася ў 2013 годзе, калі Маркус і Мак-Філі пачалі пісаць сцэнарый, абапіраючыся на абмежаваную серыю 2006 года ''[[Грамадзянская вайна, комікс|Грамадзянская вайна]]'' аўтарства [[Марк Мілар|Марка Мілара]] і {{не перакладзена 3|Стыў Мак-Нівен|Стыва Мак-Нівена|en|Steve McNiven}}. Браты Русо былі запрошаны ўзначаліць праект пасля поспеху фільма «Капітан Амерыка: Зімовы салдат». Афіцыйную назву фільма абвясцілі ў кастрычніку 2014 года. Таго ж дня стала вядома пра ўдзел [[Роберт Даўні-малодшы|Даўні-малодшага]], на працягу некалькіх месяцаў з’явілася інфармацыя пра рэшту акцёрскага складу. Асноўныя здымкі пачаліся ў красавіку 2015 года ў Атланце і завяршыліся ў жніўні 2015 года ў Германіі. Фільм «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна» пачаў ''Трэцюю фазу'' [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]]. Сусветная прэм’ера адбылася ў [[Лос-Анджэлес]]е 12 красавіка 2016, фільм выйшаў на экраны 5 мая 2016 года ў фармаце [[Стэрэакінематограф|3D]] і [[IMAX 3D]]<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/culture/20141029/1030667912.html#14149404525333&message=resize&relto=register&action=addClass&value=registration|title=ria.ru «Marvel абвясціла назвы і даты выхаду 9 новых фільмаў пра супергерояў»|date=29.10.2014|accessdate=2014-11-02}}</ref><ref name="Cap3Date">{{cite web|url=http://marvel.com/news/movies/2014/4/7/22279/captain_america_to_return_to_theaters_may_5_2016|title=Captain America to Return to Theaters May 6, 2016|last=Strom|first=Marc|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=April 7, 2014|accessdate=April 7, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Of3Qst0y?url=http://marvel.com/news/movies/2014/4/7/22279/captain_america_to_return_to_theaters_may_6_2016|archivedate=7 красавіка 2014|url-status=live}}</ref>. == Сюжэт == 1991 год. «[[Гідра, Marvel Comics|Гідра]]» ў [[Сібір]]ы адраджае сяржанта [[Бакі, Marvel Comics|Джэймса «Бакі» Барнса]] — Зімовага салдата — з крыягеннага стану, назваўшы сакрэтны код. Яму загадваюць перахапіць груз, і ён адпраўляецца за аўтамабілем. Падстроіўшы аварыю, ён забірае з багажніка пяць пакетаў з сіняй вадкасцю, якая, як аказалася, была аналагам сыроваткі доктара Эрскіна. Нашы дні. Прыблізна праз год пасля [[Мсціўцы: Эра Альтрона|паражэння Альтрона ад рук Мсціўцаў]] [[Мсціўцы, Marvel Comics|каманда]] ў новым складзе, а менавіта: [[Капітан Амерыка]], [[Чорная ўдава, Marvel Comics|Чорная ўдава]], [[Сокал, Marvel Comics|Сокал]] і [[Пунсовая ведзьма]] спыняюць [[Кросбаўнс]]а (Брок Рамлау, агент «Гідры», які працаваў у [[S.H.I.E.L.D.]]) у час выкрадання біялагічнай зброі з лабараторыі ў [[Лагас]]е. Падчас бою Кросбаўнс ператварае сябе на бомбу, хочучы падарваць усіх вакол, але выбух стрымлівае Ванда. Аднак яна не паспявае адкінуць падрыўніка на бяспечную адлегласць і выбух знішчае некалькі паверхаў бальніцы, дзе гінуць людзі, у тым ліку рабочыя Ваканды. Гэта ўзмацняе недавер міжнароднай супольнасці да дзейнасці Мсціўцаў. Праз месяц у штаб-кватэры Мсціўцаў дзяржаўны сакратар [[Грамабой Рос|Тадэус Рос]] нагадвае Мсціўцам пра катастрофы з іх удзелам: [[Мсціўцы, фільм, 2012|бітву за Нью-Ёрк]], [[Капітан Амерыка: Зімовы салдат|падзенне S.H.I.E.L.D.]], [[Мсціўцы: Эра Альтрона|катастрофу ў Заковіі]] і выбух у Лагасе. Ён паведамляе, што ў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] распрацаваны «Закавіянскі дагавор» — дакумент, які прадугледжвае рэгістрацыю звышлюдзей і кантроль іх дзейнасці. Каманда раздзяляецца: [[Жалезны чалавек|Тоні Старк]] падтрымлівае кантроль, таму што адчувае віну за стварэнне [[Альтрон]]а і разбурэнне Заковіі, тым часам Роджэрс, не давяраючы дзяржаўнай праграме, лічыць, што Мсціўцы павінны заставацца свабоднымі. У разгар спрэчак Стыў сыходзіць, таму што прыйшло паведамленне, што яго каханая з мінулага, [[Пэгі Картэр]], памерла, і ён ляціць у [[Лондан]] на пахаванне, дзе сустракае [[Шэран Картэр]], пляменніцу Пэгі, якую тая натхніла на ўступленне ў [[S.H.I.E.L.D.]] Капітан адмаўляецца падтрымаць акт, Наташа сведчыць пра ратыфікацыю пагадненняў у Вене, у час якога адбываецца тэрарыстычны акт. Ад магутнага выбуху гіне кароль Ваканды — Т’Чака. Сын Т’Чакі, прынц [[Чорная пантэра, Marvel Comics|Т’Чала]], <nowiki/>прысягае спыніць забойцу, якім лічаць Джэймса Барнса. Нягледзячы на пярэчанні Удавы, Роджэрс і Уілсан накіроўваюцца да ўкрыцця Бакі ў [[Бухарэст|Бухарэсце]], і спрабуюць абараніць яго ад [[GSG 9|нямецкага спецпрызна]] і таямнічага воіна ў касцюме пантэры. Роджэрс, Уілсан, Барнс і Чорная Пантэра, якім аказаўся Т’Чала, захоплены. Джэймса Барнса вызваляе палкоўнік [[Барон Зема|Гельмут Зема]], былы афіцэр закавіянскага спецпрызна. Выкарыстоўваючы сакрэтны код кантролю, ён дазнаецца ад яго пра місію ад 16 снежня 1991 года, а затым адпраўляе забіць Мсціўцаў. Але Роджэрс і Сокал прыводзяць Бакі ў нармальны стан і дапамагаюць яму ўцячы. Барнс тлумачыць, што Зема даведаўся пра «Эскадрон смерці», элітны атрад суперсалдатаў-забойцаў «Гідры», і адпраўляецца на іх сібірскую базу. Роджэрс збірае каманду: Пунсовую Ведзьму, [[Сакалінае вока, Marvel Comics|Сакалінае вока]], Сокала і [[Чалавек-мурашка, Скот Лэнг|Чалавека-мурашку]]. Старк пераконвае Роса дазволіць яму затрымаць Роджэрса і Барнса. Для гэтага ён збірае Удаву, Пантэру, [[Ваяўнік]]а і [[Віжэн]]а, а таксама запрашае ў сваю каманду новага героя — маладога хлопца з [[Куінс]]а [[Чалавек-павук|Пітэра Паркера]]. Старк і яго каманда перахапілі каманду Роджэрса ў аэрапорце [[Лейпцыг]]а, пачынаецца бітва, падчас якой Удава дапамагае Роджэрсу і Барнсу ўцячы. Скот ператвараецца ў Гіганта, але яго перамагаюць Жалезны чалавек, Ваяўнік і Чалавек-павук, у той час як Чорная пантэра перамагае Сакалінае вока. Рэшта каманды Роджэрса арыштавана, у той час як Ваяўніка замест Сокала выпадкова кідае Віжэн. Каманду Капітана садзяць у акіянскую турму [[Рафт, Marvel Comics|Рафт]]. Параненаму Ваяўніку ставяць дыягназ: параліч усяго цела альбо ніжніх канечнасцей. Тоні высвятляе, што Бакі невінаваты і за ўсім стаяў Зема. Старк даведваецца ў Уілсана, куды накіраваўся Стыў, і ляціць туды. Т’Чала тайна ідзе за ім. Старк сустракаецца з Роджэрсам і Бакі ў аб’екце «Гідры» ў Сібіры і пагаджаецца з імі. Яны бачаць, што «Эскадрон смерці» быў забіты. Зема заваблівае герояў на аб’ект, дзе паказвае відэазапіс з архіва «Гідры» ад 16 снежня 1991 года, калі Бакі захапіў сыроватку. На ёй добра відаць, як Барнс выцягвае і забівае спачатку [[Говард Старк|Говарда]], а затым і яго жонку, Марыю Старк. Тоні прыходзіць у лютасць, але спачатку патрабуе адказу ад Роджэрса, ці ведаў ён гэта. Атрымаўшы сцвярджальны адказ, Жалезны чалавек б’е Капітана і ў лютасці гоніцца за Бакі, вымушаючы Роджэрса абараняць жыццё сябра. Падчас бойкі Старк адстрэльвае Барнсу металічную руку. Але Роджэрс б’ецца і перамагае Старка, разбіўшы дугавы рэактар яго брані шчытом, а затым сыходзіць з параненым Бакі, кінуўшы свой шчыт, калі Тоні сказаў, што ён яго не варты, маючы на ўвазе, што Стыў з яго дапамогай абараняў забойцу Говарда, які і падарыў шчыт капітану ў мінулым. Тым часам Зема распавядае Т’Чалу, што імкнуўся знішчыць Мсціўцаў знутры, адпомсціўшы гэтым за смерць сваёй сям’і ў Заковіі. Ён шкадуе, што ад яго дзеянняў загінуў кароль Т’Чака і становіцца відавочна, што Зема гатовы прыняць смерць ад рук Чорнай пантэры, бо лічыць яго годным чалавекам. Аднак Пантэра заяўляе, што не стане помсціць і Гельмут спрабуе здзейсніць самагубства, але Т’Чала спыняе яго і захоплівае жыўцом. У фінале Старк дае Роўдзі [[экзашкілет]], каб той ізноў мог хадзіць. Роджэрс дасылае ліст Старку, дзе просіць прабачэння за тое, што не сказаў яму праўду і тлумачыць свае матывы, а таксама мабільны тэлефон, па якім Старк зможа звязацца са Стывам. Тым часам Тоні прыходзіць паведамленне пра ўцёкі Мсціўцаў з турмы, падстроеныя самім Капітанам. У сцэне пасля тытраў Стыў са сваёй камандай хаваецца ў Вакандзе. Бакі, разумеючы, што занадта небяспечны, вырашае вярнуцца ў крыягенны сон, пакуль хто-небудзь не прыдумае, як вывесці з яго галавы код, запраграмаваны на забойствы. У гутарцы з Т’Чалам Стыў папярэджвае яго пра магчымую небяспеку, калі высвятліцца, што Бакі ў Вакандзе, на што Чорная Пантэра адказвае: «Няхай паспрабуюць». У другой сцэне Пітэр аднаўляецца пасля траўмы і тэстуе вэб-шутары, мадыфікаваныя Старкам. Яны выпускаюць галаграфічны сімвал Чалавека-павука. == У ролях == {{col-begin}} {{col-2}} {{У ролях уверсе|ThirdCol=Дублюе}} {{У ролях|[[Крыс Эванс]]||[[Капітан Амерыка|Стыў Роджэрс / Капітан Амерыка]]}} {{У ролях|[[Роберт Даўні-малодшы]]||[[Жалезны чалавек|Тоні Старк / Жалезны чалавек]]}} {{У ролях|[[Скарлет Ёхансан]]||[[Чорная ўдава, Marvel Comics|Наташа Романаф / Чорная ўдава]]}} {{У ролях|[[Себасціян Стэн]]||[[Бакі, Marvel Comics|Джэймс «Бакі» Барнс / Зімовы салдат]]}} {{У ролях|[[Энтані Макі]]||[[Сокал, Marvel Comics|Сэм Уілсан / Сокал]]}} {{У ролях|[[Чэдвік Боўзман]]||[[Чорная пантэра, Marvel Comics|Т’Чала / Чорная Пантэра]]}} {{У ролях|[[Джэрэмі Рэнер]]||[[Сакалінае вока, Marvel Comics|Клінт Бартан / Сакалінае вока]]}} {{У ролях|[[Дон Чыдл]]|палкоўнік|[[Ваяўнік|Джэймс «Роўдзі» Роудс / Ваяўнік]]}} {{У ролях|[[Элізабет Олсен]]||[[Пунсовая ведзьма|Ванда Максімаф / Пунсовая ведзьма]]}} {{У ролях|[[Пол Бетані]]||[[Віжэн]]}} {{У ролях|[[Пол Рад]]||[[Чалавек-мурашка, Скот Лэнг|Скот Лэнг / Чалавек-мурашка II]] / [[Галіяф, Marvel Comics|Галіяф]]}} {{У ролях|[[Том Холанд, акцёр|Том Холанд]]||[[Чалавек-павук|Пітэр Паркер / Чалавек-павук]]}} {{У ролях|[[Эмілі Ван-Кэмп]]||[[Шэран Картэр]]}} {{У ролях|[[Даніэль Бруль]]|Палкоўнік|[[Барон Гельмут Зема|Гельмут Зема]]}} {{У ролях|[[Фрэнк Грыла]]||[[Кросбаўнс|Брок Рамлау / Кросбаўнс]]}} {{У ролях|[[Уільям Хёрт]]|Дзяржаўны сакратар ЗША|[[Грамабой Рос|Тадэус Рос]]}} {{У ролях|[[Марцін Фрымен]]||Эверэт Рос}} {{У ролях|[[Марыса Томэй]]||[[Цётка Мэй|Мэй Паркер]]}} {{У ролях|Джон Кані|кароль|Т'Чака}} {{У ролях|[[Джон Слэтэры]]||[[Говард Старк]]}} {{У ролях|[[Хоўп Дэвіс]]||Марыя Старк}} {{У ролях|[[Элфры Вудард]]||Мірыям Шарп}} {{У ролях|[[Стэн Лі]]||паштальён FedEx, камеа}} {{У ролях ніз}} == Стварэнне == У пачатку 2014 года стала вядома, што Энтані і Джо Русо вернуцца ў якасці рэжысёраў трыквела<ref name="Cap3DirectorsConfirm">{{cite web|url=http://collider.com/captain-america-3-script-joe-anthony-russo/|title=Directors Joe & Anthony Russo Confirm They'll Direct Captain America 3; Say They're Breaking the Story Now with Screenwriters Christopher Markus & Stephen McFeely|last=Weintraub|first=Steve|publisher=Collider.com|date=March 11, 2014|accessdate=March 14, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6O0IlAJ2d?url=http://collider.com/captain-america-3-script-joe-anthony-russo/|archivedate=11 сакавіка 2014|url-status=live}}</ref>, Крыстафер Маркус і Стывен Мак-Філі зноў напішуць сцэнарый, а [[Крыс Эванс]] у чарговы раз выканае ролю Капітана<ref name="VarietyCap3">{{cite web |last=Kroll |first=Justin |date=January 21, 2014 |title=‘Captain America 3? Takes Shape at Marvel (EXCLUSIVE) |url=http://variety.com/2014/film/news/anthony-joe-russo-captain-america-3-1201073078/ |work=[[Variety]] |archiveurl=https://www.webcitation.org/6MyFpKgrN?url=http://variety.com/2014/film/news/anthony-joe-russo-captain-america-3-1201073078/ |archivedate=28 студзеня 2014 |accessdate=January 21, 2014 |url-status=live }}</ref>. Маркус і Мак-Філі пачалі працаваць над сцэнарыем у канцы 2013 года, у той час як браты Русо пачалі працу над фільмам у лютым 2014 года, калі былі зноў наняты кіраўніцтвам Marvel Studios, уражаным іх папярэднім фільмам пра Капітана Амерыку<ref name="VarietyCap3"/>. Увосень 2014 года было абвешчана, што [[Чэдвік Боўзман]] выканае ролю [[Чорная пантэра, Marvel Comics|Чорнай пантэры]] ў гэтым фільме і наступнай сольнай карціне пра яго героя<ref name="Boseman">{{cite web|url=http://marvel.com/news/movies/23548/chadwick_boseman_to_star_in_marvels_black_panther|title=Chadwick Boseman to Star in Marvel's Black Panther|last=Strom|first=Marc|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=October 28, 2014|accessdate=October 28, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6TfUV7pLf?url=http://marvel.com/news/movies/23548/chadwick_boseman_to_star_in_marvels_black_panther|archivedate=28 кастрычніка 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Oct2014Event">{{cite web|url=http://www.newsarama.com/22573-marvel-announces-black-panther-captain-marvel-inhumans-avengers-infinity-war-films-cap-thor-3-subtitles.html|title=Marvel Announces Black Panther, Captain Marvel, Inhumans, Avengers: Infinity War Films, Cap & Thor 3 Subtitles|last=Siegel|first=Lucas|publisher=Newsarama|date=October 28, 2014|accessdate=October 28, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6TfU8mLIr?url=http://www.newsarama.com/22573-marvel-announces-black-panther-captain-marvel-inhumans-avengers-infinity-war-films-cap-thor-3-subtitles.html|archivedate=28 кастрычніка 2014|url-status=live}}</ref>. Трохі раней стала вядома, што [[Роберт Даўні-малодшы|Роберт Даўні-мал.]] вернецца да ролі [[Жалезны чалавек|Тоні Старка]], а фільм будзе заснаваны на коміксе ''Civil War''<ref name="CivilWar">{{cite web|url=http://variety.com/2014/film/news/robert-downey-jr-to-join-captain-america-3-exclusive-1201312229/|title=Robert Downey Jr. to Join ‘Captain America 3? (EXCLUSIVE)|last=Graser|first=Marc|work=[[Variety]]|date=October 13, 2014|accessdate=October 13, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6TJ33a6bG?url=http://variety.com/2014/film/news/robert-downey-jr-to-join-captain-america-3-exclusive-1201312229/|archivedate=14 кастрычніка 2014|url-status=live}}</ref>. У лістападзе да акцёрскага складу далучыўся нямецкі акцёр [[Даніэль Бруль]]<ref name="Bruhl">{{cite web|url=https://deadline.com/2014/11/daniel-bruhl-captain-america-robert-downey-jr-chris-evans-1201284648/|title=Daniel Bruhl To Play Villain In 'Captain America: Civil War'|publisher=[[Deadline.com]]|last=Fleming Jr|first=Mike|date=November 14, 2014|accessdate=October 30, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6U5W1Ojim?url=https://deadline.com/2014/11/daniel-bruhl-captain-america-robert-downey-jr-chris-evans-1201284648/|archivedate=14 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>. [[Скарлет Ёхансан]]<ref name="Johansson">{{cite web |date=April 21, 2015 |url=http://www.ign.com/videos/2015/04/21/scarlett-johansson-teases-her-role-in-captain-america-civil-war |title=Captain America: Civil War – Scarlett Johansson Teases Her Role In Captain America: Civil War |publisher=[[IGN]] |accessdate=April 22, 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6XzVbnkgB?url=http://www.ign.com/videos/2015/04/21/scarlett-johansson-teases-her-role-in-captain-america-civil-war |archivedate=23 красавіка 2015 |url-status=live }}</ref>, [[Фрэнк Грыла]]<ref name="Grillo">{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2014/11/24/frank-grillo-crossbones-captain-america-civil-war/|title=Frank Grillo talks Crossbones' return in 'Captain America: Civil War'|work=[[Entertainment Weekly]]|last=Highfill|first=Samantha|date=November 24, 2014|accessdate=November 24, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6UKfC2nLp?url=http://insidemovies.ew.com/2014/11/24/frank-grillo-crossbones-captain-america-civil-war/|archivedate=24 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>, [[Элізабет Олсен]]<ref name="OlsenCapCW">{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/649421/elizabeth-olsen-will-star-in-captain-america-civil-war|title=Elizabeth Olsen Will Star in Captain America: Civil War!|last=Johnson|first=Zach|publisher=[[E!]]|date=April 23, 2015|accessdate=April 23, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Y0bxuVUz?url=http://www.eonline.com/news/649421/elizabeth-olsen-will-star-in-captain-america-civil-war|archivedate=23 красавіка 2015|url-status=live}}</ref>, [[Дон Чыдл]], [[Джэрэмі Рэнер]]<ref name="RussoHawkeye" />, [[Пол Бетані]], [[Уільям Хёрт]], [[Пол Рад]], [[Эмілі Ванкэмп]], [[Себасціян Стэн]] і [[Энтані Макі]]<ref name="MackieSynopsis">[http://www.amny.com/entertainment/anthony-mackie-talks-captain-america-civil-war-ahead-of-premiere-1.11768335 Anthony Mackie talks ‘Captain America: Civil War’ ahead of premiere]. Інтэрв’ю Скота Розенберга. 6 мая 2016 {{ref-en}} {{праверана|28|07|2016}}</ref><ref name="CastCivilWar">[http://www.moviefone.com/movie/captain-america-civil-war/65108/credits/ Акцёрскі склад фільма] {{ref-en}} {{праверана|28|07|2016}}</ref>, якія раней сыгралі ў фільмах [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|КСМ]], таксама падпісалі кантракты на выкананне сваіх звыклых вобразаў у гэтай карціне. Выканаўца ролі [[Нік Ф'юры|Ніка Ф’юры]] [[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэль Л. Джэксан]] заявіў, што яго персанаж не з’явіцца ў трэцім фільме пра Капітана Амерыку<ref>{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2015/06/03/samuel-l-jackson-talks-frozone-in-the-incredibles-2-nick-furys-absence-from-captain-america-civil-war|title=Samuel L. Jackson Talks Frozone In The Incredibles 2, Nick Fury's Absence From Captain America: Civil War|last=Nicholson|first=Matt|publisher=[[IGN]]|date=3 чэрвеня, 2015|accessdate=6 чэрвеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ZUAqabZZ?url=http://www.ign.com/articles/2015/06/03/samuel-l-jackson-talks-frozone-in-the-incredibles-2-nick-furys-absence-from-captain-america-civil-war|archivedate=22 чэрвеня 2015|url-status=live}}</ref>. 23 чэрвеня 2015 года 19-гадовы англійскі акцёр [[Том Холан, акцёр|Том Холанд]] быў названы новым выканаўцам ролі [[Чалавек-павук|Чалавека-павука]]<ref name="SpiderMan">[http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/33248311/tom-holland-who-is-the-new-spider-man Tom Holland: Who is the new Spider-Man?] Аглядны артыкул на сайце Бі-бі-сі. {{ref-en}} {{праверана|28|07|2016}}</ref>. Холанд выканае ролю Пітэра Паркера ў сольным фільме пра Чалавека-павука,<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-finds-tom-holland-794761|title='Spider-Man' Finds Tom Holland to Star as New Web-Slinger|last1=Kit|first1=Borys|last2=Siegel|first2=Tatiana|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=23 чэрвеня, 2015|accessdate=23 чэрвеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ZWEGg3hI?url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-finds-tom-holland-794761|archivedate=24 чэрвеня 2015|url-status=live}}</ref> у той час як яго ўдзел у «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна» не быў пацверджаны<ref>{{cite web|url=http://marvel.com/news/movies/24758/sony_pictures_and_marvel_studios_find_their_spider-man_star_and_director|title=Sony Pictures and Marvel Studios Find Their 'Spider-Man' Star and Director|publisher=[[Marvel Comics|Marvel.com]]|date=23 чэрвеня, 2015|accessdate=23 чэрвеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ZWEoSWCY?url=http://marvel.com/news/movies/24758/sony_pictures_and_marvel_studios_find_their_spider-man_star_and_director|archivedate=24 чэрвеня 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/herocomplex/la-et-hc-kevin-feige-spider-man-civil-war-20150629-story.html|title=Kevin Feige on how Marvel's new Spider-Man will be different, and missing Comic-Con|last=Brown|first=Tracy|work=[[Los Angeles Times]]|date=29 чэрвеня, 2015|accessdate=4 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Zm6TDsfm?url=http://www.latimes.com/entertainment/herocomplex/la-et-hc-kevin-feige-spider-man-civil-war-20150629-story.html|archivedate=4 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref>. У ліпені 2015 года Файгі заявіў, што першапачаткова ў фільме павінна была з’явіцца Хоўп ван Дайн, якая атрымала касцюм [[Аса, Marvel Comics|Асы]] ў фінале фільма «[[Чалавек-мурашка, фільм|Чалавек-мурашка]]», але з-за вялікай колькасці персанажаў фільма ад гэтай ідэі было вырашана адмовіцца<ref>{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/the-wasp/|title=When Will We See Hope Van Dyne As The Wasp? Kevin Feige Responds!|last=Sciretta|first=Peter|publisher=[[/Film]]|date=20 ліпеня, 2015|accessdate=21 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6aCU1JaRo?url=http://www.slashfilm.com/the-wasp/|archivedate=22 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref>. Да канца месяца адзін са сцэнарыстаў сольнага фільма пра Чалавека-павука {{не перакладзена 3|Джонатан Голдштэйн||en|Peter Hooten}} пацвердзіў з’яўленне Холанда ў фільме<ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2015/07/all-about-chris-hemsworths-vacation-dick.html|title=Everything You Need to Know About Chris Hemsworth’s Big Dick in Vacation|last=Buchanan|first=Kyle|publisher=[[Vulture (blog)|Vulture]] (''[[New York (magazine)|New York]]'')|date=30 ліпеня, 2015|accessdate=31 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6aQOFphW9?url=http://www.vulture.com/2015/07/all-about-chris-hemsworths-vacation-dick.html|archivedate=31 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref>. 10 сакавіка 2016 года выйшаў другі трэйлер фільма, у якім быў прадстаўлены Чалавек-павук. Здымкі фільма пачаліся 27 красавіка 2015 года ў [[Атланта|Атланце]], штат [[Джорджыя]]. Пазней яны працягнуліся ў [[Берлін]]е і [[Пуэрта-Рыка]]<ref name="RussoHawkeye">{{cite web|url=http://collider.com/captain-america-3-title-script-crossbones-hawkeye/|title=CAPTAIN AMERICA 3 Directors Joe and Anthony Russo Talk Filming Dates, the Title, the Evolution of the Script, Marvel’s Involvement, Hawkeye, and More|last=Chitwood|first=Adam|publisher=Collider|date=August 27, 2014|accessdate=August 27, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6S9VYlBZK?url=http://collider.com/captain-america-3-title-script-crossbones-hawkeye/|archivedate=28 жніўня 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.inquisitr.com/1745183/locations-and-other-information-revealed-for-captain-america-3-civil-war/ | title=Locations And Other Information Revealed for ‘Captain America 3: Civil War’ | publisher=Inquisitr | date=January 11, 2015 | accessdate=January 11, 2015 | archive-date=11 студзеня 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150111131018/http://www.inquisitr.com/1745183/locations-and-other-information-revealed-for-captain-america-3-civil-war/ | url-status=dead }}</ref>. У верасні 2015 года [[Марк Руфала]], які выкончае ролю [[Халк, Marvel Comics|Бруса Бэнэра / Халка]] ў фільмах КСМ, заявіў, што яго персанаж першапачаткова прысутнічаў у сцэнарыі «Грамадзянскай вайны», але з-за канцоўкі фільма «[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]» быў выразаны, таму што «Marvel не жадае адкрываць дзе ён і чаму»<ref>{{cite web | url=http://www.superherohype.com/news/352001-mark-ruffalo-reveals-the-hulk-was-in-captain-america-civil-war-but-marvel-is-saving-him#/slide/1 | title=Mark Ruffalo Reveals The Hulk Was in Captain America: Civil War But Marvel is Saving Him | publisher=[[Superhero Hype!]] | date=3 верасня, 2015 | accessdate=3 верасня, 2015 | last=Perry | first=Spencer | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904044521/http://www.superherohype.com/news/352001-mark-ruffalo-reveals-the-hulk-was-in-captain-america-civil-war-but-marvel-is-saving-him#/slide/1 | archivedate=4 верасня, 2015 | url-status=live}}</ref>. Паводле слоў Марка, выключэнне Халка з сюжэту не з’яўляецца вялікай стратай, таму што «той не браў удзелу ў падзеях першакрыніцы, а ў выпадку заняцця Халкам якога-небудзь з бакоў барацьба паміж імі хутка б скончылася»<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/12/03/spider-man-captain-america-civil-war|title=Spider-Man's Captain America: Civil War role revealed|last=Breznican|first=Anthony|work=[[Entertainment Weekly]]|date=3 снежня, 2015|accessdate=4 снежня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6dWrkSaJz?url=http://www.ew.com/article/2015/12/03/spider-man-captain-america-civil-war|archivedate=4 снежня 2015|url-status=live}}</ref>. У лютым 2016 года было абвешчана пра рашэнне пасля даздымак захаваць сцэны з [[Гвінет Пэлтрау]], якая вярнулася да ролі [[Пепер Потс|Вірджыніі «Пепер» Потс]]<ref>[http://www.thewrap.com/gwyneth-paltrow-will-return-as-pepper-potts-in-captain-america-civil-war/ Gwyneth Paltrow Will Return as Pepper Potts in 'Captain America: Civil War']</ref>, але ў выніку персанаж у фільме не з’явіўся.<ref>[http://www.thewrap.com/captain-america-civil-war-gwyneth-paltrow/ 'Captain America: Civil War' Will Be Missing a VIP Character]</ref> == Саўндтрэк == У жніўні 2014 года Джо Русо заявіў, што [[Генры Джэкман]], які быў кампазітарам фільма «[[Капітан Амерыка: Зімовы салдат]]», напіша музыку да фільма<ref>{{cite web|url=http://comicbook.com/blog/2014/08/25/exclusive-captain-america-the-winter-soldier-directors-joe-and-a/|title=Exclusive: Captain America 3 Directors Talk Villains And Who Is Returning|last=Burlingame|first=Russ|publisher=Comicbook.com|date=August 25, 2014|accessdate=August 26, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6S6i7gPbl?url=http://comicbook.com/blog/2014/08/25/exclusive-captain-america-the-winter-soldier-directors-joe-and-a/|archivedate=26 жніўня 2014|url-status=live}}</ref>. == Выхад == У верасні 2014 года [[Turner Network Television|TNT]] набыла правы на трансляцыю фільма праз два гады пасля яго выхаду на вялікі экран<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2014/tv/news/tnt-marvel-studios-movies-the-avengers-age-of-ultron-1201307635/|title=TNT Locks Down Next Five Marvel Movies Starting With 'The Avengers: Age of Ultron'|last=Graser|first=Marc|work=[[Variety]]|date=September 17, 2014|accessdate=September 17, 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6SfeHX0n9?url=http://variety.com/2014/tv/news/tnt-marvel-studios-movies-the-avengers-age-of-ultron-1201307635/|archivedate=18 верасня 2014|url-status=live}}</ref>. Дата рэлізу на [[DVD]] і [[Blu-Ray]] была перанесена са 2 жніўня 2016 на 20 верасня. === Маркетынг === У 2015 годзе на Licensing International Expo Marvel паведамілі, што яны будуць супрацоўнічаць з такімі ліцэнзіятамі як: [[Hasbro]], [[Lego]], [[FunKo]], [[Hot Wheels]], Rubies, Mad Engine, C-Life, Jay Franco, Global Brand Group, [[Kellogg, кампанія|Kellogg’s]], Hallmark і American Greetings для продажу тавараў, звязаных з фільмам<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2015/film/news/marvel-unveils-captain-america-civil-war-licensees-1201516043/|title=Marvel Unveils ‘Captain America: Civil War’ Licensees (Exclusive)|last=McNary|first=David|work=Variety|date=10 чэрвеня, 2015|accessdate=10 чэрвеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ZBVQ54S7?url=http://variety.com/2015/film/news/marvel-unveils-captain-america-civil-war-licensees-1201516043/|archivedate=10 чэрвеня 2015|url-status=live}}</ref>. [[Coca-Cola]] таксама з’яўляецца ліцэнзіятам фільма<ref>{{cite web|url=http://adage.com/article/special-report-super-bowl/coke-s-marvel-super-bowl-ad/302574|title=The Strategy Behind Coke's Marvel Super Bowl Ad|last=Schultz|first=E.J.|work=Ad Age|date=7 лютага, 2016|accessdate=8 лютага, 2016|archiveurl=https://www.webcitation.org/6f8Xanv21?url=http://adage.com/article/special-report-super-bowl/coke-s-marvel-super-bowl-ad/302574/|archivedate=8 лютага 2016|url-status=live}}</ref>. У пачатку 2015 года Marvel пачалі [[Вірусны маркетынг|вірусную маркетынгавую кампанію]] для фільма з удзелам [[Леслі Біб]], якая выканала ролю Крысцін Эверхарт у фільмах пра Жалезнага чалавека. Яна вяла падроблены выпуск навін, дзе абмяркоўвала падзеі, якія прывялі да фільма «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна»<ref>{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/ant-man-viral-backstory/|title=Latest "Ant-Man" Viral Video Holds Scott Lang To His Crimes|last=Fischer|first=Russ|publisher=/Film|date=8 ліпеня, 2015|accessdate=8 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Zs7QHdZA?url=http://www.slashfilm.com/ant-man-viral-backstory/|archivedate=8 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref>. Сцэна пасля тытраў «Чалавека-мурашкі» была адздымана братамі Русо для «Грамадзянскай вайны»<ref>{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/first-civil-war-clip/|title=When Will You See the First Clip From ‘Captain America: Civil War’?|last=Sciretta|first=Peter|publisher=/Film|date=29 чэрвеня, 2015|accessdate=16 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a4u6Unbl?url=http://www.slashfilm.com/first-civil-war-clip/|archivedate=17 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref><ref name="AMPostCredit2">{{cite web|url=http://collider.com/kevin-feige-on-ant-man-post-credits-scenes-spider-man-and-marvel-disneyland/|title=Kevin Feige on 'Ant-Man' Post-Credits Scenes, 'Spider-Man', Marvel at Disneyland, and More|last=Weintraub|first=Steve|publisher=Collider|date=23 ліпеня, 2015|accessdate=23 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6aEzvRLN0?url=http://collider.com/kevin-feige-on-ant-man-post-credits-scenes-spider-man-and-marvel-disneyland/|archivedate=23 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref>. У ёй Роджэрс і Уілсан знаходзяць Барнса, які патрапіў у пастку, згадваючы, што на дапамогу Старка ім разлічваць не прыйдзецца. Сокал гаворыць, што ведае аднаго чалавека, намякаючы на Лэнга<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/entertainment/ant-man-post-credit-scenes-revealed--spoilers-in-here-685499.html|title=Ant-Man post credit scenes revealed - spoilers in here!|work=Irish Examiner|date=8 ліпеня, 2015|accessdate=17 ліпеня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a58Im7gv?url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/entertainment/ant-man-post-credit-scenes-revealed--spoilers-in-here-685499.html|archivedate=17 ліпеня 2015|url-status=live}}</ref>. Паводле слоў Стэна, сцэна была знята ў пачатку мая 2015 года і з’явіцца ў сярэдзіне фільма «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна»<ref>{{cite web|url=http://collider.com/captain-america-3-sebastian-stan-zack-snyder-comments/|title=‘Captain America: Civil War': Sebastian Stan Talks Winter Soldier, Returns Fire at Zack Snyder|last=Trumbore|first=Dave|publisher=Collider.com|date=18 верасня, 2015|accessdate=19 верасня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6beT4erUX?url=http://collider.com/captain-america-3-sebastian-stan-zack-snyder-comments/|archivedate=19 верасня 2015|url-status=live}}</ref>. Першыя кадры з фільма былі паказаны на D23 у жніўні 2015 года,<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/08/15/marvel-d23-expo-civil-war|title=Marvel brings Captain America: Civil War to Disney's D23 Expo|last=Breznican|first=Anthony|work=[[Entertainment Weekly]]|date=15 жніўня, 2015|accessdate=15 жніўня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ao5MAC8Q?url=http://www.ew.com/article/2015/08/15/marvel-d23-expo-civil-war|archivedate=15 жніўня 2015|url-status=live}}</ref> а дадатковы матэрыял на Asia Pop Comic Convention у верасні 2015 года<ref>{{cite web|url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2015/09/15/Captain-America-Civil-War-trailer-scenes-AsiaPop-Comicon-Manila.html|title=Never-seen scenes of 'Captain America: Civil War' to be shown at AsiaPop Comicon Manila|last=Ansis|first=JC|publisher=CNN Philippines|date=15 верасня, 2015|accessdate=21 верасня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6biKR1BIK?url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2015/09/15/Captain-America-Civil-War-trailer-scenes-AsiaPop-Comicon-Manila.html|archivedate=21 верасня 2015|url-status=live}}</ref>. Кадры, прадэманстраваныя на D23 і Asia Pop Comic Convention, атрымалі выключна станоўчыя водгукі з боку аўдыторыі<ref>{{cite web|last1=Walker|first1=Alice|title=New Captain America: Civil War Trailer Descriptions Released|url=http://screenrant.com/captain-america-3-civil-war-trailer-description-asiapop/|website=screenrant.com|publisher=ScreenRant|accessdate=5 кастрычніка, 2015|date=19 верасня, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6c3U4AuzZ?url=http://screenrant.com/captain-america-3-civil-war-trailer-description-asiapop/|archivedate=5 кастрычніка 2015|url-status=live}}</ref> . [[Marvel Comics]] выпусцілі комікс пралог, які складаецца з чатырох выпускаў, які паслужыў адаптацыяй падзей фільмаў «[[Жалезны чалавек 3]]» і «[[Капітан Амерыка: Зімовы салдат]]»<ref>{{cite web|url=http://www.newsarama.com/26413-marvel-comics-january-2016-solicitations.html|title=MARVEL COMICS January 2016 Solicitations|publisher=Newsarama|date=20 кастрычніка, 2015|accessdate=11 лістапада, 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6cvp8WGj6?url=http://www.newsarama.com/26413-marvel-comics-january-2016-solicitations.html|archivedate=10 лістапада 2015|url-status=live}}</ref>. [http://www.youtube.com/watch?v=GP_rAOXmm3Q Першы трэйлер] выйшаў 25 лістапада 2015 года. [http://www.youtube.com/watch?v=AaEH4AgPb2A Другі трэйлер] выйшаў 10 сакавіка 2016 года. == Далейшыя планы == Паводле слоў Кевіна Файгі, «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна» з’яўляецца заключнай часткай трылогіі пра Капітана Амерыку, якая пачалася з фільма «[[Першы мсцівец]]»<ref name="Trilogy">{{cite web | url=http://www.mtv.com/news/2286480/civil-war-captain-america-trilogy/ | title='Civil War' Is The Final Act Of The Captain America Trilogy | publisher=[[MTV News]] | date=30 Верасня 2015 | accessdate=2 Кастрычніка 2015 | last=Rosenfield | first=Kat | archiveurl=https://www.webcitation.org/6byL8LEZa?url=http://www.mtv.com/news/2286480/civil-war-captain-america-trilogy/ | archivedate=2 кастрычніка 2015 | url-status=live }}</ref>. Нягледзячы на тое, што «Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна» з’яўляецца апошнім сольным фільмам пра Капітана Амерыку з удзелам Крыса Эванса паводле яго кантракту з Marvel Studios,<ref>{{cite web|url=http://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/|title=Chris Hemsworth Reveals the 3 Marvel Movies Left on His Contract|last=Chitwood|first=Adam|publisher=Collider|date=14 красавіка 2015|accessdate=15 красавіка 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Xo5kQI9b?url=http://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/|archivedate=15 красавіка 2015|url-status=live}}</ref> у верасні 2015 акцёр заявіў, што адкрыты для прапаноў па яго падаўжэнні. Паводле кантракта апошнімі фільмамі з удзелам Эванса будуць абедзве часткі фільма «Мсціўцы: Вайна бясконцасці»<ref>{{cite web|url=http://collider.com/chris-evans-eager-to-extend-marvel-contract-past-avengers-4/|title=Chris Evans on Extending His Marvel Contract: "If They Want Me, They Got Me"|last=Chitwood|first=Adam|publisher=Collider.com|date=4 Сентября 2015|accessdate=5 Сентября 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6bJzViDzW?url=http://collider.com/chris-evans-eager-to-extend-marvel-contract-past-avengers-4/|archivedate=5 верасня 2015|url-status=live}}</ref>. == Пракат і адзнакі == * Фільм атрымаў хвалебныя водгукі ад кінакрытыкаў, агрэгатар рэцэнзій [[Rotten Tomatoes]] паведаміў пра рэйтынг 90 % на аснове 323 водгукаў з сярэдняй адзнакай 7.6 з 10. [[Metacritic]] даў адзнаку 75 з 100. * У першы дзень стужцы ўдалося сабраць 75,5 млн $ у ЗША, а за першы ўікэнд 179,1 млн $. * 21 мая фільм па ўсім свеце сабраў больш 1 млрд $, гэта ўжо чацвёрты фільм кінематаграфічнага сусвету Marvel, якому ўдалося дасягнуць гэтай адзнакі. На гэты момант карціна займае 12 радок у спісе [[Спіс самых касавых фільмаў#Спіс самых касавых фільмаў у свеце за ўсю гісторыю кінематографа|самых касавых фільмаў усіх часоў]] і 1 радок у спісе самых касавых фільмаў 2016 года. == Крыніцы == {{Reflist}} {{Кінематаграфічны сусвет Marvel}} {{Фільмы Marvel Comics}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2016 года]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША ў 3D]] [[Катэгорыя:Фільмы 2016 года ў 3D]] [[Катэгорыя:Фільмы кінематаграфічнага сусвету Marvel]] [[Катэгорыя:Фільмы пра шпіёнаў]] [[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2016 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Генры Джэкман]] 18uvhpw3ni8a3xjsueg0yrmidovsz3p 0 463697 5160623 4113470 2026-07-03T17:33:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160623 wikitext text/x-wiki '''Канстытуцыйны блок''' ({{Lang-bg|Конституционен блок}}) - палітычны саюз, які ажыццяўляў сваю дзейнасць у [[Балгарыя|Балгарыі]] ў пачатку 1920-х гадоў. Быў сфарміраваны апазіцыйнымі палітычнымі аб'яднаннямі супраць кіруючай партыі [[Балгарскі земляробчы народны саюз|Балгарскага земляробчага народнага саюза]] (скарочана - '''БЗНС''')<ref>Frederick B Chary (2011) ''The History of Bulgaria'', ABC-CLIO, p188</ref>. == Гісторыя == Палітычнае аб'яднанне было сфарміравана 6 ліпеня 1922 года і складалася з прадстаўнікоў Аб'яднанай народнай прагрэсіўнай партыі, [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычнай партыі]] і Радыкальнай дэмакратычнай партыі<ref name="RD">Raymond Detrez (2006) [http://caravaning.si/clan/bojan_p/bulgaria/bulgaria_history.pdf ''Historical Dictionary of Bulgaria''] Scarecrow Press, p122</ref><ref>Velichko Georgiev [http://berberian11.tripod.com/georgiev_alliance.htm People's Alliance 1921–1923] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304231628/http://berberian11.tripod.com/georgiev_alliance.htm |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. Апроч гэтага Канстытуцыйны блок лічыўся саюзным партыі Народнага саюза<ref name="RJC">RJ Crampton (2007) ''Bulgaria'', Oxford University Press, p231</ref>. Аб'яднанне таксама неўзабаве пачало друкаваць уласную газету пад назвай ''«Слово»''. Канстытуцыйны блок атрымаў 17 месцаў у парламенце Балгарыі па выніках красавіцкіх выбараў 1923 года<ref name="NS">[//en.wikipedia.org/wiki/Dieter_Nohlen Nohlen, D] & Stöver, P (2010) ''Elections in Europe: A data handbook'', p385 [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9783832956097 ISBN 978-3-8329-5609-7]</ref> (тады ж ён быў прадстаўлены сумесным спісам з [[Балгарская рабочая сацыял-дэмакратычная партыя (шырокіх сацыялістаў)|Балгарскай рабочай сацыял-дэмакратычнай партыяй (шырокіх сацыялістаў)]], ніводны з членаў якой не змог заваяваць дэпутацкае крэсла)<ref>Nohlen & Stöver, p379</ref>. Неўзабаве пасля гэтага найбольш паважаныя лідары партыі былі арыштаваны і пазбаўлены свабоды па абвінавачванні ў адказнасці за паражэнне краіны ва [[Другая Балканская вайна|Другой Балканскай вайне]] і [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. Пасля абедзвюх войнаў каралеўства было пазбаўлена шэрагу тэрыторый, у тым ліку і стратэгічнага выхаду да Эгейскага мора (паводле [[Нёіскі дагавор|Нёіскага дагавора]]), а таксама абавязвалася скараціць колькасць арміі да 20 000 чалавек. У выніку члены Канстытуцыйнага блока, якія засталіся на свабодзе, 9 чэрвеня 1923 года здзейснілі дзяржаўны пераварот, які зрынуў урад БЗНС<ref>Detrez, pxxx</ref>. У жніўні таго ж года большасць лідараў аб'яднання ўступілі ў нядаўна сфарміраваную партыю «[[Дэмакратычны саюз, Балгарыя|Дэмакратычны саюз]]», пасля чаго Канстытуцыйны блок быў распушчаны. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1922 годзе]] [[Катэгорыя:Партыйныя кааліцыі]] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Балгарыі]] shufqzqlleigki1nsknfuzp24w6363j 0 465704 5160845 4427295 2026-07-04T09:43:11Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Альбомы 2006 года]]; дададзена [[Катэгорыя:Сінглы 2006 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160845 wikitext text/x-wiki {{rq|sources|wikify|style}} {{Музычны сінгл |Назва = К началу начал |Вокладка = |Выканаўца = [[Сердце Дурака]] |Альбом = [[Децтво]] |Бок А = |Бок Б = |Выпушчаны = |Фармат = |Запісаны = [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] |Жанр =[[Рок]] |Кампазітар = |Працягласць = 48:18 (з бонусамі) |Лэйбл = [[Центр живого рока]] |Прадзюсар = Віталь Шум |Аўтар песні = |Чарты = |Агляды = |Папярэдні = |Пап_год = |Год = [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] |Наступны = [[Небо-потолок]] |Наст_год = 2010 |Яшчэ = }} «'''К началу начал'''» ([[Беларуская мова|бел.]] ''Да пачатку пачаткаў'') — дэбютны сінгл беларускага гурта «[[Сердце дурака]]», запісаны ў [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] годзе. == Змест == # «Татарин» # «Женщина-сестра»{{efn|У запісе прымала ўдзел [[Алёна Каўкова]] (дадатковы спеў)}} # «Пропасть» На дыску бонусам прадстаўленыя тры канцэртныя запісы гурта, а таксама песні [[Магілёў|магілёўскіх]] выканаўцаў — [[Глюкі (гурт)|Глюкі]], [[Обаяние невовлечённости]], [[Е.Вір]] і [[Nevma]]. == Удзельнікі == * [[Цімафей Яравікоў]]: [[спеў]] * [[Павел Яравікоў]]: [[гітара]], дадатковы спеў * [[Радзівон Бондараў]]: [[гітара]] * [[Раман Жыгараў]]: [[бас-гітара]], [[аранжыроўка]] * [[Яўген Даніленка]]: [[клавішнік]] * [[Яўген Звераў]]: [[ударная ўстаноўка]] == Праца над дыскам == * [[Дзяніс Манёнак]]: [[гукарэжысёр]] Сінгл запісаны на студыі [[АРЗАМАС-16]]. == Заўвагі == {{notelist}} [[Катэгорыя:Сінглы 2006 года]] [[Катэгорыя:Беларускія музычныя сінглы]] kfptpsf0bnz2tn73c31d1mqbg3k1p9h 0 466569 5160868 5009653 2026-07-04T11:00:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160868 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = <center>Каюга<br /> (''Gayogohó:no’'')</center> | image = [[Выява:Tammy rahr cayuga.jpg|300 px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 5342 (2011 г.) | popplace = [[ЗША]] | langs = [[Каюга (мова)|каюга]] | rels = [[анімізм]], [[політэізм]], [[хрысціянства]] | related = іншыя [[іракезы]], [[ваяндот]], [[саскуэханцы]], [[Эры (народ)|эры]] }} '''Каюга''' (саманазва: ''Gayogohó:no’'', літаральна «людзі вялікага балота») — [[індзейцы|індзейскі]] народ, карэнныя жыхары [[ЗША]]. Уваходзяць у лігу [[Іракезы|іракезаў]]. Жывуць пераважна ў штатах [[Аклахома]] і [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]]. Нашчадкі каюга таксама сустракаюцца сярод іракезаў [[Канада|Канады]]. Агульная колькасць у ЗША (2011 г.) — 5342 чал. == Гісторыя == Карэннымі тэрыторыямі, здаўна населенымі каюга, лічацца берагі [[:en:Finger Lakes|азёр Фінгер]] у сучасным [[Нью-Ёрк (штат)|штаце Нью-Ёрк]]. На поўначы іх землі даходзілі да паўночных берагоў [[Рака Святога Лаўрэнція|ракі Святога Лаўрэнція]]. Каюга былі адным з пяці народаў-заснавальнікаў лігі (канфедэрацыі) [[іракезы|іракезаў]]. Лічылася, што яны захоўвалі духоўную моц лігі, а таму адыгрывалі важную ролю ў супольных [[рэлігія|рэлігійных]] цырымоніях. 10 правадыроў каюга, выбраных жанчынамі, прадстаўлялі свае роды ў радзе іракезаў<ref name="Cayuga Tribe: History & Overview">[http://study.com/academy/lesson/cayuga-tribe-history-lesson-quiz.html Cayuga Tribe: History & Overview]</ref>. У 1660-х гг. каюга ўдзельнічалі ў разгроме [[саскуэханцы|саскуэханцаў]], што дазволіла значна пашырыць тэрыторыі. Але ў выніку каюга сутыкнуліся з ваенным саюзам плямён, які стварылі [[Францыя|французскія]] каланісты. У [[1687]] г. французы арганізавалі ваенную экспедыцыю супраць іракезаў. Захопленыя імі ў палон паляўнічыя каюга былі пераўтвораны ў [[рабства|рабоў]]. Няўдачы падчас [[Бабровыя войны|Бабровых войн]] вымусілі каюга прытрымлівацца саюза з [[Вялікабрытанія|брытанскімі]] калоніямі. Яны ўдзельнічалі ў [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайне]] супраць французаў на баку брытанцаў. Атравана, ваенны правадыр каюга, забяспечваў брытанскай арміі выведванне сіл праціўніка<ref>{{Cite web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/cayuga/ |title=Cayuga |access-date=3 мая 2017 |archive-date=28 мая 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170528040642/http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/cayuga/ |url-status=dead }}</ref>. Акрамя таго, назіралася міграцыя каюга на захад, пераважна ў даліну [[Агая (рака)|ракі Агая]], дзе паступова склалася згуртаванне так званых ''мінга'' — іракезаў Агая. Войны, міграцыі і асабліва [[эпідэмія|эпідэміі]] прывялі да скарачэння насельніцтва. У [[1778]] г. налічвалася толькі крыху болей за 1100 каюга<ref>{{Cite web |url=http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/quebechistory/encyclopedia/Cayuga.htm |title=The Quebec History Encyclopedia Cayuga Indians |access-date=3 мая 2017 |archive-date=9 жніўня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809235710/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/quebechistory/encyclopedia/Cayuga.htm |url-status=dead }}</ref>. У гады [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] каюга падтрымалі Вялікабрытанію супраць паўстаўшых калоній. У [[1779]] г. па загаду [[Джордж Вашынгтон|Дж. Вашынгтона]] часткі [[Кантынентальная армія|Кантынентальнай арміі]] ўварваліся ў землі каюга і спалілі іх вёскі. Многія каюга збеглі на захад або на тэрыторыю [[Канада|Канады]]. [[11 лістапада]] [[1794]] г. каюга разам з іншымі іракезамі падпісалі мірнае пагадненне з [[ЗША]]<ref>[http://www.cayuganation-nsn.gov/About/TribalHistory TRIBAL HISTORY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170514215018/http://www.cayuganation-nsn.gov/About/TribalHistory |date=14 мая 2017 }}</ref>, згодна з якім атрымалі права на аўтаномную рэзервацыю ў штаце Нью-Ёрк. Аднак улады штата Нью-Ёрк парушылі пагадненне і ўсталявалі свой фармальны суверэнітэт над землямі рэзервацыі, што было замацавана ў дагаворах [[1789]] г., [[1790]] г., [[1795]] г. і [[1807]] г.<ref>[https://books.google.by/books?id=tmHEm5ohoCUC&pg=PA293&lpg=PA293&dq=cayuga+1687&source=bl&ots=MiC2TZw2A5&sig=5sGyS5mUIyLfXnbES_es-sSSbd4&hl=be&sa=X&ved=0ahUKEwiMxcyk4NPTAhVkP5oKHUCADkgQ6AEIKTAB#v=onepage&q&f=false The Encyclopedia of New York State]</ref> і пазней выклікала доўгатэрміновыя [[суд]]овыя спрэчкі, якія працягваюцца і ў нашы дні<ref>[http://www.upstate-citizens.org/cayugaclaim.htm THE CAYUGA INDIANS AND THEIR LAND CLAIM]</ref>. У [[1831]] г. іракезы Агая падпісалі пагадненне з ЗША аб перадачы сваіх зямель наўзамен на грашовую кампенсацыю і землі на тэрыторыі [[Аклахома|Аклахомы]]. У [[1888]] г. была вылучана асобная рэзервацыя перасяленцаў-[[Сенека (народ)|сенека]] і каюга. У [[1937]] г. яна атрымала права на самакіраванне як супольнае племя сенека і каюга<ref>[http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=SE018 SENECA-CAYUGA]</ref><ref>{{Cite web |title=Muriel H. Wright, CAYUGA |url=http://sctribe.com/history/a-guide-to-the-indian-tribes-of-ok-cayuga/ |accessdate=3 мая 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170306085906/http://sctribe.com/history/a-guide-to-the-indian-tribes-of-ok-cayuga/ |archivedate=6 сакавіка 2017 |url-status=dead }}</ref>. У нашы дні гэта аб’яднанне мае статус [[нацыя|нацыі]]. == Асаблівасці культуры == Да канца [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. сацыяльнае і эканамічнае жыццё каюга мала адрознівалася ад іншых [[іракезы|іракезаў]]. Асноўнымі заняткамі з’яўляліся [[земляробства]], [[паляванне]], [[рыбалоўства]] і [[збіральніцтва]]. Навакольныя землі належалі [[вёска|вясковым]] абшчынам, апрацоўваліся жанчынамі і таму перадаваліся па спадчыне ад жанчыны да жанчыны. Адлік сваяцтва вёўся па жаночай лініі. Жанчыны прымалі ўдзел у кіраванні<ref name="Cayuga Tribe: History & Overview"/>. Усяго налічвалася 10 родава-тэрытарыяльных аб’яднанняў на чале з правадырамі, што карысталіся аўтаноміяй, мелі свой [[татэмізм|татэм]] і прадстаўніцтва ў радзе іракезаў<ref>[https://books.google.by/books?id=Tv4TBwAAQBAJ&pg=PT1198&dq=cayuga+ten+chiefs&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwia9-jCz9TTAhWkAJoKHUAnAGwQ6AEIITAA#v=onepage&q&f=false Steven L. Danver, Native Peoples of the World: An Encylopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues]</ref>. Каюга знакаміты прыкладным [[мастацтва]]м — вырабам разьбяных дзяржальняў, драўляных [[Лялька|лялек]] і [[маска|масак]]<ref>Гл.: [https://books.google.by/books?id=Fp7JjHYAbnQC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Frank Gouldsmith Speck, Alexander General, Midwinter Rites of the Cayuga Long House]</ref>. Дзякуючы амерыканскім [[культурная антрапалогія|антраполагам]] [[19 стагоддзе|XIX]] ст. і [[20 стагоддзе|XX]] ст., добра захаваўся [[фальклор]] каюга, які адлюстроўвае агульныя для іракезаў [[казка|казкі]] і [[міф]]ы пра [[Дэганавайда|Вялікага Міратворца]]<ref>[http://www.native-languages.org/morelegends/peacemaker.htm Legendary Native American Figures: The Great Peacemaker]</ref>, Нябесную жанчыну<ref>[http://www.native-languages.org/morelegends/sky-woman.htm Native American Legends: Sky Woman (Ataensic, Atahensic, Ataentsic)]</ref>, Лятучую галаву<ref>[http://www.native-languages.org/flying-head.htm Legendary Native American Figures: Flying Head (Big Heads)]</ref> і інш. == Мова == [[Каюга (мова)|Мова каюга]] належыць да [[іракезскія мовы|іракезскай]] групы моў. Сярод жыхароў [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]] на ёй размаўляе каля 240 чалавек, прычым у Канадзе вылучаюцца 2 блізкія [[дыялект]]ы — верхні і ніжні. У [[2012]] г. 79 чалавек свабодна размаўлялі на мове каюга ў [[Нью-Ёрк (штат)|штаце Нью-Ёрк]]<ref>[http://www.omniglot.com/writing/cayuga.php Cayuga (Goyogo̱hó:nǫ’)]</ref>. Асобны дыялект сенека-каюга [[Аклахома|Аклахомы]] да нашага часу знік. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Shannon, T.'' [https://books.google.by/books?id=s_Zte_nv634C&printsec=frontcover Iroquois Diplomacy on the Early American Frontier: The Penguin Library of American Indian History (Penguin's Library of American Indian History)] / Timothy J. Shannon. — New York: Viking Adult, 2008. — ISBN 067001897X == Спасылкі == * [http://www.cayuganation-nsn.gov/ Нацыя каюга ў Нью-Ёрку] * [http://sctribe.com Нацыя сенека-каюга Аклахомы] * [http://tuscaroras.com/cayuganation/index.html Каюга ў складзе іракезаў Канады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161019005817/http://tuscaroras.com/cayuganation/index.html |date=19 кастрычніка 2016 }} * [http://www.native-languages.org/cayuga_culture.htm Культура і гісторыя] * [http://www.tolatsga.org/iro.html Гісторыя іракезаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110218151003/http://www.tolatsga.org/iro.html |date=18 лютага 2011 }} * [http://www.ohwejagehka.com/cayuga/ Моўны слоўнік: англійская — каюга] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы ЗША]] [[Катэгорыя:Іракезы]] l1wswgznjxbnbis6xzzkj6zng4ho7cu 0 468026 5160685 4728948 2026-07-03T23:41:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160685 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |імя=Карл Іванавіч Максімовіч |фота=Maximovich KI.jpg |навуковая сфера=батаніка |дата нараджэння= |узнагароды і прэміі= }} {{Сістэматык|IPNI=23089|List IPNI=+|wikispecies=Carl Maximowicz|Батанік=Maxim.|commons=Carl Maximowicz}} {{цёзкі2|Максімовіч}} '''Карл Іванавіч Максімовіч''' ({{OldStyleDate2|23|лістапада|1827|11}}, [[Тула]] — {{OldStyleDate2|16|лютага|1891|4}}, [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]]) — рускі [[Батаніка|батанік]], акадэмік [[Расійская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]]. Паклаў пачатак вывучэнню [[Флора|флоры]] [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]] і [[Японія|Японіі]] рускімі батанікамі. Асноўныя працы — па [[Біялагічная сістэматыка|сістэматыцы]] [[Кветкавыя|кветкавых раслін]]. == Шлях у навуцы == Сярэднюю адукацыю атрымаў у пецярбургскай Анінскай школе ({{Lang-de|Annenschule}}Annenschule), вышэйшую — у [[Дэрпцкі ўніверсітэт|Дэрпцкім універсітэце]] (1845—1850) у А. А. Бунге. Па заканчэнні вучобы быў прызначаны памочнікам дырэктара Дэрпцкага батанічнага саду, а ў 1852 годзе перайшоў у Пецярбург кансерватарам у [[Імператарскі Батанічны сад у Санкт-Пецярбургу|Імператарскі батанічны сад]]. У [[1853|1853 годзе]] Максімавіч разам з [[Шренк, Леопольд Иванович|Леапольдам фон Шрэнкам]] распачаў па даручэнні Саду [[Кругасвет|падарожжа вакол свету]] на [[Фрэгат|фрэгаце]] «[[Дыяна, фрэгат|Дыяна]]» пад камандаваннем [[адмірал]]а [[Яўхім Васілевіч Пуцяцін|Яўхіма Пуцяціна]]. Першы год быў выкарыстаны ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] з прыпынкамі ў [[Рыа-дэ-Жанэйра|Рыа-дэ-Жанейра]], [[Вальпараіса]] і [[Ганалулу]]; у 1854 годзе падарожнік увайшоў у бухту Дэ-Кастры і па нагоды [[Крымская вайна|Усходняй вайны]] застаўся на [[Кантынент|мацерыку]], у [[Прыамур’е]], да 1857 года. З вялікімі цяжкасцямі і з малымі сродкамі ён даследаваў расліннасць гэтага тады яшчэ амаль зусім невядомага краю і сабраў багатую калекцыю, якую ён апрацаваў па вяртанні ў Пецярбург, і выдаў сваё важнае сачыненне, «Primitiae florae amurensis»(лац.)&nbsp; (Memoires de l’ouest Academie Imperiale de St.-Petersbourg, 1859), якое цалкам азнаёміла вучоны свет са своеасаблівай расліннасцю шырокага Прыамурскага і Усурыйскага краю (ўвёў у батанічную навуку 915 новых [[Біялагічны від|відаў]] [[Кветкавыя|кветкавых]] і [[Бяскветкавыя расліны|споравых раслін]]). За гэтую працу Максімавіч быў удастоены Дземідаўскай прэміі. У 1859 годзе Максімавіч быў абраны ад’юнктам [[Расійская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук]]. [[Файл:P0039-Juglans_mandshurica.jpg|злева|міні|Арэх манчжурский. Плод. Ілюстрацыя з працы К. І. Максімовіча ''Diagnoses des nouvelles plantes du Japon et de la Mandjourie'', 1873.]] У 1859 годзе Максімавіч распачаў новае падарожжа праз [[Сібір]] у [[Іркуцк]], у [[Забайкалле|Забайкаллі]], па [[Сунгары]] і [[Усуры]] ў [[Нікалаеўск-на-Амуры|Николаевск]] і далей у [[Японія|Японію]], у Хакодате (востраў [[Востраў Хакайда|Хакайда]]). У 1861 годзе ён адправіўся ў [[Нагасакі]], каб здзяйсняць паездкі па паўднёвай Японіі. Неацэнным памочнікам Максімовічу стаў японец [[Сугава Тёносукэ|Сугава Теносукэ]] ({{lang-ja|須川長之助}}須川長之助, 1842—1925; варыянты напісання яго імя лацінкай — ''Tschonoski Sukawa'' і ''Chōnosuke Sugawa''). Ён працаваў там, куды з прычыны абмежаванняў, накладзеных японскімі ўладамі, не мог патрапіць сам Максімавіч, і сабраў багатыя матэрыялы. Яго імя Максімавіч даў новым відах (відавыя эпітэты ў назвах відаў на рускай мове звычайна пішуць як Чоноски) — {{Bt-bellat|Клён Чоноски|Acer tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwUg" tabindex="0">)</span>, {{Bt-bellat|Жимолость Чоноски|Lonicera tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwUw" tabindex="0">)</span>, {{Bt-bellat|Граб Чоноски|Carpinus tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwVA" tabindex="0">)</span>, {{Bt-bellat|Леукотоэ Чоноски|Leucothoe tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwVQ" tabindex="0">)</span>, {{Bt-bellat|Рододендрон Чоноски|Rhododendron tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwVg" tabindex="0">)</span>, {{Bt-bellat|Груша Чоноски|Pyrus tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwVw" tabindex="0">)</span>, {{Bt-bellat|Триллиум Чоноски|Trillium tschonoskii|Maxim.}}<span style="" lang="la">Maxim.</span><span id="cxmwWA" tabindex="0">)</span> У Японіі Максімавіч прабыў да пачатку 1864 года, а ў лютым 1864 года вярнуўся ў Расію. Вынікам экспедыцыі стала доказ тэорыі адзінства прыроднага асяроддзя [[Японія|Японіі]] і ўсяго [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]] ў працы «Diagnoses des nouvelles plantes du Japon et de la Mandjourie»(лац.)&nbsp; (20 выпускаў, 1866—1876). У 1869 годзе Максімавіч быў прызначаны галоўным батанікам Імператарскага батанічнага саду і заняўся распрацоўкай не толькі таго багатага матэрыялу, які ён сам сабраў, але і тых калекцый, што дастаўлялі яму нашы падарожнікі [[Мікалай Міхайлавіч Пржавальскі|Пржэвальскі]], Патанін, Н. Ст. Спевакоў і інш., выдаў на аснове іх вывучэння 8 выпускаў «Diagnosis plantarum novarum asiaticum»(лац.)&nbsp; (1876—1893). З 1870 года быў дырэктарам [[Ботанический музей|Батанічнага музею]]. У 1871 годзе Максімавіч быў абраны экстраардынарным, а затым і ардынарным [[акадэмік]]ам. Па даручэнні Акадэміі навук ён выкупіў у ўдавы [[Філіп Франц фон Зібальд|Зибольда]] калекцыю з васьмі тамоў батанічных ілюстрацый, выкананых японскімі мастакамі. Хутка зрабіўся ён першым у Еўропе знаўцам японскай [[Флора|флоры]] і наогул флор [[Умераны клімат|ўмеранай частцы]] Далёкага Усходу. Ён рыхтаваў поўную флору гэтых краін, многія часткі якой ім ужо былі апрацаваны і выдадзены, калі яго працу перапыніла раптам смерць. Чалавек высокаадукаваны, Максімавіч валодаў, акрамя рускай, [[Французская мова|французскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] моў, на якіх выдатна выказваўся і пісаў, яшчэ і [[Англійская мова|ангельскай мовай]]. Памёр у [[Санкт-Пецярбург]]у [[4 лютага]] [[1891|1891 года]]. Пахаваны на [[Смоленское лютеранское кладбище|Смаленскіх лютэранскіх могілках]] у Санкт-Пецярбургу<ref>{{Cite web |url=http://bin-300.livejournal.com/892.html |title=Могила К. |access-date=20 мая 2017 |archive-date=6 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106183448/https://bin-300.livejournal.com/892.html |url-status=dead }}</ref>. == Расліны, апісаныя Максімавічам == === [[Род (біялогія)|Роды]] === {| style="margin-bottom: 10px;" | * [[Ancistrocarya]] '''Maxim.''' * [[Brachybotrys]] '''Maxim.''' [[Ex (таксономия)|ex]] [[Oliv.]] * [[Calyptranthe]] ('''Maxim.''') [[Nakai]] * [[Chamaebatiaria]] ([[Porter]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[W.H.Brewer]] & [[S.Watson]]) '''Maxim.''' * [[Chionographis]] '''Maxim.''' * [[Circaeaster]] '''Maxim.''' * [[Clematoclethra]] ([[Franch.]]) '''Maxim.''' * [[Coelonema]] '''Maxim.''' * [[Deinanthe]] '''Maxim.''' * [[Dipelta]] '''Maxim.''' * [[Disanthus]] '''Maxim.''' * [[Eleutherococcus]] '''Maxim.''' * [[Ellisiophyllum]] '''Maxim.''' * [[Holodiscus]] ([[K.Koch]]) '''Maxim.''' | * [[Idesia]] '''Maxim.''' * [[Macroclinidium]] '''Maxim.''' * [[Megadenia]] '''Maxim.''' * [[Metanarthecium]] '''Maxim.''' * [[Monochasma]] '''Maxim.''' [[Ex (таксономия)|ex]] [[Franch.]] & [[Sav.]] * [[Mosla]] ([[Benth.]]) [[Buch.-Ham.]] [[Ex (таксономия)|ex]] '''Maxim.''' * [[Nannoglottis]] '''Maxim.''' * [[Omphalotrix]] '''Maxim.''' * [[Perillula]] '''Maxim.''' * [[Platyosprion]] '''Maxim.''' * [[Platypholis]] '''Maxim.''' * [[Pomatosace]] '''Maxim.''' * [[Potaninia]] '''Maxim.''' * [[Przewalskia]] '''Maxim.''' | * [[Pteroceltis]] '''Maxim.''' * [[Sceptrocnide]] '''Maxim.''' * [[Schizopepon]] '''Maxim.''' * [[Scrofella]] '''Maxim.''' * [[Spiraeanthus]] '''Maxim.''' * [[Stigmatodactylus]] '''Maxim.''' [[Ex (таксономия)|ex]] [[Makino]] * [[Symphyllocarpus]] '''Maxim.''' * [[Tetraena]] '''Maxim.''' * [[Theropogon]] '''Maxim.''' * [[Therorhodion]] ('''Maxim.''') [[Small]] * [[Tiarrhena]] ('''Maxim.''') [[Nakai]] * [[Tretocarya]] '''Maxim.''' * [[Tsusiophyllum]] '''Maxim.''' * [[Yoania]] '''Maxim.''' |} == Друкаваныя працы == Акрамя вышэйназванага творы, навука яму абавязаная мноствам у вышэйшай ступені грунтоўных прац, з якіх тут пакажам: * Primitiae florae amurensis, 1859 * Rhamneae orientali-asiaticae, 1866 * ''С. J. Maximowicz''. Diagnoses des nouvelles plantes du Japon et de la Mandjourie. // In<span> </span>: Bulletin de l’ouest Academie Imperiale des Sciences de St. Petersbourg. Tome I, decades I—Х, 1866—1871, Tome II, decades [http://www.archive.org/download/bulletindelacadm19impe/bulletindelacadm19impe.pdf XI]—XX, 1872—1876(лац.)&nbsp; <small>Праверана 23 лістапада 2008 г.</small> * Rhododendreae Asiae Orientalis, 1870 * Monograph on genus Lespedeza, 1873 * Diagnosis plantarum novarum asiaticum (fasc. I—VIII, 1876—1893) * Flora tangutica, sive enumeratio plantarum regionis Tangut (Amdo) provinciae Kansu, nec non Tibetiae praesertim orientaliborealis adque Tsaidon: ex collectionibus N. M. Przewalski atque G. N. Potanin, (Fasc. I. Thalamiflorae et Disciflorae, 1889) * Enumeratio plantarum hucusque in Mongolia: nec non adjacente parte Turkestaniae Sinensis lectarum, 1889 * і многія іншыя. == Расліны, названыя ў гонар Максімовіча == [[Файл:Acer_maximowiczianum1.jpg|міні|{{Bt-bellat|Клён Максимовича|Acer maximowiczianum}}]] * {{Bt-bellat|2=Acer maximowiczianum|3=[[Miq.]]}}[[Miq.]] * {{Bt-bellat|2=Adenophora maximowicziana|3=[[Makino]]}}[[Makino]] * {{Bt-bellat|2=Agave maximowicziana|3=[[Regel]]}}[[Regel]] * {{Bt-bellat|2=Allium maximowiczi|3=[[Regel]]}}[[Regel]] * {{Bt-bellat|2=Alnus maximoviczii|3=[[Callier]] [[in (таксономия)|in]] [[C.K.Schneid.]]}}[[Callier]] [[In (таксономия)|in]] [[C.K.Schneid.]] (= {{Bt-bellat|2=Alnus maximowiczii|3=[[Callier]] [[ex (таксономия)|ex]] [[C.K.Schneid.]]}}[[Callier]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[C.K.Schneid.]], ''Alnus viridis'' (Chaix) DC. subsp. ''maximoviczii'' (Callier) D.Löve, ''Duschekia maximowiczii'' (Callier) Pouzar) * {{Bt-bellat|2=Angelica maximowiczii|3=[[Benth.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Maxim.]]}}[[Benth.]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[Maxim.]] (syn. ''Gomphopetalum maximowiczii'' F.Schmidt, ''Ostericum maximowiczii'' (F.Schmidt) Kitag.) * {{Bt-bellat|2=Arabis maximowiczi|3=[[N.Busch]]}}[[N.Busch]] * {{Bt-bellat|2=Arisaema maximowiczii|3=[[Nakai]]}}[[Nakai]] (syn. ''A. japonicum'' var. ''maximowiczii'' Engl) * {{Bt-bellat|2=Artemisia maximovicziana|3=[[Krasch.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Poljakov]]}}[[Krasch.]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[Poljakov]] * {{Bt-bellat|2=Asperula maximoviczii|3=[[Kom.]]}}[[Kom.]] (= {{Bt-bellat|2=Galium maximoviczii|3=[[Kom.]] [[Pobed.]]}}[[Kom.]] [[Pobed.]])<ref>[http://www.nlbif.nl/species_details.php?name=Galium+maximowiczii NLBIF : Galium maximowiczii (Kom.]{{Недаступная спасылка}}</ref> * {{Bt-bellat|2=Aspidium maximowiczianum|3=[[Miq.]]}}[[Miq.]] * {{Bt-bellat|2=Atriplex maximowicziana|3=[[Makino]]}}[[Makino]] * {{Bt-bellat|2=Betula maximowicziana|3=[[Regel]]}}[[Regel]] * {{Bt-bellat|2=Bidens maximowicziana|3=[[Oett.]]}}[[Oett.]] * {{Bt-bellat|2=Cacalia maximowicziana|3=[[Nakai]] et [[Maekawa]]}}[[Nakai]] et [[Maekawa]] (syn. ''Koyamacalia maximowicziana'' (Nakai et Maekawa ex Hara) H.Rob. et Brettell, ''Parasenecio maximowiczianus'' (Nakai et F.Maek. ex Hara) H.Koyama) * {{Bt-bellat|2=Cancrinia maximowiczi|3=[[C.Winkl.]]}}[[C.Winkl.]] * {{Bt-bellat|2=Caragana maximovicziana|3=[[Kom.]]}}[[Kom.]] * {{Bt-bellat|2=Cardaminopsis maximoviczii|3=([[N.Busch]]) [[O.E.Schulz]]}}([[N.Busch]]) [[O.E.Schulz]] (= ''Arabis maximoviczii'') * {{Bt-bellat|2=Carex maximowiczii|3=[[F.Schmidt]]}}[[F.Schmidt]] * {{Bt-bellat|2=Cayaponia maximowiczii|3=[[Cogn.]]}}[[Cogn.]] (syn. ''Arkezostis maximowiczii'' Kuntze) * {{Bt-bellat|2=Cerasus maximoviczii|3=([[Rupr.]]) [[Kovalev]]}}([[Rupr.]]) [[Kovalev]] (= ''Prunus maximoviczii'' Rupr.) * {{Bt-bellat|2=Chrysanthemum maximoviczianum|3=Ling}}Ling (= ''Pyrethrum sinense'' var. ''sinense'' Maxim) * {{Bt-bellat|2=Chrysanthemum maximoviczii|3=[[Kom.]]}}[[Kom.]] * {{Bt-bellat|2=Cinnamomum maximoviczii|3=[[Lukman.]]}}[[Lukman.]] * {{Bt-bellat|2=Cirsium maximowiczii|3=[[Nakai]]}}[[Nakai]] (= ''Cirsium yesoense'' Makino) * {{Bt-bellat|2=Clematoclethra maximowiczii|3=[[Baill.]]}}[[Baill.]] * {{Bt-bellat|2=Cynanchum maximoviczii|3=[[Pobed.]]}}[[Pobed.]] (= ''Cynanchum caudatum'' Maxim) * {{Bt-bellat|2=Dendranthema maximowiczii|3=([[Kom.]]) [[Tzvel.]]}}([[Kom.]]) [[Tzvel.]] * {{Bt-bellat|2=Diervilla maximowiczii|3=[[Makino]]}}[[Makino]] (syn. ''Calyptrostigma maximowiczii'' Makino, ''Weigelastrum maximowiczii'' (Makino) Nakai) * {{Bt-bellat|2=Dioscorea maximowiczii|3=[[Uline]] [[ex (таксономия)|ex]] [[R.Knuth]]}}[[Uline]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[R.Knuth]] * {{Bt-bellat|2=Dryopteris maximowiczii|3=([[Baker]]) [[Kuntze]]}}([[Baker]]) [[Kuntze]] * {{Bt-bellat|2=Elaeagnus maximowiczii|3=[[Servett.]]}}[[Servett.]] * {{Bt-bellat|2=Eleocharis maximoviczii|3=[[Zinserl.]]}}[[Zinserl.]] * {{Bt-bellat|2=Elymus maximoviczii|3=[[Roshev.]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Nevski]]}}[[Roshev.]] [[Ex (таксономия)|ex]] [[Nevski]] * {{Bt-bellat|2=Gentiana maximowiczi|3=[[Kusnezow]]}}[[Kusnezow]] * {{Bt-bellat|2=Geranium maximowiczii|3=[[Regel]] et [[Maack]]}}[[Regel]] et [[Maack]] * {{Bt-bellat|2=Hololeion maximowiczii|3=[[Kitam.]]}}[[Kitam.]] (= ''Hieracium hololeion'' Maxim) * {{Bt-bellat|2=Hydrangea maximowiczii|3=[[H.Lév.]]}}[[H.Lév.]] * {{Bt-bellat|2=Ilex maximowicziana|3=[[Loes.]]}}[[Loes.]] * {{Bt-bellat|2=Iris maximowiczii|3=[[Grubov]]}}[[Grubov]] * {{Bt-bellat|2=Juncus maximowiczi|3=[[Buchenau]]}}[[Buchenau]] * {{Bt-bellat|2=Kalonymus maximowicziana|3=[[Prokh.]]}}[[Prokh.]] (syn. ''Euonymus maximowiczianus'' (Prokh.) Vorosch.) * {{Bt-bellat|2=Krascheninikovia maximowicziana|3=[[Franch.]] et [[Sav.]]}}[[Franch.]] et [[Sav.]] (syn. ''Pseudostellaria maximowicziana'' (Franch. et Sav.) Pax) * {{Bt-bellat|2=Lonicera maximowiczii|3=[[Kuntze]]}}[[Kuntze]] (syn. ''Xylosteon maximowiczii'' Rupr.) * {{Bt-bellat|2=Myripnois maximowiczi|3=[[C.Winkl.]]}}[[C.Winkl.]] * {{Bt-bellat|2=Nephrodium maximowiczii|3=[[Baker]]}}[[Baker]] (syn. ''Arachniodes maximowiczii'' (Baker) Ohwi) * {{Bt-bellat|2=Orostachys maximowiczii|3=[[V.V.Byalt]]}}[[V.V.Byalt]] * {{Bt-bellat|2=Picea maximowiczii|3=[[Regel]]}}[[Regel]] * {{Bt-bellat|2=Phlomis maximoviczii|3=[[Regel]]}}[[Regel]] * {{Bt-bellat|2=Phlomis maximowizii|3=[[Regel]]}}[[Regel]] (syn. ''Phlomoides maximowiczii'' (Regel) Kamelin et Makhm.) * {{Bt-bellat|2=Polycarpa maximowiczii|3=hort. [[ex (таксономия)|ex]] Rehder}}hort. [[Ex (таксономия)|ex]] Rehder (= ''Idesia polycarpa'' Maxim) * {{Bt-bellat|2=Polygonatum maximowiczii|3=[[F.Schmidt]]}}[[F.Schmidt]] * {{Bt-bellat|2=Polystichum maximowiczii|3=([[Baker]]) [[Diels]]}}([[Baker]]) [[Diels]] * {{Bt-bellat|2=Pyrola maximowicziana|3=[[Makino]]}}[[Makino]] (= ''Pyrola elliptica'' var. ''minor'' Maxim) * {{Bt-bellat|2=Rhamnus maximovicziana|3=[[Ja.Vassiliev]]}}[[Ja.Vassiliev]] * {{Bt-bellat|2=Rhododendron maximowiczianum|3=[[H.Lév.]]}}[[H.Lév.]] * {{Bt-bellat|2=Ribes maximoviczii|3=[[Kom.]]}}[[Kom.]] * {{Bt-bellat|2=Ribes maximowiczi|3=[[Batalin]]}}[[Batalin]] * {{Bt-bellat|2=Rumohra maximowiczii|3=([[Baker]] [[in (таксономия)|in]] [[Hook.]] et [[Baker]]) [[Ching]]}}([[Baker]] [[In (таксономия)|in]] [[Hook.]] et [[Baker]]) [[Ching]] (= ''Nephrodium maximowiczii'' Baker in Hook. et Baker) * {{Bt-bellat|2=Salix maximoviczii|3=[[Kom.]]}}[[Kom.]] * {{Bt-bellat|2=Salvia maximowicziana|3=[[Hemsl.]]}}[[Hemsl.]] * {{Bt-bellat|2=Saussurea maximowiczii|3=[[Herder]]}}[[Herder]] (syn. ''Theodorea maximowiczii'' Kuntze) * {{Bt-bellat|2=Saxifraga maximoviczi|3=[[Losinsk.]]}}[[Losinsk.]] * {{Bt-bellat|2=Scirpus maximowiczii|3=[[C.B.Clarke]]}}[[C.B.Clarke]] (syn. ''Eriophorum maximowiczii'' (C.B.Clarke) Beetle) * {{Bt-bellat|2=Sedum maximowiczii|3=[[Regel]]}}[[Regel]] (syn. ''Aizopsis maximowiczii'' (Regel) S.B.Gontcharova, ''Phedimus maximowiczii'' (Regel) et Hart) * {{Bt-bellat|2=Senecio maximowiczii|3=[[Franch.]]}}[[Franch.]] * {{Bt-bellat|2=Sicyos maximowiczii|3=[[Cogn.]]}}[[Cogn.]] (syn. ''Cladocarpa maximowiczii'' (Cogn.) H.St.John) * {{Bt-bellat|2=Silene maximowicziana|3=[[Kozhevn.]]}}[[Kozhevn.]] (= ''Silene foliosa'' Regel var. ''mongolica'') * {{Bt-bellat|2=Sisymbrium maximowiczi|3=[[Palib.]]}}[[Palib.]] (syn. ''Berteroella maximowiczii'' O.E.Schulz) * {{Bt-bellat|2=Sloanea maximowicziana|3=[[K.Schum.]] [[in (таксономия)|in]] [[Mart.]]}}[[K.Schum.]] [[In (таксономия)|in]] [[Mart.]] * {{Bt-bellat|2=Stellaria maximowiczii|3=[[Kozhevn.]]}}[[Kozhevn.]] * {{Bt-bellat|2=Teucrium maximowiczii|3=[[Prob.]]}}[[Prob.]] * {{Bt-bellat|2=Torularia maximowiczii|3=[[Botsch.]]}}[[Botsch.]] (syn. ''Neotorularia maximowiczii'' (Botsch.) Botsch.) * {{Bt-bellat|2=Tylophora maximowicziana|3=[[Warb.]]}}[[Warb.]] (syn. ''Cynanchum maximowiczianum'' (Warb.) Nakai) * {{Bt-bellat|2=Weigela maximowiczii|3=([[S.Moore]]) [[Rehder]]}}([[S.Moore]]) [[Rehder]] (= ''Diervilla middendorffiana'' var. ''maximowiczii'') * {{Bt-bellat}}{{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар =|частка =|загаловак = Императорский Санкт-Петербургский ботанический сад за 200 лет его существования (1713—1913). Часть 3|арыгінал =|спасылка =|адказны =|выданне =|месца = П.|выдавецтва =|год = 1913—1915|том =|старонкі = 349—360|старонак =|серыя =|isbn =|тыраж =}} * {{артыкул| аўтар = Липшиц С. Ю.| загаловак = К. И. Максимович| спасылка =| выданне = Отечественные физико-географы и путешественники| тып =| месца = М.| выдавецтва =| год = 1959| том =| старонкі = 236—241| isbn =}} == Спасылкі == * [http://www.sakhalin.ru/boomerang/Drevesnue/bot%20name.htm ''Максимович Карл Иванович'' в разделе «Ботанические фамилии» сайта sakhalin.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091212004437/http://www.sakhalin.ru/boomerang/Drevesnue/bot%20name.htm |date=12 снежня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Карл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Аўтары батанічных таксонаў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Батанікі Расіі]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзямідаўскай прэміі]] [[Катэгорыя:Падарожнікі Расійскай імперыі]] ik9czeo272ubizcwyyfrhiin8odlzrr 0 471294 5160639 4532893 2026-07-03T19:09:12Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5160639 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = Мінскі фінансава-эканамічны каледж | скарачэнне = МФЭК | выява = Мінск. Вуліца Чырвоная (Красная). Красны сквер (01).jpg | эмблема = Лагатып МФЭК.PNG | арыгінал = | заснаваны = [[1930]] | дырэктар = Аляксандр Аляксандравіч Калінка | размяшчэнне = {{сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] | сайт = [http://mfec.by/ mfec.by] | неафіцыйны сайт = | дэвіз = | адрас = г. [[Мінск]], [[Чырвоная вуліца (Мінск)|вул. Чырвоная]], 17 |}} '''Мінскі фінансава-эканамічны каледж''' ('''МФЭК''') — [[сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова]] ў г. [[Мінск]]у. Размешчаны па адрасе [[Чырвоная вуліца (Мінск)|вуліца Чырвоная]], 17. Перад будынкам каледжа разбіты [[Красны сквер]]. == Гісторыя == '''Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум''' заснаваны [[13 верасня]] [[1930]] года пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|Савета Народных Камісараў БССР]]. [[1 кастрычніка]] [[1930]] года пачалося стварэнне тэхнікума з двума аддзяленнямі: крэдытнай і ашчаднай справы<ref name="гіст">[http://mfec.by/mfec.htm?2.0 История техникума, колледжа (МФЭТ, МФЭК)]</ref>. [[Файл:Revaliucyjnaja,_24.JPG|thumb|злева|Будынак школы № 17 ([[дом Залкінда]]), у якім размяшчаўся тэхнікум]] Першыя заняткі пачаліся [[10 сакавіка]] [[1931]] года ў будынку сямігадовай школы № 17 ([[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|вул. Рэвалюцыйная]], 24) на фінансавым, уліковым, крэдытна-банкаўскім і крэдытна-ашчадным аддзяленнях. У [[1932]] годзе тэхнікуму былі перададзены два будынкі барачнага тыпу, адно з іх прыстасавалі для заняткаў, у другім жылі навучэнцы. Тэхнікум працаваў у цяжкіх умовах, заняткі пачыналіся ў 18:30 і сканчаліся пасля дваццаці трох гадзін<ref name="гіст"/>. У сакавіку 1934 года абыўся першы выпуск, дыпломы атрымаў 131 навучэнец<ref name="гіст"/>. Да 1938 года тэхнікуму перадалі два памяшканні ў студэнцкім гарадку (каля чыгуначнага моста за вакзалам), якія раней налажалі [[Мінскі політэхнічны інстытут|політэхнічнаму інстытуту]]<ref name="гіст"/>. У студзені [[1946]] года адбыўся першы паваенны набор у тэхнікум. Заняткі пачаліся з [[1 верасня]] [[1946]] года ў трэцюю змену з дваццаці гадзін у адноўленым будынку 37-й школы па [[Вуліца Максіма Танка (Мінск)|вуліцы Танкавай]]<ref name="гіст"/>. [[Файл:Праспект. Акадэмія мастацтваў.jpg|thumb|Былы будынак тэхнікума на рагу пр. Незалежнасці і вул. Сурганава]] У [[1949]]—[[1951]] гадах на рагу [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|Ленінскага праспекта]] (цяпер пр. Незалежнасці) і [[Вуліца Сурганава (Мінск)|вуліцы Друкарскай]] (у наш час вуліца Сурганава) пабудаваны новы навучальны корпус (цяпер у ім размяшчаецца [[Беларуская акадэмія мастацтваў]]) і інтэрнат тэхнікума<ref name="гіст"/>. У [[1960]] годзе Мінскі фінансавы тэхнікум аб'яднаны з [[Мінскі статыстычны тэхнікум|Мінскім статыстычным тэхнікумам]]. З 1960 года заняткі праводзіліся ў цяперашнім навучальным корпусе № 1 ([[Чырвоная вуліца (Мінск)|вуліца Чырвоная]], 17)<ref name="гіст"/>. У [[1970-я]] гады пабудаваны другі навучальны корпус і два інтэрнаты. З [[1979]] года тэхнікум бярэ ўдзел у падрыхтоўцы спецыялістаў для народнай гаспадаркі краін, якія вызваліліся ад каланіяльнай залежнасці, у тым ліку [[Ангола|Анголы]], [[Афганістан]]а, [[Камбоджа|Камбоджы]], [[Лаос]]а, [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]], [[Конга]], [[Сьера-Леонэ]], [[Малі]], [[Грэнада|Грэнады]], [[Мазамбік]]а і іншых<ref name="гіст"/>. У [[1970-я|1970]]-[[1980-я|1980-х]] гады пабудаваны ўцеплены пераход паміж навучальнымі карпусамі і сталовая<ref name="гіст"/>. [[1 верасня]] 1994 года тэхнікум ператвораны ў Мінскі фінансава-эканамічны каледж. З [[1995]] года распачата падрыхтоўка спецыялістаў для фінансавых, падатковых органаў і банкаў. Паводле дагавора паміж каледжам і [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэтам]], выпускнікі, якія атрымалі дыпламы з адзнакай, маюць магчымасць быць залічанымі адразу на другі курс дзённага навучання ўніверсітэта<ref name="гіст"/>. == Інфраструктура == Мінскі фінансава-эканамічны каледж размяшчаецца ў двух пяціпавярховых навучальных карпусах, злучаных уцепленым пераходам. Маюцца два [[інтэрнат]]ы на 800 месцаў, у якіх пражываюць іншагароднія навучэнцы, дзве спартыўных залы (у інтэрнаце № 1 і навучальным корпусе № 2), [[трэнажорная зала]], лыжная база, дзве [[актавая зала|актавых залы]], [[сталовая]], [[Буфет (прадпрыемства)|буфет]]. Абсталяваны і функцыянуюць 14 навучальных кабінетаў і [[лабараторыя|лабараторый]]. Створаны тэлецэнтр, тры камп'ютарныя класы<ref name="гіст"/>. == Аддзяленні == * Аддзяленне фінансаў * Аддзяленне банкаўскай справы * Аддзяленне бухгалтарскага ўліку, эканомікі і маркетынгу == Дырэктары == * [[1930]]-1937 — А. Ф. Казакоў. * 1937—1941 і 1946—1950 — Міхаіл Яфімавіч Жалязняк. * 1950—1966 — Уладзімір Іванавіч Васільцаў. * 1966—1977 — Дзмітрый Ягоравіч Кавалёў. * 1977—1982 — [[Ніна Васілеўна Удавічэнка]]. * 1982—1984 — [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]]. * 1984—1993 — Мікалай Уладзіміравіч Крачко. * з 1993 года — Аляксандр Аляксандравіч Калінка. == Вядомыя выпускнікі == * [[Сцяпан Пятровіч Янчук]] (нар. [[1944]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://mfec.by/ Афіцыйны сайт] {{БДЭУ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Чырвоная вуліца (Мінск)]] [[Катэгорыя:1930 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Мінскі фінансава-эканамічны каледж| ]] [[Катэгорыя:Каледжы Мінска]] bvgjnthif2b9y6di3yfuf9gqpso6ijc 0 474587 5160694 5088601 2026-07-04T00:43:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160694 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Кароткі фільм пра забойства |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Krótki film o zabijaniu}} |Выява = Krótki film o zabijaniu (poster).jpg |Памер = 270px |Прадзюсар = [[Рышард Чуткоўскі]] |Кампанія = Zespoły Filmowe "Tor" }} '''«Каро́ткі фільм пра забо́йства»''' ({{lang-pl|Krótki film o zabijaniu}}) — [[Польшча|польскі]] псіхалагічны фільм, зняты ў [[1987]] годзе рэжысёрам [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафам Кеслёўскім]] на аснове ўласнага сцэнарыя, напісанага ў суаўтарстве з [[Кшыштаф Пясевіч|Кшыштафам Пясевічам]]. Галоўныя ролі ў фільме выканалі {{нп5|Мірослаў Бака||pl|Mirosław Baka}}, {{нп5|Кшыштаф Глобіш||pl|Krzysztof Globisz}} і {{нп5|Ян Тэсаж||pl|Jan Tesarz}}<ref name="IMDb" />. «''Кароткі фільм пра забойства''» з’яўляецца поўнаметражнай версіяй [[Дэкалог, пяць|пятай часткі]] дзесяцісерыйнага [[тэлецыкл]]а «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''», прысвечанага [[Дзесяць запаведзей|Дзесяці запаведзям]]. Фільм адпавядае пятай запаведзі паводле каталіцкай традыцыі: «''Не забівай''»<ref name="Catholic.by, Агульны катэхізіс" />. Прэм’ера фільма ў Польшчы адбылася [[11 сакавіка]] 1988 года<ref name="IMDb, Release Info" /> і выклікала бурную рэакцыю крытыкаў. Карціна была ўспрынята як знак пратэсту супраць [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]], адмена якога стала прадметам грамадскіх дыскусій. Польскія крытыкі высока ацанілі мастацкія якасці фільма, у прыватнасці майстэрскую аператарскую працу [[Славомір Ідзяк|Славоміра Ідзяка]], аднак адзначалі і слабасці працы Кеслёўскага і Пясевіча, сярод якіх празмерная ідэалістычнасць постаці адваката. «''Кароткі фільм пра забойства''» стаў першым творам Кеслёўскага, які атрымаў шырокую вядомасць і прызнанне ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. У маі 1988 года фільм быў паказаны ў межах асноўнай конкурснай праграмы [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]], дзе ўдастоіўся [[Прыз журы (Канскі кінафестываль)|Прыза журы]] і Прыза [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|ФІПРЭСІ]]<ref name="Festival de Cannes, Krotki film o zabijaniu" />. У лістападзе таго ж года карціна была ўзнагароджана [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміяй]] ў намінацыі [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]<ref name="EFA, Winners 1988" />. == Сюжэт == У адкрываючай сцэне паказаны выявы некалькіх мёртвых жукоў, у бруднай лужыне ляжыць дохлы пацук, дзеці [[Павешанне|вешаюць]] труп чорнага ката́. [[Варшава]], [[16 сакавіка]] [[1987]] года. Першая палова фільма знаёміць гледачоў з трыма персанажамі, папераменна паказваючы падзеі гэтага дня ў іх жыцці. Вальдэмар Рэкоўскі ([[Ян Тэсаж]]) — непрыемны чалавек сярэдніх гадоў, кіроўца таксі — клапатліва мые свой аўтамабіль, адначасова заглядваючыся на супрацоўніцу прадуктовай крамы Беатку ([[Эльжбета Хельман]]). У нейкі момант да яго падыходзяць мужчына і жанчынай ([[Крыстына Янда]] і [[Ольгерд Лукашэвіч]]), просячы іх падвезці, але кіроўца адмаўляецца, спасылаючыся на тое, што заняты мыццём машыны. Калі ж побач праходзіць Беатка, ён запрашае яе падвезці, аднак тая не згаджаецца. Тады Вальдэмар сканчвае мыццё машыны і з’язджае, праігнараваўшы мужчыну і жанчыну, якія яго чакалі непадалёк. Катаючыся па горадзе, таксіст сустракае знаёмага яму дваровага сабаку і дзеліцца з ім бутэрбродам, набывае латарэйны білет і скрупулёзна выбірае нумары. Часам дзеля забавы ён чыніць невялікія паскудствы. Калі міма яго таксі праходзіць чалавек з некалькімі сабакамі, ён нечакана громка сігналіць, і адзін з сабак зрываецца з павадка. Увогуле таксіст звыкла злоўжывае свабодай, якую дае яму яго прафесія. Ён груба абыходзіцца з непрыемнымі яму людзьмі і адмаўляецца іх падвозіць. Яцэк Лазар ([[Мірослаў Бака]]) — дваццацігадовы вясковы хлопец. Ён бессэнсоўна швэндаецца па вуліцах Варшавы. Яцэк распытвае, дзе бліжэйшая стаянка [[таксі]]. Прыйшоўшы на месца, ён знаходзіць, што там чакае шмат людзей. Бадзяючыся па горадзе, Яцэк чыніць зламысныя і бессэнсоўныя рэчы. Ён з абыякавасцю назірае, як два чалавекі даганяюць і збіваюць іншага, у грамадскім туалеце спіхвае чалавека ў пісуар, скідвае камень з моста на праязджаючыя аўтамабілі, ганяе галубоў, якіх корміць старая жанчына. Дарогай Яцэку на вочы не раз трапляюцца малыя дзяўчынкі. У Яцэка і самога ёсць з сабой крыху прымяты фотаздымак з дзяўчынкай, убранай у белае. Ён заходзіць у фотаатэлье і пакідае там фотаздымак, каб яго павялічылі. Ён цікавіцца ў работніцы фотаатэлье, ці можна па фотаздымку вызначыць, жывы чалавек ці не. Пётр Баліцкі ([[Кшыштаф Глобіш]]) здае экзамен на права займацца [[Адвакат|адвакацкай]] практыкай. Ён малады і поўны ідэалістычных ідэй. Падчас экзамена ён выказвае думку, што пакаранне — гэта не толькі ўздзеянне на абвінавачанага, але і акт запужвання іншых. Аднак з часоў [[Каін]]а яшчэ не адно пакаранне не выправіла свет і не адпужвала яго ад здзяйснення злачынстваў. Таксіст ездзіць па горадзе, шукаючы кліента. Яцэк заходзіць у кафэ, купляе каву і пірожнае. Седзячы ў кафэ, Яцэк намотвае на руку вяроўку, але спыняецца, калі бачыць, як дзве дзяўчынкі гуляюць за акном кафэ. Ён жартуе з імі. Затым ідзе да стаянкі і ловіць таксі. На таксі спяшаюцца яшчэ некалькі чалавек, але Яцэк адмаўляецца саступіць ім, хлусячы, што яму з імі не па дарозе. Таксі належыць Вальдэмару. Яцэк называе яму аддалены раён горада. У бязлюдным месцы ён накідвае вяроўку на шыю Вальдэмара і цягам доўгага часу жорстка душыць яго. Калі задушыць Вальдэмара не атрымоўваецца, Яцэк праломвае яму галаву кавалкам арматуры, але і гэтага аказваецца недастаткова. Вальдэмар стогне, з апошніх сіл просячы аб літасці, але Яцэк не слухае. Ён дабівае таксіста, скрышыўшы яму галаву цяжкім каменем. Затым скідвае цела ў раку. Вярнуўшыся ў таксі, Яцэк дастае бутэрброд, зроблены жонкай таксіста, і ўключае радыё. Па радыё гучыць дзіцячая песенька, у якой малады леў вучыцца быць адважным. Узлаваны Яцэк выдзірае аўтамагнітолу і шпурляе яе ў раку. Увечары Яцэк на машыне таксіста прыязджае да прадаўшчыцы Беаты і запрашае яе на спатканне. Яна ж па цаццы на шкле пазнае таксі (раніцай таго ж дня Вальдэмар спрабаваў з ёй фліртаваць) і спалохана пытаецца Яцэка, адкуль у яго машына. Суд прыгаворвае Яцэка да смерці, нягледзячы на пранікнёную прамову Пятра супраць [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]]. Для Пятра гэта першая справа, і пасля працэсу ён гутарыць з дасведчаным суддзёй, які гэтую справу вёў. Пётр пытаецца, ці магло б нешта змяніцца, калі б замест яго быў больш вопытны адвакат. Суддзя адказвае, што Пётр зрабіў усё, што можна было зрабіць у такой сітуацыі, і што гэта была найлепшая на яго памяці прамова супраць смяротнага пакарання, аднак прысуд не мог быць іншым. У дзень, на які прызначана смяротнае пакаранне, Яцэк просіць аб размове з Пятром, бо Пётр адзіны, па яго словах, не быў супраць яго. Пётр спрабуе патлумачыць, што людзі не супраць яго, але супраць яго ўчынку; аднак Яцэк не знаходзіць розніцы. У размове Яцэк распавядае, што пяць гадоў таму памерла яго ўлюбёная малодшая сястра. Гэта было ў вёсцы. Яе пераехаў на трактары сябра Яцэка, з якім Яцэк перад гэтым піў. Яцэк да гэтага часу вінаваціць сябе. Ён гаворыць, што ўсё магло б быць іначай, калі б гэтага не здарылася. Яцэк просіць перадаць яго бацькам просьбу, каб маці саступіла яму месца на могілках побач з сястрой і бацькам. Яшчэ ён просіць Пятра забраць у фотаатэлье здымак, дзе яго сястра выяўлена ў сукенцы для [[Еўхарыстыя|Першага Прычасця]], і перадаць здымак маці. Набліжаецца час выканання прысуду. Ахоўнік пытаецца ў Пятра, ці скончылі яны гутарку, Пётр жа адказвае, што ён ніколі не згодзіцца яе скончыць па сваёй волі. Тады Яцэка сілай адводзяць і з захаваннем усіх працэдур — абвяшчэння прысуду, апошняй цыгарэты, наказаў святара — вешаюць. У апошні момант Яцэк у адчаі спрабуе вырвацца з рук турэмшчыкаў. Пётр, прысутны пры гэтым, ледзьве трымаецца на нагах. У апошняй сцэне Пётр сядзіць у машыне ў сельскай мясцовасці і ў бяссільнай злосці плача. == Акцёрскі склад == <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left; background:#f5f5f5"> Выява:Miroslaw Baka.jpg|[[Мірослаў Бака]] Выява:Globisz Krzysztof.jpg|[[Кшыштаф Глобіш]] Выява:Zbigniew Zapasiewicz.jpg|[[Збігнеў Запасевіч]] Выява:Artur Barcis.jpg|[[Артур Барчыш]] Выява:Krystyna Janda.jpg|[[Крыстына Янда]] Выява:Olgierd Łukaszewicz at opening of the XXXIV Polish Film Festival in Gdynia 2009.jpg|[[Ольгерд Лукашэвіч]] </gallery>{{clear}} {{Спіс роляў | {{нп5|Мірослаў Бака||pl|Mirosław Baka}} | ''Яцэк Лазар'' | {{нп5|Кшыштаф Глобіш||pl|Krzysztof Globisz}} | ''Пётр Баліцкі, адвакат'' | {{нп5|Ян Тэсаж||pl|Jan Tesarz}} | ''Вальдэмар Рэкоўскі, таксіст'' | {{нп5|Збігнеў Запасевіч||pl|Zbigniew Zapasiewicz}} | ''старшыня калегіі адвакатаў'' | {{нп5|Барбара Дзекан||pl|Barbara Dziekan}} | ''касірка ў кінатэатры'' | {{нп5|Аляксандр Беднаж||pl|Aleksander Bednarz}} | ''кат'' | {{нп5|Ежы Зас||pl|Jerzy Zass}} | ''начальнік турмы'' | {{нп5|Здзіслаў Тобяш||pl|Zdzisław Tobiasz}} | ''суддзя'' | {{нп5|Артур Барчыш||pl|Artur Barciś}} | ''рабочы з мерай'' | {{нп5|Крыстына Янда||pl|Krystyna Janda}} | ''Дарота Гелер, гераіня фільма «[[Дэкалог, два]]»'' | {{нп5|Ольгерд Лукашэвіч||pl|Olgierd Łukaszewicz}} | ''Анджэй Гелер, герой фільма «[[Дэкалог, два]]»'' | {{нп5|Леанард Анджэеўскі||pl|Leonard Andrzejewski}} | ''прыяцель п’янага на стаянцы таксі'' | [[Веслаў Беднаж]] | '' '' | {{нп5|Збігнеў Борэк||pl|Zbigniew Borek}} | ''святар пры пакаранні смерцю Яцэка'' | [[Уладыслаў Берды]] | ''памочнік ката'' | [[Рышард Борсуцкі]] | '' '' | {{нп5|Анджэй Гаўроньскі||pl|Andrzej Gawroński (aktor)}} | '' '' | {{нп5|Хенрык Гузэк||pl|Henryk Guzek}} | ''сябра калегіі адвакатаў'' | {{нп5|Івона Гленбіцка||pl|Iwona Głębicka}} | ''супрацоўніца фотаатэлье'' | {{нп5|Эльжбета Хельман||pl|Elżbieta Helman}} | ''Беатка, супрацоўніца прадуктовай крамы'' | [[Багуслаў Хубіцкі]] | '' '' | {{нп5|Хелена Кавальчыкава||pl|Helena Kowalczykowa}} | ''старая, што корміць галубоў ля Зыгмунтавай калоны'' | {{нп5|Кшыштаф Люфт||pl|Krzysztof Luft}} | '' '' | {{нп5|Хенрык Лапіньскі||pl|Henryk Łapiński (aktor)}} | ''сябра калегіі адвакатаў'' | {{нп5|Богдан Невіноўскі||pl|Bogdan Niewinowski}} | ''супрацоўнік латарэйнага пункта'' | {{нп5|Борыс Марыноўскі||pl|Borys Marynowski}} | ''ахоўнік'' | [[Мажэна Мантэска]] | ''нявеста Пятра'' | {{нп5|Мацей Мацяеўскі||pl|Maciej Maciejewski}} | ''пракурор'' | {{нп5|Анджэй Масталеж||pl|Andrzej Mastalerz}} | ''брат Яцэка'' | {{нп5|Яланта Мелех||pl|Jolanta Mielech}} | '' '' | [[Марлена Мярчыньска]] | '' '' | [[Лех Петраш]] | ''сябра калегіі адвакатаў'' | {{нп5|Малгажата Пячыньска||pl|Małgorzata Pieczyńska}} | ''варажбітка на вуліцы'' | [[Збігнеў Плата]] | '' '' | {{нп5|Здзіслаў Рыхтэр||pl|Zdzisław Rychter}} | ''мастак на Рыначнай плошчы Старога горада'' | {{нп5|Кшыштаф Стэльмашык||pl|Krzysztof Stelmaszyk}} | '' '' | {{нп5|Караль Стэпкоўскі||pl|Karol Stępkowski}} | ''урач пры пакаранні смерцю Яцэка'' | {{нп5|Мацей Шары||pl|Maciej Szary}} | ''домакіраўнік, сусед таксіста'' | [[Цэзары Світкоўскі]] | '' '' | [[Аліцыя Вольска]] | ''сакратарка ў судзе'' | {{нп5|Сільвестр Мацяеўскі||pl|Sylwester Maciejewski}} | ''брат Яцэка (у цітрах не ўказаны)'' }} == Вытворчасць == [[Файл:Krzysztof Kieślowski.jpg|міні|справа|x220пкс|[[Кшыштаф Кеслёўскі]], рэжысёр фільма.]] «''Кароткі фільм пра забойства''» першапачаткова ствараўся як [[Дэкалог, пяць|пятая частка]] тэлевізійнага цыклу фільмаў «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''», прысвечанага [[Дзесяць запаведзей|Дзесяці запаведзям]]. Паводле ўспамінаў [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] ідэя стварэння такога цыклу належала яго суаўтару [[Кшыштаф Пясевіч|Кшыштафу Пясевічу]]{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=143}}, з якім яны раней разам працавалі над фільмам «''Без канца''» (1985). У адрозненні ад папярэдняга фільма, напоўненага палітычнымі рэаліямі свайго часу, пры напісанні сцэнарыя для «''Дэкалога''» аўтары вырашылі пазбягаць палітычных тэм, каб зрабіць фільм больш універсальным{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=144—145}}. Вытворчасцю тэлецыкла займалася {{нп5|Tor (кінастудыя)|Творчае аб’яднанне «''Тор''»|pl|Studio Filmowe „Tor”}}, мастацкім кіраўніком якога быў [[Кшыштаф Занусі]], а яго намеснікам — сам Кеслёўскі{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=144}}. Улічваючы рызыкі, звязаныя са стварэннем кінафільмаў, Кеслёўскі звярнуўся да польскага тэлебачання з прапановай зняць цыкл тэлефільмаў. Першапачаткова Кеслёўскі не меў намеру займацца ўласна рэжысурай фільмаў, каб даць магчымасць дзесяці дэбютантам зрабіць свой першы фільм. Аднак значна пазней, калі першыя версіі сцэнарыяў былі гатовы, Кеслёўскі перадумаў аддаваць сцэнарыі на рэалізацыю іншым і вырашыў узяцца за здымкі сам{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=144}}. Згодна з фінансавым пагадненнем, якое Кеслёўскі заключыў з [[Польскае тэлебачанне|польскім тэлебачаннем]], з дзесяці эпізодаў тэлецыкла «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''» два мусілі мець поўнаметражныя версіі для кінатэатраў. Кеслёўскі прапанаваў Міністэрству культуры Польшчы самім выбраць адзін са сцэнарыяў для стварэння яго кінаверсіі, пры той умове, што другім такім фільмам стане менавіта «''Кароткі фільм пра забойства''», заснаваны на [[Дэкалог, пяць|пятай частцы]] тэлецыкла. Міністэрства абрала «''[[Дэкалог, шэсць]]''» і прафінансавала абедзве стужкі{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=153}}{{sfn|The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance|2004|с=77}}. Сваё асаблівае жаданне зняць менавіта «''Кароткі фільм пра забойства''» Кеслёўскі тлумачыў наступным чынам: {{Цытата|Мяркую, я хацеў зняць менавіта гэты фільм, бо ўсё гэта здзяйсняецца ад майго імя, бо я член гэтага грамадства, я жыву ў гэтай краіне, і, калі хтосьці на чыімсьці горле зацягвае пятлю і выбівае стул з-пад ног, ён робіць гэта ад майго імя. Але я супраць. Я не хачу каб такое адбывалася{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=160}}{{sfn|B. Hollender, Z. Turowska. «Zespół „Tor”»|2000|с=189}}.}} Прататыпам Яцака Лазара стаў выхаванец папраўчай установы ў {{нп5|Ласковец (Мазавецкае ваяводства)|Ласкоўцы|pl|Laskowiec (województwo mazowieckie)}}, які пазней патрапіў у турму і быў прысуджаны да смяротнага пакарання. Перад выкананнем прысуду Кшыштаф Кеслёўскі некалькі разоў сустракаўся з асуджаным{{sfn|Za murami poprawczaka: refleksje i wspomnienia|2009|с=127}}. === Здымкі і аператарская праца === [[Файл:Slawomir Idziak 2010.jpg|міні|злева|x220пкс|[[Славомір Ідзяк]], аператар фільма.]] Паводле задумы Кеслёўскага над кожным з дзесяці фільмаў тэлецыкла павінен быў працаваць асобны аператар. Калі рэжысёр прапанаваў заняцца адным з фільмаў [[Славомір Ідзяк|Славоміру Ідзяку]], той згадзіўся, хоць і неахвотна, бо крытычна ставіўся да перспектывы ўдзелу ў здымках тэлесерыяла. Сярод дзесяці прапанаваных фільмаў Ідзяк абраў [[Дэкалог, дзевяць|дзявяты]] — фільм пра рэўнасць<ref name="Slawomir Idziak: Through a Lens, Darkly" />. Аднак пазней падчас свайго знаходжання ў [[Бяскіды|Бяскідах]] Кеслёўскі зноў сустрэўся з Ідзякам і пераканаў яго ўзяцца менавіта за пятую частку «''Дэкалога''». Ідзяк спрабаваў адмовіцца, бо не ўпадабаў сцэнарый гэтага фільма, але ў выніку саступіў Кеслёўскаму, паставіўшы аднак умову, што будзе выкарыстоўваць падчас здымак зялёныя пераходныя фільтры ўласнай вытворчасці. Рэжысёр паставіўся да гэтай ініцыятывы аператара як да спробы сапсаваць яго фільм, але даў яму свабоду дзеяння пры пабудове [[кадр]]аў<ref name="Slawomir Idziak: Through a Lens, Darkly" />. Пасля прагляду папярэдніх матэрыялаў Ідзяк палічыў, што і ўпраўду сапсаваў фільм. «''На экране гэта выглядала жахліва''», — прыгадвае ён. Толькі падчас мантажу Ідзяк пераканаўся, што адзняты матэрыял мае нейкі сэнс{{sfn|B. Hollender, Z. Turowska. «Zespół „Tor”»|2000|с=190}}. У выніку святлафільтры стварылі вобраз няўтульнай, няветлівай, варожай сваім героям Варшавы, скажаючы каляровую гаму і робячы неба жоўтым, а твары людзей — попельна-шэрымі. У адным з інтэрв’ю Ідзяк казаў, што фарбы фільма павінны выклікаць асацыяцыі з мачой{{sfn|The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image|2004|с=202}}. У сваёй аўтабіяграфіі рэжысёр наступным чынам каментаваў каларыстычнае рашэнне фільма: {{Цытата|Фільтры зялёныя, таму і святло ў гэтым фільме незвычайнае, зеленаватае. Здавалася б, зялёны — колер вясны, сімвал надзеі. Але калі здымаеш праз такі фільтр, свет здаецца больш жорсткім, змрочным і пустым. Гэта была ідэя аператара. Ён зрабіў 600 фільтраў: адзін для буйнога плану; другі — для сярэдняга; адзін для вуліцы, другі — для інтэр’ераў і гэтак далей. <…> Мне здаецца, што стыль, абраны аператарам, цалкам адпавядае тэме фільма. Пусты, брудны, сумны горад з такімі ж жыхарамі{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=161}}.}} Асаблівую цяжкасць падчас здымкаў фільма ўяўлялі сабой сцэны смерці. У першай сцэне хлопец забівае таксіста цягам сямі хвілін, у другой сцэне на працягу пяці хвілін прыводзіцца ў выкананне смяротны прысуд{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=162}}. Пры здымках першай сцэны ўзнікалі розныя тэхнічныя праблемы. У прыватнасці, адмаўляліся працаваць трубкі, праз якія мусіла ісці кроў. Куды большай праблемай для рэжысёра стала сцэна смяротнага пакарання, бо яе здымалі адным планам. Калі ўсё было гатова да здымкаў, аказалася, што група псіхалагічна не вытрымлівае жаху сцэны. Здымкі прыйшлося перарваць і адкласці на наступны дзень{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=166}}. === Музычнае суправаджэнне === [[Файл:Zbigniew Preisner.JPG|міні|справа|x220пкс|[[Збігнеў Прайснер]], аўтар музыкі да фільма.]] {{Асноўны артыкул|Дэкалог (саўндтрэк)}} Музычнае суправаджэнне да карціны «''Кароткі фільм пра забойства''» належыць польскаму кампазітару [[Збігнеў Прайснер|Збігневу Прайснеру]] і адыгрывае істотную ролю ў выразнасці фільма. Прайснер, пад уплывам свайго суайчынніка [[Фрыдэрык Шапен|Фрыдэрыка Шапена]], «''стварыў надзвычайную, элегічную і нібы поўную недаказанасці музыку. Жалобная мелодыя фартэпіяна зліваецца з дрыжачымі струннымі і адзінай трубой, каб надаць эмацыйную выразнасць халоднаму жаху, які сачыцца з экрана''»<ref name="Essay about Zbigniew Preisner" />. Музыка, што гучыць у «''Кароткім фільме пра забойства''» ўвайшла ў склад першага альбома [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]] — «''[[Дэкалог (саўндтрэк)|Дэкалог]]''» ([[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]), у якім прадстаўлена музыка з [[Дэкалог (тэлецыкл)|аднайменнага тэлецыкла]], і адпаведна з кінаверсій пятага і шостага фільмаў. Атрымаўшы высокую ацэнку сярод слухачоў, музычныя кампазіцыі з «''Кароткага фільма пра забойства''» зноў з’яўляліся ў канцэртных альбомах Прайснера «''[[Preisner’s Music|Музыка Прайснера]]''» ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]])<ref name="Discogs, Preisner's Music" /> і «''[[The Four Colors of Łódź|Чатыры колеры Лодзі]]''» ([[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name="Discogs, The Four Colors of Łódź" />, а таксама ў альбоме «''[[Кеслёўскі (альбом)|Кеслёўскі]]''» ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]])<ref name="Discogs, Kieślowski" />, які ўяўляе сабой кампіляцыю твораў Прайснера да фільмаў [[Кшыштаф Кеслёўскі|кінарэжысёра]]. Апроч таго, музыка з «''Кароткага фільма пра забойства''» была выкарыстана ў фільме [[Вонг Карвай|Вонга Карвая]] «''[[2046 (фільм, 2004)|2046]]''»<ref name="AllMusic, 2048" /><ref name="Discogs, 2048" />. Апроч арыгінальнай музыкі Збігнева Прайснера ў фільме выкарыстана песня «''Я раскажу табе пра льва''» ({{lang-pl|«Opowiem ci o lwie»}}) напісаная польскім кампазітарам {{нп5|Уладзімеж Корч|Уладзімежам Корчам|pl|Włodzimierz Korcz}} на словы {{нп5|Ванда Хатомска|Ванды Хатомскай|pl|Wanda Chotomska}}<ref name="IMDb, Soundtracks" />. === Тэлевізійная версія === {{Асноўны артыкул|Дэкалог, пяць}} Розніца ў хранаметражы «''Дэкалога, пяць''» і «''Кароткага фільма пра забойства''» склала 27 хвілін. Хаця асноўны сюжэт у абедзвюх стужках аднолькавы, тэлеверсія адрозніваецца ад кінаверсіі мноствам дэталяў. Перш за ўсё былі ўнесены змены ў парадак сцэн; у той час, як кінафільм пачынаецца з выяў мёртвых жывёл (жукі, пацук, кот), тэлевізійны фільм адкрывае {{нп5|закадравы голас||en|Voice-over}} Пятра, які выказвае нязгоду са смяротным пакараннем<ref name="Alternate Ending" />. Сцэна забойства таксіста ў кінематаграфічнай версіі даўжэйшая і больш радыкальная ў сваёй жорсткасці; акрамя таго ў тэлеверсіі пасля акту забойства адразу адбываецца вынясенне прысуду, тады як кінаверсія ўтрымлівае некаторыя пераходныя эпізоды<ref name="Alternate Ending" />. У тэлеверсіі адсутнічае шэраг сцэн, якія глыбей раскрываюць характары герояў, а таксама прыбраны некаторыя сюжэтныя лініі, якія не ўплываюць на асноўны сюжэт. Так, у адной з прыбраных сцэн Яцэк не ўмешваецца ў збіццё двума незнаёмцамі трэцяга, у іншай прызнаецца вулічнаму мастаку, што ў яго няма талентаў. У кінаверсіі значна большая роля аддаецца адвакату Пятру, у прыватнасці яго стасункам з жонкай. У тэлеверсіі значна скарочана сюжэтная лінія супрацоўніцы прадуктовай крамы Беаты{{sfn|The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image|2004|с=208—210}}. Адрозніваюцца і канцоўкі стужак: у той час, як у «''Кароткім фільме пра забойства''» адвакат бяссільна плача, у «''Дэкалогу, пяць''» ён некалькі разоў ускрыквае «''Ненавіджу!''». == Выхад і прызнанне == === Выхад фільма === Прэм’ера фільма адбылася ў Польшчы 11 сакавіка 1988 года. Двума месяцамі пазней, 16 мая, фільм быў паказаны ў межах асноўнай конкурснай праграмы [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]. Апроч Кан карціна дэманстравалася на міжнародных кінафестывалях у [[Мюнхен]]е (чэрвень), [[Лакарна]] (жнівень), [[Таронта]] (14 верасня), [[Сан-Себасцьян]]е (21 верасня)<ref name="IMDb, Release Info" /><ref name="Filmweb.pl, Daty premier" />. Прэм’ера тэлевізійнай версіі фільма адбылася на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] 9 верасня 1989 года. На польскім тэлебачанні тэлеверсія была ўпершыню паказана 1 чэрвеня 1990 года<ref name="IMDb, Dekalog, piec, Release Info" />. Перад выхадам у пракат «''Кароткі фільм пра забойства''» сутыкнуўся з крытыкай з боку {{нп5|Казімеж Кажнеўскі|Казімежа Кажнеўскага|pl|Kazimierz Koźniewski}}, які расцаніў фільм як «''скажэнне рэальнасці''». Аднак, дзякуючы рашучасці рэжысёра, фільм быў дапушчаны да паказу{{sfn|B. Hollender, Z. Turowska. «Zespół „Tor”»|2000|с=191}}. Па выніку фільм быў добра прыняты гледачамі і крытыкамі як у Польшчы, так і за мяжой, а «''Дэкалог, пяць''» стаў найбольш паспяховай часткай тэлецыкла<ref name="Essay about Zbigniew Preisner" />. === Прыём фільма за межамі Польшчы === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[Empire (часопіс)|Empire]]'' |rev2Score = {{rating|4|5}}<ref name="Empire" /> |rev3 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev3Score = {{rating|7.6|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev4 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev4Score = {{rating|8.1|10}}<ref name="IMDb" /> |rev5 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev5Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev6 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev6Score = {{rating|7.7|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Дзякуючы намаганням Ірэны Стжалкоўскай, супрацоўніцы Камітэту па кінематаграфіі, «''Кароткі фільм пра забойства''» прайшоў кваліфікацыйны адбор у конкурсную праграму Канскага кінафестывалю, дзе выклікаў бурную рэакцыю публікі. На паказе, калі на экране адбывалася сцэна забойства таксіста, з глядацкай залы пачуліся крыкі: «''Хопіць! Хопіць!''»{{sfn|B. Hollender, Z. Turowska. «Zespół „Tor”»|2000|с=191}} Клод-Мары Трэмуа з часопіса «''Télérama''» пісаў: «''Ведаю адно: „Кароткі фільм пра забойства“ — шэдэўр. Гэта адзін з тых шакіруючых фільмаў, ад вобразаў якога вы не зможаце вызваліцца. Ёсць у гэтым нешта ад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Дастаеўскага]]''»{{sfn|Tadeusz Lubelski. «Prawdziwy partner. Francuska krytyka o Kieślowskim»|1993|с=119}}. Рэцэнзент часопіса «''Studio Magazine''» Катрын Уімпфэн, падагульняючы меркаванні прэсы, адзначыла «''Гэты фільм з’яўляецца трыумфальным уваходам Кшыштафа Кеслёўскага ў наша кінематаграфічнае калектыўнае несвядомае. Ад гэтага часу ўжо больш не магчыма не заўважаць гэты сур’ёзны і ў той жа час поўны адчаю голас з Усходу''»{{sfn|Tadeusz Lubelski. «Prawdziwy partner. Francuska krytyka o Kieślowskim»|1993|с=120}}. Мішэль Сіну з часопіса «''Positif''» адзначыў, што «''Кароткі фільм пра забойства''» пазбягае пасткі тыповага «''фільма супраць смяротнага пакарання''»{{sfn|Tadeusz Lubelski. «Prawdziwy partner. Francuska krytyka o Kieślowskim»|1993|с=122}}. Джонатан Разенбаўм з «''[[Chicago Reader]]''» прызнаў працу Кеслёўскага і Пясевіча «''магчыма, найбольш магутным фільмам пра смяротнае пакаранне ў гісторыі''»<ref name="Chicago Reader, Jonathan Rosenbaum" />. Дэрэк Малькальм з «''[[The Guardian]]''» унёс карціну ў спіс ста найлепшых фільмаў усіх часоў, высока ацаніўшы «''дэпрэсіўныя''» візуальныя рашэнні Ідзяка і асаблівую гармонію стылю і зместу<ref name="The Guardian, Derek Malcolm" />. Браян Кейс з «''[[Time Out]]''» заўважыў, што сцэна забойства таксіста «''нават даўжэйшая, чым славутае забойства ў „[[Разадраная заслона|Разадранай заслоне]]“ [[Альфрэд Хічкак|Хічкака]]''»{{sfn|Brian Case. «Time Out Film Guide»|1999|с=952}}. === Прыём фільма ў Польшчы === У Польшчы «''Кароткі фільм пра забойства''» атрымаў станоўчую ацэнку крытыкаў, якія аднак захоўвалі куды больш скептычны настрой па адносіне да Кеслёўскага. Польскімі рэцэнзентамі карціна была ўспрынята як адназначны і бескампрамісны пратэст супраць смяротнага пакарання, што для адных (праціўнікаў смяротнага пакарання) было яе найвялікшай перавагай, а для іншых (прыхільнікаў смяротнага пакарання) вялізарнай слабасцю{{sfn|Mirosław Przylipiak. «Krótkie filmy, Dekalog, oraz Podwójne życie Weroniki Krzysztofa Kieślowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej»|1998|с=133}}. Засяроджваючы асаблівую ўвагу на гэтым аспекце карціны, многія крытыкі не разглядалі мастацкія якасці фільма. Малгажата Карбовяк назвала працу Кеслёўскага нечым надзвычай уражваючым, чаго, паводле яе слоў, даўно не адбывалася ў польскім кіно. Мацей Паўліцкі выказаў меркаванне, што фільм гаворыць пра немагчымасць поўнага пранікнення ў псіхіку чалавека. У той жа час, прыпісваючы аўтарам фільма выразную пазіцыю па адносіне да смяротнага пакарання, некаторыя крытыкі (напрыклад, {{нп5|Здзіслаў Пятрасік||pl|Zdzisław Pietrasik}}, {{нп5|Бажэна Яніцка||pl|Bożena Janicka}}) абвінавацілі Кеслёўскага ў тым, што ён не прадставіў аўдыторыі дастаткова аргументаў у падтрымку свайго тэзіса. Марэк Рымушка, у сваю чаргу, адзначаў, што фільм можа мець эфект бумеранга, бо частка гледачоў станоўча ўспрымала прысуд, вынесены забойцу{{sfn|Mirosław Przylipiak. «Krótkie filmy, Dekalog, oraz Podwójne życie Weroniki Krzysztofa Kieślowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej»|1998|с=133—135}}. === Узнагароды === У маі 1988 года «''Кароткі фільм пра забойства''» быў паказаны ў межах асноўнай конкурснай праграмы [[Канскі кінафестываль 1988|41-га Канскага кінафестывалю]], дзе ўдастоіўся [[Прыз журы (Канскі кінафестываль)|Прыза журы]] і Прыза [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|ФІПРЭСІ]]{{sfn|The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance|2004|с=77}}. У лістападзе таго ж года фільм быў адзначаны [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|галоўнай узнагародай]] на [[Еўрапейская кінапрэмія 1988|1-й цырымоніі прысуджэння Еўрапейскай кінапрэміі]], якая ў той час называлася «''Фелікс''». Атрымліваючы ўзнагароду, Кшыштаф Кеслёўскі ўсклікнуў: «''Спадзяюся, Польшча ў Еўропе''»<ref name="wroclaw.pl, Magdalena Talik" /><ref name="Euronews, Wim Wenders" />. Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 10 намінацыямі на значныя кінапрэміі і ўзнагароджаны 8 з іх<ref name="IMDb, Awards" />: {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 100px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 200px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 200px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Канскі кінафестываль]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="1988-05-23"|[[Канскі кінафестываль 1988|11–23.05.1988]] |{{Залатая пальмавая галіна}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{nom}} |rowspan="3"|<ref name="Festival de Cannes, Krotki film o zabijaniu" /> |- |[[Прыз журы (Канскі кінафестываль)|Прыз журы]] |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |- |Прыз [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|ФІПРЭСІ]] |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Мюнхенскі кінафестываль||en|Filmfest München}} |align="center" data-sort-value="1988-06-??"|[[Мюнхенскі кінафестываль 1988|Чэрвень 1988]] |Прыз «''Адна будучыня''» |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |<ref name="Filmfest München, One Future Preis" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Фестываль польскага мастацкага кіно]] |align="center" data-sort-value="1988-09-??"|{{нп5|Фестываль польскага мастацкага кіно 1988|Верасень 1988|pl|13. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni}} |«''[[Залатыя львы]]''» |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |<ref name="Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, Laureaci 1988" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |align="center" data-sort-value="1988-11-26"|[[Еўрапейская кінапрэмія 1988|26.11.1988]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |<ref name="EFA, Winners 1988" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кае дзю Сінема||en|Cahiers du Cinéma}} |align="center" data-sort-value="1988-??-??"|1988 |{{нп5|Кае дзю Сінема — 10 найлепшых фільмаў|10 найлепшых фільмаў|en|Cahiers du Cinéma's Annual Top 10 Lists}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |<ref name="Letterboxd, Cahiers du Cinéma 1988" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] |align="center" data-sort-value="1990-03-??"|{{нп5|Бодыль (прэмія, 1990)|Сакавік 1990|en|43rd Bodil Awards}} |{{нп5|Прэмія «Бодыль» за найлепшы неамерыканскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм|en|Bodil Award for Best Non-American Film}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |<ref name="Bodil 1990" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Роберт (прэмія)|Роберт|en|Robert Awards}} |align="center" data-sort-value="1990-??-??"|{{нп5|Роберт (прэмія, 1990)|1990|en|7th Robert Awards}} |{{нп5|Прэмія «Роберт» за найлепшы неамерыканскі фільм|Найлепшы замежны фільм|en|Robert Award for Best Non-American Film}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{won}} |<ref name="Danmarks Film Akademi, Robert" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}} |align="center" data-sort-value="1993-??-??"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Турцыі 1993|1993]] |Найлепшы замежны фільм |data-sort-value="Кароткі фільм пра забойства"|«''Кароткі фільм пра забойства''» |{{Draw|4-е месца}} | |} == Смяротнае пакаранне, як забойства == «''Кароткі фільм пра забойства''» прысвечаны тэме [[забойства]] і [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]]. У гэтым фільме рэжысёр падымае пытанне: ці мае юрыдычная сістэма права забіваць людзей у пакаранне за злачынства?<ref name="Essay about Zbigniew Preisner" /> Сам Кеслёўскі ў сваёй аўтабіяграфіі так тлумачыць сутнасць карціны: «''Гэта гісторыя маладога чалавека, які забівае таксіста, а потым правасуддзе забівае яго самога. Па сутнасці больш пра сюжэт гэтага фільма няма чаго сказаць. Прычыны злачынства нам невядомыя. Вядома, за што грамадства на юрыдычных падставах забівае гэтага хлопца. Але яго чалавечых матываў мы не даведаемся ніколі. <…> Мяркую, што фільм, па сутнасці, не пра смяротнае пакаранне, а пра забойства наогул. Пра забойства, якое заўсёды — зло. Не ў залежнасці ад матываў, ад таго, хто забівае і каго''»{{sfn|Kieślowski on Kieślowski|1993|с=159—160}}. Асаблівая ўвага ў фільме надаецца другому забойству — павешанню асуджанага злачынца, якое знарок паказана ў дакументальнай манеры, з фізіялагічнымі падрабязнасцямі. Мірон Чарненка адзначае: «''Ва ўсім гэтым — у жэстах святара і ката, адваката і ахоўніка, турэмнага лекара і пракурора — Кеслёўскі адкрывае не помсту, не кару, але пусты і самаздаволены рытуал, упартасць бясспрэчнай догмы, асвячонай стагоддзямі, але не свяшчэннай''»{{sfn|Мирон Черненко. «Короткий фильм об убийстве»|1990}}. Джэймс Берардзінэлі піша, што Кеслёўскаму ўдалося адначасова перадаць адразу некалькі ўражанняў: пры ўсёй жахлівай бессэнсоўнасці і жорсткасці забойства Яцэкам таксіста, што акцэнтавана працягласцю сцэны, Яцэк выглядае хутчэй не садыстам, а адзінокім і разгубленым чалавекам; Вальдэмар паказаны ледзь што не больш непрыемным, чым яго забойца. Кеслёўскі не толькі асуджае смяротнае пакаранне як прынцып, але яшчэ і спрабуе ачалавечыць злачынца<ref name="Reel Views, James Berardinelli" />. Фільм атрымаў шэраг значных еўрапейскіх кінаўзнагарод, а па тэлебачанні яго паглядзелі больш за 20 мільёнаў палякаў. Па сутнасці гэтая карціна стала знішчальным аргументам супраць Артыкула 148, параграф 1 польскага ўгалоўнага кодэкса. Былі справакаваны нацыянальныя дыскусіі<ref name="Essay about Zbigniew Preisner" />. Апошні смяротны прысуд у Польшчы быў выкананы [[21 красавіка]] [[1988]] года<ref name="gazetawroclawska.pl, kara śmierci" />, праз месяц пасля прэм’еры фільма. == Гл. таксама == * {{нп5|Смяротнае пакаранне ў Польшчы||en|Capital punishment in Poland}} == Крыніцы == {{Reflist|2|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/a-short-film-about-killing-v130439|title=A Short Film About Killing (1987) — Krzysztof Kieslowski|publisher=Сайт «''[[AllMovie]]''»|lang=en|access-date=2019-09-11}}</ref> <ref name="AllMusic, 2048">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/2046-mw0000470673|title=2046 — Original Soundtrack|publisher=Сайт «''[[AllMusic]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Alternate Ending">{{cite web|url=https://www.alternateending.com/2008/08/tspdt-542-a-short-film-about-killing.html|title=A Short Film About Killing|author=Tim Brayton.|publisher=Сайт «''Alternate Ending''»|lang=en|access-date=2019-10-12}}</ref> <ref name="Bodil 1990">{{cite web|url=http://www.bodilprisen.dk/1990|title=1990|publisher=Сайт «''Bodil Prisen''»|lang=da|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195851/http://www.bodilprisen.dk/1990|archive-date=29 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="Catholic.by, Агульны катэхізіс">{{cite web|url=https://catholic.by/3/lib/pray/4480-agulny-katekhizis|title=Агульны катэхізіс|publisher=Афіцыйны інтэрнэт-партал Каталіцкага Касцёла ў Беларусі|lang=be|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Chicago Reader, Jonathan Rosenbaum">{{cite web|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/a-short-film-about-killing-and-a-short-film-about-love/Content?oid=889673|title=A Short Film About Killing and A Short Film About Love|author=Jonathan Rosenbaum.|date=1996-02-08|publisher=Сайт «''[[Chicago Reader]]''»|lang=en|access-date=2019-09-24|archive-date=3 жніўня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803171406/https://www.chicagoreader.com/chicago/a-short-film-about-killing-and-a-short-film-about-love/Content?oid=889673|url-status=dead}}</ref> <ref name="Danmarks Film Akademi, Robert">{{cite web|url=https://filmakademiet.dk/robert-vindere/|title=Robert Vindere Arkiv — Danmarks Film Akademi|publisher=Сайт «''Danmarks Film Akademi''»|lang=da|access-date=2019-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213202638/https://filmakademiet.dk/robert-vindere/|archive-date=13 снежня 2017|url-status=dead}}</ref> <ref name="Discogs, 2048">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Various-2046-Original-Soundtrack-From-Wong-Kar-Wais-Film/release/1528716|title=Various — 2046 (Original Soundtrack From Wong Kar Wai's Film)|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Discogs, Kieślowski">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Kie%C5%9Blowski/master/606901|title=Zbigniew Preisner — Kieślowski|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Discogs, Preisner's Music">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Preisners-Music/master/625962|title=Zbigniew Preisner — Preisner's Music|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Discogs, The Four Colors of Łódź">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-The-Four-Colors-Of-%C5%81%C3%B3d%C5%BA/release/10019200|title=Zbigniew Preisner — The Four Colors Of Łódź|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="EFA, Winners 1988">{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-1988.85.0.html|title=European Film Academy: Winners 1988|publisher=Афіцыйны сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Empire">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/reviews/short-film-killing-review/|title=A Short Film About Killing Review|author=David Parkinson.|publisher=Сайт «''[[Empire (часопіс)|Empire]]''»|lang=en|access-date=2019-09-11}}</ref> <ref name="Essay about Zbigniew Preisner">{{cite web|url=http://cinema-translations.blogspot.com/2007/06/essay-about-zbigniew-preisner.html|title=Збигнев Прейснер, эссе / an Essay about Zbigniew Preisner|date=2007-06-22|publisher=Блог Елены Кузьминой «''Кино-переводы: статьи, интервью''»|lang=ru|access-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503141548/http://cinema-translations.blogspot.com/2007/06/essay-about-zbigniew-preisner.html|archive-date=3 мая 2019|url-status=dead}}</ref> <ref name="Euronews, Wim Wenders">{{cite web|url=https://www.euronews.com/2017/12/14/wim-wenders-europe-s-treasure-is-in-its-diversity|title=Wim Wenders: 'Europe's treasure is in its diversity'|date=2017-12-14|publisher=Сайт «''[[Euronews]]''»|lang=en|access-date=2019-10-16}}</ref> <ref name="Festival de Cannes, Krotki film o zabijaniu">{{cite web|url=https://www.festival-cannes.com/fr/films/krotki-film-o-zabijaniu|title=KROTKI FILM O ZABIJANIU — Festival de Cannes|publisher=Афіцыйны сайт [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]|lang=fr|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, Laureaci 1988">{{cite web|url=http://www.festiwalgdynia.pl/wirtualny_festiwal/laureaci/15---_laureaci.html|title=Festiwal Polskich Filmów Fabularnych: Laureaci 1988|publisher=Афіцыйны сайт [[Фестываль польскага мастацкага кіно|Фестывалю польскага мастацкага кіно]]|lang=pl|access-date=2019-09-12|archive-date=13 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613183434/http://www.festiwalgdynia.pl/wirtualny_festiwal/laureaci/15---_laureaci.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film164113.html|title=A Short Film About Killing (1988) — FilmAffinity|publisher=Сайт «''[[FilmAffinity]]''»|lang=en|access-date=2019-09-11}}</ref> <ref name="Filmfest München, One Future Preis">{{cite web|url=https://www.filmfest-muenchen.de/en/festival/preise-preistraeger/one-future-preis/|title=ONE-FUTURE-PRIZE — Filmfest München|publisher=Афіцыйны сайт [[Мюнхенскі кінафестываль|Мюнхенскага кінафестывалю]]|lang=en|access-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520071441/https://www.filmfest-muenchen.de/en/festival/preise-preistraeger/one-future-preis/|archive-date=20 мая 2021|url-status=dead}}</ref> <!--<ref name="film.org.pl">{{cite web|url=https://film.org.pl/a/artykul/symbol-w-dekalogu-krzysztofa-kieslowskiego-153000/|title=Symbol w „Dekalogu” Krzysztofa Kieślowskiego|author=Hanna Kowalska.|date=2018-05-01|publisher=Сайт «''film.org.pl''»|lang=pl|access-date=2019-10-12}}</ref>--> <ref name="Filmweb.pl, Daty premier">{{cite web|url=https://www.filmweb.pl/film/Kr%C3%B3tki+film+o+zabijaniu-1987-1157/dates|title=Krótki film o zabijaniu (1987) — Daty premier|publisher=Сайт «''Filmweb''»|lang=pl|access-date=2019-09-22}}</ref> <ref name="gazetawroclawska.pl, kara śmierci">{{cite web|url=https://gazetawroclawska.pl/dlaczego-w-polsce-nie-ma-kary-smierci/ar/3334187|title=Dlaczego w Polsce nie ma kary śmierci?|author=Katarzyna Kaczorowska, Hanna Wieczorek.|date=2014-02-15|publisher=Сайт «''Gazeta Wroclawska''»|lang=pl|access-date=2019-05-29}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095468/|title=Krótki film o zabijaniu — IMDb|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095468/awards|title=Krótki film o zabijaniu — Awards|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="IMDb, Dekalog, piec, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0094987/releaseinfo|title="Dekalog" Dekalog, piec (TV Episode 1989) — Release Info|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2019-09-22}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095468/releaseinfo|title=Krótki film o zabijaniu — Release Info|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="IMDb, Soundtracks">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095468/soundtrack|title=Krótki film o zabijaniu — Soundtracks|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2019-09-12}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/7739/|title=Короткий фильм об убийстве — КиноПоиск|publisher=Сайт «''[[КиноПоиск]]''»|lang=ru|access-date=2019-09-11}}</ref> <ref name="Letterboxd, Cahiers du Cinéma 1988">{{cite web|url=https://letterboxd.com/twodark/list/cahiers-du-cinema-best-of-1988/detail/|title=Cahiers du Cinéma Best of 1988|publisher=Сайт «''Letterboxd''»|lang=en|access-date=2021-08-10}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/short_film_about_killing|title=A Short Film About Killing (1988) — Rotten Tomatoes|publisher=Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''»|lang=en|access-date=2019-09-11}}</ref> <ref name="Reel Views, James Berardinelli">{{Cite web|url=http://www.reelviews.net/reelviews/short-film-about-killing-a|title=Short Film about Killing, A (Poland, 1987)|author=James Berardinelli.|publisher=Сайт «Reel Views»|lang=en|access-date=2019-10-16}}</ref> <ref name="Slawomir Idziak: Through a Lens, Darkly">{{cite web|url=http://cinema-translations.blogspot.com/2007/08/slawomir-idziak-through-lens-darkly.html|title=«словно сквозь туманный объектив...» Славомир Идзяк, интервью / Slawomir Idziak: Through a Lens, Darkly (1996)|author=Todd Ludy, Eric Schneider.|date=2007-08-15|publisher=Блог Елены Кузьминой «''Кино-переводы: статьи, интервью''»|lang=ru|access-date=2019-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103162527/http://cinema-translations.blogspot.com/2007/08/slawomir-idziak-through-lens-darkly.html|archive-date=3 лістапада 2019|url-status=dead}}</ref> <ref name="The Guardian, Derek Malcolm">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2000/feb/24/artsfeatures1|title=Krzysztof Kieslowski: A Short Film About Killing|author=Derek Malcolm.|date=2000-02-24|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|access-date=2019-09-24}}</ref> <ref name="wroclaw.pl, Magdalena Talik">{{cite web|url=https://www.wroclaw.pl/en/european-film-awards-in-wroclaw-in-2016|title=European Film Awards in Wroclaw in 2016|author=Magdalena Talik.|publisher=Сайт «''wroclaw.pl''»|lang=en|access-date=2019-10-16}}</ref> }} == Бібліяграфія == === Кнігі === * {{кніга|аўтар=Brian Case.|частка=A Short Film About Killing|загаловак=Time Out Film Guide|спасылка=https://books.google.by/books?id=Hq6kQgAACAAJ|адказны=Edited by John Pym|месца=London|выдавецтва=Penguin|год=1999|allpages=1390|isbn=014028365X|ref=Brian Case. «Time Out Film Guide»}} * {{кніга|аўтар=Marek Haltof.|загаловак=The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance|спасылка=https://books.google.by/books?id=0YtOUjZuZtgC|выдавецтва=Wallflower Press|год=2004|allpages=xiv, 191|серыя=Directors' Cuts|isbn=1-903364-91-4|ref=The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance}} * {{кніга|аўтар=Barbara Hollender, Zofia Turowska.|загаловак=Zespół „Tor”|спасылка=https://books.google.by/books?id=HqwaAQAAIAAJ|месца=Warszawa|выдавецтва=Prószyński i S-ka|год=2000|allpages=285|isbn=83-7255-659-8|ref=B. Hollender, Z. Turowska. «Zespół „Tor”»}} * {{кніга|аўтар=Joseph Kickasola.|загаловак=The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image|спасылка=https://books.google.by/books?id=OO62cTdxi6sC|выдавецтва=A&C Black|год=2004|allpages=332|isbn=978-0-82641-559-2|ref=The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image}} * {{кніга|аўтар=[[Кшыштаф Кеслёўскі|Krzysztof Kieślowski]], Danusia Stok.|загаловак=Kieślowski on Kieślowski|адказны=Edited by Danusia Stok|месца=London|выдавецтва=Faber and Faber|год=1993|allpages=xxiii, 268|isbn=0-571-16733-0|ref=Kieślowski on Kieślowski}} * {{кніга|аўтар=Ryszard F. Makowski.|загаловак=Za murami poprawczaka: refleksje i wspomnienia|месца=Warszawa|выдавецтва=Oficyna Wydawnicza ŁośGraf|год=2009|isbn=9788387572099|ref=Za murami poprawczaka: refleksje i wspomnienia}} === Артыкулы === * ''Robert Birkholc''. [https://culture.pl/pl/dzielo/krotki-film-o-zabijaniu „Krótki film o zabijaniu”] {{ref-pl}} на сайце «''Culture.pl''». * ''Tim Brayton''. [https://www.alternateending.com/2008/08/tspdt-542-a-short-film-about-killing.html A Short Film About Killing] {{ref-en}} на сайце «''Alternate Ending''». * ''Hanna Kowalska''. [https://film.org.pl/a/artykul/symbol-w-dekalogu-krzysztofa-kieslowskiego-153000/ Symbol w „Dekalogu” Krzysztofa Kieślowskiego] {{ref-pl}} на сайце «''film.org.pl''». * {{артыкул|аўтар=Tadeusz Lubelski.|загаловак=Prawdziwy partner. Francuska krytyka o Kieślowskim|спасылка=http://www.akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/prawdziwy-partner-francuska-krytyka-o-kieslowskim/480|выданне=Kwartalnik Filmowy|год=1993|том=4|старонкі=114—131|мова=pl|ref=Tadeusz Lubelski. «Prawdziwy partner. Francuska krytyka o Kieślowskim»|archive-date=24 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924131512/http://www.akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/prawdziwy-partner-francuska-krytyka-o-kieslowskim/480}} * ''Derek Malcolm''. [https://www.theguardian.com/film/2000/feb/24/artsfeatures1 Krzysztof Kieslowski: A Short Film About Killing] {{ref-en}} на сайце «''The Guardian''». * {{артыкул|аўтар=Mirosław Przylipiak.|загаловак=Krótkie filmy, Dekalog, oraz Podwójne życie Weroniki Krzysztofa Kieślowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej|спасылка=http://www.akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/krotkie-filmy-dekalog-oraz-podwojne-zycie-weroniki-krzysztofa-kieslowskiego-w-zwierciadle-polskiej-krytyki-filmowej/500|выданне=Kwartalnik Filmowy|год=1998|нумар=24|старонкі=133—168|мова=pl|ref=Mirosław Przylipiak. «Krótkie filmy, Dekalog, oraz Podwójne życie Weroniki Krzysztofa Kieślowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej»|archive-date=24 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924131510/http://www.akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/krotkie-filmy-dekalog-oraz-podwojne-zycie-weroniki-krzysztofa-kieslowskiego-w-zwierciadle-polskiej-krytyki-filmowej/500}} * ''Jonathan Rosenbaum''. [https://www.chicagoreader.com/chicago/a-short-film-about-killing-and-a-short-film-about-love/Content?oid=889673 A Short Film About Killing and A Short Film About Love] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170803171406/https://www.chicagoreader.com/chicago/a-short-film-about-killing-and-a-short-film-about-love/Content?oid=889673 |date=3 жніўня 2017 }} {{ref-en}} на сайце «''Chicago Reader''». * {{артыкул|аўтар=Мирон Черненко.|загаловак=Короткий фильм об убийстве|спасылка=http://chernenko.org/337.shtml|выданне=Объектив|год=1990|нумар=3|мова=ru|ref=Мирон Черненко. «Короткий фильм об убийстве»|archive-date=19 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119043322/http://chernenko.org/337.shtml}} == Спасылкі == * {{AllMovie title|a-short-film-about-killing-v130439|Кароткі фільм пра забойства}} {{рэйтынг-5|4}} (на 11.09.2019) * [https://www.filmaffinity.com/en/film164113.html Кароткі фільм пра забойства] на сайце «''[[FilmAffinity]]''» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|7.6}} (на 11.09.2019) * [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=122630 Кароткі фільм пра забойства] на сайце «''FilmPolski.pl''» {{ref-pl}} * [https://www.filmweb.pl/film/Kr%C3%B3tki+film+o+zabijaniu-1987-1157 Кароткі фільм пра забойства] на сайце «''FilmWeb.pl''» {{ref-pl}} * {{Imdb title|0095468|Кароткі фільм пра забойства}} {{рэйтынг-10|8.1}} (на 11.09.2019) * {{Rotten Tomatoes|a_short_film_about_killing|Кароткі фільм пра забойства}} {{рэйтынг-10|9.0}} (на 11.09.2019) * [https://www.kinopoisk.ru/film/7739/ Кароткі фільм пра забойства] на сайце «''[[КиноПоиск]]''» {{ref-ru}} {{рэйтынг-10|7.7}} (на 11.09.2019) {{^}} {{Добры артыкул|Кінематограф}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Кшыштаф Кеслёўскі}} {{Прыз журы Канскага кінафестывалю}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залатыя львы»}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы]] [[Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1988 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Пясевіча]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Збігнеў Прайснер]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Варшаву]] [[Катэгорыя:Фільмы пра смяротнае пакаранне]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] d6mgnadnbeb5kdy795ako8ripc2gols 0 480585 5160675 4315373 2026-07-03T22:42:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160675 wikitext text/x-wiki [[Файл:Freising_manuscript.jpg|справа|міні|350px|[[Фрэйзінгенскія ўрыўкі|Фрейзінгенскія ўрыўкі]] са [[Славенія|Славеніі]] — адзін з першых [[Славянскія мовы|славянскіх]] пісьмовых помнікаў. Выкананы каралінгскім мінускулам]] '''Каралінгскі [[мінускул]]''' — адзін з тыпаў сярэдневяковага пісьма з выразнымі, свабодна пастаўленымі літарамі [[Лацінскі алфавіт|лацініцы]]. Узнік у выніку эвалюцыі першапачатковага [[мінускул]]а. Эпітэт «каралінгскі» атрымаў праз сваё шырокае ўкараненне ў эпоху [[Каралінгскае Адраджэнне|Каралінгскага адраджэння]]. Перавага каралінгскага мінускула — разборлівасць пры параўнальна невялікіх памерах літар. Яго графіка надзвычай простая — схематычна кожная літара складаецца з круга або яго часткі і кароткіх або доўгіх вертыкалей. Шырыня літары і яе вышыня прыкладна аднолькавыя. Каралінгскі мінускул быў распрацаваны ў другой палове VIII стагоддзя і ўдасканалены ў IX стагоддзі ў інтэлектуальным цэнтры [[Каралінгская імперыя|Каралінгскай імперыі]] — [[Корбі (абацтва)|Абацтве св. Пятра ў Корбі]]<ref>[http://www.idw-online.de/de/news514180 ''Karolingische Minuskel muss bereits vor Karl dem Großen entstanden sein.''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130316062311/http://www.idw-online.de/de/news514180 |date=16 сакавіка 2013 }} Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, 9. Januar 2013.</ref>. Са [[Скрыпторый|скрыпторыя]] Корбі каралінгскі мінускул затым распаўсюдзіўся па тэрыторыі ўсёй заходняй Еўропы, дзе яго шырока ўжывалі ў біскупскіх, манастырскіх, а затым і ў гарадскіх канцылярыях — як для кніг, так і для дакументаў. Праз 200 гадоў каралінгскі мінускул быў выцеснены [[Гатычнае пісьмо|гатычным пісьмом]], якое панавала ў еўрапейскай рукапіснай кнізе да вынаходства [[Друк|кнігадрукавання]]. У XIV стагоддзі [[Гуманізм|гуманісты]], пачынаючы з [[Франчэска Петрарка|Петраркі]], выявілі працы антычных аўтараў, перапісаныя каралінгскім мінускулам; гэта пісьмо яны прынялі за антычнае і, уражаныя яго прыгажосцю і чытэльнасцю па параўнанні з [[Гатычнае пісьмо|гатычным]], пачалі капіраваць. На яго аснове ўзнік сучасны лацінскі шрыфт. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Бернхард Бішаф|Bernhard Bischoff]]'': Paläographie des römischen Altertums und des abendländischen Mittelalters (= Grundlagen der Germanistik 24). Berlin, 1979, ISBN 3-503-01282-6. * ''Tino Licht'': Die älteste karolingische Minuskel // Mittellateinisches Jahrbuch. Internationale Zeitschrift für Mediävistik und Humanismusforschung 47. Stuttgart, 2012, [http://www.ub.uni-heidelberg.de/archiv/16239 S. 337—346.] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Перыяд Каралінгаў]] [[Катэгорыя:Мінускулы]] e5ouzdhpm5lzqgl654jk5yoxm6nh3o6 0 540025 5160695 5017248 2026-07-04T00:44:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160695 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Выява = Krótki film o miłości (poster).jpg | Памер = 270px | Прадзюсар = [[Рышард Чуткоўскі]] | Кампанія = Кінааб’яднанне «Tor» }} '''«Каро́ткі фільм пра каха́нне»''' ({{lang-pl|Krótki film o miłości}}) — [[Польшча|польская]] псіхалагічная драма, знятая ў [[1988]] годзе рэжысёрам [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафам Кеслёўскім]] на аснове ўласнага сцэнарыя, напісанага ў суаўтарстве з [[Кшыштаф Пясевіч|Кшыштафам Пясевічам]]. Галоўныя ролі ў фільме выканалі [[Гражына Шапалоўска]] і [[Олаф Любашэнка]]<ref name="IMDb" /><ref name="FilmPolski" />. «''Кароткі фільм пра каханне''» з’яўляецца поўнаметражнай версіяй [[Дэкалог, шэсць|шостай часткі]] дзесяцісерыйнага [[тэлецыкл]]а «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''», прысвечанага [[Дзесяць запаведзей|Дзесяці запаведзям]]. Фільм адпавядае шостай запаведзі паводле каталіцкай традыцыі: «''Не чужалож''»<ref name="Catholic.by, Агульны катэхізіс" />. Прэм’ера фільма ў Польшчы адбылася ў верасні 1988 года<ref name="IMDb, Release Info" /> на [[Фестываль польскага мастацкага кіно|Фестывалі польскага мастацкага кіно]], дзе фільм быў адзначаны 5 узнагародамі, у тым ліку прэміяй «''[[Залатыя львы]]''» за найлепшы фільм<ref name="FilmPolski" /><ref name="IMDb, Awards" /> . == Сюжэт == Дзевятнаццацігадовы Томэк ({{нп5|Олаф Любашэнка||pl|Olaf Lubaszenko}}) жыве з маці свайго сябра ў варшаўскай кватэры. Томэк вырас у дзіцячым доме, ён сарамлівы і замкнуты, мае мала сяброў, працуе на пошце. Увесь вольны час ён праводзіць, падглядваючы за прыгожай дарослай жанчынай па імені Магда ({{нп5|Гражына Шапалоўска||pl|Grażyna Szapołowska}}), што жыве ў доме насупраць. Праз тэлескоп ён назірае за ёй кожную ноч: глядзіць як яна займаецца бытавымі справамі, як працуе над сваімі мастацкімі творамі, як пастаянна сустракаецца з рознымі палюбоўнікамі. Жадаючы часцей бачыцца з Магдай, Томэк дасылае ёй фальшывае паведамленне пра неіснуючы грашовы перавод. Апантанасць Томэка больш арыентавана на яе паўсядзённую дзейнасць, а не на яе сексуальнае жыццё; калі ён бачыць, што ў яе адбываюцца сексуальныя адносіны з мужчынам, то прыбірае тэлескоп і не глядзіць. Томэк даведваецца, што ёсць праблема з пастаўкамі малака для дома, дзе жыве Магда. Тады ён уладкоўваецца на працу разносчыкам малака, каб быць бліжэй да яе. Аднойчы ноччу ён бачыць, як пасля расставання са сваім чарговым мужчынам, Магда плача ў сябе ў кватэры і разлівае бутэльку малака. Томэк пытае ў маці свайго сябра: «''Чаму людзі плачуць?''» Атрымаўшы яшчэ адно фальшывае паштовае паведамленне, Магда ўступае ў канфлікт з супрацоўнікамі пошты, якія абвінавачваюць яе ў вымаганні. Томэк бачыць, што Магда ўзлаваная сваркай на пошце, і, дагнаўшы яе, прызнаецца, што фальшывае паведамленне ад яго, што ён бачыў, як яна плакала, і што назірае за ёй. Тым жа вечарам Магда перасоўвае свой ложак так, каб ён быў добра бачны праз акно. Да яе прыходзіць палюбоўнік, і калі яны ляжаць у ложку, яна распавядае, што за імі зараз сочаць. Мужчына кідаецца на вуліцу, кліча Томэка, каб той выйшаў да яго, і ўдарае яго па твары. На наступны дзень, сутыкнуўшыся з Магдай пры дастаўцы малака, Томэк прызнаецца, што кахае яе і нічога не чакае ўзамен. Томэк просіць яе пайсці з ім на спатканне ў кавярню – яна згаджаецца. У час спаткання ў кавярні Магда даведаецца, што Томэк назірае за ёй ужо цэлы год і што ён выкрадаў лісты, што прыходзілі ёй ад яе палюбоўнікаў. Спярша яна злуецца, зрэшты хутка супакойваецца, кажучы: «''Якое гэта мае значэнне''». У адказ на яго прызнанне ў каханні, яна кажа, што кахання не існуе, ёсць толькі секс. Яна паказвае Томэку, як мужчыны ласкаюць рукі каханых жанчын, але ён, не зважаючы, робіць гэта па-свойму. Пасля спаткання ў кафэ Магда і Томэк прыходзяць да яе дамоў. Магда прымае душ і выходзіць да Томэка ў халаце. Ён працягвае ёй невялікі падарунак, але яна гаворыць, што не заслугоўвае падарункаў. Прысеўшы побач з ім, яна кладзе яго рукі на свае бёдры, і ад гэтага дотыку ў яго адбываецца аргазм. «''Вось і ўсё каханне…''» – гаворыць Магда. Засмучаны і абражаны, Томэк выбягае з яе кватэры. Магда адчувае сябе вінаватай і намагаецца звязацца з ім, даючы знакі ў акно, каб ён ёй патэлефанаваў. Потым піша на картоне «''Вярніся, прабач''» – і выстаўляе ў акно. Але адказа няма. Вярнуўшыся дадому, Томэк рэжа сабе вены. Пазней Магда прыходзіць у кватэру Томэка, каб вярнуць паліто, якое ён пакінуў у яе, і даведваецца, што той спрабаваў скончыць жыццё самагубствам і цяпер ляжыць у лякарні. Жанчына, у якой жыве Томэк, паказвае Магдзе яго пакой і тэлескоп і гаворыць: «''Баюся, што вас гэта насмяшыць, але ён закахаўся ў вас''». Магда шукае Томэка, яна яўна занепакоена і клапоціцца пра яго. Аднойчы ноччу у яе кватэры раздаецца тэлефонны званок. Яна падымае і чуе маўчанне. Тады яна, думаючы, што гэта Томэк, прызнаецца яму, што ён правы наконт кахання. Але гэта не Томэк, у яе проста праблемы з тэлефонам. Пасля некалькіх дзён чакання і цікавання за акном Томэка праз тэатральны бінокль яна нарэшце заўважае, што ён вярнуўся. Магда ідзе ў яго кватэру і бачыць, што той спіць, а яго рукі ўсё яшчэ перавязаныя. Гаспадыня кватэры не дазваляе Магдзе дакрануцца да Томэка. Тады, заўважыўшы тэлескоп, Магда заглядвае ў яго і бачыць тую ноч, калі яна сядзіць за сталом і плача. На падлогу сцякае разлітае малако. Яна бачыць, як да яе падыходзіць Томэк і кладзе руку на плячо, супакойваючы яе. == Акцёрскі склад == <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left; background:#f5f5f5"> Выява:Grażyna Szapołowska by Foksal.jpg|[[Гражына Шапалоўска|Г. Шапалоўска]] Выява:Olaf Lubaszenko2.jpg|[[Олаф Любашэнка]] Выява:Piotr Machalica2.jpg|[[Пётр Махаліца]] Выява:Artur Barcis.jpg|[[Артур Барчыш]] Выява:Piechocinski Jan.jpg|[[Ян Пехаціньскі]] Выява:Malgorzata Rozniatowska.jpg|[[Малгажата Ражнятоўска]] </gallery>{{clear}} {{Спіс роляў | {{нп5|Гражына Шапалоўска||pl|Grażyna Szapołowska}} | ''Магда'' | {{нп5|Олаф Любашэнка||pl|Olaf Lubaszenko}} | ''Томэк'' | {{нп5|Стэфанія Івіньска||pl|Stefania Iwińska}} | ''гаспадыня Томэка'' | {{нп5|Пётр Махаліца||pl|Piotr Machalica}} | ''Раман, герой фільма «[[Дэкалог, дзевяць]]»'' | {{нп5|Артур Барчыш||pl|Artur Barciś}} | ''малады чалавек'' | {{нп5|Станіслаў Гаўлік||pl|Stanisław Gawlik (aktor)}} | ''Вацэк, паштальён'' | [[Томаш Градоўскі]] | ''газаўшчык'' | [[Рафал Імбра]] | ''палюбоўнік Магды'' | {{нп5|Ян Пехаціньскі||pl|Jan Piechociński}} | ''палюбоўнік Магды'' | [[Кшыштаф Каперскі]] | ''газаўшчык'' | [[Ханна Хойнацка]] | ''Міраслава'' | [[Яраслава Міхалеўска]] | ''касірка на пошце'' | {{нп5|Малгажата Ражнятоўска||pl|Małgorzata Rożniatowska}} | ''загадчыца пошты'' | [[Эмілія Жулкоўска]] | '' '' }} == Музычнае суправаджэнне == [[Файл:Zbigniew Preisner.JPG|міні|справа|x220пкс|[[Збігнеў Прайснер]], аўтар музыкі да фільма.]] {{Асноўны артыкул|Дэкалог (саўндтрэк)}} Музычнае суправаджэнне да карціны «''Кароткі фільм пра каханне''» належыць польскаму кампазітару [[Збігнеў Прайснер|Збігневу Прайснеру]]. Музыка, што гучыць у фільме ўвайшла ў склад першага альбома Прайснера — «''[[Дэкалог (саўндтрэк)|Дэкалог]]''» ([[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]), у якім прадстаўлена музыка з [[Дэкалог (тэлецыкл)|аднайменнага тэлецыкла]], і адпаведна з кінаверсій пятага і шостага фільмаў. Музычныя кампазіцыі з «''Кароткага фільма пра каханне''» ўвайшлі таксама ў альбом «''[[Кеслёўскі (альбом)|Кеслёўскі]]''» ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]])<ref name="Discogs, Kieślowski" />, які ўяўляе сабой кампіляцыю твораў Прайснера да фільмаў [[Кшыштаф Кеслёўскі|кінарэжысёра]]. == Узнагароды == «''Кароткі фільм пра каханне''» атрымаў 5 узнагарод на [[Фестываль польскага мастацкага кіно|Фестывалі польскага мастацкага кіно]] ў [[Гдыня|Гдыні]], а таксама быў адзначаны ўзнагародамі на кінафестывалях у [[Сан-Себасцьян]]е, [[Сан-Паўлу]], [[Жэнева|Жэневе]] і [[Чыкага]]<ref name="FilmPolski" /><ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="width: 100%; font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 100px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Фестываль польскага мастацкага кіно]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="1988-09-??"|{{нп5|Фестываль польскага мастацкага кіно 1988|Верасень 1988|pl|13. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni}} |«''[[Залатыя львы|Залатыя гданьскія львы]]''» |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, Laureaci 1988" /> |- |{{нп5|Прэмія за сцэнарый (Фестываль польскага мастацкага кіно)|«''Сярэбраныя гданьскія львы''» за сцэнарый|pl|Nagroda za scenariusz na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych}} |data-sort-value="Кеслёўскі Кшыштаф"|[[Кшыштаф Кеслёўскі]], [[Кшыштаф Пясевіч]] |{{won}} |- |«''Бронзавыя гданьскія львы''» за акцёрскую працу першага плана |data-sort-value="Шапалоўска Гражына"|{{нп5|Гражына Шапалоўска||pl|Grażyna Szapołowska}} |{{won}} |- |«''Бронзавыя гданьскія львы''» за акцёрскую працу другога плана |data-sort-value="Івіньска Стэфанія"|{{нп5|Стэфанія Івіньска||pl|Stefania Iwińska}} |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія за аператарскую працу (Фестываль польскага мастацкага кіно)|«''Бронзавыя гданьскія львы''» за аператарскую працу|en|Nagroda za zdjęcia na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych}} |data-sort-value="Адамэк Вітальд"|{{нп5|Вітальд Адамэк||pl|Witold Adamek}} |{{won}} |- |rowspan="3" style="background:#eaecf0;"|[[Кінафестываль у Сан-Себасцьяне]] |rowspan="3" align="center" data-sort-value="1988-09-24"|[[Кінафестываль у Сан-Себасцьяне 1988|15—24.09.1988]] |Спецыяльны прыз журы |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |<ref name="SSIFF 1988" /> |- |Прыз [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|ФІПРЭСІ]] |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Прыз Міжнароднай каталіцкай арганізацыі ў вобласці кіно (OCIC) |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Залатая стужка (прэмія)|Залатая стужка|pl|Złote Taśmy}} |align="center" data-sort-value="1988-??-??"|[[Залатая стужка (прэмія, 1988)|1988]] |Найлепшы польскі фільм |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} | |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Тарнаўская кінапрэмія||pl|Tarnowska Nagroda Filmowa}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="1989-03-05"|{{нп5|Тарнаўская кінапрэмія 1989|02—05.03.1989|pl|3. Tarnowska Nagroda Filmowa}} |Гран-пры |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |rowspan="2"| |- |Прыз глядацкіх сімпатый |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінафестываль у Сан-Паўлу||en|São Paulo International Film Festival}} |align="center" data-sort-value="1989-10-31"|[[Кінафестываль у Сан-Паўлу 1989|12—31.10.1989]] |Прыз глядацкіх сімпатый |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |<ref name="Mostra 1989" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Кінафестываль у Чыкага||en|Chicago International Film Festival}} |rowspan="2" align="center" data-sort-value="1989-10-??"|[[Кінафестываль у Чыкага 1989|Кастрычнік 1989]] |{{нп5|Прэмія «Залаты Х’юга» за найлепшы фільм|«''Залаты Х’юга''» за найлепшы фільм|fr|Gold Hugo}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{nom}} |rowspan="2"| |- |{{нп5|Прэмія «Сярэбраны Х’юга» за найлепшую жаночую ролю|«''Сярэбраны Х’юга''» за найлепшую жаночую ролю|en|Silver Hugo Award for Best Actress}} |data-sort-value="Шапалоўска Гражына"|Гражына Шапалоўска |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Французскі сіндыкат крытыкаў кіно і тэлебачання|Французскі сіндыкат кінакрытыкаў]] |align="center" data-sort-value="1990-??-??"|[[Прэмія Французскага сіндыката кінакрытыкаў 1990|1990]] |{{нп5|Прэмія Французскага сіндыката кінакрытыкаў за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|fr|Prix du meilleur film étranger du syndicat français de la critique de cinéma}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |<ref name="SFCC 1990" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Бельгіі||fr|Union de la critique de cinéma}} |align="center" data-sort-value="1991-??-??"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Бельгіі 1991|1991]] |{{нп5|Гран-пры (Асацыяцыя кінакрытыкаў Бельгіі)|Гран-пры Асацыяцыі кінакрытыкаў Бельгіі|en|Grand Prix (Belgian Film Critics Association)}} |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} |<ref name="Le Soir, Grand Prix de l'UCC" /> |- |style="background:#eaecf0;"|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}} |align="center" data-sort-value="1992-??-??"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Турцыі 1992|1992]] |Найлепшы замежны фільм |data-sort-value="Кароткі фільм пра каханне"|«''Кароткі фільм пра каханне''» |{{won}} | |} == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="Catholic.by, Агульны катэхізіс">{{cite web|url=https://catholic.by/3/lib/pray/4480-agulny-katekhizis|title=Агульны катэхізіс|publisher=Афіцыйны інтэрнэт-партал Каталіцкага Касцёла ў Беларусі|lang=be|access-date=2020-04-11}}</ref> <ref name="Discogs, Kieślowski">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Kie%C5%9Blowski/master/606901|title=Zbigniew Preisner — Kieślowski|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|access-date=2020-07-14}}</ref> <ref name="Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, Laureaci 1988">{{cite web|url=http://www.festiwalgdynia.pl/wirtualny_festiwal/laureaci/15---_laureaci.html|title=Festiwal Polskich Filmów Fabularnych: Laureaci 1988|publisher=Сайт [[Фестываль польскага мастацкага кіно|Фестывалю польскага мастацкага кіно]]|lang=pl|access-date=2020-07-14|archive-date=13 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613183434/http://www.festiwalgdynia.pl/wirtualny_festiwal/laureaci/15---_laureaci.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="FilmPolski">{{cite web|url=http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=122815|title=KRÓTKI FILM O MIŁOŚCI|publisher=Сайт «''FilmPolski''»|lang=pl|access-date=2020-04-11}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095467/|title=Krótki film o milosci — IMDb|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2020-04-11}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095467/awards|title=Krótki film o milosci — Awards|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2020-04-11}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0095467/releaseinfo|title=Krótki film o milosci — Release Info|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|access-date=2020-04-11}}</ref> <ref name="Le Soir, Grand Prix de l'UCC">{{cite web|url=https://www.lesoir.be/art/le-grand-prix-de-l-union-de-la-critique-du-cinema-breve_t-19910107-Z03GP5.html|title=Le Grand Prix de l'Union de la Critique du Cinéma, "Brève Histoire d'amour" l'emporte|author=Luc Honorez|date=1991-01-07|publisher=Сайт «''[[Le Soir]]''»|lang=fr|access-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714174848/https://www.lesoir.be/art/le-grand-prix-de-l-union-de-la-critique-du-cinema-breve_t-19910107-Z03GP5.html|archive-date=14 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> <ref name="Mostra 1989">{{cite web|url=http://43.mostra.org/br/arquivo_interno/13-13a.-MOSTRA|title=13ª MOSTRA|publisher=Сайт [[Міжнародны кінафестываль у Сан-Паўлу|Міжнароднага кінафестывалю у Сан-Паўлу]]|lang=pt|access-date=2020-07-14}}</ref> <ref name="SFCC 1990">{{cite web|url=https://www.syndicatdelacritique.com/page-prix-sfcc/1990|title=Prix du Syndicat français de la critique 1990|publisher=Сайт [[Французскі сіндыкат крытыкаў кіно і тэлебачання|Французскага сіндыката крытыкаў кіно і тэлебачання]]|lang=fr|access-date=2021-10-15}}</ref> <ref name="SSIFF 1988">{{cite web|url=https://www.sansebastianfestival.com/1988/awards_and_jury_members/awards/1/83/in|title=San Sebastián Film Festival — 36 edition. 1988 Awards|publisher=Сайт [[Міжнародны кінафестываль у Сан-Себасцьяне|Міжнароднага кінафестывалю ў Сан-Себасцьяне]]|lang=en|access-date=2020-07-14}}</ref> }} == Спасылкі == * {{YouTube|TzaVHtLXOzY|«Кароткі фільм пра каханне», версія да рэстаўрацыі}} * {{YouTube|Pbzc69vZD-0|«Кароткі фільм пра каханне», адрэстаўраваная версія}} * {{AllMovie title|a-short-film-about-love-v119705|Кароткі фільм пра каханне}} {{рэйтынг-5|4}} (на 14.07.2020) * [https://www.filmaffinity.com/en/film778933.html Кароткі фільм пра каханне] {{ref-en}} на сайце «''[[FilmAffinity]]''» {{рэйтынг-10|7.8}} (на 14.07.2020) * [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=122815 Кароткі фільм пра каханне] {{ref-pl}} на сайце «''FilmPolski.pl''» * [https://www.filmweb.pl/film/Kr%C3%B3tki+film+o+mi%C5%82o%C5%9Bci-1988-1158 Кароткі фільм пра каханне] {{ref-pl}} на сайце «''FilmWeb.pl''» {{рэйтынг-10|7.9}} (на 14.07.2020) * {{Imdb title|0095467|Кароткі фільм пра каханне}} {{рэйтынг-10|8.2}} (на 14.07.2020) * {{Rotten Tomatoes|short_film_about_love|Кароткі фільм пра каханне}} {{рэйтынг-10|9.5}} (на 14.07.2020) * [https://www.kinopoisk.ru/film/66341/ Кароткі фільм пра каханне] {{ref-ru}} на сайце «''[[КиноПоиск]]''» {{рэйтынг-10|8.0}} (на 14.07.2020) {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Кшыштаф Кеслёўскі}} {{Прэмія «Залатыя львы»}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1988 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1988 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы]] [[Катэгорыя:Фільмы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Варшаву]] [[Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Пясевіча]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Збігнеў Прайснер]] go4n4p3pl6qpcahzo849r0z9vwufuf3 0 542700 5160872 4580492 2026-07-04T11:12:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160872 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Каўказскі фронт}} {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Каўказскі фронт |выява = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]] |подпіс = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] |гады = [[30 снежня]] [[1941]] — [[28 студзеня]] [[1942]] |краіна = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |падначаленне = [[Камандуючы|камандуючаму]] [[войскі|войскамі]] [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]]у |у складзе = [[Узброеныя Сілы СССР]] |тып = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]] |уключае_у_сябе = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб'яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Воінская часць|воінскія часці]] і ўстановы |роля = |памер = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб'яднанне]] |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Каўка́зскі фронт''' — адзін з франтоў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Утвораны [[30 снежня]] [[1941]] года на падставе дырэктывы [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі ВГК]] ад 30 снежня 1941 года на базе [[Закаўказскі фронт|Закаўказскага фронту]]. Войскі Каўказскага фронту завяршылі распачатую [[25 снежня]] 1941 года войскамі Закаўказскага фронту і сіламі [[Чарнаморскі флот ВМФ СССР|Чарнаморскага флоту]] [[Керчанска-Феадасійская дэсантная аперацыя|Керчанска-Феадасійскую дэсантную аперацыю 1941—1942 гадоў]], нанеслі паражэнне керчанскай групоўцы праціўніка, захапілі важны аператыўны плацдарм у [[Крым]]е. [[15 студзеня|15]] — [[18 студзеня]] [[1942]] года пасля раптоўнага ўдару праціўніка войскі фронту пакінулі [[Феадосія|Феадосію]] і адступілі на Ак-Манайскія пазіцыі. Як следства пакідання войскамі Феадосіі на Каўказскі фронт быў накіраваны прадстаўніком Стаўкі [[Армейскі камісар 1-га рангу|армейскі камісар 1 рангу]] {{нп3|Леў Захаравіч Мехліс|Л. З. Мехліс|ru|Мехлис, Лев Захарович}}. Па яго загаду былі арыштаваныя: камандуючы [[44-я армія (СССР)|44-й арміяй]] [[генерал-маёр]] {{нп3|Іван Фёдаравіч Дашычаў|І. Ф. Дашычаў|ru|Дашичев, Иван Фёдорович}}, камандзір 236-й стралковай дывізіі генерал-маёр {{нп3|Васіль Канстанцінавіч Мароз|В. К. Мароз|ru|Мороз, Василий Константинович}} (расстраляны), ваенны камісар 236-й стралковай дывізіі [[батальённы камісар]] А. І. Кандрашоў, камандзір 63-й горна-стралковай дывізіі [[падпалкоўнік]] П. Я. Ціндзянеўскі і інш. [[25 студзеня]] 1942 года Л. З. Мехліс без узгаднення з Масквой настаяў на аддачы загаду аб вызваленні Феадосіі. Стаўка асудзіла дзеянні Л. З. Мехліса і запатрабавала старанна падрыхтаваць аперацыю. [[28 студзеня]] 1942 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 28 студзеня 1942 грда Каўказскі фронт быў падзелены на [[Крымскі фронт]] і [[Закаўказская ваенная акруга|Закаўказскую ваенную акругу]]. == Склад == * [[44-я армія (СССР)|44-я армія]] * [[45-я армія (СССР)|45-я армія]] * [[46-я армія (СССР)|46-я армія]] * [[47-я армія (СССР)|47-я армія]] * [[51-я армія (СССР)|51-я армія]] У аператыўным падпарадкаванні: * [[Севастопальскі абарончы раён]] * [[Чарнаморскі флот ВМФ СССР|Чарнаморскі флот]] * [[Азоўская ваенная флатылія]] == Камандаванне == Камандуючы: * генерал-лейтэнант [[Дзмітрый Цімафеевіч Казлоў|Д. Ц. Казлоў]] (увесь перыяд) Член Ваеннага савета: * [[дывізіённы камісар]] {{нп3|Фёдар Апанасавіч Шаманін|Ф. А. Шаманін|ru|Шаманин, Фёдор Афанасьевич}} (увесь перыяд) Начальнікі штаба: * генерал-маёр [[Фёдар Іванавіч Талбухін|Ф. І. Талбухін]] (увесь перыяд) == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20111010012212/http://victory.mil.ru/rkka/index.html Каўказскі фронт] {{Чырвоная Армія ў ВАВ}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР]] [[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]] 2tcifrbfiu70aqn6kn0zh3d5rrgh344 0 548651 5160885 5153467 2026-07-04T11:44:20Z 5160885 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Жук (значэнні)|Жук}} {{ДД}} '''Дзмітрый Аляксандравіч Жук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст, галоўны рэдактар газеты «[[Советская Белоруссия]]» Сын беларускага пісьменніка [[Алесь Жук|Алеся Жука]]<ref>[https://udf.by/news/main_news/169028-pyat-faktov-o-novom-glavnom-redaktore-sovetskoy-belorussii-dmitrii-zhuke.html Пять фактов о новом главном редакторе «Советской Белоруссии» Дмитрии Жуке {{ref-ru}}]</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 ліпеня 1970 года ў вёсцы [[Леткаўшчына (Слуцкі раён)|Леткаўшчына]] [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/zhuk-dmitrij-731/|title=Жук Дмитрий Александрович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-08-29}}</ref>. У 1992 годзе скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ]] па спецыяльнасці «Выкладчык [[Беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай моў]] і літаратуры». У 1992—1993 гадах працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў гімназіі № 199 г. Мінска<ref name=":0" />. З 1993 па 1997 гады працаваў у выдавецка-інфармацыйным цэнтры [[Нацыянальны банк Беларусі|Нацыянальнага банка Беларусі]]. У 1997—1999 гадах працаваў у прадстаўніцтве расійскага інфармацыйнага агенцтва «[[Интерфакс-Запад|Интерфакс]]» у Беларусі. У лістападзе 1999 года прызначаны кіраўніком прэс-службы [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. З 2003 года па 6 лютага 2018 года<ref name="belta">[http://www.belta.by/president/view/lukashenko-obnovil-rukovodstvo-tsentralnyh-smi-288140-2018/ Лукашенко обновил руководство центральных СМИ // БЕЛТА {{ref-ru}}]</ref> займаў пасаду дырэктара [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]]. 6 лютага 2018 года прызначаны галоўным рэдактарам газеты «[[Советская Белоруссия]]» і стаў дырэктарам выдавецкага дома «[[Беларусь сегодня]]»<ref name="belta"/>. Таксама Жук — сакратар Беларускага саюза журналістаў, у снежні 2021 года ўключаны ў Рэспубліканскі міжведамасны каардынацыйны савет па патрыятычным выхаванні насельніцтва Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22100773&p1=1|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 29.12.2021 г. № 773 «О Программе патриотического воспитания населения Республики Беларусь на 2022-2025 годы» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2024-04-15}}</ref>. У час кіраўніцтва Жука газета канчаткова ператварылася ў рупар агрэсіўнай праўладнай прапаганды, дзе з 2020 года значнае месца займаюць расійскія наратывы<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=29014|title=В. Рубінчык. Народнае адзінства?|last=ashustin|date=2021-09-02|access-date=2024-04-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=31441|title=Или крестик, или трусы…|last=ashustin|date=2022-08-25|access-date=2024-04-15}}</ref>. Назіральнікі не раз выказвалі сумневы ў дастатковай кваліфікацыі Жука<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=29701|title=«Краіна-браначка»|last=ashustin|date=2021-12-31|access-date=2024-04-15}}</ref>. Дэлегат [[VI Усебеларускі народны сход|VI]] і [[VII Усебеларускі народны сход|VII Усебеларускіх народных сходаў]]<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/zhuk-dmitrij-731/|title=Жук Дмитрий Александрович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-08-29}}</ref>. Выбраны ў 2024 годзе членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання|8-га склікання]] ад г. [[Мінск]]а<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://bsj.by/2024/04/nashi-v-sovete-respubliki/|title=Наши в Совете Республики! — Белорусский союз журналистов|website=bsj.by|access-date=2024-04-15}}</ref>. Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы<ref name=":0" />. Член РГА «[[Белая Русь (грамадскае аб’яднанне)|Белая Русь]]»<ref name=":0" />. 9 красавіка 2026 года прызначаны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/dzmitryj-zhuk-naznachany-ministram-infarmatsyi-belarusi-156641-2026/ Дзмітрый Жук назначаны міністрам інфармацыі Беларусі]</ref>. == Міжнародныя санкцыі == У 2011 годзе разам з іншымі ўплывовымі супрацоўнікамі і кіраўнікамі дзяржаўных СМІ Беларусі быў ўключаны ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] ў сувязі з [[Плошча 2010|хваляй рэпрэсій]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]]. Дзмітрыю Жуку быў забаронены ўезд на тэрыторыю [[Спіс краін Еўрапейскага саюза|краін ЕС]], а актывы падлягалі замарожванню<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=61552 Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС]</ref>. Паводле [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскага савета]] Дзмітрый Жук: ''«нясе адказнасць за перадачу медыямі дзяржаўнай [[Прапаганда ў Беларусі|прапаганды]], якая падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці 19 снежня 2010 г., выкарыстоўваючы сфальсіфіцыраваную інфармацыю»''<ref>[http://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus = Рашэнне Еўрапейскага савета аб рэстрыктыўных мерах супраць Беларусі, 15 кастрычніка 2012 г. {{ref-en}}]</ref>. У 2016 годзе забарона была знята<ref>[https://krynica.info/be/2016/02/15/es-znyau-sankcyi-z-belarusi/ ЕС зняў санкцыі з Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210905110458/https://krynica.info/be/2016/02/15/es-znyau-sankcyi-z-belarusi/ |date=5 верасня 2021 }}</ref>. 20 лістапада 2020 года ўнесены ў санкцыйныя спісы [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Эстонія|Эстоніі]]<ref>{{cite web|title=Литва, Латвия и Эстония расширили санкционные списки беларусских чиновников|url=https://reform.by/181443-litva-latvija-i-jestonija-rasshiril-sankcionnye-spiski-belarusskih-chinovnikov|work=reform.by|date=2020-11-20|accessdate=2021-09-05|lang=ru}}</ref>. 5 жніўня 2024 года ўнесены ў [[Чорны спіс Еўрасаюза|спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202402113 Council Implementing Regulation (EU) 2024/2113 of 26 July 2024 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus and the involvement of Belarus in the Russian aggression against Ukraine]</ref>. == Узнагароды == Мае [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. Узнагароджаны [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэнам Пашаны]], медалём «[[За працоўныя заслугі]]», [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу]], [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] (2018<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/upload/docs/op/C21800565_1532638800.pdf |title=Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25 ліпеня 2018 года № 565 «Аб узнагароджанні Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь» |access-date=27 жніўня 2020 |archive-date=16 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616085510/https://pravo.by/upload/docs/op/C21800565_1532638800.pdf |url-status=dead }}</ref>), [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта]], граматай [[Выканаўчы камітэт СНД|Выканаўчага камітэта СНД]], памятным знакам «[[МПА СНД. 25 год]]», нагрудным знакам «[[Выдатнік друку Беларусі]]»<ref name=":06">{{Cite web|url=https://www.sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/zhuk-dmitrij-731/|title=Жук Дмитрий Александрович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-08-29}}</ref>. Лаўрэат [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Беларусі дзеячам культуры і мастацтва|спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Беларусі дзеячам культуры і мастацтва]]<ref name=":06" />. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жук Дзмітрый Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання]] j2xvu5oyglpkjnhfww918vlqj1tvdcg 0 550419 5160690 4975719 2026-07-04T00:07:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160690 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Карлскуга |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Karlskoga kommun}} |Герб = Karlskoga vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Карлскуга |Карта = Karlskoga Municipality in Örebro County.png |Карта_подпіс = Камуна на карце лена Эрэбру |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Карлскуга]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Эрэбру (лен)|Эрэбру]] |Насельніцтва = 29 573 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 63,16 |Плошча = 510,38 |Сайт = http://www.Karlskoga.se/ www.Karlskoga.se |ISO = }} '''Камуна Карлскуга''' ({{lang-sv|Karlskoga kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Эрэбру (лен)|Эрэбру]] ў цэнтральнай [[Швецыя|Швецыі]]. Карлскуга 181-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Карлскуга]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 29 573 чалавек (па стане на верасень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=18 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Карлскуга за 1810-2010 гады |titlebar=#DDD |width=600px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1810|#0080E6|44||4 447}} {{bar pixel|1850|#0099FF|73||7 307}} {{bar pixel|1900|#0080E6|107||10 693}} {{bar pixel|1950|#0099FF|313||31 303}} {{bar pixel|1970|#0080E6|397||39 706}} {{bar pixel|1980|#0099FF|368||36 828}} {{bar pixel|1990|#0080E6|339||33 869}} {{bar pixel|2000|#0099FF|313||31 293}} {{bar pixel|2010|#0080E6|297||29 668}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} == Населеныя пункты == Камуне падпарадкаваныя 1 гарадское пасяленне (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх: * [[Карлскуга]] (Karlskoga) * Лінебек (Linnebäck) * Смедстарп (Smedstorp) * Гегасен (Högåsen) * Гранбергсдаль (Granbergsdal) * Брэгардсенгарна (Bregårdsängarna) == Галерэя == <center><gallery> Файл:Nobel museum at Björkborn 2008.jpg|Музей Альфрэда Нобеля Файл:Karlskoga-church-2008.jpg|Царква<br/>(Карлскуга) Файл:Nbvj93boforsstationbuilding.jpg|Чыгуначная станцыя Буфарс Файл:Karlskoga-view-2008.jpg|Від на Карлскугу </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == *[http://www.Karlskoga.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226070759/http://www.karlskoga.se/ |date=26 лютага 2021 }} {{Эрэбру (лен)}} {{Заліўка камун Швецыі}} [[Катэгорыя:Камуны лена Эрэбру]] s6lfm1hjrh6x5a1nhkjtbgehop38go2 0 561345 5160598 5071244 2026-07-03T16:33:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160598 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Канстанцін Сцяпанавіч Сербіновіч''' ({{ДН|||1797}}<ref>У слоўніку Полаўцава год нараджэння даецца неакрэслена — каля 1795; у Чарэйскага — 1796; у ІС АРАН — 1797 або 1798.</ref> — {{ДС|||1874}}) — [[тайны саветнік]]; ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі Навук (1841). Скончыў курс [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]] і ў 1818 годзе прыехаў у Санкт-Пецярбург, дзе паступіў у Калегію замежных спраў. Пасля Сербіновіч служыў у Дэпартаменце духоўных спраў (з 1820), быў цэнзарам Галоўнага цэнзурнага камітэта (1826—1830)<ref>А. С. Пушкін лютым 1830 года пісаў да К. М. Бараздзіна: ''«Издателям „Литературной газеты“ вместо К. С. Сербиновича дали недавно в цензоры профессора Щеглова…»''.</ref>. У 1826 годзе быў залучаны «Камісіяй для росшукаў пра зламысныя таварыствы», якая расследавала справу дзекабрыстаў — для перакладаў дакументаў з польскай мовы. З 1833 па 1856 гады рэдагаваў [[Часопіс Міністэрства народнай асветы|Часопіс Міністэрства Народнай Асветы]] і адначасова ў 1836—1853 гадах<ref>[http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?rpc4_2138 Канцелярия обер-прокурора Святейшего Синода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133146/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/or_file.cgi?rpc4_2138 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> быў дырэктарам канцылярыі обер-пракурора Свяцейшага Сінода; з 1856 года — член Галоўнага Праўлення вучылішч, з 1857 года — дырэктар Духоўна-Навучальнага Упраўлення пры Свяцейшым Сінодзе; з 1859 года — член Камісіі прашэнняў. Сербіновіч быў у сяброўскіх адносінах з [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|М. М. Карамзіным]] (перакладаў на французскую мову яго «Гісторыю Дзяржавы Расійскай»<ref>[http://isaran.ru/?q=ru/person&guid=38974547-DB7A-34A6-7127-DF96877285A2 ІС АРАН]</ref>), пра якога пакінуў цікавыя ўспаміны («Руская Даўніна», 1874, том XI); разам з [[Дзмітрый Мікалаевіч Блудаў|Д. М. Блудавым]] падрыхтоўваў па чарнавіках Карамзіна да выдання XII-ы том «Гісторыі Дзяржавы Расійскай». Быў знаёмы з А. І. Тургеневым; цікавыя лісты да якога былі надрукаваны ў «Рускай Даўніне» (1881, тамы XXI і XXXII; 1882, том XXXIV). У «Рускай Даўніне» за 1899 год былі надрукаваны яго «Успаміны» пра А. С. Шышкова. Сербіновіч быў выдаўцом і рэдактарам выдання твораў [[Васіль Андрэевіч Жукоўскі|В. А. Жукоўскага]] (1857). Член Пецярбургскай Акадэміі Навук (з 1839; з 1841 г. — ганаровы член); Археаграфічнай камісіі, Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў (абраны 13 верасня 1823 года). Кавалер ордэнаў [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|Аляксандра Неўскага]], [[Ордэн Святога Уладзіміра|Уладзіміра]] 2-й ступені і інш. Пахаваны на Смаленскіх праваслаўных могілках. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Дзмітрый Вінаходаў|Виноходов Д.]]'' [https://www.academia.edu/30727569/%D0%A8%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8_%D0%BA_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B8_%D0%AF%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%89%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2_%D0%9A._%D0%A1._%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0 Штрихи к биографии Яна Барщевского: Архив К. С. Сербиновича] // Асоба і час: беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. — Мн.: Лімарыус, 2015. — С. 17-37. * {{ВТ-ЭСБЕ|Сербинович, Константин Степанович}} * [http://dlib.rsl.ru/viewer/01002921723#?page=349 Сербинович, Константин Степанович] // {{Крыніцы/РБСПбк}} * ''Черейский Л. А.'' [http://feb-web.ru/feb/pushkin/chr-abc/chr/chr-3963.htm Сербинович] // Пушкин и его окружение / АН СССР. Отд. лит. и яз. Пушкин. комис. Отв. ред. В. Э. Вацуро. — 2-е изд., доп. и перераб. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1989. == Спасылкі == * [http://nekropol-spb.ru/main/cemeteries/smolenskoe-pravoslavnoe/serbinovich-konstantin-stepanovich/ Некропаль Санкт-Пецярбурга і ваколіц] * [http://www.runivers.ru/new_htmlreader/?book=5613&chapter=84393 Прадмова да рукапісу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220524124739/http://www.runivers.ru/new_htmlreader/?book=5613&chapter=84393 |date=24 мая 2022 }} К. С. Сербіновіча пра М. М. Карамзіна. * ''Сербинович К. С.'' [Николай Михайлович Карамзин. Воспоминания К. С. Сербиновича] // [[Русская старина]], 1874. — Т. 11. — № 9. — С. 44—75; № 10. — С. 236—272. * [http://old.stsl.ru/manuscripts/f-425/4-019 Ліст да архім. Ігнація (Бранчанінава). 27 снеж. 1841 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190330221446/http://old.stsl.ru/manuscripts/f-425/4-019 |date=30 сакавіка 2019 }} {{DEFAULTSORT:Сербіновіч Канстанцін Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Смаленскіх праваслаўных могілках]] [[Катэгорыя:Тайныя саветнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі]] owc0c909rtkbgvy0orkr6fq1x599d82 0 562890 5160851 4585509 2026-07-04T09:51:29Z DzBar 156353 /* Змест */ афармленне 5160851 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Працягласць=46:53|Лэйбл=[[Vigma]]}} '''Пабачыць свет''' — другі альбом у творчасці [[Таццяна Беланогая|Таццяны Беланогай]], выдадзены ў [[2006]] годзе. == Змест == {{tracklist|total_length=46:53|title1=Да цябе|length1=2:09|title2=Акно|length2=1:52|title3=Беларускі рок-н-рол|length3=2:33|title4=Чорная ноч|length4=1:17|title5=Дзеці неба|length5=3:21|title6=Балюча|length6=2:28|title7=Дрэва|length7=2:20|title8=Адзінота ў лістападзе|length8=2:57|title9=Над хронікай 30-х гадоў|length9=2:40|title10=Мара|length10=1:49|title11=1984|length11=1:33|title12=Мой голас чорны|length12=2:42|title13=П'еса|length13=2:15|title14=Рэспубліка ч-б кіно|length14=2:42|title15=Пір|length15=1:49|title16=Мы — вецер|length16=2:47|title17=Крыло|length17=2:11|title18=Трымай мяне|length18=2:47|title19=Казка|length19=2:09|title20=Лес|length20=2:32}} == Каментарыі == Альбом «Пабачыць свет» быў выдадзены ў 2006 годзе. Песня з альбома «Дзеці неба» ўвайшла ў спіс лепшых песень 2006 года па версіі наведвальнікаў партала «[[Тузін Гітоў]]». Таццяна з альбомам была намінаваная ў прэміі «Спеўная паэзія» «[[Рок-Каранацыя]]-[[2006]]». == Спасылкі == * [http://www.bielanohaja.by/albomy/albom-pabachyits-svet Пра альбом на афіцыйным сайце спявачкі]{{Недаступная спасылка}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2006 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Таццяны Беланогай]] qvt2pll8gakj2msfn8nkm7zkrtjkycd 0 575874 5160824 4068423 2026-07-04T09:01:06Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5160824 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|53.87139|N|30.29459|E|type:landmark_region:BY}} {{значэнні|Магілёў (значэнні)}} '''«Магілёў»''' — [[рачны порт]] у [[Магілёў|Магілёве]], размешчаны ў [[затока|затоц]]ы на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]]<ref name="ЭДГБ"/>, па адрасе [[вуліца Куцепава (Магілёў)|вул. Куцепава]], 28. Уваходзіць у структуру РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]». Порт прызначаны для перапрацоўкі навалачных грузаў. Даўжыня прычальнай лініі — 120 метраў<ref name="parohodstvo">[http://www.parohodstvo.by/struktura/mogilev.html Речной порт Могилев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180815140550/http://parohodstvo.by/struktura/mogilev.html |date=15 жніўня 2018 }}</ref>. Вырас на базе прыстані Магілёў, створанай у [[1931]] годзе адначасова з утварэннем [[Верхне-Дняпроўскае рачное параходства|Верхне-Дняпроўскага рачнога параходства]]. У годзе [[1975]] годзе перайменавана ў рачны порт 3-га разраду, а ў [[1980]] — у рачны порт 2-га разраду. У [[1970]]—[[1975]] гадах створана акваторыя порта, пабудаваны механізаваныя [[прычал]]ы з канвеернымі лініямі і [[партальны кран|партальнымі кранамі]] для выгрузкі грузаў, адміністрацыйна-бытавы корпус, рамонтна-механічная майстэрня, [[кацельня]], гандлёвы комплекс<ref name="ЭДГБ">{{крыніцы/ЭДГБ|Магілёў|Привокзальная площадь}}</ref>. Порт з’яўляўся высокамеханізаваным транспартным прадпрыемствам Верхне-Дняпроўскага рачнога параходства [[Галоўнае ўпраўленне рачнога флоту БССР|Галоўнага ўпраўлення рачнога флоту БССР]], заняты ў асноўным пагрузкай, перавозкай і выгрузкай грузаў для будаўнічых і дарожных арганізацый, вёў таксама распрацоўку [[радовішча]]ў [[будаўнічныя матэрыялы|будаўнічных матэрыялаў]] у рэчышчы Дняпра. Сярэдняя працягласць эксплуатацыйнага перыяду 220 дзён у годзе<ref name="ЭДГБ"/>. Для выканання работ маюцца<ref name="parohodstvo"/>: * 1 пасажырскі [[цеплаход]]; * 9 буксірных цеплаходаў праектаў 570 і 730; * 16 адзінак несамаходнага флоту праектаў 775, 775А, 187Г і 619А; * 1 [[земмашына]]; * 3 [[плаўкран]]ы (у т.л. праекта 1451). На пасажырскіх перавозках эксплуатуецца плаўверанда «Хваля». {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭДГБ|Магілёў|Речной порт}} [[Катэгорыя:Рачныя парты Беларусі]] [[Катэгорыя:Транспарт Магілёва]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:1975 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Дняпро]] m9unfxc1hfm1wc4c4kiwz7zgbw0h0tc 0 577400 5160847 5151805 2026-07-04T09:45:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160847 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Кацярына Віктараўна Гандзюк''' ({{lang-uk|Катерина Вікторівна Гандзюк}}; {{ДН|17|06|1985}}, [[Херсон]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінская ССР]] — {{ДС|4|11|2018}}, [[Кіеў]], [[Украіна]]) — [[палітык|палітычная]] і грамадская дзяячка, дэпутат Херсонскага абласнога савета V склікання і Херсонскага гарадскога савета VI склікання, в. а. кіраўніка справамі выканаўчага камітэта Херсонскага гарадскога савета, саветнік Херсонскага гарадскога галавы, Нацыянальны валанцёр ААН, аспірантка Нацыянальнай акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны, грамадская актывістка ў сферы доступу да публічнай інфармацыі, каардынатар Цэнтра палітычных студый і аналітыкі ў Херсонскай вобласці. == Біяграфія == Нарадзілася 17 чэрвеня 1985 года ў горадзе Херсон Украінскай ССР. З 2002 па 2006 год вучылася ў [[Херсонскі дзяржаўны універсітэт|Херсонскім дзяржаўным універсітэце]]. У 2008 годзе скончыла [[Кіеўскі нацыянальны эканамічны ўніверсітэт імя Вадзіма Гецьмана|Кіеўскі нацыянальны эканамічны ўніверсітэт]]. У 2016 годзе — [[Нацыянальная акадэмія дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны|Нацыянальную акадэмію дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны]]. === Грамадская і палітычная дзейнасць === {{Фотакалонка|Ukraine activist Kateryna Handzyuk placard.jpg|тэкст=Пратэстоўцы патрабуюць расследаваць напады на ўкраінскіх актывістаў. Тэкст на плакаце на ўкраінскай мове: прабачце, дык а хто замовіў Гандзюк? ({{lang-uk|Вибачте, так а хто замовив Гандзюк?}})|ш=295|align=right}} З 2003 года актывістка партыі «[[Усеўкраінскае аб’яднанне «Бацькаўшчына»|Бацькаўшчына]]». Узначальвала абласную грамадскую арганізацыю «Батьківщина Молода». У 2004 годзе — актыўная ўдзельніца [[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыі]]. У 2006 годзе абрана дэпутатам Херсонскага аблсавета ад [[Блок Юліі Цімашэнкі|БЮТ]]. У 2012 годзе стала сузаснавальнікам агенцтва грамадзянскай журналістыкі «МОСТ» і сайта most.ks.ua. Сайт стаў пляцоўкай, якая асвятляе праблемы мясцовай палітыкі, а пазней стаў адзіным у рэгіёне СМІ, сфакусаваным на маніторынгу дзяржаўных закупак і выдаткоўванні публічных фінансаў. Каманда Агенцтва грамадзянскай журналістыкі «МОСТ» займаецца антыкарупцыйнымі і маніторынгавымі даследаваннямі на Херсоншчыне. З 2012 года, працуючы ў праекце «Маладыя футбольныя валанцёры: Спорт і валанцёрства для мэт развіцця тысячагоддзя» [[Праграма развіцця ААН|ПРААН]], займалася развіццём спорту ў сельскіх раёнах Херсоншчыны, працуючы са школьнікамі і школьнымі настаўнікамі фізкультуры. Актыўная ўдзельніца [[Еўрамайдан]]а ў Херсоне. Актыўна супрацьстаяла спробам пачаць у Херсоне [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|«рускую вясну»]]. Пасля [[Анексія Крыма Расіяй|далучэння Крыма да Расіі]] і пачатку [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|вайны на Данбасе]] займалася змушанымі перасяленцамі. Працуючы памочнікам па пытаннях прававой абароны [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў]] у Херсонскай вобласці, арганізавала валанцёрскі рух па зборы грошай для куплі абутку дзецям перасяленцаў<ref>{{Cite web|url=https://krytyka.com/ua/community/blogs/nikhto-ne-povynen-perezhyvaty-spilnu-bidu-naodyntsi|title=Ніхто не павінен перажываць агульную бяду сам-насам, Кацярына Гандзюк {{!}} Крытыка|publisher=krytyka.com|lang=uk|access-date=2018-11-04}}</ref>. У маі 2014 года Кацярына была абраная дэпутатам Херсонскага гарадскога савета па спісе палітычнай партыі «Бацькаўшчына».<ref>{{Cite news|title=Уладзімір Мікалаенка прысягнуў на вернасць херсонцам|url=http://most.ks.ua/news/url/vladimir_mikolaenko_prisjagnul_na_vernost_hersontsam|publisher=Мост|access-date=2018-08-05}}</ref> У верасні 2015 года была выключаная з шэрагаў палітычнай партыі «Бацькаўшчына»<ref>{{Навіна|загаловак=Мікалаенка, Войценка, Назарана, Мазур і Гандзюк выключылі з «Бацькаўшчыны»|спасылка=http://khersonline.net/novosti/politika/45696-mikolaenko-voytenko-nazaryana-mazur-i-gandzyuk-isklyuchili-iz-batkivschiny.html|выдавец=Херсон Анлайн|дата публікацыі=15 верасня 2015|дата доступу=15 верасня 2015|мова=ru}}</ref>. З 2016 года ўваходзіла ў валанцёрскую групу Itchy Trigger Finger Ukrainians, якая займаецца распрацоўкай і распаўсюджваннем праўкраінскай знешняй рэкламы, накіраванай на жыхароў Крыма.<ref>{{cite news|title=Аматарам адпачываць у акупаваным Крыме нагадалі, дзе трэба адпачываць нармальным людям|url=http://most.ks.ua/news/url/ljubiteljam_vidpochivati_v_okupovanomu_krimu_nagadali_de_potribno_vidpochivati_normalnim_ljudjam|work=Мост|access-date=2018-08-05|lang=uk}}</ref> Улічваючы актыўную жыццёвую пазіцыю, на працягу доўгага часу Кацярына Гандзюк знаходзілася ў сістэмным канфлікце з прарасійскімі сіламі рэгіёна, сярод якіх арганізацыя [[Украінскі выбар|«Украінскі выбар»]] Віктара Медведчука, [[Камуністычная партыя Украіны|КПУ]], КОБ, Рух Экстэрытарыяльных Суполак. З 2017 года ў канфлікт Гандзюк з прарасійскімі сіламі рэгіёна былі ўцягнутыя праваахоўнікі, якія адкрыта падтрымлівалі, ахоўвалі і аказвалі арганізацыйную дапамогу сепаратысцкім рухам Херсоншчыны. У прыватнасці, Кацярына Гандзюк адкрыта і неаднаразова заяўляла пра самавольства арганізатара «рускіх прабежак» у Херсоне Кірыла Страмавусава.<ref>{{cite news|title=Прарасійскія сепаратысты зноў прабуюць разгайдаць сітуацыю ў Херсоне|url=http://most.ks.ua/news/url/prorossijskie_separatisty_vnov_pytajutsja_raskachat_situatsiju_v_hersone|publisher=Мост|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> Апошні ў снежні 2017 года стаў кіраўніком [[Сацыялістычная партыя Украіны|Сацпартыі]] ў Херсонскай вобласці і каардынуе сваю дзейнасць з кіраўніком партыі [[Ілля Уладзіміравіч Ківа|Іллёй Ківай]]. Страмавусаў ладзіў сутычкі і правакацыі падчас пасяджэнняў сесіі Херсонскага гарадскога савета. Падчас сутыкненняў Страмавусаў ужыў фізічную сілу да паліцыянтаў, на што праваахоўнікі не рэагавалі. Таксама Страмавусаў арганізоўваў мітынгі з мэтай выклікаць недавер да органаў дзяржаўнай улады і мясцовага самакіравання. 2 снежня 2017 года актывісты ў Херсоне сарвалі лекцыю дэпутата Мікалаеўскага абласнога савета Максіма Невінчанага,<ref>{{cite news|title=У Херсоне нацыяналісты напалі на дэпутата Мікалаеўскага аблсавета, «медведчукоўца» Невінчанага|url=http://nikvesti.com/news/politics/120635|publisher=НикВести|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> які таксама з’яўляецца старшынёй Мікалаеўскага тэрытарыяльнага Савета грамадскай арганізацыі «Украінскі выбар». Сярод вулічных пратэстоўцаў была заўважаная і Кацярына Гандзюк, якая раскрытыкавала дзеянні Херсонскай паліцыі. Кацярына Гандзюк таксама мела канфлікт з начальнікам упраўлення абароны эканомікі ў Запарожскай вобласці Дэпартамента абароны эканомікі [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Нацыянальнай паліцыі Украіны]] Арцёмам Анташчуком.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/uk/хто-така-катерина-гандзюк-і-чому-на-неї-могли-напасти/a-44907661|title=Хто такая Кацярына Гандзюк і чаму на яе маглі напасці?|publisher=Deutsche Welle|date=1 жніўня 2018|lang=uk|access-date=2018-08-05}}</ref> 14 верасня 2017 года яна абвінаваціла яго ў карупцыі і вымагальніцтве.<ref>{{Cite web|url = https://www.facebook.com/uakateryna/posts|title=Кацярына Гандзюк|publisher=www.facebook.com|lang=uk|access-date=2018-08-05}}</ref> Анташчук падаў пазоў супраць Гандзюк аб абароне гонару і годнасці, які быў часткова задаволены.<ref>{{cite news|title=Кацярына Гандзюк выйграла суд у начальніка абласнога УБЭЗа|url=https://gazeta.ks.ua/khersonskiye-policeyskiye-raskazali-ob-antialkogolnoy-otrabotke/|publisher=Gazeta.ks.ua|date=13 сакавіка 2018|access-date=2018-08-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816013746/https://gazeta.ks.ua/khersonskiye-policeyskiye-raskazali-ob-antialkogolnoy-otrabotke/|archive-date=16 жніўня 2018|url-status=dead}}</ref> У выніку гучнага медыя-скандалу Анташчук страціў пасаду. У красавіку 2018 года Кацярына Гандзюк таксама апублікавала інфармацыю аб тым, што амаль 200 «журналістаў» з падробленымі пасведчаннямі атрымалі ў абласной паліцыі дазвол на валоданне траўматычнай і газавай зброяй у 2014—2018 гадах. Кацярына Гандзюк актыўна садзейнічала адраджэнню футбольнага клуба [[ФК Крышталь Херсон|«Крышталь»]] у Херсоне пасля таго, як ён спыніў сваё прафесійнае існаванне ў 2017 годзе. У межах сваіх паўнамоцтваў дапамагала развіццю не толькі самой футбольнай каманды, а таксама і развіцця фан-руху «Крышталя» ў горадзе. === Прафесійная дзейнасць === * 2006 — ГА «Эйдас» (цэнтр палітычных студый і аналітыкі), менеджар праектаў, старшыня рэгіянальнага аддзялення ў Херсоне * 2008 — Інстытут псіхалогіі, сацыялогіі і гісторыі [[Херсонскі дзяржаўны ўніверсітэт|Херсонскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], кіраўнік групы практыкі * 2008—2012 — спецыяліст маладзёжнага цэнтра працы пры ўпраўленні моладзі і спорту Херсонскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. * 2011—2012 — менеджар праектаў Фонду падтрымкі грамадзянскай актыўнасці * 2012 — спецыяліст па развіцці валанцёрства сярод моладзі [[Фонд ААН у галіне народанасельніцтва|фонду народанасельніцтва ААН]] ва Украіне<ref>{{cite news|title=Херсонская каманда перамагла ў турніры «Сумленная Гульня»|url=http://most.ks.ua/news/url/hersonskaja_komanda_pobedila_v_turnire_chestnaja_igra |publisher=Мост-Навіны|access-date=2018-08-18|lang=ru}}</ref> * 2012—2016 — член праграмнага савета «Дэмакратычная практыка» міжнароднага фонду «Адраджэнне» * 2014 — старэйшы памочнік па пытаннях прававой абароны [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|Упраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў]] у Херсонскай вобласці<ref>{{Cite news|title=Маладыя палітыкі прайшлі навучэнне ў Школе лідараў грамад|url=https://blog.poltava.to/shaviro/4337/|publisher=Інтернет-выданне «Палтаўшчына»|access-date=2018-08-18|lang=uk}}</ref> * 2015 — Кансультант праекта [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі|Міжнароднай арганізацыі па міграцыі]] ў Херсоне * лістапад 2016 — прызначана в.а. кіруючай справамі выканаўчага камітэта Херсонскага гарадскога савета.<ref>{{Cite web|url=https://kherson.net.ua/news/ekaterinu-gandzjuk-naznachili-io-upravljajuschej-delami-ispolkoma|title=Кацярыну Гандзюк прызначылі в.а. кіраўніка справамі выканкама|publisher=kherson.net.ua|lang=ru|access-date=2018-08-05|archive-date=30 красавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430215002/http://kherson.net.ua/news/ekaterinu-gandzjuk-naznachili-io-upravljajuschej-delami-ispolkoma|url-status=dead}}</ref> === Напад на Гандзюк === 31 мая 2018 года каля 8:30 невядомы абліў Кацярыну Гандзюк канцэнтраванай [[Серная кіслата|сернай кіслатой]].<ref>{{Cite web|url=https://zik.ua/news/2018/08/01/gandzyuk_oblyly_sirchanoyu_kyslotoyu_spravu_znovu_perekvalifikuvaly__mvs_1377639|title=Гандзюк аблілі сернай кіслатой, справу зноў перакваліфікавалі — МУС|publisher=zik.ua|lang=uk|access-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410192248/https://zik.ua/news/2018/08/01/gandzyuk_oblyly_sirchanoyu_kyslotoyu_spravu_znovu_perekvalifikuvaly__mvs_1377639|archive-date=10 красавіка 2019|url-status=dead}}</ref> Напад адбыўся каля дома, дзе жыла палітык, у той час, калі яна ішла на працу.<ref name=": 0 ">{{Cite news|title=Стан Гандзюк цяжкі: Падрабязнасці нападу на чыноўніцу Херсонскага гарадскога савета|first=Іван|last=Анціпенка|url=https://day.kyiv.ua/uk/news/310718-stan-gandzyuk-vazhkyy-podrobyci-napadu-na-chynovnycyu-hersonskoyi-miskoyi-rady|publisher=Дзень|date=21 ліпеня 2018|lang=uk}}</ref> Кацярыну Гандзюк даставілі ў рэанімацыйнае аддзяленне абласной бальніцы ў [[Шок|шокавым стане]]. [[Апёк]]і склалі больш за 30% цела. Кіслата трапіла жанчыне на спіну, галаву, руку, а таксама ў вочы. Першапачаткова крымінальная справа была ўзбуджаная па ч. 4 арт. 296 [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] (хуліганства)<ref>{{Cite web|url=https://hr.npu.gov.ua/ua/news/novini/v-xersoni-policzejski-rozshukuyut-cholovika-yakij-obliv-oblichchya-zhinki-nevidomoyu-rechovinoyu/|title=У Херсоне паліцэйскія разшукуюць мужчыну, які абліў аблічча жонкі невядомай рэчывай|publisher=hr.npu.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906171324/https://hr.npu.gov.ua/ua/news/novini/v-xersoni-policzejski-rozshukuyut-cholovika-yakij-obliv-oblichchya-zhinki-nevidomoyu-rechovinoyu/|archive-date=6 верасня 2018|url-status=dead}}</ref>, затым злачынства перакваліфікавалі на «наўмысныя цяжкія цялесныя пашкоджанні, учыненыя з мэтай запалохвання пацярпелага» (ч. 2 арт. 121)<ref>{{cite web|title=Праваабаронцы змянілі кваліфікацыю злачынства з «хуліганства» на артыкул пра цяжкія цялесныя пашкоджанні|url=http://gordonua.com/ukr/news/localnews/-napad-na-gandzjuk-pravoohorontsi-zminili-kvalifikatsiju-zlochinu-iz-huliganstva-na-stattju-pro-tjazhkih-tilesnih-ushkodzhennjah-288265.html|publisher=gordonua.com|access-date=2018-08-05}}</ref>. Пасля справу перакваліфікавалі на «замах на забойства з асаблівай жорсткасцю».<ref>{{cite news|title=Аброськін пра напад на Гандзюк: Найбліжэйшым часам гэтае злачынства будзе раскрытае|url=http://gordonua.com/ukr/news/politics/abroskin-pro-napad-na-gandzjuk-najblizhchim-chasom-tsej-zlochin-bude-rozkrito-290853.html|publisher=gordonua.com|access-date=2018-08-05|lang=uk|url-status=dead}}</ref> 1 жніўня Кацярыну Гандзюк санітарным бортам даставілі ў Кіеў, ёй далі дзяржаўную ахову.<ref>{{Cite news|title=Аблітую кіслатой Гандзюк даставілі самалётам з Херсона ў Кіеў: фота і відэа|url=http://glavred.info/ukraine/oblituyu-kislotoy-gandzyuk-dostavili-samoletom-iz-hersona-v-kiev-foto-i-video-519456.html|publisher=glavred.info|access-date=2018-08-05|lang=ru|archive-date=2 жніўня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802110613/http://glavred.info/ukraine/oblituyu-kislotoy-gandzyuk-dostavili-samoletom-iz-hersona-v-kiev-foto-i-video-519456.html|url-status=dead}}</ref> З-за недаверу да херсонскай паліцыі і падазрэнні ў яе датычнасці да нападу Гандзюк адмовілася ад супрацоўніцтва з імі.<ref>{{cite news|title=Гандзюк, па сутнасці, ваявала з херсонскімі мянтамі. Таму на мясцовую паліцыю наогул ніякіх надзей няма — валанцёр Сініцын|url=http://gordonua.com/news/localnews/gandzyuk-po-suti-voevala-s-hersonskimi-mentami-poetomu-na-mestnuyu-policiyu-voobshche-nikakih-nadezhd-net-volonter-sinicyn-290852.html|publisher=gordonua.com|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> Замест гэтага 2 жніўня яна дала паказанні аператыўнікам дэпартамента стратэгічных расследаванняў (ДСР)<ref>{{cite web|url=https://www.npu.gov.ua/news/golovne/poterpila-vid-napadu-v-xersoni-pogodilasya-spivpraczyuvati-z-policzijeyu/|title=Пацярпелая ад нападу ў Херсоне пагадзілася на супрацу з паліцыяй|publisher=www.npu.gov.ua|lang=uk|access-date=2018-08-05}}</ref>, якія наведалі Гандзюк па месцы лячэння ў Кіеўскім апёкавым цэнтры. Па стане на 5 жніўня 2018 пошукі нападніка працягваліся. Быў складзены фотаробат нападніка і аб’яўлена ўзнагарода<ref>{{cite news|title=Сябры Гандзюк склалі фотаробат зламысніка: фота|url=http://news.liga.net/incidents/news/druzya-gandzyuk-sostavili-fotorobot-zloumyshlennika-foto|publisher=news.liga.net|access-date=2018-08-05|lang=ru}}</ref> за любую інфармацыю, якая дазволіць яго ідэнтыфікаваць. Генеральны пракурор Украіны Юрый Луцэнка ўзяў пад асабісты кантроль крымінальную справу па факце нападу на Кацярыну Гандзюк.<ref>{{cite news|title=Напад у Херсоне: у грамадскай актывісткі больш за 30% апёкаў цела|url = https://www.rbc.UA/ukr/news/napadenie-hersone-chinovnitsy-30-ozhogov-1533060789.html|publisher=РБК Навіны Украіны|access-date=2018-10-03|lang=uk}}</ref> Найбольш верагоднай прычынай нападу лічаць публічную дзейнасць Гандзюк. 17 жніўня 2018 года затрыманыя двое грамадзян Украіны, якія па версіі следства з’яўляюцца саўдзельнікамі арганізацыі замаху — Уладзімір Васяновіч і Сяргей Торбін. Пракурор адзначыў, што на іх як саўдзельнікаў замаху на Гандзюк паказваюць паказанні іншых удзельнікаў справы — Гарбунова і Вішнеўскага. Херсонскі гарадскі суд 21 жніўня 2018 года прыняў рашэнне аб утрыманні іх пад вартай тэрмінам на 60 сутак без права ўнясення закладу для абодвух.<ref>{{cite news|title=Справа Гандзюк: з’явіліся падрабязнасці нападу і новыя заарыштаваныя|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/delo-gandzyuk-poyavilis-podrobnosti-napadeniya-1534888574.html|publisher=РБК Навіны Украіны|access-date=2018-10-03|lang=uk}}</ref> У 2019 годзе за замах на яе асуджаныя пяць чалавек, якія атрымалі ад 6,5 да 3 гадоў зняволення. Абвінавачаныя прызналі сваю віну і пайшлі на здзелку са следствам, пракуратура змяніла ім абвінавачанне з забойства на наўмыснае нанясенне цяжкіх цялесных пашкоджанняў. Заказчык злачынства на судовым працэсе названы не быў<ref>[https://www.svaboda.org/a/29985078.html svaboda.org]</ref>. == Смерць == Кацярына Гандзюк памерла 4 лістапада 2018 года на 34-м годзе жыцця ад ран, выкліканых кіслотнай атакай. Паводле папярэдняй інфармацыі, дакладнай прычынай смерці стаў абрыў тромба<ref>[https://24tv.ua/pomerla_aktivistka_katerina_gandzyuk_n1058050 Памерла актывістка Кацярына Гандзюк, якую аблілі кіслатой]</ref><ref name="смерць украінскай актывісткі выклікала шок і пратэсты">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/news-46092455 |title=Забойства Кацярыны Гандзюк: смерць украінскай актывісткі выклікала шок і пратэсты |publisher=[[Бі-бі-сі]] |date=4 лістапада 2018|access-date=5 лістапада 2018}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік}} {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гандзюк Кацярына Віктараўна}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Украіны]] [[Катэгорыя:Члены УА «Бацькаўшчына»]] 4p2k7boc16i0t1ge5nwpr1jpnas8s9b 0 579368 5160630 5097952 2026-07-03T17:52:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160630 wikitext text/x-wiki '''Сацыялістычная Канстытуцыя КНДР''' ({{lang-ko|조선민주주의인민공화국 사회주의헌법}}), '''Кімірсенска-кімчэнірская канстытуцыя''' (''김일성 - 김정일 헌법'', да [[2012]] года '''Кімірсенская канстытуцыя''', ''김일성 헌법'') — асноўны закон [[КНДР|Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі]]. == Гісторыя == Праект канстытуцыі будучай Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі абмяркоўваўся ў [[Масква|Маскве]] з удзелам [[І. В. Сталін]]а, [[В. Молатаў|В. М. Молатава]] і будучага першага пасла СССР у КНДР [[Цярэнцій Фаміч Штыкаў|Ц. Ф. Штыкава]]<ref>Нобуо Симотомаи. Ким Ир Сен и Кремль: Северная Корея эпохи холодной войны (1945—1961 гг.). — М.: «МГИМО-Университет», 2009. — С. 82—84. — 332 с. — ISBN 978-5-9228-0552-0.</ref>. Першая Канстытуцыя была прынята ў КНДР 8 верасня 1948 года. У ёй, у прыватнасці, сталіцай КНДР абвяшчаўся [[Сеул]] (фактычна непадкантрольны паўночнакарэйскім уладам)<ref>[http://www.vremya.ru/print/212052.html Север — русским, юг — американцам]</ref>, былі ўсталяваныя асновы дзяржаўнага ладу. У 1954 і 1955 гадах у Канстытуцыю былі ўнесены змены<ref>Советская историческая энциклопедия, ст. [http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/8503/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A2%D0%A3%D0%A6%D0%98%D0%98 «Конституции социалистических государств»]</ref>. Дзеючая Канстытуцыя прынята 27 снежня 1972 года Вярхоўным народным сходам КНДР пятага склікання. Змены ў Канстытуцыю ўносіліся 9 красавіка 1992 года, 5 верасня 1998 года, 27 верасня 2009 года<ref>{{Cite web |url=http://www.proknadzor.ru/analit/show_atr.php?id=515&pub_name=%CE%C1%D9%C0%DF+%D5%C0%D0%C0%CA%D2%C5%D0%C8%D1%D2%C8%CA%C0+%CD%C5%CA%CE%D2%CE%D0%DB%D5 |title=''А. В. Юрковский'' ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА НЕКОТОРЫХ ОСОБЕННОСТЕЙ ГОСУДАРСТВЕННО-ПРАВОВОГО СТРОИТЕЛЬСТВА В КОРЕЙСКОЙ НАРОДНОЙ ДЕМОКРАТИЧЕСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ |access-date=8 верасня 2012 |archive-date=5 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130205021329/http://www.proknadzor.ru/analit/show_atr.php?id=515&pub_name=%CE%C1%D9%C0%DF+%D5%C0%D0%C0%CA%D2%C5%D0%C8%D1%D2%C8%CA%C0+%CD%C5%CA%CE%D2%CE%D0%DB%D5 |url-status=dead }}</ref>, 29 чэрвеня 2016 года<ref>Социалистическая Конституция Корейской Народно-демократической республики. — Пхеньян: Издательство литературы на иностранных языках, 2017. — ISBN 978-9946-0-1605-4.</ref>, 11 красавіка і 29 жніўня 2019 года. Апошнія папраўкі ў Канстытуцыю ўносіліся 28 красавіка 2023 года. == Правы КНДР == У артыкуле 156 Канстытуцыі прыводзіцца пералік крыніц права. У прыватнасці, да іх аднесены<ref>[https://www.academia.edu/8263357/%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B0%D1%8F_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%9A%D0%9D%D0%94%D0%A0 Анатолий Пронин. Общая характеристика права КНДР.]{{Недаступная спасылка}}</ref>: * 1) Канстытуцыя; * 2) законы, пастановы і рашэнні Вярхоўнага народнага сходу; * 3) загады старшыні нацыянальнай камісіі абароны; * 4) рашэнні і дырэктывы нацыянальнай камісіі абароны; * 5) дэкрэты, рашэнні і дырэктывы Прэзідыума Вярхоўнага народнага сходу; * 6) рашэнні і дырэктывы Кабінета. == Змены == === 2009 год === У верасні 2009 года з’явіліся паведамленні, што КНДР перагледзела сваю Канстытуцыю. У прыватнасці, з яе было выключана згадванне [[камунізм]]у<ref>[http://top.rbc.ru/politics/28/09/2009/332851.shtml Власти КНДР вычеркнули слово «коммунизм» из конституции]</ref>. Таксама ўпершыню ў Канстытуцыі былі адлюстраваны паўнамоцтвы [[Кім Чэн Ір]]а як кіраўніка дзяржавы: у артыкул 100 было ўнесена палажэнне аб тым, што «старшыня Дзяржаўнага камітэта абароны з’яўляецца вышэйшым кіраўніком Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі»<ref>[http://www.pravda.ru/news/world/28-09-2009/325425-mir-0 В новой конституции КНДР особо выделена роль Ким Чен Ира — Мир — Правда.Ру]</ref>. === 2012 год === Папраўка ў канстытуцыю была ўнесена на сесіі Вярхоўнага Народнага Сходу КНДР у красавіку 2012 года. Змены: * Зменена назва Канстытуцыі * КНДР з’яўляецца ядзернай дзяржавай. == Структура і змест == * Прэамбула * Частка 1. Палітыка * Частка 2. Эканоміка * Частка 3. Культура * Частка 4. Абарона краіны * Частка 5. Асноўныя правы і абавязкі грамадзян * Частка 6. Дзяржаўныя органы ** Раздзел 1. Вярхоўны Народны Сход ** Раздзел 2. Старшыня Дзяржаўнага Камітэта Абароны ** Раздзел 3. Дзяржаўны Камітэт Абароны ** Раздзел 4. Прэзідыум Вярхоўнага Народнага Сходу ** Раздзел 5. Кабінет міністраў ** Раздзел 6. Мясцовыя Народныя сходы ** Раздзел 7. Мясцовыя Народныя камітэты ** Раздзел 8. Пракуратура і суд * Частка 7. Герб, сцяг, гімн і сталіца У першым раздзеле канстытуцыі КНДР абвяшчалася сацыялістычнай (1-ы артыкул) і рэвалюцыйнай (2-і артыкул) дзяржавай, «якая кіруецца палітыкай самадастатковасці і [[сонгун|першаснасцю арміі]]» (3-і артыкул). Паводле 11-га артыкула, «КНДР мае ажыццяўляць усю дзейнасць пад кіраўніцтвам [[Працоўная партыя Карэі|Працоўнай партыі Карэі]]». У 17-м артыкуле згадвалася, што «Дзяржава мае імкнуцца да адзінства з народамі ўсяго свету, якія абараняюць сваю незалежнасць». У 2-м раздзеле абвяшчалася, што «ў КНДР сродкі вытворчасці належаць дзяржаве і грамадскім, кааператыўным арганізацыям» (20-ы артыкул). Паводле 21-га артыкула, «Усе прыродныя багацці, чыгункі, службы паветраных перавозак, пошта і ўстановы сувязі, як і асноўныя заводы і прадпрыемствы, парты і банкі краіны належаць выключна дзяржаве. Дзяржава мае бараніць і развіваць на пераважнай аснове дзяржаўную ўласнасць». Згодна з 30-м артыкулам «Працоўны дзень мае складаць 8 гадзін». Таксама дзяржава забараняе найм ва ўзросце да 16 гадоў (31-ы артыкул). Паводле 34-га артыкула, «Народная гаспадарка КНДР з’яўляецца планавай». 37-ы артыкул прадугледжвае, што «Дзяржава мае заахвочваць установы, прадпрыемствы і арганізацыі краіны ажыццяўляць капітальныя або дамоўныя сумесныя пачынанні з замежнымі карпарацыямі і асобамі, засноўваць і кіраваць прадпрыемствамі розных відаў у спецыяльных эканамічных зонах». 3-і раздзел змяшчаў 45-ы артыкул, паводле якога: «Дзяржава мае развіваць усеагульную абавязковую 12-гадовую адукацыю, што ўключае абавязковую 1-гадовую дашкольную асвету». Паводле 54-га артыкула, «Дзяржава мае абараняць нашу мову ад усіх спроб знішчыць яе і мае развіваць яе ў адпаведнасці з патрэбамі сённяшняга дня». У 4-й раздзеле 59-ы артыкул прадугледжваў, што «Задачай узброеных сіл КНДР ёсць абарона правадыроў рэвалюцыі». 5-ы раздзел абвяшчаў: «Усе грамадзяне, якія дасягнулі 17 гадоў, маюць права выбіраць і быць выбранымі» (артыкул 66). Паводле 83-га артыкула, «Праца з’яўляецца высакародным абавязкам… Грамадзяне маюць ахвотна і сумленна ўдзельнічаць у працы». Паводле 7-га раздзела, апошні 172-і артыкул Сацыялістычнай Канстытуцыі вызначаў Пхеньян у якасці сталіцы замест Сеула, як гэта было ў папярэдняй Канстытуцыі 1948 года. 6-ы раздзел Сацыялістычнай Канстытуцыі КНДР падзяляўся на 8 частак: * Вярхоўны народны сход (артыкулы 87—99); * Старшыня Дзяржаўнага савета (артыкулы 100—105); * Дзяржаўны савет (артыкулы 106—111); * Прэзідыум Вярхоўнага народнага сходу (артыкулы 112—122); * Кабінет міністраў (артыкулы 123—136); * Мясцовыя Народныя сходы (артыкулы 137—144); * Мясцовыя Народныя камітэты (артыкулы 145—152); * Пракуратура і суд (артыкулы 153—168). Паводле 1-й часткі, Вярхоўны народны сход (ВНС) ажыццяўляе заканадаўчую ўладу і выбіраецца на 5 гадоў. Прызыдыум ВНС пераймае ўладу паміж пасяджэннямі ВНС. Паводле 91-га артыкула, Вярхоўны народны сход мае паўнамоцтвы выбіраць старшыню Дзяржаўнага савета, прэм’ера Кабінэта міністраў, склад свайго Прэзідыума, галоўнага пракурора і старшыню Вярхоўнага суда. Паводле 2-й часткі, старшыня Дзяржаўнага савета з’яўляецца найвышэйшым кіраўніком КНДР (артыкул 100) і яе арміі (артыкул 102). Ён мае паўнамоцтвы прызначаць кіраўнікоў у галіне абароны, зацвярджаць міжнародныя дамовы, абвяшчаць надзвычайнае становішча і гэтак далей (артыкул 103). Згодна з 3-й часткай Дзяржаўны савет назірае за выкананнем загадаў свайго старшыні (артыкул 109). 4-я частка надзяляе Прэзідыум ВНС паўнамоцтвамі зацвярджаць Дзяржаўны план развіцця народнай гаспадаркі, тлумачыць канстытуцыю і законы, праводзіць выбары, ствараць і скасоўваць ведамствы Кабінэта міністраў, прызначаць і адклікаць паслоў, змяняць адміністрацыйны падзел краіны (артыкул 116). Прэзідыум можа склікаць пасяджэнне свайго Пастаяннага камітэта ў складзе старшыні, намеснікаў і сакратара. Паводле 5-й часткі Кабінэт міністраў ажыццяўляе выканаўчую ўладу і мае паўнамоцтвы складаць накід Дзяржаўнага плану развіцця народнай гаспадаркі. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://worldconstitutions.ru/?p=30 Конституция Корейской Народно-Демократической Республики (на русском, редакция 1992 года)] * [https://web.archive.org/web/20111225205346/http://www1.korea-np.co.jp/pk/062nd_issue/98092413.htm Конституция в редакции перед поправками 1998 года] ** Chin Gil Sang [https://web.archive.org/web/20100420203452/http://www1.korea-np.co.jp/pk/072nd_issue/98120203.htm Обзор поправок 1998 года]{{ref-en}} * [http://175.45.176.14/ru/great/constitution.php Конституция Корейской Народно-Демократической Республики]{{deadlink|число=20|месяц=01|год=2015}} * [http://asiamatters.blogspot.com/2009/10/north-korean-constitution-april-2009.html Конституция Корейской Народно-Демократической Республики] (с изменениями 2009 года){{ref-en}} {{КНДР у тэмах}} [[Катэгорыя:Паўночная Карэя]] [[Катэгорыя:Канстытуцыі паводле краін]] qoflp9uofijwjvc3vg9mepn48k0r5ku 0 579806 5160837 4730223 2026-07-04T09:22:10Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Забайкальская вобласць]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160837 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Плошча = 613000 }} '''Забайкальская вобласць''' — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Расійская рэспубліка|Расійскай рэспублікі]], [[Савецкая Расія|Расійскай Савецкай рэспублікі]] і [[Далёкаўсходняя рэспубліка|Далёкаўсходняй рэспублікі]] (без левабярэжжа [[Селенга|Селенгі]]). Утворана ў [[1851]] годзе. У [[1922]] годзе ператворана ў [[Забайкальская губерня|Забайкальскую губерню]] [[Далёкаўсходняя вобласць|Далёкаўсходняй вобласці]] [[РСФСР]]. == Гістарычная даведка == Рускія з'явіліся ў Забайкаллі ў [[1639]] годзе. [[Максім Пярфільеў]], падымаючыся па рацэ [[Віцім (рака)|Віціме]], дайшоў да ўтокі рэкі [[Цыпа (рака)|Цыпы]]. У [[1647]] годзе [[Іван Пахабаў]] перайшоў Байкал па лёдзе і, сябруючы з [[мангол]]амі, дайшоў да [[Урга (Манголія)|Ургі]]. Праз год пачалося трывалае пасяленне ў вобласці: Галкін заснаваў [[Баргузінск]]і [[астрог]] і абклаў [[ясак]]ом [[тунгус]]аў. У [[1654]] годзе [[сотнік]] Бекетаў заснаваў Нерчынскі астрог, праз 4 гады перанесены да ўтокі Нерчы; тады ж закладзены і горад [[Нерчынск]]. У [[1665]] годзе паўстаў [[Новаселенгінск|Селенгінск]], а ў [[1666]] годзе заснаваны [[Верхнеудзінск]]. Пад канец [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] ў вобласці былі ўжо 3 гарады і 9 астрогаў. Амаль з часу заняцця яго [[Забайкалле]] служыла месцам высылкі. Паводле Найвышэйшага Указа, дадзенага Урадаўнічаму Сенату [[11 ліпеня]] [[1851]] года Забайкалле, што складалася з дзвюх акруг — [[Верхнеудзінская акруга|Верхнеудзінскай]] і [[Нерчынская акруга|Нерчынскай]], было вылучана з Іркуцкай губерні і ператворана ў самастойную вобласць, прытым [[Чыта]] стала абласным горад, а [[Троіцкасаўск]], Кяхта і [[Усць-Кяхта]] склалі асаблівае кіраўніцтва горада. Памежныя [[казакі]], Забайкальскі гарадавы казачы полк, станічныя казакі, тунгускі і бурацкія палкі, а таксама і насельніцтва, што жыло асела ў памежнай палосе, склалі [[Забайкальскае казачае войска]], абавязанае выстаўляць 6 конных шасцісоценных палкоў. У [[1863]] годзе Кяхцінскае кіраўніцтва горада ўвайшло ў склад Забайкальскай вобласці, а ў [[1872]] годзе вобласць падзялялася ўжо на 7 акруг, з якіх тры — з адным казачым насельніцтвам; асаблівае адміністрацыйнае і паліцэйскае кіраванне для казачага насельніцтва было скасавана. У [[1884]] годзе вобласць, што калісьці належала да [[Усходне-сібірскае генерал-губернатарства|Усходне-сібірскага генерал-губернатарства]], увайшла ў склад ізноў утворанага [[Прыамурскае генерал-губернатарства|Прыамурскага генерал-губернатарства]]. [[17 сакавіка]] [[1906]] года Забайкальская вобласць увайшла ў склад [[Іркуцкае генерал-губернатарства|Іркуцкага генерал-губернатарства]]. [[6 красавіка]] [[1920]] года ўвайшла ў склад [[Далёкаўсходняя рэспубліка|Далёкаўсходняй рэспублікі]]. [[22 лістапада]] [[1920]] года пастановай Урада Далёкаўсходняй рэспублікі з Забайкальскай вобласці была вылучана [[Прыбайкальская вобласць]] у складзе [[Баргузінскі павет|Баргузінскага]], [[Верхнеудзінскі павет|Верхнеудзінскага]], [[Селенгінскі павет|Селенгінскага]] і [[Троіцкасаўскі павет|Троіцкасаўскага]] паветаў. [[10 лістапада]] [[1922]] года Забайкальская вобласць была ператворана ў [[Забайкальская губерня|Забайкальскую губерню]] [[Далёкаўсходняя вобласць|Далёкаўсходняй вобласці]] [[РСФСР]]. {{зноскі}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * {{кніга|загаловак=Материалы Высочайшей учрежденной под председательством статс-секретаря Куломзина комиссии по исследованию землевладения и землепользования в Забайкальской области|месца=СПб.|год=1896|том=1—16}} * {{артыкул|загаловак=Сводный сборник материалов «Забайкалье»|месца=СПб.|год=1899}}. * {{артыкул|загаловак=Обозрение главных оснований устройства управления Сибири|месца=СПб.|год=1841}} * {{артыкул|загаловак=Экономическое состояние городских поселений Сибири|выдавецтва=Издательство хозяйственного департамента Министерства внутренних дел|месца=СПб.|год=1882}} * {{артыкул|загаловак=Труды III хабаровского съезда|год=1892}} * {{артыкул|аўтар=Венюкова|загаловак=Опыт военного обозрения русских границ в Азии|месца=СПб.|год=1873}} * {{артыкул|аўтар=М. Хорошкина|загаловак=Забайкалье|выданне=Военный сборник|тып=очерк|год=1893|нумар=8 и 9}} * {{артыкул|загаловак=Сибирь и Великая Сибирская железная дорога|месца=СПб.|выдавецтва=Издательство департамента торговли и мануфактуры министерства финансов|год=1893}} {{Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі}} [[Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Забайкальская вобласць]] snuc5rbevmyb9pz7houruiifei1ofjn 5160842 5160837 2026-07-04T09:31:24Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе]]; +[[Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160842 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Плошча = 613000 }} '''Забайкальская вобласць''' — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Расійская рэспубліка|Расійскай рэспублікі]], [[Савецкая Расія|Расійскай Савецкай рэспублікі]] і [[Далёкаўсходняя рэспубліка|Далёкаўсходняй рэспублікі]] (без левабярэжжа [[Селенга|Селенгі]]). Утворана ў [[1851]] годзе. У [[1922]] годзе ператворана ў [[Забайкальская губерня|Забайкальскую губерню]] [[Далёкаўсходняя вобласць|Далёкаўсходняй вобласці]] [[РСФСР]]. == Гістарычная даведка == Рускія з'явіліся ў Забайкаллі ў [[1639]] годзе. [[Максім Пярфільеў]], падымаючыся па рацэ [[Віцім (рака)|Віціме]], дайшоў да ўтокі рэкі [[Цыпа (рака)|Цыпы]]. У [[1647]] годзе [[Іван Пахабаў]] перайшоў Байкал па лёдзе і, сябруючы з [[мангол]]амі, дайшоў да [[Урга (Манголія)|Ургі]]. Праз год пачалося трывалае пасяленне ў вобласці: Галкін заснаваў [[Баргузінск]]і [[астрог]] і абклаў [[ясак]]ом [[тунгус]]аў. У [[1654]] годзе [[сотнік]] Бекетаў заснаваў Нерчынскі астрог, праз 4 гады перанесены да ўтокі Нерчы; тады ж закладзены і горад [[Нерчынск]]. У [[1665]] годзе паўстаў [[Новаселенгінск|Селенгінск]], а ў [[1666]] годзе заснаваны [[Верхнеудзінск]]. Пад канец [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] ў вобласці былі ўжо 3 гарады і 9 астрогаў. Амаль з часу заняцця яго [[Забайкалле]] служыла месцам высылкі. Паводле Найвышэйшага Указа, дадзенага Урадаўнічаму Сенату [[11 ліпеня]] [[1851]] года Забайкалле, што складалася з дзвюх акруг — [[Верхнеудзінская акруга|Верхнеудзінскай]] і [[Нерчынская акруга|Нерчынскай]], было вылучана з Іркуцкай губерні і ператворана ў самастойную вобласць, прытым [[Чыта]] стала абласным горад, а [[Троіцкасаўск]], Кяхта і [[Усць-Кяхта]] склалі асаблівае кіраўніцтва горада. Памежныя [[казакі]], Забайкальскі гарадавы казачы полк, станічныя казакі, тунгускі і бурацкія палкі, а таксама і насельніцтва, што жыло асела ў памежнай палосе, склалі [[Забайкальскае казачае войска]], абавязанае выстаўляць 6 конных шасцісоценных палкоў. У [[1863]] годзе Кяхцінскае кіраўніцтва горада ўвайшло ў склад Забайкальскай вобласці, а ў [[1872]] годзе вобласць падзялялася ўжо на 7 акруг, з якіх тры — з адным казачым насельніцтвам; асаблівае адміністрацыйнае і паліцэйскае кіраванне для казачага насельніцтва было скасавана. У [[1884]] годзе вобласць, што калісьці належала да [[Усходне-сібірскае генерал-губернатарства|Усходне-сібірскага генерал-губернатарства]], увайшла ў склад ізноў утворанага [[Прыамурскае генерал-губернатарства|Прыамурскага генерал-губернатарства]]. [[17 сакавіка]] [[1906]] года Забайкальская вобласць увайшла ў склад [[Іркуцкае генерал-губернатарства|Іркуцкага генерал-губернатарства]]. [[6 красавіка]] [[1920]] года ўвайшла ў склад [[Далёкаўсходняя рэспубліка|Далёкаўсходняй рэспублікі]]. [[22 лістапада]] [[1920]] года пастановай Урада Далёкаўсходняй рэспублікі з Забайкальскай вобласці была вылучана [[Прыбайкальская вобласць]] у складзе [[Баргузінскі павет|Баргузінскага]], [[Верхнеудзінскі павет|Верхнеудзінскага]], [[Селенгінскі павет|Селенгінскага]] і [[Троіцкасаўскі павет|Троіцкасаўскага]] паветаў. [[10 лістапада]] [[1922]] года Забайкальская вобласць была ператворана ў [[Забайкальская губерня|Забайкальскую губерню]] [[Далёкаўсходняя вобласць|Далёкаўсходняй вобласці]] [[РСФСР]]. {{зноскі}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * {{кніга|загаловак=Материалы Высочайшей учрежденной под председательством статс-секретаря Куломзина комиссии по исследованию землевладения и землепользования в Забайкальской области|месца=СПб.|год=1896|том=1—16}} * {{артыкул|загаловак=Сводный сборник материалов «Забайкалье»|месца=СПб.|год=1899}}. * {{артыкул|загаловак=Обозрение главных оснований устройства управления Сибири|месца=СПб.|год=1841}} * {{артыкул|загаловак=Экономическое состояние городских поселений Сибири|выдавецтва=Издательство хозяйственного департамента Министерства внутренних дел|месца=СПб.|год=1882}} * {{артыкул|загаловак=Труды III хабаровского съезда|год=1892}} * {{артыкул|аўтар=Венюкова|загаловак=Опыт военного обозрения русских границ в Азии|месца=СПб.|год=1873}} * {{артыкул|аўтар=М. Хорошкина|загаловак=Забайкалье|выданне=Военный сборник|тып=очерк|год=1893|нумар=8 и 9}} * {{артыкул|загаловак=Сибирь и Великая Сибирская железная дорога|месца=СПб.|выдавецтва=Издательство департамента торговли и мануфактуры министерства финансов|год=1893}} {{Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі}} [[Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Забайкальская вобласць]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе]] osck1px1gvct484bqaa4tanf7v29ovt 0 584110 5160566 4514034 2026-07-03T14:50:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 7 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160566 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} {{цёзкі2|Ціхаміраў}} '''Канстанцін Іванавіч Ціхаміраў''' ({{ДН|13|12|1848}}, {{МН|Віцебск||}} — {{ДС|1|8|1913}}) — расійскі інжынер і архітэктар, выкладчык<ref name="БЮС">[https://xn--90ax2c.xn--p1ai/catalog/005289_000028_4D34F934-46BA-4F3C-BF29-1201DEBDA0F9/viewer/?page=352 Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 343-44] {{ref-ru}}</ref>. Меў прынамсі двух братоў: [[Сяргей Іванавіч Ціхаміраў|Сяргей]] таксама быў інжынерам-архітэктарам, а {{нп3|Мікалай Іванавіч Ціхаміраў (афтальмолаг)|Мікалай|ru|Тихомиров, Николай Иванович (офтальмолог)}} — урачом-афтальмолагам, лейб-акулістам Найвысокага двара<ref>Е. Л. Александрова. [http://mirpeterburga.ru/upload/iblock/ef2/ef28953d7045f4c474ab0e0c086b97a7.pdf Дачная местность местность Шувалово — Озерки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180619110659/http://mirpeterburga.ru/upload/iblock/ef2/ef28953d7045f4c474ab0e0c086b97a7.pdf |date=19 чэрвеня 2018 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў|ЦГИА]] СПб. Ф. 224. Оп. 3. Д. 4671. Доклады СПб. губернской земской управы. 1885.</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства і адукацыя === Нарадзіўся ў Віцебску 13 снежня 1848 года. Пачатковую адукацыю атрымаў у Віцебскай гімназіі. У 1868 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча пансіянерам земства. Скончыў курс у 1873 годзе па першым разрадзе<ref name="БЮС"/>. === Прафесійная дзейнасць === Адразу пасля заканчэння вучылішча быў прылічаны да [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі|Міністэрства ўнутраных спраў]] з адкамандзіраваннем для заняткаў у {{нп3|Тэхнічна-будаўнічы камітэт||ru|Техническо-строительный комитет}}<ref name="БЮС"/>. Адначасова з тым паступіў памочнікам да інжынера-архітэктара {{нп3|Дарымедонт Дарымедонтавіч Сакалоў|Д. Д. Сакалова|ru|Соколов, Доримедонт Доримедонтович}} на працы па перабудове будынкаў галоўнай тэлеграфнай станцыі і тэлеграфнага дэпартамента ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref name="БЮС"/>. У 1875 годзе адкамандзіраваны міністэрствам у дапамогу Д. Д. Сакалову па пабудове будынка тэлеграфнага музея і кватэры для дырэктара названага дэпартамента. У той самы час К. Ціхаміраў займаўся ў якасці тэхніка пры канцылярыі дырэктара [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]]. У 1875 годзе запрошаны ў школу дзясятнікаў для кіраўніцтва чарцёжнымі заняткамі і для выкладання курса архітэктуры (да 1883). У 1876 годзе прызначаны памочнікам выкладчыка архітэктурнага чарчэння ў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт|Пецярбургскае Будаўнічае вучылішча]], а з 1878 года складаўся выкладчыкам па складанні архітэктурных праектаў<ref name="БЮС"/>. З 1876 года, па заканчэнні пабудоў тэлеграфнага ведамства, К. Ціхаміраў быў памочнікам у інжынера-архітэктара {{нп3|Аляксандр Раманавіч Гешвенд|А. Р. Гешвенда|ru|Гешвенд, Александр Романович}} (да 1885 года) і ўдзельнічаў пры наступных яго пабудовах у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]: трох дамоў купца [[Карл Корпус|К. Б. Корпуса]] ля [[Чырвоны мост (Санкт-Пецярбург)|Чырвонага]] і [[Сіні мост (Санкт-Пецярбург)|Сіняга]] мастоў па {{нп3|Набярэжная ракі Мойкі|набярэжнай|ru|Набережная реки Мойки}} р. [[Мойка|Мойкі]]<ref>[http://www.citywalls.ru/house2171.html Доходный дом К. Б. Корпуса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181219224018/http://www.citywalls.ru/house2171.html |date=19 снежня 2018 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://www.citywalls.ru/house2794.html Доходный дом К. Б. Корпуса]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>, дома купца Шахава на [[Ганчарная вуліца (Санкт-Пецярбург)|Ганчарнай вуліцы]], дома сп. А. Р. Гешвенда на {{нп3|8—9-я лініі Васільеўскага вострава|9-й лініі|ru|8—9-я линии Васильевского острова}} [[Васільеўскі востраў|Васільеўскага вострава]]<ref>[http://www.citywalls.ru/house188.html Доходный дом А. Р. Гешвенда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190117232528/http://www.citywalls.ru/house188.html |date=17 студзеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>, {{нп3|Вуліца Камсамолу (Санкт-Пецярбург)|дома|ru|Улица Комсомола (Санкт-Петербург)}} для служачых {{нп3|Чыгунка Рыйхімякі — Санкт-Пецярбург|фінляндскай чыгункі|ru|Железная дорога Рийхимяки — Санкт-Петербург}}<ref>[http://www.citywalls.ru/house13935.html Жилой дом служащих Финляндской ж. д.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190102230912/http://www.citywalls.ru/house13935.html |date=2 студзеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref> і дома купца Г. І. Любіенса ля Ізмайлаўскага моста<ref>[http://www.citywalls.ru/house2563.html Доходный дом — Доходный дом Г. И. Любиенса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181228222545/http://www.citywalls.ru/house2563.html |date=28 снежня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1877-78 гадах быў памочнікам інжынера-архітэктара [[Антон Юльянавіч Навіцкі|А. Ю. Навіцкага]] і загадваў пабудоваю будынка механічнай майстэрні {{нп3|Балтыйскі завод|балтыйскага суднабудаўнічага завода|ru|Балтийский завод}}<ref>[http://www.citywalls.ru/house12387.html Балтийский судостроительный завод] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190129213421/http://www.citywalls.ru/house12387.html |date=29 студзеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref> і, нарэшце, у якасці памочніка архітэктар [[Андрэй Карлавіч Кейзер|А. К. Кейзера]], займаўся пры пабудове [[Казанская вуліца (Санкт-Пецярбург)|дома]] Рускага таварыства гандлю аптэкарскімі таварамі<ref>[http://www.citywalls.ru/house1526.html Дом Русского общества торговли аптекарскими товарами (по наб. кан. Грибоедова)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190630194700/http://www.citywalls.ru/house1526.html |date=30 чэрвеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>. У студзені 1877 года К. Ціхаміраў прызначаны малодшым тэхнікам пры чарцёжнай Тэхнічна-будаўнічага камітэту, а ў 1882 годзе — на пасаду памочніка вытворчага спраў камітэту і складаўся на ёй прынамсі да 1892 года. На гэтым пасту ім было складзена шмат праектаў будынкаў і капліц для розных губерняў. На службе ў Тэхнічна-будаўнічым камітэце К. Ціхаміраў быў камандзіраваны ў 1882 годзе ў дапамогу інжынер-архітэктару [[Антон Юльянавіч Навіцкі|А. Ю. Навіцкаму]] для абрэвізавання справаводства будаўнічых аддзяленняў і для высвятлення стану тэхнічнай часткі ў паўднёва-заходніх губернях. Разам з тым ён даследаваў старажытны [[Богаяўленская царква (Астрог)|храм Богаяўлення]] ў г. [[Астрог (горад)|Астрогу]] [[Валынская губерня|Валынскай губерні]], пабудаваны князем [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанцінам Астрожскім]] і склаў праект рэстаўрацыі яго. Гэты праект быў прыведзены ў выкананне П. А. Базілеўскім. У 1877 годзе запрошаны выкладчыкам чарчэння, спачатку тэхнічнага, а з 1882 года — архітэктурнага у {{нп3|Інстытут інжынераў шляхоў зносін||ru|Институт инженеров путей сообщения}}, дзе прынамсі да 1892 года складаўся памочнікам па складанні архітэктурных праектаў у прафесара {{нп3|Дарымедонт Дарымедонтавіч Сакалоў|Д. Д. Сакалова|ru|Соколов, Доримедонт Доримедонтович}}. Некаторы час складаўся архітэктарам будынкаў інстытута інжынераў шляхоў зносін і членам камісіі па перабудове гэтых будынкаў (1891-92). [[File:К. И. Тихомиров. Дача тайного советника В. Н. Тукмачёва в Озерках.jpg|250px|thumb|К. І. Ціхаміраў. Дача тайнага саветніка [[Уладзімір Мікалаевіч Тукмачоў|У. М. Тукмачова]] (1833—1905) ў Азярках]] [[File:К. И. Тихомиров. Дача лейб-окулиста Н. И. Тихомирова в Озерках.jpg|250px|thumb|К. І. Ціхаміраў саўмесна з [[Сяргей Іванавіч Ціхаміраў|С. І. Ціхаміравым]]. Дача іх агульнага брата, лейб-акуліста {{нп3|Мікалай Іванавіч Ціхаміраў (афтальмолаг)|М. І. Ціхамірава|ru|Тихомиров, Николай Иванович (офтальмолог)}} ў Азярках]] У 1892 годзе быў прызначаны членам камісіі па ўпарадкаванні санітарнага стану Міністэрства ўнутраных спраў, утворанай з нагоды {{нп3|Пандэмія халеры (1881-96)|халернай эпідэміі||1881–96 cholera pandemic}}. Акрамя дзяржаўнай службы К. Ціхаміраў займаўся таксама і прыватнай дзейнасцю. У 1886 годзе ў якасці члена таварыства, пад фірмаю «Лукашэвіч і К°», па ўладкаванні ацяплення і вентыляцыі будынкаў К. Ціхаіміраў прымае ўдзел ва ўсіх яго аперацыях. З 1890 года складаўся членам камісіі, якая загадвала справамі падпіскі для адпраўкі таварышаў, былых выхаванцаў Будаўнічага вучылішча і Інстытута Грамадзянскіх інжынераў, за мяжу. На працягу дванадцаці гадоў К. Ціхаміраў быў членам {{нп3|Пецярбургскае таварыства архітэктараў|Пецярбургскага таварыства архітэктараў|ru|Петербургское общество архитекторов}}. == Адрасы == З 1907 па 1912 год жыў у Санкт-Пецярбургу ў даходным доме [[Ганна Мікалаеўна Штальман|Г. М. Штальман]]<ref>ВПб на 1908. O. III. C. 604, на 1909. С. 784, на 1910. С. 784, на 1911. С. 887, на 1912. С. 895</ref><ref>[http://www.citywalls.ru/house1132.html Дом А. Н. Штальман] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190121220635/http://www.citywalls.ru/house1132.html |date=21 студзеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref> == Творчасць == === Асобныя творы === * Дачы сп. {{нп3|Мікалай Іванавіч Ціхаміраў (афтальмолаг)|М. І. Ціхамірава|ru|Тихомиров, Николай Иванович (офтальмолог)}} і сп. [[Уладзімір Мікалаевіч Тукмачоў|У. М. Тукмачова]] ў {{нп3|Азяркі (гістарычны раён)|Азярках|ru|Озерки (исторический район)}}, паблізу ад [[Санкт-Пецярбург]]а * Хлебныя крамы ў двары купца Башкірава, па [[Сінопская набярэжная|Калашнікаўскай набярэжнай]] у [[Санкт-Пецярбург]]у * Дом для садоўніка ў маёнтку сп. {{нп3|Эдуард Андрэевіч Юнге|Э. А. Юнге|ru|Юнге, Эдуард Андреевич}} ў Крыму * Дом у маёнтку [[Вольга Уладзіміраўна Бібікава|В. У. Бібікавай]] у [[Пскоўская губерня|Пскоўскай губерні]] * Барскі дом у маёнтку барона Н. Ф. Корфа<!--не знайшла, як яго звалі поўнасцю — удзельнік:Хомелка-->, паблізу ст. [[Стругі Красныя|Белай]] [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]]<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Белая, станция Санкт-Петербурго-Варшавской железной дороги}}</ref> * Дом для служачых у маёнтку графа {{нп3|Аляксандр Дзмітрыевіч Шарамецеў|А. Д. Шарамецева|ru|Шереметев, Александр Дмитриевич}} паблізу [[Санкт-Пецярбург]]а * Перабудова будынка {{нп3|Гімназія Імператарскага чалавекалюбчага таварыства|гімназіі Імператарскага чалавекалюбчага таварыства|ru|Гимназия Императорского Человеколюбивого общества}}, па {{нп3|Набярэжная Крукава канала|набярэжнай Крукава канала|ru|Набережная Крюкова канала}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у * і іншае {{зноскі}} {{Commonscat|Konstantin Tikhomirov}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ціхаміраў Канстанцін Іванавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Педагогі Расіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Санкт-Пецярбургскага архітэктурна-будаўнічага ўніверсітэта]] 2aa6kbl0l636snxg6zyjarrao6ecftg 0 585983 5160712 5019409 2026-07-04T05:06:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160712 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Касцёл Святога Міхала Арханёла}} {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = [[1495]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1594 |Заканчэнне будаўніцтва = 1625 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бернардзінак''' ({{lang-lt|Švento Mykolo bažnyčia}}) — [[Рымска-Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкі]] культавы комплекс у [[Вільнюс]]е. Размешчаны ў [[Стары горад (Вільнюс)|Старым горадзе]], паблізу ансамбля [[Касцёл Святога Францыска і Бернардзіна (Вільнюс)|касцёлаў бернардзінцаў]] і [[Касцёл Святой Ганны (Вільнюс)|Святой Ганны]], на процілеглым боку [[Вуліца Майронё|вуліцы Майронё (Майроніса)]] каля скрыжавання [[Вуліца Бярнардзіну|вуліц Бярнардзіну (Бернардзінскай)]] і [[Вуліца А. Волана|Андрыуса Волана (Андрэя Волана)]], па адрасе [[Вуліца Швянта Мікала|вуліца Швянта Мікала (Святога Мікалая)]], 9 ({{langi|lt|Šv. Mykolo g. 9}}). Ансамбль манастыра, які ўключае будынкі касцёла, кляштара і яго гаспадарчых пабудоў, агароджу, браму са званіцай і рэшткі галерэі, уключаны ў [[Рэгістр культурных каштоўнасцей Літоўскай Рэспублікі]] і ахоўваецца дзяржавай як аб’ект нацыянальнага значэння (код 764)<ref>{{cite web |url= https://kvr.kpd.lt/#/static-heritage-detail/56DF95D8-06B6-4CA9-8E32-A2A1AE760292 |title= Vilniaus bernardinių vienuolyno statinių ansamblis |work= Kultūros vertybių registras |publisher= Kultūros paveldo departamentas prie Kultūros ministerijos |accessdate= 2017-12-03 |lang= lt |archiveurl= https://web.archive.org/web/20161119142319/http://kvr.kpd.lt/#/static-heritage-detail/56DF95D8-06B6-4CA9-8E32-A2A1AE760292 |archivedate= 19 лістапада 2016 |url-status= dead }}</ref>. Цяпер у храме размяшчаецца [[Музей царкоўнай спадчыны]]<ref>{{cite web|url= http://www.bpmuziejus.lt/sv-mykolo-baznycia.html|title= Šv. Mykolo bažnyčia|date= 2015|work= Bažnytinio paveldo muziejus|publisher= Bažnytinio paveldo muziejus|accessdate= 2017-11-21|lang= lt|archiveurl= https://web.archive.org/web/20171123185613/http://bpmuziejus.lt/sv-mykolo-baznycia.html|archivedate= 23 лістапада 2017|url-status= dead}}</ref>. == Гісторыя == Кляштар бернардынак быў заснаваны ў 1495 годзе дачкой [[Віленскі ваявода|віленскага ваяводы]] [[Ганна Аляхновіч|Ганнай Аляхновіч]], якая стала [[ігумення]]й. Знаходзіўся на [[Зарэчча (Вільнюс)|Зарэччы]], за ракой [[Віленка]]й (манашкі называліся бернардзінкі зарэцкія, або кларыскі). Свайго касцёла манашкі не мелі, карысталіся [[Віленскі бернардзінскі касцёл|бернардзінскім]]. === Фундацыя касцёла святога Міхала і перанос кляштара === Распаўсюджана паданне, што [[Леў Сапега]], які ў 1594 годзе набыў у [[Яўстафі Валовіч|Валовічаў]] кавалак зямлі з палацам (насупраць касцёла Святой Ганны і бернардзінскага касцёла)<ref>''[https://runivers.ru/upload/iblock/1cb/Akty%20izdavaemye%20komissiej%20vysochajshe%20uchrezhdennoyu%20dlya%20razbora%20drevnix%20aktov%20v%20Vilone.%20Tom%2020%20l1893rorutx899sr.pdf Акты Виленской археографической комиссии: Том XX. Акты, касающиеся города Вильны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240521040704/https://runivers.ru/upload/iblock/1cb/Akty%20izdavaemye%20komissiej%20vysochajshe%20uchrezhdennoyu%20dlya%20razbora%20drevnix%20aktov%20v%20Vilone.%20Tom%2020%20l1893rorutx899sr.pdf |date=21 мая 2024 }}''. Вильна, 1893. С. 92.</ref>, <blockquote>праз акно назіраў за манашкамі з Зарэчча, якія са свайго беднага і сціплага кляштара, па шчыкалатку ў гразі і штурхаючыся з мінакамі, пад дажджом ішлі праз мост на службу ў бернардзінскі касцёл. Гетман злітаваўся над беднымі манашкамі, бачачы, якія прыкрасці ім даводзіцца цярпець, ходзячы па некалькі разоў на дзень у чужую царкву, і неўзабаве задумаў высакародна дапамагчы ім, пабудаваўшы жаночы кляштар з касцёлам<ref name=":0">Zahorski, Władysław. ''[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/19518/edition/32160/content Kościół św. Michała i klasztory panien Bernardynek w Wilnie.]'' Petersburg : nakładem «Kwartalnika Litewskiego», 1911.</ref>.</blockquote> У 1594—1596 гадах [[Леў Сапега]] перарабіў свой палац пад [[кляштар]], дакупіў некалькі дамоў і пляцаў і заснаваў касцёл св. Міхала Арханёла. У сваім прывілеі (1 кастрычніка 1599 года, віленскі капітул) канцлер запісаў:<blockquote>А значыць, да гонару і хвалы Усемагутнага Бога, Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Усіх Святых, на маёй уласнай зямлі, месцы і плошчы ў горадзе Вільні на рацэ Віленка побач з касцёлам і кляштарам бернардзінцаў св. Францішка абсервантаў, на вуліцы Зарэчнай, я пабудаваў мураваны з цэглы касцёл каталіцкага веравызнання пад тытулам св. Міхала Арханёла, пры гэтым касцёле таксама кляштар манашак рэфармаваных Св. Францыска, трэцяга правіла, за свой уласны кошт, з мноствам упрыгожванняў, золатам, срэбрай і вопраткай я забяспечыў, упрыгожыў, з розумам і прадпрымальнасцю, каб зрабіць вечную і незваротную аснову з маіх уласных дабротаў для жыцця і адзення 24 манашак у гэтым кляштары<ref name=":0" />.</blockquote>Адзінаю ўмоваю фундацыі было маленне за [[Кароль польскі|караля]], [[Сенат Рэчы Паспалітай|сенат]], усю [[Рэч Паспалітая|краіну]] і за [[Сапегі|сям’ю фундатара]]. На пражыццё і адзенне 24 манашак Сапега запісаў мястэчкі [[Стары Лепель]], [[Новы Лепель|Белы (Новы) Лепель]] з вёскамі [[Стаі (Лепельскі раён)|Стаі]], [[Лепль]], а таксама [[Бела]], [[Бароўна]], [[Залессе]], [[Слабада]], [[Зорніца]], [[Зежлін]], [[Пелевіж]] у [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] і [[Кежы]] ў [[Віленскае ваяводства|Віленскім]]. [[29 красавіка]] [[1596]] года бернардзінкі з працэсіяй перайшлі з Зарэчча ў новы кляштар. Канцлер падараваў у галоўны [[алтар]] касцёла старажытны абраз Маці Божай («[[Мадонна Сапегаў]]»). Дзякуючы шчодрасці Сапегаў кляштар лічыўся адным з самых багатых кляштараў кларысак у свеце.[[Файл:Вільня. Мадонна Сапегаў. 01.jpg|thumb|злева|[[Мадонна Сапегаў]]]] Хоць кляштар быў зафундаваны для 24 манашак, часам іх колькасць дахадзіла да 30-ці. На фасадзе касцёла пазначаны 1625 год, але кансекрацыя адбылася 8 верасня 1629 года. У 1633 памёр фундатар касцёла і кляштара Леў Сапегі, ён загадзя пабудаваў пад прэзбітэрыем прасторны склеп для сябе і сваёй сям’і, дзе хацеў быць пахаваным. Воля нябожчыка была ўрачыста выканана і 21 ліпеня адбылося пышнае пахаванне знакамітага канцлера ў прысутнасці караля Уладзіслава IV, саноўнікаў, войска, прадстаўнікоў духоўных ордэнаў і незлічоных натоўпаў народу. Знутры царква была пакрыта паліяй, а ўнутры быў размешчаны катафалк, які ззяў тысячамі свечак і лампадаў і ўпрыгожаны эмблемамі, гербамі і надпісамі. Цела Сапегі паклалі на катафалк у бляшаную труну, пакрытую срэбранымі лістамі з гербам Сапегаў. Унізе ляжала гетманская булава, загорнутая ў крэп<ref name=":0" />. Касцёл стаў [[пахавальня]]й для [[Леў Сапега|Льва Сапегі]], яго жонак [[Дарота Фірлей|Дароты Фірлей]] і [[Альжбета Сапега|Альжбеты Радзівіл]], сыноў [[Крыштаф Міхал Сапега|Крыштофа]] і [[Ян Станіслаў Сапега|Яна Станіслава]], а таксама іншых прадстаўнікоў роду [[Сапегі|Сапегаў]], іх жонак і дзяцей. === Канфлікт з кальвінскім зборам (1639—1640) === Насупраць касцёла св. Міхала ў першай палове XVII стагоддзя быў кальвінскі збор, іх школа, некалькі дамоў, дзе жылі пастары і некалькі іншых кальвіністаў. Такое суседства нараджала шмат канфліктаў з манашкамі. Паводле сведчанняў манашак, пададзеных у 1639 і 1640 гадах, кальвіністы спрабавалі крыкамі сарваць набажэнствы, якія праводзіліся ў касцёле св. Міхала або малітву цішыні ў кляштары. Акрамя таго, часта былі такія крыкі і словы, «што ні прамовяць сумленныя вусны, ні вушы сур’ёзнага сената не могуць пачуць без жаху». Акрамя таго, падчас каталіцкіх рэлігійных абрадаў кальвіністы вывешвалі пратэстанцкія харугві на сваім зборы. Магчыма, некаторыя з гэтых фактаў маглі мець месца, паколькі манашкі перанеслі свае келлі на другі бок кляштара, манастырскія вокны прама насупраць збора замураваны, а сцены вакол кляштара бернардзінак узведзены вышэй. 4 кастрычніка 1639 года нейкі Пякарскі са сваім слугой Родзевічам, будучы нападпітку, пачалі страляць з лука ў бок касцёла св. Міхала і манастыр. Адна страла ўваткнулася ў выяву св. Рафала на фасадзе касцёла, іншыя патрапілі ў сад і напалохалі манашак, якія маліліся і шпацыравалі. [[Файл:Vilnia,_Śviatoha_Michała,_Bernardynski._Вільня,_Сьвятога_Міхала,_Бэрнардынскі_(J._Bułhak,_1917)_(3).jpg|міні|Ян Булгак. Касцёл Святога Міхала. 1917 год.]] Гэта выклікала рэакцыю з боку студэнтаў-езуітаў, а таксама радыкальных элементаў з гарадскога плебсу. На наступны дзень яны напалі на кальвінскі збор і прылеглую да яго школу і шпіталь. Евангелісты, аднак, з дапамогай пехоты віленскага ваяводы, здолелі адстаяць збор. Аднак зламыснікі знішчылі дах школы (кідаючы ў яго камяні), а таксама ўварваліся ў шпіталь, разбурыўшы яго абсталяванне і пазбівалі там людзей. 6 кастрычніка для абароны збора прыйшлося выкарыстоўваць агнястрэльную зброю. Падчас перастрэлкі загінулі двое католікаў, сакрыстыян касцёла св. Яна Анджэй Клачковіч, а таксама жабрак Якуб. Рэктара кальвінскай школы Ежы Гартліба, двойчы збівалі і скідвалі ў раку Вілейку. Таксама студэнты-іезуіты напалі на суседнюю камяніцу, якая належала французскаму пратэстанту, гандляру Якабу Дэзау і, зламаўшы браму, нарабавалі ў ёй дабро. Разбіральніцтвы па гэтых замешках доўга цягнуліся, была створана асобная камісія, якая збірала сведчанні бакоў. Урэшцэ справа дайшла да Сената і мела сумныя наступствы для кальвіністаў. Дэкрэтам ад 25 чэрвеня 1640 года [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў IV]] загадаў перанесці кальвінскі збор за гарадскі вал, каб у будучым прадухіліць спрэчкі і бойкі з-за блізкасці касцёла да кальвінскага збору і школы<ref>Kempa Tomasz. ''Konflikty wyznaniowe w Wilnie od początku reformacji do końca XVII wieku.'' Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2016. s. 606—632.</ref><ref>Wisner Henrzk. [https://rcin.org.pl/ihpan/Content/26441/PDF/WA303_42367_A512-37-1993_OiR-Wisner.pdf Likwidacja zboru ewangelickiego w Wilnie (1639—1646) Z dziejów walki z inaczej wierzącymi] // ''Odrodzenie i Reformacja w Polsce'', XXXVII 1993. </ref><ref>Augystyniak Urszula. [https://rcin.org.pl/dlibra/publication/44081/edition/28806/content Jeszcze raz w sprawie tumultu wileńskiego 1639 i jego następstwach] // ''Odrodzenie i Reformacja w Polsce'', L 2006.</ref>. Гэты канфлікт стаў сюжэтам дэбютнай гістарычнай аповесці [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]] «''Касцёл Святога Міхала ў Вільні''» (першая публікацыя — 1833)<ref>Kosmanowa Bogumiła. [https://rcin.org.pl/Content/26467/PDF/WA303_42525_A512-40-1996_OiR-Kosmanowa.pdf Sprawa wileńskiego kościoła św. Michała (wizja J. I. Kraszewskiego a rzeczywistość historyczna)] // ''Odrodzenie i Reformacja w Polsce'', XL 1996. </ref>. === Кляштар падчас расійскай акупацыі Вільні (1655) === [[Файл:Vilnia,_Śviatoha_Michała,_Bernardynski._Вільня,_Сьвятога_Міхала,_Бэрнардынскі_(J._Bułhak,_1919-39).jpg|міні|Ян Булгак. Касцёл Святога Міхала і кляштар бернардынак.]] Касцёл і кляштар моцна пацярпелі ў 1655 годзе падчас маскоўскай вайны. Яшчэ да таго, як непрыяцель захапіў Вільню, манашкі па загаду біскупа пакінулі горад і схаваліся на Падляшшы, у Юхнавіцах, але перад гэтым схавалі ў садзе больш каштоўныя рэчы — срэбра, посуд і прылады. У кляштары засталіся толькі настаяцельніца Дарота Сядлешчынская і пара манашак. Калі 10 жніўня 40 000 казакоў на чале з Залатарэнкам увайшлі ў Вільню, яны ўчынілі страшэнную бойню; потым, разрабаваўшы горад, спалілі яго. Частка жыхароў хавалася ў касцёлах — св. Міхала і бернардынаў, але і тут казакі іх забілі. Паводле тагачаснай бернардзінскай хронікі, загінула тады больш за 10 тысяч чалавек. Жорсткім спосабам была забітая настаяцельніца кляштара Дарота Сядлешчынская. Яе труп, які добра захаваўся, дагэтуль знаходзіцца ў склепе касцёла св. Міхала. Непрыяцель знайшоў і забраў частку схаваных манашкамі скарбаў і цалкам разрабаваў касцёл, але не крануў цудатворны вобраз Маці Божай, потым разрабаваў склеп, забраў каштоўную труну Льва Сапегі і абабраў трупы яго і яго сваякоў, якія цягнулі па вуліцах. Пажар спустошыў горад, не пашкадаваў кляштара і касцёла св. Міхала і моцна пашкодзіў іх, так што калі манашкі вярнуліся ў горад пасля адступлення ворага, то знайшлі кляштар у поўным разбурэнні. Настаяцельніца Канстанцыя Сакалінская знайшла труп Льва Сапегі, кінуты і распрануты, і, апрануўшы яго ў манаскі габіт, вярнула ў склеп і паклала ў дубовую труну. Таксама былі сабраны косці іншых прадстаўнікоў дому Сапегаў, якія былі змешчаны ў адну вялікую труну. Становішча манашак, калі яны вярнуліся ў Вільню пасля адыходу маскоўскага войска, было адчайным, бо яны не мелі ні прытулку, ні сродкаў, каб аднавіць разбураны касцёл і кляштар. Але знайшлі дабрадзея ў асобе віленскага ваяводы і гетмана вялікага літоўскага [[Павел Ян Сапега|Паўла Яна Сапегі]], які прыпісваў усе свае перамогі апецы «Мадонны Сапегаў», у 1661 годзе ён амаль нанова адбудаваў і вялікім коштам упрыгожыў касцёл і кляштар, а [[Казімір Леў Сапега]] пакінуў завяшчаннем касцёлу св. Міхала дарагія тканіны і залаты посуд<ref name=":0" />. 13 лютага 1670 года камісія біскупа прызнала абраз Маці Божай [[цудатворны абраз|цудатворным]], [[каранацыя абраза|каранацыя]] яго адбылася 8 верасня 1750 года (цяпер знаходзіцца ў [[архікафедральны касцёл (Вільнюс)|архікафедральным касцёле]]). === Кляштар бернардзінак і касцёл святога Міхала ў XVIII—XX стагоддзях === У 1737 годзе касцёл св. Міхала абрабаваў вартаўнік касцёла св. Ганны, нейкі Бартламей. Ён скраў залатыя паціны, сярэбраныя воты, залатую ружу, прысланую Эльжбеце Сапезе Кліментам VII, сарваў перлы з арнату і інш., і прадаў усё гэта яўрэйскім гандлярам. Схоплены, ён ва ўсім прызнаўся і быў павешаны на плошчы. Яўрэйскіх гандляроў прысудзілі вярнуць усё скрадзенае, а таксама выплаціць штрафы<ref name=":0" />. Для пабудовы званіцы па хадайніцтву манашкам было дазволена выкарыстаць цэглу з разбуранай сцяны мураванай праваслаўнай царквы, якая знаходзілася побач з былым кальвінскім зборам. У 1812 годзе падчас нашэсця французаў кляштар і касцёл амаль не пацярпелі, але патрабавалі рамонту. Апошні раз яны былі рэканструяваны ў 1828 годзе. Колькасць манашак у манастыры не заўсёды была аднолькавай і вагалася ад 10 да 30 чалавек, а ў 1813 годзе іх было 33. 23 студзеня 1885 года кляштар быў закрыты, а манашкі пераведзены ў кляштар бенедыкцінак пры касцёле св. Кацярыны. Паколькі пробашча не было каму ўтрымліваць, той звярнуўся да капітула, які, аднак, не згадзіўся плаціць за ўтрыманне касцёла і пробашча. Тады, у 1888 годзе, на загад віленскага генерал-губернатара, касцёл святога Міхала быў закрыты. Абраз «Мадонны Сапегаў» быў перанесены ў касцёл бернардзінаў. [[Файл:Vilnia,_Śviatoha_Michała,_Bernardynski._Вільня,_Сьвятога_Міхала,_Бэрнардынскі_(J._Bułhak,_1938).jpg|міні|Ян Булгак. Касцёл Святога Міхала і кляштар бернардынак. 1938 год.]] Кляштар быў ператвораны ў пансіён і сталоўку для бедных старых<ref name=":0" />. Княгіня Севярына Сапежына, якая пражывала ў Галіцыі, у 1902 годзе дамовілася з расійскімі ўладамі, каб касцёл св. Міхала, як радавую капліцу-пахавальню, вярнулі Сапегам, якія абавязаліся яе рамантаваць і ўтрымліваць за ўласныя сродкі. Рэстаўрацыйныя работы вёў горадабудаўнік [[Вацлаў Міхневіч]] пад кіраўніцтвам [[Зыгмунт Гендэль|Зыгмунта Гендэля]] з [[Кракаў|Кракава]]. Пасля Першай сусветнай вайны касцёл быў наноў асвечаны, у 1921 годзе ў кляштар вярнуліся бернардынкі. У сярэдзіне 1930-х гадоў у гэтым касцёле, як спаведнік сясцёр, служыў ксёндз [[Міхал Сапоцька]]. Дзякуючы яго намаганням менавіта ў гэтым храме абраз Міласэрнага Езуса быў выстаўлены для публічнага ўшанавання. Сёння на гэтым месцы знаходзіцца копія карціны<ref name=":1">Vaišvilaitė Irena. ''Walks in Cristian Vilnius''. — Vilnius: Baltos Lankos, 2022. P. 202—211.</ref>. У гады [[нацысцкая акупацыя Літвы|нацысцкай акупацыі]] ў касцёле Св. Міхала служыў [[Адам Станкевіч]], які праводзіў тут службы на беларускай мове<ref>Луцкевіч Лявон. ''[https://files.knihi.com/Knihi/scanned/Liavon_Luckievic.Vandrouki_pa_Vilnie.djvu Вандроўкі па Вільні.]'' — Вільня, 1998. — С. 32.</ref>. Таксама тут у 1944 годзе былі схаваны самыя каштоўныя рэчы з калекцыі [[Беларускі музей у Вільні|Віленскага беларускага музея]]: <blockquote>Ператранспартаваць скрыні ў касьцёл было нялёгкай справай, але калектыў музэю прылажыў усе свае сілы, і гэта было зроблена. Мы радаваліся, што зрабілі вялікую патрыятычную справу. Радаваліся, што частку экспанатаў здалі ў апеку крыштальнай чэснасьці чалавека, выдатнага беларускага грамадскага дзеяча кс. Адама Станкевіча, які быў у гэты час адміністратарам касьцёла сьв. Міхала<ref>Луцкевіч Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. ''Спадчына'', 1995, № 1, с. 37.</ref>.</blockquote> У 1948 годзе касцёл быў наноў закрыты. У 1956 годзе тут быў створаны Музей архітэктуры. Пасля 1990 года будынак быў вернуты каталіцкай царкве і ў 2009 годзе тут адкрыты Музей царкоўнай спадчыны. == Вонкавы выгляд == Касцёл пабудаваны ў [[рэнесансавая архітэктура|рэнесансавым стылі]] з элементамі [[готыка (архітэктура)|готыкі]]. Звонку аточаны мураванымі сценамі, гэта быў першы жаночы кляштар закрытага тыпу ў Літве. Фасад падзелены масіўнымі пілястрамі класічнай формы, увенчаны актаганальнымі вежамі. Уверсе фасада знаходзіцца манаграма імя Ісуса, да папулярызацыі якой заклікаў [[Бернардзін Сіенскі]]. У трох нішах фасада знахадзіліся выявы трох архіаёналаў, зараз яны амаль не бачныя. == Інтэр’ер == [[Файл:Church of St. Michael in Vilnius03(js).jpg|міні|злева|Інтэр’ер]] Храм аднанефавы, прамавугольны ў плане, унутраная прастора разбіваецца моцнымі пілястрамі, якія выходзяць са сцен. Да нашых дзён захавалася прыгожая аўтэнтычная дэкарацыя [[цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычнага скляпення,]] на [[распалубка]]х аздобленага [[ляпніна|ляпнымі]] ўзорамі: антычнымі і рэнесанснымі расліннымі арнаментамі, у цэнтры якога знаходзіцца герб Льва Сапегі з ініцыяламі. '''Галоўны алтар''' створаны нямецкім разбяром у XVII стагоддзі, выкананы з каляровага мармуру ў стылі позняга рэнесансу. Трохузроўнева структура алтара прадстаўляе ідэю [[Святая Троіца|Святой Троіцы]], у ніжняй частцы абраз Укрыжаванага Хрыста, вышэй над ім — [[Бог Айцец]], у самай верхняй частцы — [[Святы Дух]] у форме голуба. Кампазіцыя належыць да іканаграфічнага тыпу «Трон Міласэрнасці», які сцвярджае, што ў фінальнай кульмінацыі збаўлення чалавецтва бярэ ўдзел уся Святая Троіца. Па баках галоўнага алтара размешчаны абразы Святога Міхала Арханёла (патрона касцёла) і [[Гаўрыіл (архангел)|Святога Гаўрыіла Арханёла]]. Да сярэдзіны XX стагоддзя ў касцёле апроч вялікага мармуровага алтара былі яшчэ чатыры бакавыя алтары, выкананыя ў першай палове XVIII стагоддзя, у стылістыцы [[ракако]] са штучнага мармуру (stucco lustro). Абразы з некаторых бакавых алтароў захаваліся да нашых дзён і размешчаны на сценах касцёла — Святога Міхала Арханёла (XVII стагоддзе) і [[Святая Клара|Святой Клары]] (1775). Таксама ў бакавым алтары раней знаходзіўся знакаміты абраз «Мадонна Сапегаў». Да нашага часу не захаваліся дубовы разбяны амвон і і арган<ref name=":1" /><ref>''Muzeum Dziedzictwa Sakralnego. Przewodnik.'' — Wilno, 2010. </ref>. === Надмагіллі (эпітафіі) Сапегаў === [[Файл:Tombstone for Leonas Sapiega01(js).jpg|thumb|[[Надмагілле Льва Сапегі]] і яго жонак]] Самае знакамітае надмагілле — гэта групавое '''мармуровае надмагілле Льва Сапегі''' і яго першай жонкі Дароты з Фірлеяў (пам. 1591) і другой жонкі Эльжбеты з Радзівілаў (пам. 1611). На верхняй частцы размешчана постаць Хрыста, які паўстаў з мёртвых, пад ёю рэльеф з салдатамі, якія спяць. Па абодвух баках рэльефа пра нябесную апеку нагадваюць скульптуры двух святых-патронак абедзвюх жонак — Святой Елізаветы і Святой Дароты. Крыху ніжэй — алегарычныя персаніфікацыя хрысціянскіх цнот — Веры і Надзеі. Надмагілле было выканана ў другой чвэрці XVII стагоддзя. З іншага боку ўваходу ў неф знаходзіцца манументальны '''надмагільны помнік Тэадоры Крыстыны з Тарноўскіх Сапегі''' (пам. 1652), жонкі Казіміра Льва Сапегі. Бела мармуровы бюст прадстаўляе маладую жанчыну са старанна пераданымі дэталямі ўбрання і прычоскі. Аўтарам гэтага помніка лічаць Джаванні Баціста Джызлені, а стварэнне бюста прыпісваюць скульптару Франчэска дэ Росі. Надмагільны помнік аздоблены гербамі роду Тарноўскіх. '''Надмагільны помнік [[Ян Станіслаў Сапега|Яна Станіслава Сапегі]]''' (пам. 1635) валодае досыць рэдкай структурай, ён укампанаваны ў партал дзвярэй, што вядуць у сакрыстыю. Такая кампазіцыя рэдка сустракаецца ў Цэнтральна-Усходняй Еўропе, і прыкладам для пераймання маглі паслужыць італьянскія помнік. Партал сімвалізуе пераход са света жывых у свет памёрлых. На саркафагу раней знаходзіўся мармуровы бюст Яна Станіслава, які знік у савецкія часы. '''Надмагільны помнік Крыштафа Сапегі''' (пам. 1631), рана памёрлага сына Льва Сапегі, выканаў хтосьці з італьянскіх майстраў, якія працавалі ў Вільні ў першай палове XVII стагоддзя, праўдападобна Канстанціна ці Джакоба Тэнкала. Гэты помнік вызначаецца гарманічным стылем і майстэрствам кампазіцыі, бюставы партрэт маладзёна добра перадае індывідуальныя рысы. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Віленскі кляштар бернардзінак|аўтар=}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Бернардзінскія кляштары Літвы]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] 9zm5sjz5fzn0nemefnwqxzkpoz3jub5 0 588596 5160750 5034178 2026-07-04T07:17:39Z DzBar 156353 5160750 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|The Greatest}} {{Сінгл | Назва = The Greatest | Вокладка = Sia - The Greatest cover.jpg | Выканаўца = [[Сія (спявачка)|Сіі]] | Альбом = [[This Is Acting]] (Deluxe Edition) | Бок Б = | Выпушчаны = [[6 верасня]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] | Фармат = [[лічбавая дыстрыбуцыя]] | Запісаны = | Працягласць = 3:30 | Жанр = [[электрапоп]] | Лэйбл = [[:en:Inertia (record company)|Inertia]], Monkey Puzzle Records, [[RCA Records]] | Прадзюсары = [[Greg Kurstin]] | Агляды = * ''[[:en:Wessex Scene|The Edge]]'' {{Rating|5|5}}<ref name="theedgesusu"/> | Аўтар песні = [[Сія (спявачка)|Сія]] | Чарты = <!-- * № 1 <small>([[США]], [[Hot Country Songs]])</small>--> | Папярэдні = [[Cheap Thrills (песня)|Cheap Thrills]] | Пап_год = 2016 | Год = 2016 | Наступны = [[Never Give Up]] | Наст_год = 2016 | Яшчэ = {{Youtube|GKSRyLdjsPA|logo=1|Відэакліп «The Greatest»}} }} {{Урэзка |Змест = Сія прадставіла бездакорны вакал, дарэчнае пасланне, і надзвычайнае музыкальнае відэа, дзякуючы чаму яе апошні сінгл нагадвае нам права вялікую сілу сапраўднай музыкі. |Подпіс = Бруна Расэл (газета ''[[:en:Wessex Scene|The Edge]]'')<ref name="theedgesusu"/>. |Выраўноўванне = right |Шырыня = 280px |Фон = #F5F5DC |Памер шрыфта = 8pt }} '''«The Greatest»''' — [[песня]] [[Аўстралія|аўстралійскай]] [[Спявак|спявачкі]] і аўтара [[Сія (спявачка)|Сіі]] пры ўдзеле амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], якая выйшла [[6 верасня]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 года]]. Песня ўвайшла ў делюксавае перавыданне яе сёмага альбома ''[[This Is Acting]]''<ref name="deluxe amazon">{{cite web|title=Sia — This Is Acting (Deluxe Version) — Amazon.com Music|url=https://www.amazon.com/This-Acting-Deluxe-Version-Sia/dp/B01L9EZET2|website=[[Amazon Music]]|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=28 верасня 2016}}</ref>. Песню напісалі [[Сія (спявачка)|Сія]] і [[Грэг Кёрсцін]]<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/44YgvdPqvGW40KGLSBQp4D0/the-greatest-9-moments-of-sias-career?ns_mchannel |title=The greatest 9 moments of Sia's career|work=[[BBC Radio 1]]|date=6 верасня 2016|accessdate=6 верасня 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/greatest-feat.-kendrick-lamar/id1149503804|title=The Greatest (feat. Kendrick Lamar) — Single|publisher=[[iTunes]]|date=6 верасня 2016|accessdate=6 верасня 2016}}</ref><ref name="ew1" /><ref name="rollingstone1"/>. == Водгукі == Спенсер Корнхабер з часопіса ''[[The Atlantic]]'' напісаў: «Пры адсутнасці якога-небудзь сацыяльнага кантэксту, гэта ўсё яскрава, прыгожа і невыказна сумна»<ref name="Kornhaber">Kornhaber, Spencer. [https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2016/09/sia-the-greatest-music-video-orlando-kendrick-lamar/498932 «Sia’s Wonderful and Sad Music Video for Orlando»], ''[[The Atlantic]]'', September 7, 2016</ref>. Бруна Расэл з брытанскай газеты ''{{нп5|Wessex Scene|The Edge}}'' назваў канцэпцыю песні «натхняючай» як «яснае пасланне: што мы можам змяніць сітуацыю і маем быць ‘The Greatest’, але для гэтага мы маем дзеяць зараз»<ref name="theedgesusu">{{cite web | url=https://www.theedgesusu.co.uk/records/singles/2016/09/07/review-sia-feat-kendrick-lamar-the-greatest/| title=Review: Sia feat. Kenderick Lamar — 'The Greatest' | work=The Edge | author=Russell, Bruno | date=7 верасня 2016 | accessdate=8 верасня 2016}}</ref>. == Музычнае відэа == У відэакліпе гэтай песні разам з групай дзяцей знялася 13-гадовая [[Мэдзі Зіглер]], якая раней ужо ўдзельнічала ў запісах папярэдніх кліпаў Сіі, такіх як «[[Chandelier]]» і «[[Cheap Thrills (песня)|Cheap Thrills]]». Відэа паставілі сама Сія і аўстралійскі рэжысёр {{нп5|Дэніэл Аскіл||en|Daniel Askill}}, харэографам танцавальных партый выступіў {{нп5|Раян Хэфінгтан||en|Ryan Heffington}}<ref name="ew1" /><ref name="rollingstone1" />. Яно было выпушчана 6 верасня 2016 года. Музычныя крытыкі палічылі кліп прысвячэннем [[Масавае забойства ў Арланда|масаваму забойству ў Арланда]] з-за шэрагу адсылак да тэракта, шмат удзельнічаўшых у здымках танцораў пацвердзілі гэта ў сацыяльных сетках<ref>{{Cite web|url=http://graziamagazine.ru/news/the-greatest-novyy-klip-sia-po-motivam-chandelier/|title=The Greatest: новый клип Sia по мотивам Chandelier|accessdate=2016-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909063203/http://graziamagazine.ru/news/the-greatest-novyy-klip-sia-po-motivam-chandelier/|archivedate=9 верасня 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="billboard49">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7496119/sia-the-greatest-video-orlando-nightclub-shooting-tribute-49-dancers|title=Sia's 'The Greatest' Video Features 49 Dancers in Tribute to Orlando Shooting Victims|accessdate=2016-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.out.com/music/2016/9/06/sias-latest-single-greatest-honors-pulse-shooting-victims|title=Sia’s Latest Single ‘The Greatest’ Honors Pulse Shooting Victims|date=2016-09-06|accessdate=2016-09-06}}</ref>. Відэа пачынаецца і скончваецца з нізкім гукавым гулам. Потым з’яўляюцца кадры з людзьмі, якія ляжаць на падлозе. Зіглер у парыку чорнага колеру ў поўнай цішыні размазвае пальцамі фарбу ўсіх каляроў вясёлкі па сваіх шчаках<ref name="ew1">[http://www.ew.com/article/2016/09/06/sia-greatest-kendrick-lamar Sia drops new song 'The Greatest' with Kendrick Lamar. The track’s video stars Maddie Ziegler] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160906142252/http://www.ew.com/article/2016/09/06/sia-greatest-kendrick-lamar |date=6 верасня 2016 }}. ew.com — 6 верасня 2016</ref><ref name="rollingstone1">[https://www.rollingstone.com/music/news/hear-sia-kendrick-lamar-on-rapturous-song-the-greatest-w438074 Hear Sia, Kendrick Lamar on Rapturous New Song 'The Greatest'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920064728/https://www.rollingstone.com/music/news/hear-sia-kendrick-lamar-on-rapturous-song-the-greatest-w438074 |date=20 верасня 2017 }}. rollingstone.com — 6 верасня 2016</ref><ref name="billboard1">{{cite web|last=Kaufman|first=Gil|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7496053/sia-drops-the-greatest-feat-kendrick-lamar-video-starring-maddie-ziegler|title=Sia Drops 'The Greatest' Feat. Kendrick Lamar, Video Starring Maddie Ziegler|work=[[Billboard]]|date=6 верасня 2016|accessdate=6 верасня 2016}}</ref>. Яна вызваляе 48 іншых маладых людзей з турэмнай клеткі (49 — колькасць загінулых у выніку тэракта), але іх свабода недаўгавечная. Пазней у кадры бачная зрашэчаная кулямі сцяна, пасля чаго ўсе танцоры падаюць на землю. У фінальнай сцэне па твару Мэдзі Зіглер цякуць слёзы<ref>Vulpo, Mike. [http://www.eonline.com/news/792586/sia-s-music-video-tribute-to-orlando-with-maddie-ziegler-and-kendrick-lamar-will-take-your-breath-away «Sia’s Music Video Tribute to Orlando With Maddie Ziegler and Kendrick Lamar Will Take Your Breath Away»], Eonline.com, 6 September 2016; Murphy, Desiree. [http://www.etonline.com/news/197320_maddie_ziegler_rocks_black_wig_rainbow_face_paint_sia_the_greatest_music_video_orlando_victims_tribute «Maddie Ziegler Rocks a Black Wig, Rainbow Face Paint in Sia’s Haunting Tribute Video to Orlando Victims»], ETonline.com, 6 September 2016; and Adams, Char. [http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting «Sia Releases Haunting 'The Greatest' Music Video: Is It an Orlando Shooting Tribute?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160909055020/http://www.people.com/article/sia-the-greatest-video-orlando-shooting |date=9 верасня 2016 }}, ''People'' magazine, 6 September 2016</ref><ref name="pitchfork1">[http://pitchfork.com/news/67982-listen-to-sias-new-song-the-greatest-featuring-kendrick-lamar/ Listen to Sia’s New Song «The Greatest» Featuring Kendrick Lamar]. pitchfork.com — 6 верасня 2016</ref>. == Жывыя выступленні == 7 верасня 2016 года Сія ўпершыню выканала песню «The Greatest» на [[:en:Apple media events|Apple Event]], які прайшоў у [[Сан-Францыска]] ў [[:en:Bill Graham Civic Auditorium|Bill Graham Civic Auditorium]] падчас презентацыі новай мадэлі [[iPhone 7]]. Пяць танцораў на чале з 13-гадовай [[Мэдзі Зіглер]] выступалі ў цялеснага колеру балетных трыко, а музычныя кліпы (акрамя «The Greatest» быў таксама выкананы «[[Chandelier]]») паказваліся адначасова на экране ў фонавым рэжыме<ref>{{cite web | url=https://www.rollingstone.com/music/news/watch-sia-debut-the-greatest-live-at-iphone-7-event-w438521 | title=Watch Sia Debut 'The Greatest' Live at iPhone 7 Event | work=Rolling Stone | date=7 September 2016 | accessdate=7 September 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20171001021314/http://www.rollingstone.com/music/news/watch-sia-debut-the-greatest-live-at-iphone-7-event-w438521 | archivedate=1 кастрычніка 2017 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://pitchfork.com/news/68100-sia-performs-the-greatest-chandelier-at-apple-event-watch/ | title=Sia Performs «The Greatest», «Chandelier» at Apple Event: Watch |last = Kevin Lozano and Noah Yoo| work=[[Pitchfork]] | date=7 September 2016 | accessdate=8 September 2016}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.spin.com/2016/09/sia-maddie-ziegler-apple-keynote-the-greatest-chandelier/ |last =Brian Josephs| title=Sia and Dancer Maddie Ziegler Crash the Apple Keynote to Perform «The Greatest» and «Chandelier»| work=[[Spin (часопіс)|Spin]] | date=7 September 2016 | accessdate=6 September 2016}}</ref>. == Чарты == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" |- ! scope="col"| Чарт (2016–17) ! scope="col"| Вышэйшая<br>пазіцыя |- |- {{single chart|Australia|2|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=17 September 2016|refname=ARIA}} |- {{single chart|Austria|4|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=3 November 2016}} |- ! scope="row"| Belarus ([[Unistar Radio Top 20]])<ref>{{cite web|url=http://unistar.by/music/top20/|publisher=[[Unistar Radio Top 20]] |title=Top 20 General|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222205728/http://unistar.by/music/top20/|archivedate=22 December 2016 }}</ref> | 2 |- {{single chart|Flanders|7|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=28 October 2016}} |- {{single chart|Wallonia|1|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=12 November 2016}} |- {{single chart|Canada|6|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=20 September 2016}} |- {{single chart|Billboardcanadaac|16|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=4 January 2017}} |- {{single chart|Billboardcanadachrtop40|8|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=22 November 2016}} |- {{single chart|Billboardcanadahotac|10|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=4 January 2017}} |- ! scope="row"| Colombia ([[National-Report]])<ref name="Colombia">{{cite web|archiveurl=https://archive.today/20150904025448/http://national-report.com/externos/RYM-TopNacional.php |archivedate=4 September 2015 |title=National Report - Top Nacional |lang=es |url=http://national-report.com/externos/RYM-TopNacional.php |date=4 December 2016 |publisher=National Report |url-status=dead |accessdate=8 December 2016 }}</ref> | 66 |- ! scope="row"| Croatia ([[Croatian Radiotelevision|HRT]])<ref>{{cite web|url=http://radio.hrt.hr/emisija/arc-top-40/51/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018045739/http://radio.hrt.hr/emisija/arc-top-40/51/ |url-status=dead |archive-date=18 October 2016 |title=Croatia ARC TOP 40 |publisher=HRT|accessdate=18 October 2016}}</ref> | 1 |- {{single chart|Czech Republic|2|year=2016|week=45|rowheader=true|accessdate=14 November 2016}} |- {{single chart|Czechdigital|2|week=37|year=2016|rowheader=true|accessdate=19 September 2016}} |- {{single chart|Denmark|5|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=19 October 2016}} |- {{single chart|Denmark Airplay|1|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|year=2016|week=44|rowheader=true|accessdate=2 November 2016}} |- ! scope="row"| Euro Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=ts_chart_artistname%3ASia&f[1]=itm_field_chart_id%3A846&f[2]=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=Sia|title=Sia&nbsp;– Chart history|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] Euro Digital Songs for Sia|accessdate=24 September 2016}}</ref> | 2 |- {{single chart|Finland|4|artist=Sia|song=The Greatest (Feat. Kendrick Lamar)|rowheader=true|accessdate=25 September 2016}} |- {{single chart|France|3|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=17 September 2016|refname=France}} |- {{single chart|Germany2|3|id=1588283|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=21 October 2016}} |- ! scope="row"| Greece Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2016-09-24/greece|title= Greece Digital Songs|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] Greece Digital Songs for Sia|accessdate=13 September 2016}}</ref> | 2 |- {{single chart|Hungary|1|year=2016|week=42|rowheader=true|accessdate=27 October 2016}} |- {{single chart|Hungarytop10|2|year=2016|week=36|rowheader=true|accessdate=16 September 2016}} |- ! scope="row"| Iceland ([[RÚV]])<ref>{{cite web|title=Sia Chart History|url=http://www.ruv.is/persona/sia|publisher=[[RÚV]]|accessdate=24 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328051327/http://www.ruv.is/persona/sia|archivedate=28 сакавіка 2019|url-status=dead}}</ref> | 3 |- {{single chart|Ireland|3|year=2016|week=39|rowheader=true|accessdate=30 September 2016}} |- {{single chart|Israelairplay|2|artist=Sia|song=The Greatest|year=2016|week=40|rowheader=true|accessdate=8 October 2016}} |- ! scope="row"| Israel ([[Media Forest]] TV Airplay)<ref name="israelcharts">{{cite web |url=http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx?year=2016&week=39 |title=מדיה פורסט – לדעת שאתה באוויר |publisher=Mediaforest.biz |accessdate=1 October 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002192213/http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx?year=2016&week=39 |archivedate=2 October 2016 |df=dmy-all }}</ref> | 1 |- {{single chart|Italy|5|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=15 October 2016}} |- {{single chart|Billboardjapanhot100|54|artist= Sia|rowheader=true|accessdate=21 September 2016}} |- ! scope="row"|Japan Hot Overseas (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard-japan.com/charts/detail?a=d_and_a_overseas&year=2016&month=09&day=19|title=Billboard Japan Hot Overseas|lang=ja|publisher=''Billboard'' Japan|date=19 September 2016|accessdate=13 September 2016}}</ref> | 3 |- !scope="row"| Lebanon ([[The Official Lebanese Top 20|Lebanese Top 20]])<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.olt20.com/Sia_#fragment-2 |title=The Official Lebanese Top 20 - Sia|publisher=[[The Official Lebanese Top 20]]|date=6 November 2016|accessdate=7 November 2016}}</ref> | 6 |- ! scope="row"| Luxembourg Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web | url = http://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=ts_chart_artistname%3ASia&f[1]=itm_field_chart_id%3A913&f[2]=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=Sia | work = [[Billboard (magazine)|Billboard]]| title = Luxembourg Digital Songs|accessdate=13 September 2016}}</ref> | 2 |- ! scope="row"| [[Mexico Ingles Airplay]] (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/search/charts?f[0]=ts_chart_artistname%3Asia&f[1]=itm_field_chart_id%3A1188&f[2]=ss_bb_type%3Achart_item&type=2&artist=sia|title=Sia&nbsp;– Chart history|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] [[Mexico Ingles Airplay]] for Sia|accessdate=18 October 2016}}</ref> | 1 |- {{single chart|Dutch40|4|year=2016|week=46|rowheader=true|accessdate=11 November 2016}} |- {{single chart|Dutch100|8|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=5 November 2016}} |- {{single chart|New Zealand|5|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=14 October 2016}} |- ! scope="row"| Norway ([[VG-lista]])<ref name="Norway">{{cite web|url=http://lista.vg.no/artist/sia/singel/the-greatest-feat-kendrick-lamar/6534|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919062836/http://lista.vg.no/artist/sia/singel/the-greatest-feat-kendrick-lamar/6534|url-status=dead|archive-date=19 September 2016|title=VG-lista - Sia / The Greatest (feat. Kendrick Lamar)|publisher=[[VG-lista]]|accessdate=22 October 2016}}</ref> | 2 |- {{single chart|Poland|2|chartid=2142|year=2016|rowheader=true|accessdate=14 November 2016}} |- {{single chart|Portugal|5|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=9 November 2016}} |- ! scope="row"| Romania ([[Kiss FM (Romania)|Airplay 100]])<ref>{{cite web|url=http://kissfm.ro/emisuni/54/Airplay-100|title=Romanian Airplay 100 – 15 January 2017|work=[[Media Forest]]|publisher=[[Kiss FM (Romania)|Kiss FM]]|date=15 January 2017|accessdate=16 January 2017}}</ref> | 1 |- !scope="row"{{Single chart|Romaniaradioairplay|1|year=2017|week=02|song=The Greatest|artist=Sia featurng Kendrick Lamar|accessdate=2 July 2018|publishdate=9 January 2017}} |- ! scope="row"| Russia Airplay ([[Tophit]])<ref>{{cite web|url=https://tophit.ru/ru/chart/airplay/weekly/current/all/new|title=Official Russia Top 100 Airplay Chart (week 6)|publisher=[[Tophit]]|accessdate=16 February 2017|lang=ru|archive-date=17 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217070908/https://tophit.ru/ru/chart/airplay/weekly/current/all/new|url-status=dead}}</ref> | 28 |- {{single chart|Scotland|4|date=2016-09-16|rowheader=true|accessdate=17 September 2016}} |- {{single chart|Scotland|51|date=2016-10-28|artist=Sia|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=16 November 2016|note=Solo version}} |- {{single chart|Slovakia|5|year=2016|week=49|rowheader=true|accessdate=14 December 2016}} |- {{single chart|Slovakdigital|2|week=45|year=2016|rowheader=true|accessdate=14 November 2016}} |- ! scope="row"| Slovenia ([[SloTop50]])<ref>{{cite web|url=http://www.slotop50.si/Glasbene-lestvice/Tedenske-lestvice/?year=2016&week=47|title=SloTop50: Slovenian official singles weekly chart|publisher=[[SloTop50]]|accessdate=8 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180828203216/https://www.slotop50.si/Glasbene-lestvice/Tedenske-lestvice/?year=2016&week=47|archivedate=28 жніўня 2018|url-status=dead}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| South Korea International Chart ([[Gaon Music Chart|Gaon]])<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?serviceGbn=ALL&termGbn=week&hitYear=2016&targetTime=44&nationGbn=E|title=Gaon International Chart – Week 44, 2016|publisher=Gaon Music Chart|lang=ko|accessdate=15 January 2017}}</ref> | 6 |- {{single chart|Spain|4|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=28 September 2016}} |- {{single chart|Sweden|5|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=23 September 2016|refname=Sweden}} |- {{single chart|Switzerland|1|artist=Sia feat. Kendrick Lamar|song=The Greatest|rowheader=true|accessdate=19 September 2016|refname=Switzerland}} |- {{single chart|UKsinglesbyname|5|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=17 September 2016|refname=UK}} |- {{single chart|Billboardhot100|18|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=29 November 2016}} |- {{single chart|Billboardadultpopsongs|11|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=23 February 2017}} |- {{single chart|Billboarddanceclubplay|34|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=6 December 2016}} |- {{single chart|Billboarddanceairplay|20|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=4 January 2017}} |- {{single chart|Billboardpopsongs|10|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=20 December 2016}} |- {{single chart|Billboardrhythmic|27|artist=Sia|rowheader=true|accessdate=4 January 2017}} |- ! scope="row"|Venezuela English ([[Record Report]])<ref>{{cite web|url=http://www.recordreport.com.ve/publico/anglo/|title=Pop|lang=es|date=15 October 2016|archiveurl= http://www.freezepage.com/1476643019VQWHMCLASH?url=http://www.recordreport.com.ve/publico/anglo/|archivedate=16 October 2016|publisher=Record Report}}</ref> | 3 |} == Гісторыя рэлізу == {|class=wikitable |- !Рэгіён !Дата !Фармат !Лэйбл !Спасылкі |- | У свеце | 6 верасня 2016 | [[Music download|Digital download]] | {{hlist|Monkey Puzzle|Inertia|[[RCA Records|RCA]]}} |<ref>{{cite web|title=The Greatest (feat. Kendrick Lamar) - Single by Sia|url=https://itunes.apple.com/us/album/greatest-feat.-kendrick-lamar/id1149503804|website=[[iTunes Store]] (US)|publisher=[[Apple Inc]]|accessdate=8 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=The Greatest (feat. Kendrick Lamar) - Single by Sia|url=https://itunes.apple.com/au/album/greatest-feat.-kendrick-lamar/id1150319718|website=[[iTunes Store]] (Australia)|publisher=[[Apple Inc]]|accessdate=8 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=The Greatest (feat. Kendrick Lamar) - Single by Sia|url=https://itunes.apple.com/gb/album/greatest-feat.-kendrick-lamar/id1149503804|website=[[iTunes Store]] (UK)|publisher=[[Apple Inc]]|accessdate=8 September 2016}}</ref> |- | {{ЗША}} [[ЗША]] | 27 верасня 2016 | [[Contemporary hit radio]] | RCA |<ref>{{cite web|title=Top 40/M Future Releases|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|publisher=All Access Media Group|accessdate=8 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160908010600/http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|archivedate=September 8, 2016}}</ref> |} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{YouTube|GKSRyLdjsPA|«The Greatest»|logo=1}} (афіцыйнае відэа) * {{YouTube|S9MhqIYuev8|«The Greatest»|logo=1}} (жывое выступленне на прэзентацыі Apple Keynote) * {{YouTube|sG6aWhZnbfw|«The Greatest»|logo=1}} (аўдыёверсія з вакалам Кендрыка Ламара на 2-ой хв) * [http://www.perevod-pesen.ru/sia-the-greatest-feat-kendrick-lamar/ Пераклад песні The Greatest на рускую мову] {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні на англійскай мове]] 6uzfc37g2v6wuwrl8dlsvou2ajctw1s 0 600820 5160820 3378754 2026-07-04T08:57:13Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5160820 wikitext text/x-wiki [[Файл:Брэсцкі рачны порт - panoramio.jpg|thumb|Брэсцкі рачны порт]] '''Брэсцкі рачны порт''' — порт на рацэ [[Мухавец (рака)|Мухавец]] у [[Брэст|Брэсце]]. Самы вялікі па грузаабароце ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>Геаграфія Беларусі: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / М. М. Брылеўскі, Г. С. Смалякоў; пер. з рус. мовы Н. М. Брылеўскай, В. Л. Смаляковай. — 3-е выд., перапрац. — Мінск: Нар. асвета, 2012. — 303 с.: іл. ISBN 978-985-03-1787-2</ref>. == Гісторыя == Заснаваны ў [[1940]] годзе як канцавы портапункт водна-транспартнай магістралі Дняпроўска-Бугскага воднага шляху. З 1950-х гадоў актыўна ішло будаўніцтва. У 1980-х гадах быў транспартным прадпрыемствам рачнога флоту БССР па перапрацоўцы грузаў, аб’ём грузаў — больш 6 млн.тон (1985). З Брэсцкага рачнога порта адпраўлялася на экспарт у [[ГДР]] жалезная руда (у порце транспартавалася ў вагоны), ажыццяўлялася перагрузка прадукцыі будаўнічых арганізацый Брэста, ажыццяўляліся экскурсійныя пасажыраперавозкі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭДГБ|Брэст}} [[Катэгорыя:Басейн Мухаўца]] [[Катэгорыя:Рачныя парты Беларусі]] [[Катэгорыя:Транспарт Брэста]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:1940 год у Беларусі]] o8v7icjvmo7cq73t541qniizhsxlhie 0 600832 5160749 5095631 2026-07-04T07:16:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160749 wikitext text/x-wiki [[Файл:Брэсцкі рачны порт - panoramio.jpg|thumb|[[Брэсцкі рачны порт]]]] '''Рачны транспарт Беларусі''' — гістарычна найважнейшы з пункту гледжання аб'ёмаў перавозак від транспарту, які саступіў першынства толькі ў канцы XIX стагоддзя з пабудовай шырокай сеткі [[Чыгуначны транспарт|чыгункі]] і яшчэ болей са з'яўленнем [[Аўтамабільны транспарт|аўтамабільнага транспарту]] ў XX стагоддзі. У розных рачных сістэмах і ў розныя перыяды ў [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваліся розныя тыпы рачных суднаў: [[Струг (судна)|стругі]], [[Дуб (судна)|дубы]] (дубасы), [[Барка|баркі]], [[Берліна|берліны]], [[Лайба|лайбы]], [[Віціна|віціны]] і іншыя. З 1850 года па [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Дняпро|Дняпру]] пачалі рэгулярна курсіраваць [[Параход|параходы]]. == Гісторыя == У 1905 годзе даўжыня суднаходных шляхоў на тэрыторыі Беларусі складала 4403 км, у 1940 годзе — каля 3,7 тыс. км{{sfn|Беларусь|1995}}. === Савецкі перыяд (БССР) === ==== Пасляваеннае аднаўленне ==== [[Вялікая Айчынная вайна]] нанесла каласальны ўрон рачному транспарту рэспублікі. На тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] было разбурана 37 партова-прыстанскіх гаспадарак, знішчаны збудаванні [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК) і шлюзавай сістэмы на рацэ [[Сож]], спалены 14 [[Суднарамонтны завод|суднарамонтных заводаў]] і [[Верф|верфяў]]. З-за вострага дэфіцыту металу ў 1944—1946 гадах практыкавалася будаўніцтва драўляных суднаў. Спецыяльная арганізацыя «Днепрабугбуд» сіламі мясцовага насельніцтва аднаўляла шлюзы ДБК, што дазволіла хутка аднавіць суднаходства{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 137}}. У [[Барысаў (горад)|Барысаве]] ў 1946 годзе майстравалі невялікія пласкадонныя [[Баржа|баржы]] грузападымальнасцю 15 тон. ==== Тэхнічнае пераабсталяванне (1950—1960-я гады) ==== У гэты перыяд адбыўся пераход ад паравога флоту да больш эканамічнага дызельнага. У 1951 годзе на Дняпры пачаў укараняцца перадавы метад ваджэння несамаходных суднаў — «штурханне» (замест звычайнай буксіроўкі на тросе). Гэта дазволіла паменшыць супраціўленне вады, павялічыць хуткасць руху на 20 % і істотна знізіць выдаткі на перавозку грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=232}}. У канцы 1950-х гадоў на рэках БССР пачалася эра хуткасных пасажырскіх перавозак. У 1959 годзе з'явіліся 5-месныя рачныя таксі на падводных крылах і знакамітыя [[Цеплаход|цеплаходы]] тыпу [[Ракета (судна)|«Ракета»]] (хуткасць да 60 км/г). Паколькі стандартныя «Ракеты» не заўсёды падыходзілі для мелкаводных рэк, з 1962 года пачалася эксплуатацыя спецыяльна створаных 30-месных [[Судна на падводных крылах|суднаў на падводных крылах]] [[Беларусь (судна)|«Беларусь»]] з асадкай пры ходзе на крылах усяго 30 см, а пазней — суднаў тыпу [[Палессе (судна)|«Палессе»]] і катараў [[Волга (катар)|«Волга»]]. Хуткасныя лініі злучылі [[Гомель]], [[Кіеў]], [[Мазыр]] і [[Пінск]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=143, 149}}. У 1973 годзе ў [[Віцебск]]у быў спушчаны на ваду першы ў рэспубліцы цеплаход [[Судна на паветранай падушцы|на паветранай падушцы]] [[Зарніца (судна)|«Зарніца»]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=155}}. ==== Механізацыя і спад (1970—1980-я гады) ==== Асноўнымі грузамі для рачнога флоту з'яўляліся будаўнічыя матэрыялы ([[Пясок|пясок]], [[Шчэбень|шчэбень]]) і [[Лесаматэрыялы|лес]]. У 1970-я гады праводзілася комплексная механізацыя партоў. Важным праектам стала падвядзенне ў 1977 годзе 6-кіламетровага канала ад ракі Прыпяць да прычалаў камбіната ў [[Мікашэвічы|Мікашэвічах]], дзе быў абсталяваны магутны перагрузачны комплекс на 2 млн тон грузаў у год{{sfn|Цімафееў|2013|с=123}}. Аднак агульная працягласць эксплуатуемых рачных шляхоў з цягам часу змяншалася: калі ў 1970 годзе яна складала 3956 км, то ў 1979 годзе — 3873 км (з іх з асвятляльнай абстаноўкай — 2348 км){{sfn|Цімафееў|2013|с=122}}. У 1980-я гады рачны транспарт пачаў губляць пасажыраў з-за жорсткай канкурэнцыі з боку аўтамабільнага і чыгуначнага транспарту. Многія пасажырскія лініі станавіліся стратнымі і закрываліся{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. Эканамічны крызіс 1990—1991 гадоў прывёў да рэзкага падзення аб'ёмаў грузаперавозак. Тым не менш, у 1991 годзе ў складзе [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]] дзейнічала 10 партоў, здольных перапрацоўваць да 40 млн тон грузаў, што ў 60 разоў перавышала паказчыкі 1940 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=181}}. === Сучасны стан === У 1993 годзе агульная працягласць водных шляхоў складала 2495 км. Было перавезена 8,918 млн тон грузаў і 314 тыс. пасажыраў{{sfn|Беларусь|1995}}. У XXI стагоддзі рачны транспарт адыгрывае значную ролю пераважна ў паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Для яго функцыянавання найбольш прыдатны Дняпро, Прыпяць, [[Бярэзіна]] і Сож. Арганізавана суднаходства таксама на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] і часткова на [[Нёман]]е. Большая частка перавозімых грузаў прыходзіцца на Прыпяць і Дняпроўска-Бугскі канал. Апошні ажыццяўляе пераважна грузавыя перавозкі, у той час як адноўлены [[Аўгустоўскі канал]] прызначаецца ў асноўным для турыстычна-экскурсійнай дзейнасці. Па рэках Прыпяць і Дняпро ў прыдунайскія краіны і [[Чорнае мора|чарнаморскія парты]] перавозяцца [[Калійныя ўгнаенні|калійныя ўгнаенні]], [[Галіт|харчовая соль]], [[Сапрапель|сапрапель]]. У розныя часы разглядалася неабходнасць пабудавання канала паміж Заходняй Дзвіной і Дняпром, аднаўлення [[Агінскі канал|Агінскага канала]] і, магчыма, [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]. Рэгулярнае кругласутачнае суднаходства ажыццяўляецца на працягу ўсяго каля 500 км, ці менш за 10 % ад магчымага. Дзейнічаюць рачныя парты з механізаванымі прычаламі ў Гомелі, [[Брэст|Брэсце]], [[Бабруйск]]у, [[Магілёў (рачны порт)|Магілёве]], Пінску, Мазыры, Мікашэвічах і [[Рэчыца|Рэчыцы]]. Самы вялікі па аб'ёме перапрацоўкі грузаў — [[Брэсцкі рачны порт]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Рачны́ тра́нспарт|626—627}} * Геаграфія Беларусі: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / М. М. Брылеўскі, Г. С. Смалякоў; пер. з рус. мовы Н. М. Брылеўскай, В. Л. Смаляковай. — 3-е выд., перапрац. — Мінск: [[Народная асвета (выдавецтва)|Нар. асвета]], 2012. — 303 с.: іл. — ISBN 978-985-03-1787-2. * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя транспарту Беларусі]] 0dte655zxmfsqcm73li1dz2gtkropze 5160755 5160749 2026-07-04T07:23:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Пасляваеннае аднаўленне */ 5160755 wikitext text/x-wiki [[Файл:Брэсцкі рачны порт - panoramio.jpg|thumb|[[Брэсцкі рачны порт]]]] '''Рачны транспарт Беларусі''' — гістарычна найважнейшы з пункту гледжання аб'ёмаў перавозак від транспарту, які саступіў першынства толькі ў канцы XIX стагоддзя з пабудовай шырокай сеткі [[Чыгуначны транспарт|чыгункі]] і яшчэ болей са з'яўленнем [[Аўтамабільны транспарт|аўтамабільнага транспарту]] ў XX стагоддзі. У розных рачных сістэмах і ў розныя перыяды ў [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваліся розныя тыпы рачных суднаў: [[Струг (судна)|стругі]], [[Дуб (судна)|дубы]] (дубасы), [[Барка|баркі]], [[Берліна|берліны]], [[Лайба|лайбы]], [[Віціна|віціны]] і іншыя. З 1850 года па [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Дняпро|Дняпру]] пачалі рэгулярна курсіраваць [[Параход|параходы]]. == Гісторыя == У 1905 годзе даўжыня суднаходных шляхоў на тэрыторыі Беларусі складала 4403 км, у 1940 годзе — каля 3,7 тыс. км{{sfn|Беларусь|1995}}. === Савецкі перыяд (БССР) === ==== Пасляваеннае аднаўленне ==== [[Вялікая Айчынная вайна]] нанесла каласальны ўрон рачному транспарту рэспублікі. На тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] было разбурана 37 партова-прыстанскіх гаспадарак, знішчаны збудаванні [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК) і шлюзавай сістэмы на рацэ [[Сож]], спалены 14 [[Суднарамонтны завод|суднарамонтных заводаў]] і [[Верф|верфяў]]. З-за вострага дэфіцыту металу ў 1944—1946 гадах практыкавалася будаўніцтва драўляных суднаў. Спецыяльная арганізацыя «[[Днепрабугбуд]]» сіламі мясцовага насельніцтва аднаўляла шлюзы ДБК, што дазволіла хутка аднавіць [[Суднаходства ў Беларусі|суднаходства]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 137}}. У [[Барысаў (горад)|Барысаве]] ў 1946 годзе майстравалі невялікія пласкадонныя [[Баржа|баржы]] грузападымальнасцю 15 тон. ==== Тэхнічнае пераабсталяванне (1950—1960-я гады) ==== У гэты перыяд адбыўся пераход ад паравога флоту да больш эканамічнага дызельнага. У 1951 годзе на Дняпры пачаў укараняцца перадавы метад ваджэння несамаходных суднаў — «штурханне» (замест звычайнай буксіроўкі на тросе). Гэта дазволіла паменшыць супраціўленне вады, павялічыць хуткасць руху на 20 % і істотна знізіць выдаткі на перавозку грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=232}}. У канцы 1950-х гадоў на рэках БССР пачалася эра хуткасных пасажырскіх перавозак. У 1959 годзе з'явіліся 5-месныя рачныя таксі на падводных крылах і знакамітыя [[Цеплаход|цеплаходы]] тыпу [[Ракета (тып рачных суднаў)|«Ракета»]] (хуткасць да 60 км/г). Паколькі стандартныя «Ракеты» не заўсёды падыходзілі для мелкаводных рэк, з 1962 года пачалася эксплуатацыя спецыяльна створаных 30-месных [[Судна на падводных крылах|суднаў на падводных крылах]] [[Беларусь (тып рачных суднаў)|«Беларусь»]] з асадкай пры ходзе на крылах усяго 30 см, а пазней — суднаў тыпу [[Палессе (тып рачных суднаў)|«Палессе»]] і катараў [[Волга (тып рачных суднаў)|«Волга»]]. Хуткасныя лініі злучылі [[Гомель]], [[Кіеў]], [[Мазыр]] і [[Пінск]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=143, 149}}. У 1973 годзе ў [[Віцебск]]у быў спушчаны на ваду першы ў рэспубліцы цеплаход [[Судна на паветранай падушцы|на паветранай падушцы]] [[Зарніца (тып рачных суднаў)|«Зарніца»]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=155}}. ==== Механізацыя і спад (1970—1980-я гады) ==== Асноўнымі грузамі для рачнога флоту з'яўляліся будаўнічыя матэрыялы ([[Пясок|пясок]], [[Шчэбень|шчэбень]]) і [[Лесаматэрыялы|лес]]. У 1970-я гады праводзілася комплексная механізацыя партоў. Важным праектам стала падвядзенне ў 1977 годзе 6-кіламетровага канала ад ракі Прыпяць да прычалаў [[Граніт (прадпрыемства)|камбіната]] ў [[Мікашэвічы|Мікашэвічах]], дзе быў абсталяваны магутны перагрузачны комплекс на 2 млн тон грузаў у год{{sfn|Цімафееў|2013|с=123}}. Аднак агульная працягласць эксплуатуемых рачных шляхоў з цягам часу змяншалася: калі ў 1970 годзе яна складала 3956 км, то ў 1979 годзе — 3873 км (з іх з асвятляльнай абстаноўкай — 2348 км){{sfn|Цімафееў|2013|с=122}}. У 1980-я гады рачны транспарт пачаў губляць пасажыраў з-за жорсткай канкурэнцыі з боку [[Аўтамабільны транспарт у Беларусі|аўтамабільнага]] і [[Чыгуначны транспарт у Беларусі|чыгуначнага]] транспарту. Многія пасажырскія лініі станавіліся стратнымі і закрываліся{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. Эканамічны крызіс 1990—1991 гадоў прывёў да рэзкага падзення аб'ёмаў грузаперавозак. Тым не менш, у 1991 годзе ў складзе [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]] дзейнічала 10 партоў, здольных перапрацоўваць да 40 млн тон грузаў, што ў 60 разоў перавышала паказчыкі 1940 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=181}}. === Сучасны стан === У 1993 годзе агульная працягласць водных шляхоў складала 2495 км. Было перавезена 8,918 млн тон грузаў і 314 тыс. пасажыраў{{sfn|Беларусь|1995}}. У XXI стагоддзі рачны транспарт адыгрывае значную ролю пераважна ў паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Для яго функцыянавання найбольш прыдатны [[Дняпро]], [[Прыпяць]], [[Бярэзіна]] і [[Сож]]. Арганізавана суднаходства таксама на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] і часткова на [[Нёман]]е. Большая частка перавозімых грузаў прыходзіцца на Прыпяць і Дняпроўска-Бугскі канал. Апошні ажыццяўляе пераважна грузавыя перавозкі, у той час як адноўлены [[Аўгустоўскі канал]] прызначаецца ў асноўным для турыстычна-экскурсійнай дзейнасці. Па рэках Прыпяць і Дняпро ў прыдунайскія краіны і [[Чорнае мора|чарнаморскія парты]] перавозяцца [[Калійныя ўгнаенні|калійныя ўгнаенні]], [[Галіт|харчовая соль]], [[Сапрапель|сапрапель]]. У розныя часы разглядалася неабходнасць пабудавання канала паміж Заходняй Дзвіной і Дняпром, аднаўлення [[Агінскі канал|Агінскага канала]] і, магчыма, [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]. Рэгулярнае кругласутачнае суднаходства ажыццяўляецца на працягу ўсяго каля 500 км, ці менш за 10 % ад магчымага. Дзейнічаюць рачныя парты з механізаванымі прычаламі ў [[Гомель|Гомелі]], [[Брэст|Брэсце]], [[Бабруйск]]у, [[Магілёў (рачны порт)|Магілёве]], [[Пінск|Пінску]], [[Мазыр|Мазыры]], [[Мікашэвічы|Мікашэвічах]] і [[Рэчыца|Рэчыцы]]. Самы вялікі па аб'ёме перапрацоўкі грузаў — [[Брэсцкі рачны порт]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Рачны́ тра́нспарт|626—627}} * Геаграфія Беларусі: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / М. М. Брылеўскі, Г. С. Смалякоў; пер. з рус. мовы Н. М. Брылеўскай, В. Л. Смаляковай. — 3-е выд., перапрац. — Мінск: [[Народная асвета (выдавецтва)|Нар. асвета]], 2012. — 303 с.: іл. — ISBN 978-985-03-1787-2. * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя транспарту Беларусі]] bn1swoss70973s9q786s2nyvk6sg47n 5160756 5160755 2026-07-04T07:25:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Тэхнічнае пераабсталяванне (1950—1960-я гады) */ 5160756 wikitext text/x-wiki [[Файл:Брэсцкі рачны порт - panoramio.jpg|thumb|[[Брэсцкі рачны порт]]]] '''Рачны транспарт Беларусі''' — гістарычна найважнейшы з пункту гледжання аб'ёмаў перавозак від транспарту, які саступіў першынства толькі ў канцы XIX стагоддзя з пабудовай шырокай сеткі [[Чыгуначны транспарт|чыгункі]] і яшчэ болей са з'яўленнем [[Аўтамабільны транспарт|аўтамабільнага транспарту]] ў XX стагоддзі. У розных рачных сістэмах і ў розныя перыяды ў [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваліся розныя тыпы рачных суднаў: [[Струг (судна)|стругі]], [[Дуб (судна)|дубы]] (дубасы), [[Барка|баркі]], [[Берліна|берліны]], [[Лайба|лайбы]], [[Віціна|віціны]] і іншыя. З 1850 года па [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Дняпро|Дняпру]] пачалі рэгулярна курсіраваць [[Параход|параходы]]. == Гісторыя == У 1905 годзе даўжыня суднаходных шляхоў на тэрыторыі Беларусі складала 4403 км, у 1940 годзе — каля 3,7 тыс. км{{sfn|Беларусь|1995}}. === Савецкі перыяд (БССР) === ==== Пасляваеннае аднаўленне ==== [[Вялікая Айчынная вайна]] нанесла каласальны ўрон рачному транспарту рэспублікі. На тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] было разбурана 37 партова-прыстанскіх гаспадарак, знішчаны збудаванні [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК) і шлюзавай сістэмы на рацэ [[Сож]], спалены 14 [[Суднарамонтны завод|суднарамонтных заводаў]] і [[Верф|верфяў]]. З-за вострага дэфіцыту металу ў 1944—1946 гадах практыкавалася будаўніцтва драўляных суднаў. Спецыяльная арганізацыя «[[Днепрабугбуд]]» сіламі мясцовага насельніцтва аднаўляла шлюзы ДБК, што дазволіла хутка аднавіць [[Суднаходства ў Беларусі|суднаходства]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=102, 137}}. У [[Барысаў (горад)|Барысаве]] ў 1946 годзе майстравалі невялікія пласкадонныя [[Баржа|баржы]] грузападымальнасцю 15 тон. ==== Тэхнічнае пераабсталяванне (1950—1960-я гады) ==== У гэты перыяд адбыўся пераход ад паравога флоту да больш эканамічнага дызельнага. У 1951 годзе на Дняпры пачаў укараняцца перадавы метад ваджэння несамаходных суднаў — «штурханне» (замест звычайнай буксіроўкі на тросе). Гэта дазволіла паменшыць супраціўленне вады, павялічыць хуткасць руху на 20 % і істотна знізіць выдаткі на перавозку грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=232}}. У канцы 1950-х гадоў на рэках БССР пачалася эра хуткасных пасажырскіх перавозак. У 1959 годзе з'явіліся 5-месныя рачныя таксі на падводных крылах і знакамітыя [[Цеплаход|цеплаходы]] тыпу [[Ракета (тып рачных суднаў)|«Ракета»]] (хуткасць да 60 км/г). Паколькі стандартныя «Ракеты» не заўсёды падыходзілі для мелкаводных рэк, з 1962 года пачалася эксплуатацыя спецыяльна створаных 30-месных [[Судна на падводных крылах|суднаў на падводных крылах]] [[Беларусь (тып рачных суднаў)|«Беларусь»]] з асадкай пры ходзе на крылах усяго 30 см, а пазней — суднаў тыпу [[Палессе (тып рачных суднаў)|«Палессе»]] і катараў [[Волга (тып рачных суднаў)|«Волга»]]. Хуткасныя лініі злучылі [[Гомель]], [[Кіеў]], [[Мазыр]] і [[Пінск]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=143, 149}}. У 1973 годзе ў [[Віцебск]]у быў спушчаны на ваду першы ў рэспубліцы цеплаход [[Судна на паветранай падушцы|на паветранай падушцы]] [[Зарніца (тып рачных суднаў)|«Зарніца»]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=155}}. ==== Механізацыя і спад (1970—1980-я гады) ==== Асноўнымі грузамі для рачнога флоту з'яўляліся будаўнічыя матэрыялы ([[Пясок|пясок]], [[Шчэбень|шчэбень]]) і [[Лесаматэрыялы|лес]]. У 1970-я гады праводзілася комплексная механізацыя партоў. Важным праектам стала падвядзенне ў 1977 годзе 6-кіламетровага канала ад ракі Прыпяць да прычалаў [[Граніт (прадпрыемства)|камбіната]] ў [[Мікашэвічы|Мікашэвічах]], дзе быў абсталяваны магутны перагрузачны комплекс на 2 млн тон грузаў у год{{sfn|Цімафееў|2013|с=123}}. Аднак агульная працягласць эксплуатуемых рачных шляхоў з цягам часу змяншалася: калі ў 1970 годзе яна складала 3956 км, то ў 1979 годзе — 3873 км (з іх з асвятляльнай абстаноўкай — 2348 км){{sfn|Цімафееў|2013|с=122}}. У 1980-я гады рачны транспарт пачаў губляць пасажыраў з-за жорсткай канкурэнцыі з боку [[Аўтамабільны транспарт у Беларусі|аўтамабільнага]] і [[Чыгуначны транспарт у Беларусі|чыгуначнага]] транспарту. Многія пасажырскія лініі станавіліся стратнымі і закрываліся{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. [[Эканамічны крызіс у СССР (1989—1991)|Эканамічны крызіс 1990—1991 гадоў]] прывёў да рэзкага падзення аб'ёмаў грузаперавозак. Тым не менш, у 1991 годзе ў складзе [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]] дзейнічала 10 партоў, здольных перапрацоўваць да 40 млн тон грузаў, што ў 60 разоў перавышала паказчыкі 1940 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=181}}. === Сучасны стан === У 1993 годзе агульная працягласць водных шляхоў складала 2495 км. Было перавезена 8,918 млн тон грузаў і 314 тыс. пасажыраў{{sfn|Беларусь|1995}}. У XXI стагоддзі рачны транспарт адыгрывае значную ролю пераважна ў паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Для яго функцыянавання найбольш прыдатны [[Дняпро]], [[Прыпяць]], [[Бярэзіна]] і [[Сож]]. Арганізавана суднаходства таксама на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] і часткова на [[Нёман]]е. Большая частка перавозімых грузаў прыходзіцца на Прыпяць і Дняпроўска-Бугскі канал. Апошні ажыццяўляе пераважна грузавыя перавозкі, у той час як адноўлены [[Аўгустоўскі канал]] прызначаецца ў асноўным для турыстычна-экскурсійнай дзейнасці. Па рэках Прыпяць і Дняпро ў прыдунайскія краіны і [[Чорнае мора|чарнаморскія парты]] перавозяцца [[Калійныя ўгнаенні|калійныя ўгнаенні]], [[Галіт|харчовая соль]], [[Сапрапель|сапрапель]]. У розныя часы разглядалася неабходнасць пабудавання канала паміж Заходняй Дзвіной і Дняпром, аднаўлення [[Агінскі канал|Агінскага канала]] і, магчыма, [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]. Рэгулярнае кругласутачнае суднаходства ажыццяўляецца на працягу ўсяго каля 500 км, ці менш за 10 % ад магчымага. Дзейнічаюць рачныя парты з механізаванымі прычаламі ў [[Гомель|Гомелі]], [[Брэст|Брэсце]], [[Бабруйск]]у, [[Магілёў (рачны порт)|Магілёве]], [[Пінск|Пінску]], [[Мазыр|Мазыры]], [[Мікашэвічы|Мікашэвічах]] і [[Рэчыца|Рэчыцы]]. Самы вялікі па аб'ёме перапрацоўкі грузаў — [[Брэсцкі рачны порт]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Рачны́ тра́нспарт|626—627}} * Геаграфія Беларусі: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / М. М. Брылеўскі, Г. С. Смалякоў; пер. з рус. мовы Н. М. Брылеўскай, В. Л. Смаляковай. — 3-е выд., перапрац. — Мінск: [[Народная асвета (выдавецтва)|Нар. асвета]], 2012. — 303 с.: іл. — ISBN 978-985-03-1787-2. * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя транспарту Беларусі]] gunofvorf9n989omsscw13wsso09wpg 0 604342 5160573 4360225 2026-07-03T15:36:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160573 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Канстанцін Густававіч Рэнард }} '''Канстанцін Густававіч Рэна́рд'''<ref name="БЭ14">{{крыніцы/БелЭн|14к}}</ref> ({{ДН|28|10|1884}} — {{ДС|27|7|1961}}) — [[вучоны]] ў галіне селекцыі, [[насенняводства]] і [[кветкаводства]], [[аграном]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1944), [[прафесар]] (1925). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе {{МН|Чавусы}} [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] (сучасны адміністрацыйны цэнтр [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). У 1810 годзе скончыў [[Кіеўскі політэхнічны інстытут]]. У 1919—1930 гадах у [[БДСГА|Горацкім сельскагаспадарчым інстытуце]] на пасадзе загадчыка кафедрай селекцыі і раслінаводства. 24 верасня 1930 г. арыштаваны па абвінавачванню ў контррэвалюцыйнай дзейнасці і 23 ліпеня 1931 г. асуджаны да 3-х гадоў лагераў (рэабілітаваны 18 жніўня 1945 г.)<ref>[http://base.memo.ru/person/show/2837646 Сводная база данных о жертвах государственного террора в СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190623182429/http://base.memo.ru/person/show/2837646 |date=23 чэрвеня 2019 }}{{ref-ru}} // [[Мемарыял (арганізацыя)|Міжнароднае гісторыка-асветніцкае, праваабарончае і дабрачыннае таварыства «Мемарыял»]]</ref>. У 1939—1960 гг. К. Г. Рэнард на пасадзе загадчыка кафедрай генетыкі, селекцыі і фізіялогіі раслін [[Омскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт імя П. А. Сталыпіна|Омскага сельскагаспадарчага інстытута]]<ref name="ОМСК" />. == Навуковая дзейнасць == К. Г. Рэнарду належаць навуковыя працы па селекцыі [[лён]]у і [[Збожжавыя культуры|збожжавых культур]], [[Кветкаводства|кветкаводстве]]. З’яўляецца аўтарам сартоў піваварнага [[Ячмень|ячменю]] і льну-даўгунцу. Аўтар больш за 70 навуковых прац<ref name="ОМСК">[http://www.agro.omgau.ru/nauka/item/58-istoriya-kafedry.html Сайт Агратэхнічнага факультэта Омскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта імя П. А. Сталыпіна]{{ref-ru}}</ref>. Сярод апублікаванага: * О местном Надвисленском ячмене // Тр. Бюро по прикл. бо-танике. 1913. Т. 6. Вып. 1. С. 499—518.<ref name="Res">[https://www.researchgate.net/profile/N_Goncharov/publication/275169432_Bureau_of_Applied_Botany_during_the_First_Word_War_The_collection_of_documents/links/55349a400cf2f2a588b26054/Bureau-of-Applied-Botany-during-the-First-Word-War-The-collection-of-documents.pdf Бюро по прикладной ботанике в годы Первой мировой войны: сборник документов / Подготовка к печати, вступительная статья и комментарии А. А. Федотовой, Н. П. Гончарова; отв. ред. Э. И. Колчинский. — СПб. : Нестор-История, 2014.]{{ref-ru}} ISBN 978-5-4469-0000-0</ref> * Пивоваренный ячмень и его возделывание. — [[Масква|М.]], [[Санкт-Пецярбург|Л.]], 1925. * Пшеница. — Смоленск, 1935 (разам з І. Нікуліным) * Краткое руководство по аппробации зерновых хлебов: (преимущественно для Белоруссии) : по материалам и работам кафедры селекции Белорусской сельскохозяйственной академии в Горы-Горках / сост.: К. Г. Ренард, Г. Р. Рего. — Минск, 1927. * Цветоводство в Омской области: научно-популярная литература / К. Г. Ренард; ред. И. В. Листов. — [[Омск]]: Омск. кн. изд-во, 1959. — 112 с.: ил. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|14|Рэнард Канстанцін Густававіч||12}} * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Рэнард Канстанцін Густававіч||415}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-120806&strq=l_siz=20 Рэнард, Канстанцін Густававіч (доктар сельскагаспадарчых навук ; 1884—1961)]{{Недаступная спасылка}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://www.agro.omgau.ru/nauka/item/58-istoriya-kafedry.html Сайт Агротехнологического факультета Омского государственного аграрного университета имени П. А. Столыпина]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавускім павеце]] [[Катэгорыя:Селекцыянеры СССР]] [[Катэгорыя:Аграномы СССР]] [[Катэгорыя:Аграномы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] {{DEFAULTSORT:Рэнард Канстанцін Густававіч}} n6c7ag88clfkpmqxu3cjecge6apyo0t 0 609041 5160758 5096656 2026-07-04T07:28:04Z DenisBorum 139498 абнаўленне звестак 5160758 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы''' (РІВШ) — рэспубліканскі цэнтр павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі [[Настаўнік|педагагічных кадраў]]. == Гісторыя == 20 лютага 1973 года быў заснаваны Інстытут павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў грамадскіх навук пры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. У 1992 годзе ён пераўтвораны ў Нацыянальны інстытут [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]] пры БДУ, а ў 1993 годзе быў перададзены ў падпарадкаванне [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі РБ]]. 19 ліпеня 1994 года ўстанова пераўтворана ў Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы Міністэрства адукацыі РБ. У 2004 годзе яна перайменавана ў Дзяржаўную ўстанову адукацыі «Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы»<ref name="bsu.by">https://bsu.by/ru/main.aspx?guid=6331 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190223020557/https://www.bsu.by/ru/main.aspx?guid=6331 |date=23 лютага 2019 }}</ref>. У 2026 годзе РІВШ быў далучаны да [[Акадэмія адукацыі (Мінск)|Акадэміі нацыянальнай адукацыі]]<ref>[https://government.by/sites/default/files/resolution/2026-06/326.pdf Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 26 июня 2026 г. № 326]{{ref-ru}}</ref>. == Напрамкі дзейнасці == * Навукова- і арганізацыйна-метадычнае забеспячэнне вышэйшай школы; * Павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўка кіруючых кадраў [[Вышэйшая навучальная ўстанова|ВНУ]]; * Распрацоўка навуковых і навукова-метадычных праблем гуманітарнай адукацыі; * Перападрыхтоўка і павышэнне кваліфікацыі выкладчыкаў гуманітарных дысцыплін, што прадугледжвае: ** павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўка кадраў кіраўнікоў і спецыялістаў вышэйшай школы, арганізацыйна-метадычная падтрымка кіруючай дзейнасці ў вышэйшай школе; ** навуковы аналіз і ацэнка стану вышэйшай адукацыі ў рэспубліцы, распрацоўка метадалагічных праблем развіцця вышэйшай школы; ** арганізацыйная і інфармацыйная падтрымка метадычнай працы ў вышэйшай школе, міжнароднага супрацоўніцтва; арганізацыя і каардынацыя дзейнасці метадычных аб’яднанняў выкладчыкаў; ** каардынацыя дзейнасці ВНУ па павышэнні кваліфікацыі выкладчыкаў і супрацоўнікаў ВНУ<ref>{{Cite web |url=http://nihe.bsu.by/index.php/o-rivsh |title=Архіўная копія |access-date=1 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801073438/http://nihe.bsu.by/index.php/o-rivsh |archivedate=1 жніўня 2019 |url-status=dead }}</ref>. У вобласці гуманітарнай адукацыі: * арганізацыйная, інфармацыйная, метадычная і навуковая падтрымка выкладання гуманітарных дысцыплін на ўзроўнях прафесійнай адукацыі; * распрацоўка праблем гуманітарных навук і гуманітарызацыі адукацыі, новых тэхналогій навучання і прыватных методык. Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы як базавая ўстанова павышэння кваліфікацыі працаўнікоў адукацыі прымае актыўны ўдзел у распрацоўцы сумесна з Нацыянальным інстытутам адукацыі канцэпцыі бесперапыннай гуманітарнай падрыхтоўкі навучэнцаў і студэнтаў, новых тэхналогій навучання і методык выкладання сацыяльна-гуманітарных дысцыплін; здзяйсняе перападрыхтоўку і павышэнне кваліфікацыі выкладчыкаў [[Філасофія|філасофскіх]], [[Гісторыя|гістарычных]], [[Эканоміка|эканамічных]], [[Сацыялогія|сацыяльна]]-[[Паліталогія|палітычных]], [[Культуралогія|культуралагічных]], [[Псіхалогія|псіхолага]]-[[Педагогіка|педагагічных]] і [[Філалогія|філалагічных]] дысцыплін вышэйшых, сярэдніх спецыяльных і прафесійна-тэхнічных навучальных устаноў, агульнаадукацыйных школ. Шырока практыкуецца вочна-завочнае навучанне. Створана сістэма пастаянна дзеючых семінараў па павышэнні кваліфікацыі выкладчыкаў сацыяльных і гуманітарных дысцыплін у [[Магілёў|Магілёве]], [[Віцебск]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Баранавічы|Баранавічах]], [[Гродна]], [[Наваполацк]]у, [[Асіповічы|Асіповічах]]. Функцыянуюць інавацыйныя семінары павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў ПТНУ і ССНУ па абноўленых мадэлях сацыяльна-гуманітарнай адукацыі, распрацаваным у рамках навукова-даследчай праблематыкі. Інстытут вядзе навукова-даследчую працу па праблемах нарматыўна-метадычнага забеспячэння вышэйшай школы і гуманітарызацыі адукацыі. РІВШ усталяваў цеснае ўзаемадзеянне з шэрагам даследчых цэнтраў Міністэрства агульнай і прафесійнай адукацыі [[Расія|Расіі]]<ref>{{Cite web |url=https://bsu.by/be/main.aspx?guid=38421 |title=Архіўная копія |access-date=1 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428032114/http://bsu.by/be/main.aspx?guid=38421 |archivedate=28 красавіка 2015 |url-status=dead }}</ref>. == Рэктары == * [[Віктар Анатольевіч Гайсёнак]] (1994—2000) * [[Міхаіл Іванавіч Дзямчук]] (2002—2016) * [[Віктар Анатольевіч Гайсёнак]] (2016<ref>[https://web.archive.org/web/20161204204039/http://nihe.bsu.by/index.php/ru/administration Администрация]</ref>—2021<ref>[https://web.archive.org/web/20210226145939/http://nihe.bsu.by/index.php/ru/administration Администрация]</ref>) * [[Юрый Паўлавіч Бондар]] (з 2021)<ref>[https://web.archive.org/web/20210508231540/http://nihe.bsu.by/index.php/ru/administration Администрация]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Факультэты БДУ}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:1973 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы| ]] 6nhfgmeian1s7by2jfbwy49ia3trc53 0 618061 5160714 4673912 2026-07-04T05:30:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160714 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Юзафа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Крупкі]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] <br/> [[Барысаўскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = пач. XXI ст. |Заканчэнне будаўніцтва = пач. XXI ст. |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Юзафа''' — мураваны каталіцкі храм у горадзе [[Крупкі|Крупках]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == Парафія зарэгістравана ў 1996 г., пабудаваны душпастырскі цэнтр. Касцёл узведзены ў пачатку 21 ст. з цэглы паводле тыпавога праекта «Рэнавабіс». == Архітэктура == Знаходзіцца на вуліцы Міра, 12. Вырашаны прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Плоскасны фасад прарэзаны па восі сіметрыі прамавугольным уваходным праёмам, круглай [[люкарна]]й і арачным аконным праёмам над ім. Над двухгранным шчытом фасада надбудавана чатырохгранная шатровая вежа-званіца. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высока ўзнятымі арачнымі аконнымі праёмамі, двухгранныя ліштвы якіх аб’яднаны ў ламаны пояс карніза даху. Да касцёла праз кароткае аднапавярховае крыло далучаны прамавугольны ў плане двухпавярховы пад двухсхільным дахам будынак парафіяльнага цэнтра, вырашаны аналагічна храму<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/krupski_kascjol_svjatoga_juzafa/0-3412 |title=Касцёл Святога Юзафа ў Крупках |access-date=13 кастрычніка 2019 |archive-date=13 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013214739/http://www.gants-region.info/index/krupski_kascjol_svjatoga_juzafa/0-3412 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с.: іл. == Спасылкі == * [https://old.catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/100195.html Крупкі — парафія Св. Юзафа] — http://catholic.by/ {{Вонкавыя спасылкі}} {{Барысаўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Славутасці Крупак]] [[Катэгорыя:Касцёлы Крупскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] qdzgixdp51iud25tohcl1l9akp2xu14 0 618593 5160719 3989000 2026-07-04T05:45:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160719 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святой Елісаветы Венгерскай і Божай Міласэрнасці |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Падароск]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = [[Гродзенская дыяцэзія]] <br/> [[Ваўкавыскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святой Елісаветы Венгерскай і Божай Міласэрнасці''' — мураваны каталіцкі храм у аграгарадку [[Падароск]] [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Размяшчаецца ў цэнтры паселішча. == Гісторыя == Першае ўзгадванне аб Падароску датуецца 1522 годам. Менавіта ў гэтым годзе тут быў заснаваны касцёл. Фундатарамі святыні сталі шляхцічы Клочкі, тагачасныя ўладальнікі маёнтка. У сярэдзіне XVI стагоддзя пры касцёле дзейнічала альтарыя. На карце ВКЛ Макоўскага (каля 1600 года) Падароск пазначаны ўжо як мястэчка. У XVII стагоддзі парафія спыніла існаванне. У XVIII стагоддзі ўладальнікамі Падароска сталі Грабоўскія. [[Павел Ян Грабоўскі]] або [[Жыгімонт Ксаверый Грабоўскі]] (не высветлена, хто з іх быў тады ўладальнікам Падароска) на месцы былой драўлянай узнёс мураваную уніяцкую царкву. Святыню асвяцілі пад тытулам св. Альжбеты Каралевы Венгерскай і Дзевы. У 1839 годзе храм быў забраны пад праваслаўную царкву. З канца ХIХ стагоддзя Падароск належаў роду Бохвіцаў, якія на паўднёва-ўсходней ускраіне сядзібнага комплексу пабудавалі капліцу-пахавальню. У 1925 годзе храм быў вернуты католікам і асвечаны пад гістарычным тытулам св. Альжбеты. У 1938—1939 гадах касцёл быў значна рэканструяваны: галоўны фасад быў разабраны, малітоўная зала падоўжана на 5 м, галоўны ўваход пазначаны магутнай чацверыковай (5×6 м) вежай-званіцай, да апсіды дабудаваны дзве прамавугольныя ў плане сакрыстыі, адна з якіх была накрыта неабарокавым шлемам (не захаваўся). Касцёл дзейнічаў да 1947 года. Калі пробашч кс. Міхал Шамковіч быў арыштаваны, касцёл зачынілі і прыстасавалі пад сховішча. У 1959 годзе савецкія ўлады знялі падароскую парафію з рэгістрацыі. У канцы 1980-х гадоў, калі ўлады вырашылі вярнуць будынак былой святыні вернікам, на права атрымаць будынак падалі заяўкі і католікі, і праваслаўныя. У выніку старажытны храм стаў праваслаўнай царквой. Катталіцкая грамада ў 1991 годзе атрымала пад святыню былое сховішча хімікатаў (да вайны тут размяшчаўся клуб пажарнікаў). У 1993 годзе будынак быў прыстасаваны пад касцёл, які быў асвечаны гродзенскім біскупам [[Аляксандр Кашкевіч|Аляксандрам Кашкевічам]] пад гістарычным тытулам св. Альжбеты і Міласэрнасці Божай<ref>[http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=3349%3A16-403&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by Падароск]</ref>. == Архітэктура == Прамавугольны ў плане аб’ём пад двухсхільным дахам, завершаным над алтарнай часткай шатровай сігнатуркай. Да тарцовага фасада далучана двух’ярусная чатырохгранная шатровая званіца. Плоскасныя фасады пазбаўлены архітэктурных абломаў, расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/padaroski_kascjol_svjatoj_alzhbety/0-3788 |title=ПАДАРОСКІ КАСЦЁЛ СВЯТОЙ АЛЬЖБЕТЫ |access-date=18 кастрычніка 2019 |archive-date=21 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921035059/http://www.gants-region.info/index/padaroski_kascjol_svjatoj_alzhbety/0-3788 |url-status=dead }}</ref>. Залавы інтэр’ер перакрыты плоскай падшыўной столлю. У алтары змешчаны абраз Міласэрнасці Божай, левая бакавая алтарная кампазіцыя тытульная, прысвечана [[Святая Альжбета|св. Альжбеце]], правая — [[Маці Божая Вастрабрамская|Маці Божай Вастрабрамскай]]. Над уваходам зроблены хоры. {{зноскі}} == Літаратура == * Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін. == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3623-padarosk-parafiya-sv-elisavety-vengerskaj-i-bozhaj-milasernastsi Падароск — парафія Св. Елісаветы Венгерскай i Божай Міласэрнасці] — http://catholic.by/ * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/podorosk/index.htm#kostel}} {{Ваўкавыскі дэканат}} [[Катэгорыя:Падароск]] [[Катэгорыя:Касцёлы Ваўкавыскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] piedvzjkam8atwlgbz67hwsre3awucw 0 624000 5160684 5159564 2026-07-03T23:35:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160684 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{Настольная гульня |Гульцоў = 2—5 |Узрост = 8+ |Падрыхтоўка = 1—5 [[хвіліна|хвілін]] |Працягласць = 30—60 [[хвіліна|хвілін]] }} '''Каркасо́н''' ({{lang-de|Carcassonne}}) — [[Настольныя гульні|настольная]] [[Стратэгічныя гульні|стратэгічна]]-эканамічная гульня [[Настольныя гульні нямецкага стылю|нямецкага стылю]], распрацаваная {{нп5|Клаус-Юрген Урэдэ|Клаусам-Юргенам Урэдэ|en|Klaus-Jürgen Wrede}} у [[2000]] годзе. Упершыню была выдадзена кампаніяй «Hans im Glück» у [[Германія|Германіі]]. У [[2001]] годзе гульня была ўдастоена ўзнагародаў «[[Гульня года]]» і «[[Нямецкая гульнявая прэмія]]» ў Германіі, а ў [[2004]] годзе намініравалася на «Гульню года» ў Чэхіі. У цяперашні час «Каркасон» выпускаецца многімі сусветнымі выдаўцамі настольных гульняў. У 2014 годзе быў выкананы рэдызайн гульні. Перазапуск адбыўся ў снежні 2014 года: тады ў продаж паступіла англамоўная версія новай рэдакцыі «Каркасона». Гульня засталася ранейшай, але змяніла афармленне: над вокладкай гэтым разам папрацаваў Крыс Куільямс, а над квадратамі зямель — Анна Пецке. Дзеля сумяшчальнасці новай рэдакцыі гульні з першапачатковай версіяй і ўсімі дапаўненнямі, рубашку квадратаў пакінулі ранейшай. Да базавых кампанентаў у камплект гульні былі дададзены міні-дапаўненні «River» («Рака») і «The Abbot» («Абат»). На 2018 год у свеце прададзена больш за 10 мільёнаў экзэмпляраў гульні (улічваючы дапаўненні)<ref>{{Cite web|url=https://www.ehgaming.com/carcassonne-board-game-review/|title=Carcassonne Board Game Review|website=EH Gaming|language=en|access-date=2019-12-12}}</ref>. Гульня заключаецца ў пакрокавым збіранні гульнявога поля з квадратаў (тайлаў) і размяшчэнні на ім фішак сваіх падданых (міплаў). У залежнасці ад таго, на якую мясцовасць пастаўлена фішка — на горад, поле, манастыр ці дарогу, яна становіцца адпаведна рыцарам, селянінам, манахам або разбойнікам і прыносіць гульцу пэўную суму ачкоў пасля завяршэння будаўніцтва аб’екта або па завяршэнні гульні. == Правілы == === Стварэнне поля === У пачатку гульні на поле выкладваецца «''стартавы квадрат''». У фірмовай версіі ён адрозніваецца ад астатніх іншай расфарбоўкай рубашкі. Стартавы квадрат змяшчае ўсе магчымыя элементы мясцовасці (горад, дарогу і поле), што выключае праблему нестыкоўкі квадратаў. Пасля гэтага гульцы вызначаюць, у якім парадку будуць хадзіць, і пачынаюць па чарзе даставаць квадраты і выкладваць гульнявое поле. Квадраты можна ставіць толькі так, каб яны датыкаліся хаця б адным бокам да ўжо выстаўленых квадратаў. Прычым мясцовасць на іх павінна састыкоўвацца (дарогі з дарогамі, гарады з гарадамі, палі з палямі). === Фішкі падданых === [[Файл:Carcassonne Miples.jpg|thumb|Міплы — фішкі падданых.]] Кожны гулец мае 8 фішак падданых (адна з іх выкарыстоўваецца для падліку ачкоў). Пасля таго, як гулец выставіў чарговы «''квадрат''» гульнявога поля, ён можа выставіць на гэты квадрат аднаго свайго падданага. Пры гэтым гулец не можа ставіць фігурку на ўжо заняты іншым гульцом аб’ект (горад, дарогу або поле). Аднак у працэсе гульні аб’екты могуць аб’ядноўвацца ў адно цэлае. Фігуркі вяртаюцца да гульца пасля таго, як іх аб’ект завершаны. Адпаведна фішка можа прыносіць ачкі некалькі разоў за гульню. Выключэнне складаюць сяляне — яны застаюцца на полі да канца гульні. === Ачкі === Выстаўленыя на поле фішкі прыносяць ачкі, як толькі аб’ект, які яны займаюць, завершаны. Гэта значыць, як толькі дарога аказалася скончана з абодвух канцоў, як толькі горад цалкам акружаны сценамі, а манастыр — акружаны са ўсіх дзевяці бакоў любымі квадратамі. Недабудаваныя аб’екты, а таксама занятыя сялянамі палі прыносяць ачкі ў канцы гульні, аднак у некаторых выпадках недабудаваныя аб’екты ацэньваюцца ніжэй, чым дабудаваныя. === Канец гульні === Гульня заканчваецца, як толькі заканчваюцца не выстаўленыя на гульнявое поле квадраты. Пасля гэтага выконваецца падлік ачкоў для фішак, што яшчэ стаяць на полі. Перамагае гулец, які набраў больш за ўсіх ачкоў. == Камплектацыя гульні == * 72 квадраты ўчасткаў зямлі * 40 фішак: па 8 кожнага з пяці колераў * Поле шкалы падліку ачкоў * Правілы гульні == Турніры па гульні Каркасон == === Чэмпіянаты свету === Чэмпіянаты свету праводзяцца штогадова, пачынаючы з 2006 года. Традыцыйна чэмпіянаты праводзяцца ў межах выставы SPIEL у горадзе [[Эсэн]]. У чэмпіянаце могуць прыняць удзел пераможцы нацыянальных турніраў. У 2020 годзе турнір не праводзіўся ў сувязі з пандэміяй COVID-2019. У 2021 годзе на турніры ўпершыню прынялі ўдзел па два прадстаўнікі ад краіны. Беларусы ўдзельнічаюць у Чэмпіянаце свету па Каркасоне з 2024 года<ref>{{cite web|url=https://carcassonne-meisterschaft.de/en/final-results-2024.htm|title=Final 2024|website=Carcassonne World Championships|language=en|access-date=2025-06-10}}</ref>. {| class="wikitable alternance" style="font-size:85%" ! Год ! '''Чэмпіён свету''' ! 2 месца ! 3 месца ! 4 месца ! Колькасць удзельнікаў |- | 2006 || {{flagicon|GER}} '''{{нп5|Ральф Кверфурт|Ralph Querfurth|en|Ralph Querfurth}}''' || {{flagicon|AUT}} Michael Wischounig || {{flagicon|CZE}} David Korejtko || {{flagicon|HUN}} David Erdos || align="center"|16 |- | 2007 ||{{flagicon|GER}} '''Sebastian Trunz''' || {{flagicon|Тайвань}} Chen Wei-Chi || {{flagicon|FIN}} Janne Jaula || {{flagicon|NOR}} Henrik Fürstenberg || align="center"|20 |- | 2008 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{flagicon|GER}} Sebastian Trunz || {{flagicon|AUT}} Stefan Leopoldseder || align="center"|20 |- | 2009 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|AUS}} Daniel Geromboux || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|FIN}} Petri Savola || align="center"|20 |- | 2010 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|AUS}} Randy Dreger || align="center"|22 |- | 2011 || {{flagicon|NED}} '''Els Bulten''' || {{flagicon|JPN}} Shinnosuke Komukai || {{flagicon|GER}} Robert Mützner || {{flagicon|CZE}} Martin Moijzis || align="center"|24 |- | 2012 || {{flagicon|CZE}} '''Martin Mojžiš''' || {{flagicon|AUT}} Stefan Leopoldseder || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|NED}} Els Bulten || align="center"|26 |- | 2013 || {{flagicon|GRE}} '''Pantelis Litsardopoulos''' || {{flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{flagicon|LAT}} Aleksejs Peguševs || {{flagicon|POL}} Maciej Śmieszek || align="center"|36 |- | 2014 || {{flagicon|JPN}} '''Takafumi Mochizuki''' || {{flagicon|GRE}} Pantelis Litsardopoulos || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|POR}} Ricardo Gomes || align="center"|34 |- | 2015 || {{flagicon|GRE}} '''Pantelis Litsardopoulos''' || {{flagicon|JPN}} Takafumi Mochizuki || {{flagicon|NED}} Els Bulten || {{flagicon|BRA}} Humberto Fukuda || align="center"|32 |- | 2016 || {{flagicon|RUS}} '''Vladimir Kovalev''' || {{flagicon|GRE}} Pantelis Litsardopoulos || {{flagicon|BEL}} Vannes Vansina || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || align="center"|36 |- | 2017 || {{flagicon|POL}} '''Tomasz Preuss''' || {{flagicon|GRE}} Pantelis Litsardopoulos || {{flagicon|ITA}} Davide Sandrin || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || align="center"|38 |- | 2018 || {{flagicon|JPN}} '''Genro Fujimoto''' || {{flagicon|ROU}} Marian Curcan || {{flagicon|GER}} Kolja Stratmann || {{flagicon|POL}} Tomasz Preuss || align="center"|34 |- | 2019 || {{flagicon|ROU}} '''Marian Curcan''' || {{flagicon|Тайвань}} Ying Chien Chien || {{flagicon|EST}} Timofei Gretsenko || {{flagicon|ITA}} Paolo Ballabeni || align="center"|36 |- | 2021 || {{flagicon|POL}} '''Maciej Polak''' || {{flagicon|BRA}} Melvin Quaresma || {{flagicon|POL}} Tomasz Preuss || {{flagicon|POR}} Nuno Torres || align="center"|42 |- | 2022 || {{Flagicon|ROU}} '''Árpád Gere''' || {{Flagicon|Тайвань}} Min-Wei Chen || {{Flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{Flagicon|NOR}} Hogne Jorgensen || align="center"|34 |- | 2023 || {{Flagicon|GBR}} '''Matt Tucker''' || {{Flagicon|LAT}} Aleksejs Peguševs || {{Flagicon|NED}} Patrick Bekkenutte || {{Flagicon|CHN}} Xiangyu Qin || align="center"|42 |- | 2024 || {{Flagicon|Каталонія}} '''Daniel Angelats''' || {{Flagicon|HUN}} József Tihon || {{Flagicon|ROM}} Bogdan Curcan || {{Flagicon|CHN}} Ning Ding || align="center"|46 |- | 2025 || {{Flagicon|Кітай}} '''Xiangyu Qin''' || {{Flagicon|Уругвай}} Horacio Mastandrea || {{Flagicon|Бельгія}} Raf Mesotten || {{Flagicon|Латвія}} Aleksejs Peguševs || align="center"|52 |} === Камандныя анлайн-чэмпіянаты === Пачынаючы з 2020 года арганізацыя сarcassonne.сat пачала праводзіць анлайн-турніры па гульні Каркасон сярод зборных каманд. Пачынаючы з другога каманднага чэмпіяната свету, турніры прызнаны афіцыйнымі выдаўцом Каркасона Hans Im Gluck і праходзяць пры падтрымцы выдаўца. Апрача чэмпіянатаў свету, carcassonne.cat арганізуе камандныя чэмпіянаты Еўропы (ETCOC). Аналаг еўрапейскага кантынентальнага турніра для Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі (Copa America) праводзіць арганізацыя Carcassonne Brasil. ==== WTCOC ==== {| class="wikitable alternance" style="font-size:85%" ! Год ! '''Чэмпіён свету''' ! 2 месца ! 3 месца ! 4 месца ! Колькасць каманд ! Крыніца |- | 2020 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Расія}} Расія || {{Flagicon|Германія}} Германія || {{Flagicon|Румынія}} Румынія || align="center"|21 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc-2020 WTCOC-2020] |- | 2021 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Расія}} Расія || {{Flagicon|Румынія}} Румынія || {{Flagicon|Каталонія}} Каталонія || align="center"|29 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc-2021-2 WTCOC-2021] |- | 2022 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Кітай}} Кітай || RCP || {{Flagicon|Партугалія}} Партугалія || align="center"|25 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc-2022 WTCOC-2022] |- | 2023 || {{Flagicon|Кітай}} '''Кітай''' || RCP || {{Flagicon|Латвія}} Латвія || {{Flagicon|Іспанія}} Іспанія || align="center"|32 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc2023 WTCOC-2023] |- | 2024 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Францыя}} Францыя || {{Flagicon|Венгрыя}} Венгрыя || {{Flagicon|Вялікабрытанія}} Вялікабрытанія || align="center"|36 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc2024 WTCOC-2024] |- | 2025 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Чылі}} Чылі || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Польшча}} Польшча || align="center"|38 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc2025 WTCOC-2025] |- | 2026 || {{Flagicon|Кітай}} '''Кітай''' || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Ганконг}} Ганконг || {{Flagicon|Германія}} Германія || align="center"|40 || |} ==== ETCOC ==== {| class="wikitable alternance" style="font-size:85%" ! Год ! '''Чэмпіён Еўропы''' ! 2 месца ! 3 месца ! 4 месца ! Колькасць каманд ! Крыніца |- | 2020 || {{Flagicon|Германія}} '''Германія''' || {{Flagicon|Расія}} Расія || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Вялікабрытанія}} Вялікабрытанія || align="center"|14 || [https://www.carcassonne.cat/euro-2020 ETCOC-2020] |- | 2021 || {{Flagicon|Расія}} '''Расія''' || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Латвія}} Латвія || {{Flagicon|Румынія}} Румынія || align="center"|22 || [https://www.carcassonne.cat/euro-2021 ETCOC-2021] |- | 2023 || {{Flagicon|Польшча}} '''Польшча''' || RCP || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Італія}} Італія || align="center"|18 || [https://www.carcassonne.cat/etcoc2023 ETCOC-2023] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251013025437/https://www.carcassonne.cat/etcoc2023/ |date=13 кастрычніка 2025 }} |- | 2025 || RCP || {{Flagicon|Польшча}} Польшча || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Бельгія}} Бельгія || align="center"|19 || [https://www.carcassonne.cat/etcoc2025 ETCOC-2025]{{Недаступная спасылка}} |} ==== Copa America ==== {| class="wikitable alternance" style="font-size:85%" ! Год ! '''Чэмпіён Амерыкі''' ! 2 месца ! 3 месца ! 4 месца ! Колькасць каманд ! Крыніца |- | 2021 || {{Flagicon|Мексіка}} '''Мексіка''' || {{Flagicon|ЗША}} ЗША || {{Flagicon|Бразілія}} Бразілія || {{Flagicon|Калумбія}} Калумбія || align="center"|7 || [https://carcassonne.gg/Copa-America-2021 Copa America 2021] |- | 2024 || {{Flagicon|Бразілія}} '''Бразілія''' || {{Flagicon|Чылі}} Чылі || {{Flagicon|Аргенціна}} Аргенціна || {{Flagicon|Мексіка}} Мексіка || align="center"|9 || [https://carcassonnecolombia.com/copa-america2024 Copa America 2024] |- | 2025 || {{Flagicon|Мексіка}} '''Мексіка''' || {{Flagicon|Калумбія}} Калумбія || {{Flagicon|Аргенціна}} Аргенціна || {{Flagicon|Чылі}} Чылі || align="center"|8 || [https://carcassonnecolombia.com/copa-america2025 Copa America 2025] |} ==== Asian Cup ==== {| class="wikitable alternance" style="font-size:85%" ! Год ! '''Чэмпіён Азіі''' ! 2 месца ! 3 месца ! 4 месца ! Колькасць каманд ! Крыніца |- | 2024 || {{Flagicon|Ганконг}} '''Ганконг''' || {{Flagicon|Тайланд}} Тайланд || {{Flagicon|Тайвань}} Тайвань || {{Flagicon|Кітай}} Кітай || align="center"|8 || [https://carcassonne.gg/Asian-Cup-2024-old Asian Cup 2024] |- | 2025 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Тайланд}} Тайланд || {{Flagicon|Ганконг}} Ганконг || {{Flagicon|Тайвань}} Тайвань || align="center"|8 || [https://carcassonne.gg/Asian-Cup-2025 Asian Cup 2025] |} == Асноўныя выдаўцы гульні == * «Hans im Glück» (2000 — цяперашні час) — [[Германія]] і многія краіны [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]] * «Devir» (2001 — цяперашні час) — [[Іспанія]], [[Партугалія]], [[Лацінская Амерыка]] * «Rio Grande Games» (2001—2012) — [[Вялікабрытанія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] * «999 Games» (2002 — цяперашні час) — [[Нідэрланды]] * «Мир Хобби» (2002 — цяперашні час) — [[Расія]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] * «Brain Games» (2004 — цяперашні час) — [[Краіны Балтыі]] * «Z-Man Games» (2012 — цяперашні час) — Вялікабрытанія, ЗША == Узнагароды == * [[2001]] — нямецкая прэмія «[[Гульня года]]» ({{lang-de|Spiel des Jahres}}). * [[2001]] — «[[Нямецкая гульнявая прэмія]]» ({{lang-de|Deutscher Spiele Preis}}). * [[2004]] — намінацыя на чэшскую прэмію «Гульня года» ({{lang-cz|Hra Roku}})<ref>{{Cite web|url=http://www.hraroku.cz/|title=Hra roku|website=Hra roku|language=cz|access-date=2019-12-12}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Гульня года}} {{Нямецкая гульнявая прэмія}} [[Катэгорыя:Настольныя гульні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] 0xu5tkl69692h66wr9hi64ypaxnj619 0 626986 5160754 4856623 2026-07-04T07:22:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160754 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа |Назва = Рэйс 752 Міжнародных авіяліній Украіны |Выява = Ukraine International Airlines Flight 752 (4).jpg |Назва выявы = На месцы катастрофы. |Дата = [[8 студзеня]] [[2020]] |Час = 2:44 UTC |Характар ​​= Крушэнне пасля ўзлёту |Прычына = збіты |Месца = {{Сцяг|Іран}} паміж [[Паранд]]ам і [[Шахрыяр]]ам, у 20 км ад [[Тэгеран]]а ([[Іран]]) |Каардынаты = {{coord | 35 | 33 | 43 | N | 51 | 6 | 12 | E | region: IR | display = inline, title}} |Загінулыя = 176 (усе) |Параненыя = 0 |Выява паветранага судна = UR-PSR (B738) at Ben Gurion Airport.jpg |Назва выявы паветранага судна = Самалёт за 2 месяцы і 3 тыдні да катастрофы |Мадэль = [[Boeing 737 Next Generation|Boeing 737-8KV]] |Авіякампанія = {{Сцяг|Украіна}} [[Міжнародныя авіялініі Украіны]] (МАУ) |Прыналежнасць = |Пункт вылету = {{Сцяг|Іран}} [[Міжнародны аэрапорт імя імама Хамейні]] ([[Іран]]) |Пункт прызначэння = {{Сцяг|Украіна}} [[Барыспаль (аэрапорт)|Барыспаль]], [[Кіеў]] ([[Украіна]]) |Рэйс = PS-752 |Бартавы нумар = UR-PSR |Дата выпуску = [[21 чэрвеня]] [[2016]] <small> (першы палёт) </small> |Пасажыры = 167 |Экіпаж = 9 |Выжыла = 0 |nocat = 1 }} '''Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам''' — буйная авіяцыйная катастрофа, якая здарылася раніцай [[8 студзеня]] [[2020]] года. Авіялайнер [[Boeing 737]]-8KV авіякампаніі [[Міжнародныя авіялініі Украіны]] (МАУ) выконваў міжнародны рэйс PS-752 па маршруце [[Тэгеран]] — [[Кіеў]], але праз 6 хвілін пасля ўзлёту страціў вышыню і ўрэзаўся ў зямлю каля горада [[Паранд]], за 20 км на паўночны ўсход ад аэрапорта Тэгерана. Пры гэтым загінулі ўсе, хто быў на яго борце: 176 чалавек — 167 пасажыраў і 9 членаў экіпажа. Катастрофа рэйса 752 стала найбуйнейшай (па колькасці загінулых) за ўсю гісторыю ўкраінскай авіяцыі (уключаючы савецкі перыяд), перасягнуўшы [[Катастрофа Ан-10 пад Харкавам|катастрофу Ан-10 пад Харкавам]] (122 загінулых). Таксама гэта першая катастрофа ў гісторыі кампаніі МАУ за 28 гадоў існавання<ref>{{cite web|url=https://tk.media/news/ukrainskiy-samolet-s-180-passazhirami-razbilsya-posle-vyleta-iz-tegerana-2020-01-08|title=Украинский самолёт со 176 людьми разбился после вылета из Тегерана. Всё, что известно на эту минуту (обновляется)|publisher=TK Media|date=2020-01-08|access-date=8 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114093251/https://tk.media/news/ukrainskiy-samolet-s-180-passazhirami-razbilsya-posle-vyleta-iz-tegerana-2020-01-08|archive-date=14 студзеня 2020|url-status=dead}}</ref>. На момант падзей займала 48-ы радок сярод найбуйнейшых авіяцыйных катастроф у свеце. Прычынай крушэння стала трапленне ракеты, якую памылкова выпусціла сістэма СПА Ірана. На гэта паўплываў фактар напружанасці ваенных з-за амерыкана-іранскага канфлікту на Блізкім Усходзе<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20200111/1578727228-iran-pryznau-shto-vypadkova-zbiu-ukrainski-samalyot Іран прызнаў, што выпадкова збіў украінскі самалёт]</ref>. == Самалёт == Boeing 737-8KV (WL) (мадэль 737-800, KV — код авіякампаніі МАУ) з завадскім нумарам 38124 і серыйным 5977 быў пабудаваны ў 2016 годзе, а 21 чэрвеня здзейсніў свой першы палёт. Лайнер атрымаў рэгістрацыйны нумар UR-PSR і быў перададзены заказчыку — Міжнародным авіялініям Украіны. Па маршруце Сіэтл-Кефлавіку — Кіеў, з 19 па 20 ліпеня 2016 года борт UR-PSR прыбыў у аэрапорт Барыспаль — асноўны хаб авіякампаніі<ref name="planespotters">{{cite web|title=UR-PSR Ukraine International Airlines Boeing 737-8KV(WL)|url=https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-ur-psr-ukraine-international-airlines/385qjz|website=Aviation Photos, Airline Fleets|access-date=2020-01-08|lang=en}}</ref>. Самалёт быў абсталяваны двума турбавентылятарнымі рухавікамі CFM International CFM56-7B24E. Эксплуатаваўся ў кампаноўцы салона на 186 месцаў эканом-класа (CY186)<ref name="planespotters"/>. Апошняе тэхнічнае абслугоўванне праходзіў 6 студзеня 2020 года<ref>{{cite web|author=Виктория Ивашечкина|title=Разбившийся в Тегеране украинский лайнер прошел техпроверку 6 января|url=https://www.kp.ru/online/news/3726673/|publisher=Комсомольская правда|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=ru}}</ref>. Пры «ўзросце» 3 гады і 6 месяцаў дадзены самалёт быў адным з самых маладых прадстаўнікоў сямейства 737 Next Generation у флоце авіякампаніі<ref>{{cite web|title=Ukraine International Airlines Fleet Details and History|url=https://www.planespotters.net/airline/Ukraine-International-Airlines|website=Aviation Photos, Airline Fleets|access-date=2020-01-08|lang=en}}</ref>. == Экіпаж і пасажыры == На борце знаходзіліся 176 чалавек, з якіх 167 — пасажыры<ref>[https://belsat.eu/news/pad-tegeranam-razbiusya-ukrainski-samalyot-na-bortse-bylo-176-chalavek/ Авіякатастрофа пад Тэгеранам — галоўнае пра крушэнне ўкраінскага самалёта. Абноўлена]</ref>. Экіпаж складаўся з 9 чалавек<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/ukrainskiy-samolet-mau-razbilsya-irane-izvestno-1578459330.html|publisher=РБК Украина|date=2020-01-08|title=Украинский самолёт МАУ разбился в Иране: что известно}}</ref>: * Камандзір паветранага судна — Уладзімір Іванавіч Гапаненка. * Другі пілот — Сяргей Анатольевіч Хаменка. * Пілот-інструктар — Аляксей Яўгенавіч Навумкін. * Бортправаднікі: ** Кацярына Алегаўна Статнік<ref name="politeka">{{cite web|url=https://politeka.net/society/245875-chto-izvestno-o-pogibshih-v-aviakatastrofe-v-tegerane-ukraincah-takih-lyudey-nuzhno-eshche-poiskat|title=Что известно о погибших в авиакатастрофе в Тегеране украинцах: «Таких людей нужно еще поискать»|publisher=Politeka|date=2020-01-08}}</ref>, ** Ігар Валер’евіч Мацькоў, ** Марыя Міхайлаўна Мікіцюк<ref>{{cite web|url=https://fakty.com.ua/ru/ukraine/20200108-mariya-mykytyuk-biografiya-styuardesy-boeing-737-mau/|title=Мария Микитюк — биография стюардесы разбившегося Boeing 737 МАУ|publisher=Факти|date=2020-01-08|access-date=8 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200424065306/https://fakty.com.ua/ru/ukraine/20200108-mariya-mykytyuk-biografiya-styuardesy-boeing-737-mau/|archive-date=24 красавіка 2020|url-status=dead}}</ref>, ** Дзяніс Міхайлавіч Ліхно, ** Валерыя Яўгенаўна Аўчарук, ** Юлія Мікалаеўна Салагуб. {|class="sortable wikitable" !Грамадзянства||Пасажыры||Экіпаж||Усяго |- |{{Сцягафікацыя|Афганістан|2013}}||4||0||4 |- |{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}||3||0||3 |- |{{Сцягафікацыя|Германія}}||3||0||3 |- |{{Сцягафікацыя|Іран}}||83 (82)||0||83 (82) |- |{{Сцягафікацыя|Канада}}||63||0||63 |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||2||9||11 |- |{{Сцягафікацыя|Швецыя}}||10||0||10 |- |'''Усяго'''||'''167'''||'''9'''||'''176'''<ref name=tsnn>{{cite web|url=https://tsn.ua/ru/ukrayina/aviakatastrofa-mau-v-irane-vse-chto-nado-znat-ob-avarii-1470708.html|title=АВИАКАТАСТРОФА МАУ В ИРАНЕ: ВСЁ, ЧТО НАДО ЗНАТЬ ОБ АВАРИИ|publisher=ТСН|date=2020-01-08}}</ref><ref name=riann>{{cite web|url=https://ria.ru/20200108/1563181177.html|title=В Киеве уточнили данные о гражданстве жертв авиакатастрофы в Иране|date=2020-01-08|publisher=РИА Новости}}</ref> |} Па даных [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны|СНБА Украіны]], два чалавекі з 169, зарэгістраваных на рэйс, не селі ў самалёт<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-51033731 Катастрофа украинского "Боинга" в Иране: что известно о погибших], BBC, 8.01.2020</ref>. == Перадгісторыя == Катастрофа адбылася на фоне [[Іранскі крызіс (з 2019)|палітычнага крызісу паміж ЗША і Іранам у Персідскім заліве]]. Сітуацыя ў рэгіёне была напружанай пасля нанясення ўдараў [[ЗША]] ў [[Ірак]]у і гібелі ў выніку [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|авіяўдару]] 3 студзеня 2020 года ў [[Багдад]]зе іранскага генерала [[Касем Сулеймані|Касема Сулеймані]], камандуючага спецпадраздзяленнем «[[Кодс|Аль-Кудс]]». 8 студзеня іранскі [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] (КВІР) пачаў [[Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»|аперацыю адплаты]], накіраваную супраць амерыканскіх ваенных баз на тэрыторыі Ірака, а войскі СПА былі прыведзеныя ў 100% боегатоўнасць. Як сказаў камандуючы ваенна-касмічнымі сіламі Ірана Амір Алі Хаджызадэ, вайскоўцы прасілі спыніць авіязносіны на час ракетнага ўдару па амерыканскаму кантынгенту ў Іраку, але гэта патрабаванне не выканалі<ref name="irna.ir">[https://www.irna.ir/news/83629483/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D9%88-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A7 irna.ir]</ref><ref name="svaboda.org">[https://www.svaboda.org/a/30371752.html svaboda.org]</ref>. Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам адбылася праз некалькі гадзін пасля атакі КВІР на амерыканскія ваенныя аб’екты ў Іраку. == Катастрофа == [[Файл:PS752.jpg|thumb|Траекторыя палёту рэйса PS752 (па дадзеных flightradar24). Месца сутыкнення з зямлёй адзначана крыжыкам.]] Борт UR-PSR выконваў міжнародны рэйс PS-752 з Тэгерана ў Кіеў. У 02:38 UTC (06:08 па мясцовым часе), пасля гадзінны затрымкі, рэйс 752 узляцеў з паласы 29R аэрапорта імя імама Хамейні, і спачатку палёт праходзіў у нармальным рэжыме. Аднак у 02:44 UTC (06:14 па мясцовым часе), калі лайнер з хуткасцю 509 км/г падняўся да вышыні 2416 м, сувязь з ім нечакана перапынілася<ref>{{Cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/flights/ps752|title=Live Flight Tracker - Real-Time Flight Tracker Map|author=Flightradar24|publisher=Flightradar24|lang=en|access-date=2020-01-08}}</ref>. Самалёт перайшоў у некіравальны спуск, пры гэтым, паводле апублікаванага іранскімі студэнтамі відэазапісу, на яго борце быў пажар<ref>{{cite web|author=Artemis Moshtaghian and Joshua Berlinger|title=176 killed after Ukraine International Airlines plane crashes in Tehran shortly after takeoff|url=https://edition.cnn.com/2020/01/07/middleeast/plane-crash-iran-intl-hnk/index.html|publisher=CNN|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=en}}</ref>. Машына ўрэзалася ў зямлю ля паўночнай мяжы Паранда, за 20 км на паўночны захад ад аэрапорта, і цалкам разбурылася, а ўсе, хто быў у ёй, загінулі<ref name="B3A">{{cite web|title=Crash Boeing-737-8KV near Parand: 176 killed|url=https://www.baaa-acro.com/crash/crash-boeing-737-8kv-near-parand-176-killed|website=Bureau of Aircraft Accidents Archives|access-date=2020-01-08|lang=en}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. На кадрах, знятых відавочцамі, відаць, што самалёт адразу пасля ўзлёту загарэўся і ўпаў, пасля чаго адбыўся выбух<ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/moment/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2Fnews Момент катастрофы украинского «Боинга» в Иране попал на видео]</ref>. == Рэакцыя == Адразу пасля інцыдэнту іранскія карыстальнікі [[Твітэр]]а выклалі непацверджаную інфармацыю аб тым, што катастрофа адбылася ў выніку памылковага запуску ракет СПА іранскімі ваеннымі. Арабская газета Al-Hadath таксама паведаміла, што самалёт быў збіты іранскімі СПА<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AlHadath/status/1214758196511985664|title=إيران — أنباء عن سقوط الطائرة الأوكرانية نتيجة إصابتها بصاروخ إيراني عن طريق الخطأ|date=7 January 2020}}</ref>. Аднак вядучыя іранскія агенцтвы навін паведамілі пра тэхнічную няспраўнасць<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2020/01/07/middleeast/plane-crash-iran-intl-hnk/index.html|title=Ukrainian Airlines plane crashes in Tehran shortly after takeoff|last=CNN|first=Artemis Moshtaghian and Joshua Berlinger|website=CNN|access-date=8 January 2020}}</ref>. [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] заклікаў не спекуляваць на прычынах інцыдэнту. Украінскі лідар выказаў спачуванні родным і блізкім загінулых пасажыраў і членаў экіпажа<ref>{{cite web|title=Уладзімір Зяленскі ў Facebook|url=https://www.facebook.com/zelenskiy95/posts/2431179113799117|website=[[Facebook]]|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=uk}}</ref>. У сувязі з катастрофай ён перапыніў візіт у [[Аман]] і выляцеў у Кіеў<ref name="Sputnik">{{citeweb|title=Live Updates: Boeing 737 with 167 Passengers Aboard Crashes After Take-Off from Tehran Airport©|url=https://sputniknews.com/world/202001081077972853-boeing-737-with-180-aboard-crashes-after-take-off-from-tehran-airport---reports/|publisher=Sputnik News|access-date=8 January 2020|lang=en}}</ref>. Па яго ўказанні [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны|СНБА]] сфарміраваў аператыўны штаб<ref>{{cite web|url=https://nv.ua/ukraine/events/aviakatastrofa-v-tegerane-registraciyu-na-reys-mau-proshlo-168-passazhirov-novosti-ukrainy-50062939.html|title=Ukrainian Airlines plane crashes in Tehran shortly after takeoff|last=CNN|first=Artemis Moshtaghian and Joshua Berlinger|website=nv.ua|access-date=8 January 2020}}</ref>. Прэзідэнт дадаў таксама, што некалькі ўкраінскіх самалётаў падрыхтаваны да вылету ў Тэгеран для наступнай транспартоўкі целаў загінулых<ref name="Sputnik"/>. [[Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] накіраваў спачуванні Уладзіміру Зяленскаму, прэзідэнту Ірана [[Хасан Раўхані|Хасану Раўхані]] і генерал-губернатару Канады [[Жулі Пеет]]<ref>[http://president.gov.by/by/news_by/view/spachuvanni-prezidentu-ukrainy-uladzimiru-zjalenskamu-prezidentu-irana-xasanu-rauxani-i-general-gubernataru-22816/ Спачуванні Прэзідэнту Украіны Уладзіміру Зяленскаму, Прэзідэнту Ірана Хасану Раўхані і Генерал-губернатару Канады Жулі Пеет]</ref>. Спачуванні іранскаму і ўкраінскаму прэзідэнтам выказаў таксама прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]]<ref>{{cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62549|title=Соболезнования Президенту Украины Владимиру Зеленскому|website=kremlin.ru|access-date=8 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62550|title=Соболезнования Президенту Ирана Хасану Рухани|website=kremlin.ru|access-date=8 January 2020}}</ref>. Спачуванні сем’ям загінулых выказалі дзяржсакратар ЗША [[Майк Пампеа]]<ref name="Vancourier"/>, міністр замежных спраў Швецыі [[Ан Ліндэ]] і іншыя палітыкі<ref name="Vancourier"/><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AnnLinde/status/1214827526058582016?s=20|title=Ан Ліндэ ў Twitter|website=[[Twitter]]|access-date=9 January 2020}}</ref>. [[Джасцін Трудо]], прэм’ер-міністр Канады, — краіны, грамадзянамі якой была значная частка загінулых, — разам з іншымі членамі ўрада Канады выказаў шкадаванне ў сувязі з трагедыяй і паабяцаў сумесную работу з міжнароднымі партнёрамі з мэтай «адказаць на пытанні канадцаў»<ref name="Vancourier">{{cite web|url=https://www.vancourier.com/what-people-are-saying-about-the-ukrainian-plane-crash-that-killed-176-1.24048257|title=What people are saying about the Ukrainian plane crash that killed 176|publisher=Vancouver Courier|access-date=9 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108164749/https://www.vancourier.com/what-people-are-saying-about-the-ukrainian-plane-crash-that-killed-176-1.24048257|archive-date=8 студзеня 2020|url-status=dead}}</ref>. 9 студзеня стала днём жалобы ў Іране і ва Украіне<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/news/volodimir-zelenskij-ogolosiv-9-sichnya-dnem-zhalobi-v-ukrayi-59177|title=Володимир Зеленський оголосив 9 січня днем жалоби в Україні у зв’язку з катастрофою літака МАУ в Ірані|publisher=Офіційне інтернет-представництво Президента України|lang=uk|access-date=2020-01-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e160d3f9a7947c7ded1d1fd|title=В Иране объявили день траура по жертвам авиакатастрофы и давке в Кермане|publisher=РБК|access-date=2020-01-09}}</ref>. == Расследаванне == На месца крушэння была накіравана іранская следчая група<ref>{{citeweb|title=Ukrainian airplane crashes near Tehran's Imam Khomeini Int’l Airport|url=https://en.isna.ir/news/98101813884/Ukrainian-airplane-crashes-near-Tehran-s-Imam-Khomeini-Int-l|publisher=Iranian Students News Agency|access-date=8 January 2020|lang=en}}</ref>. Па словах кіраўніка камісіі па расследаваннях катастроф Іранскай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі, паведамленняў пра надзвычайную сітуацыю на борце ад экіпажа не паступала<ref>{{cite web |title=جزئیات تماس خلبان بوئینگ 737‌ اوکراینی با برج مهرآباد تا پیش از سقوط‌ |url=https://www.farsnews.ir/news/13981018000131/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%DA%AF-3%E2%80%8C-%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7%E2%80%8C |access-date=8 January 2020 |lang=ar |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108060110/https://www.farsnews.ir/news/13981018000131/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%DA%AF-3%E2%80%8C-%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7%E2%80%8C |archive-date=8 студзеня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Украінскі ўрад паведаміў, што накіруе ўласных экспертаў для дапамогі следчай групе ў расследаванні трагедыі. Уладзімір Зяленскі даў указанне генпракурору Украіны пачаць расследаванне прычын катастрофы<ref name="Sputnik"/>. Афіцыйны прадстаўнік Міністэрства дарог і гарадскога развіцця Ірана сцвярджаў, што пасля ўзгарання рухавіка самалёт ахапіла полымя, што прывяло да страты кантролю над лайнерам і крушэння<ref name="Sputnik"/><ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-01-08/ukrainian-boeing-737-crashes-imam-khomeini-airport-state-media/11852504|title=176 people killed in Boeing 737 crash in Iran, state TV reports|date=8 January 2020|website=ABC News|language=en-AU|access-date=8 January 2020|lang=en}}</ref>. Амаль адразу была выключана версія пра тэракт на борце<ref name="WP-crash">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/ukrainian-passenger-plane-with-180-crashes-in-iran/2020/01/07/7e214eb4-31cc-11ea-91fd-82d4e04a3fac_story.html |title=Ukrainian passenger plane with more than 170 on board crashes in Iran, no survivors |last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Cunningham |first2=Erin |publisher=Washington Post |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020|lang=en}}</ref>. Неўзабаве пасля крушэння былі выяўлены бартавыя самапісцы<ref name="Sputnik"/>. Іран адмовіўся даваць Украіне «чорныя скрыні»<ref>[https://www.interfax.ru/world/690480 СМИ узнали об отказе Ирана передать Boeing «чёрные ящики» разбившегося лайнера]</ref>. Начальнік дэпартамента рэагавання на надзвычайныя здарэнні Арганізацыі грамадзянскай авіяцыі Ірана Хасан Резаіфар заявіў<ref>{{cite web|url=https://www.isna.ir/news/98101813904/سرنوشت-جعبه-سیاه-چه-می-شود-فراخوان-خانواده-قربانیان-به-پزشکی|title=سرنوشت جعبه سیاه چه می‌شود؟/ فراخوان خانواده‌ قربانیان به پزشکی قانونی|date=2020-01-08|publisher=ایسنا|lang=fa|access-date=2020-01-08}}</ref>:{{пачатак цытаты}} «Чорныя скрыні будуць расшыфроўвацца ў аўтарытэтнай дзяржаўнай лабараторыі Ірана. Такім чынам, іранскія законы ўсталёўваюць правілы, дзе і як іх трэба расшыфроўваць».{{канец цытаты}} Паводле стандартаў [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі|Міжнароднай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі]], акрамя прадстаўнікоў краіны, у якой адбыўся інцыдэнт, у расследаванні павінны прыняць удзел амерыканскі Нацыянальны савет па бяспецы на транспарце (як прадстаўнік дзяржавы-вытворцы самалёта), французскае Бюро па расследаванні і аналізе бяспекі грамадзянскай авіяцыі (як прадстаўнік дзяржавы-вытворцы рухавікоў) і ўкраінскае Міністэрства інфраструктуры (як прадстаўнік дзяржавы рэгістрацыі борта)<ref>{{Cite news|access-date=2020-01-09|date=2020-01-08|title=Ukrainian plane crashes in Iran killing 176|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51029994|website=BBC|lang=en}}</ref>. Кіраўнік іранскага аддзялення ІКАО Алі Абедзадэ паведаміў, што прадстаўнікі Украіны будуць дапушчаны да расследавання<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51042326 Iran plane crash: Tehran won’t give Boeing or US black boxes], BBC, 9.01.2020</ref>. 9 студзеня Арганізацыя грамадзянскай авіяцыі Ірана апублікавала першыя вынікі расследавання. Паводле папярэдніх даных, паветранае судна загарэлася ў паветры. Выявіўшы тэхнічную праблему, пілоты развярнулі самалёт, каб вярнуцца ў аэрапорт. Пры сутыкненні самалёта з зямлёй адбыўся ўзрыў. Адзначалася, што ад экіпажа не паступала паведамленняў аб незвычайных абставінах палёту<ref>[https://blr.belta.by/world/view/iran-apublikavau-papjarednjuju-spravazdachu-ab-krushenni-ukrainskaga-boeing-737-84222-2020/ blr.belta.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200111163543/https://blr.belta.by/world/view/iran-apublikavau-papjarednjuju-spravazdachu-ab-krushenni-ukrainskaga-boeing-737-84222-2020/ |date=11 студзеня 2020 }}</ref>. [[10 студзеня]] абломкі самалёта былі сабраны і вывезены ў ангар для рэканструкцыі і расследавання прычыны катастрофы<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/ru/v_irane_pochti_polnostju_zachistili_mesto_katastrofy_samoleta_mau__smi_n1261115|title=В Иране почти полностью зачистили бульдозерами место катастрофы самолёта МАУ: что там не так|publisher=24 Канал|access-date=2020-01-10}}</ref>. Кіраўнік арганізацыі грамадзянскай авіяцыі Ірана Алі Абедзадэ заявіў, што расследаванне катастрофы зойме адзін-два гады, а расшыфроўка чорнай скрыні зойме адзін-два месяцы<ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2020/01/11/83413-boeing-propaganda-online Пропагандисты не сдаются! Как Иран и российские СМИ сначала отрицали, что «боинг» сбила ракета, а потом признали]</ref>. Як паведаміў міністр замежных спраў Украіны [[Вадзім Уладзіміравіч Прыстайка|Вадзім Прыстайка]], Украіна атрымала ад Ірана доступ да бартавога самапісца. Паводле яго слоў, прадстаўнікам украінскага боку таксама далі доступ да абломкаў самалёта і месца крушэння, а таксама да запісаў перамоў дыспетчараў аэрапорта Тэгерана з пілотамі. Як адзначыў Прыстайка, украінскі экіпаж да апошняга не паведамляў ні пра якія непаладкі, аднак перад крушэннем рэзка змяніў курс<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e18b5989a79473d77802564 Иран предоставил Украине доступ к «чёрным ящикам» упавшего самолёта // РБК, 10.01.2020]</ref>. Кіраўнік [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] [[Іван Генадзьевіч Баканаў|Іван Баканаў]] заявіў, што ведамства разглядае дзве прыярытэтныя версіі прычын, якія прывялі да авіякатастрофы: першая — пападанне ракеты, другая — тэракт<ref>[https://ssu.gov.ua/ua/news/1/category/2/view/6950#.jKSBPLQ2.dpbs ssu.gov.ua]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=244201 СБУ назвала дзве прыярытэтныя версіі катастрофы ўкраінскага самалёта]</ref>. [[11 студзеня]] Іран прызнаў, што ўкраінскі самалёт быў збіты СПА краіны па памылцы, а не пацярпеў катастрофу ў выніку тэхнічнай няспраўнасці. Пра гэта заявіў Генштаб Узброеных сіл Ірана. У заяве вайскоўцаў было сказана, што катастрофа стала вынікам чалавечай памылкі<ref>[https://reform.by/iran-priznal-chto-ukrainskij-samolet-byl-sbit Иран признал, что украинский самолет был сбит]</ref>. Поўную адказнасць за катастрофу ўкраінскага самалёта прыняў на сябе [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]]. Паводле слоў камандуючага ваенна-касмічнымі сіламі Ірана Аміра-Алі Хаджызадэ, сістэма СПА прыняла ўкраінскі самалёт за крылатую ракету, а сувязь у гэты момант была няспраўнай. Аператар супрацьпаветранай абароны Ірана самастойна вырашыў выпусціць крылатую ракету па самалёце, не здолеўшы звязацца з камандаваннем<ref name="irna.ir"/><ref name="svaboda.org"/><ref>[https://belsat.eu/news/adkaznasts-za-zbitstsyo-ukrainskaga-letaka-uzyau-na-syabe-korpus-vartaunikou-islamskaj-revalyutsyi/ belsat.eu]</ref>. Прэзідэнт Ірана Хасан Раўхані ў размове з Прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім выказаў спачуванні ўкраінскаму народу і сем’ям загінулых. Ён папрасіў прабачэння іранскага боку за трагедыю. Хасан Раўхані заявіў, што трагедыя адбылася з-за няправільных паводзінаў іранскіх вайскоўцаў і паабяцаў прыцягнуць усіх вінаватых да адказнасці<ref>[https://www.bbc.com/ukrainian/news-51079447 bbc.com]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=244233 nashaniva.by]</ref>. Прэзідэнт Украіны У. Зяленскі дамовіўся з прэзідэнтам Францыі [[Эмануэль Макрон|Э. Макронам]] аб прыцягненні французскіх спецыялістаў да расшыфроўцы «чорных скрыняў»<ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/ukraine/politics/iran-sbil-ukrainskiy-samolet-mau-francuzy-budut-rasshifrovyvat-chernye-yashchiki-poslednie-novosti-50063642.html|title=Французских специалистов привлекут к расшифровке «чёрных ящиков» сбитого самолёта МАУ — переговоры Зеленского с Макроном|publisher=nv.ua|access-date=2020-01-12}}</ref>. [[12 студзеня]] французскае [[Бюро па расследаванні і аналізе бяспекі грамадзянскай авіяцыі (Францыя)|Бюро па расследаванні і аналізе бяспекі грамадзянскай авіяцыі]] (BEA) паведаміла, што «чорныя скрыні» збітага ракетай рэйса будуць расшыфраваны на тэрыторыі Украіны<ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/world/geopolitics/sbityy-samolet-mau-posla-velikobritanii-vyzvali-v-mid-irana-glavnye-novosti-50063766.html|title=Сбитый самолёт МАУ. МИД Ирана вызвал посла Великобритании из-за его задержания на акции протеста|publisher=nv.ua|access-date=2020-01-12}}</ref>. [[13 студзеня]] Савет па бяспецы на транспарце Канады (TSB) па запрашэнні Ірана накіраваў двух сваіх следчых у Тэгеран. TSB таксама планаваў адправіць другую групу следчых з вопытам загрузкі і аналізу бартавых самапісцаў<ref>{{Cite web|url=http://www.bst-tsb.gc.ca/eng/medias-media/communiques/aviation/2020/a20f0002-20200113.html|title=13 January 2020 - Aviation news release - Transportation Safety Board of Canada|author=Transportation Safety Board of Canada Government of Canada|date=2020-01-12|publisher=www.bst-tsb.gc.ca|access-date=2020-01-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bst-tsb.gc.ca/eng/medias-media/communiques/aviation/2020/a20f0002-20200112.html|title=12 January 2020 - Aviation news release - Transportation Safety Board of Canada|author=Transportation Safety Board of Canada Government of Canada|date=2020-01-12|publisher=www.bst-tsb.gc.ca|access-date=2020-01-14}}</ref>. [[14 студзеня]] пошукавая каманда [[Дзяржаўная служба Украіны па надзвычайных сітуацыях|ДСНС]], эксперты [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|МУС]] і следчыя [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Нацыянальнай паліцыі Украіны]] завяршылі пошукавыя работы, следчыя мерапрыемствы і работу па ідэнтыфікацыі целаў загінулых на месцы катастрофы і вярнуліся ва Украіну<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2020/01/14/7237318/|title=Крушение самолёта МАУ: украинские спасатели вернулись из Ирана|publisher=Украинская правда|lang=ru|access-date=2020-01-14}}</ref>. У чэрвені ў Міністэрстве замежных спраў Ірана заявілі пра гатоўнасць правесці перамовы з Украінай па «чорных скрынях» і выплаце кампенсацый сем’ям загінулых<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/politics/katastrofa-mau-v-irane-gotovy-k-peregovoram-s-ukrainoy-novosti-ukraina-11030582.html|title=В Иране заявили о готовности к переговорам с Украиной о сбитии самолета МАУ|website=www.unian.net|access-date=2020-06-10}}</ref>. Аднак 9 ліпеня намеснік кіраўніка МЗС Украіны Яўген Енін заявіў, што з пачатку 2020 года Украіна накіравала Ірану чатыры прапановы аб пачатку перамоў, але канкрэтную дату так і не ўдалося ўзгадніць<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/society/mau-kiev-uzhe-chetyre-raza-predlagal-iranu-nachat-peregovory-novosti-ukrainy-11067998.html|title=Авиакатастрофа МАУ: в 2020 году Украина направила уже четыре вербальные ноты Ирану по переговорам|website=www.unian.net|access-date=2020-07-09}}</ref>. 24 ліпеня намеснік міністра замежных спраў Украіны Яўген Енін заявіў, што даныя з «чорных скрыняў» лайнера пацвердзілі факт знешняга ўмяшання ў работу самалёта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/politics/aviakatastrofa-mau-chernye-yashchiki-podtverdili-nezakonnoe-vmeshatelstvo-novosti-ukraina-11087771.html|title=Авиакатастрофа МАУ: "черные ящики" подтвердили "незаконное вмешательство" в работу самолета|website=www.unian.net|access-date=2020-07-24}}</ref>. 29 ліпеня ў Кіеве пачаўся першы этап перамоў з Іранам па збітаму ўкраінскаму «Боінгу»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/incidents/aviakatastrofa-samoleta-mau-v-kieve-segodnya-nachnutsya-peregovory-ukrainy-i-irana-video-novosti-ukraina-11093033.html|title=Авиакатастрофа самолета МАУ: в Киеве сегодня начнутся переговоры Украины и Ирана (видео)|website=www.unian.net|access-date=2020-07-29|archive-date=29 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729100852/https://www.unian.net/incidents/aviakatastrofa-samoleta-mau-v-kieve-segodnya-nachnutsya-peregovory-ukrainy-i-irana-video-novosti-ukraina-11093033.html|url-status=dead}}</ref>. Па іх выніках Тэгеран пагадзіўся выплаціць усе неабходныя кампенсацыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.unian.net/politics/aviakatastrofa-mau-v-irane-zavershilis-peregovory-otnositelno-kompensaciy-novosti-ukraina-11096126.html|title=Авиакатастрофа самолета МАУ: Кулеба сообщил результаты переговоров с Ираном о компенсациях родным погибших|website=www.unian.net|access-date=2020-07-31}}</ref>. 20 лютага 2021 года ваенная пракуратура Ірана завяршыла расследаванне катастрофы самалёта МАУ, пачалася падрыхтоўка абвінаваўчага акта дзесяці падазраваным<ref>{{Cite web|lang=fa|url=https://www.radiofarda.com/a/31112951.html|title=وعده رئيس سازمان قضایی نیروهای مسلح برای برگزاری دادگاه هواپیمای اوکراینی|website=رادیو فردا|access-date=2021-02-20}}</ref>. == Прычына катастрофы == 11 студзеня кіраўнік МЗС Ірана [[Махамад Джавад Зарыф]] заявіў, што, паводле папярэдніх высноў унутранага расследавання, праведзенага ўзброенымі сіламі, было зроблена заключэнне, што самалёт быў збіты выпадкова ў выніку «чалавечай памылкі»<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2020/01/11/vlasti-irana-priznali-chto-sluchayno-sbili-ukrainskiy-boing-glavnoe|title=Иран признал, что случайно сбил украинский «боинг».|author=Александр Бакланов|website=Медуза|date=11 января 2020 года}}</ref>. У афіцыйным паведамленні гаварылася<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-51073468 Иранские военные: украинский «Боинг» был непреднамеренно сбит, его приняли за вражеский объект], BBC, 11.01.2020</ref>:{{пачатак цытаты}}«Падчас палёту самалёт апынуўся ў непасрэднай блізкасці ад аднаго з важных ваенных аб’ектаў Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі і па форме і вышыні палёту нагадваў варожы аб’ект».{{канец цытаты}} У заяве таксама было паказана, што вінаватыя будуць прыцягнуты да адказнасці<ref name="komm11">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2020/5e1947da9a794765a7427e78|title=Иран признал вину в крушении украинского лайнера|publisher=РБК|access-date=2020-01-11}}</ref>. У заяве прэзідэнта Ірана Хасана Рухані, апублікаваным ISNA, гаварылася, што на фоне «запалохванняў і агрэсіі з боку ЗША» пасля гібелі Касема Сулеймані з мэтай абароны ад магчымых нападаў з боку ЗША іранская армія была прыведзена ў поўную гатоўнасць, «аднак, на жаль, гэта прывяло да чалавечых памылак». Па словах Рухані, Іран глыбока шкадуе аб трагедыі<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2020/5e195d769a79476c5d5ee4cb|title=Президент Ирана назвал сбитый Boeing «непростительной ошибкой»|publisher=РБК|access-date=2020-01-11}}</ref>. Генеральны штаб УС Ірана паведаміў, што праз некалькі гадзін пасля ракетнага ўдару Ірана ваенныя самалёты, якія належаць амерыканскім ВПС, павялічылі колькасць палётаў у паветранай прасторы каля Ірана, і працягвалі паступаць паведамленні пра некаторыя лятучыя цэлі, якія набліжаліся да абарончых аб’ектаў краіны<ref>{{Cite web |url=https://en.irna.ir/news/83628876/General-Staff-of-Iran-Armed-Forces-releases-statement-on-Ukrainian |title=General Staff of Iran Armed Forces releases statement on Ukrainian plane crash |publisher=irna.ir |access-date=2020-01-11}}</ref>. Камандуючы Ваенна-касмічнымі войскамі Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі Амір-Алі Хаджызадэ заявіў, што аператар сістэмы СПА вызначыў украінскі самалёт як «варожы аб’ект»<ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/14/tor/ Описаны подробности удара «Тора» по украинскому лайнеру] // Лента.ру, 14 января 2020</ref> (крылатую ракету<ref>[https://piter.tv/event/Sistema_PVO_Irana_prinyala_ukrainskij_samolet_za_krilatuyu_raketu/ Система ПВО в Иране приняла украинский самолёт за крылатую ракету]</ref>), але з-за перашкод у сувязі не змог дакласці пра гэта камандаванню, таму ён самастойна прыняў няправільнае рашэнне і запусціў ракету па цэлі<ref>[https://www.rbc.ru/politics/11/01/2020/5e19a6ec9a79478073b52f5c Иран назвал ошибку оператора системы ПВО причиной крушения Boeing] // РБК</ref>. Генеральны штаб Узброеных сіл Ірана заявіў, што вінаватыя ў гібелі самалёта былі перададзены армейскай судовай арганізацыі для прыняцця працэсуальных рашэнняў<ref>{{Cite web |url=https://ruinformer.com/page/rukovodstvo-irana-priznalos-v-tom-chto-voennye-po-oshibke-sbili-ukrainskij-samolet |title=Руководство Ирана призналось в том, что военные по ошибке сбили украинский самолёт |access-date=21 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112022438/https://ruinformer.com/page/rukovodstvo-irana-priznalos-v-tom-chto-voennye-po-oshibke-sbili-ukrainskij-samolet |archive-date=12 студзеня 2020 |url-status=dead }}</ref>. == Наступствы катастрофы == МАУ абвясціла аб прыпыненні палётаў у Тэгеран на нявызначаны тэрмін<ref>{{cite web|title=МАУ ў Facebook|url=https://www.facebook.com/flyuia.ua/posts/3118296231519255|website=[[Facebook]]|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=uk}}</ref>. Паралельна з гэтым у сувязі з высокай напружанасцю ў рэгіёне аб аналагічных рашэннях заявілі і іншыя авіякампаніі, у тым ліку [[Singapore Airlines]], [[China Airlines]] і [[Malaysia Airlines]]<ref>{{cite web|title=Airlines avoid Iranian airspace, cancel flights as Middle East tensions spike|url=https://www.cnbc.com/2020/01/08/singapore-airlines-sia-diverts-flights-from-iranian-airspace.html|publisher=CNBC|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=en}}</ref>. Не выкарыстоўваць паветраную прастору краін [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] праз некалькі гадзін пасля катастрофы рэкамендавала [[Расавіяцыя]]. Падобнае рашэнне прыняла авіякампанія [[Air Astana]]<ref>{{cite web|title=Росавиация рекомендовала авиакомпаниям не летать над Ираном и Ираком|url=https://tass.ru/ekonomika/7479009|publisher=ТАСС|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=ru}}</ref>. 10 студзеня намеснік кіраўніка Арганізацыі грамадзянскай авіяцыі Ірана Мартэза Дэхган паведаміў, што шэраг міжнародных авіякампаній, якія раней прыпынілі рэйсы ў Іран, а таксама рэйсы, маршрут якіх пралягае праз гэту краіну, з меркаванняў бяспекі аднавілі палёты над Іранам<ref>[https://blr.belta.by/world/view/mizhnarodnyja-avijakampanii-adnavili-palety-nad-iranam-84263-2020/ blr.belta.by]</ref>. Пасля таго як афіцыйныя ўлады краіны прызналі, што па памылцы збілі пасажырскі лайнер «Украінскіх авіяліній», больш за дзве тысячы маладых актывістаў [[Пратэсты ў Іране (з 2019)|выйшлі на стыхійны мітынг]] у [[Тэгеран]]е ўвечары 11 студзеня<ref>{{Cite web|url= https://edition.cnn.com/2020/01/11/middleeast/iran-shot-down-ukrainian-plane/index.html |title= Iranian protesters take to streets after Tehran admits Ukrainian plane was unintentionally shot down. }}</ref>. Галоўным лозунгам пратэстуючых стала патрабаванне ліквідаваць Вярхоўнага лідара Ірана<ref>{{Cite web|url= https://www.aljazeera.com/news/2020/01/iranian-protesters-demand-khamenei-quit-downing-plane-200111171757858.html |title= Protests in Tehran after Iran admits shooting down plane.}}</ref>. 12 студзеня падобныя мітынгі супраць палітыкі КВІР прайшлі ў Ісфахане і Хамадане<ref>{{Cite web|url=https://www.radiofarda.com/a/30371917.html|title=تجمع‌های اعتراضی در چند شهر ایران؛ شلیک تیر هوایی و گاز اشک‌آور در تهران|website=رادیو فردا}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/persian/live/iran-51070107|title=ایران شلیک به هواپیمای اوکراینی را پذیرفت؛ برپایی تجمعات اعتراضی - BBC Persian|website=BBC News فارسی}}</ref>. [[19 студзеня]] целы 11 загінулых украінскіх грамадзян прыбылі ва Украіну<ref>{{Cite news|access-date=2020-01-19|date=2020-01-19|website=Reuters|title=Bodies of Ukrainian victims of Iran plane crash returned home|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-crash-ukraine-idUSKBN1ZI0B2}}</ref>. == Суд == 16 красавіка 2023 года паведамлена, што ў Іране вынеслі прысуд 10 вайскоўцам узброеных сіл па абвінавачанні ў датычнасці да збіцця самалёта. Камандзіра, чые дзеянні прывялі да катастрофы, прысудзілі да дзесяці гадоў пазбаўлення волі, іншых вайскоўцаў — ад аднаго да трох гадоў<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/4707892/%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%B2%DB%B0-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A8%D9%87-%DB%B1%DB%B3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%A8%D8%B3-%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%AF mizanonline.ir]</ref><ref>[https://www.rferl.org/a/iran-sentences-prison-2020-downing-ukrainian-airliner/32366156.html Radio Free Europe/Radio Liberty]</ref>. == Заўвагі == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20200108-0 Апісанне катастрофы на Aviation Safety Network] * {{cite web|title=Украинский самолёт со 180 пассажирами разбился в Иране|url=https://tass.ru/proisshestviya/7477901|website=[[ТАСС]]|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08}} * {{cite web|title=Ukrainian airplane with 180 aboard crashes in Iran: Fars|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-crash/ukrainian-airplane-with-180-aboard-crashes-in-iran-fars-idUSKBN1Z70EL|website=[[Рейтер]]|date=2020-01-08|access-date=2020-01-08|lang=en}} * {{cite web|url=https://www.isna.ir/news/98101814040/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%DB%8C|title=Списки погибших в авиакатастрофе|website=Iranian Students' News Agency|date=2020-01-08|lang=fa|access-date=2020-01-08}}. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] [[Катэгорыя:Студзень 2020 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 8 студзеня]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2020 года]] [[Катэгорыя:Авіякатастрофы]] [[Катэгорыя:2020 год у Іране]] r8noi9cqve2v82uqtmqah42fcn5lvoe 0 630727 5160565 4766920 2026-07-03T14:39:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160565 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Булычоў}} {{Іерарх | імя = Канстанцін (Булычоў) | імя пры нараджэнні = Канстанцін Якімавіч Булычоў | выява = | апісанне выявы = | тытул = | царква = | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | прыняцце манаства = | сан = | хіратонія = | узнагароды = }} '''Епіскап Канстанцін''' (свецкае імя ''Канстанцін Якімавіч Булычоў''; {{ДН|4|1|1859}}, [[Арлоў (горад)|Арлоў]], [[Вяцкая губерня]]  — {{ДС|26|6|1928}}, [[Масква]]) — праваслаўны дзеяч, епіскап. == Біяграфія == У 1881 годзе скончыў фізіка-матэматычны факульцет [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага універсітэта]]. Працаваў банкаўскім служачым. У 1890 годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію]], якую скончыў у 1894 годзе са ступенню кандыдата багаслоўя. 29 студзеня 1892 года прыняў манашаскі пострыг, рукапаложаны ў іерадыякана (21 лютага 1892), у іераманаха (7 лістапада 1893). У 1894—1896 гадах назіральнік Аляксандра-Неўскага духоўнага вучылішча ў [[Санкт-Пецярбург]]у. З 1896 года у сане архімандрыта рэктар [[Віцебская духоўная семінарыя|Віцебскай духоўной семінарыі]], старшыня савета Віцебскага епархіяльнага Уладзімірскага брацтва, старшыня гісторыка-статыстычнага камітэта (для складання і апісання цэркваў [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкай епархіі]]), старшыня Полацкага епархіяльнага вучылішчнага савета, цэнзар «Полоцких Епархиальных Ведомостей» і пропаведзей, якія прамаўляліся святарамі ў Віцебскім кафедральным саборы. З 1900 рэктар Кіеўскай духоўнай семінарыі. 29.7.1901 у Свята-Троіцкім саборы Аляксандра-Неўскай Лаўры мітрапалітам Санкт-Пецярбургскім Антоніем хіратанісаны ў епіскапа Гдоўскага, вікарыя Санкт-Пецярбургскай епархіі. З 23 красавіка 1904 года да верасня 1911 года епіскап Самарскі і Стаўрапольскі. З  кастрычніка 1911 года епіскап [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|Магілёўскі і Мсціслаўскі]]. 6 мая 1915 года узведзены ў сан архіепіскапа. Удзельнік Памеснага Сабора ў Маскве ў  1917—1918 гадах. Прыхільнік Патрыяршаства. 23 ліпеня 1919 года арыштаваны ЧК ў Гомелі. Да 17 мая 1920 года знаходзіўся ў Іванаўскім канцлагеры. З 1922 года абнаўленчы епіскап Магілёўскі. Узведзены ў сан мітрапаліта. У 1925 года Патрыяршым Месцаахоўнікам Пятром (Палянскім) і сонмам іерархаў у саборы Данскога манастыра ў Маскве пасля пакаяння зноў прыняты ў зносіны з [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквою]]. У 1925 годзе, будучы епіскапам Тамбоўскім, стаў адным з арганізатараў грыгарыянскага раскола. З 22 снежня 1925 года мітрапалітам Сергіем (Страгародскім) забаронены ў свяшчэннаслужэнні<ref>{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-pravaslaynyya/tom-i?id=21993 |title=КАНСТАНЦІН (БУЛЫЧОЎ) |access-date=2 лютага 2020 |archive-date=13 лістапада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113205433/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-pravaslaynyya/tom-i?id=21993 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Памятная книжка Витебской губернии; Афіцыйны сайт Віцебскай епархіі; Степанов (Русак) В. Свидетельство обвинения. 1993. Т. 3. С. 219 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Магілёўская і Мсціслаўская епархія]] [[Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэктары Віцебскай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскай духоўнай семінарыі]] bztsul3fx4dq43lngklcn0hntkyauv2 0 632284 5160809 5121152 2026-07-04T08:42:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160809 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = старшыня |імя_кіраўніка1 = [[Андрэй Масквін]] |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта''' ({{lang-pl|Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego}}) — навучальна-навуковае падраздзяленне [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] у складзе [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]].<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/ |title=Katedra Białorutenistyki: Zapraszamy! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Кафедра працуе ў Варшаве (Польшча); у сучасных кантактных матэрыялах кафедры пазначаны адрас: ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/kontakt/ |title=Kontakt |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> У старэйшых даведнікавых матэрыялах UW сустракаецца папярэдні адрас: ul. Szturmowa 4 (Warszawa).<ref>{{Cite web |url=https://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |title=Home — Katedra Białorutenistyki |website=portal.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13 |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя == Кафедра была заснавана ў 1956 годзе; у розныя перыяды ў выніку рэарганізацый факультэтаў дзейнічала таксама як ''Zakład'' (інстытут/аддзел).<ref name="hist">{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/historia/ |title=Historia |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Паводле гісторыі кафедры, у 2005 годзе (паводле пастановы рэктара UW) замацавалася назва ''The Department of Belarusian Studies'' / ''Katedra Białorutenistyki''.<ref name="hist"/> На працягу 35 гадоў кафедра (паводле ўласнай гістарычнай даведкі) была адзінай універсітэцкай навучальна-навуковай адзінкай такога тыпу па-за межамі Беларусі; гэта выкарыстоўвалася як адзін з аргументаў пры адкрыцці навучальных падраздзяленняў паланістыкі ў [[Брэст|Брэсце]], [[Гродна|Гродне]] і [[Мінск]]у.<ref name="hist" /> == Кіраўніцтва == Кіраўнікамі кафедры ў розныя гады былі:<ref name="hist" /> * [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]] (да 1971); * [[Эльжбета Смулкова]] (1971—1975); * [[Аляксандр Баршчэўскі]] (1975—2004); * [[Мікалай Цімашук]] (2004—2009); * [[Ніна Баршчэўская]] (2009—2014; 2016—2018); * [[Катажына Дрозд-Урбаньска]] (2014—2016); * [[Вольга Трацяк]] (2018—2019); * [[Радаслаў Калета]] (2019—2024); * [[Андрэй Масквін]] (з кастрычніка 2024).<ref name="hist" /> == Супрацоўнікі == У склад супрацоўнікаў уваходзяць:<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/ |title=Pracownicy |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> * [[Андрэй Масквін]] — кіраўнік кафедры; * [[Вольга Трацяк]]; * Ірына Агеева; * Марыля Хаўстовіч; * [[Мікалай Хаўстовіч]]; * [[Мірослаў Янковяк]]. == Навучальныя праграмы == Кафедра рэалізуе навучанне па кірунку «''Filologia białoruska z językiem angielskim''» (Беларуская філалогія з англійскай мовай) (стацыянарныя праграмы I і II ступені, г. зн. [[бакалаўрыят]] і [[Магістратура (адукацыя)|магістратура]]).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/rekrutacja/ |title=REKRUTACJA |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://informatorects.uw.edu.pl/pl/programmes-all/FLBIALA-PRK/S2-PRK-FLBIALA/ |title=Filologia białoruska z językiem angielskim, stacjonarne drugiego stopnia (S2-PRK-FLBIALA) |website=informatorects.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> На сайце кафедры публікуюцца файлы з праграмамі навучання (PDF) і правіламі ацэньвання.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/dla-studentow/programy-studiow/ |title=Programy studiów |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Акрамя асноўнай спецыяльнасці, кафедра прапануе курсы ў агульнаўніверсітэцкай навучальнай прапанове Варшаўскага ўніверсітэта.<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/przedmioty-kb-dostepne-w-ofercie-ogolnouniwersyteckiej/ |title=Przedmioty KB dostępne w ofercie ogólnouniwersyteckiej |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> === Паслядыпломная адукацыя === Кафедра ўдзельнічае ў арганізацыі паслядыпломных праграм навучання (напрыклад, «''język polski jako obcy w kontekście wschodniosłowiańskim''»).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/jezyk-polski-jako-obcy/ |title=Studia podyplomowe “język polski jako obcy”! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> == Навуковая і арганізацыйная дзейнасць == Навуковыя інтарэсы супрацоўнікаў ахопліваюць дыялекталогію ўсходнеславянскага памежжа, лексікаграфію, мікратапанімію, фальклор, гісторыю і сучасны стан беларускай мовы, літаратуразнаўства, пераклад, а таксама методыку навучання беларускай мове.<ref name="hist" /> Пры кафедры дзейнічае Працоўня глотадыдактыкі беларусістыкі (''Pracownia Glottodydaktyki Białorutenistycznej'', з 2015).<ref name="hist" /> З 1993 года праводзіцца міжнародная навуковая канферэнцыя «''Droga ku wzajemności''», матэрыялы якой публікуюцца ў перыёдыцы кафедры.<ref name="hist" /> У паведамленнях кафедры таксама асвятляюцца адкрытыя лекцыі і ініцыятывы для шырэйшай аўдыторыі (у тым ліку ў межах праекта PIK).<ref>{{Cite web |url=https://kb.uw.edu.pl/ |title=Welcome! |website=Katedra Białorutenistyki |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13}}</ref> Да Міжнароднага дня роднай мовы кафедра арганізоўвала «Беларускую дыктоўку на Варшаўскім універсітэце».<ref>{{Cite web |url=https://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |title=Home — Katedra Białorutenistyki |website=portal.uw.edu.pl |publisher=Uniwersytet Warszawski |language=pl |accessdate=2026-01-13 |archive-date=5 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105065043/http://portal.uw.edu.pl/katedra-bialorutenistyki/start |url-status=dead }}</ref> == Выданні і публікацыі == Кафедра ажыццяўляе актыўную выдавецкую дзейнасць, выпускаючы перыядычныя навуковыя выданні і кнігі. * '''«[[Acta Albaruthenica]]»''' — навуковы штогадовік, заснаваны ў 1998 годзе. Выданне публікуе даследаванні ў галіне беларускай літаратуры, мовы і культуры. Часопіс таксама традыцыйна з’яўляецца пляцоўкай для публікацыі матэрыялаў міжнародных навуковых канферэнцый, якія праводзяцца кафедрай<ref>{{cite web|url=https://albaruthenica.uw.edu.pl/be/216-2/|title=Пра часопіс Acta Albaruthenica|publisher=Acta Albaruthenica|accessdate=2026-01-26}}</ref>. * '''«[[Беларуская мова як замежная]]»''' ({{lang-pl|Język białoruski jako obcy}}) — рэцэнзаваны навуковы часопіс, які спецыялізуецца на праблемах [[лінгвістыка|лінгвістыкі]] і [[глотадыдактыка|глотадыдактыкі]]. Асноўная ўвага ў ім надаецца методыцы выкладання беларускай мовы ў іншамоўнай аўдыторыі, а таксама шырокаму колу пытанняў беларусістыкі<ref>{{cite web|url=https://bmz.kb.uw.edu.pl/|title=Часопіс «Беларуская мова як замежная»|publisher=Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|accessdate=2026-01-26}}</ref>. Акрамя перыёдыкі, супрацоўнікі кафедры рэгулярна выдаюць падручнікі, вучэбныя дапаможнікі і навуковыя манаграфіі<ref>{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/wydawnictwo/ksiazki-wydane-przez-katedre/|title=Кнігі, выдадзеныя кафедрай|publisher=Katedra Białorutenistyki UW|accessdate=2026-01-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Варшаўскі ўніверсітэт]] * [[Acta Albaruthenica]] * [[Беларусазнаўства]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://kb.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт кафедры] * [https://kb.uw.edu.pl/katedra/historia/ Гісторыя кафедры] * [https://www.facebook.com/bialorutenistyka/ Старонка кафедры ў Facebook] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:1956 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]] sychzmwc3nclc2pn84emles1qeu0i5h 0 655569 5160724 4972586 2026-07-04T06:18:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160724 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''Індыяна Джонс: У пошуках страчанага каўчэга''' ({{lang-en|Raiders of the Lost Ark}}, літаральна: «''Шукальнікі страчанага каўчэга''») — амерыканскі прыгодніцкі фільм з элементамі фантастыкі, зняты ў 1981 годзе рэжысёрам [[Стывен Спілберг|Стывенам Спілбергам]] па сюжэце, які напісаў [[Джордж Лукас]]. == Сюжэт == [[1936]] год. У паўднёваамерыканскіх джунглях археолаг Індыяна Джонс пераадольвае напоўнены небяспекамі і пасткамі шлях у пошуках нейкага залатога ідала з старажытнага храма. == У ролях == {{УРоляхВерх}} {{УРолях|[[Харысан Форд]]||Індыяна Джонс}} {{УРолях|[[Джон Рыс-Дэвіс]]||Салах}} {{УРоляхНіз}} ==Здымачная група== *рэжысёр — Стывен Спілберг *прадзюсар — Джордж Лукас *сцэнарыст — Джордж Лукас *кампазітар — [[Джон Уільямс (кампазітар)|Джон Уільямс]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{Індыяна Джонс}} {{Прэмія «Оскар» за візуальныя эфекты}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы фэнтэзі-фільм}} {{Lucasfilm}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1981 года]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Уільямс]] [[Катэгорыя:Фільмы Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшыя візуальныя эфекты]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшы мантаж»]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшую работу мастака»]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] kbiw1crxhbqtxll3befa3yz2g56h481 0 656949 5160602 4559256 2026-07-03T16:49:15Z Kelainoss 13901 /* В */ 5160602 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] 8bwb62kl9efwrdpaa35uul4is7gkeh4 5160604 5160602 2026-07-03T16:52:21Z Kelainoss 13901 /* Р */ 5160604 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] s8b77ocndlbe175pt0bz3f9i5y83r0i 5160607 5160604 2026-07-03T16:58:50Z Kelainoss 13901 /* С */ 5160607 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] qslebkf08gk1k6zn1hkiez08p903mx9 5160608 5160607 2026-07-03T17:01:25Z Kelainoss 13901 /* С */ 5160608 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] 6l0sidmupb7987f1tb1fi48kckh2v9o 5160609 5160608 2026-07-03T17:04:32Z Kelainoss 13901 /* К */ 5160609 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Саламон Маркавіч Кантар]] (1898—1958) — савецкі мастак<ref>https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kantor-sm-1898</ref> * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] 5kimrj3ux03vztm1xib8qtt6cr8zbk5 5160611 5160609 2026-07-03T17:08:52Z Kelainoss 13901 /* Л */ 5160611 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Саламон Маркавіч Кантар]] (1898—1958) — савецкі мастак<ref>https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kantor-sm-1898</ref> * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Арон Саламонавіч Лібкінд]] (1902—1975) — савецкі эканаміст, прафесар<ref>https://accountology.ucoz.ru/index/libkind_aron_solomonovich/0-11220</ref> * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] birvzf2omm65n81zmbwsdjv5d4o7352 5160612 5160611 2026-07-03T17:12:37Z Kelainoss 13901 /* Л */ 5160612 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Саламон Маркавіч Кантар]] (1898—1958) — савецкі мастак<ref>https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kantor-sm-1898</ref> * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Арон Саламонавіч Лібкінд]] (1902—1975) — савецкі эканаміст, прафесар<ref>https://accountology.ucoz.ru/index/libkind_aron_solomonovich/0-11220</ref> * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). * [[Сэмюэль Лускін]] (1881—1959) — амерыканскі кампазітар<ref>https://jewishbuffalohistory.org/a-z/luskin-samuel/</ref> == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] mmb5nz8fwuaxotglbkxykpuqqbnqpi8 5160617 5160612 2026-07-03T17:22:43Z Kelainoss 13901 /* М */ 5160617 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Саламон Маркавіч Кантар]] (1898—1958) — савецкі мастак<ref>https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kantor-sm-1898</ref> * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Арон Саламонавіч Лібкінд]] (1902—1975) — савецкі эканаміст, прафесар<ref>https://accountology.ucoz.ru/index/libkind_aron_solomonovich/0-11220</ref> * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). * [[Сэмюэль Лускін]] (1881—1959) — амерыканскі кампазітар<ref>https://jewishbuffalohistory.org/a-z/luskin-samuel/</ref> == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. * [[Рыгор Майсеевіч Муравін]] (1883—1969) — савецкі журналіст, рэдактар<ref>https://pravdasevera.ru/2017/11/12/60b0a0aab43ef52e7c673ac7.html</ref> == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] h70q9c8zq3gl4gt2pzwu1yseff42zv1 5160618 5160617 2026-07-03T17:24:28Z Kelainoss 13901 /* М */ 5160618 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Саламон Маркавіч Кантар]] (1898—1958) — савецкі мастак<ref>https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kantor-sm-1898</ref> * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Арон Саламонавіч Лібкінд]] (1902—1975) — савецкі эканаміст, прафесар<ref>https://accountology.ucoz.ru/index/libkind_aron_solomonovich/0-11220</ref> * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). * [[Сэмюэль Лускін]] (1881—1959) — амерыканскі кампазітар<ref>https://jewishbuffalohistory.org/a-z/luskin-samuel/</ref> == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. * [[Рыгор Майсеевіч Муравін]] (1883—1969) — савецкі журналіст, рэдактар<ref>https://pravdasevera.ru/2017/11/12/60b0a0aab43ef52e7c673ac7.html</ref> * [[Саламон Майсеевіч Муравін]] (1888—1938) — савецкі журналіст<ref>https://centrasia.org/person2.php?st=1441708928#gsc.tab=0</ref> == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] nv3k1a8s6x18f2zxkfxej8zzy8ttmb3 5160620 5160618 2026-07-03T17:27:18Z Kelainoss 13901 /* Л */ 5160620 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Horki, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Горак]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Горкі|Горак]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Azarevich.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч|Дзмітрый Азарэвіч]]]] [[Выява:Бычков, Владимир Иванович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Бычкоў|Уладзімір Бычкоў]]]] [[Выява:Яўген Іванавіч Бычкоў.jpg|thumb|175px|[[Яўген Іванавіч Бычкоў|Яўген Бычкоў]]]] [[Выява:Petr Samsonovich Kossovich.jpg|thumb|175px|[[Пётр Самсонавіч Касовіч|Пётр Касовіч]]]] == А == * [[Лаўрэнцій Сямёнавіч Абецэдарскі]] (1916—1975) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]], прафесар ([[1966]]). * [[Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч]] (1848—1912) — вучоны ў галіне [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], доктар грамадзянскага права (1877), прафесар [[Наварасійскі ўніверсітэт|Наварасійскага]] (1882) і [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага]] (1887) універсітэтаў. * [[Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі]] (нар. 1933) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), прафесар (1988). * [[Галіна Віктараўна Асмалоўская]] (нар. 1936) — беларускі дамрыстка, педагог, заслужаная артыстка Беларусі * [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская]] (нар. 1958) — беларускі [[палітык]]. * [[Сяргей Віктаравіч Асновін]] (нар. 1974) — вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. == Б == * [[Інэса Васілеўна Байцова]] (нар. 1935) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандр Аляксандравіч Бачыла]] (нар. 1961) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Уладзімір Іванавіч Бычкоў]] (1861—1883) — расійскі рэвалюцыянер. * [[Яўген Іванавіч Бычкоў]] (1858-?) — расійскі рэвалюцыянер. == В == * [[Мікалай Кірылавіч Вахонін]] (нар. 1952) — беларускі вучоны ў галіне сістэмнага аналізу, мадэлявання і прыняцця рашэнняў у вялікіх прыродна-тэхнічных сістэмах — меліяраваных сельскагаспадарчых аб’ектах. * {{нп5|Густаў Велікоўскі||pl|Gustaw Wielikowski}} * [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1996), [[прафесар]] (1998), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2003), акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2000), акадэмік Акадэміі аграрнай адукацыі Расійскай Федэрацыі (2009). == Г == * [[Ірына Іванаўна Гаркуша]] (1946—2013) — [[беларусь|беларуская]] [[акцёр|артыстка]] тэатра і кіно. * [[Валянціна Уладзіміраўна Гаруновіч]] (нар. 1952) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Хаім Доў Гурвіч]] (1865—1927) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў яўрэйскага кааператыўнага руху, рэдактар і публіцыст на [[ідыш]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. == Д == * [[Аляксей Яўгенавіч Дайнека]] (нар. 1968) — беларускі эканаміст. * [[Наталля Аляксандраўна Дуктава]] (нар. 1978) — беларускі аграном-селекцыянер. == І == * [[Уладзімір Фёдаравіч Ісаенка]] (1928—2010) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] ([[1974]]). == К == * [[Іцхак Барысавіч Каганаў]] (1904—1978) — яўрэйскі паэт і мысліцель, які пісаў на іўрыце. * [[Алена Пятроўна Каляснёва]] (нар. 1967) — [[Беларусь|беларускі]] [[эканаміст]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. * [[Андрэй Васільевіч Калмыкоў]] (нар. 1971) — беларуск інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003). * [[Саламон Маркавіч Кантар]] (1898—1958) — савецкі мастак<ref>https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kantor-sm-1898</ref> * [[Пётр Самсонавіч Касовіч]] (1862—1915) — расійскі аграхімік, глебазнавец і [[фізіёлаг]] раслін, сапраўдны [[стацкі саветнік]], [[прафесар]], старшыня Таварыства дапамогі бедным вучням Імператарскага ляснога інстытута. * [[Сяргей Вітальевіч Касьяненка]] (нар. 1956) — беларускі навуковец, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Кільчэўскі]] (нар. 1955) — беларускі [[вучоны]] ў галіне генетыкі, селекцыі і біятэхналогіі раслін. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1996), акадэмік НАН Беларусі (2017), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2003), доктар біялагічных навук (1994), [[прафесар]] (1995), акадэмік Міжнароднай Акадэміі інфарматызацыі, член Еўрапейскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў. * [[Афанасій Яфімавіч Кудравіцкі]] (нар. 1906) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Уладзімір Іванавіч Кумачоў]] (нар. 1941) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]]. [[Доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1994). * [[Мікалай Сямёнавіч Купчын]] (1923—1979) — беларускі [[філосаф]]. [[Кандыдат філасофскіх навук]] ([[1956]]). * [[Іван Іосіфавіч Купчынаў]] (1909—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[Геадэзія|геадэзіі]] і [[педагог]], [[доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963), [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1968). == Л == * [[Арон Саламонавіч Лібкінд]] (1902—1975) — савецкі эканаміст, прафесар<ref>https://accountology.ucoz.ru/index/libkind_aron_solomonovich/0-11220</ref> * [[Васіль Мікітавіч Лубяка]] (1891—1950) — беларускі [[вучоны]], [[эканаміст]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1931), [[прафесар]] (1929), [[заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1944), [[акадэмік АН БССР]] (1931). * [[Сэмюэль Лускін]] (1881—1959) — амерыканскі кампазітар<ref>https://jewishbuffalohistory.org/a-z/luskin-samuel/</ref> * {{нп5|Мардэхай Хавіў Любман||he|מרדכי חביב לובמן}} == М == * [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Таццяна Барысаўна Марачкова]] (нар. 1966) — беларускі палітык. * [[Рыгор Майсеевіч Муравін]] (1883—1969) — савецкі журналіст, рэдактар<ref>https://pravdasevera.ru/2017/11/12/60b0a0aab43ef52e7c673ac7.html</ref> * [[Саламон Майсеевіч Муравін]] (1888—1938) — савецкі журналіст<ref>https://centrasia.org/person2.php?st=1441708928#gsc.tab=0</ref> == Н == * [[Юрый Віктаравіч Назараў]] (нар. 1962) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (з [[3 сакавіка]] [[2020]] года). * [[Лайзер Бенцыянавіч Наймарк]] (1912—1994) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[раслінаводства]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1979), [[прафесар]] (1982). * [[Людміла Іванаўна Новікава]] (1921—2004) — савецкі і расійскі навуковец у галіне педагогікі, акадэмік [[АПН СССР]]. == П == * [[Ігнат Іванавіч Півуноўскі]] (нар. 1930) — беларускі [[вучоны]] ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), [[прафесар]] (1998). * [[Уладзімір Паўлавіч Пушкін]] (нар. 1936) — беларускі [[архітэктар]]. == Р == * [[Леў Эмануілавіч Разгон]] (1908—1999) — рускі [[пісьменнік]], крытык, праваабаронца. Лаўрэат літаратурнай прэміі імя А.Дз. Сахарава «За грамадзянскую мужнасць пісьменніка». * {{нп5|Лазар Рахлін||fr|Lazare Rachline}} == С == * [[Маргарыта Захараўна Савіцкая]] (нар. 1928) — беларускі жывапісец. * [[Абрам Савельевіч Солун]] (1894—1978) — доктар сельска-гаспадарчых навук, прафесар. Заслужаны дзеяч РФ<ref>https://ruspanteon.ru/solun-abram-savelevich/</ref> * [[Навум Савельевіч Солун]] (1893–1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref>https://medconfer.com/node/14535</ref> == Т == * [[Алег Міхайлавіч Табанюхаў]] (нар. 1956) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Туркменістане. == Ф == * [[Марк Залманавіч Фрэйдзін]] (нар. 1932) — беларускі эканаміст, заслужаны эканаміст БССР, кандыдат эканамічных навук, [[прафесар]]. == Х == * [[Вера Валер’еўна Хітрук]] (нар. 1964) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне карэкцыйнай педагогікі (алігафрэнапедагогіка), тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі. == Ц == * [[Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка]] (нар. 1956) — беларускі [[вучоны]] ў галіне заатэхнікі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999). * [[Ігар Сяргеевіч Цітовіч]] (1917—1985) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[машынабудаванне|машынабудавання]]. [[Член-карэспандэнт]] [[АН БССР]] (1974), [[доктар тэхнічных навук]], [[прафесар]] (1970), [[заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР]] (1972). * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] (нар. 1953) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]]. Доктар сельскагаспадарчых навук (1996), прафесар (1997). * [[Міхаіл Ільіч Цэйцін]] (1920—2018) — [[Беларусь|беларускі]] майстар спорту па акрабатыцы, заслужаны трэнер СССР (1961) і Рэспублікі Беларусь, суддзя міжнароднай катэгорыі. == Ч == * [[Марыя Ціханаўна Чайка]] (1929—1997) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[фізіялогія раслін|фізіялогіі]] і [[біяхімія раслін|біяхіміі раслін]]. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (1991). [[Доктар біялагічных навук]] (1978), [[прафесар]] (1992). == Ш == * [[Ісак Веньямінавіч Шрагін]] (нар. 1927) — савецкі матэматык. Выкладчык Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта. * [[Максім Барысавіч Шундалаў]] (нар. 1971) — беларускі фізік-оптык [[Катэгорыя:Постаці Горак]] p1nr3oobufpx5hj6dc5yga78zyep1ts 0 657000 5160660 3875555 2026-07-03T21:14:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160660 wikitext text/x-wiki [[File:Sabel, Karabela, Polen, 1600-tal - Livrustkammaren - 56741.tif|right|thumb|200px|Карабеля польскай шляхты [[XVII]] ст.]] [[File:Karabela of Sigismund III Vasa.JPG|right|thumb|150px|Карабеля караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт III Ваза|Жыгімонта III Вазы]]]] '''Карабеля''' — парадная [[шабля]] ў [[XVI]]—[[XVIII]] стст., якую выкарыстоўвалi выключна для ўпрыгожвання шляхецкага ўбрання. Звычайна была больш лёгкая i тонкая, чым баявыя, мела апраўленую ў [[серабро]] або [[золата]] рукаяць з каштоўнымi камянямi. Назва ад персiдскага г. [[Кербела]] непадалёку ад [[Багдад]]а, дзе iх пачалi вырабляць. Слова «карабеля» не мае ўстойлівай [[Этымалогія|этымалогіі]], таму прапануюцца розныя версіі<ref>Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego = Bulletin de la Société polonaise de linguistique. Vol. 58.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Kwaśniewicz, W. 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym / Włodzimierz Kwaśniewicz. [Wyd. 2 uzup.]. — Warszawa: Wydawnictwo Min. Obrony Narodowej, 1989. — 336 s.: fot., rys. * Kwaśniewicz, W. Dzieje szabli w Polsce / Włodzimierz Kwaśniewicz. — Warszawa: «Bellona»—"Rytm", 1999. — 238, [2] s.: rys. — ISBN 8311089213. * Zabłocki, W. Cięcia prawdziwą szablą / Wojciech Zabłocki. — Warszawa: «Sport i Turystyka», 1989. — 351, [1] s.: rys. — S. 12. — ISBN 8321726011. * ''Мишенев, С.'' [http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/6de/bez-karabeli.pdf Без карабели — ни с постели!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140822052401/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/6de/bez-karabeli.pdf |date=22 жніўня 2014 }} // Калашников. — 2011. — № 6. — С. 96—98. * ''Пазднякоў, В.'' Карабеля / Валерый Пазднякоў // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} — С. 107. * ''Пазднякоў, В.'' Карабеля / Валерый Пазднякоў // Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя: у 2 т. / [мастак З. Э. Герасімовіч]. Т. 2: К—Я / рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.; фотаздымкі: Ю. В. Бажэнаў і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — 788, [2] с.: каляр. іл., карты, партр., гербы. — ISBN 985-11-0378-0. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Клінковая зброя]] [[Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта]] 5gf1a24hf9bb2d36cxsdhjiwcmfz6yc 0 665421 5160654 4525136 2026-07-03T21:09:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160654 wikitext text/x-wiki '''Карабанькі''' — [[магілёў]]скі мяшчанскі і шляхецкі род. Разам з [[Казановічы|Казановічамі]] і [[Хамутоўскія|Хамутоўскімі]] найбольш часта займалі пасаду магілёўскага [[войт]]а<ref>[[З. Л. Яцкевіч]]. [http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash05_2004.pdf Да пытання арганізацыйна-адміністрацыйнай структуры Магілёўскага магістрата ў сярэдзіне XVI—XVII ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200605103834/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash05_2004.pdf |date=5 чэрвеня 2020 }}</ref>. Карабанькі фундавалі капліцу пры [[Брацкая царква (Магілёў)|Брацкай царкве]] і падаравалі абраз Магілёўскай Божай Маці<ref>Яцкевіч З. Л. Мастацтва ў дакументах. // Мастацтва: Мінск / Гал. рэд. Гіль М. Мн., 2006. с. 48-49</ref>. Каля [[1750]] года былыя магілёўскія войты Карабанькі прыбудавалі да [[Богаяўленская царква (Магілёў)|царквы Богаяўлення]] [[прыдзел]] у імя Феадосія Пячэрскага і вялікі [[прытвор]]<ref name="ММС">{{крыніцы/Мастацтва магілёўскіх старадрукаў|с=118}}</ref>. У сутарэннях прыдзела хаваліся прадстаўнікі роду<ref>Алесь Асіпцоў. 100 зруйнаваных архітэктурных помнікаў Магілёву. [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=50898-1.pdf Богаяўленскі сабор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210613230755/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=50898-1.pdf |date=13 чэрвеня 2021 }}. [[Тыднёвік Магілёўскі]]. 14-20 красавіка 2000 г. № 14 (78)</ref>. [[18 лютага]] [[1777]] года Галоўны [[земскі суд]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] прызнаў шляхетныя правы як былых членаў магілёўскага магістрата, так і былых магілёўскіх войтаў, а таксама прызнаў іх гербы, якімі яны карысталіся згодна з набілітацыйнымі прывілеямі. У выпісе з земскіх кніг ісцамі згадваюцца войт Юзаф і яго сын Грыгор Карабанькі, якія карысталіся [[Кораб (герб)|гербам «Кораб»]]<ref>[[А. Б. Доўнар|Доўнар, А. Б.]] [https://libr.msu.by/bitstream/123456789/11146/1/2232n.pdf Пацвярджэнне шляхецтва прадстаўнікам гарадскога самакіраванння Магілёва ў 1777 г.] / А. Б. Доўнар // Куляшоўскія чытанні : сборник научных статей по материалам Международной научно-практической конференции, 18-19 апреля 2019 г. / под ред. Т. В. Мосейчук. — Могилев : МГУ имени А. А. Кулешова, 2020. — С. 206—211.</ref>. [[Файл:Ганна_Восіпаўна_Карабанька_(Карабоўская-Паскевіч).jpg|thumb|Партрэт Ганны з Карабанькаў]] Дачка магілёўскага войта Юзафа Карабанькі [[Ганна Карабанька|Ганна]] (1766—1829) выйшла замуж за шляхціча Фёдара Паскевіча і нарадзіла будучага фельдмаршала [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|Івана Паскевіча]]. Вядомы яе партрэт канца XVIII ст. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] [[Катэгорыя:Карабанькі| ]] ad8gitr5vp3jwn2dxritnoitlyyzy8y 0 670928 5160723 4698499 2026-07-04T06:17:22Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160723 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Harrison Ford and Chandran Rutnam in Sri Lanka.jpg }} '''«Індыяна Джонс і храм лёсу»''' ({{Lang-en|Indiana Jones and the Temple of Doom}}) — амерыканскі [[прыгодніцкі фільм]], з элементамі [[трылер]]а, зняты ў 1984 годзе рэжысёрам [[Стывен Спілберг|Стывенам Спілбергам]]. Другі фільм серыі фільмаў пра прыгоды археолага і шукальніка прыгод Індыяны Джонса, у выкананні [[Харысан Форд| Харысана Форда]]. Прыквел першага фільма серыі «[[Шукальнікі страчанага каўчэга|Індыяна Джонс: У пошуках страчанага каўчэга]]». Восьмы поўнаметражны фільм, выпушчаны кампаніяй «Lucasfilm». На сцэнар фільма аказаў уплыў класічны фільм «Ганга Дын» 1939 года<ref>Frederick Wasser. ''Steven Spielberg’s America''. ISBN 978-0-7456-4082-2. Page 117.</ref><ref>Chris Barsanti. ''Filmology''. ISBN 978-1-4405-0753-3. Page 344.</ref>. ==У ролях== {{УРоляхВерх}} {{УРолях|[[Харысан Форд]]||[[Індыяна Джонс]]|}} {{УРолях|[[Джордж Лукас]]|||}} {{УРолях|[[Стывен Спілберг]]|||}} {{УРоляхНіз}} ==Здымачная група== *рэжысёр ― [[Стывен Спілберг]] *сцэнарыст ― [[Джордж Лукас]] *кампазітар ― [[Джон Уільямс (кампазітар)|Джон Уільямс]] {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Lucasfilm}} {{Прэмія «Оскар» за візуальныя эфекты}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-прыквелы]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Індыю]] [[Катэгорыя:Фільмы Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] 19hgadw3v3x8sv1ntcb2e8yov4mj0ok 0 670951 5160722 4698476 2026-07-04T06:16:54Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160722 wikitext text/x-wiki {{фільм |Выява=Crystal Skull 2.JPG }} «'''Індыяна Джонс і Каралеўства крыштальнага чэрапа'''» ({{Lang-en|Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull}}) — амерыканскі [[прыгодніцкі фільм]] з элементамі фантастыкі, зняты ў [[2008]] годзе рэжысёрам [[Стывен Спілберг|Стывенам Спілбергам]]. Чацвёрты фільм серыі фільмаў пра прыгоды [[Археалогія|археолага]] і шукальніка прыгодаў Індыяны Джонса ў выкананні [[Харысан Форд|Харысана Форда]]. Дваццаць першы поўнаметражны фільм, выпушчаны кампаніяй «Lucasfilm». Здымкі фільма пачаліся 18 чэрвеня 2007 года і працягваліся 79 дзён. Прэм’ерны паказ фільма адбыўся 18 мая 2008 года на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]], а сусветная прэм’ера карціны — 22 траўня. За першы ўік-энд пракату ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] дадзены [[сіквел]] сабраў больш за 100 млн [[Долар ЗША|дал.]] ==У ролях== {{УРоляхВерх}} {{УРолях|[[Харысан Форд]]||[[Індыяна Джонс]]|}} {{УРолях|[[Шая Ла-Баф]]||Генры «Пёс» Уільямс|}} {{УРолях|[[Джон Хёрт]]|прафесар|Гаральд «Окс» Окслі|}} {{УРолях|[[Кейт Бланшэт]]||Ірына Спалько|}} {{УРоляхНіз}} ==Здымачная група== *рэжысёр ― [[Стывен Спілберг]] *прадзюсар ― [[Джордж Лукас]] *кампазітар ― [[Джон Уільямс (кампазітар)|Джон Уільямс]] {{зноскі}} ==Спасылкі== {{навігацыя}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Lucasfilm}} [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян]] [[Катэгорыя:Фільмы Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года]] [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] 95q6744lm4im4t8e413c4hbef2hf3ho 0 672200 5160835 5008394 2026-07-04T09:20:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160835 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Анціпава}} '''Кацярына Анатольеўна Анціпава''' (нар. {{ДН|20|3|1963}}, г. [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[географ]]. [[Доктар геаграфічных навук]] (2009), [[прафесар]] (2010). == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] ([[Геаграфічны факультэт БДУ|геаграфічны факультэт]], спецыяльнасць «Геаграфія», 1985; аспірантура, спецыяльнасць «Эканамічная і сацыяльная геаграфія», 1993). Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (геаграфічны факультэт, кафедра эканамічнай геаграфіі замежных краін, прафесар, з 2013 — загадчык кафедры)<ref>{{Cite web |url=https://nastgaz.by/katsyaryna-antsipava-prafesar-bdu-ya-getuyu-rabotu-ni-na-shto-ne-pamyanyayu/ |title=Кацярына АНЦІПАВА, прафесар БДУ: «Я гэтую работу ні на што не памяняю» |access-date=9 сакавіка 2021 |archive-date=3 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303183405/https://nastgaz.by/katsyaryna-antsipava-prafesar-bdu-ya-getuyu-rabotu-ni-na-shto-ne-pamyanyayu/ |url-status=dead }}</ref>. Навуковыя інтарэсы: сацыяльна-эканамічная геаграфія; геаграфія насельніцтва; дэмаграфія. {{зноскі}} == Літаратура == * Сельское расселение Беларуси: территориальная структура и геодемографическое развитие : диссертация … доктора географических наук : 25.00.24 : защищена 27.11.2008 : утверждена 06.05.2009 / Антипова Екатерина Анатольевна. — Минск, 2008. * Беларусь и Молдова: геодемографические сходства и различия сельской местности / Е. А. Антипова, Л. В. Фокеева. — Минск, 2010. * Демогеографические потери и современные трудоресурсные возможности сельской местности Беларуси / Б. А. Манак, Е. А. Антипова. — Минск, 2002. * Регионы Беларуси: особенности демографического развития и трудовой потенциал сельской местности : монография / Е. А. Антипова, Б. А. Манак. — Минск, 2007. * Belarus : A demographic portrait / Yekaterina Antipova, Alexandre Kokcharov, Bronislava Monak // Belarus & Business. — 1998. — № 1. — P. 8—9. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анціпава Кацярына Анатольеўна}} [[Катэгорыя:Дэмографы]] 7epwo1t3ovdyy985lacy4k5wpswx2mo 0 674166 5160674 4556327 2026-07-03T22:35:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160674 wikitext text/x-wiki {{Вучоны }} '''Караліна Алівія Відэрстром''' ([[Шведская мова|швед]]. ''Karolina Olivia Widerström''; [[10 снежня]] [[1856]] — [[4 сакавіка]] [[1949]]) — шведскі ўрач і [[Гінекалогія|гінеколаг]]. Яна была першай жанчынай-урачом з універсітэцкай адукацыяй, якую атрымала ў сваёй краіне. Яна таксама была феміністкай і палітыкам, займалася пытаннямі сэксуальнай адукацыі і выбарчага права жанчын. Яна была старшынёй Нацыянальнай асацыяцыі выбарчага права жанчын і членам гарадской рады Стакгольма. == Біяграфія == [[Файл:Karolina_Widerström_001.jpg|злева|міні| Караліна Відэрстром]] Караліна Відэрстром была дачкой настаўніка гімнастыкі і ветэрынара Ота Фрэдрыка Відэрстрома і Алівіі Эрыкі Дылен. Сям’я пераехала ў Стакгольм у 1873 годзе. === Адукацыя === Жанчыны былі афіцыйна прыняты ва універсітэты Швецыі ў 1870 годзе. Бацька пажадаў, каб яна стала такой, як ён, настаўніцай гімнастыкі. У 1873—1875 гадах Караліна Відэрстром была студэнткай Каралеўскага цэнтральнага гімнастычнага інстытута, а ў 1875—1877 гадах — асістэнтам прафесара Брантынга. Яна таксама актыўна займалася медыцынскай гімнасткай. У 1879 годзе яна здала экзамен у Валінскай школе, а ў 1880 годзе — экзамен па медыцынскай філасофіі ва Упсальскім ўніверсітэце. У маі 1884 года яна здала медыцынскі экзамен у [[Каралінскі інстытут|Каралінскім інстытуце]] ў Стакгольме. === Медыцынская кар’ера === Відэрстром хацела, каб жанчыны і дзяўчаты ведалі больш пра ўласнае цела, апраналіся больш здарова і атрымлівалі тыя ж правы і магчымасці, што і мужчыны. Асабліва актыўна ўдзельнічала ў гінекалогіі і ахове здароўя жанчын. Яе найбольш вядомай працай у гэтай галіне была ''Kvinnohygien'' («Гігіена жанчын»), якая ўпершыню была апублікавана ў 1899 годзе і перавыдавалася ў сямі выданнях да 1932 года. === Актывізм === Занепакоеная здароўем жанчын, яна была рашучай прыхільніцай Шведскай асацыяцыі рэформы адзення і гучнай сілай у напісанні медыцынскіх артыкулаў, у якіх яна выступала супраць шчыльна зашнураваных гарсэтаў, што на той момант было сур’ёзнай праблемай для здароўя<ref>Bagerius, Henric.. Korsettkriget : modeslaveri och kvinnokamp vid förra sekelskiftet (Första utgåvan, första tryckningen). {{ISBN|978-91-27-15169-7}}. OCLC 1112090542</ref>. Прыблізна з 1900 года Відэрстром актыўна змагалася за адмену так званай рэгламентацыі прастытутак, гэта значыць прымусовай рэгістрацыі і рэгулярнага абследавання венерычных захворванняў прастытутак — сістэмы, якая ў той час актыўна абмяркоўвалася сярод актывістак правоў жанчын у ''Svenska Federationen,'' каб супрацьстаяць гэтаму. === Палітычная актыўнасць === Караліна Відэрстром была абрана ў гарадскую раду Стакгольма ў 1912 годзе ад лібералаў, дзе працавала да 1915 года. Яна была абрана старшынёй Шведскага таварыства выбарчых правоў для жанчын у 1918 годзе, за год да таго, як у 1919 годзе ў Швецыі было прадастаўлена выбарчае права жанчынам, і стала яго апошняй старшынёй, калі пакінула пасаду пасля таго, як арганізацыя была распушчана ў 1921 годзе, калі мэта арганізацыі была выканана, і абодва пола рэалізавалі выбарчае права на выбарах 1921 года. == Гл. таксама == * [[Эмі Рапе]] — першая адукаваная шведская медсястра * [[Хеда Андэрсан]] — другая жанчына-урач, якая атрымала адукацыю ў шведскім універсітэце * [[Шарлота Ілен]] — першая жанчына-шведскі ўрач, якая скончыла універсітэт (праўда, за мяжой) {{Зноскі}} == Літаратура == * Лена Хамарберг, ''Караліна Відэрстром — сэксуальны рэфарматар і асацыяцыя жанчын'' * ''Ny svensk historia: [[Оскар II|Oscar II]] och hans tid, 1872—1907'', Erik Lindorm 1936 s.231 * ''Sveriges befolkning 1890'', (CD-ROM) Riksarkivet 2003 * Лундберг, Ганна (2008). Läkarnas blanka vapen: svensk smittskyddslagstiftning i historiskt perspektiv. Läkarnas blanka vapen: svensk smittskyddslagstiftning i historiskt perspektiv. Сід. 85.{{ISBN|978-91-85509-08-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-91-85509-08-9|978-91-85509-08-9]] == Спасылкі == * [http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/ Рэстрат, біяграфіст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121103004132/http://www.ub.gu.se/kvinn/portaler/rostratt/biografier/ |date=3 лістапада 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Відэрстром Караліна}} [[Катэгорыя:Медыкі Швецыі]] 6wtja3ppqvwpgdukmi095v7fd4wg9j9 0 676267 5160596 5060121 2026-07-03T16:31:50Z Kelainoss 13901 /* Б */ 5160596 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Файл:Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Ваўкавыска]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Ваўкавыск]]а: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Zerach Warhaftig.jpg|thumb|175px|[[Зэрах Вархафціг]]]] [[Файл:Maksim Vitus.jpg|thumb|175px|[[Максім Юр’евіч Вітус|Максім Вітус]]]] [[Файл:Eliyahu Golomb Tidhar.jpg|thumb|175px|[[Эліяху Галомб]]]] [[Файл:Janina Żejmo Korzinkina.JPG|thumb|175px|[[Яніна Баляславаўна Жэйма|Яніна Жэйма]]]] [[Файл:Касперович Матвей Мартынович 1915 г.jpg|thumb|175px|[[Мацвей Мартынавіч Каспяровіч|Мацвей Каспяровіч]]]] [[Файл:Nahum Zemach Moskaertheater 3.jpg|thumb|175px|[[Навум Лазаравіч Цэмах|Навум Цэмах]]]] [[Файл:Nikolay Cherkashin 02.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Андрэевіч Чаркашын|Мікалай Чаркашын]]]] [[Файл:Janowski, David "-1" - DPLA - 8180657a38836009ceefcbbadf2225b1 (cropped).jpg|thumb|175px|[[Давід Маркелавіч Яноўскі|Давід Яноўскі]]]] == А == * [[Марцін Яўгенавіч Арцюх]] (нар. 1996) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Мікалай Аўтуховіч]] (нар. 1963) — ветэран афганскай кампаніі, беларускі прадпрымальнік і грамадскі актывіст. == Б == * [[Эфраім Бараш]] (1892—1943) — прадпрымальнік і сіянісцкі актывіст. * [[Баляслаў Барташэвіч]] (1927—2007) — журналіст, публіцыст і культурны аналітык. * [[Збігнеў Станіслаў Басінскі]] (1928—1999) — вучоны, фізік, патрыярх канадскай школы матэрыялазнаўства * [[Барыс Васільевіч Батура]] (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (2008—2010). * [[Сатурнін Буткевіч]] (1903—1973) — акцёр. * [[Людвік Бенуа]] (1920—1992) — акцёр тэатра і кіно. * [[Януш Брохвіч-Лявіньскі]] (1920—2017) — брыгадны генерал Войска Польскага. * [[Элізабэт Брэндан]] (1913–2002)<ref>https://64parishes.org/the-life-and-work-of-elizabeth-brandon</ref> == В == * [[Зэрах Вархафціг]] (1906—2002) — рабін, доктар, юрыст, палітык. * [[Зоф’я Вільчынская]] (1915—2010) — польская актрыса. * [[Максім Юр’евіч Вітус]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. == Г == * [[Оскар Міхайлавіч Галай]] (1889—1963) — кінарэжысёр. * [[Эліяху Галомб]] (1893—1945) — арганізатар габрэйскай абароны ў падмандатнай [[Палесціна|Палестыне]], грамадскі і прафсаюзны дзеяч. * [[Леў Навумавіч Геллер]] (1875—1942) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, усходазнаўца, доктар эканамічных навук (1935), прафесар (1935) == Д == * {{нп5|Рут Давыдаў||en|Ruth Davidow}} * [[Аляксандр Віктаравіч Дзядзюшка]] (1962—2007) — расійскі акцёр тэатра і кіно. == Е == * {{нп5|Ахарон Ерушалмі||he|אהרן ירושלמי}} == Ж == * [[Яніна Баляславаўна Жэйма]] (1909—1987) — савецкая кінаактрыса польскага паходжання. == І == * [[Усевалад Міканоравіч Іванаў]] (1888—1971) — пісьменнік, філосаф, гісторык, аўтар аповесцяў і раманаў. == К == * [[Эўгеніюш Кабац]] (1930—2020) — пісьменнік і перакладчык твораў беларускай літаратуры. * [[Ежы Кавалеўскі]] (нар. 1944) — лекар, скакун у ваду. * [[Мацвей Мартынавіч Каспяровіч]] (1869—?) — чыгуначны інжынер, грамадскі дзеяч, дэпутат Сойма I Склікання (1922—1927). * [[Леў Міхайлавіч Клін]] (1887—1968, [[Англія]]) — жывапісец. * [[Натан Яфімавіч Кобрынскі]] (1910—1985) — вучоны ў галіне дакладнай механікі, эканамічнай кібернетыкі, папулярызатар навукі. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1951). * [[Міраслаў Крышчукайціс]] (1912—1944) — удзельнік [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], капітан [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. == Л == * [[Тадэвуш Ліхота]] (нар. 1938) — польскі дысідэнт. * [[Мікалай Валянцінавіч Лук’янаў]] (1949—2008) — [[рэжысёр]], акцёр, кампазітар. * [[Эліягу Зееў Левін-Эпштэйн]] (1864—1932) — дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч. * [[Леа Лоў]] (1878—1960)<ref>{{Cite web |url=http://yiddishmusic.jewniverse.info/lowleo/index.html |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224204357/http://yiddishmusic.jewniverse.info/lowleo/index.html |url-status=dead }}</ref> * [[Барыс Міхайлавіч Ляпешка]] (нар. 1955) — [[гісторык]], [[філосаф]], [[сацыёлаг]]. == М == * [[Любоў Якаўлеўна Майзель]] (1908—1978) — тэатральная актрыса, Народная артыстка Казахскай ССР (1955). == Н == * [[Герцаль Самойлавіч Навагрудскі]] (1904—1973) — журналіст, пісьменнік, член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1958). == П == * [[Станіслаў Плева]] (1925—2006) — польскі геафізік. * [[Віктар Станіслававіч Плескач]] (нар. 1969) — беларускі рабочы, дэпутат. * [[Міхаіл Уладзіміравіч Пятроў]] (1937—2005) — беларускі [[акцёр]]. [[Народны артыст Беларусі]] (1991). == Р == * [[Якаў Рабіновіч]] (1875—1948) — пісьменнік і публіцыст. * [[Нахман Рахмілевіч]] (1876—1941) — эканаміст, дыпламат, палітычны і грамадскі дзеяч. * [[Аляксандр Міхайлавіч Рафаловіч]] (1898—1971) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант авіяцыі. * [[Сэмюэль Ротбарт]] (1892—1976) — амерыканскі скульптар<ref>https://americanart.si.edu/artist/samuel-rothbort-7070</ref>. * [[Рыгор Яўсеевіч Рохкін]] (1890—1937) — гісторык, грамадазнаўца. * [[Рышард Рыдзеўскі]] (1928—2014) — рэжысёр і сцэнарыст. == С == * [[Яўген Яўгенавіч Савасцьянаў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * {{нп5|Машэ Сарока||he|משה סורוקה}} * [[Генадзь Мікалаевіч Семянчук]] (нар. 1963) — беларускі [[археолаг]], [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1993), [[дацэнт]]. == Т == * [[Аляксандр Віктаравіч Талканіца]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Тэрэза Тараньска]] (1944—2013) — журналістка і пісьменніца. == Х == * [[Павел Сямёнавіч Хоміч]] (1893—1942) — [[Каталіцтва|рымска-каталіцкі]] святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр. == Ц == * [[Навум Лазаравіч Цэмах]] (1887—1939) — габрэйскі акцёр і рэжысёр, стваральнік і кіраўнік тэатра «Габіма» == Ч == * [[Мікалай Андрэевіч Чаркашын]] (нар. 1946) — журналіст і пісьменнік-марыніст, аўтар гістарычных расследаванняў, афіцэр-падводнік. == Ш == * [[Анастасія Віталеўна Шагун]] (нар. 2002) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. * [[Пётр Шарэйка]] (1916—2009) — лекар, гінеколаг і гісторык медыцыны * {{нп5|Ар’е Шпак||he|אריה שפק}} * [[Яўген Аляксандравіч Штоп]] (нар. 1939) — беларускі дзеяч культуры (балетмайстар-пастаноўшчык), грамадскі дзеяч. [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1975). * [[Алег Уладзіміравіч Шымбарэцкі]] (нар. 1966) — беларускі [[архітэктар]]-[[рэстаўратар]]. * [[Генадзь Чэслававіч Шушкевіч]] (нар. 1953) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2008), прафесар (2018). == Э == * [[Мошэ Эйнхорн]] (1896—1966) — лекар-гастраэнтэролаг. == Я == * [[Давід Маркелавіч Яноўскі]] (1868—1927) — [[шахматыст]], прэтэндэнт на сусветнае першынство, шахматны тэарэтык, практык і журналіст. * [[Хаім Маркелавіч Яноўскі]] (1867—1935) — грамадскі дзеяч. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Ваўкавыска| ]] m26dlrvncrw3pox00vumwg1jtch0tkv 5160599 5160596 2026-07-03T16:36:08Z Kelainoss 13901 /* Н */ 5160599 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Файл:Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Ваўкавыска]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Ваўкавыск]]а: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Zerach Warhaftig.jpg|thumb|175px|[[Зэрах Вархафціг]]]] [[Файл:Maksim Vitus.jpg|thumb|175px|[[Максім Юр’евіч Вітус|Максім Вітус]]]] [[Файл:Eliyahu Golomb Tidhar.jpg|thumb|175px|[[Эліяху Галомб]]]] [[Файл:Janina Żejmo Korzinkina.JPG|thumb|175px|[[Яніна Баляславаўна Жэйма|Яніна Жэйма]]]] [[Файл:Касперович Матвей Мартынович 1915 г.jpg|thumb|175px|[[Мацвей Мартынавіч Каспяровіч|Мацвей Каспяровіч]]]] [[Файл:Nahum Zemach Moskaertheater 3.jpg|thumb|175px|[[Навум Лазаравіч Цэмах|Навум Цэмах]]]] [[Файл:Nikolay Cherkashin 02.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Андрэевіч Чаркашын|Мікалай Чаркашын]]]] [[Файл:Janowski, David "-1" - DPLA - 8180657a38836009ceefcbbadf2225b1 (cropped).jpg|thumb|175px|[[Давід Маркелавіч Яноўскі|Давід Яноўскі]]]] == А == * [[Марцін Яўгенавіч Арцюх]] (нар. 1996) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Мікалай Аўтуховіч]] (нар. 1963) — ветэран афганскай кампаніі, беларускі прадпрымальнік і грамадскі актывіст. == Б == * [[Эфраім Бараш]] (1892—1943) — прадпрымальнік і сіянісцкі актывіст. * [[Баляслаў Барташэвіч]] (1927—2007) — журналіст, публіцыст і культурны аналітык. * [[Збігнеў Станіслаў Басінскі]] (1928—1999) — вучоны, фізік, патрыярх канадскай школы матэрыялазнаўства * [[Барыс Васільевіч Батура]] (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (2008—2010). * [[Сатурнін Буткевіч]] (1903—1973) — акцёр. * [[Людвік Бенуа]] (1920—1992) — акцёр тэатра і кіно. * [[Януш Брохвіч-Лявіньскі]] (1920—2017) — брыгадны генерал Войска Польскага. * [[Элізабэт Брэндан]] (1913–2002)<ref>https://64parishes.org/the-life-and-work-of-elizabeth-brandon</ref> == В == * [[Зэрах Вархафціг]] (1906—2002) — рабін, доктар, юрыст, палітык. * [[Зоф’я Вільчынская]] (1915—2010) — польская актрыса. * [[Максім Юр’евіч Вітус]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. == Г == * [[Оскар Міхайлавіч Галай]] (1889—1963) — кінарэжысёр. * [[Эліяху Галомб]] (1893—1945) — арганізатар габрэйскай абароны ў падмандатнай [[Палесціна|Палестыне]], грамадскі і прафсаюзны дзеяч. * [[Леў Навумавіч Геллер]] (1875—1942) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, усходазнаўца, доктар эканамічных навук (1935), прафесар (1935) == Д == * {{нп5|Рут Давыдаў||en|Ruth Davidow}} * [[Аляксандр Віктаравіч Дзядзюшка]] (1962—2007) — расійскі акцёр тэатра і кіно. == Е == * {{нп5|Ахарон Ерушалмі||he|אהרן ירושלמי}} == Ж == * [[Яніна Баляславаўна Жэйма]] (1909—1987) — савецкая кінаактрыса польскага паходжання. == І == * [[Усевалад Міканоравіч Іванаў]] (1888—1971) — пісьменнік, філосаф, гісторык, аўтар аповесцяў і раманаў. == К == * [[Эўгеніюш Кабац]] (1930—2020) — пісьменнік і перакладчык твораў беларускай літаратуры. * [[Ежы Кавалеўскі]] (нар. 1944) — лекар, скакун у ваду. * [[Мацвей Мартынавіч Каспяровіч]] (1869—?) — чыгуначны інжынер, грамадскі дзеяч, дэпутат Сойма I Склікання (1922—1927). * [[Леў Міхайлавіч Клін]] (1887—1968, [[Англія]]) — жывапісец. * [[Натан Яфімавіч Кобрынскі]] (1910—1985) — вучоны ў галіне дакладнай механікі, эканамічнай кібернетыкі, папулярызатар навукі. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1951). * [[Міраслаў Крышчукайціс]] (1912—1944) — удзельнік [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], капітан [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. == Л == * [[Тадэвуш Ліхота]] (нар. 1938) — польскі дысідэнт. * [[Мікалай Валянцінавіч Лук’янаў]] (1949—2008) — [[рэжысёр]], акцёр, кампазітар. * [[Эліягу Зееў Левін-Эпштэйн]] (1864—1932) — дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч. * [[Леа Лоў]] (1878—1960)<ref>{{Cite web |url=http://yiddishmusic.jewniverse.info/lowleo/index.html |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224204357/http://yiddishmusic.jewniverse.info/lowleo/index.html |url-status=dead }}</ref> * [[Барыс Міхайлавіч Ляпешка]] (нар. 1955) — [[гісторык]], [[філосаф]], [[сацыёлаг]]. == М == * [[Любоў Якаўлеўна Майзель]] (1908—1978) — тэатральная актрыса, Народная артыстка Казахскай ССР (1955). == Н == * [[Герцаль Самойлавіч Навагрудскі]] (1904—1973) — журналіст, пісьменнік, член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1958). * {{нп5|Давыд Ніў||he|דוד ניב (היסטוריון)}} == П == * [[Станіслаў Плева]] (1925—2006) — польскі геафізік. * [[Віктар Станіслававіч Плескач]] (нар. 1969) — беларускі рабочы, дэпутат. * [[Міхаіл Уладзіміравіч Пятроў]] (1937—2005) — беларускі [[акцёр]]. [[Народны артыст Беларусі]] (1991). == Р == * [[Якаў Рабіновіч]] (1875—1948) — пісьменнік і публіцыст. * [[Нахман Рахмілевіч]] (1876—1941) — эканаміст, дыпламат, палітычны і грамадскі дзеяч. * [[Аляксандр Міхайлавіч Рафаловіч]] (1898—1971) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант авіяцыі. * [[Сэмюэль Ротбарт]] (1892—1976) — амерыканскі скульптар<ref>https://americanart.si.edu/artist/samuel-rothbort-7070</ref>. * [[Рыгор Яўсеевіч Рохкін]] (1890—1937) — гісторык, грамадазнаўца. * [[Рышард Рыдзеўскі]] (1928—2014) — рэжысёр і сцэнарыст. == С == * [[Яўген Яўгенавіч Савасцьянаў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * {{нп5|Машэ Сарока||he|משה סורוקה}} * [[Генадзь Мікалаевіч Семянчук]] (нар. 1963) — беларускі [[археолаг]], [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1993), [[дацэнт]]. == Т == * [[Аляксандр Віктаравіч Талканіца]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Тэрэза Тараньска]] (1944—2013) — журналістка і пісьменніца. == Х == * [[Павел Сямёнавіч Хоміч]] (1893—1942) — [[Каталіцтва|рымска-каталіцкі]] святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр. == Ц == * [[Навум Лазаравіч Цэмах]] (1887—1939) — габрэйскі акцёр і рэжысёр, стваральнік і кіраўнік тэатра «Габіма» == Ч == * [[Мікалай Андрэевіч Чаркашын]] (нар. 1946) — журналіст і пісьменнік-марыніст, аўтар гістарычных расследаванняў, афіцэр-падводнік. == Ш == * [[Анастасія Віталеўна Шагун]] (нар. 2002) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. * [[Пётр Шарэйка]] (1916—2009) — лекар, гінеколаг і гісторык медыцыны * {{нп5|Ар’е Шпак||he|אריה שפק}} * [[Яўген Аляксандравіч Штоп]] (нар. 1939) — беларускі дзеяч культуры (балетмайстар-пастаноўшчык), грамадскі дзеяч. [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1975). * [[Алег Уладзіміравіч Шымбарэцкі]] (нар. 1966) — беларускі [[архітэктар]]-[[рэстаўратар]]. * [[Генадзь Чэслававіч Шушкевіч]] (нар. 1953) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2008), прафесар (2018). == Э == * [[Мошэ Эйнхорн]] (1896—1966) — лекар-гастраэнтэролаг. == Я == * [[Давід Маркелавіч Яноўскі]] (1868—1927) — [[шахматыст]], прэтэндэнт на сусветнае першынство, шахматны тэарэтык, практык і журналіст. * [[Хаім Маркелавіч Яноўскі]] (1867—1935) — грамадскі дзеяч. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Ваўкавыска| ]] 17qf2n442xex3l3pe31clalt91iq8ow 5160600 5160599 2026-07-03T16:42:39Z Kelainoss 13901 /* С */ 5160600 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Файл:Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Ваўкавыска]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Ваўкавыск]]а: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Zerach Warhaftig.jpg|thumb|175px|[[Зэрах Вархафціг]]]] [[Файл:Maksim Vitus.jpg|thumb|175px|[[Максім Юр’евіч Вітус|Максім Вітус]]]] [[Файл:Eliyahu Golomb Tidhar.jpg|thumb|175px|[[Эліяху Галомб]]]] [[Файл:Janina Żejmo Korzinkina.JPG|thumb|175px|[[Яніна Баляславаўна Жэйма|Яніна Жэйма]]]] [[Файл:Касперович Матвей Мартынович 1915 г.jpg|thumb|175px|[[Мацвей Мартынавіч Каспяровіч|Мацвей Каспяровіч]]]] [[Файл:Nahum Zemach Moskaertheater 3.jpg|thumb|175px|[[Навум Лазаравіч Цэмах|Навум Цэмах]]]] [[Файл:Nikolay Cherkashin 02.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Андрэевіч Чаркашын|Мікалай Чаркашын]]]] [[Файл:Janowski, David "-1" - DPLA - 8180657a38836009ceefcbbadf2225b1 (cropped).jpg|thumb|175px|[[Давід Маркелавіч Яноўскі|Давід Яноўскі]]]] == А == * [[Марцін Яўгенавіч Арцюх]] (нар. 1996) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Мікалай Аўтуховіч]] (нар. 1963) — ветэран афганскай кампаніі, беларускі прадпрымальнік і грамадскі актывіст. == Б == * [[Эфраім Бараш]] (1892—1943) — прадпрымальнік і сіянісцкі актывіст. * [[Баляслаў Барташэвіч]] (1927—2007) — журналіст, публіцыст і культурны аналітык. * [[Збігнеў Станіслаў Басінскі]] (1928—1999) — вучоны, фізік, патрыярх канадскай школы матэрыялазнаўства * [[Барыс Васільевіч Батура]] (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (2008—2010). * [[Сатурнін Буткевіч]] (1903—1973) — акцёр. * [[Людвік Бенуа]] (1920—1992) — акцёр тэатра і кіно. * [[Януш Брохвіч-Лявіньскі]] (1920—2017) — брыгадны генерал Войска Польскага. * [[Элізабэт Брэндан]] (1913–2002)<ref>https://64parishes.org/the-life-and-work-of-elizabeth-brandon</ref> == В == * [[Зэрах Вархафціг]] (1906—2002) — рабін, доктар, юрыст, палітык. * [[Зоф’я Вільчынская]] (1915—2010) — польская актрыса. * [[Максім Юр’евіч Вітус]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. == Г == * [[Оскар Міхайлавіч Галай]] (1889—1963) — кінарэжысёр. * [[Эліяху Галомб]] (1893—1945) — арганізатар габрэйскай абароны ў падмандатнай [[Палесціна|Палестыне]], грамадскі і прафсаюзны дзеяч. * [[Леў Навумавіч Геллер]] (1875—1942) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, усходазнаўца, доктар эканамічных навук (1935), прафесар (1935) == Д == * {{нп5|Рут Давыдаў||en|Ruth Davidow}} * [[Аляксандр Віктаравіч Дзядзюшка]] (1962—2007) — расійскі акцёр тэатра і кіно. == Е == * {{нп5|Ахарон Ерушалмі||he|אהרן ירושלמי}} == Ж == * [[Яніна Баляславаўна Жэйма]] (1909—1987) — савецкая кінаактрыса польскага паходжання. == І == * [[Усевалад Міканоравіч Іванаў]] (1888—1971) — пісьменнік, філосаф, гісторык, аўтар аповесцяў і раманаў. == К == * [[Эўгеніюш Кабац]] (1930—2020) — пісьменнік і перакладчык твораў беларускай літаратуры. * [[Ежы Кавалеўскі]] (нар. 1944) — лекар, скакун у ваду. * [[Мацвей Мартынавіч Каспяровіч]] (1869—?) — чыгуначны інжынер, грамадскі дзеяч, дэпутат Сойма I Склікання (1922—1927). * [[Леў Міхайлавіч Клін]] (1887—1968, [[Англія]]) — жывапісец. * [[Натан Яфімавіч Кобрынскі]] (1910—1985) — вучоны ў галіне дакладнай механікі, эканамічнай кібернетыкі, папулярызатар навукі. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1951). * [[Міраслаў Крышчукайціс]] (1912—1944) — удзельнік [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], капітан [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. == Л == * [[Тадэвуш Ліхота]] (нар. 1938) — польскі дысідэнт. * [[Мікалай Валянцінавіч Лук’янаў]] (1949—2008) — [[рэжысёр]], акцёр, кампазітар. * [[Эліягу Зееў Левін-Эпштэйн]] (1864—1932) — дзеяч сіянісцкага руху, ізраільскі грамадскі дзеяч. * [[Леа Лоў]] (1878—1960)<ref>{{Cite web |url=http://yiddishmusic.jewniverse.info/lowleo/index.html |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224204357/http://yiddishmusic.jewniverse.info/lowleo/index.html |url-status=dead }}</ref> * [[Барыс Міхайлавіч Ляпешка]] (нар. 1955) — [[гісторык]], [[філосаф]], [[сацыёлаг]]. == М == * [[Любоў Якаўлеўна Майзель]] (1908—1978) — тэатральная актрыса, Народная артыстка Казахскай ССР (1955). == Н == * [[Герцаль Самойлавіч Навагрудскі]] (1904—1973) — журналіст, пісьменнік, член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (1958). * {{нп5|Давыд Ніў||he|דוד ניב (היסטוריון)}} == П == * [[Станіслаў Плева]] (1925—2006) — польскі геафізік. * [[Віктар Станіслававіч Плескач]] (нар. 1969) — беларускі рабочы, дэпутат. * [[Міхаіл Уладзіміравіч Пятроў]] (1937—2005) — беларускі [[акцёр]]. [[Народны артыст Беларусі]] (1991). == Р == * [[Якаў Рабіновіч]] (1875—1948) — пісьменнік і публіцыст. * [[Нахман Рахмілевіч]] (1876—1941) — эканаміст, дыпламат, палітычны і грамадскі дзеяч. * [[Аляксандр Міхайлавіч Рафаловіч]] (1898—1971) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант авіяцыі. * [[Сэмюэль Ротбарт]] (1892—1976) — амерыканскі скульптар<ref>https://americanart.si.edu/artist/samuel-rothbort-7070</ref>. * [[Рыгор Яўсеевіч Рохкін]] (1890—1937) — гісторык, грамадазнаўца. * [[Рышард Рыдзеўскі]] (1928—2014) — рэжысёр і сцэнарыст. == С == * [[Яўген Яўгенавіч Савасцьянаў]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Джэральд Сарвер-Фонэр]] ({{lang-en|Gerald J. Sarwer-Foner}}) (1924—2015) — канадскі псіхолаг, псіхааналітык. * {{нп5|Машэ Сарока||he|משה סורוקה}} * [[Генадзь Мікалаевіч Семянчук]] (нар. 1963) — беларускі [[археолаг]], [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1993), [[дацэнт]]. == Т == * [[Аляксандр Віктаравіч Талканіца]] (нар. 1989) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Тэрэза Тараньска]] (1944—2013) — журналістка і пісьменніца. == Х == * [[Павел Сямёнавіч Хоміч]] (1893—1942) — [[Каталіцтва|рымска-каталіцкі]] святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч, удзельнік беларускага хрысціянскага руху XX стагоддзя, душпастыр. == Ц == * [[Навум Лазаравіч Цэмах]] (1887—1939) — габрэйскі акцёр і рэжысёр, стваральнік і кіраўнік тэатра «Габіма» == Ч == * [[Мікалай Андрэевіч Чаркашын]] (нар. 1946) — журналіст і пісьменнік-марыніст, аўтар гістарычных расследаванняў, афіцэр-падводнік. == Ш == * [[Анастасія Віталеўна Шагун]] (нар. 2002) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. * [[Пётр Шарэйка]] (1916—2009) — лекар, гінеколаг і гісторык медыцыны * {{нп5|Ар’е Шпак||he|אריה שפק}} * [[Яўген Аляксандравіч Штоп]] (нар. 1939) — беларускі дзеяч культуры (балетмайстар-пастаноўшчык), грамадскі дзеяч. [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1975). * [[Алег Уладзіміравіч Шымбарэцкі]] (нар. 1966) — беларускі [[архітэктар]]-[[рэстаўратар]]. * [[Генадзь Чэслававіч Шушкевіч]] (нар. 1953) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2008), прафесар (2018). == Э == * [[Мошэ Эйнхорн]] (1896—1966) — лекар-гастраэнтэролаг. == Я == * [[Давід Маркелавіч Яноўскі]] (1868—1927) — [[шахматыст]], прэтэндэнт на сусветнае першынство, шахматны тэарэтык, практык і журналіст. * [[Хаім Маркелавіч Яноўскі]] (1867—1935) — грамадскі дзеяч. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Ваўкавыска| ]] saeeb8wdo3jno9xpmc8p2hxk8pddkld 0 678358 5160787 5154955 2026-07-04T08:08:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160787 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа | Назва = Катастрофа Як-130 у Баранавічах | Выява = | Назва выявы = | Дата = [[19 мая]] [[2021]] | Час = 12:33 | Характар = | Прычына =тэхнічная няспраўнасць і страта кіравання | Месца = пустка паміж дамамі 2Б, 2Г і 2Д, вуліца Розы Люксембург, [[Баранавічы]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]] | Каардынаты = | Загінулыя =2 | Параненыя =1 <small>(на зямлі)</small> | Выява паветранага судна = | Назва выявы паветранага судна = | Мадэль = [[Як-130]] | Імя самалёта = | Авіякампанія =[[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь]] | Пункт вылету = | Прыпынкі ў дарозе = | Пункт прызначэння = | Рэйс = | Бартавы нумар = 74 | Дата выпуску = | Пасажыры = | Экіпаж = маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]] }} '''Катастрофа Як-130 у Баранавічах''' — крушэнне вучэбна-баявога самалёта [[Як-130]] [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС Рэспублікі Беларусь]] у горадзе [[Баранавічы|Баранавічах]], якое адбылося [[19 мая]] [[2021]] года. У выніку трагедыі загінулі лётчыкі маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]]<ref name="камсамолка">[https://www.kp.by/daily/27280/4415510/ «Летчики — герои! Смогли уместиться между домами…»: что рассказывают жители и очевидцы о крушении военного самолета в Барановичах]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 19 мая 2021</ref>, адзін з мясцовых жыхароў атрымаў раненні<ref name="паранены"/>. == Самалёт == Як-130 з’яўляецца расійскім вучэбна-баявым самалётам, распрацаваным [[КБ Якаўлева]] для замены ў [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|Ваенна-паветраных сілах Расіі]] вучэбна-трэніровачных [[Aero L-39 Albatros|Л-39]]. Першую партыю машын ВПС Беларусі атрымалі ў [[2015]] годзе ў адпаведнасці з кантрактам з навукова-вытворчай карпарацыяй «Іркут». Праз год былі пастаўлены яшчэ чатыры самалёты. У [[2019]] годзе краіна атрымала трэцюю партыю, таксама ў колькасці чатырох штук<ref name="тасс"/>. Па стане на [[2020]] год беларуская авіяцыя мела 12 Як-130<ref>The Military Balance 2020. p.188</ref>. Самалёт, што разбіўся ў Баранавічах, быў прыпісаны да [[116-я штурмавая авіяцыйная база|116-й гвардзейскай штурмавой авіябазы]] ў [[Ліда|Лідзе]]<ref name="тасс">[https://tass.ru/proisshestviya/11411575 В Белоруссии разбился самолет Як-130] // ТАСС, 19 мая 2021</ref>. == Катастрофа == Днём 19 мая 2021 года на аэрадроме [[Баранавічы (аэрадром)|«Баранавічы»]] выконваліся вучэбна-трэніровачныя палёты. У названы дзень з аэрадрома «Ліда» група з 4 самалётаў Як-130, у склад якой уваходзіў экіпаж Андрэя Нічыпарчыка, выканала ўзлёт і далейшы палёт у складзе звяна па зададзеным маршруце ў напрамку аэрадрома «Баранавічы». Пасля выканання задання ў складзе групы камандзір паветранага судна па камандзе вядучага прыступіў да адзіночнага вышэйшага пілатажу на малых вышынях над дадзеным аэрадромам. У працэсе выканання самалётам віражу, бартавой сістэмай аб’ектыўнага кантролю пачалі рэгістравацца сігналы аб адмовах датчыкаў, вылічальнікаў і прывадаў комплекснай сістэмы кіравання, а таксама стабілізатара паветранага судна. З гэтага моманту спынілася спраўнае кіраванне самалётам<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. Экіпаж Як-130 (борт 74) выявіў тэхнічную няспраўнасць, машына рэзка пайшла ўніз, і яе пачало круціць. Былі моманты, калі самалёт аднаўляў на секунду кіраванне, але потым зноў пілоты гублялі кантроль над сітуацыяй<ref>[http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara Александр Карев о крушении самолёта в Барановичах: «Рука лётчика была на ручке до самого удара, до конца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210521173423/http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara |date=21 мая 2021 }} // СТВ, 21 мая 2021</ref>. Аварыйная сітуацыя адбылася ў гарызантальным палёце над аэрадромам. Дыспетчар не менш за 10 разоў падаў каманду «Катапультуйся! Катапультуйся! Скачы!»<ref name="першы рэгiён"/>. У радыёэфір выйшаў пілот Су-30СМ, які рыхтаваўся да вылету, і папрасіў экіпаж катапультавацца. У гэты час лётчыкі зразумелі, што самалёт сыходзіць у горад на жылыя кварталы<ref name="20мая2021">[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/komandovanie_vvs_soobshchilo_o_pervykh_rezultatakh_rasshifrovki_bortovykh_samopistsev_yak_130/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&nw=1621541932000 Командование ВВС сообщило о первых результатах расшифровки бортовых самописцев Як-130] // Белтелерадиокомпания, 20 мая 2021</ref>. Уся сітуацыя развівалася на працягу 40 секунд<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. Рэзервовая сістэма дазволіла на вышыні каля пяцідзесяці метраў стабілізаваць толькі кірунак палёту, і экіпажу ўдавалася змяняць курс, але вышыня працягвала інтэнсіўна падаць<ref name="першы рэгiён"/>. Пілоты імкнуліся адвесці самалёт ад населенага пункта і, пераканаўшыся, што траекторыя падзення знаходзіцца па-за жылымі дамамі, лётчыкі паспрабавалі катапультавацца, але з-за недастатковай вышыні яны загінулі<ref name="камсамолка"/>. У 12:33<ref>[https://reform.by/226621-moment-krushenija-jak-130-v-baranovichah-zasnjal-videoregistrator Момент крушения Як-130 в Барановичах заснял видеорегистратор] // РЕФОРМБАЙ, 20 мая 2021</ref> самалёт упаў каля двухпавярховак у раёне вуліцы Розы Люксембург, пашкодзіўшы тры дамы<ref>[https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/05/19/katapultirovalsya-no-razbilsya-o-steklo-ochevidcy-o-tragedii-v-baranovichax «Пилот на парашюте летел. Его снесло в дом, и он разбился насмерть о стекло»: очевидцы о трагедии в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519200356/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/05/19/katapultirovalsya-no-razbilsya-o-steklo-ochevidcy-o-tragedii-v-baranovichax |date=19 мая 2021 }} // Ex-Press.BY, 19 мая 2021</ref>. У будынках знесла шкло, на фасадзе засталіся ўвагнутасці ад дэталяў машыны, на брылі завіс адкрыты парашут, на якім катапультаваўся адзін з лётчыкаў. Наступствы крушэння ліквідаваны сіламі [[МНС РБ|МНС]]<ref name="паведамленне"/>. У адным з будынкаў пацярпеў мясцовы жыхар, ударнай хваляй яго збіла з ног, і ён зламаў руку, а таксама атрымаў множныя парэзы ад аскепкаў шкла<ref name="паранены">[https://www.intex-press.by/2021/05/19/gde-lezhat-oblomki-obychno-igrali-deti-chto-govoryat-zhiteli-blizlezhashhih-domov-o-krushenii-samoleta/ «Где лежат обломки, обычно играли дети». Что говорят жители ближайших домов о крушении самолета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519200356/https://www.intex-press.by/2021/05/19/gde-lezhat-oblomki-obychno-igrali-deti-chto-govoryat-zhiteli-blizlezhashhih-domov-o-krushenii-samoleta/ |date=19 мая 2021 }} // Intex-press, 19 мая 2021</ref>. == Ахвяры == [[File:Вдова Героя Беларуси о подвиге лётчиков- они могли прыгнуть, но вряд ли смогли бы с этим потом жить.webm|thumb|Удава Куканенкі пра загінулага мужа]] [[File: Его папа погиб, выполняя долг. 6-летний Лёша мечтает стать лётчиком, как и его отец.webm|thumb|Удава Нічыпорчыка пра загінулага мужа]] Самалёт пілатавалі 33-гадовы лётчык першага класа маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і 22-гадовы лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]]<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/krushenie_samoleta_pod_baranovichami_vosstanavlivaem_kartinu_chp/ Крушение самолета под Барановичами — восстанавливаем картину ЧП] // Белтелерадиокомпания, 19 мая 2021</ref>. У праваслаўным храме Святых Жонак-міраносіц адбылася развітальная паніхіда. Жалобная цырымонія прайшла і на [[Баранавічы (аэрадром)|баранавіцкім аэрадроме]]. У ёй удзельнічаў аркестр у суправаджэнні [[Рота ганаровай варты (Беларусь)|роты ганаровай варты]]<ref name="СТВ"/>. [[21 мая]] ў Лідзе ў клубе 116-й авіяцыйнай базы прайшла яшчэ адна цырымонія развітання з пілотамі. Цела Куканенкі адправілі ў Полацк, а Нічыпорчыка пахавалі тут жа на мясцовых могілках адразу пасля літургіі ў царкве. На паніхідзе прысутнічаў таксама міністр абароны<ref>[https://ont.by/news/na-ceremoniyu-proshaniya-s-majorom-andrem-nichiporchikom-i-lejtenantom-nikitoj-kukonenko-pribyl-ministr-oborony На церемонию прощания с майором Андрем Ничипорчиком и лейтенантом Никитой Куконенко прибыл министр обороны] // ОНТ, 21 мая 2021</ref>. Пацярпелы на зямлі Казімір Кузьміч разам з сям’ёй жыў у доме 2Г. Пры падзенні самалёта яго збіла з ног ударнай хваляй, у выніку чаго той атрымаў пералом перадплечча і шматлікія парэзы ад аскепкаў шкла і часткова страціў памяць<ref>[https://onlinebrest.by/novosti/sobaka-menya-ne-puskala-na-kuhnyu-muzhchinu-postradavshego-pri-krushenii-samoleta-v-baranovichah-vypisali-iz-bolnicy.html «Собака меня не пускала на кухню». Мужчину, пострадавшего при крушении самолета в Барановичах, выписали из больницы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210606103118/https://onlinebrest.by/novosti/sobaka-menya-ne-puskala-na-kuhnyu-muzhchinu-postradavshego-pri-krushenii-samoleta-v-baranovichah-vypisali-iz-bolnicy.html |date=6 чэрвеня 2021 }}</ref>. Дом, у якім жыў мужчына, атрымаў шкоду<ref>[https://www.kp.by/online/news/4318318/ Пострадавший при падении самолета в Барановичах: «Собака как будто что-то чувствовала»]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 4 июня 2021</ref>. == Расследаванне == У той жа дзень [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] распачаў крымінальную справу ў сувязі з крушэннем самалёта. На месцы здарэння пачалі дзейнасць эксперты, якія высвятляюць абставіны здарэння<ref>[https://aif.ru/incidents/posle_krusheniya_voennogo_yak-130_sk_belorussii_zavel_ugolovnoe_delo После крушения военного Як-130 СК Белоруссии завел уголовное дело] // Аргументы и факты, 19 мая 2021</ref>. Іх каардынаваў першы намеснік старшыні СК РБ Алег Шандаровіч<ref name="камсамолка"/>. Туды таксама выехала камісія [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] на чале з намеснікам міністра абароны па ўзбраенні<ref name="паведамленне">[https://www.mil.by/by/news/113281/ Паведамленне прэс-службы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519210224/https://www.mil.by/by/news/113281/ |date=19 мая 2021 }} на сайце МА РБ, 19 мая 2021</ref>. Галоўным следчым упраўленнем распачата крымінальная справа па ч. 2 арт. 465 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] («Парушэнне правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх, што пацягнула па неасцярожнасці смерць дзвюх асоб»). Па стане на [[20 мая]] завершана правядзенне агляду месца здарэння, падрабязна зафіксавана следавая карціна, дапытаны сведкі і вайскоўцы авіябазы, прызначаны шэраг неабходных экспертных даследаванняў<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2021/05/20/krushenie-samoleta-v-baranovichah-vse-chto-izvestno-na-20-maya/ |title=Крушение самолета в Барановичах. Все, что известно на 20 мая |access-date=20 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210520194156/https://www.intex-press.by/2021/05/20/krushenie-samoleta-v-baranovichah-vse-chto-izvestno-na-20-maya/ |archivedate=20 мая 2021 |url-status=dead }}</ref>. Адначасова камандаванне ВПС паведаміла аб першых выніках расшыфроўкі бартавых самапісцаў Як-130<ref name="20мая2021"/>. Перад падзеннем экіпажу не хапіла вышыні для прыняцця рашэння і бяспечнага катапультавання. Лётчкі кіравалі і ўздзейнічалі на ручку кіравання самалётам і на педалі, якія змянілі кірунак палёту да моманту дотыку зямлі<ref name="першы рэгiён">[https://1reg.by/2021/05/20/desyat-raz-pilotam-govorili-katapultirovatsya-stali-izvestnyi-podrobnosti-tragedii-v-baranovichah/ Десять раз пилотам говорили катапультироваться: стали известны подробности трагедии в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520205009/https://1reg.by/2021/05/20/desyat-raz-pilotam-govorili-katapultirovatsya-stali-izvestnyi-podrobnosti-tragedii-v-baranovichah/ |date=20 мая 2021 }} // Першы рэгiён, 20 мая 2021</ref>. Камандуючы ВПС і войскамі СПА [[Ігар Уладзіміравіч Голуб|Ігар Голуб]], спасылаючыся на вынікі расшыфроўкі дадзеных бартавых самапісцаў, заявіў, што крушэнне Як-130 адбылося з-за адмовы сістэмы кіравання. У машыны адмовілі ўсе ўзроўні сістэмы кіравання, прычым імгненна, на працягу адной хвіліны. Застаўся рэзервовы ўзровень, які працаваў з жудаснымі перабоямі, але які даў магчымасць адвесці самалёт. Голуб растлумачыў, што ў дадзенай сітуацыі, паводле патрабавання Кіраўніцтва па лётнай эксплуатацыі самалёта Як-130, экіпаж абавязаны быў пакінуць машыну. У гэты час самалёт перайшоў у некіравальны хаатычны рух, і яго траекторыя пачала ўхіляцца налева, гэта значыць у бок горада<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/11422409 Лукашенко назвал причину крушения военного самолета Як-130 в Барановичах] // ТАСС, 20 мая 2021</ref>. Падчас афіцыйнага следства ўстаноўлена, што камандзірам экіпажа самалёта Як-130 Андрэем Нічыпорчыкам, лётчыкам Мікітам Куканенкам, асобамі з ліку інжынерна-тэхнічнага складу, якія ажыццяўлялі абслугоўванне і падрыхтоўку самалёта, а таксама асобамі, адказнымі за арганізацыю, забеспячэнне і кіраўніцтва палётамі, парушэнняў правілаў палётаў і падрыхтоўкі да іх або іншых правілаў эксплуатацыі ваенных лятальных апаратаў, якія знаходзяцца ў прамой прычыннай сувязі з наступствамі не дапушчана. Прычынай трагедыі была названа адмова сістэмы кіравання самалётам<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. == Рэакцыя == [[Аляксандр Лукашэнка]] выказаў глыбокія спачуванні сем’ям загінуўшых<ref>[https://president.gov.by/be/events/aleksandr-lukashenko-vyrazil-glubokie-soboleznovaniya-rodnym-i-blizkim-pogibshih-letchikov-1621495071 Аляксандр Лукашэнка выказаў глыбокія спачуванні родным і блізкім загінулых лётчыкаў]</ref>. Міністру абароны [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|Віктару Хрэніну]] даручана асабіста перадаць словы падтрымкі ад прэзідэнта і аказаць усю неабходную дапамогу<ref>[https://ont.by/news/lukashenko-vyrazil-soboleznovaniya-semyam-pogibshih-letchikov-v-baranovichah Лукашенко выразил соболезнования семьям погибших летчиков в Барановичах] // ОНТ, 19 мая 2021</ref>. Спачуванні выказаў [[Савет Рэспублікі (Беларусь)|Савет Рэспублікі]] ў асобе яго старшыні [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]]<ref>[https://www.sb.by/articles/kochanova-vyrazila-soboleznovanie-v-svyazi-s-krusheniem-voennogo-samoleta-pod-baranovichami.html Кочанова выразила соболезнование в связи с крушением военного самолета под Барановичами] // СБ. Беларусь Сегодня, 19 мая 2021</ref>. Гарадскія ўлады Баранавічаў у сувязі з катастрофай адмянілі мерапрыемствы свята «Баранавіцкая вясна», прыначанага на 21—22 мая і прымеркаванага да 150-годдзя горада<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otmenili-prazdnichnye-meroprijatija-21-22-maja-442038-2021/ В Барановичах отменили праздничные мероприятия 21-22 мая] // БЕЛТА, 19 мая 2021</ref>. Старшыня баранавіцкага гарвыканкама [[Юрый Анатольевіч Грамакоўскі|Юрый Грамакоўскі]] параўнаў дзеянні загінулых лётчыкаў з подзвігам першага [[Герой Беларусі|Героя Беларусі]] [[Уладзімір Мікалаевіч Карват|Уладзіміра Карвата]]<ref>[https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/11415457 В Барановичах отменили празднование 150-летия города из-за катастрофы Як-130] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519212112/https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/11415457 |date=19 мая 2021 }} // ТАСС, 19 мая 2021</ref>. Эдуард Жмакін, намеснік камандзіра 116-й гвардзейскай штурмавой авіяцыйнай базы, выказаў словы падзякі ўсёй краіне. Як адзначыў вайсковец, ''«у гэтыя цяжкія хвіліны падтрымліваюць нас, кажуць словы падзякі бацькам, захапляюцца гэтым мужным учынкам нашых хлопцаў. І мы ганарымся нашымі хлопцамі. Яны зрабілі ўсё, каб захаваць мірныя жыцця на зямлі»''. Алег Турчыновіч, першы намеснік камандзіра [[61-я знішчальная авіябаза|61-й авіяцыйнай базы]], падзякаваў бацькам загінулых ''«за тое, што выхавалі сапраўдных мужчын»''<ref name="СТВ">[http://www.ctv.by/novosti-bresta-i-brestskoy-oblasti/oni-ostanutsya-geroyami-v-baranovichah-prostilis-s-lyotchikami «Они останутся героями». В Барановичах простились с лётчиками, которые ценой своих жизней предотвратили страшную трагедию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520200049/http://www.ctv.by/novosti-bresta-i-brestskoy-oblasti/oni-ostanutsya-geroyami-v-baranovichah-prostilis-s-lyotchikami |date=20 мая 2021 }} // СТВ, 20 мая 2021</ref>. Свае спачуванні ў адрас беларускай арміі выказалі міністэрства абароны і дыпмісіі [[Казахстан]]а, [[Азербайджан]]а, [[Узбекістан]]а, [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і Мінская асацыяцыя ваенных аташэ, акрэдытаваных у Беларусі, якая прадстаўлена ваеннымі дыпламатамі 19 краін<ref>Тимур Хомичев. [https://www.belnovosti.by/proisshestviya/v-adres-minoborony-belarusi-postupayut-soboleznovaniya-ot-vooruzhennyh-sil?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile В адрес Минобороны Беларуси поступают соболезнования от вооруженных сил иностранных государств] // Белновости, 21 мая 2021</ref>. [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]] пачаў крымінальную справу па арт. 130 Крымінальнага кодэкса («Наўмысныя дзеянні, накіраваныя на ўзбуджэнне расавай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці ці розні»). Са слоў намесніка міністра ўнутраных спраў [[Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч|Генадзя Казакевіча]], ''«знайшліся нягоднікі, якія выліліся самымі мярзотнымі каментарамі як у адрас пілотаў, так і ў адрас беларускай арміі ў цэлым»''. На 27 мая затрымана 20 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/20_chelovek_zaderzhany_za_oskorbitelnye_kommentarii_v_adres_pilotov_pogibshikh_v_baranovichakh_/ 20 человек задержаны за оскорбительные комментарии в адрес пилотов, погибших в Барановичах] // Белтелерадиокомпания, 27 мая 2021</ref>. == Памяць == У лістападзе 2021 года Баранавіцкі гарвыканкам прыняў пастанову аб наданні вуліцам у новым мікрараёне Паўночны-2 імёнаў маёра Нічыпорчыка і лейтэнанта Куканенкі. На месцы трагедыі плануецца ўстаноўка памятнага знака ў выглядзе двух каваных жураўлёў на фоне сілуэта самалёта Як-130<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-predlagajut-nazvat-novye-ulitsy-imenami-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-471149-2021/ В Барановичах предлагают назвать новые улицы именами летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко] // БелТА, 23 лістапада 2021 {{ref-ru}}</ref>. 24 лістапада лётчыкам [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэю Нічыпорчыку]] і [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіце Куканенку]] ўказам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] пасмяротна прысвоена званне «[[Герой Беларусі]]»<ref>[https://blr.belta.by/president/view/letchykam-andreju-nichyparchyku-i-mikitse-kukanenku-pasmjarotna-prysvoena-zvanne-geroj-belarusi-107202-2021/ Лётчыкам Андрэю Нічыпарчыку і Мікіце Куканенку пасмяротна прысвоена званне «Герой Беларусі»]</ref>. 20 мая 2022 года ў Баранавічах адкрылі мемарыял у гонар загінулых лётчыкаў<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otkryli-memorial-v-chest-pogibshih-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-503013-2022/ В Барановичах открыли мемориал в честь погибших летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко]</ref>. У 2026 годзе пра подзвіг пілотаў выйшаў м/ф «Адно на дваіх» (кінастудыя — [[Беларусьфільм]], рэжысёр — Іван Паўлаў)<ref>{{Cite web|url=https://minsk-region.gov.by/2026/04/08/odno-na-dvoih-glavnaya-kinopremera-etoj-vesny-ot-belarusfilma/|title=«Одно на двоих»: главная кинопремьера этой весны от «Беларусьфильма»!|url-status=dead}}</ref>. == Зноскі == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=XbO9P_2r-2o Момант падзення самалёта на відэарэгістратары аўтамабіля] (Відэа на [[YouTube]]) {{Катастрофы ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Падзеі 19 мая]] [[Катэгорыя:Май 2021 года]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2021 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў]] m91g357l8bp9i4a5yfeqbirpdlkg322 0 679480 5160585 5065750 2026-07-03T16:03:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160585 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Багушэвіч}} {{Асоба | дата нараджэння = 20.08.1891 | дата смерці = 29.06.1938 | род дзейнасці = службовец | месца нараджэння = [[Лібава]], [[Ліфляндская губерня]], [[Расійская імперыя]] | месца смерці = [[Мінск]], [[БССР]] | Месца працы = [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларуская дзяржаўная кансерваторыя імя А. В. Луначарскага]] }} '''Канстанцін Міхайлавіч Багушэвіч''' ({{ДН|20|08|1891}}, [[Лібава]], [[Ліфляндская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|29|06|1938}}, [[Мінск]], [[БССР]]) — рэвізор, упаўнаважаны камітэта загатовак пры [[Савет Народных Камісараў БССР|Савеце Народных Камісараў БССР]]<ref>https://www.svaboda.org/a/24812274.html</ref>, дырэктар [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі імя А. В. Луначарскага]] (1934—1936)<ref>{{Cite web |url=http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/19513/Mastackaya%20adukacyya%20%D1%9E%20Belarus%D1%96.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Архіўная копія |access-date=1 чэрвеня 2021 |archive-date=25 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925021339/http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/19513/Mastackaya%20adukacyya%20%D1%9E%20Belarus%D1%96.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і беласкага служачага. Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю<ref>{{Cite web |url=http://lists.memo.ru/d4/f469.htm |title=Архіўная копія |access-date=1 чэрвеня 2021 |archive-date=2 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214003/http://lists.memo.ru/d4/f469.htm |url-status=dead }}</ref>. З 1934 па 1936 гады працаваў дырэктарам Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі, з’яўляецца адзіным яе кіраўніком «немузыкантам»<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=866&mode=print |title=Архіўная копія |access-date=1 чэрвеня 2021 |archive-date=2 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213537/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=866&mode=print |url-status=dead }}</ref>. Адначасова з пасадай дырэктара ён быў начальнікам Дзяржаўнага Камітэта па назіранні за рэпертуарам відовішчных прадпрыемстваў рэспублікі (Рэперткама)<ref>http://rep.bgam.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/1494/Podkovyrov.pdf?sequence=1&isAllowed=y {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602215310/http://rep.bgam.by/xmlui/bitstream/handle/123456789/1494/Podkovyrov.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2 чэрвеня 2021 }}</ref>. Да арышту быў спецыяльным рэвізорам пры Савеце Народных Камісараў БССР. Арыштаваны 16 красавіка 1937 у Мінску. Асуджаны 29 чэрвеня 1938 [[Тройка НКУС|«тройкай» НКУС]] як «удзельнік контррэвалюцыйнай [[Трацкізм|трацкісцкай]] арганізацыі» да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]] з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 29 чэрвеня 1938 у [[Амерыканка (турма)|турме НКУС]]. Рэабілітаваны 25 жніўня 1956 ваеннай калегіяй [[Вярхоўны Суд СССР|Вярхоўнага суда СССР]]. Асабовая справа Б. № 7022-с захоўваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak?id=27645 |title=Архіўная копія |access-date=1 чэрвеня 2021 |archive-date=14 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414113033/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak?id=27645 |url-status=dead }}</ref>. == Сям’я == 22 ліпеня 1938 у Мінску была арыштавана дырэктар Мінскага дзіцячага інтэрната, маці дваіх дзяцей, Багушэвіч Лідзія Дзміт­рыеўна (нарадзілася {{ДН|25|03|1895}} года ў [[Рослаўль|Рослаўлі]] [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]] ў сям’і рабочага), верагодна была жон­кай Канстанціна Багушэвіча. 8 красавіка 1938 асобай нарадай пры [[НКУС СССР]] была асуджана як «член сям’і ворага на­рода, прыгаворанага да вышэйшай меры пакарання» да 5 гадоў папраўча-працоўнага лагера. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітавана трыбуналам [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругі]] 5 чэрвеня 1956. Аса­бовая справа Б. № 6658-с захоўваецца ў архіве КДБ Бе­ла­русі<ref name=":0" />. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канстанцін Міхайлавіч Багушэвіч}} [[Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] {{Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі}} cnieowfnyh2zjvrte3k0z1yau1iquva 0 680772 5160710 4758242 2026-07-04T04:44:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160710 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = Касцёл Св. Антонія Падуанскага |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = горад |Месцазнаходжанне = Мінск |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Неаготыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = https://st-antony.info/by/ |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Святога Антонія Падуанскага}} '''Касцёл Святога Антонія Падуанскага''' — мураваны [[Каталіцызм|каталіцкі]] храм у горадзе [[Мінск]]. Знаходзіцца па адрасе [[Вуліца Ясеніна (Мінск)|вул. Ясеніна]], 68. == Гісторыя == Парафія існуе з 1996 года. Да пабудовы храма набажэнствы праходзілі ў памяшканні ЖЭС № 84 па адрасе [[Праспект Газеты Звязда (Мінск)|пр. Газеты Звязда]], 18A. [[5 мая]] 2019 года ў касцёле адбылася першая святая [[Імша]]<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/13468-adpust-u-parafii-svyatoga-antoniya-u-minsku-adznachyli-z-udzelam-biskupa-velikaseltsa Адпуст у парафіі святога Антонія ў Мінску адзначылі з удзелам біскупа Велікасельца]</ref>. Будаванне ажыццяўлялася за кошт ахвяравання вернікаў. == Архітэктура == Храм адрозніваецца прастатой, пераважаюць рысы, характэрныя для [[Неаготыка|неаготыкі]], улучаючы шатровую вежу-званіцу над галоўным уваходам, а таксама стральчатыя вокны, што ўпрыгожваюць бакавы фасад<ref>{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/sights/kostyel-svyatogo-antoniya-paduanskogo/ |title=КОСТЕЛ СВЯТОГО АНТОНИЯ ПАДУАНСКОГО В МИНСКЕ |access-date=17 чэрвеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214013940/https://planetabelarus.by/sights/kostyel-svyatogo-antoniya-paduanskogo/ |archivedate=14 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Ззаду будынка храма ёсць памяшканні на калонах, для таго, каб была магчымасць праводзіць імшы на вуліцы<ref>{{Cite web |url=http://ritorg.by/katolicizm-minsk/hram-svyatogo-antoniya.html |title=Храм святого Антония — Католицизм Минск |access-date=17 чэрвеня 2021 |archive-date=30 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730141151/http://ritorg.by/katolicizm-minsk/hram-svyatogo-antoniya.html |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3375-minsk-malinauka-parafiya-sv-antoniya Мінск (Малінаўка) — парафія Св. Антоніяя] — http://catholic.by/ {{Дэканат Мінск-Захад}} {{Храмы Мінска}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Храмы Святога Антонія Падуанскага]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:2019 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Вуліца Ясеніна (Мінск)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2019 годзе]] 3k5n229zjb5tx8827uuv4tz2vmcoaqj 0 685189 5160601 4984682 2026-07-03T16:47:49Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5160601 wikitext text/x-wiki [[Файл:Нарачанская раўніна (2001).svg|міні|250пкс|Нарачанская раўніна на карце]] '''Нарачанская раўніна''' — фізіка-геаграфічны раён Паазерскай правінцыі ў паўночнай частцы [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцей. Пераважаюць узгорыста-марэнна-азёрныя і водна-ледавіковыя ландшафты. == Геаграфія == Нарачанская раўніна мяжуе са [[Свянцянскія грады|Свянцянскімі градамі]] на поўначы і паўночным усходзе, [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскім узвышшам]] і [[Вілейская раўніна|Вілейскай раўнінай]] на поўдні і паўднёвым усходзе. == Геалогія == У тэктанічным дачыненні раўніна прымеркавана да [[Прыбалтыйская монакліналь|Прыбалтыйскай монакліналі]] і [[Вілейскі пахаваны выступ|Вілейскага пахаванага выступу]] [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. [[Антрапаген]]авая тоўшча магутнасцю 40-120 м прадстаўлена ўтварэннямі [[бярэзінскае зледзяненне|бярэзінскага]], [[дняпроўскае зледзяненне|дняпроўскага]], [[сожскае зледзяненне|сожскага]], [[паазерскае зледзяненне|паазерскага]] зледзяненняў. == Рэльеф == Паверхня плоскахвалістая і хвалістая, месцамі ўзгорыста-хвалістая з абсалютнымі адзнакамі 160—200 м. Выраўнаваны марэнны і флювіягляцыяльны рэльеф ускладняецца тэрмакарставымі западзінамі, камамі, часам эолавымі ўзгоркамі і градамі. Выдзяляюцца канцовамарэнныя грады [[паазерскае зледзяненне|паазерскага зледзянення]] — [[Свірская града|Свірская]], [[Канстанцінаўская града|Канстанцінаўская]], Паўночна-Нарачанская і Паўднёва-Нарачанская, якія ўтвараюць сістэму ўзгоркаў і ўвалаў даўжынёй 0,5—З км, з адноснымі вышынямі 10—20 м. Грады складзены з супясчана-сугліністай марэны і пясчана-галечнага матэрыялу. Да ўскраін Свірскай і Паўночна-Нарачанскай град прымеркаваны [[озы]] і камы. [[Файл:Miastra, Narač, Miadzieł, panarama.jpg|center|thumb|800px|Узгорысты краявід над Нарачанскімі азёрамі]] Максімальная адзнака рэльефу (234,9 м) на поўнач ад [[Нарач (возера)|возера Нарач]], мінімальная (125 м) у даліне ракі [[Вілія]]. == Гідраграфія == [[Файл:Narač_-_6.jpg|міні|250пкс|Возера [[Нарач (возера)|Нарач]]]] Шмат маляўнічых азёр. Выдзяляецца [[Нарачанская група азёр]] (Нарач, [[Мястра]], [[Баторына]], Бледнае), а таксама азёры Свір, Вішнеўскае. == Клімат == Сярэдняя тэмпература студзеня −6,7 °C, ліпеня 17,3 °C. [[ападкі|Ападкаў]] выпадае 708 мм у год. [[Вегетацыйны перыяд]] 191 суткі. == Глебы і расліннасць == Шырока распаўсюджаны дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочанныя і тарфяна-балотныя глебы. [[Файл:Belarus, Naroch - panoramio (9).jpg|thumb|250px|Бор ля возера Нарач]] Лясы пераважна хваёвыя, сустракаюцца яловыя і бярозавыя. Лугі ў асноўным нізінныя. Балоты нізінныя, невялікімі ўкрапленнямі прысутнічаюць вярховыя. == Гл. таксама == * [[Нарачана-Вілейская нізіна]] * [[Нарачанскі (нацыянальны парк)]] == Літаратура == * Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3 {{Рэльеф Беларусі}} [[Катэгорыя:Раўніны Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна]] 53lvyw4mdfgo6wvfyyni7cqv8okf4aq 0 685484 5160735 4147745 2026-07-04T07:03:06Z DzBar 156353 шаблон 5160735 wikitext text/x-wiki {{Выданне}} '''Энцыклапе́дыя Ніпо́ніка''' ({{lang-ja|日本大百科全書,にほんだいひゃっかぜんしょ）}}, ''ніхон дайхяка дзенсё'', «японская вялікая энцыклапедыя»; {{lang-en|Encyclopedia Nipponica}})&nbsp;— [[Японія|японскі]] [[Энцыклапедыя|энцыклапедычны]] [[слоўнік]] у 26 тамах японскага выдавецтва [[Сёгакан]]. З’яўляецца найбольшым агульным даведнікам з [[Японазнаўства|японазнаўства]]. Складаўся 10 гадоў. Змяшчае больш за 130000 артыкулаў на 23000 старонках. Ён перажыў два выданні: [[1984]]—[[1994]] і [[1994]]—[[1997]] гадоў. З канца 1990-х гадоў выдавецтва пачало выдаваць электронныя версіі слоўніка для персанальных камп’ютараў. Інфармацыя ў энцыклапедыі прадстаўлена ў адпаведнасці з [[гадзюон|алфавітным]] паказальнікам. Складаецца з 24 тамоў з тэматычнымі артыкуламі, 1 тома пошукавага індэкса і 1 дадатковага тома. <!-- <center> {|class="wikitable" width="20%" |- !№ !Алфавіт |- |1 |あ-あん |- |2 |い-うう |- |3 |うえ-おおち |- |4 |おおつ-かき |- |5 |かく-かる |- |6 |かれ-きよう |- |7 |きよえ-くん |- |8 |け-こうの |- |9 |こうは-さう |- |10 |さえ-しつ |- |11 |して-しようし |- |12 |しようす-すく |- |13 |すけ-せん |- |14 |そ-たろ |- |15 |たわ-つん |- |16 |て-とく |- |17 |とけ-にほんく |- |18 |にほんけ-はな |- |19 |はに-ひん |- |20 |ふ-へか |- |21 |へき-ます |- |22 |ませ-もぬ |- |23 |もね-りこ |- |24 |りさ-ん |- |25 |索引 |- |26 |補巻 |- |} </center> --> == Літаратура == === Папяровыя выданні === * 日本大百科全書.&nbsp;— 東京: 小学館, 1984—1994, 26冊. * 日本大百科全書.&nbsp;— 2版.&nbsp;— 東京: 小学館, 1994—1997, 26冊. === Электронныя выданні === * 小学館/ソニー『日本大百科全書』DD-2001バンドル版(EBXA) * 小学館/ソニー『日本大百科全書［第2版］』DD-2001MK2バンドル版(EBXA) * 小学館/ソニー『日本大百科全書』DD-S1000バンドル版(S-EBXA) * 小学館『スーパー・ニッポニカ [総合版] 日本大百科全書＋国語大辞典』 (1998) * 小学館『スーパー・ニッポニカ 〔ライト版〕 日本大百科全書＋国語大辞典』 (1999) * 小学館『スーパー・ニッポニカ2001 〔DVD-ROM版〕 日本大百科全書＋国語大辞典』(2001) * 小学館『スーパー・ニッポニカ2001 〔ライト版〕 日本大百科全書＋国語大辞典』(2001) * 小学館『スーパー・ニッポニカ2002 〔DVD-ROM版〕 日本大百科全書＋国語大辞典』(2002) * 小学館『スーパー・ニッポニカ2003 〔DVD-ROM版〕 日本大百科全書＋国語大辞典』(2003) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Слоўнікі Японіі]] [[Катэгорыя:Энцыклапедыі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Універсальныя энцыклапедыі]] j91x53oavzqj13j8jo2902s49obc2pg 0 689473 5160768 4944224 2026-07-04T07:39:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160768 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа | Выява = DOSAAF L-410 wreckage (Menzelinsk, Tatarstan, Russia).jpg | Назва выявы = На месцы катастрофы. | Дата = [[10 кастрычніка]] [[2021]] | Час = 09:11 па Маскве | Характар = сутыкненне з зямлёй у кіраваным палёце | Прычына = адмова рухавіка <small>(меркавана)</small> | Загінулыя = 16 | Параненыя = 6 | Выява паветранага судна = L-410 RF-94597 (6987438765).jpg | Назва выявы паветранага судна = L-410, ідэнтычны таму, што разбіўся. | Мадэль = [[Let L-410 Turbolet|Let L-410UVP-E3]] | Прыналежнасьць = {{Сцяг Расіі}} [[ДТСААФ]] | Пункт прызначэння = {{сцяг Расіі}} [[Мянзелінск (аэрадром)|Мянзелінск]], [[Татарстан]], [[Расія]] | Бартавы нумар = RF-94591 | Дата выпуску = красавік 1987 | Пасажыры = 20 | Экіпаж = 2 | Выжыла = 6 }} '''Катастрофа L-410 пад Мянзелінскам'''— авіяцыйная катастрофа, якая адбылася ў раёне горада [[Мянзелінск]] ([[Татарстан]], [[Расія]]) 10 кастрычніка 2021 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20211010-0|title=ASN Aircraft accident Let L-410UVP-E3 RF-94591 Menzelinsk|author=Harro Ranter|website=aviation-safety.net|access-date=2021-10-10}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12622425|title=Что известно о крушении самолета L-410 в Татарстане|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref>. Адразу пасля ўзлёту з [[Мянзелінск (аэрадром)|мясцовага аэрадрома]] самалёт [[Let L-410 Turbolet|L-410]] [[ДТСААФ Расіі]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://russianplanes.net/reginfo/58145|title=Карточка самолёта: Лет · Л-410УВП-Э3 · RF-94591 (зав.н. 871826) ✈ russianplanes.net ✈ наша авиация|website=russianplanes.net|access-date=2021-10-10}}</ref> пачаў губляць вышыню і ўрэзаўся ў зямлю. На борце знаходзілася 22 чалавекі (20 [[Парашутыст|парашутыстаў]] і 2 члены экіпажа). Выжылі шасцёра<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20211010/tatarstan-1753871991.html|title=При падении самолета в Татарстане погибли 16 человек, сообщили в Минздраве|website=РИА Новости|date=|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/brief/2021/10/10/pplane/|title=В Татарстане 16 человек погибли при крушении самолета с парашютистами. Что известно о катастрофе|website=lenta.ru|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/796309|title=В крушении самолета в Татарстане погибли 16 человек из 22 находившихся на борту|website=Interfax.ru|access-date=2021-10-10}}</ref>. == Самалёт == Самалёт, які разбіўся, меў бартавы нумар RF-94591, серыйны 871826<ref name=":0" />. Быў выраблены ў красавіку 1987 года<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1233503/2021-10-10/razbivshemusia-v-tatarstane-samolety-bylo-345-goda|title=Разбившемуся в Татарстане самолету было 34,5 года|author=Кирилл Комаров|website=Известия|date=2021-10-10|access-date=2021-10-11}}</ref>. Пачаў эксплуатавацца ў 1987 годзе ў [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|ВПС СССР]], затым у [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|ВПС Расіі]], у студзені 2014 года паступіў у ДТСААФ<ref name=":2" />. == Экіпаж і пасажыры == На борце знаходзіліся два лётчыкі: * 60-гадовы камандзір паветранага судна Міхаіл Бяляеў<ref name=":4">{{Cite web|lang=ru|url=https://ren.tv/news/v-rossii/889545-foto-chlenov-ekipazha-razbivshegosia-v-tatarstane-samoleta-l-410|title=Фото членов экипажа разбившегося в Татарстане самолета L-410|website=Рен ТВ|date=2021-10-10}}</ref>. * 61-гадовы другі пілот Аляксандр Зыкаў<ref name=":4" />. На борце знаходзілася 20 парашутыстаў, усе яны — грамадзяне Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20211010/tatarstan-1753883613.html|title=В потерпевшем крушение самолете в Татарстане были жители семи регионов|website=РИА Новости|date=|access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/525159|title=В потерпевшем крушение в РТ самолете были жители 7 регионов РФ|website=БИЗНЕС Online|access-date=2021-10-11}}</ref>. == Катастрофа == У 09:05 па маскоўскім часе самалёт узляцеў з паласы аэрадрома Мянзелінск<ref name=":5">{{Cite web|url=http://airdisaster.ru/database.php?id=4639|title=Катастрофа L-410UVP-E3 ДОСААФ в Мензелинске (борт RF-94591), 10 октября 2021 года. // AirDisaster.ru - авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России - факты, история, статистика|website=airdisaster.ru|access-date=2021-10-11}}</ref>. На вышыні каля 70 метраў у самалёта адмовіў левы рухавік, пра што лётчыкі далажылі авіядыспетчару аэрадрома<ref name=":5" /><ref name=":3" />. L-410 пачаў губляць вышыню. У 09:11 самалёт сутыкнуўся з зямлёй, закрануўшы крылом «[[Газель (аўтамабіль)|Газель]]», кучу дроў і жалезабетонны плот<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /><ref>{{Cite news|accessdate=2021-10-11|last=Reuters|date=2021-10-10|website=Reuters|title=Russian plane carrying parachutists crashes, 16 killed|url=https://www.reuters.com/world/russian-plane-crashes-tatarstan-region-ifax-2021-10-10/}}</ref>. У выніку сутыкнення цалкам разбурыліся фюзеляж і крылы<ref name=":1" />. Узгарання не было<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Расследаванне == Цэнтральнае міжрэгіянальнае следчае ўпраўленне на транспарце [[Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі|Следчага камітэта Расіі]] пачало праверку па факце крушэння<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://russian.rt.com/russia/news/916046-krushenie-samolyot-tatarstan-proverka-sk|title=Следователи начали проверку по факту крушения самолёта L-410 в Татарстане|website=RT на русском|access-date=2021-10-10}}</ref>. Заведзена крымінальная справа<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6162c57b9a7947d89d226c9e|title=СК возбудил уголовное дело по факту крушения самолета в Татарстане|website=РБК|access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12623429|title=СК возбудил дело по факту крушения самолета в Татарстане|website=ТАСС|access-date=2021-10-11}}</ref>. Сярод магчымых прычын крушэння разглядаліся перагруз<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20211010/samolet-1753873293.html|title=Источник назвал возможную причину падения самолета в Татарстане|website=РИА Новости|date=|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/10/10/2021/6162abad9a7947d4ee769f14|title=Названы возможные причины крушения самолета с парашютистами в Татарстане|website=РБК|access-date=2021-10-10}}</ref>, адмова аднаго з рухавікоў<ref name=":3">{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12623079|title=Причиной крушения L-410 в Татарстане мог стать отказ одного из двигателей|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref> і памылкі экіпажа<ref name=":1"/>. У лістападзе 2021 года Генеральны пракурор РФ Ігар Красноў заявіў, што праведзенай па гарачых слядах праверкай усталяваны залімітавы спектр парушэнняў ад крытычнага перагруза паветранага судна да фальсіфікацыі дазвольных і палётных дакументаў<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5078493|title=Проверка по факту крушения самолета под Мензелинском выявила «запредельный спектр нарушений»|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2021-11-16|access-date=2024-01-28|archive-date=2024-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128130413/https://www.kommersant.ru/doc/5078493|url-status=live}}</ref>. == Наступствы == На месцы катастрофы пачаліся выратавальныя работы, якія неўзабаве былі завершаны. Усяго ў іх прымалі ўдзел 47 чалавек і 15 адзінак тэхнікі<ref name=":1" />. [[Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю. А. Гагарына|Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў імя Юрыя Гагарына]] прыпыніў супрацоўніцтва з аэраклубам у Мянзелінску на час расследавання прычын крушэння самалёта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.m24.ru/news/proisshestviya/10102021/186929|title=Центр подготовки космонавтов приостановил работу после крушения L-410 в Татарстане|website=m24.ru|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12622939|title=Источник: космонавты временно не будут проходить подготовку в аэроклубе в Мензелинске|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref>. ДТСААФ Расіі прыпыніла палёты сваіх самалётаў тыпу L-410<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12623569|title=ДОСААФ России приостановило все полеты самолетов типа L-410|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref>. == Рэакцыя == [[Міністэрства замежных спраў Азербайджана]] выказала спачуванні ў сувязі з падзеннем самалёта<ref>{{Cite web|url=http://interfax.az/view/847125/ru|title=МИД Азербайджана соболезнует России в связи с крушением самолета в Татарстане|website=interfax.az|access-date=2021-10-10|archive-date=10 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211010113537/http://interfax.az/view/847125/ru|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/12622957|title=МИД Азербайджана выразил соболезнования в связи с падением самолета в Татарстане|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://twitter.com/azerbaijanmfa/status/1447115389058572293|title=Выражаем самые искренние и глубокие соболезнования всему народу Российской Федерации, семьям и родным погибших в результате падения самолёта с парашютистами в Республике #Татарстан.|website=Twitter|access-date=2021-10-10}}</ref>. У [[Міністэрства замежных спраў Турцыі|Міністэрстве замежных спраў Турцыі]] таксама выказалі спачуванні<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ren.tv/news/v-rossii/889649-mid-turtsii-vyrazil-rossii-soboleznovaniia-v-sviazi-s-krusheniem-l-410|title=Турция выразила России соболезнования в связи с крушением L-410|website=РЕН ТВ|date=2021-10-10|access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/social/2021/10/10/v-turcii-vyrazili-soboleznovaniya-izza-krusheniya-samoleta-v-tatarstane.html|title=В Турции выразили соболезнования из-за крушения самолета в Татарстане|website=www.mk.ru|access-date=2021-10-11}}</ref>. Старшыня [[КНР|Кітая]] [[Сі Цзіньпін]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/12628263|title=Си Цзиньпин выразил соболезнования Путину в связи с падением самолета в Татарстане|website=ТАСС|access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://regnum.ru/news/polit/3394811.html|title=Си Цзиньпин направил Путину соболезнования в связи с крушением L-410|website=ИА REGNUM|access-date=2021-10-11|archive-date=11 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011121003/https://regnum.ru/news/polit/3394811.html|url-status=dead}}</ref> і прэзідэнт [[Казахстан]]а [[Касым-Жамарт Такаеў]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/12627643|title=Токаев выразил соболезнования Путину в связи с падением самолета в Татарстане|website=ТАСС|access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://ratel.kz/kaz/tokaev_vyrazil_soboleznovanija_putinu_v_svjazi_s_aviakatastrofoj_v_tatarstane|title=Токаев выразил соболезнования Путину в связи с авиакатастрофой в Татарстане|website=ratel.kz|access-date=2021-10-11}}</ref> накіравалі прэзідэнту Расіі [[Уладзімір Пуцін|Уладзіміру Пуціну]] тэлеграму са спачуваннямі з нагоды катастрофы. У гэты час прэзідэнт Татарстана [[Рустам Нургаліевіч Мініханаў|Рустам Мініханаў]] даручыў падрыхтаваць прапановы па аказанні дапамогі сем’ям загінуўшых і пацярпелым пры крушэнні<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12622949|title=В Татарстане готовят варианты оказания помощи семьям погибших, пострадавшим в аварии L-410|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref> і вылецеў на месца катастрофы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://russian.rt.com/russia/news/916053-minnihanov-krushenie-tatarstan-samolyot|title=Президент Татарстана вылетел к месту крушения L-410|website=RT на русском|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2021/10/10/reg-pfo/minnihanov-vyletel-k-mestu-krusheniia-samoleta-v-menzelinske.html|title=Президент Татарстана вылетел к месту крушения самолета|website=Российская газета|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/796310|title=Власти Татарстана окажут помощь семьям погибших и пострадавшим в крушении L-410|website=Interfax.ru|access-date=2021-10-10}}</ref>. Улады рэспублікі таксама падпісалі пастанову аб выплатах памерам 1 мільён рублёў — сем’ям загінулых у катастрофе, 400 тысяч рублёў — пацярпелым<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2021/10/11/n_16670383.shtml|title=Власти Татарстана выплатят по 1 млн рублей семьям погибших в крушении L-410 - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/12626587|title=Семьям погибших в результате крушения L-410 выплатят по 1 млн рублей|website=ТАСС|access-date=2021-10-11}}</ref>. 11 кастрычніка ў Татарстане аб’явілі днём жалобы<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12623129|title=В Татарстане объявили 11 октября днем траура после крушения L-410|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20211010/traur-1753876813.html|title=В Татарстане объявили день траура|website=РИА Новости|date=|access-date=2021-10-10}}</ref>. Самалёт [[Sukhoi Superjet 100|Superjet 100]] [[МНС Расіі]] вылецеў у [[Набярэжныя Чаўны]] для транспарціроўкі пацярпелых у [[Масква|Маскву]]. На борце знаходзіўся першы намеснік міністра Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны [[Аляксандр Пятровіч Чупрыян|Аляксандр Чупрыян]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/12624117|title=Спецборт МЧС вылетел из Жуковского за пострадавшими в крушении самолета L-410 в Татарстане|website=ТАСС|access-date=2021-10-10}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Катастрофа L-410 у Кемераўскай вобласці (2021)]] == Зноскі == {{Reflist|2}} [[Катэгорыя:2021 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 2021 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 10 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2021 года]] p8lvhr2pyrr2yoor0v5aa90gqcphpwp 0 698079 5160549 5159730 2026-07-03T12:55:38Z StachLysy 62453 катэгорыі 5160549 wikitext text/x-wiki {{Цяперашняе спаборніцтва}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца={{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] {{Канада}} [[Канада]] {{Мексіка}} [[Мексіка]] |лога=2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png}} '''Чэмпіянат свету па футболе 2026''' — 23-і [[чэмпіянат свету па футболе]] пад эгідай [[ФІФА]], фінальны турнір якога пройдзе ў [[2026]] годзе ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мексіка|Мексіцы]] з удзелам 48 нацыянальных зборных каманд з усіх кантынентаў. У стартавым матчы фінальнага турніру ў [[Мехіка]] 11 чэрвеня зборная [[Зборная Мексікі па футболе|Мексікі]] прымала каманду [[Зборная ПАР па футболе|ПАР]]. 22 чэрвеня ў матчы са зборнай [[зборная Аўстрыі па футболе|Аўстрыі]] ў [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтане]] [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол і пераўзышоў папярэдняе дасягненне [[Міраслаў Клозэ|Міраслава Клозэ]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Паўночнай Амерыцы]] 8e0k3fizr0l1trbri1np4lr1cbxtu7c 5160591 5160549 2026-07-03T16:18:38Z ~2026-37999-74 170642 5160591 wikitext text/x-wiki {{Цяперашняе спаборніцтва}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] {{Канада}} [[Канада]] {{Мексіка}} [[Мексіка]] |лога = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|2022]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2030|2030]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе 2026''' — 23-і [[чэмпіянат свету па футболе]] пад эгідай [[ФІФА]], фінальны турнір якога пройдзе ў [[2026]] годзе ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мексіка|Мексіцы]] з удзелам 48 нацыянальных зборных каманд з усіх кантынентаў. У стартавым матчы фінальнага турніру ў [[Мехіка]] 11 чэрвеня зборная [[Зборная Мексікі па футболе|Мексікі]] прымала каманду [[Зборная ПАР па футболе|ПАР]]. 22 чэрвеня ў матчы са зборнай [[зборная Аўстрыі па футболе|Аўстрыі]] ў [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтане]] [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол і пераўзышоў папярэдняе дасягненне [[Міраслаў Клозэ|Міраслава Клозэ]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе|2026]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Паўночнай Амерыцы]] myshojn32pcwlabsf3l6xubel8eeewa 4 705534 5160861 5159975 2026-07-04T10:03:29Z 5160861 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Логвінаў (выдавецтва) -- замест "Логвінаў". {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] tpm5spt9av1xqyfmh29rxnp9pagnssp 0 706124 5160721 4852778 2026-07-04T06:16:28Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160721 wikitext text/x-wiki {{Фільм|Выява=Indiana Jones e il quadrante del destino logo.jpg|Бюджэт=285-387 мільёнаў долараў ЗША|Зборы=384 мільёны долараў ЗША|imdb_id=1462764}} '''«Індыяна Джонс і Цыферблат лёсу»''' ({{Lang-en|Indiana Jones and the Dial of Destiny}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] мастацкі фільм [[Джэймс Мэнгалд|Джэймса Мэнгалда]]. Пятая і апошняя карціна [[Індыяна Джонс (франшыза)|цыклу]] пра археолага [[Індыяна Джонс]]а. Сіквел да [[Індыяна Джонс і Каралеўства крыштальнага чэрапа|«Індыяна Джонс і Каралеўства крышталёвага чэрапа»]]. Галоўную ролю сыграў [[Харысан Форд]]. Кінафільм кампаніі «{{Не перакладзена 5|Lucasfilm|Lucasfilm|en|Lucasfilm}}». Прэм’ера фільма неаднаразова пераносілася з прычыны тэхнічных цяжкасцей і пандэміі [[COVID-19]] і адбылася 30 чэрвеня 2023 года. Дзеі фільма адбываюцца ў 1969 годзе, апавядаецца пра Джонса і яго хросную дачку Хелену, якія спрабуюць знайсці магутны артэфакт, да таго як доктар Юрген Фолер, навуковец з [[НАСА|NASA]], выкарыстае яго для змены вынікаў [[Другая сусветная вайна|Другой Сусветнай вайны]] на карысць [[Трэці рэйх|нацыстаў]]. «Цыферблат лёсу» — адзіны фільм у серыі, які не зняты Стывенам Спілбергам і не задуманы Джорджам Лукасам, але абодва выступаюць як выканаўчыя [[Кінапрадзюсар|прадзюсары]]. Гэта таксама першы фільм у серыі, які не будзе распаўсюджваць [[Paramount Pictures]] пасля набыцця студыяй Уолта Дыснея Lucasfilm і правоў на будучыя сіквелы. Paramount захоўвае правы на распаўсюд першых чатырох фільмаў і даход ад іх. Прэм’ера фільма «Індыяна Джонс і цыферблат лёсу» адбылася па-за конкурсам на 76-м [[Канскі кінафестываль 2023|Канскім кінафестывалі]] 18 мая 2023 года, а прэм’ера ў кінатэатрах — 30 чэрвеня 2023 года. Фільм атрымаў неадназначныя водгукі і сабраў 384 мільёны долараў у пракаце па ўсім свеце, стаўшы касавым правалам для студыі з прычыны незацікаўленасці шырокай аўдыторыі і вялікага бюджэту. == Сюжэт == У 1944 годзе нацысты схапілі Індыяну Джонса і оксфардскага археолага Бэзіла Шоў, калі тыя спрабавалі завалодаць Святым Кап’ём. Юрген Фолер паведамляе свайму кіраўніцтву, што кап’ё фальшывае, але ён знайшоў палову цыферблата старыжытнага сіракузскага матэматыка [[Архімед]]а -- [[Антыкітэрскі механізм|антыкітэрскага механізму]], які дае магчымасць падарожжаў у часе. Джонс уцякае на цягніку, поўным нарабаванымі артэфактамі, які ідзе ў [[Берлін]] і вызваляе Бэзіла. Разам яны знаходзяць палову цыферблата ў цягніку і ўцякаюць перад тым як цягнік сышоў з рэек на мосце разбомбленым авіяцыяй [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]]. У 1969 годзе Джонс сыходзіць на пенсію з пазіцыі выкладчыка каледжа Хантэр у [[Нью-Ёрк]]у. Напярэдадні яго жонка Мэрыён падала на развод, бо шлюб стаў цяжкім пасля гібелі сына Мэта на [[Вайна ў В’етнаме|вайне ва В’етнаме]]. Хросная дачка Джонса, археолаг Хелена Шоў, нечакана наведвае іх і хоча даследаваць цыферблат. Джонс папярэджвае, што яе нябожчык бацька, Бэзіл, быў апантаны вывучэннем цыферблата, перад тым як аддаць яго на знішчэнне Джонсу, чаго той не зрабіў. Саўдзельнікі Фолера нападаюць на іх. [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] дапамагае Фолеру, які цяпер працуе ў [[НАСА]] як «доктар Шміт». Хелена, якую выкрываюць як кантрабандыстку старажытнасцей, уцякае з Цыферблатам, каб прадаць яго на чорным рынку. Тым часам Джонса абвінавацілі ў забойстве двух калег, што вымушае яго ўцячы, ён адрываецца ад пагоні ў натоўпе на парадзе ў гонар высадкі на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] карабля «[[Апалон-11]]», а затым сярод удзельнікаў антываеннага пратэсту. Джонс сустракае старога сябра Салаха, цяпер кіроўцу нью-ёркскага [[таксі]], які дапамагае Джонсу збегчы з краіны. Джонс здагадаўся, што Хелена хутчэй за ўсё прадасць цыферблат у [[Танжэр]]ы. У гатэлі Джонс зрывае незаконны прыватны аўкцыён Хелены, але Фолер і яго паплечнікі прыбываюць і крадуць артэфакт. Джонс, Хелена і яе таварыш-падлетак Тэдзі Кумар ганяюцца за імі па вуліцах на [[тук-тук]]у. Агенты ЦРУ арыштоўваюць Фолера, калі ўрад ЗША адмаўляецца ад яго за парушэнне загаду, але паплечнікі Фолера забіваюць агентаў і крадуць [[верталёт]]. Джонс, Хелена і Тэдзі знаходзяць Фолера ў [[Грэцыя|Грэцыі]] і аб’ядноўваюцца са старым сябрам Джонса Рэнальдам, прафесійным дайверам. Кіруючыся даследаваннямі Бэзіла, яны ныраюць да месца старажытнага караблекрушэння ў [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]] і здабываюць планшэт з месцазнаходжаннем другой паловы Цыферблата. З'яўляецца Фолер і забівае Рэнальда і яго каманду, але група Джонса ўцякае і накіроўваецца на [[Сіцылія|Сіцылію]]. Унутры пячоры Вуха [[Дыяніс]]а Джонс і Хелена знаходзяць магілу Архімеда і другую палову цыферблата ў ёй. З’яўляецца Фолер і бярэ Джонса ў палон, раніць яго, але Хелена і Тэдзі паспяваюць уцячы. Пасля зборкі цыферблата Фолер раскрывае свае планы адправіцца ў 1939 год, каб забіць [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] і дапамагчы прывесці [[Германія|Германію]] да перамогі ў Другой сусветнай вайне. На аэрадроме злачынца актывуе цыферблат і знаходзіць часавую расколіну ў небе. З набліжэннем да расколіны, Джонс разумее, што дрэйф кантынентаў мог змяніць каардынаты часавай шкалы. Замест 1939 года група трапіла на аблогу [[Сіракуза|Сіракуз]] у 212 годзе да н.э. Ваюючыя арміі збіваюць самалёт Фолера, думаючы, што гэта [[цмок]]. Джонс і Хелена скокнулі з [[Парашут|парашутамі]] непасрэдна перад падзеннем самалёта, а Фолер і яго людзі загінулі. Тым часам самалёт Тэдзі бяспечна прызямляецца. Архімед знаходзіць у абломках самалёта цела Фолера і ручны гадзіннік. Ён аддае Джонсу цыферблат, але пакідае сабе гадзіннік. Джонс і Хелена разумеюць, што Архімед стварыў цыферблат, каб прывесці падарожнікаў з будучыні праз расколіны, якія вядуць толькі ў 212 год да н.э. Калі расколіна пачынае разбурацца, цяжка паранены Джонс хоча застацца, адчуваючы, што яму больш няма для чаго жыць. Хелена, баіцца парадоксу [[час]]у і накаўтуе Джонса і забірае яго з сабой. На самалёце Тэдзі яны вяртаюцца ў 1969 год. Вярнуўшыся ў сучаснасць, ачунялы Джонс прачынаецца ў сваёй кватэры і зноў сустракаецца з Хеленай, Тэдзі, Салахам і Мэрыён. Мэрыён і Джонс мірацца. == У ролях == {{УРоляхВерх}} {{УРолях|[[Харысан Форд]]||[[Індыяна Джонс]]|}} {{УРолях|[[Фібі Уолер-Брыдж]]||Хелена Шоу, |хросніца Джонса}} {{УРолях|[[Джон Рыс-Дэвіс]]||Салах|}} {{УРолях|[[Мадс Мікельсен]]||Юрген Фёлер|}} {{УРолях|[[Антоніа Бандэрас]]||Рэнальда|}} {{УРоляхНіз}} == Здымачная група == * [[рэжысёр]] ― [[Джэймс Мэнгалд]] * [[прадзюсар]]ы ― [[Джордж Лукас]], [[Стывен Спілберг]] * [[сцэнарыст]] ― [[Джэймс Мэнгалд]] * [[кампазітар]] ― [[Джон Уільямс (кампазітар)|Джон Уільямс]] == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} {{Індыяна Джонс}} {{Lucasfilm}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы фэнтэзі-фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы Джэймса Мэнгалда]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Уільямс]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2023 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2023 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Індыяна Джонс]] i06ca873q7d596t2z1u1kljlqagvv8j 2 706425 5160859 5159915 2026-07-04T10:03:06Z 5160859 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў (выдавецтва) Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель do498pargrkaw9ir77lcoz422f48doe 0 706682 5160557 4843357 2026-07-03T13:30:13Z Ueschar 151377 дапаўненне 5160557 wikitext text/x-wiki {{Таксон |regnum = Жывёлы |parent = Syrrhaptes |rang = Від |latin = Syrrhaptes paradoxus |author = (Pallas, 1773) |iucnstatus = LC |iucn = 22692980 |wikispecies = Syrrhaptes paradoxus |range map = SyrrhaptesParadoxusIUCN.png |range legend = {{легенда|#00FF00|<small>Толькі гнняздуе</small>}} {{легенда|#008000|<small>Кругы год</small>}} {{легенда|#007FFF|<small>Раёны міграцыі</small>}} }} '''Саджа звычайная''' або '''капытка''' (''Syrrhaptes paradoxus'') — стэпавая [[Птушкі|птушка]] сямейства [[Рабковыя|рабковых]]. == Апісанне == Даўжыня цела 30-44 см, размах крылаў 60-78 см. Хвост доўгі; ногi апераныя разам з пальцамi, заднi палец адсутнiчае. У абодвух полаў перад жывата чорны, тыл — белы. Верх цела пясочнага колеру з чорнымi плямкамi. Самец з аранжавым горлам i, часткова, верхам галавы (на шыi i галаве чорных плямак няма). Ашыйнiк на грудзях не заўсёды добра адзначаны. У самкi на горле падкрэсленае чорным кольца, а чорныя плямкi са спiны пераходзяць на шыю i верх галавы. Голас падае амаль выключна ў час палёту, гарлавыя гукi «карк, кiшэрiк, цiень-цiень».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://wilderness.by/bird/sadzha/|title=Саджа Дзікая прырода побач|website=Дзікая прырода побач|access-date=2026-07-03}}</ref> == Пашырэнне == Арэал ад паўночных узбярэжжаў [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]] ў Заходняй і Цэнтральнай Азіі да ўсходу Кітая і на поўдзень да р. [[Брахмапутра]]. Біятоп: пустыні, паўпустыні і стэпы, часта з салёнымi глебамi. Аддае перавагу гліністым, пясчаным і галечным глебам, а не камяністым. Аселы або пералётны від. Нерэгулярна залятае ў [[Еўропа|Еўропу]]; больш шматлікімі гэтыя інвазіі былі ў канцы ХІХ і пачатку XX ст., пасля якіх нават нядоўга гняздзіўся ў Еўропе (на Беларусі пасля 1883 г. не адзначаўся). == Асаблівасці біялогіі == Гняздо ў ямцы, часам рэдка высланай сухiмi раслінамi, можа знаходзіцца як пад прыкрыццем раслін, так і на адкрытым месцы, дыяметр 10-15 см. Яйкі (2-3, часам 4) падоўжаныя, набліжаныя да эліптычных, палева-жоўтыя, глініста-шэрыя (часта з жоўтым адценнем) да крэмавых; глыбокія плямы — невыразныя, светла-шэрыя, паверхневыя – светла-карычневыя або карычневыя. Памеры: 42,5 х 29,5 мм.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://wilderness.by/bird/sadzha/|title=Саджа Дзікая прырода побач|website=Дзікая прырода побач|access-date=2026-07-03}}</ref> == Літаратура == * Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X * Капытка // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рабкападобныя]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе]] 3xhgqa2nwfncj1jnq11gijqgpq7i0kf 5160564 5160557 2026-07-03T13:42:32Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5160564 wikitext text/x-wiki {{Таксон |regnum = Жывёлы |parent = Syrrhaptes |rang = Від |latin = Syrrhaptes paradoxus |author = (Pallas, 1773) |iucnstatus = LC |iucn = 22692980 |wikispecies = Syrrhaptes paradoxus |range map = SyrrhaptesParadoxusIUCN.png |range legend = {{легенда|#00FF00|<small>Толькі гнняздуе</small>}} {{легенда|#008000|<small>Кругы год</small>}} {{легенда|#007FFF|<small>Раёны міграцыі</small>}} }} '''Саджа звычайная''' або '''капытка''' (''Syrrhaptes paradoxus'') — стэпавая [[Птушкі|птушка]] сямейства [[Рабковыя|рабковых]]. == Апісанне == Даўжыня цела 30-44 см, размах крылаў 60-78 см. Хвост доўгі; ногi апераныя разам з пальцамi, заднi палец адсутнiчае. У абодвух полаў перад жывата чорны, тыл — белы. Верх цела пясочнага колеру з чорнымi плямкамi. Самец з аранжавым горлам i, часткова, верхам галавы (на шыi i галаве чорных плямак няма). Ашыйнiк на грудзях не заўсёды добра адзначаны. У самкi на горле падкрэсленае чорным кольца, а чорныя плямкi са спiны пераходзяць на шыю i верх галавы. Голас падае амаль выключна ў час палёту, гарлавыя гукi «карк, кiшэрiк, цiень-цiень».<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://wilderness.by/bird/sadzha/|title=Саджа Дзікая прырода побач|website=Дзікая прырода побач|access-date=2026-07-03}}</ref> == Пашырэнне == Арэал ад паўночных узбярэжжаў [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]] ў Заходняй і Цэнтральнай Азіі да ўсходу Кітая і на поўдзень да р. [[Брахмапутра]]. Біятоп: пустыні, паўпустыні і стэпы, часта з салёнымi глебамi. Аддае перавагу гліністым, пясчаным і галечным глебам, а не камяністым. Аселы або пералётны від. Нерэгулярна залятае ў [[Еўропа|Еўропу]]; больш шматлікімі гэтыя інвазіі былі ў канцы ХІХ і пачатку XX ст., пасля якіх нават нядоўга гняздзіўся ў Еўропе (на Беларусі пасля 1883 г. не адзначаўся).<ref name=":0" /> == Асаблівасці біялогіі == Гняздо ў ямцы, часам рэдка высланай сухiмi раслінамi, можа знаходзіцца як пад прыкрыццем раслін, так і на адкрытым месцы, дыяметр 10-15 см. Яйкі (2-3, часам 4) падоўжаныя, набліжаныя да эліптычных, палева-жоўтыя, глініста-шэрыя (часта з жоўтым адценнем) да крэмавых; глыбокія плямы — невыразныя, светла-шэрыя, паверхневыя – светла-карычневыя або карычневыя. Памеры: 42,5 х 29,5 мм.<ref name=":0" /> == Літаратура == * Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X * Капытка // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рабкападобныя]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе]] 7qc5vws0rlyyyak3hba7179lkgm0c4e 0 714878 5160876 4789941 2026-07-04T11:21:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160876 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА | назва = Квадра | тып = [[беспілотны лятальны апарат]] | вытворца = | выява = [[File:Milex-2021 military exhibition in Minsk, Belarus - inside, part 2 (15).jpg|200px]][[File:Milex-2021 military exhibition in Minsk, Belarus - inside, part 2 (17).jpg|200px]] | подпіс = Варыацыі з двума і адным гранатамётамі. | распрацоўшчык = КБ «Дысплей» | канструктар = | першы палёт = | пачатак эксплуатацыі = | канец эксплуатацыі = | статус = | асноўны эксплуатант = {{BLR}} | іншыя эксплуатанты = | гады вытворчасці = | выпушчана адзінак = | кошт распрацоўкі = | кошт адзінкі = | базавая мадэль = | варыянты з асобнымі артыкуламі = «Квадра-1400/1600», «Баражуючая труба» | катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''«Квадра»''' — беларускі баявы [[беспілотны лятальны апарат]] (квадракоптэр), распрацаваны [[віцебск]]ім канструктарскім бюро «Дысплей». Створаны ў варыянтах з адным і двума [[гранатамёт]]амі. Уваходзіць у склад ўдарнага беспілотнага авіяцыйнага комплексу (УБАК). == Гісторыя == Упершыню апарат быў прадэманстраваны 30 мая—1 чэрвеня 2018 года на базе [[927-ы цэнтр падрыхтоўкі і ўжывання беспілотных авіяцыйных комплексаў|927-га цэнтра падрыхтоўкі і прымянення беспілотных авіяцыйных комплексаў]] і 174-га вучэбнага палігона ВПС і войск СПА пад [[Даманава (Івацэвіцкі раён)|Даманава]] падчас 5-й навукова-практычнай канферэнцыі, прысвечанай перспектывам развіцця беспілотнай авіяцыі. Праз некалькі дзён дрон паказаны ў палёце падчас вучэнняў [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|ССА]] на палігоне Лосвіда ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Відэа-ролік з беспілотнікам быў апублікаваны тэлекампаніяй «ВаенТВ» на пляцоўцы [[YouTube]]<ref name="бел">''Александр Алексин.'' [https://www.belrynok.by/2020/07/06/protivotankovye-sredstva-hotya-barrazhiruyushhaya-truba-i-ne-ierihonskaya/ Противотанковые средства: хотя “Барражирующая труба” и не Иерихонская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220729202201/https://www.belrynok.by/2020/07/06/protivotankovye-sredstva-hotya-barrazhiruyushhaya-truba-i-ne-ierihonskaya/ |date=29 ліпеня 2022 }} // Белрынок : онлайн-ресурс. — 6 июля 2020.</ref>. У далейшым «Квадра» прымаў удзел у выставах «[[MILEX]]»<ref name="нг">''Денис Федутинов.'' [https://nvo.ng.ru/armament/2019-06-07/1_1047_dron.html Боевые дроны в Минске] // Независимая газета : газета. — 7 июня 2019.</ref>. На працягу наступных трох гадоў канструктары і інжынеры кампаніі «Дысплей» сумесна са спецыялістамі [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл]] праводзілі дапрацоўку квадракоптара, дамагаючыся неабходных тэхнічных характарыстык і аптымальных эрганамічных паказчыкаў для эфектыўнага прымянення выраба ў сучасных умовах вядзення вайны. Ужо ў снежні 2021 года «Квадра» скончыў усе неабходныя дзяржаўныя выпрабаванні<ref name="выпрабаваннi"/>. == Апісанне == Апарат верталётнага тыпу з узлётнай масай да 45 кг. Пабудаваны па мультыротарнай схеме з васьмю вінтамі. Рухавікі сілкуюцца ад літый-палімернага акумулятара, які дазваляе выконваць палёты працягласцю да 25 хвілін. У якасці тыпавой нагрузкі прапануецца выкарыстоўваць гранатамёты [[РПГ-26]]. Прыцэльвання вядзецца з дапамогай выкарыстання оптыка-электроннай сістэмы бачнага дыяпазону. Далёкасць дзеяння па відэаканале 2000—6000 м, у залежнасці ад камплектацыі. Апцыянальна на БЛА можа быць таксама ўстаноўлена сістэма назірання ў цеплавым дыяпазоне<ref name="нг"/>. Устаноўка гранатамётаў на дрон дазваляе даставіць іх на найлепшую дыстанцыю для прыцэльнай стральбы (парадку 170 м). Пры трапленні боепрыпас РПГ-26 здольны прабіць 440 мм сталёвай брані, 1000 мм жалезабетону або 1500 мм цаглянага мура<ref name="бел"/>. Дрон прызначаны для барацьбы з легкабраняваных тэхнікай<ref name="нг"/><ref name="бел"/>. == Варыяцыі == Былі распрацаваны два тыпу беспілотніка — ''«Квадра-1600»''<ref name="бел"/>/''«Квадра-1400»''<ref name="бел"/><ref name="выпрабаваннi">[https://www.sb.by/articles/udarnye-bespilotnye-aviatsionnye-kompleksy-uspeshno-proshli-gosudarstvennye-ispytaniya.html Ударные беспилотные авиационные комплексы успешно прошли государственные испытания] // СБ. Беларусь Сегодня : газета. — 22 декабря 2021.</ref> (з двума РПГ) і ''«Баражыруючая труба»'' (з адным РПГ). Першы мае габарыты 1450x1450x659 мм і ўзлётную масу каля 35 кг. Дзякуючы наяўнасці гірастабілізіраванага падвеса апарат мае магчымасць вырабляць прыцэльны абстрэл на хуткасцях палёту да 10 м/сек. Пры гэтым максімальная хуткасць БПЛА пры пілатаванні для выхаду ў зададзены раён дасягае 20 м/сек. Працягласць палёту складае 25 мін. Далёкасць — 5000 м<ref name="бел"/> Максімальная ўзлётная маса спрошчанага варыянту дадзенай сістэмы з адным РПГ-26 істотна ніжэй — 10 кг. Далёкасць дзеяння па відэаканале — 2000 м, максімальная працягласць палёту — 15 хвілін<ref name="нг"/>. Акрамя РПГ-26 «Баражуючая труба» можа выкарыстоўваць замест яго ПТАБ-2,5<ref name="бел"/>. == Ацэнкі == Эксперты інфармацыйнага партала Popular Mechanics адзначылі, што БПЛА «Квадра» з дадзеным узбраеннем найбольш эфектыўным будзе супраць лёгкіх браняваных аб’ектаў, такіх як [[баявая машына пяхоты|БМП]] [[M2 «Брэдлі»|M2 Bradley]] і [[Stryker]]. Яны першапачаткова падвергнулі сумневу магчымасць гранаты РПГ-26 (з яе пранікальнай здольнасцю ў 440 мм) прабіць лабавую браню асноўнага баявога танка ЗША [[M1 Abrams]]. Аднак пазней была звернута ўвага на звышманеўранасць дрона. З ёй мультыкоптар зможа падабрацца да любога [[танк]]у зверху або ззаду, адкуль РПГ-26 у стане лёгка прабіць яго не вельмі тоўстую, у гэтых праекцыях, бранявую абарону. Беларускі ваенны аглядальнік і вядучы спецыяліст у вобласці [[ваенна-прамысловы комплекс|ваенна-прамысловага комплексу]] Аляксандр Алесін у сваю чаргу згадаў, што ў лабавой праекцыі таўшчыня корпуса Abrams эквівалентна парадку 650 мм гамагеннай сталёвай броні, таўшчыня ілба вежы складае каля 940—960 мм. Пры гэтым верхні нахільны бранявы ліст вежы мае таўшчыню ўсяго 70 мм, у раёне адсека баявой кладкі бронеабарона даху складае 35—40 мм, браніраванне даху корпуса — ад 50 да 80 мм. Такім чынам, як адзначылі аглядальнікі Popular Mechanics і Алесін, беларускі апарат ''«адкрывае новую вельмі небяспечную тэндэнцыю для заходніх танкавых войск»''<ref name="бел"/>. {{Зноскі}} {{Беспілотныя апараты Беларусі}} [[Катэгорыя:Беспілотныя лятальныя апараты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баявыя робаты Беларусі]] r8oiqwef74irlcc53ekqynttdm4l1dm 0 719000 5160668 5117047 2026-07-03T22:06:13Z Spokiyny 153126 5160668 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |lat_deg=48|lat_min=53|lat_sec=55 |lon_deg=37|lon_min=54|lon_sec=56 |CoordScale=50000| |Насельніцтва=194|крыніца насельніцтва=<ref>https://postcode.in.ua/ua/codes/city/4lo</ref>|год перапісу=2020}} '''Азэрнэ''' ({{Lang-uk|Озерне}}; да 2016 года '''Ільічоўка''') — вёска ва [[Украіна|Украіне]], знаходзіцца ў Краматорскім раёне [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]]. Код [[Класіфікатар аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу Украіны|КААТЛУ]] — 1423082003. Насельніцтва па перапісе 2001 года складае 263 чалавекі. Тэлефонны код — 6261. == Гісторыя == Указам ПВС УССР ад 20 снежня 1949 года хутар ''Хайлоўка'' перайменаваны ў вёску ''Ільічоўка''<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uk.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D1%96%D1%97_%D0%92%D0%A0_%D0%A3%D0%A0%D0%A1%D0%A0_%D0%B2%D1%96%D0%B4_20.12.1949_%C2%AB%D0%9F%D1%80%D0%BE_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D1%83_%D0%94%D1%96%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D1%97_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D1%97_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8,_%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83,_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D1%97_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%96%C2%BB|title=Указ Президії ВР УРСР від 20.12.1949 «Про перенесення центру Дібровської сільської Ради, Краснолиманського району, Сталінської області» — Вікіджерела|author=Президія Верховної Ради Української РСР|website=uk.wikisource.org|accessdate=2021-04-22|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422133149/https://uk.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D1%96%D1%97_%D0%92%D0%A0_%D0%A3%D0%A0%D0%A1%D0%A0_%D0%B2%D1%96%D0%B4_20.12.1949_%C2%AB%D0%9F%D1%80%D0%BE_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D1%83_%D0%94%D1%96%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D1%97_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D1%97_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8,_%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83,_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D1%97_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%96%C2%BB|url-status=live}}</ref>. 4 верасня 2022 года нацгвардзейцы в/ч 3035 сумесна з 63-м батальёнам 103-й брыгады наземнай абароны вызвалілі ад расійскіх захопнікаў вёску падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]]<ref>{{Cite web|url=https://v-variant.com.ua/ukrainski-zakhysnyky-zvilnyly-selo-ozerne-na-lymanshchyni-video/|title=Українські захисники звільнили село Озерне на Лиманщині (відео)|website=v-variant.com.ua|date=2022-09-04|access-date=7 верасня 2022|archive-date=4 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220904073346/https://v-variant.com.ua/ukrainski-zakhysnyky-zvilnyly-selo-ozerne-na-lymanshchyni-video/|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://gska2.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rf7571=7000|title=Озёрное на сайте Верховной рады Украины|lang=uk|website=gska2.rada.gov.ua|accessdate=2020-07-10|url-status=live}} {{Лыманскі раён (Данецкая вобласць)}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Украіны]] f652lszode7hwa91nkgado25fer7my0 0 720154 5160841 5160526 2026-07-04T09:27:03Z 5160841 wikitext text/x-wiki {{навуковец | Роспіс = Siarhei Besarab (scientist) signature.svg | suppressfields = father mother }} '''Сяргей Васілевіч Бесараб''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі навуковец у галіне [[Калоідная хімія|калоіднай хіміі]], [[вынаходнік]], [[Навуковая журналістыка|навуковы журналіст]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/syargey-besarab-praz-belarus-da-zorak-vydatnaya-nacyyanalnaya-ideya|title=Сяргей Бесараб: праз Беларусь да зорак — выдатная нацыянальная ідэя! {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2024-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620210615/https://euroradio.fm/syargey-besarab-praz-belarus-da-zorak-vydatnaya-nacyyanalnaya-ideya|archive-date=2024-06-20|access-date=2024-06-20}}</ref>, [[Футуралогія|футуролаг]] і [[візіянер]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://visia.pro/buduchynya-belaruskaj-navuki/|title=Будучыня беларускай навукі {{!}} Наша Вiзiя|website=Наша Вiзiя {{!}} Майстэрня думак|date=2024-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819103105/https://visia.pro/buduchynya-belaruskaj-navuki/#p164c2|archive-date=2024-08-24|access-date=2025-02-11}}</ref>. Не мае навуковай ступені. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 ліпеня 1984 года{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|title=Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву|first=Анатоль|last=Расонскі|website=Новы Час|date=2025-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|archive-date=2025-07-25|access-date=2025-07-25}}</ref> у [[Навагрудак|Навагрудку]]. Скончыў на выдатна [[Школа № 3 (Навагрудак)|сярэднюю школу № 3]] Навагрудка<ref name=":30">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/119726.html|title=«Спасибо всевышнему, что уцелел». Известные беларусы рассказали, какими они были в школе, и поделились своими фото тех лет — смотрите|website=Зеркало|date=2026-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260207124310/https://news.zerkalo.io/life/119726.html|archive-date=2026-02-07|access-date=2026-02-07|quote=Ученый-химик Сергей Бесараб в 10-м классе на соревновании по туристско-прикладному многоборью (ТПМ), 2001 год. Фото: личный архив — Новогрудок — городок «горный», спортивный туризм был любимым видом спорта с начальной школы, — вспоминает Сергей Бесараб. — Учился в средней школе № 3. Большую часть времени тэпээмом, родимым, и занимался. В перерывах между химией, конечно.}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/|title=114 гадоў з дня нараджэння Барыса Кіта|website=Рацыя|date=2024-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406084805/https://racyja.com/by/kultura/114-hadou-z-dnja-naradzennja-barysa-kita/|archive-date=2024-04-06|access-date=2024-04-06|quote=Сяргей Бесараб – адзін з тых вучняў Наваградка, якому за поспехі ў вучобе пашчасціла ганарова насіць мантыю Барыса Кіта, якую вучоны ў свой час перадаў на вечнае захаванне ў Наваградскі гісторыка-краязнаўчы музей.}}</ref>. Падчас вучобы неаднаразова перамагаў на абласным і рэспубліканскіх этапах прадметнай алімпіяды па хіміі<ref name=":32">Новае жыццё, 2001, № 71, с. 3</ref>. Выпускнік кафедры [[Радыяцыйная хімія|радыяцыйнай хіміі]] [[Хімічны факультэт БДУ|хімічнага факультэта БДУ]] (кіраўнік — [[Алег Іосіфавіч Шадыра|Алег Шадыра]])<ref name=":33">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/312244|title=«Гэта можа выклікаць рак». Навуковец б'е трывогу адносна таго, што ў Беларусі пачалі апраменьваць прадукты радыяцыяй|website=Наша Ніва|date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315174447/https://nashaniva.com/312244|archive-date=2023-03-15|access-date=2025-06-30|quote=Сяргей Бесараб — выпускнік кафедры радыяцыйнай хіміі БДУ, дзе ён займаўся менавіта свабоднымі радыкаламі, якія ўзнікаюць пад уздзеяннем радыяцыі. Яго навуковы кіраўнік, прафесар Алег Шадыра, лічыўся найлепшым спецыялістам у даследаванні ўплыву радыяцыі.}}</ref>. У 2010 годзе скончыў магістратуру [[Інстытут падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі|Інстытута падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі]] па спецыяльнасці «Хімія» (кіраўнік — Аляксандар Траццяк)<ref>{{Cite web|url=https://ipnk.basnet.by/page/574/|title=Университет Национальной академии наук Беларуси. Мы гордимся нашими выпускниками|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006050020/https://ipnk.basnet.by/page/574/|archive-date=6 кастрычніка 2022}}</ref><ref name=":22" />. У 2010—2020 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам лабараторыі адсарбентаў [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі]] [[НАН Беларусі]]. У 2013 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Калоідная хімія» (навуковы кіраўнік — [[Уладзімір Сямёнавіч Камароў|Уладзімір Камароў]])<ref name=":20">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/337123|title=«Каб я ведаў, што гэта дзяржтаямніца, то можа і не пісаў бы так хвацка». Хімік Сяргей Бесараб расказаў, як сумяшчае навуку і грамадзянскую пазіцыю|website=Наша Ніва|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223162359/https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/337123|archive-date=2024-02-23|access-date=2024-02-23}}</ref>, атрымаў навуковую кваліфікацыю «[[Даследчык (акадэмічная ступень)|Даследчык]]»<ref>{{Cite web|url=https://steanlab.github.io/about/|title=– Siarhei Besarab – Multidisciplinary Scientist · Research Chemist · Writer|first=Siarhei|last=Besarab|website=steanlab.github.io|access-date=2025-06-14}}</ref>, але кандыдацкую дысертацыю не прадставіў для абароны. [[Файл:Siarhei Besarab during a laboratory microbiology session at the Faculty of Chemistry Belarusian State University 2008.jpg|злева|міні|Сяргей Бесараб падчас лабараторных заняткаў па [[Мікрабіялогія|мікрабіялогіі]] ([[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], 2008 год)]] == Дзейнасць == === Навуковая дзейнасць === Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню ўласцівасцей неарганічных порыстых матэрыялаў, пошуку эфектыўных [[Адсарбенты|адсарбентаў]] і стварэнню новых [[каталізатар]]аў. Вынікі даследванняў Бесараба пазней ўвайшлі ў ТОП-100 найлепшых вынікаў фундаментальных і прыкладных даследванняў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] за 2011—2015 гады<ref>{{Cite web|url=https://nasb.gov.by/rus/news/6121/|title=Каталог ТОП-100 результатов фундаментальных и прикладных исследований НАН Беларуси за 2011-2015 годы|date=6 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130161811/https://nasb.gov.by/rus/news/6121/|archive-date=30 лістапада 2020}}. — Минск: Беларуская навука. — 2016.— с. 74-75, ISBN 978-985-08-2009-9</ref>. Аўтар больш за 50 навуковых прац<ref>[https://elibrary.ru/author_profile.asp?authorid=654223 Бесараб Сергей Васильевич]. РИНЦ. Научная электронная Библиотека</ref><ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=1jNpf9QAAAAJ|title=Сергей Васильевич Бесараб (Siarhei Besarab)|website=scholar.google.com|access-date=2024-03-25}}</ref>, у тым ліку манаграфіі, шэрагу вынаходстваў і карысных мадэляў<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/est-vopros-chto-ne-meshalo-by-izobresti.html|title=Есть вопрос: что не мешало бы изобрести?|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002094823/https://www.sb.by/articles/est-vopros-chto-ne-meshalo-by-izobresti.html|archive-date=2 кастрычніка 2020|author=Константин Бакун|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=29 чэрвеня 2018}}</ref>. Да свайго палітычна матываванага звальнення ў 2020 годзе, рыхтаваўся да абароны дысэртацыі<ref name=":13">{{Cite web|url=https://42.tut.by/708871|title=«Это было ожидаемым ходом». Химику из Академии наук не продлили контракт. Спросили о причинах|author=Тамара Колос|website=TUT.by|date=23 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217181000/https://42.tut.by/708871|archive-date=17 снежня 2020}}</ref>, прысвечанай распрацоўцы кіраванага сінтэза сілікатных іерархічных матэрыялаў. Раней са сваімі навуковымі распрацоўкамі двойчы (2009, 2011) перамагаў на Рэспубліканскім конкурсе навуковых прац{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref name=":3">Веды, 2011, № 24, с.3</ref>. У 2016 годзе заняў 1-е месца<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://old.sk.ru/news/b/pressreleases/archive/2016/04/11/podvedeny-itogi-belorusskogo-etapa-startup-tour.aspx|title=Подведены итоги белорусского этапа Startup Tour|author=Виталий Шустиков|website=old.sk.ru|date=11 апреля 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115084703/https://old.sk.ru/news/b/pressreleases/archive/2016/04/11/podvedeny-itogi-belorusskogo-etapa-startup-tour.aspx|archive-date=2023-11-15|access-date=2023-11-15}}</ref> ў беларускім этапе Skolkovo StartupTour-2016 і стаў паўфіналістам конкурсу з прыладай для демеркурызацыі паветра (ачысткі ад пароў [[Ртуць|ртуці]]){{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}}<ref>Навука, 2016, № 16, с.2</ref>. З 2015 года быў нацыянальным (BY) экспертам [[Міжнародная камісія электрасувязі|Міжнароднай камісіі па электрасувязі]] ў камітэтах ТС120 (сістэмы захоўвання электрычнай энэргіі) і ISO/IEC JPC 2 (энергаэфектыўныя і ўзнаўляльныя крыніцы энэргіі)<ref>{{Cite web|url=https://experts.iec.ch|title=Experts - IEC|website=experts.iec.ch|access-date=2024-04-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/26-04-2024-my-naziraem-razgortvanne-yadravaga-renesansu-pra-buduchynyu-aes-razvazhae-navukovets-syargej-besarab|title=«Мы назіраем разгортванне ядравага рэнесансу». Пра будучыню АЭС разважае навуковец Сяргей Бесараб|website=belsat.eu|access-date=2024-04-26}}</ref>. Займаўся прасоўваннем выкарыстання т. зв. [[Змешаная рэальнасць|змешанай рэальнасці]]'' ў адукацыйных і навуковых мэтах<ref>{{Cite web|url=https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/aktualnaya-informatsiya-arkhiv/5254-itogi-khii-respublikanskogo-konkursa-kompyuter-obrazovanie-internet.html|title=Итоги ХІІ Республиканского конкурса «Компьютер. Образование. Интернет»|website=adu.by|publisher=Национальный институт образования|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306010205/https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/aktualnaya-informatsiya-arkhiv/5254-itogi-khii-respublikanskogo-konkursa-kompyuter-obrazovanie-internet.html|archive-date=6 сакавіка 2023|date=23 мая 2017}}</ref>. Як навуковы кансультант супрацоўнічаў з Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтрам дзіцячай хірургіі, дзе займаўся распрацоўкай палімерных [[Гідрагель|гідрагеляў]] для малаінвазіўнага лячэння [[Інфаркт міякарда|інфаркту міякарда]]<ref>{{Cite web|title=Наука в ударе|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001192301/https://www.sb.by/articles/nauka-v-udare.html|archive-date=1 кастрычніка 2020|author=Наталья Урядова|date=21 верасня 2016|url=https://www.sb.by/articles/nauka-v-udare.html|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=59568|title=Научный ринг|website=Центральная научная библиотека имени Якуба Коласа Национальной академии наук Беларуси|archive-date=23 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923144148/https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=59568}}</ref><ref>{{Cite web|title=Навошта навукоўцы выйшлі на «рынг»?|url=https://zviazda.by/be/news/20161005/1475678295-navoshta-navukoucy-vyyshli-na-ryng|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923144152/https://zviazda.by/be/news/20161005/1475678295-navoshta-navukoucy-vyyshli-na-ryng|archive-date=23 верасня 2022|author=Яраслаў Лыскавец|date=6 кастрычніка 2016|publisher=[[Звязда (газета)|Звязда]]}}</ref><ref>[https://www.sb.by/zn/archive/23092016/ Знамя юности, 2016], № 38, с 2</ref> (гл. таксама «[[Навуковы рынг (мерапрыемства)|Навуковы рынг]]»), [[3D-прынтар|адытыўнымі тэхналогіямі]] ў кардыёхірургіі, пытаннямі хімічнай [[Дэцэлюлярызацыя|дэцэлюлярызацыі]] [[Алатрансплантацыя|алаграфтаў]]<ref>[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29313820 The study of the stability of cryopreserved allopericardium to process of dystrophic calcification in the experiment.]{{Недаступная спасылка}} — 2016, eLIBRARY ID: 29313820</ref>. === Навуковая камунікацыя і папулярызацыя хіміі === Як [[Тэхналогія|тэхналагічны]] [[эксперт]] і [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] напісаў каля 200 артыкулаў<ref name=":1">{{Cite web|title=Все статьи. Блог беларуского химика. Сергей Бесараб|url=https://steanlab.github.io/bibliography/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227020518/https://steanlab.github.io/bibliography/|archive-date=27 лютага 2023|website=github.com}}</ref>. Пачынаў друкавацца ў выданнях «Компьютерра» і «[[Камп’ютарныя весткі]]». У студзені 2020 года, яшчэ да афіцыйнага абвяшчэння [[Пандэмія COVID-19|пандэміі]] пачаў гаварыць пра небяспеку [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруса]] і персанальныя сродкі абароны, яго артыкул пра выбар адмысловых супрацьаэразольных рэспіратараў і [[Дэзінфекцыя|дэзінфекцыю]]<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/486164/|title=Коронавирус 2019-nCoV. FAQ по защите органов дыхания и дезинфекции|date=29 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130212134/https://habr.com/ru/post/486164/|archive-date=30 cтудзеня 2020|author=Сергей Бесараб|publisher=[[Хабр]]}}</ref> за некалькі дзён набраў больш за паўмільёна праглядаў. [[Файл:Vialiki Voz Conference 2025 Pärnumaa Siarhei Besarab speaks at the conference (crop).jpg|міні|Сяргей Бесараб падчас выступу на [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|з'ездзе беларускіх навукоўцаў "Вялікі Воз"]] ([[Пярнумаа]], [[Эстонія]]) у 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33503777.html|title=«Вялікі воз» беларускіх талентаў. Навошта навукоўцы зь Беларусі другі раз зьбіраліся ў Эстоніі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816182054/https://www.svaboda.org/a/33503777.html|archive-date=2025-08-16|access-date=2025-08-16}}</ref>]] Двойчы станавіўся пераможцам конкурсу тэхналагічных аўтараў «Тэхнатэкст», які праводзіць [[Хабр|Habr.com]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/articles/948224/|title=Можно ли войти в реку Технотекста дважды? А трижды? Анализ победителей Хабра за 7 лет|author=Михаил Шардин|last=|website=Хабр|date=2025-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250925102557/https://habr.com/ru/articles/948224/|archive-date=2025-09-25|access-date=2025-09-25|quote=Среди частных авторов дважды победителями становилcя Cергей Бесараб @steanlab который делился глубокими познаниями в химии, рассказывая о ядовитых растениях и химическом составе чая.}}</ref>. Першы раз, у 2021 годзе («Тэхнатэкст-2022») за артыкул пра [[Фітахімія|фітахімію]] і [[Таксікалогія|таксікалогію]] атрутных раслін<ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/company/habr/blog/677942/|title=Технотекст: все номинанты, победители и немного тайны|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827102310/https://habr.com/ru/company/habr/blog/677942/|archive-date=27 жніўня 2022|website=Хабр|date=21 ліпеня 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/568148/|title=Растения I класса опасности. Памятка по идентификации|author=Сергей Бесараб|website=Хабр|datepublished=16 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725141604/https://habr.com/ru/post/568148/|archive-date=25 ліпеня 2021}}</ref>, другі раз, у 2025 годзе («Тэхнатэкст-7»), за артыкул пра гарбату<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/companies/habr/articles/906136/|title=Технотекст 7: шорт-листы для 499 отборных статей|website=Хабр|date=2025-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516140632/https://habr.com/ru/companies/habr/articles/906136/|archive-date=16 мая 2025|access-date=2025-05-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://habr.com/ru/articles/859722/|title=Пленка на чае. Блеск и нищета|website=Хабр|date=2024-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516141154/https://habr.com/ru/articles/859722/|archive-date=2025-05-16|access-date=2025-05-16}}</ref>. Сумесна з Юстынай Саўкай выпускаў серыю кароткіх беларускамоўных аўдыёнарысаў пра біяхімічныя асаблівасці раслін для дзіцячай праграмы «Дасціпныя. Нястомныя. Кемлівыя» на канале «Культура» [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Беларускага радыё]]<ref>{{Cite web|url=http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305232433/http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf|archive-date=5 сакавіка 2023|title=Элементы жизни|author=Ольга Панасина|author2=Алина Шкутова|publisher=[[Навука (газета)|Навука №18(2745) c. 8]]|date=29 красавіка 2019}}</ref> (гл. [[:s:Нататкі фітахіміка|Нататкі фітахіміка]]). Некаторы час займаўся [[Папулярызацыя навукі|навуковай папулярызацыяй]] і прасоўваннем альтэрнатыўных і нетрадыцыйных крыніц харчавання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.patreon.com/posts/47969547|title=Скоропищ или Чем прокормиться в исключительных условиях|author=Сергей Бесараб|website=patreon.com|date=3 сакавіка 2021}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/324780|title=Ці каштавалі мяса саранчы? А яно ўжо прадаецца ў Польшчы. Знайшлі беларуса — фаната такой ежы|date=27 жніўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827124056/https://nashaniva.com/324780|archive-date=2023-08-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://steanlab.medium.com/beedrone-53584ea18f0b|title=Неожиданные источники пищевого белка|first=Siarhei|last=Besarab|website=Medium|date=2021-11-09|access-date=2024-03-14}}</ref> за што падвяргаўся публічным абразам ад прапагандыста [[Андрэй Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] са старонак выдання [[СБ. Беларусь сегодня]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/zemlyu-zhrat.html|title=Путаные мысли приводят к путаной жизни – как думаете, правильно?|first=Андрей|last=Муковозчик|website=www.sb.by|date=2023-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421012455/https://www.sb.by/articles/zemlyu-zhrat.html|archive-date=2024-04-21|access-date=2024-04-21}}</ref> У 2017 годзе як навуковы куратар ўдзельнічаў у арганізацыі і правядзенні першага [[Беларускі навуковы хакатон|беларускага навуковага хакатона «SciHackathon»]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/v-belarusi-s-pomoshchyu-smartfona-mozhno-budet-izmerit-davlenie-i-opredelit-kachestvo-produktov|title=В Беларуси с помощью смартфона можно будет измерить давление и определить качество продуктов|date=02 чэрвеня 2017|publisher=[[СТБ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007084712/http://www.ctv.by/v-belarusi-s-pomoshchyu-smartfona-mozhno-budet-izmerit-davlenie-i-opredelit-kachestvo-produktov|archive-date=7 кастрычніка 2020}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/pervyy-v-strane-nauchnyy-hakaton-vyigral-spektrometr-dlya-provedeniya-testa-na-narkotiki|title=Научный хакатон в Минске: домашний наркотест, синтез генов и алгоритм для перебора картофеля|website=dev.by|access-date=2024-03-25}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/310711|title=Амерыканскія навукоўцы прыдумалі, як візуальна сачыць за людзьмі па WiFi замест камер. Аказваецца, беларусы прэзентавалі падобны метад 6 год таму|date=20 лютага 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222033251/https://nashaniva.com/310711|archive-date=22 лютага 2023}}</ref>. Як [[незалежны навуковец]] выступае з разгорнутыми каментарыямі ў перыядычных выданнях і [[СМІ]], як беларускіх — «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Зялёная сетка]]», [[Zerkalo.io]], dev.by, CityDog.by, [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]], так і міжнародных — [[Голас Амерыкі|Voice of America]], [[Міжнароднае французскае радыё|Radio France internationale]], [[Deutsche Welle]]. Як запрошаны навуковец-эксперт выступае на радыё ([[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]) і тэлебачанні ([[Belsat]], «[[Звычайны ранак]]»)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCrnz8gz3j6Gg6Cn_ufLu6eg|title=Сяргей Бесараб. Каментары для медыя - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=2024-04-12}}</ref>, фактычна з’яўляючыся найбольш вядомым беларускім навуковым папулярызатарам хіміі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ne-davyarayce-usyamu-shto-pishuc-khimik-tlumachyc-yak-pravilna-vybrac-spf|title=Не давярайце ўсяму, што пішуць. Хімік тлумачыць, як правільна выбраць SPF {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517091518/https://euroradio.fm/ne-davyarayce-usyamu-shto-pishuc-khimik-tlumachyc-yak-pravilna-vybrac-spf|archive-date=2024-05-17|access-date=2024-05-17|quote=Беларусам варта падумаць пра… сіесту, кажа навуковец і вядомейшы беларускі папулярызатар хіміі Сяргей Бесараб.}}</ref>. Асноўныя тэмы выступаў — ядзерная і хімічная бяспека<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002093457/https://www.svaboda.org/a/33546939.html|archive-date=2025-10-02|access-date=2025-10-04|quote=Беларусы будуць пераймаць досьвед расейцаў у будаваньні сховішчаў ядзерных адкідаў, а ў тых такі досьвед пераважна савецкі. На гэта зьвяртае ўвагу Сяргей Бесараб, радыяцыйны хімік, навуковец, вядомы крытычным аналізам радыяцыйнай бясьпекі}}</ref>, радыялагічная ахова насельніцтва, прамысловая і побытавая [[таксікалогія]], [[фітахімія]], гарадская [[энтамалогія]]<ref>{{Cite web|url=https://steanlab.github.io/interview/|title=Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ|website=steanlab.github.io|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928083216/https://steanlab.github.io/interview/|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-10-01}}</ref>. У сакавіку 2026 года Сяргей Бесараб пашырыў сваю дзейнасць на тэлебачанні, стаўшы вядоўцам уласнай штотыднёвай навукова-аналітычнай рубрыкі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.youtube.com/watch?v=2x4u1oMYZ34&t=4515s|title=Госць эфіру – папулярызатар навукі, навуковец і футуролаг Сяргей Бесараб {{!}} Раніца з Белсатам|last=БЕЛСАТ LIFE|date=2026-03-07|access-date=2026-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92101715/ranica-z-belsatam|title=«Раніца з «Белсатам» адзначае год у эфіры: 106 выданняў, сотні інтэрв’ю і паўтара мільёна праглядаў|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260329141243/https://belsat.eu/92101715/ranica-z-belsatam|archive-date=2026-03-29|access-date=2026-03-30}}</ref>. Відэаэсэ выходзяць у межах шоу «[[Раніца з Белсатам]]» на [[Белсат]] і прысвечаны крытычнаму аналізу найноўшых тэхналогій і футуралогіі. У якасці запрошанага эксперта-хіміка супрацоўнічае з беларускімі расследвальнікамі (напрыклад, [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускім расследвальніцкім цэнтрам]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/investigations/lukashenko-wallets-border-disinfection|title=Як «гаманцы» Лукашэнкі зарабляюць на дэзынфекцыі на мяжы|website=investigatebel.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216170010/https://investigatebel.org/by/investigations/lukashenko-wallets-border-disinfection|archive-date=2025-12-17|access-date=2025-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://investigatebel.org/by/investigations/grodno-azot-polyamide-russia-sanctions-eu|title=«Гродна Азот» пастаўляе поліамід для ВПК РФ і абыходзіць санкцыі|website=investigatebel.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20251223222410/https://investigatebel.org/by/investigations/grodno-azot-polyamide-russia-sanctions-eu|archive-date=2025-12-23|access-date=2025-12-23}}</ref> У апошнія гады Бесараб дае [[Футуралогія|футуралагічныя]] прагнозы для беларускіх СМІ (на тэмы [[Тэхналогія|тэхналагічнага развіцця]], [[Эканоміка|эканомікі]] і глабальных рызыкаў)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|title=Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году|website=Зеркало|date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20251228020445/https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|archive-date=2025-12-28|access-date=2026-01-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/84355651/pragnozy-2025-2|title=Чаго чакаць ад 2025 года? Спыталі экспертаў. Частка 2: пра эканоміку, міжнародную палітыку і штучны інтэлект|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009135719/https://belsat.eu/84355651/pragnozy-2025-2|archive-date=2025-10-09|access-date=2026-01-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90661091/pragnozy-na-2026-god-ad-navukoca|title=«Багатым – біялогія паводле падпіскі, бедным – чат-бот-нутрыцыёлаг». Прагнозы на 2026 год ад беларускага навукоўца|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105153455/https://belsat.eu/90661091/pragnozy-na-2026-god-ad-navukoca|archive-date=2026-01-05|access-date=2026-01-16}}</ref> і актыўна займаецца кліматычнай і экалагічнай камунікацыяй<ref name=":28">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/hramadstva/sjarhej-besarab-seleta-budze-cjaplejsaja-zima-cym-letas/|title=Зіма будзе цяплейшая, але больш кантрасная|first=Алеся|last=Вербаловіч|website=racyja.com|date=2025-12-08|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208165416/https://racyja.com/by/hramadstva/sjarhej-besarab-seleta-budze-cjaplejsaja-zima-cym-letas/|archive-date=2025-12-08|access-date=2025-12-08}}</ref>. Рэгулярна публікуе аналітычныя артыкулы, прысвечаныя ўплыву [[Змена клімату|змены клімату]] на Беларусь і Усходнюю Еўропу. Яго матэрыялы накіраваны на павышэнне дасведчанасці грамадства пра кліматычныя рызыкі, уразлівасць інфраструктуры і стратэгіі [[Адаптацыя (біялогія)|адаптацыі]]<ref name=":17">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/87829612/tarnada-belarus|title=Навуковец Сяргей Бесараб: тарнада ў Беларусі будуць усё часцейшымі, і з гэтым трэба навучыцца жыць|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714111608/https://belsat.eu/87829612/tarnada-belarus|archive-date=2025-07-14|access-date=2025-07-14|quote=Задалі гэтыя пытанні навукоўцу, эксперту па грамадзянскай бяспецы і кліматычнай адаптацыі Сяргею Бесарабу, заснавальніку буйнейшага беларускага канала папулярызацыі навукі LAB-66.}}</ref>. У 2025 годзе Бесараб атрымаў прэмію Green Award за аналіз кліматычных анамалій у Беларусі і артыкулы, прысвечаныя лакальным стратэгіям адаптацыі<ref name=":15" />. З 2025 года ў якасці запрошанага даследчыка супрацоўнічае з Інстытутам глабальных катастрафічных рызыкаў [[Сэт Баўм|Сэта Баўма]]<ref name=":28" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/lukasenko-hocet-prodavat-evrope-vozduh-eto-vozmozno/a-74808576|title=Лукашенко хочет продавать Европе воздух. Это возможно? – DW – 20.11.2025|website=dw.com|access-date=2025-11-20|quote=Заявления Лукашенко о дарении Европе воздуха химик и приглашенный исследователь Института глобальных катастрофических рисков (GCRI) Сергей Бесараб называет "полным абсурдом".}}</ref>. [[Файл:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 03.jpg|міні|Сяргей Бесараб выступае на [[TEDxUlicaMińska]] (2026)]] У красавіку 2026 года Сяргей Бесараб выступіў у якасці спікера на канферэнцыі незалежнага фармату [[TED (канферэнцыя)|TEDx]] ([[TEDxUlicaMińska|TEDxUlicaMinska]]), якая праходзіла ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|title=Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя|website=dw.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20260422140641/https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|archive-date=2026-04-22|access-date=2026-04-22}}</ref>. У сваім дакладзе на тэму «Вы радыеактыўныя. І гэта цудоўная навіна» (руск.: «Вы радиоактивны. И это прекрасная новость») ён зрабіў аналіз праблемы масавай радыяфобіі, распавёў пра штодзённыя дозы іанізуючага выпраменьвання, якія чалавек атрымлівае ад навакольнага асяроддзя, і падкрэсліў жыццёвую неабходнасць фізічнай пісьменнасці для абароны ад сучасных тэхнагенных рызык<ref name=":34">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt43638056|title=You are radioactive. And that's great news {{!}} Siarhei Besarab {{!}} TEDxUlicaMinska|website=www.imdb.com|access-date=2026-07-03}}</ref>. ==== Тэлеграм-канал ==== [[Файл:LAB-66 Telegram Channel Logo.jpg|міні|Лагатып [[Telegram|Тэлеграм]]-канала «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»|злева]] У снежні 2019 года Сяргей Бесараб стварыў у сацыяльнай сетцы «[[Telegram|Тэлеграм]]» канал «Навукова-тэхнічны LAB-66 лабараторны часопіс беларускага хіміка»<ref name=":5">{{Cite web|url=https://t.me/lab66|title=Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика|website=Telegram|access-date=2023-09-27}}</ref>, прысвечаны пытанням папулярызацыі хіміі і хімічных навук. Канал быў названы ў гонар лабараторыі № 66 у [[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі]], дзе Сяргей Бесараб працаваў да свайго звальнення<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs|title=Его УВОЛИЛИ из Академии наук: Лукашенко, бомба в 50 килотонн, почему наука в заднице - БЕСАРАБ|author=Мікіта Мелказераў|website=жизнь-малина|date=16 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230916182317/https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs|archive-date=2023-09-16}}</ref><ref name=":21">{{Cite web|lang=be|url=https://greenbelarus.info/articles/23-02-2024/kali-b-za-spravu-uzyalasya-vaennaya-kontrvyvedka-myane-b-khutchey-za-usyo|title=«Калі б за справу ўзялася ваенная контрвыведка, мяне б, хутчэй за ўсё, знайшлі. Таму я хутка з’ехаў з Беларусі»|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223120917/https://greenbelarus.info/articles/23-02-2024/kali-b-za-spravu-uzyalasya-vaennaya-kontrvyvedka-myane-b-khutchey-za-usyo|archive-date=2024-02-23|access-date=2024-02-23}}</ref>. За час існавання рэсурсу артыкулы з канала неаднаразова перадрукоўваліся беларускімі, украінскімі і расійскімі СМІ. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] інфармацыю з канала выкарыстоўвалі ў сваіх матэрыялах расследвальнікі маніторынгавага [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|OSINT]] праекта «[[Беларускі Гаюн]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/5258|title=На Лунинецком аэродроме расширяют территорию, но дело это опасное — там повышенный уровень радиоактивного загрязнения|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=18 жніўня 2022|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/3813|title=ОПАСНОСТЬ! Аэрозоль азотной кислоты (+NO₂)|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=5 красавіка 2022|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/Hajun_BY/4078|title=В Мариуполе могло быть применено химическое оружие.|website=Беларускі Гаюн {{!}} Belarusian Hajun project|date=11 красавіка 2022|access-date=2024-03-26}}</ref>. Па даных статыстычнага сэрвіса TGStat, станам на 2025 год рэсурс налічвае больш за 19.900 чытачоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://by.tgstat.com/channel/@lab66|title=Telegram-канал "Научно-Технический·LAB-66·Лабораторный журнал беларуского химика" — @lab66 — TGStat|website=TGStat.com|access-date=2024-03-25}}</ref> і, такім чынам з’яўляецца<ref name=":17" /> буйнейшай беларускай тэматычнай суполкай, звязанай з папулярызацыяй хіміі, навуковай камунікацыіяй у галіне хімічных навук і пытаннях грамадзянскай бяспекі (радыяцыйная, хімічная і біялагічная абарона насельніцтва). == Грамадзянская пазіцыя == У 2020 годзе падпісаў [[Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту|Зварот прадстаўнікоў навуковай грамадскасці Рэспублікі Беларусь]] у сувязі з [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|падзеямі пасля 9 жніўня 2020 года]]. Выступіў з экспертным абвяржэннем абвінавачання [[Сцяпан Латыпаў|Сцяпану Латыпаву]] ў падрыхтоўцы атручэння супрацоўнікаў МУС<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://gazetaby.info/post/ximik-razoblachil-gostelekanaly-obvinivshix-stepan/169112/|title=Химик разоблачил обвинение в адрес Степана Латыпова о попытке отравления силовиков|website=gazetaby.info|date=20 верасня 2020|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018142846/https://gazetaby.info/post/ximik-razoblachil-gostelekanaly-obvinivshix-stepan/169112/|archive-date=2020-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reform.by/165661-himik-raskritikoval-sjuzhety-bt-ob-otravitele-milicionerov-latypove|title=Химик раскритиковал сюжеты БТ об «отравителе милиционеров» Латыпове|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031042913/https://reform.by/165661-himik-raskritikoval-sjuzhety-bt-ob-otravitele-milicionerov-latypove|archive-date=31 кастрычніка 2020|date=22 верасня 2020|website=reform.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://realt.onliner.by/2020/09/21/ob-otravitele-s-ploshhadi-peremen|title=Удобрение, «Белизна» и средство от кротов. Ученый-химик раскритиковал историю об «отравителе» с «площади Перемен»|author=Евгения Штейн|date=21 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805072912/https://realt.onliner.by/2020/09/21/ob-otravitele-s-ploshhadi-peremen|archive-date=5 жніўня 2021|website=onliner.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2021/06/01/zhitel-minskoy-ploschadi-peremen-stepan-latypov-pytalsya-pokonchit-s-soboy-v-zale-suda|title=Житель минской «Площади перемен» Степан Латыпов пытался покончить с собой в зале суда Заявив перед этим, что милиция угрожала возбудить дела против его родных и соседей|quote=В сюжетах говорилось, что Латыпов якобы собирался использовать против сотрудников силовых структур «препараты первого класса опасности, содержащие яд дифосфин». Неназванный сотрудник ГУБОПиК заявил, что Латыпов хотел обработать этим веществом земельные участки и дачи силовиков, а также распылить его над бойцами ОМОНа и внутренних войск во время протестных акций. Это заявление государственных СМИ раскритиковал белорусский химик Сергей Бесараб, старший научный сотрудник Национальной академии наук Беларуси.|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129020853/https://meduza.io/feature/2021/06/01/zhitel-minskoy-ploschadi-peremen-stepan-latypov-pytalsya-pokonchit-s-soboy-v-zale-suda|archive-date=29 лістапада 2022|author=Александр Бакланов|author2=Кристина Сафонова|date=1 чэрвеня 2021|publisher=[[Meduza|Медуза]]}}</ref>. У адказ на звальненне з працы<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://news.house/42353|title=How Lukashenko repressed Belarusian scientists who advocated new elections|first=|last=|website=OUR HOUSE|date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613213503/https://news.house/42353|archive-date=2025-06-13|access-date=2025-06-13|last2=Vilnius|last3=E-mail|first3=LithuaniaHow to reach us Phone: +37052157190}}</ref> стаў адным з заснавальнікаў [[Беларускi фонд навуковай салідарнасці|Беларускага фонда навуковай салідарнасці]]<ref name=":8">{{Cite web|url=https://gazetaby.plus/post/belarusskij-uchenyj-doroga-iz-belarusi-zanyala-tri/192665/|title=Беларусский ученый: «Дорога из Беларуси заняла три дня, и это были самые страшные три дня за последнее время»|website=gazetaby.info|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708065941/https://gazetaby.plus/post/belarusskij-uchenyj-doroga-iz-belarusi-zanyala-tri/192665/|archive-date=8 ліпеня 2023|author=Ирина Дрозд|date=7 ліпеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://devby.io/news/fond-solidarnosti-dlya-uchyonyh|title=Появился фонд солидарности для учёных, которые потеряли работу|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707143843/https://devby.io/news/fond-solidarnosti-dlya-uchyonyh|archive-date=7 ліпеня 2023|date=16 лістапада 2020|publisher=DEV.BY}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://42.tut.by/708002|title=Белорусские ученые создали «фонд солидарности» с вакансиями для коллег, которые потеряли работу|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125015312/https://42.tut.by/708002|archive-date=25 лістапада 2023|website=TUT.BY|date=16 лістапада 2023}}</ref>. Супраць звальнення Бесараба з калегамі выступіла беларуская акадэмічная супольнасць у [[Зварот супраць рэпрэсій|Звароце супраць рэпрэсій]] У пачатку сакавіка 2022 года пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] на старонцы [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] ў сацыяльнай сетцы Linkedin, якую заснаваў і адміністраваў па асабістай ініцыятыве, апублікаваў Зварот<ref>{{Cite web|title=Обращение беларусской научной общественности|url=https://ru.linkedin.com/posts/the-national-academy-of-sciences-of-belarus_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-activity-6904857557320425472-AGg8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707152129/https://ru.linkedin.com/posts/the-national-academy-of-sciences-of-belarus_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-activity-6904857557320425472-AGg8|archive-date=7 ліпеня 2023|website=Linkedin|date=2 сакавіка 2022}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2022/3/2/457221/|title=Белорусские ученые требуют немедленной остановки всех военных действий РФ, направленных против Украины|website=charter97.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20250625165451/https://charter97.org/ru/news/2022/3/2/457221/|archive-date=2025-06-25|access-date=2025-06-25}}</ref> беларускай навуковай супольнасці супраць вайны ва Украіне<ref name=":8" />. Пасля шырокага распаўсюджання матэрыяла ў буйнейшых незалежных беларускіх Telegram-каналах ([[NEXTA|NEXTA Live]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/nexta_live/19340|title=Белорусские учёные выступили против войны, развязанной вооружёнными силами РФ|website=NEXTA Live|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824015754/https://t.me/s/nexta_live/19340|archive-date=24 жніўня 2023|access-date=2024-04-01}}</ref>, [[Антон Гадзімавіч Матолька|MotolkoHelp]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/motolkohelp/26866|title=Обращение беларусской научной общественности|website=МотолькоПомоги|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607004822/https://t.me/s/motolkohelp/26866|archive-date=7 чэрвеня 2022|access-date=2024-04-01}}</ref>, [[Беларусь галаўнога мозгу|БГМ]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belamova/26024|title=Национальная академия наук Беларуси выступила против войны|website=Беларусь головного мозга|date=3 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220624183443/https://t.me/s/belamova/26024|archive-date=24 чэрвеня 2022|access-date=2024-04-01}}</ref>), [[Прэзідыум НАН Беларусі]] зрабіў аправяржэнне на Зварот, з афіцыйнай праўладнай пазіцыяй Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/society/view/nan-oprovergla-fejk-otnositelno-pozitsii-belorusskih-uchenyh-488377-2022/|title=НАН опровергла фейк относительно позиции белорусских ученых|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610112005/https://www.belta.by/society/view/nan-oprovergla-fejk-otnositelno-pozitsii-belorusskih-uchenyh-488377-2022/|archive-date=10 чэрвеня 2022|date=3 сакавіка 2022|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]}}</ref>. Пазней Бесараб прааналізаваў<ref name=":8" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.voiceofbelarus.org/belarus-news/36-old-minsk-resident-named-aliaksandr-taurus-portrait-of-typical-belarusian-extremist/|title=36-year-old Minsk resident named Aliaksandr, born under Taurus zodiac sign: Portrait of typical Belarusian 'extremist' • News|website=Voice of Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613213959/https://www.voiceofbelarus.org/belarus-news/36-old-minsk-resident-named-aliaksandr-taurus-portrait-of-typical-belarusian-extremist/|archive-date=2025-06-13|access-date=2025-06-13}}</ref> даныя грамадзян са спісу<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642|title=О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма|author=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|website=www.mvd.gov.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827074157/https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642|archive-date=2023-08-27}}</ref> «датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» беларускага [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] і склаў статыстычную «мапу беларускага экстрэмізма»<ref name=":9">{{Cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/dze-u-belarusi-zyve-najbolsz-ekstremistau|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116201050/https://novychas.online/hramadstva/dze-u-belarusi-zyve-najbolsz-ekstremistau|archive-date=16 лістапада 2022|title=Дзе ў Беларусі жыве найбольш «экстрэмістаў»?|date=15 лістапада 2022|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы час Online]]}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|url=https://devby.io/news/gde-v-belarusi-zhivut-ekstremisty|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202193930/https://devby.io/news/gde-v-belarusi-zhivut-ekstremisty|archive-date=2 снежня 2022|title=Где в Беларуси живут «экстремисты»? Анализ списка МВД из 1700+ человек|date=15 лістапада 2022|publisher=DEV.BY}} </ref> і «партрэт беларускага экстрэміста»<ref name=":11">[https://news.zerkalo.io/life/26468.html 36-летний минчанин Александр. Белорусский ученый составил портрет среднестатистического «экстремиста» — вот он какой] — Зеркало, 18 лістапада 2022</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/spisok-ekstremistov-ot-mvd-belarusi-kogo-i-za-cto-v-nego-vnesli/a-63859249|title="Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли"Список экстремистов" от МВД Беларуси: кого и за что внесли|author=Татьяна Гаргалык|website=dw.com|date=23 лістапада 2022|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref>. Пазней таксама склаў адмысловы статыстычны «партрэт беларускага рэпрэсаванага навукоўца»<ref name=":4">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/315714|title=Вядомы хімік склаў партрэт рэпрэсаванага навукоўца. Некаторыя высновы нечаканыя|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505175159/https://nashaniva.com/315714|archive-date=5 траўня 2023|date=5 траўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/05-05-2023-najchastsej-represavali-filolagau-i-gistorykau-statystyka-represiyau-u-navutsy-ad-2020-goda|title=Найчасцей рэпрэсавалі філолагаў і гісторыкаў: статыстыка рэпрэсіяў у навуцы ад 2020 года|author=Алесь Наваборскі|publisher=[[Белсат]]|date=5 траўня 2023}}</ref>. У красавіку 2023 года далучыўся да ініцыятывы «Пакуль усе не будуць вольныя»<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://ru.stranafund.org/blog/news/siarhei-besarab-patrebna-danosic-da-susvetnay-gramadskasci-infarmaciyu-pra-pacvarniya-zlachinstvy|title=Сяргей Бесараб: «Патрэбна даносіць да сусветнай грамадскасці інфармацыю пра пачварныя злачынствы»|website=stranafund.org|publisher=Фонд "СТРАНА ДЛЯ ЖИЗНИ"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407133615/https://by.stranafund.org/blog/news/siarhei-besarab-patrebna-danosic-da-susvetnay-gramadskasci-infarmaciyu-pra-pacvarniya-zlachinstvy|archive-date=2024-04-07|access-date=2024-04-07}}</ref> і ўзяў пад інфармацыйны патранаж [[Палітычныя зняволеныя|палітычнага зняволенага]], студэнта-хіміка [[Арцём Юр'евіч Баярскі|Арцёма Баярскага]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://dissidentby.com/guardians/sergei-besarab|title=Сергей Бесараб — Dissidentby|website=dissidentby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304153635/https://dissidentby.com/guardians/sergei-besarab|archive-date=2024-03-04|access-date=2024-03-04}}</ref>. У адказ на заявы<ref name=":23">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/317594|title=Дзе размесцяць расійскую ядзерную зброю, выбух якой можа знішчыць цэлы горад?|date=26 траўня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728212700/https://nashaniva.com/317594|archive-date=2023-07-28}}</ref> пра размяшчэнне расійскай тактычнай [[Ядзерная зброя|ядзернай зброi]], Бесараб пачаў у аналітычных матэрыялах выкрываць<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://steanlab.medium.com/machulishche-81c51569828|title=Ядерная тайна тепличного комбината|first=Siarhei|last=Besarab|website=Medium|date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314180025/https://steanlab.medium.com/machulishche-81c51569828|archive-date=2024-03-14|access-date=2024-03-14}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/palityka/yakuyu-yadzernuyu-zbroyu-rf-mozha-dats-lukash/|title=Якую ядзерную зброю РФ можа даць Лукашэнку?|author=Алеся Вербаловіч|date=11 сакавіка 2023|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927215237/https://www.racyja.com/palityka/yakuyu-yadzernuyu-zbroyu-rf-mozha-dats-lukash/|archive-date=2023-09-27}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-my-zaraz-vyartaemsya-u-1996-g/|title=Сяргей Бесараб: Мы зараз вяртаемся ў 1996 год, калі Беларусь пазбаўлялася ядзернай зброі|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331165948/https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-my-zaraz-vyartaemsya-u-1996-g/|archive-date=31 сакавіка 2023|author=Мікола Бянько|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=31 сакавіка 2023}}</ref> каардынаты і тэхнічныя характарыстыкі патэнцыйных месцаў захоўвання ядзернай зброі<ref name=":20" />. Фактычнае падцвержанне правільнасці аналітычных высноваў наконт месцаў захоўвання расійскай тактычнай ядзернай зброі, раней зробленых Бесарабам<ref name=":26">{{Cite web|url=https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-lager-pad-asipovichami/|title=Сяргей Бесараб: Лагер пад Асіповічамі – хутчэй для ахоўнікаў ядзернай зброі, чым для ПВК «Вагнер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704181009/https://www.racyja.com/palityka/syargej-besarab-lager-pad-asipovichami/|archive-date=4 ліпеня 2023|access-date=4 ліпеня 2023|url-status=live|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=3 ліпеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/sjarhej-besarab-transfer-jadzernaj-zbroi-z-rasei-u-belarus-sapraudy-zaversany/|title=Сяргей Бесараб: Трансфер ядзернай зброі з Расеі ў Беларусь сапраўды завершаны|website=Рацыя|date=2023-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315120640/https://racyja.com/by/palityka/sjarhej-besarab-transfer-jadzernaj-zbroi-z-rasei-u-belarus-sapraudy-zaversany/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref>, пачало з’яўляцца у матэрыялах замежных расследвальнікаў прыкладна праз год<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://fas.org/publication/belarus-nuclear-capable-iskanders-get-a-new-garage/|title=Belarus’ “Nuclear-Capable” Iskanders Get A New Garage|website=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315121219/https://fas.org/web/20240315121219/https://fas.org/publication/belarus-nuclear-capable-iskanders-get-a-new-garage/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://fas.org/publication/depot-in-belarus-shows-new-upgrades-possibly-for-russian-nuclear-warhead-storage/|title=Depot In Belarus Shows New Upgrades Possibly For Russian Nuclear Warhead Storage|website=Federation of American Scientists|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315121800/https://fas.org/publication/depot-in-belarus-shows-new-upgrades-possibly-for-russian-nuclear-warhead-storage/|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/338477|title=Пад Асіповічамі створана база захоўвання ядзернай зброі|website=Наша Ніва|date=2024-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315115007/https://nashaniva.com/338477|archive-date=2024-03-15|access-date=2024-03-15}}</ref>. Як грамадскі актывіст і публічны абаронца акадэмічных свабод<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/gusakou-generyravau-krynzh-akademiya-navuk-xocz-yak-prysutnichala-u-in/208717/|title=«Гусакоў генерыраваў крынж, Акадэмія навук хоць як прысутнічала ў інфапрасторы. Каранік жа абсалютна маркотны і выклікае толькі жаль»|author=Кацярына Батлейка|website=gazetaby.com|date=06.08.2025|publisher=[[Салідарнасць (газета)]]|archive-url=https://archive.today/20250806141146/https://gazetaby.com/post/gusakou-generyravau-krynzh-akademiya-navuk-xocz-yak-prysutnichala-u-in/208717/|archive-date=2025-08-07|quote=Навуковец, публічны абаронца акадэмічных свабод, былы супрацоўнік Нацыянальнай Акадэміі навук — пра магчымасці беларускай навукі і крытыку з боку Лукашэнкі.}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/88203122/nauku-v-belarusi-reformiruyut-ne-nobelevskie-laureaty-a-lyudi-v-pogonah-uchenyj-o-napadkah-lukashenko-na-nan|title=«Науку в Беларуси реформируют не нобелевские лауреаты, а люди в погонах»: ученый о нападках Лукашенко на НАН|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806124338/https://ru.belsat.eu/88203122/nauku-v-belarusi-reformiruyut-ne-nobelevskie-laureaty-a-lyudi-v-pogonah-uchenyj-o-napadkah-lukashenko-na-nan|archive-date=2025-08-06|access-date=2025-08-07|quote=Мы спросили ученого, футуролога и научного правозащитника Сергея Бесараба, что происходит с беларусской наукой и можно ли говорить о ее развитии в нынешних условиях.}}</ref>, Бесараб адзін з нямногіх актыўна прыцягвае ўвагу да трывання палітычна матываваных рэпрэссій супраць беларускіх навукоўцаў<ref name=":4" />, да існых праблем беларускай навукі<ref name=":22">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/62224.html|title=В Канаде рассказали о прорывной разработке, которую в Беларуси зарубили много лет назад. Как такое происходит, объяснил автор проекта|website=Зеркало|date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228121912/https://news.zerkalo.io/economics/62224.html|archive-date=2024-02-28|access-date=2024-02-29}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/sjarhej-besarab-pra-belaruskuju-navuku-u-vyhnanni-i-na-vaennych-rejkach-unutry-belarusi/|title=Сяргей Бесараб пра беларускую навуку ў выгнанні і на «ваенных рэйках» унутры Беларусі|website=Рацыя|date=2024-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327220340/https://racyja.com/by/sumezza/sjarhej-besarab-pra-belaruskuju-navuku-u-vyhnanni-i-na-vaennych-rejkach-unutry-belarusi/|archive-date=2024-03-27|access-date=2024-03-27}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/327293|title=«Мае знаёмыя робяць у Акадэміі разлікі для расійскіх ракет». Што адбываецца з беларускай навукай|date=1 кастрычніка 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002065556/https://nashaniva.com/327293|archive-date=2 кастрычніка 2023|access-date=2023-10-02}}</ref><ref name=":27">{{Cite web|lang=be|url=https://gazetaby.com/post/vuchony-ximik-znojduczcza-lyudzi-yakiya-zmogucz-poshuk-vetra-u-poli-pr/198959/|title=Вучоны-хімік: Знойдуцца людзі, якія змогуць пошук «ветра ў полі» прадаць вар’яту — як у казцы пра голага караля|website=gazetaby.info|date=19 сакавіка 2024|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Газета «Салідарнасць»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319152650/https://gazetaby.com/post/vuchony-ximik-znojduczcza-lyudzi-yakiya-zmogucz-poshuk-vetra-u-poli-pr/198959/|archive-date=2024-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/314277|title=Навуковец патлумачыў феномен рэжыму і ацаніў страты беларускай навукі за час кіравання Лукашэнкі|website=Наша Ніва|date=2023-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417154802/https://nashaniva.com/314277|archive-date=2023-04-17|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-usya-khimichnaya-pramyslo/|title=Сяргей Бесараб: Уся хімічная прамысловасць Беларусі сёння – гэта падтрыманне створанага ў савецкі час|date=12 траўня 2023|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927214657/https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-usya-khimichnaya-pramyslo/|archive-date=2023-09-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88443393/idealogija-metadychka-navuka|title=Крызіс кадраў і ідэалагічны дыктат: што стаіць за прыгожымі словамі ідэолагаў аб навуцы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250821102039/https://belsat.eu/88443393/idealogija-metadychka-navuka|archive-date=2025-08-21|access-date=2025-08-21}}</ref> і магчымых варыянтаў іх вырашэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-novaya-belarus-mozha-lyo/|title=Сяргей Бесараб: Новая Беларусь можа лёгка стаць высокатэхналагічнай краінай|date=22 лістапада 2022|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123053954/https://www.racyja.com/hramadstva/syargej-besarab-novaya-belarus-mozha-lyo/|archive-date=23 лістапада 2022}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://steanlab.medium.com/agritech-773c39d12ed5|title=Сергей БЕСАРАБ: «Сельское хозяйство Беларуси — это замкнутый круг, разорвать который будет тяжело…|website=Medium|date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083738/https://steanlab.medium.com/agritech-773c39d12ed5|archive-date=2023-06-02|access-date=2024-03-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.patreon.com/posts/42070557|title=Почему любительская наука важна для "Беларуси в эпоху перемен"|date=6 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006105449/https://www.patreon.com/posts/42070557|archive-date=2022-10-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://honestby.substack.com/p/25e|title=Сергей Бесараб: «Беларуской науке нужна свобода»|first=Honest People|last=|website=Честные люди|date=2025-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321002340/https://honestby.substack.com/p/25e|archive-date=2025-03-21|access-date=2025-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.researchgate.net/publication/388918026_Nacionalnaa_akademia_nauk_Belarusi_Institucionalnyj_analiz|title=НАН Беларуси: институциональный анализ|date=2025-02-11|doi=10.13140/RG.2.2.34242.29127}}</ref>. У красавіку 2025 года вылучаўся ў эксперты першага складу [[Журналісцкая этыка|Рады па медыяэтыцы]]. У жніўні 2025 года на сваей старонцы ў [[Сацыяльная сетка|сацыяльнай сетцы]] [[Facebook]] выклаў у адкрыты доступ фатаграфіі з пратэстаў 2020 года з польскай кнігі Marsz Białorusi<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/106316.html|title=Ученый Бесараб выложил фотографии из польской книги, по которой силовики ищут участников протестов|website=Зеркало|date=2025-08-15|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815151931/https://news.zerkalo.io/life/106316.html|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33503981.html|title=У адкрытым доступе зьявіліся здымкі, па якіх сілавікі вызначаюць удзельнікаў пратэстаў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815104614/https://www.svaboda.org/a/33503981.html|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/88345120/pravertse-tsi-ne-trapili-vy-na-fota-u-polskaj-knize-marsz-bialorusi-da-geroyau-pryhodzyats-tsyaper-silaviki|title=Праверце, ці не трапілі вы на фота ў польскай кнізе «Marsz Białorusi». Да герояў прыходзяць цяпер сілавікі|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815102221/https://belsat.eu/88345120/pravertse-tsi-ne-trapili-vy-na-fota-u-polskaj-knize-marsz-bialorusi-da-geroyau-pryhodzyats-tsyaper-silaviki|archive-date=2025-08-15|access-date=2025-08-15}}</ref>, па якой сілавікі затрымліваюць беларусаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://spring96.org/ru/news/118470|title=Участников протестов ищут по книге с фотографиями с маршей: хроника репрессий 12-13 августа|website=spring96.org|archive-url=https://archive.today/wip/IAVcO|archive-date=2025-08-15}}</ref>. У кастрычніку 2025 года Бесараб выступіў у СМІ з аналізам інцыдэнтаў з метэазондамі на літоўскай мяжы. Эксперт паставіў пад сумнеў версію пра іх выкарыстанне для маштабнай кантрабанды, аргументуючы гэта эканамічнай немэтазгоднасцю такіх метадаў. Ён характарызаваў знойдзеныя аб’екты як даступныя інструменты для навуковых і адукацыйных праектаў (STEM), папулярныя сярод аматараў<ref name=":18">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/380089|title=Што сабой уяўляюць тыя метэазонды, якія прылятаюць з Беларусі ў Літву? Расказвае Бесараб|website=Наша Ніва|date=2025-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20251030101404/https://nashaniva.com/380089|archive-date=2025-10-30|access-date=2025-10-30}}</ref><ref name=":19" />. У пачатку 2026 года Бесараб апублікаваў справаздачу, у якой прааналізаваў тэхнічны бок абвінавачанняў у адрас затрыманых беларускіх радыёаматараў (гл. [[Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў]]). Ён прывёў доказы тэхнічнай немагчымасці дэшыфроўкі сучасных пратаколаў спецсувязі грамадзянскім абсталяваннем. Гэты аналіз прыцягнуў міжнародную ўвагу да пераследу тэхнічнай інтэлігенцыі ў Беларусі: сітуацыю асвятлялі профільныя тэхналагічныя рэсурсы {{Не перакладзена 5|404 Media|3=en|4=404 Media}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.404media.co/ham-radio-operators-in-belarus-arrested-face-the-death-penalty/|title=Amateur Radio Operators in Belarus Arrested, Face the Death Penalty|first=Jason|last=Koebler ·|website=404 Media|date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121175247/https://www.404media.co/ham-radio-operators-in-belarus-arrested-face-the-death-penalty/|archive-date=226-01-21|access-date=2026-02-10}}</ref> і {{Не перакладзена 5|Boing Boing|Boing Boing|en|Boing Boing}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://boingboing.net/2026/01/20/belarus-threatens-ham-radio-operators-with-death-penalty-for-espionage.html|title=Belarus threatens ham radio operators with death penalty for "espionage"|first=Ellsworth|last=Toohey|website=Boing Boing|date=2026-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120235435/https://boingboing.net/web/20260120235435/https://boingboing.net/2026/01/20/belarus-threatens-ham-radio-operators-with-death-penalty-for-espionage.html|archive-date=2026-01-21|access-date=2026-02-10}}</ref>, яе адзначылі міжнародныя радыёаматарскія арганізацыі, у тым ліку {{Не перакладзена 5|Французскі саюз радыёаматараў|Французскі саюз радыёаматараў|fr|Réseau des Émetteurs Français}}(UFRC)<ref>{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://ufrc.org/info/la-bielorussie-menace-les-radioamateurs-de-peine-de-mort-pour-espionnage/|title=La Biélorussie menace les radioamateurs de peine de mort pour « espionnage » – UFRC|date=2026-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20260201234406/https://ufrc.org/info/la-bielorussie-menace-les-radioamateurs-de-peine-de-mort-pour-espionnage/|archive-date=2026-02-01|access-date=2026-02-10}}</ref>. Бесараб таксама адзначаў, што рэпрэсіі супраць радыёсупольнасці ствараюць пагрозу для нацыянальнай сістэмы рэагавання на надзвычайныя сітуацыі<ref name=":29" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33653641.html|title=«У сілавікоў кепская сувязь, а вінаватыя радыёаматары». Чаму людзей з аматарскімі радыёстанцыямі абвінавацілі ў здрадзе дзяржаве|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119115207/https://www.svaboda.org/a/33653641.html|archive-date=2026-01-19|access-date=2026-01-19}}</ref>. У красавіку 2026 года Сяргей Бесараб выступіў ініцыятарам маштабнай грамадскай дыскусіі вакол [[Этыка тэхналогій|этычных]] межаў лічбавага супраціву і неабходнасці абароны нацыянальнай інфармацыйнай спадчыны. Каталізатарам стала кібератака групоўкі «[[Кіберпартызаны]]» на [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальную бібліятэку Беларусі]]. Акцыя справакавала поўнае адключэнне сэрвісаў установы і часовую страту доступу карыстальнікаў да [[Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|Зводнага электроннага каталога]] і архіваў. Бесараб публічна і жорстка раскрытыкаваў дзеянні хакераў, упершыню звярнуўшы ўвагу грамадскасці на праблему ўскоснай шкоды ад палітычнага [[Хактывізм|хактывізму]]. Ён абгрунтаваў, што гульні з застарэлай інфраструктурай архіваў і рызыка знішчэння гістарычных баз даных не б'юць па [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарным рэжыме]], а робяць асноўнымі ахвярамі студэнтаў, наступныя пакаленні даследчыкаў і ўяўляюць сабой этычна непрымальны крок<ref name=":31">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|title=«Киберпартизаны» ответили на критику взлома сайта Национальной библиотеки|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260403203243/https://ru.belsat.eu/92424707/kiberpartizany-biblioteka|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33724158.html|title=«Тысячы людзей згубілі доступ». Навуковец Бесараб — пра акцыю кібэрпартызанаў супраць Нацыянальнай бібліятэкі|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2026-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260405122556/https://www.svaboda.org/a/33724158.html|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref>. Такая пазіцыя першапачаткова выклікала нападкі з боку шэрагу радыкальна настроеных медыя-аглядальнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrfBNkMWFwo&t=2614s|title=Исследователи критикуют Киберпартизан|last=Саша, что ты несешь?! · СЧТН · Беларусь|date=2026-04-03|access-date=2026-04-05}}</ref>. Аднак рыторыка навукоўца хутка знайшла кансалідаваную падтрымку з боку іншых дзеячаў беларускай інтэлігенцыі і незалежнай прэсы<ref name=":31" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392054|title=«Беларуская навука — выпаленая пустка, дзе адзіночкі спрабуюць стварыць нармальны свет для такіх, як вы». Чаховіч палемізуе з Паўлючэнкам|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404134721/https://nashaniva.com/392054|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|title=Когда “безобидный взлом” лишает людей информации. Колонка Марыси Войтович {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404162901/https://euroradio.fm/ru/kogda-bezobidnyy-vzlom-lishaet-lyudey-informacii-kolonka-marysi-voytovich|archive-date=2026-04-04|access-date=2026-04-05}}</ref>. Бесараб фактычна запусціў адзін з найбуйнейшых лічбавых этычных канфліктаў у незалежнай медыйнай прасторы Беларусі. Скандал атрымаў шырокі розгалас і пад ціскам акадэмічнай супольнасці завяршыўся безумоўнай перамогай абаронцаў спадчыны: медыйныя крытыкі навукоўцаў былі вымушаныя апублікаваць афіцыйную калонку са сваімі прабачэннямі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392068|title=«Прабачце мне, даследчыкі, за ўсё». Фёдар Паўлючэнка адказаў Уладзіславу Чаховічу|website=Наша Ніва|date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404155936/https://nashaniva.com/392068|archive-date=2026-04-05|access-date=2026-04-05}}</ref>. ==== Крытыка праекта пахавання ядзерных адкідаў ==== У незалежных медыя Бесараб здабыў рэпутацыю навукоўца, вядомага крытычным аналізам стану дзяржаўнай радыяцыйнай бяспекі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-10-02|access-date=2026-05-15}}</ref>. У 2025—2026 гадах ён сістэматычна выступаў у беларускіх і міжнародных СМІ («Радыё Свабода», «Deutsche Welle», «Медыязона» і інш.) як адзін з асноўных публічных крытыкаў дзеянняў уладаў па стварэнні [[Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў|Нацыянальнага пункта пахавання радыеактыўных адкідаў ад БелАЭС]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/vuchony-ukazau-na-nedakhopy-spravazdachy-ab-skhovishchy-radyyoaktyunykh-adkhodau-u-belarusi|title=Вучоны ўказаў на недахопы справаздачы аб сховішчы радыёактыўных адходаў у Беларусі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704085701/https://euroradio.fm/vuchony-ukazau-na-nedakhopy-spravazdachy-ab-skhovishchy-radyyoaktyunykh-adkhodau-u-belarusi|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04|quote=Радыяцыйны хімік Сяргей Бесараб, вядомы крытык праектных уразлівасцяў Беларускай АЭС і Нацыянальнага пункта пахавання радыеактыўных адходаў, прааналізаваў матэрыял і сфармуляваў як мінімум 12 заўваг да зместу справаздачы.}}</ref>. Навуковец неаднаразова звяртаў увагу на экалагічную небяспеку праекта: ён крытыкаваў выбар таннага прыпаверхневага тыпу сховішча і ўказваў на сур'ёзныя гідралагічныя рызыкі (у тым ліку патэнцыйнае трансмежнае забруджванне грунтовых вод радыеактыўнымі ізатопамі з-за карозіі кантэйнераў) для ўсіх прапанаваных уладамі лакацый, уключаючы Астравецкі раён, усход Мсціслаўшчыны і зону адчужэння<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|title=Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС|website=Медиазона Беларусь|access-date=2026-05-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/belarus-vybiraet-samyj-deshevyj-tip-kakuju-opasnost-budet-nesti-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mozhet-pojavitsja-na-gomelscine-objasnil-ekspert.html|title=Какую опасность будет нести ядерный могильник, который может появиться на Гомельщине, объяснил эксперт|website=Флагшток|date=2026-05-15|access-date=2026-05-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/gde-v-belarusi-postroat-adernyj-mogilnik/a-76609727|title=Где в Беларуси построят ядерный могильник?|website=dw.com|access-date=2026-05-15}}</ref>. Акрамя тэхнічнай экспертызы, Бесараб (супольна з ініцыятывай «[[Кіберпартызаны]]» і выданнем «[[Флагшток (СМІ)|Флагшток]]») праводзіў аналіз кадравага складу дзяржпрадпрыемства «БелРАА», якое прызначана ўрадам кіраваць ядзерным могільнікам. Вучоны раскрытыкаваў такі падыход дзяржавы да фарміравання кіраўніцтва на высокатэхналагічным радыяцыйным аб'екце, падкрэсліўшы крытычную адсутнасць у штаце профільных інжынераў-атамшчыкаў і перавагу людзей без досведу (уключаючы былых супрацоўнікаў КДБ і КДК). Паводле хіміка, такая стратэгія прызначэнняў на падставе палітычнай лаяльнасці стварае дадатковыя і непазбежныя пагрозы экалагічнай бяспецы не толькі ўнутры Беларусі, але і для краін-суседзяў<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|title=Торговля одеждой, агросервис, КГБ. Есть ли профильные специалисты в организации, ответственной за ядерный могильник в Беларуси?|website=Флагшток|date=2026-04-28|access-date=2026-05-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://argumentua.com/stati/yadernii-mogilnik-pid-naglyadom-kdb-abo-chomu-loyalnist-u-bilorusi-stala-nebezpechnishoyu-za-r|title=Ядерний могильник під наглядом КДБ або Чому лояльність у Білорусі стала небезпечнішою за радіацію|website=АРГУМЕНТ|access-date=2026-05-15}}</ref>. == Палітычны пераслед == У 2020 годзе за сваю грамадзянскую пазіцыю быў звольнены з Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі<ref name=":13" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/284540|title=Экс-калега расказвае пра міністра адукацыі: «У Акадэміі навук яго называлі «Граза дзядам»|date=10 лютага 2022|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104124028/https://nashaniva.com/284540|archive-date=4 студзеня 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nash-dom.info/70491|title=Как Лукашенко репрессировал беларусских ученых, выступивших за новые выборы|author=Светлана Галузо|work=Международный Центр Гражданских Инициатив|date=28 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728192804/https://nash-dom.info/70491|archive-date=28 ліпеня 2021}}</ref> і далучаны да спісу рэпрэсаваных па палітычных прычынах беларускіх навукоўцаў, якіх падтрымалі ў адкрытым [[Зварот супраць рэпрэсій|Звароце супраць рэпрэсій]] каля 800 беларускіх навукоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=266673|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку звольненых з Акадэміі навук калег|date=14 студзеня 2021|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922134321/https://nashaniva.com/?c=ar&i=266673|archive-date=22 верасня 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31046185.html|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку калегаў, звольненых з Акадэміі навук|date=14 студзеня 2021|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927061056/https://www.svaboda.org/a/31046185.html|archive-date=27 верасня 2022}}</ref>. Не гледзячы на негалосную забарону на заняткі прафесійнай дзейнасцю, працягваў друкаваць аналітычныя матэрыялы. Вясной 2021 года на Бесараба за артыкулы, прысвечаныя пытанням хімічнай дэзактывацыі атрутных рэчываў расійскім праграмістам Чэраменскім П. П. быў напісаны данос у [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysliv.com/read/24288-1616052086|title=Обращение в КГБ от Черменский {{!}} База доносов в КГБ Беларуси|website=bysliv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502124428/https://bysliv.com/read/24288-1616052086|archive-date=2024-05-02|access-date=2024-05-02}}</ref>. За каментары і артыкулы звязаныя з крытыкай сістэм бяспекі [[Беларуская АЭС|БелАЭС]] у Астраўцы і матэрыялы, звязаныя з размяшчэннем расійскай ядзернай зброі ў Беларусі па рашэнні суда Цэнтральнага района Мінска ад 11 траўня 2023 года ўся інфармацыйная прадукцыя аўтарскага [[Telegram]]-канала LAB-66 (@lab66) разам з прыканальным чатам унесена [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] у [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]<ref>{{Cite web|url=https://humanconstanta.org/obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-aprel-iyun-2023/|title=Обзор борьбы с «экстремизмом» в Беларуси за апрель-июнь 2023|website=Human Constanta|date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923182031/https://humanconstanta.org/obzor-borby-s-ekstremizmom-v-belarusi-za-aprel-iyun-2023/|archive-date=2023-09-23|access-date=2024-03-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spring96.org/ru/news/111713|title=День экстремистских формирований и материалов: хроника преследования 17 мая|website=spring96.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518160732/https://spring96.org/ru/news/111713|archive-date=18 траўня 2023}}</ref>, а стваральнікам, чытачам, падпісчыкам і карыстальнікам пазначанага кантэнту паграже крымінальная адказнасць<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya/|title=БАЖ: Патрабуем спыніць практыку выкарыстання антыэкстрэмісцкага заканадаўства для абмежавання свабоды слова|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|archive-url=https://web.archive.org/web/20240326002033/https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/bazh-patrabuem-spynic-praktyku-vykarystannya-antyekstremisckaga-zakanadaustva-dlya/|archive-date=2024-03-26|access-date=2024-03-26}}</ref>. Амаль адразу пасля гэтых падзей, праз пачатак актыўнага палітычна матываванага пераследу з боку ўладаў і пагрозу для жыцця (абвінавачванне ў здрадзе дзяржаве, ч.1 арт. 356 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33515286.html|title=109 «здраднікаў дзяржавы». За што беларусаў абвінавачваюць у адным з самых сур’ёзных злачынстваў|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250828091906/https://www.svaboda.org/a/33515286.html|archive-date=2025-08-28|access-date=2025-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/25-04-2024/nabyu-u-mensku-radyeaktyunyya-pacerki-khimik-raskazvae-yak-zasceragchysya-ad|title=Набыў у Менску радыяактыўныя пацеркі. Хімік расказвае, як засцерагчыся ад выпраменьвання дома|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425215954/https://greenbelarus.info/articles/25-04-2024/nabyu-u-mensku-radyeaktyunyya-pacerki-khimik-raskazvae-yak-zasceragchysya-ad|archive-date=2024-04-25|access-date=2024-04-30|quote=Радыяцыйны хімік, навукова-тэхнічны блогер, былы супрацоўнік Акадэміі навук Сяргей Бесараб жыве зараз у Еўразвязе. Дома навукоўцу чакае абвінавачанне ў здрадзе дзяржаве па 356 артыкуле Крымінальнага кодэкса.}}</ref>) ў чэрвені 2023 года Сяргей Бесараб вымушаны быў неадкладна пакінуць Беларусь<ref name=":8" /><ref name=":7">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/320301|title=Беларускі навуковец, якому давялося ўцячы з Беларусі тайнымі сцежкамі, напісаў «кароткі дапаможнік па экстраннай эвакуацыі»|date=28 чэрвеня 2023|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704181823/https://nashaniva.com/320301|archive-date=4 ліпеня 2023}}</ref> і прасіць міжнароднай абароны ў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], як палітычны [[Бежанцы|ўцякач]]<ref name=":20" />. == Дадаткова == [[Файл:Siarhei Besarab sports tourism workshop Rakaw Belarus Apr 2015.jpg|злева|міні|Cяргей Бесараб падчас воркшопа па [[Спартыўны турызм|спартыўнаму турызму]] ([[Ракаў]], 2015)]] Сябра [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў|БФРР]], [[Радыёаматарства|радыёаматар]]-кароткахвалявік з [[Пазыўны сігнал радыёаматара|радыёаматарскім пазыўным]] EU1AEY і стажам больш за 20 гадоў<ref>{{Cite web|title=EU1AEY - Callsign Lookup by QRZ Ham Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929022435/https://www.qrz.com/db/EU1AEY|archive-date=29 верасня 2022|url=https://www.qrz.com/db/EU1AEY|website=qrz.com}}</ref><ref name=":29">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/91084724/radyjoamatary|title=Што напраўду маглі праслухаць «шпіёны-радыёаматары»? Вось што можа злавіць любы ахвочы|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://archive.today/20260116185153/https://belsat.eu/91084724/radyjoamatary|archive-date=2025-01-16|access-date=2026-01-16|quote=Затрыманне радыёаматараў абурыла навукоўца Сяргея Бесараба. Ён кажа «Белсату», што і сам больш як 20 гадоў радыёаматар. Прадстаўляецца: пазыўны – EU1AEY.}}</ref>. Сябра [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз|РТСС]], з дзяцінства займаецца [[Спартыўны турызм|спартыўным турызмам]] і турысцка-спартовым мнагабор'ем<ref name=":30" />, кіраваў турыстычнымі паходамі высокай катэгарыйнасці<ref>{{Cite web|url=http://www.belpohod.info/news/konkurs_turistskikh_otchetov_itogi_i_nagrazhdenie/2013-10-08-165|title=Конкурс туристских отчетов «Активный 2013»: итоги и награждение|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110191445/http://www.belpohod.info/news/konkurs_turistskikh_otchetov_itogi_i_nagrazhdenie/2013-10-08-165|archive-date=10 студзеня 2023|date=8 кастрычніка 2013|author=Dzed Fyodar|website=belpohod.info|work=Активный туризм в Беларуси}}</ref>. У 2014 годзе прымаў актыўны ўдзел у ўзнаўленні дзейнасці [[Навука (турыстычны клуб)|турыстычнага клуба НАН Беларусі]]. Актыўны карыстальнік [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач|ТВВЗ (ТРИЗ)]], сталы сябра Мінскага ТВВЗ-клуба. Займаўся [[Метэарытыка|метэорнай астраноміяй]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/90056.html|title=«Царапают „здесь был Вася“ на стене Лувра». Химик Сергей Бесараб — о том, как жодинский метеорит показал состояние беларусской науки|website=Зеркало|date=2025-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250201095635/https://news.zerkalo.io/life/90056.html|archive-date=2025-02-01|access-date=2025-02-01|quote=Этот случай побудил высказаться химика Сергея Бесараба, который метеоритами увлекается с детства и профессионально занимался их поиском и изучением}}</ref>, камерцыйнымі пошукамі [[Метэарыт|метэарытаў]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/360401|title=Месяц таму ў Мінскай вобласці ўпаў метэарыт. Сяргей Бесараб падазрае, што яго могуць вывезці ў Расію|website=Наша Ніва|date=2025-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250129091524/https://nashaniva.com/360401|archive-date=2025-01-29|access-date=2025-01-29|quote=Сяргей калісьці працаваў хімікам-аналітыкам у камандзе паляўнічых на метэарыты. Яго задачай было ідэнтыфікаваць знойдзеныя матэрыялы, і ад гэтай працы, успамінае ён, залежаў заробак усёй каманды}}</ref>, аматарскімі запускамі стратасферных [[Метэазонд|метэазондаў]]<ref name=":18" /><ref name=":19">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/89730636/meteazondy-na-litvu-heta-naurad-ci-kantrabandysty|title=Метэазонды на Літву – гэта наўрад ці кантрабандысты. Навуковец падлічыў, наколькі гэта выгадна|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029123345/https://belsat.eu/89730636/meteazondy-na-litvu-heta-naurad-ci-kantrabandysty|archive-date=2025-10-29|access-date=2025-10-29|quote=Бесараб цікавіцца метэазондамі ў навуковых і папулярызатарскіх мэтах. Марыў арганізаваць сярод беларускіх школьнікаў ці студэнтаў сапраўдны рух аэрастатчыкаў}}</ref> У 2023 годзе для [[бактэрыі]] Erwinia amylovora адкрыты [[Бактэрыяфагі|бактэрыяфаг]] Stean<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/OP743926.1|загаловак=Erwinia phage Stean, complete genome|год=2022-11-30|мова=en-US|выданне=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622225525/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/OP743926.1|archive-date=2024-06-23}}</ref>, названы ў гонар Сяргея Бесараба<ref>{{Артыкул|спасылка=https://mbio.bas-net.by/2023/files/proceedings-InMi-2023.pdf|аўтар=Besarab N.V., Letarov A.V., Belalov I.S., Golomidova A.K., Kulikov E.E., Babenko V.V., Ivanova K.V., Besarab S.V., Evtushenkov A.N.|загаловак=A novel temperate Erwinia amylovora bacteriophage Stean|год=2023|выданне=Микробные биотехнологии : фундаментальные и прикладные аспекты : материалы XIII Междунар. науч. конф. (Минск, 6–9 июня 2023 г.)|выдавецтва=[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]|тып=зборнік|старонкі=19-21|isbn=978-985-08-3004-3}}</ref> == Прэміі і ўзнагароды == * Лаўрэат стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на 2015 год таленавітым маладым вучоным да 35 гадоў{{sfn|Изобретатель|2016|loc=№ 6 (198), задн. вокл.}} <blockquote>За установление физико-химических закономерностей синтеза нового класса иерархических пористых материалов, обладающих комбинированной пористой структурой с регулируемым отношением транспортных путей и каталитически активных центров, отличающихся характеристиками, превосходящими в 7-9 раз показатели образцов, получаемых традиционными методами{{sfn|Веды|2015|loc=№ 2, с. 3}}</blockquote> * Прэмія [[Зялёная прэмія|Green Awards Belarus]] у намінацыях «Лепшая аналітыка пра экалогію», «Лепшы экакантэнт у сацсетках», «Лепшыя падкасты на экалагічную тэматыку»<ref name=":15">{{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/06-06-2025/zyalyonaya-setka-vyznachyla-lepshy-kantent-pra-ekalogiyu-belarusi|title=“Зялёная сетка” вызначыла лепшы кантэнт пра экалогію Беларусі|website=Зелёный портал|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613235559/https://greenbelarus.info/articles/06-06-2025/zyalyonaya-setka-vyznachyla-lepshy-kantent-pra-ekalogiyu-belarusi|archive-date=2025-06-06|access-date=2025-06-06}}</ref> == Выбраная бібліяграфія == === Манаграфіі === * ''Комаров В. С.'', ''Бесараб С. В.'' [[Адсарбенты і носьбіты каталізатараў. Навуковыя асновы рэгулявання порыстай структуры|Адсорбенты и носители катализаторов. Научные основы регулирования пористой структуры]]. — НИЦ ИНФРА-М, 2014. — 203 с. — ISBN 978-5-16-009581-3, ISBN 978-5-16-100828-7 === Выбраныя навуковыя артыкулы === * Синтез двухкомпонентных бипористых алюмо-, ферро- и магнийсиликагелей // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2011. — № 3. — с. 41-45 * Темплатный метод регулирования структуры природных алюмосиликатов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2014. — № 3. — c. 22-25 * Синтез мезопористых адсорбентов на основе гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2015. — № 4. — с. 23-27 * Синтез микропористых силикагелей с применением в качестве темплата гидроксидов металлов // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. − 2017. — № 1. — с 44-48 * Composite materials based on MgO and metallic nanoparticles for catalytic applications // Romanian Journal of Materials. — 2019. EID: 2-s2.0-85077018175 — 2019 * Investigation of the structure and properties of ceramic materials with a rigid system of microfiltration transport pores based on basalt fibers. — 2021. {{Cite web|title=DOI:10.33774/chemrxiv-2021-46cg5|url=https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/6147f8d018be85898b2860b6|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202225057/https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/6147f8d018be85898b2860b6|archive-date=2 лютага 2022}} * Массовая дозиметрия в 21 веке. Простейшие устройства для дозиметрического контроля, доступные широким слоям населения. Рынок, решения, возможности // Мат.конф. ГУО Институт пограничной службы РБ. — 2021. {{Cite web|title=DOI:10.6084/m9.figshare.14529339|url=https://figshare.com/articles/conference_contribution/Personal_citizen_dosimetry_in_the_21st_century_Simplest_radiation_monitoring_devices_available_for_the_wide_range_of_citizens_Market_solutions_opportunities/14529339/1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209124139/https://figshare.com/articles/conference_contribution/Personal_citizen_dosimetry_in_the_21st_century_Simplest_radiation_monitoring_devices_available_for_the_wide_range_of_citizens_Market_solutions_opportunities/14529339/1|archive-date=9 лютага 2022}} === Выбраныя патэнты на вынаходствы === * Устройство для очистки твердых поверхностей от разливов металлической ртути. — Патент BY 9699. − 2013. * Установка для очистки воздуха от паров ртути. — Патент BY 9629. − 2013 * Способ получения сорбционного материала. — Патент BY 19685. − 2015 * Способ получения мезопористого силикагеля. — Патент BY 19921. − 2016 * Способ получения каталитически активного фильтрующего материала. — Патент BY 21653. — 2018 * Способ получения меднооксидного катализатора. — Патент BY 21653. — 2018 * Установка для очистки воды. — Патент BY 12025. — 2019 === Выбраныя навукова-папулярныя артыкулы === * {{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|title=Фантастическое будущее, которое уже наступает. Белорусский ученый рассказал о главных ожиданиях от науки в 2024 году|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129143312/https://news.zerkalo.io/cellar/59836.html|archive-date=2024-01-29}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/60989.html|title=Рассказываем, как новые технологии меняют войны (многие уже существующие разработки наверняка покажутся вам фантастикой)|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213154349/https://news.zerkalo.io/cellar/60989.html|archive-date=2024-02-13}} * {{Citeweb|url=https://habr.com/ru/post/596541|title=Бижутерия, которую Вы заслужили (?). Радиоактивное урановое стекло в магазинах для рукодельниц|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927095019/https://habr.com/ru/post/596541/|archive-date=27 верасня 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/431470/|title=Это вы можете (ЭВМ). Рассказ о забытой телепередаче|archive-date=27 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227013849/https://habr.com/ru/post/431470/}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/447794/|title=О простых вещах-сложно. Письмо химика 3D-печатнику. Растворители для пластмасс и защита от них|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035823/https://habr.com/ru/post/447794/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/433610/|title=Заметки фитохимика. Хурма|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035744/https://habr.com/ru/post/433610/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/513440/|title=Памятка для пострадавшего от слезоточивого газа/перцового баллона|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117200243/https://habr.com/ru/post/513440/|archive-date=17 лістапада 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/533476/|title=Жесткая вода и накипь. Структура, свойства и способы минимизации ущерба (Steanlab Review)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117031842/https://habr.com/ru/post/533476/|archive-date=17 студзеня 2023}} * {{Cite web|title=Избранные главы коллоидной химии. Достаточно ли мытья рук для защиты от коронавируса? «Мыльная энциклопедия»|url=https://habr.com/ru/post/503482/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927183202/https://habr.com/ru/post/503482/|archive-date=27 верасня 2022}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/494512/|title=Что в Белизне тебе моей или Справочное пособие по гипохлориту натрия («хлорке»)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035840/https://habr.com/ru/post/494512/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/487176/|title=Задержать COVID-19. Все про фильтрацию воздуха на случай пандемии|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035843/https://habr.com/ru/post/487176/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|url=https://habr.com/ru/post/454766/|title=HBO, cпасибо что напомнил… «Чернобыльская аптечка» беларуского фармацевта|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035849/https://habr.com/ru/post/454766/|archive-date=28 лютага 2023}} * {{Cite web|title=Опусы про Его Величество Клей. Часть вторая — Viva, цианоакрилат! Viva, суперклей|url=https://habr.com/ru/post/452394/|archive-date=28 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228035804/https://habr.com/ru/post/452394/}} * {{Cite web|url=https://steanlab.medium.com/b12-a073a118ef89|title=B12 для вегетарианца. Где и что ?|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015102447/https://steanlab.medium.com/b12-a073a118ef89|archive-date=15 кастрычніка 2022}} == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|title=Феномен Бесараба: калі навука становіцца мовай супраціву|website=novychas.online|publisher=[[Новы час]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250725062032/https://novychas.online/asoba/fenomen-besaraba-kali-navuka-stanovicca-movaj-sup|archive-date=2025-07-25}} * {{h|Веды|2015|Веды [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/12.01.15.pdf № 2 (2522)], 12 студзеня 2015.}} * Навука [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/18.04.16.pdf № 16 (2587)], 18 красавіка 2016 * Навука [http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/29.04.19.pdf № 18 (2745)], 29 красавіка 2019 * {{h|Изобретатель|2016|К Дню изобретателя и рационализатора // Изобретатель № 6 (198), 2016.}} * Таленты побач // [[Новае жыццё (газета, 1939)|Новае жыццё]] № 71 (8256), 5 верасня 2001 == Спасылкі == {{Вікікрыніцы|Category:Сяргей Бесараб}} * {{Cite web|lang=uk|url=https://argumentua.com/stati/lobtomiya-natsii-chomu-intelekt-stav-golovnim-vorogom-biloruskogo-rezhimu|title=Лоботомія нації: чому інтелект став головним ворогом білоруського режиму|author=Валентин Деменко|website=argumentua.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128184242/https://argumentua.com/stati/lobtomiya-natsii-chomu-intelekt-stav-golovnim-vorogom-biloruskogo-rezhimu|archive-date=2026-01-28}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs Пра навуковую працу, палітычныя погляды і звальненне з Акадэміі навук] — вялікае інтэрв'ю з [[Мікіта Мелказёраў|Мікітам Мелказёравым]] на YouTube-канале «жыццё-маліна», 16 верасня 2023. * [https://www.youtube.com/watch?v=OWHWzmSAe0E Стан беларускай навукі, крытыка Астравецкай АЭС і дасягненні беларускіх навукоўцаў] — інтэрв'ю з [[Аляксандр Івулін|Аляксандрам Івуліным]] на YouTube-канале «ЧестнОК-LIVE», 18 кастрычніка 2025. * https://t.me/lab66 — тэлеграм-канал прысвечаны радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай бяспецы, грамадзянскай абароне, створаны Сяргеем Бесарабам * [https://steanlab.github.io/interview/ https://steanlab.github.io/interview] — Сергей Бесараб. Комментарии в СМИ * [https://steanlab.github.io/bibliography/ https://steanlab.github.io/bibliography] — Сергей Бесараб. Авторские публикации * https://www.youtube.com/@SiarheiBesarab — Сергей Бесараб. Выступления на радио/телевидении {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Бесараб Сяргей Васілевіч}} [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Хімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] [[Катэгорыя:Навуковыя журналісты]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Тэхналагічныя журналісты]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Незалежныя навукоўцы]] [[Катэгорыя:Футуролагі]] [[Катэгорыя:Вымушаныя з’ехаць з Беларусі праз палітычны пераслед]] [[Катэгорыя:Хімічная, біялагічная, радыялагічная і ядзерная абарона]] [[Катэгорыя:Постаці Навагрудка]] pojd8klj3pu03f06m38kv659f2pere2 0 724208 5160769 5056851 2026-07-04T07:42:15Z DzBar 156353 + 9 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160769 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рыд}} {{Асоба}} '''Льюіс Алан Рыд''' ({{lang-en|Lewis Allan Reed}}; {{ДН|2|3|1942}} — {{ДС|27|10|2013}}) — амерыканскі [[музыкант]], спявак і аўтар песень, прызнаны адным з найбольш уплывовых музыкантаў [[прота-панк]]у і [[глэм-рок]]у. Адзін з заснавальнікаў і лідар рок-гурта [[The Velvet Underground]]. Займае 81-е месца ў спісе «100 найвялікшых гітарыстаў усіх часоў па версіі часопіса [[Rolling Stone]]». Пасля зыходу з The Velvet Underground Рыд паспяхова працягнуў сольную кар'еру, выдаўшы дваццаць сольных студыйных альбомаў. == Дыскаграфія == '''Сольныя альбомы''' * ''Lou Reed'' (1972) * ''Transformer'' (1972) * ''Berlin'' (1973) * ''Rock n Roll Animal'' (1974, канцэртны альбом) * ''Sally Can't Dance'' (1974) * ''Metal Machine Music'' (1975) * ''Coney Island Baby'' (1975) * ''Rock and Roll Heart'' (1976) * ''Street Hassle'' (1978) * ''The Bells'' (1979) * ''Growing Up in Public'' (1980) * ''The Blue Mask'' (1982) * ''Legendary Hearts'' (1983) * ''New Sensations'' (1984) * ''Mistrial'' (1986) * ''New York'' (1989) * ''Magic and Loss'' (1992) * ''Set the Twilight Reeling'' (1996) * ''Ecstasy'' (2000) * ''The Raven'' (2003) * ''Hudson River Wind Meditations'' (2007) '''Сумесныя альбомы''' * ''Songs for Drella'' (1990) <small>(</small><small>з John Cale)</small> * ''Lulu'' (2011) <small>(</small><small>з [[Metallica]])</small> {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Reprise Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Sire Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Matador Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы MGM Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Arista Records]] [[Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Памерлі ад хваробы печані]] a4suevoi8vxx6izep8vhkntrwv3vsfp 0 733249 5160708 4568746 2026-07-04T03:22:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160708 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Кастусь Шыталь''', поўнае імя '''Канстанцін Міхайлавіч Шыталь'''{{sfn|КВ|2010|с=330}} (нар. 11 красавіка 1990, [[Крулеўшчына]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]]) — беларускі краязнавец, журналіст, публіцыст, хрысціянскі і грамадскі актывіст. == Біяграфія == Па матчынай лініі далёкі сваяк вядомага ксяндза [[Францішак Рамейка|Францішка Рамейкі]] (1885—1931), прыхільніка [[БХДЗ]] у міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Ахрышчаны ў касцёле, з дзіцячых гадоў штонядзелі ўдзельнічаў у Святой Імшы, служыў міністрантам падчас Літургіі.{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}} У 1996—2005 гадах вучыўся ў Крулеўшчынскай сярэдняй школе, у 10-11 класе — у сярэдняй школе № 1 у Докшыцах, якую скончыў у 2007 годзе{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}}. У 2008 годзе паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[БДУ]]{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}}, аднак, у канцы 2009 года пакінуў навучанне праз рэзкае пагаршэнне здароўя. Адначасова паступіў на завочнае навучанне ў [[Катэхетычны каледж імя Зыгмунта Лазінскага]] ў Баранавічах, аднак праз стан здароўя не скончыў яго.{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}} Жыў у [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф’янаве]] Докшыцкага раёна{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. Пасля [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу 2020 года]] ў Беларусі, праз пагрозу рэпрэсій у 2021 годзе вымушаны пакінуць краіну, жыве ў [[Беласток]]у ў [[Польшча|Польшчы]]. == Дзейнасць == Гісторыяй рэгіёна зацікавіўся ў малодшых класах. Першыя краязнаўчыя артыкулы апублікаваны ў докшыцкай раённай газеты «Родныя вытокі» і незалежнай газеце «Вольнае Глыбокае» у 2003 годзе. У 2004—2006 гадах напаўняў раздзел краязнаўчага партала Radzima.org, прысвечаны Докшыцкаму раёну. Таксама ў школе праявілася грамадская актыўнасць, у 2004 годзе напісаў ліст у Адміністрацыю прэзідэнта з просьбай наладзіць нармальнае ацяпленне школы і жылога фонду ў Крулеўшчыне, подпісы пад лістом паставілі дзясяткі вучняў. У 2006 годзе пачаў дасылаць нататкі пра мясцовае жыццё ў «[[Наша Ніва (1991)|Нашу Ніву]]».{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}} Адзін з удзельнікаў аднаўлення [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянская дэмакратыі]] ў 2000-я гады ў Мінску, Мінскай і Віцебскай абласцях (на гістарычнай Віленшчыне){{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}}. У 2007—2009 гадах выдаваў моладзевы альманах хрысціянска-дэмакратычнага кірунку «Прамень»{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}}. Наклад «Праменя» дасягаў 1000 асобнікаў, распаўсюджваўся ў 40 паселішчах Беларусі, сетка распаўсюджання і сталыя чытачы альманаха склалі заўважную долю заснавальнікаў Беларускай хрысціянскай дэмакратыі ў Віцебскай, Мінскай, Гродзенскай і Брэсцкай абласцях{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. Быў пераможцам БХД курсаў «Дыджэі Адраджэння» у 2008 годзе{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. У 2010—2013 гадах працаваў журналістам на рэгіянальным сайце Westki.info, падрыхтоўваў навіны, краязнаўчыя нататкі, рэпартажы з падзей. Потым адышоў ад актыўнага грамадскага жыцця{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. Перыядычна публікаваў матэрыялы і публіцыстычныя тэксты ў «Нашай Ніве» і на сайце Krynica.info{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. Каталіцкі вернік{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}, актыўны абаронец хрысціянскіх каштоўнасцяў{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=222}}. Працягвае даследаваць гісторыю [[Глыбокае|Глыбокага]], [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)|Паазер’я]], гістарычнай Усходняй Віленшчыны, міжваенную перыёдыку, біяграфіі заснавальнікаў БХД, беларускі нацыянальны рух на гістарычнай Віленшчыне ў міжваенны час{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. Займаецца выяўленнем дакументальных, візуальных, картаграфічных крыніц, у тым ліку аэрафотаздымкаў часоў [[1СВ|1-й]] і [[2СВ|2-й сусветных войнаў]], публікацый у старых перыядычных выданнях. Шукае і набывае гэтыя матэрыялы, паштоўкі і іншыя рэчы, звязаныя з гісторыяй рэгіёна на інтэрнэт-аўкцыёнах. Частку набытага перадаў [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей|Глыбоцкаму гісторыка-этнаграфічнаму музею]]. Супрацоўнічае, абменьваецца матэрыяламі і кансультуе навукоўцаў, краязнаўцаў і ўсіх, хто цікавіцца рэгіёнам. Папулярызуе гісторыю рэгіёну праз публікацыю візуальных матэрыялаў, тэкстаў на краязнаўчыя і грамадскія тэмы ў сацыяльных сетках{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. Публікуецца ў незалежных беларускіх медыя{{sfn|100 асобаў БХД|2017|с=223}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=100 асобаў БХД|загаловак=100 асобаў Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі|адказны=[[Павал Севярынец]]|год=2017|месца=Мінск|старонкі=222-223}} * {{Кніга|ref=КВ|год=2010|частка=Шыталь Канстанцін Міхайлавіч|загаловак=Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст. : біябібліяграфічны даведнік|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=16112|адказны=Мікалай Півавар|месца=Мінск|старонкі=330-331|archive-date=27 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227075858/https://kamunikat.org/?pubid=16112}} == Спасылкі == * https://www.patreon.com/user?u=88815126 * https://budzma.me/news/kastus-shytal.html * https://old.baj.by/en/node/5067 {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Шыталь Кастусь}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] 6iuog6xk4s7ai9p1n2lombmbou160fa 0 733505 5160645 5020950 2026-07-03T20:27:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160645 wikitext text/x-wiki [[Файл:'The_River_Road',_oil_on_canvas_painting_by_Cornelius_Krieghoff,_1855,_National_Gallery_of_Canada.jpg|міні|250пкс|«Рачная дарога» {{нп3|Карнеліус Крыгаф|Карнеліуса Крыгафа||Cornelius Krieghoff}}, 1855 г. (Тры жыхары ў капотах)]] {{значэнні2|Капот}} '''Капот''' ({{lang-fr|capote}}) — доўгае [[Воўна|ваўняное]] [[паліто]] з капюшонам, якое выкарыстоўвалі жыхары Паўночнай Амерыкі ў раёнах халоднага клімату. == Гісторыя == З першых дзён {{нп3|Пушны промысел у Паўночнай Амерыцы|паўночнаамерыканскага гандлю футрам|ru|Пушной промысел в Северной Америке}} як карэнныя народы, так і {{нп3|Еўрапейскія канадцы|епрапейскія канадскія||European Canadians}} пасяленцы ператварылі ваўняныя [[Коўдра|коўдры]] ў «капоты» як сродак перажыць суровыя зімы<ref>{{Cite web|url=http://www.nativecanadian.ca/Canadiana/HBCPoint100.htm|title=the native canadian|publisher=Nativecanadian.ca|access-date=October 19, 2013|archive-date=19 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019170932/http://www.nativecanadian.ca/Canadiana/HBCPoint100.htm|url-status=dead}}</ref>. Яны служылі зімовай вопраткай для [[Індзейцы Канады|першых нацый]], {{нп3|Хабітанты|хабітантаў||Habitants}} і {{нп3|Ваяжоры|ваяжораў|ru|Вояжёры}} [[Новая Францыя|Новай Францыі]], {{нп3|Канадскія метысы|метысаў|ru|Канадские метисы}} з {{нп3|Калонія Рэд-Рывер|калоніі Рэд-Рывер||Red River Colony}}, а пазней і для {{нп3|Брытанскія канадцы|брытанскіх пасяленцаў||British Canadians}}, гандляроў і {{нп3|Трапер|трапераў|ru|Траппер}} у [[Брытанская Паўночная Амерыка|Брытанскай Паўночнай Амерыцы]]<ref>{{Cite web|url=http://www.hbcheritage.ca/things/fashion-pop/hudsons-bay-point-blanket-coat|title=Hudson's Bay Point Blanket Coat|access-date=28 лютага 2023|archive-date=3 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403185010/https://www.hbcheritage.ca/things/fashion-pop/hudsons-bay-point-blanket-coat|url-status=dead}} ''HBC Heritage''. Retrieved 7 April 2022</ref>. [[Кампанія Гудзонава заліва]] прадавала капоты, якія называліся паліто-коўдрамі ({{lang-en|blanket coats}}), вырабленымі з іх {{нп3|Коўдра Гудзонава заліва з адзнакамі|коўдраў з адзнакамі||Hudson's Bay point blanket}}. Яны прадаваліся на {{нп3|Гандлёвы пункт|гандлёвых пунктах||Trading post}} кампаніі з пачатку XVIII стагоддзя, і былі папулярныя сярод гандляроў сваім дызайнам, дзякуючы якому ў іх было зручна рухацца і паляваць. Менавіта паліто-коўдры Гудзонава заліва паслужылі ўзорам для стварэння канадскай {{нп3|Куртка-макіна|курткі-макіна||Mackinaw jacket}}. Англійская мова пераняла французскае слова ''capote'' прынамсі ў 1812 годзе. == Капоты пасяленцаў == [[Файл:Ein_Canadischer_Bauer.jpg|міні|250px|Пасяленец у капоце, 1778 год.]] У пачатку 1600-х гадоў французскія маракі прадавалі свае еўрапейскія [[Капот (еўрапейскае адзенне)|капоты]] — плашчы з капюшонамі — карэнным жыхарам племені [[мікмак]] у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Да 1619 года французскія {{нп3|Хабітанты|хабітанты||Habitants}} таксама насілі капоты. Праз пяцьдзясят гадоў жыхары насілі капоты ў змененай форме, магчыма, заснаванай на модным тады {{нп3|Жустакор|жустакоры|ru|Жюстокор}} або на {{нп3|Узброеныя сілы Новай Францыі|французскай ваеннай форме||Military of New France}} салдат, дыслакаваных у той час у [[Новая Францыя|Новай Францыі]], такіх як {{нп3|Карыньян-Сальерскі полк|||Carignan-Salières Regiment}}. Змененая версія вопраткі даўжынёй да калена не мела гузікаў і насілася з {{нп3|Кушак са стралой|адмысловым кушаком||Ceinture fléchée}}<ref name="northwest journal-capots">{{cite web |url = http://www.northwestjournal.ca/XIII3.htm |title = Capots (Art. III. Capots, with some Side Lights on Chiefs' Coats & Blankets, 1774-1821, by A. Gottfred.) |publisher = Northwest Journal Online |access-date = 2014-01-29 |archive-date = 24 сакавіка 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230324002400/https://www.northwestjournal.ca/XIII3.htm |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/ab/rockymountain/natcul/natcul2/08.aspx |title = Rocky Mountain House National Historic Site of Canada (The Capote) |publisher = Parks Canada |access-date = 2014-01-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131023042442/http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/ab/rockymountain/natcul/natcul2/08.aspx |archive-date = 23 кастрычніка 2013 |url-status = dead}}</ref>. Капоты пасяленцаў тэхнічна ўжо не з’яўляліся [[Капот (еўрапейскае адзенне)|капотам еўрапейскага стылю]], а ўвабралі ў сабе рысы як плашчы маракоў, так і формы мясцовых ваенных<ref name="Royal Society of Canada">{{Cite book|title=Déliberations Et Mémoires de la Société Royale Du Canada|url=https://books.google.com/books?id=tjMoAAAAMAAJ&pg=PA21|year=1885|publisher=Royal Society of Canada.|access-date=2014-04-10}}</ref>. Французскае слова ''capote'' з цягам часу таксама страціла апошнюю літару і на {{нп3|Французская мова ў Квебеку|франка-канадскім дыялекце|ru|Французский язык в Квебеке}} новаўтварэнне ''capot'' стала азначаць іменна гэты адмысловы прадмет адзення — зімовае паліто, характэрнае для гэтага рэгіёна. Ад назоўніка ''capot'' утварыліся дзеясловы ''encapoter'' і ''s’encapoter'', якія азначаюць «надзець капот і іншыя зімовыя аксэсуары перад выхадам»<ref name="Royal Society of Canada"/>. == Капоты метысаў == {{Цытата|Зімовым уборам метысаў быў капот; паліто даўжынёй да сцёгнаў з поўнымі рукавамі, якое можа быць з капюшонам або накідкай або без іх. Большасць з іх мела невялікія наплечныя ўпрыгажэнні з чырвонага страуду<ref>Грубая ваўняная ткань, ніжэй у тэксце больш падрабязна</ref>. Каб паліто было закрытым, выкарыстоўваліся як раменьчыкі, так і гузікі або пояс.|{{нп3|Лоўрэнс Барквел|||Lawrence J. Barkwell}}<ref name="metis culture"/>}} [[Файл:Kane_The_Surveyor.jpg|міні|250пкс|«{{нп3|Сцэна на Паўночным Захадзе Партрэт Джона Генры Лефроя)|Сцэна на Паўночным Захадзе|ru|Сцена на Северо-Западе (Портрет Джона Генри Лефроя)}}» каля 1845. {{нп3|Пол Кейн||ru|Кейн, Пол}}. Лефруа апрануты ў вопратку {{нп3|Канадскія метысы|метыса|ru|Канадские метисы}}/{{нп3|Ваяжоры|ваяжора|ru|Вояжёры}}, якая складаецца з капота, пояса, агнявой торбы, рукавіц на шнурку, легінсаў, падвязак і макасінаў. Яго спадарожнік таксама апрануты ў капот, пояс і агнявую торбу<ref name="metis culture">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/doc/45986728/Capote|title=Metis Culture: A pictorial essay on the Metis capote|publisher=Laurence J. Barkwell|access-date=2014-01-30}}</ref>.]] Выраз «чырвоны страуд» адносіцца да «Stroudwater Scarlet», тканіны, вырабленай у англійскім горадзе {{нп3|Страуд||ru|Страуд}}, якая выкарыстоўвалася для {{нп3|Чырвоная куртка (ваенная форма)|ўніформы брытанскай арміі||Red coat (military uniform)}}<ref>{{Cite web|title=History|url=http://stroud-textile.org.uk/history/|website=Stroudwater Textile Trust|access-date=5 April 2016}}</ref>. Капоты метысаў раёна {{нп3|Калонія Рэд-Рывер|калоніі Рэд-Рывер||Red River Colony}} вырабляліся са скуры або воўны<ref name="metis culture"/>. Скураныя вырабы часта ўпрыгожвалі бісерам і шаўковай вышыўкай у кветкавых малюнках<ref>{{Cite web|url=http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-476/Floral_Beadwork:_A_M%C3%A9tis_Cultural_Heritage_to_Rediscover_.html|title=Floral Beadwork: A Métis Cultural Heritage to Rediscover|access-date=2014-02-05|archive-date=1 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101080038/http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-476/Floral_Beadwork:_A_M%C3%A9tis_Cultural_Heritage_to_Rediscover_.html|url-status=dead}}</ref>. Ваўняныя капоты былі розных колераў; сіняму аддалі перавагу каталіцкія [[метысы]], а беламу — пратэстанцкія метысы, у той час як шэры насілі абедзве групы<ref name="metis culture"/>. На талію апраналі пояс, а ў складкі паясніцы запраўлялі або вешалі на шыю на шлейках агнявую торбу. Агнявая торба выкарыстоўвалася для пераноскі крэменю, красала і трута для распальвання агню, а таксама тытуню, люлькі, нажа і іншых асабістых рэчаў<ref>{{Cite web|url=http://www.royalalbertamuseum.ca/onlineExhibit/southesk/redRiver_fireBag.cfm|title=Royal Alberta Museum Online Exhibitions: A Métis Fire Bag|access-date=2014-01-30|subtitle=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308030518/http://www.royalalbertamuseum.ca/onlineExhibit/southesk/redRiver_fireBag.cfm|archive-date=8 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>, паколькі ў большасці капотаў не было кішэняў. Амерыканскі геолаг {{нп3|Уільям Іпаліт Кітынг|||William H. Keating}} апісаў групу {{нп3|Паляванне метысаў на буйвалаў|метысаў-паляўнічых на буйвалаў||Métis buffalo hunting}}, якіх ён сустрэў у {{нп3|Пембіна (Паўночная Дакота)|Пембіне|uk|Пембіна (Північна Дакота)}} ля {{нп3|Рэд-Рывер (рака, упадае ў Вініпег)|Рэд-Рывер|ru|Ред-Ривер (река, впадает в Виннипег)}} у 1823 годзе. {{Цытата|Усе яны маюць сінія капоты з капюшонам, якія выкарыстоўваюць толькі ў непагадзь; капот замацоўваецца вакол іх таліі вайсковым поясам; яны носяць кашулю з [[Бязь|бязі]] або размаляванага [[муслін]]у, макасіны і скураныя ласіны, зашпіленыя вакол ног падвязкамі, упрыгожанымі пацеркамі. {{нп3|Буа-бруле|||Bois-Brûlés}} часта абыходзяцца без капелюша; калі ў іх ёсць адзін, ён звычайна стракаты на індыйскі манер, з пёрамі, пазалочанымі карункамі і іншымі яркімі ўпрыгажэннямі.|Уільям Кітынг 1824<ref name="Keating1824">{{cite book|author=William Hypolitus Keating|title=Narrative of an expedition to the source of St. Peter's river ... &c., performed in ... 1823|url=https://books.google.com/books?id=2doGAAAAQAAJ|year=1824|page=44|access-date=2014-04-10}}</ref>}} == У канадскай культуры == У другой палове XIX стагоддзя паліто-коўдру папулярызавалі сярод насельніцтва Канады еўрапейскага паходжання да такой ступені, што на яго глядзелі як на {{нп3|Нацыянальны касцюм|нацыянальнае адзенне||Folk costume}}. Коўдры выкарыстоўваліся спачатку пераважна тымі, хто працуе на свежым паветры, але з цягам часу крой і канструкцыя паліто пачалі адпавядаць зменлівай еўрапейскай і амерыканскай модзе і сталі больш шырока выкарыстоўвацца<ref name="Palmer2004">{{Cite book|author=Eileen Stack|title="Very picturesque and very Canadian: the blanket coat and Anglo-Canadian identity in the second half of the nineteenth century", in "Fashion--A Canadian Perspective" edited by Alexandra Palmer|url=https://books.google.com/books?id=o817K419OEUC&pg=PA17|year=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8590-0|pages=17–18}}</ref>. Папулярнасць паліто была часткай больш шырокага руху па прыняцці аспектаў культуры [[Індзейцы|карэннага насельніцтва]] з мэтай усталявання канадскай ідэнтычнасці, якая была б асобнай ад брытанскай і амерыканскай ідэнтычнасці<ref>Stack, p. 33</ref>. Дзве элітныя групы адыгралі важную ролю ў стварэнні папулярнасці коўдры. Адным з іх быў {{нп3|Манрэальскі клуб снегаступаў|||Montreal Snow Shoe Club}}, які прыняў паліто-коўдру ў якасці неабходнага абсталявання<ref>Stack, p. 18</ref>. Хаджэнне на {{нп3|Снегаступы|снегаступах|uk|Снігоступи}} было яшчэ адным заняткам, перанятым у карэнных жыхароў і на некаторы час стала надзвычай папулярным як від спорту. Іншай групай былі паслядоўнікі {{нп3|Генерал-губернатар Канады|генерал-губернатараў Канады|uk|Генерал-губернатор Канади}}, сфатаграфаваных у капотах. Магчыма, яшчэ больш важным для распаўсюджвання капотаў як моды было яго нашэнне {{нп3|Супруга генерал-губернатара Канады|жонкамі генерал-губернатараў Канады||Viceregal consort of Canada}}. Першапачаткова капоты лічыліся мужчынскай вопраткай, але для прамацыйных мэтаў іх шылі ў жаночай і дзіцячай версіях<ref>Stack, p. 21</ref>. == Галерэя == <gallery> Buffalo Hunting in the Summer 1822.jpg|Метысы ў капотах палююць на бізонаў у ваколіцах калоніі Рэд-Рывер (1822) John Richard Coke Smyth.jpg|«Гуроны з Жун-Ларэт», Квебек, Канада, каля 1838. Белы капот з капюшонам і сінім аздабленнем FAH Canadian.jpg|Хабітант у зімняй вопратцы, {{нп3|Фрэнсіс Эн Хопкінск||uk|Френсіс Енн Гопкінс}} (1858) Montreal Snowshoe Club 1877.jpg|Члены {{нп3|Манрэальскі клуб снегаступаў|Манрэальскага клуба снегаступаў||Montreal Snow Shoe Club}} у 1877 годзе ў капотах і паясах The Bounce, Montreal Snowshoe Club.jpg|Члены {{нп3|Манрэальскі клуб снегаступаў|Манрэальскага клуба снегаступаў||Montreal Snow Shoe Club}} у 1886 годзе ў капотах і паясах Capote for scout on raiding party, Siksika, early 1900s, wool from Hudson's Bay Company blanket, glass beads - Glenbow Museum - DSC01002.jpg|Капот для скаўта ў рэйдавай партыі, [[Сіксікава|Сіксіка]], пачатак 1900-х, воўна з коўдры Кампаніі Гудзонава заліва William Jackson (Little Blackfeet) on white horse. 3.jpg|Уільям Джэксан на белым кані, Сіксіка ([[Чарнаногія|Канфедэрацыя чарнаногіх]]), Мантана. каля 1900-х. capote.jpg|Традыцыйны капот, зроблены з {{нп3|Коўдра Гудзонава заліва з адзнакамі|коўдры з адзнакамі Гудзонава заліва||Hudson's Bay point blanket}} </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140201221407/http://www.cmhg.gc.ca/cmh/image-170-eng.asp?page_id=215 Cmhg.gc.ca: Compagnies franches de la Marine winter dress between 1690 and 1700] * [http://natural-history.uoregon.edu/collections/web-galleries/metis-textiles-image-index University of Oregon.edu: Metis textiles] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161222222223/http://natural-history.uoregon.edu/collections/web-galleries/metis-textiles-image-index |date=22 снежня 2016 }} * [http://nmai.si.edu/exhibitions/infinityofnations/arctic-subarctic/191253.html Smithsonian Institution.edu: Metis capote (without a hood)] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-03-01}} [[Катэгорыя:Кампанія Гудзонава заліва]] [[Катэгорыя:Культура Канады]] [[Катэгорыя:Квебек (правінцыя)]] [[Катэгорыя:Карэнныя народы Амерыкі]] [[Катэгорыя:Верхняе адзенне]] t4mj6xw0pantmxnc4z9nn38vjwt36r8 0 736942 5160860 4915511 2026-07-04T10:03:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160860 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Міклашэвіч}} {{Футбаліст}} '''Кацярына Міклашэвіч''' (нар. {{ДН|25|1|1992}}, [[Маладзечна]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбаліст]]ка, [[Варатар (футбол)|брамнік]]. Выступала за юніёрскую і маладзёжную зборныя Беларусі. == Клубная кар’ера == Выхаванка ДЮСШ-1 г. Маладзечна, першым трэнерам была [[Алена Фёдараўна Адамчук]]. Прафесійную кар’еру пачала ў ЖФК «[[ЖФК Універсітэт Віцебск|Універсітэт]]» ([[Віцебск]]), а ў 2010 годзе перайшла ў ЖФК «[[ЖФК Мінск|Мінск]]». У 2018 годзе выступала за «[[ЖФК Бабруйчанка|Бабруйчанку]]», а потым адправілася ў падарожжы: «Макабі» Кір’ят-Ган ([[Ізраіль]]), «Нікэ» [[Тбілісі]] ([[Грузія]]), «Арыстана» ([[Італія]])<ref>{{Cite web |url=https://wfl.rfs.ru/posts/1085022 |title=Екатерина Миклашевич — игрок ЖФК «Чертаново» |access-date=7 красавіка 2023 |archive-date=7 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407120912/https://wfl.rfs.ru/posts/1085022 |url-status=dead }}</ref>. У 2020 годзе далучылася да маскоўскага «Лакаматыва». У студзені 2022 года ў яе завяршыўся кантракт, за каманду яна згуляла 16 матчаў<ref>[https://by.tribuna.com/be/football/1112948650-belaruska-miklashevich-pokinula-moskovskij-lokomotiv/ Беларуска Міклашэвіч пакінула маскоўскі «Лакаматыў»]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міклашэвіч Кацярына}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лакаматыў Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Чартанава Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нікэ Тбілісі]] b9e53t0bqt83raogn9tuio8vkrb26l0 0 737867 5160677 5062150 2026-07-03T23:16:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160677 wikitext text/x-wiki [[Файл:Karaim language.png|міні|Надпісы на караімскай кірыліцы, лацініцы (крымскі і трокскі дыялекты) разам з традыцыйнымі надпісамі яўрэйскім і лацінскім пісьмом.]] {{Картка:Мова | ISO3 = kdr | Назва мовы ў арыгінале = {{lang|kdr-Cyrl|къарай тили}}<br/>{{lang|kdr-Latn|karaj tili}} | Назва мовы = Караімская мова | Краіны ўжывання = [[Крым]], [[Літва]], [[Польшча]] | Колькасць носьбітаў = {{sigfig|81|1}} (2014) | Пісьменнасць = [[Кірыліца]], [[Лацініца]], [[Яўрэйскі алфавіт]] | Афіцыйная мова ў = '''Мова меншасці:'''<br/>{{POL}}<br/>{{UKR}}<br/>{{RUS}}<ref>{{cite web|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |title=Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy") |publisher=[[Verkhovna Rada]] |work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2 |date=1 February 2014 | access-date=30 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=To which languages does the Charter apply? |page=3 |url=http://hub.coe.int/c/document_library/get_file?uuid=d74fc9bd-0c0c-40ac-9e47-26d4887daf8e&groupId=10227 |work=European Charter for Regional or Minority Languages |publisher=Council of Europe |access-date=2014-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227174247/http://hub.coe.int/c/document_library/get_file?uuid=d74fc9bd-0c0c-40ac-9e47-26d4887daf8e&groupId=10227 |archive-date=2013-12-27 }}</ref> | катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] | Класіфікацыя = ''[[Алтайскія мовы]]'' : [[Цюркскія мовы|Цюркская падгаліна]] :: Кыпчацкая група ::: Палавецка-кыпчацкая падгрупа }} '''Караі́мская мова''' ([[Караімы|крымскі]] дыялект: ''{{Lang|kdr|къарай тили, qaray tili}}''; [[Тракай]]скі дыялект: ''{{Lang|kdr|karaj tili}}'', таксама вядома назва {{Lang-he|לשון קדר}} '''лашон кеда́р''' — «мова качэўнікаў»){{sfn|Schegoleva|2011}} — [[Цюркскія мовы|цюркская мова]], якая належыць да {{нп5|Кыпчацкія мовы|кыпчацкай|4=Kipchak languages}} групы, з уплывам іўрыту, падобна да [[ідыш]] ці [[Ладзіна|юда-іспанскай]]<ref>{{Cite journal|last=Wexler|first=P.|date=1983|title=Is Karaite a Jewish language?|journal=Mediterranean Language Review|volume=1|pages=27-54|jstor=10.13173/medilangrevi.1.1983.0027}}</ref>. На ёй размаўляюць толькі некалькі дзясяткаў [[Караімы|крымскіх караімаў]] (''{{Lang|kdr|Qrimqaraylar}}'') у [[Літва|Літве]], [[Польшча|Польшчы]], [[Крым]]е і [[Галічына|Галіцыі]] ва [[Украіна|Украіне]]<ref>{{Cite journal|last=Brook|first=K.A.|date=2014|title=The Genetics of Crimean Karaites|journal=Karadenīz araştırmaları|volume=11|issue=42|pages=69-84}}</ref>. Тры асноўныя дыялекты: [[крым]]скі, [[тракай]]ска-[[Вільнюс|віленскі]] і [[луцк]]а-[[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|галіцкі]]{{sfn|Wexler|1980}}, усе яны знаходзяцца пад пагрозай [[Ступень захаванасці мовы|знікнення]]. На літоўскім караімскім дыялекце размаўляюць у асноўным у горадзе [[Тракай]] невялікай супольнасцю, якая жыве там з XIV стагоддзя. Ёсць шанц захавання мовы ў Троках дзякуючы афіцыйнай падтрымцы і прывабнасці для турыстаў, якія прыязджаюць на [[Тракайскі замак|Тракайскі востраў]], дзе крымскія караімы прадстаўлены як старажытныя абаронцы замка{{sfn|Napora|2018}}. == Гісторыя == [[Файл:Qaraylar.jpg|злева|міні|Крымскія караімы ў традыцыйных касцюмах. Ілюстрацыя 1837 г.]] Паходжанне караімаў, якія жывуць у Крыме, выклікае шмат спрэчак і супярэчнасцяў. Цяжкасці ў аднаўленні іх гісторыі вынікаюць з недахопу дакументаў, якія адносяцца да гэтага народа. Большая частка вядомай гісторыі сабрана з перапіскі паміж караімамі і іншым насельніцтвам у XVII—XIX стагоддзях.{{sfn|Akhiezer|2003}} Больш таго, вялікая колькасць дакументаў, якія адносяцца да караімскага насельніцтва Крыма, была спалена падчас расійскага ўварвання ў сталіцу татарскага ханства [[Бахчысарай]] у 1736 годзе.{{sfn|Akhiezer|2003}} Некаторыя навукоўцы кажуць, што караімы ў Крыме з’яўляюцца нашчадкамі {{Нп5|Караімізм|караімскіх|4=Karaite Judaism}} купцоў, якія перасяліліся ў Крым з [[Візантыя|Візантыйскай імперыі]]{{sfn|Schur|1995}}. У адным канкрэтным выпадку міграцыя караімаў з [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]] ў Крым задакументавана пасля пажару ў яўрэйскім квартале ў 1203 годзе.{{sfn|Tsoffar|2006}} Пасля цюрка-мангольскіх нашэсцяў пасяленне купцоў у Крым магло быць заахвочана ў XIII і XIV стагоддзях актыўнымі гандлёвымі шляхамі з Крыма ў Кітай і Цэнтральную Азію{{sfn|Schur|1995}}. [[Файл:Abraham ben Samuel Firkovich (1786-1874).png|міні|{{Нп5|Аўраам Фірковіч|4=Abraham Firkovich}}.]] З іншага боку, некаторыя навукоўцы лічаць караімаў «нашчадкамі [[Хазары|хазарскіх]], а потым і [[Полаўцы|палавецкіх]] плямёнаў», якія перайшлі ў {{Нп5|караімізм||4=Karaite Judaism}}<ref>{{cite web|title=International Institute of the Crimean Karaites |first1=Valentine |last1=Kefeli|url=http://karaim-institute.narod.ru/ |access-date=26 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312085359/http://karaim-institute.narod.ru/ |archive-date=12 сакавіка 2007 |url-status=dead }}</ref>, але даная тэорыя моцна крытыкуецца і лічыцца размытай<ref name=":3" />. Кевін Алан Брук лічыў сувязь з хазарамі гістарычна недакладнай і непраўдападобнай, адначасова сцвярджаючы, што талмудысцкія яўрэі (асабліва [[ашкеназы]]) — сапраўдныя захавальнікі хазарскай спадчыны{{sfn|Brook|2006}}. Абгрунтаванне хазарскай тэорыі ў Расійскай Імперыі можна тлумачыць даволі смелымі выказваннямі караімскага даследчыка А. Фірковіча, якія публікаваліся ў аўтарытэтных крыніцах. У XX стагоддзі яны стварылі моцную базу для развіцця хазарскай тэорыі, якая ўзмацнялася савецкай палітычнай кан’юнктурай і барацьбой за гістарычную самастойнасць караімскага народа. Можна лічыць кансэнсуснай тэорыю аб тым, што аснову караімскага народа склаў ветхазаветны народ караімаў, які адасобіўся ад яўрэйскага і пазней культурна і рэлігійна змяшаўся з цюркскімі народамі, у прыватнасці хазарамі.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/hazarskaya-teoriya-proishozhdeniya-karaimov-rossiyskoy-imperii-v-trudah-nekaraimskih-issledovateley-serediny-xix-nachala-xx-vv/viewer|title=Хазарская теория происхождения караимов Российской империи в трудах некараимских исследователей середины XIX – начала XX вв.|website=cyberleninka.ru|access-date=2023-09-24}}</ref> Трэцяя гіпотэза абвяшчае, што караімы з’яўляюцца нашчадкамі ізраільскіх плямёнаў з часоў першага выгнання асірыйскім царом [[Сарган II|Сарганам II]] (720-я гг. да н.э.). Караімскі вучоны {{Нп5|Аўраам Фірковіч|4=Abraham Firkovich}} сабраў перад рускім [[цар]]ом дакументы на карысць гэтай тэорыі. Ён лічыў, што ізраільцяне з Асірыі пайшлі на Паўночны Каўказ, а адтуль з дазволу асірыйскага цара на Крымскі паўвостраў. Ён таксама сцвярджаў, што знайшоў надмагілле [[Іцхак га-Сангары|Іцхака ха-Сангары]] і яго жонкі, якія, як ён сцвярджаў, былі караімамі. Спрэчна, ці сфальсіфікаваў Фірковіч некаторыя з надмагільных надпісаў і рукапісаў.<ref>{{cite book |first1=Barry Dov |last1=Walfish |first2=Mikhail |last2=Kizilov |author-link2=Mikhail Kizilov |title=Bibliographia Karaitica: an Annotated bibliography of Karaites and Karaism. Karaite Texts and Studies |publisher=Brill |year=2010 |isbn=978-9004189270 |page=198}}</ref> Наконт паходжання караімаў у Літве таксама пакуль няма поўнага кансэнсусу паміж навукоўцамі. Паводле падання літоўскіх караімаў, яны прыйшлі з Крыма ў 1392 годзе, калі вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] аб’яднаўся з Тахтамышам супраць татараў [[Белая Арда|Белай Арды]] і перасяліў 330 караімскіх сем’яў у Літву{{sfn|Schur|1995}}. Нягледзячы на лінгвістычную абгрунтаванасць і адпаведнасць з традыцыяй [[Беларускія татары|беларускіх татараў]], якія сцвярджаюць, што яны паходзяць з разваленай [[Залатая Арда|Залатой Арды]]<ref>{{cite web |url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=polish-heirs-of-tokhtamysh-2009-12-02 |title=Polish heirs of Tokhtamysh |first=Justyna |last=Szewczyk |publisher=Hurriyet Daily News and Economic Review |date=December 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212090000/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=polish-heirs-of-tokhtamysh-2009-12-02 |archive-date=December 12, 2009}}</ref>, некаторыя сучасныя гісторыкі сумняваюцца ў гэтым меркаванні<ref>{{cite journal |last1=Ahiezer |first1=Golda |last2=Shapira |first2=Dan |year=2001 |trans-title=Karaites in Lithuania and in Volhynia-Galicia until the Eighteenth Century |lang=he |script-title=he:קראים בליטא ובווהלין-גליציה עד המאה הי"ח |journal=Pe'amim: Studies in Oriental Jewry |volume=89 |issue=89 |pages=19–60 |jstor=23429121}}</ref>{{sfn|Schegoleva|2011}}. Тым не менш, караімы сяліліся пераважна ў Вільні і Троках, захоўваючы сваю татарскую мову; існавалі таксама дробныя паселішчы ў [[Біржай|Біржах]], [[Пасваліс]]е, [[Навямесціс, Панявежыс|Наўямясцісе]] і [[Упіце|Упыце]]. Нягледзячы на гісторыю XVI і XVII стагоддзяў, якая ўключала хваробы, голад і пагромы, Літва была крыху менш закранута такімі ўзрушэннямі, чым навакольныя тэрыторыі. У выніку літоўскія караімы адчувалі адносную стабільнасць у тыя гады і заставаліся ў ізаляцыі, захоўваючы цюркскую мову, не адмаўляючыся ад яе на карысць мясцовых{{sfn|Tütüncü|Bowman|1998}}. === Назва мовы === Нягледзячы на даволі доўгую гісторыю, караімская мова была дададзена ў класіфікацыйную схему толькі ў XX стагоддзі, а самі караімы называлі сваю мову «татарскай» (''лешон татар''), маючы на ўвазе роднасць з [[Крымскататарская мова|крымскататарскай мовай]]. Упершыню ў друку назва «мова Кедар» (мова качэўнікаў, цюркаў) з’явілася ў 1838 годзе ў падручніку [[Старажытнаяўрэйская мова|старажытнаяўрэйскай мовы]], «''Агульная граматыка на мове Кедар у пытаннях і адказах''», выданым у [[Еўпаторыя|Еўпаторыі]]. У 1841 годзе выходзіць пераклад [[Танах|Свяшчэннага Пісання]] на «татарскую мову». У перыядычным друку XIX — пачатку XX стагоддзя мова караімаў называлася «навязаным ім [караімам] татарскім уладараннем», аднак у 1911 годзе паралельна з гэтым з’яўляюцца сведчанні аб тым, як караімы Літвы пачынаюць называць сваю мову «караімскай». Ужо ў 1920-х гадах у навуковай літаратуры замацоўваецца тэрмін «караімская мова», але спачатку ён адносіўся толькі да мовы заходніх караімаў. Адносна крымскіх караімаў упершыню гэты тэрмін выкарыстоўваецца {{Нп5|Уладзімір Аляксандравіч Гардлеўскі|У. А. Гардлеўскім|ru|Гордлевский, Владимир Александрович}} у 1928 годзе, прытым ён адзначыў, што сучасная яму мова крымскіх караімаў мала адрознівалася ад крымскататарскай мовы, і большую зацікаўленасць прыцягвалі старажытныя рукапісы, мова якіх збліжалася з мовай заходніх караімаў. У пачатку XX стагоддзя сярод караімаў ішлі дыскусіі аб тым, якая мова для караімаў з’яўляецца роднай і ці з’яўляецца іх цюркская мова «навязанай» [[Крымскія татары|крымскімі татарамі]]. Бліжэй да сярэдзіны XX стагоддзя караімскія інтэлектуалы пачынаюць лічыць сваю мову не толькі роднай, але і асобнай. У 1957 годзе савецкі цюрколаг {{Нп5|Мікалай Аляксандравіч Баскакаў|М. А. Баскакаў|ru|Баскаков, Николай Александрович}} упершыню мовай караімаў прызнае караімскую, але пытанне аб далучэнні мовы караімаў Крыма заставалася адкрытым. Далучэнне крымскага дыялекту да караімскай мовы адбывалася з канца 1950-х гадоў у [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|Вялікай савецкай энцыклапедыі]] і паступова падмацоўвалася працамі савецкіх даследчыкаў. У той жа час, статус крымскага дыялекту ўсё яшчэ аспрэчваецца некаторымі сучаснымі даследчыкамі.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/ot-tatarskogo-yazyka-k-krymskomu-dialektu-karaimskogo-yazyka-k-probleme-identifikatsii-razgovornogo-yazyka-krymskih-karaimov/viewer|title=От «Татарского» языка к крымскому диалекту караимского языка: к проблеме идентификации разговорного языка крымских караимов|website=cyberleninka.ru|access-date=2023-09-25}}</ref> === Родавая прыналежнасць караімскай мовы === Караімская з’яўляецца часткай [[Цюркскія мовы|цюркскай моўнай]] сям’і, групы моў Еўразіі, на якіх размаўляюць гістарычна качавыя народы. У межах цюркскай сям’і караімскія мовы ідэнтыфікуюцца як члены {{нп5|Кыпчакскія мовы|кыпчакскай групы моў|uk|Кипчацькі мови}}, якая ў сваю чаргу ўваходзіць у заходнюю галіну цюркскай моўнай сям’і{{sfn|Dahl|Koptjevskaja-Tamm|2001}}.{{sfn|Csató|2012}} У заходняй галіне караімы ўваходзяць у панта-каспійскае падсямейства<ref>{{Ethnologue/15}}</ref>. Да дадзенай моўнай падсям’і адносяцца таксама [[крымскататарская мова]] Украіны і Узбекістана, а таксама [[Карачаева-балкарская мова|карачаева-балкарская]] і {{нп5|Кумыцкая мова|кумыцкая|ru|Кумыкский язык}} мовы Расіі. Блізкае дачыненне караімаў да кыпчакоў і крымскіх татар мае сэнс у святле паходжання літоўскага караімскага народа з Крыма. Як і ва ўсіх [[цюркскія мовы|цюркскіх мовах]], караімская граматыка характарызуецца [[Аглюцінатыўныя мовы|аглюцінацыяй]] і [[Гармонія галосных|гармоніяй галосных]]. Генетычныя доказы ўключэння караімскай мовы ў цюркскую моўную сям’ю бясспрэчныя, заснаваныя на агульным слоўнікавым запасе і граматыцы. У караімаў гістарычна склаўся парадак слоў [[SOV|суб’ект — аб’ект — дзеяслоў]], шырокая суфіксальная аглюцінацыя, наяўнасць гармоніі галосных і адсутнасць роду ў назоўнікаў. Літоўскія караімы захавалі большасць гэтых цюркскіх асаблівасцей, нягледзячы на сваю больш чым шасцісотгадовую гісторыю ў асяроддзі літоўскай, беларускай, рускай і польскай моў. Большая частка рэлігійнай тэрміналогіі ў караімскай мове з’яўляецца [[Арабская мова|арабскай]] па [[Этымалогія|этымалогіі]], што сведчыць аб паходжанні культуры з Блізкага Усходу{{sfn|Zajaczkowski|1961}}. Арабская і [[Персідская мова|персідская мовы]] аказалі самы ранні ўплыў на лексікон караімаў, у той час як пазней у сваёй гісторыі мова караімаў атрымала значны лексічны ўклад ад рускай, украінскай і польскай моў, якія атачалі іх у Расіі, Украіне, Польшчы і Літве. == Становішча мовы == [[Файл:Karaim-house-42.jpg|міні|Караімскі дом у [[Трокі|Троках]]. Адметнай рысай дома з’яўляюцца 3 акны на першым паверсе: адно для бога, адно для князя і адно для гаспадара.]] === Распаўсюджанне носьбітаў караімскай мовы === Носьбіты караімскай мовы жывуць у [[Крым]]е{{sfn|Csató|2012}}, [[Літва|Літве]]{{sfn|Csató|2012}}, [[Польшча|Польшчы]]{{sfn|Csató|2012}}, [[Ізраіль|Ізраілі]]{{sfn|Kizilov|2009}} і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]{{sfn|Kizilov|2009}}. У [[Літва|Літве]] засталося толькі каля 200 караімаў, і толькі чвэрць з іх добра размаўляюць на караімскай мове{{sfn|Csató|2001}}. Караімскую падзяляюць на тры [[дыялект]]ы. Усходні або крымскі дыялект з’яўляецца адзіным ацалелым прыкладам кыпчацкіх гаворак [[Крым]]а{{sfn|Wexler|1980}}. На паўночна-заходнім дыялекце, які таксама называюць тракайскім, размаўляюць у [[Літва|Літве]], пераважна ў гарадах [[Тракай]] і [[Вільнюс]]. Паўднёва-заходні дыялект, таксама вядомы як луцкі або [[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|галіцкі]] дыялект, на якім размаўляюць ва [[Украіна|Украіне]], амаль вымер: па стане на 2001 год, было толькі шэсць носьбітаў у адным горадзе{{sfn|Csató|2001}}. [[Крым]]скія караімскія гаворкі адносяць да «ўсходняй групы», а тракайскія і луцкія гаворкі — да «заходняй». === Моўныя кантакты === За сваю доўгую і складаную гісторыю караімская мова мела шмат кантактаў. Карані ідыёму, магчыма, знаходзяцца на тэрыторыі цяперашняга [[Ірак]]а, дзе народ караімаў аформіўся ў асобную рэлігійную групу, адасобленую ад [[Іўдаізм|іўдзеяў]]<ref name=":3">{{Артыкул|спасылка=https://iz.poznan.pl/plik,pobierz,750,a14e5fc2a8933e27a41c3ea2c8b4475b/45-07-Luczys-Rataj.pdf|аўтар=PIOTR LUCZYS, KRZYSZTOF RATAJ|загаловак=KARAIMS: THE IDENTITY QUESTION|год=2014|мова=en|месца=Poznań|выданне=PRZEGLĄD ZACHODNI|выдавецтва=INSTITUTE FOR WESTERN AFFAIRS|нумар=2|archive-date=29 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929081651/https://iz.poznan.pl/plik,pobierz,750,a14e5fc2a8933e27a41c3ea2c8b4475b/45-07-Luczys-Rataj.pdf}}</ref>. Пазней, пасля перасялення, на караімскай мове размаўлялі ў Крыме падчас праўлення Асманскай імперыі, таму, напэўна, мова доўга кантактавала з турэцкай, далёкароднаснай у цюркскай моўнай сям’і. Нарэшце, караімская мова суіснавала з літоўскай, польскай, беларускай, украінскай і рускай мовамі як мова меншасці ў іншых рэгіёнах, дзе караімы жылі і мусілі размаўляць на мовах дамінантнай большасці. Носьбіты караімскай мовы дэманструюць моцную тэндэнцыю да капіравання моўных кодаў{{sfn|Csató|2001}}. Капіраванне адрозніваецца ад пераключэння кодаў тым, што носьбіты не проста пераключаюцца з адной мовы на іншую, але фактычна пераносяць лексічныя адзінкі і граматычныя асаблівасці з адной мовы на другую ў працэсах, якія могуць існаваць толькі для асобных выпадкаў, або якія могуць мець нашмат больш працяглы ўплыў на [[Тыпалогія моў|тыпалогію мовы]]{{sfn|Csató|2001}}. Шырокае капіраванне кодаў сведчыць як пра пастаяннае змяншэнне носьбітаў караімскай мовы (што прыводзіць да недастатковай колькасці караімскай лексікі і высокай частаты запазычанняў з [[Руская мова|рускай]], [[Польская мова|польскай]] і [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] моў), так і пра высокі ўзровень моўных кантактаў у рэгіёнах, дзе караімская мова знаходзіцца ва ўжытку{{sfn|Csató|2012}}. === Шматмоўнасць === Праз вельмі малую колькасць носьбітаў караімскай мовы і шматмоўнасць у [[Літва|Літве]] караімы ў гэтай дзяржаве дужа [[Шматмоўе|шматмоўныя]]. Носьбіты караімскай таксама размаўляюць на дамінуючых мовах сваёй мясцовасці, уключаючы [[Літоўская мова|літоўскую]], [[Польская мова|польскую]] і [[Руская мова|рускую]]. Некаторыя таксама валодаюць [[іўрыт]]ам у межах рэлігійнага абыходку{{sfn|Csató|2001}}. Шматмоўе з’яўляецца неабходнасцю для носьбітаў караімскай, бо без іншых моў большасць не змагла б нават гутарыць са сваймі сямейнікамі{{sfn|Csató|2001}}. == Дыялекталогія == {{Нп5|Амелян Прыцак|Амелян Прыцак|uk|Омелян Пріцак}} у 1959 годзе разгледзеў цюркскія разнавіднасці караімскай супольнасці як дыялекты караімскай мовы і адрозніў:<ref>Альтэрнатыўныя назвы падаюцца згодна з {{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/ot-tatarskogo-yazyka-k-krymskomu-dialektu-karaimskogo-yazyka-k-probleme-identifikatsii-razgovornogo-yazyka-krymskih-karaimov/viewer|title=От «Татарского» языка к крымскому диалекту караимского языка:к проблеме идентификации разговорного языка крымских караимов|website=cyberleninka.ru|access-date=2023-09-25}}</ref> * паўночна-заходні або тракайскі (літоўскіх або тракайскіх караімаў), * паўднёва-заходні або галіцка-луцкі (галіцкіх караімаў), * ўсходні або крымскі (крымскіх караімаў). Нягледзячы на агульную рэлігійную, гістарычную, культурную традыцыю, і лінгвістычную роднаснасць гаворак, іх карыстальнікі вымушаны прыбягаць у дачыненнях між супольнасцямі да рускай ці польскай мовы. Сучасныя адрозненні часткова звязаны з іх развіццём з розных кыпчацкіх зводаў, а часткова абумоўлены розным моўным асяроддзем, якое паўплывала на іх пазнейшае развіццё.{{sfn|Csató|2012}} Існуе меркаванне аб тым, што крымскі дыялект вымер у канцы XVII стагоддзя і ранейшыя караімскія гаворкі з’яўляюцца часткай [[Крымскататарская мова|крымскататарскай мовы]]<ref name=":5">{{ЭЯЭ|11971|Караимский язык}}</ref>. Некаторыя даследчыкі прылічваюць гаворкі крымскіх караімаў, а часамі і [[Крымчацкая мова|крымчацкую мову]] да агульнага этналекту крымскататарскай<ref name=":2" />. У той жа час, тэрмін «крымскі дыялект караімскай мовы» можна часта сустрэць у сучаснай літаратуры{{Sfn|Ялпачик|2004}}. {| class="wikitable" |+Розніца паміж галіцкім і тракайскім дыялектамі{{Sfn|Németh|2003}} !Беларуская мова !Галіцкі дыялект !Тракайскі дыялект |- |тры |''üč'' |''ic'' |- |сумны |''ačy džanły'' |''acy dzanły'' |- |мне |''maja'' |''mana'' |- |чаму |''ńe üč'uń'' |''nege ~ neγe'' |- |салдат |''javan'' |''javcy'' |} == Сістэма пісьма == [[Файл:Karaim_Siddur_printed_in_Vilnius_in_1892.png|міні| Старонка з караімскага малітоўніка ([[Сідур]]) з Вільні, Літва 1892 г.]] [[Файл:Karaj avazy.jpg|міні|Вокладка часопіса «Karaj Awazy» (Голас караіма), які пісаўся польскім алфавітам на луцкім дыялекце, 1938 г.]] Традыцыйная пісьменнасць караімаў [[Яўрэйскае пісьмо|яўрэйскім пісьмом]] выкарыстоўвалася да XX стагоддзя. У многіх караімскіх сем’ях захаваліся рукапісныя зборнікі тэкстаў рознага зместу яўрэйскім пісьмом, які называецца ''miedžuma''. Караімская мова таксама была абаронена праз пераклад рэлігійных твораў, такіх як Біблія.{{sfn|Csató|2012}} На працягу ХХ стагоддзя караімскія супольнасці таксама карысталіся рознымі мадыфікацыямі [[лацінскі алфавіт|лацінкі]] ({{Нп5|яналіф|яналіфскага|4=Yañalif}}, літоўскага і польскага алфавітаў) і [[Кірыліца|кірыліцы]].{{sfn|Wexler|1980}} ''Латынізаваны алфавіт караімаў Крыма ({{Нп5|яналіф|4=Yañalif}}, [[1920-я|1920]]-[[1930-я|1930-я гады]])''<ref>{{Cite book|last=J. Şamaş|title=Qrьmda qaraim вalalarь ycyn ana tilinde alefвet ve oquv kitaвь|year=1929}}</ref> {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |B ʙ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ƣ ƣ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |N n |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ꞑ ꞑ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ɵ ɵ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ş ş | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |K k |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |X x | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ƶ ƶ |} === Сучасны алфавіт === У Літве і Польшчы для пісьма на караімскай мове выкарыстоўваецца зменены лацінскі алфавіт, а ў Крыме і ва Украіне — [[кірыліца]]. З XVII да XIX стагоддзя выкарыстоўваліся [[Яўрэйскае пісьмо|яўрэйскія]] літары.{{sfn|Wexler|1980}} ''Кірылічны алфавіт караімаў Крыма'' {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Гъ гъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Дж дж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Е е |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Къ къ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |М м |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Нъ нъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ӧ ӧ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Т т |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ӱ ӱ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Хъ хъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ш ш |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Я я | |} * Літары '''Е''', '''Ю''' і '''Я''' ўжываюцца толькі пасля ''Л'' як паказчык мяккасці * Літары '''Ж''' і '''Ц''' выкарыстоўваюцца толькі ў рускіх запазычаннях ''Лацінізаваны алфавіт караімаў Літвы'' {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ch ch | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Č č | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ď ď | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Dž dž |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ė ė | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |G g | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |J j |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ľ ľ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ń ń | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ö ö |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ś ś | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Š š | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ť ť | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |U u |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ü ü | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ž ž | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |Ź ź | | | |} == Лексіка == Лексіка караімскай мовы складаецца з наступных пластоў:<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/36169780/Some_lexical_and_phonological_features_of_the_language_of_a_Crimean_Karaim_Bible_translation|аўтар=Dorota Cegiołka (formerly Smętek)|загаловак=Some lexical and phonological features of the language of a Crimean Karaim Bible translation|год=2016-01-01|выданне=Türk Dilleri Araştırmaları}}</ref> * сярэдне-кыпчацкі пласт. {{Нп5|Амелян Прыцак|Прыцак|uk|Омелян Пріцак}} сцвярджаў, што караімская мова захавала некаторую старажытную лексіку, якая паходзіць да {{Нп5|Старажытнацюркская мова|старажытнацюркскай мовы|ru|Орхоно-енисейский язык}} і {{Нп5|Старажытнаўйгурская мова|старажытнаўйгурскай мовы|4=Old Uyghur}}, але большасць лексікі — чыста кыпчацкая. Таксама заўважны падабенствы з {{Нп5|Палавецкая мова|палавецкай мовай|4=Cuman language}}; * запазычанні з [[Яўрэйская Біблія|яўрэйскіх літургічных моў]], а менавіта — [[Старажытнаяўрэйская мова|іўрыта]] і [[Арамейскія мовы|арамейскай]]<ref name=":lexic">{{Артыкул|спасылка=https://wa.amu.edu.pl/plm/2023/files/PLM2023_Abstracts/PLM2023_Abstract_Foltyn.pdf|аўтар=Matyáš Foltýn|загаловак=Foreign lexical items in the lexicon of the Karaim language|год=2023|мова=en|месца=Brno, CZ|выданне=Poznań Linguistic Meeting|выдавецтва=Masaryk University|archive-date=29 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929081649/https://wa.amu.edu.pl/plm/2023/files/PLM2023_Abstracts/PLM2023_Abstract_Foltyn.pdf}}</ref>. Найбольшы ўплыў іўдаізму заўважаецца на прыкладзе літургічных тэкстаў, у тым ліку перакладзе [[Біблія|Бібліі]]. Часта гэта ўласныя імёны, геаграфічныя назвы, некаторыя тэрміны з вобласці рэлігіі, геаграфіі і астраноміі; * вялікі ўплыў на мову ў X—XI стагоддзях аказалі [[Арабская мова|арабская]] і [[Персідская мова|персідская]] мовы. Большая частка рэлігійнай тэрміналогіі ў мове з’яўляецца [[Арабская мова|арабскай]] па [[Этымалогія|этымалогіі]]{{sfn|Zajaczkowski|1961}}; * славянскі элемент: напрыклад, слова ''cena'' роднаснае {{Lang-be|цана}}, ''ƣarbuz'' роднаснае {{Lang-be|гарбуз}}, а ''tütün'', меркавана, паходзіць ад {{Lang-be|тытунь (тутунь)}}{{sfn|Wexler|1980}})<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.researchgate.net/publication/332872247_Karaim_A_high-copying_language|title=Karaim: A high-copying language|author=Eva Agnes Csato|date=2002|publisher=Mouton de Gruyter}}</ref>. Ёсць сведчанні аб моўным пурызме ў XX стагоддзі. Так, {{нп5|Серая Маркавіч Шапшал|Серая Шапшал|ru|Шапшал, Серая Маркович}}, заняўшы пост гахама Польшчы, правёў шэраг рэформ, адна з якіх была скіравана на цюркізацыю караімаў і пазбаўленне ад іўдзейскага ўплыву. Некаторыя словы яўрэйскага паходжання былі заменены на цюркскі лад (як, напрыклад перайменаванне пасады «хахам» у «гахам»).<ref>{{артыкул|аўтар=Ахиезер Г. |загаловак=Потерянные колена, фарисеи и потомки хазар. Истоки современной караимской идентичности в Восточной Европе |спасылка= https://lechaim.ru/ARHIV/180/ahiezer.htm|выданне={{нп3|Лехаім|Лехаім|ru|Лехаим}} |тып=часопіс |месца= М.|год=2007 |выпуск= 180 |нумар= 4|старонкі=43—47}}</ref> === Славянскі ўплыў === Многія даследчыкі кажуць аб тым, што славянскія элементы ў караімскіх дыялектах звычайна маюць рэгіянальны характар:<ref name=":5" />{{sfn|Wexler|1980}} * уплыў рускай мовы на крымскі дыялект; * уплыў украінскай, рускай і польскай моў на галіцкі дыялект; * уплыў беларускай і польскай моў на тракайскі дыялект. Пры разглядзе моўных кантактаў караімскай са славянскімі мовамі высвятляецца, што яна паказвае вялікую здольнасць да {{нп5|рэлексіфікацыя|рэлексіфікацыі|en|Relexification}} і рэкалібравання. Так, слова «шахматы» трапіла ў караімскую мову ў адаптаваным выглядзе ''šachlar'' з суфіксам ''-lar'' для азначэння множнага ліку. Прыкладам рэкалібравання можа быць ''jérdégi'' (бульба) ад ''jér'' (зямля), якое ўтварылася па польскай мадэлі ад слова {{Lang-pl|ziemniak}}, або складанае ўтварэнне ''jér isi'' (земляробства) ад ''jér'' (зямля) + ''isi'' (працаваць).{{sfn|Wexler|1980}} == Фаналогія == === Інвентар зычных === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" | ! scope="col" |[[Губныя зычныя|Губныя]] ! scope="col" | [[Альвеалярны зычны|Альвеалярныя]] ! scope="col" | [[Пасталвеалярны зычны|Постальвеалярныя]] ! scope="col" | [[Паднябенныя зычныя|Паднябенныя]] ! scope="col" | [[Велярны зычны|Велярныя]] ! scope="col" | [[Увулярны зычны|Увулярныя]] |- ! colspan="2" | [[Насавой зычны|Насавыя]] | m | n | | | | |- ! rowspan="2" | [[Выбухны]]я ! {{Small|глухі}} | p | t | | | k | |- ! {{Small|звонкі}} | b | d | | | ɡ | |- ! rowspan="2" | [[Фрыкатыўны]]я ! {{Small|глухі}} | f | s | ʃ ⟨ š ⟩ | | | χ ⟨ ch ⟩ |- ! {{Small|звонкі}} | v | z | ʒ ⟨ ž ⟩ | | | ʁ ⟨ ч ⟩ |- ! colspan="2" | [[Апраксімант]]ы | w ⟨ ты ⟩ | r | | j | | |- |} === Інвентар галосных === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | ! colspan="2" | [[Пярэдні галосны|Пярэднія]] ! colspan="2" | [[Задні галосны|Заднія]] |- ! {{Small|неагубленыя}} ! {{Small|агубленыя}} ! {{Small|неагубленыя}} ! {{Small|агубленыя}} |- ! [[Блізкі галосны|Верхнія]] | i | y ⟨ ü ⟩ | ɯ ⟨ y ⟩ | u |- ! [[Блізкі сярэдні галосны|Сярэднія]] | e | ø ⟨ ö ⟩ | | o |- ! [[Адкрыты галосны|Ніжнія]] | | | ɑ ⟨ a ⟩ | |} === Фанатактыка === У той час як у большасці моў цюркскай сям’і назіраецца палатальная гармонія галосных, у трокскай караімскай мове назіраецца гармонія ў палаталізацыі зычных. Такім чынам, у любым слове можна знайсці толькі палаталізаваныя або толькі непалаталізаваныя зычныя{{sfn|Németh|2003}}. Палаталізаваныя зычныя ўзнікаюць пры наяўнасці пярэдніх галосных, а непалаталізаваныя зычныя — пры наяўнасці задніх. Як і ў большасці цюркскіх моў, практычна ўсе зычныя ў караімскай мове існуюць як у палаталізаванай, так і ў непалаталізаванай формах, што можа быць яшчэ адным доказам іх генетычнага сваяцтва{{sfn|Hansson|2007}}. Аднак трэба быць асцярожнымі ў такіх меркаваннях, улічваючы, што караімы кантактавалі з [[Беларускія татары|ліпкаўскай татарскай]] мовай у Літве на працягу сотняў гадоў. Караімская таксама дэманструе гармонію галосных, у выніку якой суфіксальныя галосныя (пярэднія або заднія) гарманіруюць з галоснымі ў аснове слова{{sfn|Zajaczkowski|1961}}. == Марфалогія == Караімская марфалогія суфіксальная і моцна аглюцініруючая. У караімскай мове няма прэфіксаў, а ёсць паслялогі. Назоўнікі скланяюцца па сямі склонах (назоўны, родны, давальны, вінавальны, аблятыўны, месны склон і інструментальны, які з’яўляецца рэдкім для іншых цюркскіх моў). Прыкметнай асаблівасцю спражэння дзеясловаў у караімскай мове з’яўляецца магчымасць скарочаных формаў. {| class="wikitable" |+дзеяслоў [ał], «браць»:{{sfn|Németh|2003}}{{sfn|Csató|2002}} ! colspan="2" | ! Доўгая форма ! Кароткая форма |- ! rowspan="2" | 1-я асоба ! адз. лік |{{lang|kdr|ał-a-myn}} |{{lang|kdr|ał-a-m}} |- ! мн. лік |{{lang|kdr|ał-a-byz}} |— |- ! rowspan="2" | 2-я асоба ! адз. лік |{{lang|kdr|ał-a-syn}} |{{lang|kdr|ał-a-s}} |- ! мн. лік |{{lang|kdr|ał-a-syz}} |— |- ! rowspan="2" | 3-я асоба ! адз. лік |{{lang|kdr|ał-a-dyr}} |{{lang|kdr|ał-a-d}} ~ {{lang|kdr|ał-a-dy}} |- ! мн. лік |{{lang|kdr|ał-dyr-łar}} |{{lang|kdr|ał-d-łar}} ~ {{lang|kdr|ał-dy-łar}} |} == Сінтаксіс == Гістарычна караімы мелі тыпова цюркскі парадак слоў SOV. Пры гэтым караімская мова набыла больш свабодны парадак слоў з-за шырокіх сітуацый моўнага кантакту і ў цяперашні час аддае перавагу канструкцыям {{Нп5|SVO (парадак слоў)|SVO|4=Subject–verb–object word order}}{{sfn|Csató|2001}}. З-за аглюцінатыўнага характару караімскай марфалогіі займеннікавыя дзейнікі часта апускаюцца, паколькі тая ж інфармацыя ўжо прадстаўлена ў флексіі галоўнага дзеяслова. Вяршыня сінтаксічнай структуры ў караімскай звычайна знаходзіцца ў канцы (''head-final''), а таксама ў ёй выкарыстоўваюцца паслялогі. Караімскі сінтаксіс дэманструе шматлікія выпадкі капіравання кодаў (''code-copying''), у выніку чаго караімская насычаецца сінтаксічнымі ўласцівасцямі іншых моў у асобным рэгіёне з-за моцнага моўнага кантакту. Уздзеянне такога моўнага кантакту праяўляецца таксама ў караімскай лексіцы, якая мае шырокія запазычанні{{sfn|Zajaczkowski|1961}}. У апошнія часы значныя запазычанні таксама з’яўляюцца рэпрэзентацыяй недахопаў у лексіконе{{sfn|Dahl|Koptjevskaja-Tamm|2001}}. == Стан мовы == Большасць<ref>{{Cite book |last=Dryga |first=İryna M. |title=Endangered languages of the Caucasus and beyond |publisher=Brill |editor-first1=Ramazan |editor-last1=Korkmaz |editor-first2=Gürkan |editor-last2=Doğan |year=2016 |isbn=978-90-04-32869-3 |location=Leiden |pages=51–59 |chapter=International Research Collaboration on Documentation and Revitalization of Endangered Turkic Languages in Ukraine: Crimean Tatar, Gagauz, Karaim, Qrymchak and Urum Experience |doi=10.1163/9789004328693_005 |oclc=962065278}}</ref> дыялектаў караімскай мовы цяпер часта апісваюцца як вымершыя. Захаванне караімскай мовы ў [[Літва|Літве]] цяпер знаходзіцца пад пагрозай з-за рассейвання носьбітаў караімскай мовы падчас савецкага рэжыму пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], вельмі невялікай колькасці носьбітаў і сталага ўзросту тых, хто свабодна размаўляе на мове{{sfn|Csató|2001}}. Дзеці і ўнукі носьбітаў караімскай мовы размаўляюць [[Літоўская мова|па-літоўску]], [[Польская мова|па-польску]] ці [[Руская мова|па-руску]], і толькі старэйшае пакаленне размаўляе на караімскай мове. На богаслужэннях у [[Кенаса ў Тракаі|кенасах у Тракаі]] або ў Вільнюсе чытаюцца малітвы на караімскай мове, але малітвенная мова даволі моцна адрозніваецца ад гутарковай<ref name=":4">{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.globalvoices.org/2020/12/14/101229/|title=В самом сердце Европы всё ещё живёт исчезающий тюркский язык|website=Global Voices по-русски|date=2020-12-14|access-date=2023-09-24}}</ref>. === Вывучэнне і выкладанне караімскай мовы === У Троках пры падтрымцы [[Кёльнскі ўніверсітэт|Кёльнскага ўніверсітэта]] і [[Упсальскі ўніверсітэт|Упсальскага ўніверсітэта]] з 2003 года праводзіцца летняя школа па вывучэнні тракайскага дыялекту караімскай мовы.<ref>{{Cite web |url=http://www.lithuaniatribune.com/44423/european-karaims-occupied-trakai-201344423/ |title=European Karaims ‘occupied’ TrakaiThe Lithuania Tribune<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=24 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219235043/http://www.lithuaniatribune.com/44423/european-karaims-occupied-trakai-201344423/ |archive-date=19 снежня 2013 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.karaims.ru/page.php?cod=ru&page=378&node=130 |title=Школа Караимского Языка<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2013-12-19 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220011553/http://www.karaims.ru/page.php?cod=ru&page=378&node=130 |url-status=live }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = {{nobr|Григулевич Н. И.}}, {{nobr|Петров-Дубинский О. В.}} | загаловак = Летняя школа караимского языка | выданне = [[Этнографическое обозрение]] | месца = М. | выдавецтва = [[РАН]] | год = 2011 | нумар = 3 | старонкі = 163—169 | issn = 0869-5415 }}</ref>. Ева Чато Ёхансан, Дэвід Натан і Карына Фіркавічутэ пры падтрымцы [[ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/Ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=152014&set=5012660F_2_450&gp=Use&mode=e&lin=1&ll=4 |title=Spoken Karaim (CD-ROM); 2003<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=2013-12-19 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220024702/http://unesdoc.unesco.org/Ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=152014&set=5012660F_2_450&gp=Use&mode=e&lin=1&ll=4 |url-status=live }}</ref> распрацавалі мультымедыйны дапаможнік па вывучэнні мовы — «''Spoken Karaim''»<ref>Csató. Éva Á. and David Nathan 2004. Multimedia and the documentation of endangered languages. In Peter K. Austin (ed.) Language documentation and description, Vol. 1, 73-84. London: School of Oriental and African Studies.</ref>. Аснову гэтага праекта складае корпус высакаякасных лічбавых аўдыёзапісаў, а таксама відэакліпаў з удзелам носьбітаў караімскай мовы. На аснове гэтага корпуса распрацавана транскрыцпія, слоўнік, канкарданс і граматыка<ref>Csató. Éva Á. and David Nathan [with Karina Firkavičiutė] 2004. Spoken Karaim (version So1) [Interactive multimedia CD-ROM]</ref>. У 2006 годзе караімская мова была прызнана адной з 16 {{нп5|Рэгіянальныя мовы Украіны|рэгіянальных моў Украіны|uk|Регіональні мови України}}, дзе 72 чалавекі пазначылі яе ў якасці роднай.<ref>{{Cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=50&rz=1_1&rz_b=2_1&n_page=3 |title=Всеукраинская перепись населения 2001 Распределение населения по национальности и родному языку |access-date=2012-10-04 |archive-date=2013-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925131010/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=50&rz=1_1&rz_b=2_1&n_page=3 |url-status=live }}</ref> У {{нп5|Крымскі інжынерна-педагагічны ўніверсітэт|Крымскім інжынерна-педагагічным універсітэце|ru|Крымский инженерно-педагогический университет}} на кафедры [[крымскататарская мова|крымскататарскай]] літаратуры праводзіліся параўнальныя даследаванні крымскататарскай і караімскай моў<ref>[https://web.archive.org/web/20131220011254/http://library.svpurst.crimea.ua/dudchenko/111-120/fulltext/knp119/knp119_27-31.pdf Будник Н. В. ПРОБЛЕМЫ ИЗУЧЕНИЯ ФОЛЬКЛОРНЫХ ПРОИЗВЕДЕНИЙ КРЫМСКИХ КАРАИМОВ]</ref><ref>{{Cite web|url = http://qha.com.ua/vpervie-v-ukraine-provedeno-issledovanie-po-karaimskomu-folkloru-124642.html|title = Крымское агентство новостей|access-date = 2014-09-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20140930120522/http://qha.com.ua/vpervie-v-ukraine-provedeno-issledovanie-po-karaimskomu-folkloru-124642.html|archive-date = 2014-09-30|url-status = dead}}</ref>. Разглядалася пытанне аб штатным выкладанні караімскай мовы ва ўніверсітэце. Асацыяцыя крымскіх караімаў «Крымкарайлар» арганізавала 3 нядзельныя школы, у якіх 25 вучняў вывучаюць караімскую мову, гісторыю і культуру. З 2011 года факультатыў па вывучэнні караімскай мовы арганізаваны і ў [[Еўпаторыя|Еўпаторыі]]<ref>{{Cite web |url=http://mincult.kmu.gov.ua/mincult/doccatalog/document?id=261020 |title=Друга періодична доповідь України про виконання Європейської хартії регіональних мов або мов меншин |access-date=24 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219184247/http://mincult.kmu.gov.ua/mincult/doccatalog/document?id=261020 |archive-date=19 снежня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У [[Мелітопаль|Мелітопалі]] Соф’я Геліеўна Ялпачык выкладае дзецям крымскі дыялект караімскай мовы. У 2011 годзе ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] ([[Кракаў]], Польшча) {{нп5|Міхал Немет||ru|Немет, Михаил}}<ref>{{артыкул|аўтар=Németh, Michał|загаловак=A different look at the Lutsk Karaim sound system (from the second half of the 19th century on)|спасылка=http://www2.filg.uj.edu.pl/ifo/kjasis/~nemeth.michal/store/pub/nemeth_m-a_different_look_at_the_lutsk_karaim_sound_system.pdf|мова=en|выданне=Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis|год=2011|месяц=01|том=128|старонкі=69–101|doi=10.2478/v10148-011-0016-2|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222173413/http://www2.filg.uj.edu.pl/ifo/kjasis/~nemeth.michal/store/pub/nemeth_m-a_different_look_at_the_lutsk_karaim_sound_system.pdf|issn = 1897-1059 }}</ref>, сваяк выбітнага караімскага пісьменніка і драматурга {{нп5|Сяргей Захаравіч Рудкоўскі|Сергіуша Рудкоўскага|ru|Рудковский, Сергей Захарьевич}}, абараніў дысертацыю па караімскай літаратуры на луцка-галіцкім дыялекце<ref>{{Cite web|url=https://jagiellonian.academia.edu/Micha%C5%82N%C3%A9meth|title=Michał Németh {{!}} Jagiellonian University - Academia.edu|website=jagiellonian.academia.edu|access-date=2023-10-19}}</ref>. Ва [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|ўніверсітэце імя Адама Міцкевіча ў Познані]] старшы навуковы супрацоўнік {{нп5|Генрык Янкоўскі||pl|Henryk Jankowski (turkolog)}} кіруе вывучэннем караімскай мовы. У 2022 годзе ён жа выкладае караімскую мову слухачам Школы рэдкіх яўрэйскіх моў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфарда]]. Працягваецца рэпублікацыя мастацкіх твораў выдатнага асветніка і філолага {{нп5|Аляксандр Маркавіч Мардковіч|Аляксандра Мардковіча|ru|Мардкович, Александр Маркович}} на луцкім дыялекце караімскай мовы з даваеннага часопіса {{нп5|Karaj Awazy||ru|Karaj Awazy}}. == Гл. таксама == * [[Крымчацкая мова]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{cite book |last=Akhiezer |first=Golda |year=2003 |chapter=The history of the Crimean Karaites during the sixteenth to eighteenth centuries |pages=729–757 |editor-last=Polliack |editor-first=Meira |title=Karaite Judaism: A Guide to its History and Literary Sources |location=Boston |publisher=Brill}} * {{cite book |title=The Jews of Khazaria |first=Kevin Alan |last=Brook |edition=2nd |pages=226–232 |publisher=Bowman & Littlefield Publishers |year=2006}} * {{cite book |last=Astren |first=Fred |year=2004 |title=Karaite Judaism and Historical Understanding |url=https://archive.org/details/karaitejudaismhi0000astr |location=Columbia |publisher=University of South Carolina Press}} * {{cite AV media |last=Csató |first=Éva Ágnes |last2=Nathan |first2=David |last3=Firkavičiūtė |first3=Karina |year=2003 |title=Spoken Karaim |location=London |publisher=School of Oriental and African Studies}} * {{Cite book |last=Csató |first=Éva Ágnes |chapter=Karaim: a high-copying language |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ijH4Hlvd4ZQC&pg=PA315| title=Language Change: The Interplay of Internal, External and Extra-Linguistic Factors |editor-last1=Jones |editor-first1=Mari C. |editor-last2=Esch |editor-first2=Edith |year=2002 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9783110892598 |language=en}} * {{Cite book|last=Csató|first=Éva Ágnes|url=https://benjamins.com/catalog/slcs.54.15csa|title=Syntactic code-copying in Karaim|date=2001-12-31|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=978-90-272-3057-7|series=Studies in Language Companion Series|language=en|doi=10.1075/slcs.54.15csa}} * {{Cite web|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/305296|title=Lithuanian Karaim|first=Éva|last=Csató|website=Journal of Endangered Languages|date=Winter 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020154941/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/305296|archive-date=20 кастрычніка 2022|access-date=26 красавіка 2023|url-status=live|format=PDF}} * {{Cite book |editor-last1=Dahl |editor-first1=Östen |editor-last2=Koptjevskaja-Tamm |editor-first2=Maria |title=The Circum-Baltic languages |volume=1: Past and present |date=2001|publisher=John Benjamins |isbn=1588110206 |location=Amsterdam |oclc=302343232}} * {{cite book |last=Gil |first=Moshe |year=2003 |chapter=The origins of the Karaites |pages=73–118 |editor-last=Polliack |editor-first=Meira |title=Karaite Judaism: A Guide to its History and Literary Sources |location=Boston |publisher=Brill}} * {{Cite book |last=Kizilov |first=M. |url=http://worldcat.org/oclc/611961832 |title=The Karaites of Galicia: An ethnoreligious minority among the Ashkenazim, the Turks, and the Slavs, 1772-1945. |date=2009 |publisher=Leiden–Boston: Brill |isbn=978-90-04-16602-8 |oclc=611961832}} * {{cite journal |last=Hansson |first=Gunnar Ólafur |year=2007 |title=On the evolution of consonant harmony: the case of secondary articulation agreement |journal=Phonology |volume=24 |pages=77–120|doi=10.1017/S0952675707001121 |s2cid=57216802 }} * {{cite web |last=Napora |first=Kamila |date=2018-11-26 |title=Karaim Culture in Trakai |url=https://www.mywanderlust.pl/karaim-culture-in-trakai/ |website=Kami and the Rest of the World |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020095823/https://www.mywanderlust.pl/karaim-culture-in-trakai/ |archive-date=2023-10-20}} * {{cite book |last=Khan |first=Geoffrey |year=2000 |title=The Early Karaite Tradition of Hebrew Grammatical Thought |url=https://archive.org/details/earlykaraitetrad0000khan |location=Boston |publisher=Brill |isbn=978-90-04-11933-8 |doi=10.1163/9789004348516}} * {{cite book |last1=Kocaoğlu |first1=T. |last2=Firkovičius |first2=M. |year=2006 |title=Karay: the Trakai dialect |series=Languages of the world |volume=458 |location=München |publisher=Lincom Europa |isbn=3-89586-490-0|url=http://turkology.tk/books/i530-0|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315023403/http://turkology.tk/books/i530-0|archive-date=2016-03-15}} * {{Кніга|аўтар=Kowalski, Tadeusz|загаловак=Karaimische Texte im Dialekt von Troki|год=1929|месца=Krakow|выдавецтва=Polish Academy of Sciences}} * {{Cite book|last=Wexler|first=Paul|year=1980|title=The Byelorussian Impact on Karaite and Yiddish|url=https://www.researchgate.net/publication/338533250_The_Byelorussian_Impact_on_Karaite_and_Yiddish}} * {{cite web |last=Németh |first=Michał |year=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716080739/http://www.karaimi.org/index_en.php?p=301 |archive-date=2011-07-16 |url=http://www.karaimi.org/index_en.php?p=301 |title=Grammatical features |website=Karaimi |publisher=Związek Karaimów Polskich w RP|ref=Németh2003}} * {{cite encyclopedia |last=Nemoy |first=Leon |year=1987 |entry=Karaites |editor-first=Mircea |editor-last=Eliade |encyclopedia=The Encyclopedia of Religion |location=New York |publisher=MacMillan}} * {{cite book |last1=Oesterley |first1=W. O. E. |last2=Box |first2=G. H. |year=1920 |title=A Short Survey of the Literature of Rabbinical and Mediaeval Judaism |publisher=Burt Franklin |location=New York}} * {{cite web |last=Schegoleva |first=Tatiana |date=2011-05-29 |title=Karaites of Crimea: History and Present-Day Situation in Community |website=Jews of Eurasia |url=http://video-en.jewseurasia.org/page34/news24063.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704090449/http://eajc.org/page34/news24063.html |archive-date=2017-07-04 }} * {{cite encyclopedia |last=Schur |first=Nathan |year=1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228105622/http://www.turkiye.net/sota/karalit.html |entry=Karaites in Lithuania |encyclopedia=The Karaite Encyclopedia |url=http://www.turkiye.net/sota/karalit.html |archive-date=2007-12-28 |url-status=dead}} * {{cite book |last=Tsoffar |first=Ruth |year=2006 |title=Stains of Culture: an Ethno-Reading of Karaite Jewish Women |location=Detroit |publisher=Wayne State University Press}} * {{Cite web|lang=en|url=http://www.turkiye.net/sota/karaim.html|title=Karaim Homepage|author=Tütüncü, Mehmet, and Inci Bowman|date=1998|access-date=26 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20071126131635/http://www.turkiye.net/sota/karaim.html|archive-date=26 лістапада 2007|url-status=dead|ref=TütüncüBowman1998}} * {{cite book |last=Zajaczkowski |first=Ananiasz |year=1961 |title=Karaims in Poland |location=Warsaw |publisher=Mouton}} * {{Cite web|lang=en-US|url=https://www.mywanderlust.pl/karaim-culture-in-trakai/|title=Karaim culture in Trakai|last=kami|website=Kami and the Rest of the World|date=2013-12-12|access-date=2023-10-18}} * {{Кніга|аўтар=Прик О. Я.|загаловак=Очерк грамматики караимского языка (крымский диалект)|год=1976|мова=ru|месца=[[Махачкала]]|выдавецтва=Дагучпедгиз|старонак=12}} * {{Cite book|url-status=dead|url=http://turkology.tk/books/i22-0|author=Ялпачик Г. С.|title=21 урок караимского языка (крымский диалект)|language=ru|place=[[Сімферопаль]]|ISBN=966-8584-58-9|year=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315023403/http://turkology.tk/books/i22-0|archive-date=15 March 2016|ref={{sfnref|Ялпачик|2004}} }} * {{Кніга|спасылка=http://turkology.tk/books/i441-0|аўтар=Баскаков Н. А., Зайончковский А., Шапшал С. М.|загаловак=Караимско-русско-польский словарь|год=1974|мова=ru|месца=Москва|старонкі=688|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315031058/http://turkology.tk/books/i441-0|archive-date=15 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315031058/http://turkology.tk/books/i441-0|archivedate=15 сакавіка 2016}} * {{Кніга|спасылка=http://turkology.tk/books/i38-0|аўтар=Мусаев К. М.|загаловак=Краткий грамматический очерк караимского языка|год=1977|мова=ru|месца=[[Масква]]|старонак=100|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315031050/http://turkology.tk/books/i38-0|archive-date=15 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315031050/http://turkology.tk/books/i38-0|archivedate=15 сакавіка 2016}} * {{Кніга|спасылка=http://turkology.tk/books/i39-0|аўтар=Фирковичюс M.|загаловак=Mień Karajče ürianiam / Я учу караимский язык|год=1996|мова=ru|месца=[[Вільнюс]]|старонак=133|isbn=9986-442-29-x|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314205956/http://turkology.tk/books/i39-0|archive-date=14 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314205956/http://turkology.tk/books/i39-0|archivedate=14 сакавіка 2016}} * {{Кніга|спасылка=http://turkology.tk/books/i750-0|аўтар=Хафуз М. Э.|загаловак=Русско-караимский словарь: Крымский диалект|адказны=Д. Д. Васильев; РАН. Об-во востоковедов|год=1995|месца=М.|выдавецтва=Изд-во ин-та востоковедения|старонак=216|isbn=5-201-00819-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314205956/http://turkology.tk/books/i750-0|archive-date=14 сакавіка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311022504/http://turkology.tk/books/i750-0|archivedate=11 сакавіка 2016}} * {{Кніга|спасылка=https://karai.crimea.ru/152-karaimskaja-narodnaja-jenciklopedija.-t.3.-jazyk.html|аўтар=Московская общественная организация «Культурно-просветительское общество караимов»|загаловак=Караимская народная энциклопедия|год=1997|месца=Москва|том=3. Язык и фольклор караимов|старонак=370}} == Спасылкі == {{інкубатар|kdr/Baş Yan||караімскай|}} {{Вікісховішча|Karaj Awazy|Караімскамоўны часопіс «Karaj Awazy» (Голас караіма)}} * [http://karai.crimea.ua/karai/yazyk-karaimov Старонка аб’яднання крымскіх караімаў пра караімскую мову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190212130401/http://karai.crimea.ua/karai/yazyk-karaimov |date=12 лютага 2019 }} * [http://karai.crimea.ua/22-jazyk.html Караімская мова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181031104444/http://karai.crimea.ua/22-jazyk.html |date=31 кастрычніка 2018 }} {{in lang|ru}} * [http://kale.at.ua/publ/3 Караімска-рускі анлайн-слоўнік] * [http://www.dnathan.com/language/karaim/ Праект гутарковай караімскай мовы] * [http://www.torapotatarski.estranky.cz/ Пераклад Торы на татарскую (караімскую) мову] {{Цюркскія мовы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Цюркскія мовы]] [[Катэгорыя:Караімы]] [[Катэгорыя:Хазары]] [[Катэгорыя:Мовы Літвы]] [[Катэгорыя:Мовы Украіны]] [[Катэгорыя:Яўрэйскія мовы]] slgjrubmuujv81rzcdt8f26ig1mvjey 0 740811 5160555 5134854 2026-07-03T13:20:54Z ~2026-38150-37 170632 /* Творчасць */ дапісала зборнік 5160555 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бязлепкіна}} {{цёзкі2|Рудабелец}} {{Пісьменнік}} '''Святлана Уладзіміраўна Бязлепкіна''', па нараджэнні '''Рудабелец''' (нар. [[31 жніўня]] [[1957]], [[Малейкі]], [[Брагінскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — беларуская [[пісьменніца]], [[журналістка]]. == Біяграфія == Скончыла [[факультэт журналістыкі БДУ]] (1979), працавала ў раённым і абласным друку (газеты «[[Чачэрскі веснік]]» і «[[Гомельская праўда]]»). Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Вострасюжэтную псіхалагічную прозу Бязлепкінай умоўна можна падзяліць на творы пра сучаснасць і творы пра мінулае, дзе адлюстраваны лёс звычайных людзей на фоне буйных гістарычных падзей. Аповесці і апавяданні Святланы Бязлепкінай друкаваліся ў часопісах «[[Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», а таксама ў газетах «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМ]]», «[[Звязда (газета)|Звязда]]» і іншых выданнях. Аўтарка кнігі прозы «Чарнобыльская русалка» (1998): Удзельніца калектыўных зборнікаў: «Размова з люстэркам» (Мінск, Аверсэв, 2023) з апавяданнямі «Дыягназ» і «Таямніца гатэля „Раяль“»; «Здрада» (Мінск, Мастацкая літаратура, 2026) з аповесцямі «Час адплаты, або Паляванне за шчасцем» і «Выйсці замуж за шведа». == Водгукі крытыкі == {{Перапісаць раздзел|}} <!--Вікіпедыя — не цытатнік, гэта яшчэ можа і парушаць аўтарскія правы. Трэба сфармуляваць неяк сцісла паводле гэтых водгукаў. Таксама цытаты відавочна набіраліся рукамі, ёсць памылкі друку, калі перапрацоўваць раздзел у вычытцы няма сэнсу, але так выглядае не вельмі.--> <blockquote>Гераіні Святланы Бязлепкінай (апавяданні «Па законе фотагеніі» і «Перадкалядная гісторыя») — сучасныя гараджанкі, прафесіяналы ў сваёй справе, самастойныя, не залежныя ні ад кога, здольныя імгненна прымаць рашэнні… Асабліва цікавы першы з твораў: на прыкладзе сямейнай пары акцёраў пісьменніца знаёміць з тонкасцямі сцэнічных пастановак і адкрывае сакрэты кінематаграфічнага мастацтва. Гэта ўнікальны досвед, што зазвычай застаецца па-за кадрам, па той бок кулісаў, а тут чытач нібы сам трапляе ў багемны асяродак — настолькі змястоўна, каларытна, з гумарам і жывой мовай ён апісаны, што верыш кожнаму слову… А праблемы, якія стаяць перад гераіняй твора, актуальныя для любой жанчыны: як знайсці кампраміс паміж сям’ёй і працай, падтрымаць веру ў сябе і сваю «геніяльнасць» мужа і дапамагчы яму з кар’ерай, пры гэтым ахвяруючы ўласным талентам… Зрэшты, як застацца жанчынай, якую хацелася б абараніць і падтрымаць, у свеце, што пастаянна вымагае зусім іншых якасцяў — супрацьлеглых…<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/be/news/20190116/1547616100-aglyad-litaraturnyh-chasopisau|title=Агляд літаратурных часопісаў|website=zviazda.by|date=2019-01-16|access-date=2024-07-05|archive-date=6 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006151839/https://zviazda.by/be/news/20190116/1547616100-aglyad-litaraturnyh-chasopisau|url-status=dead}}</ref></blockquote> <blockquote>Стылістычна бездакорнае апавяданне «Урокі Шантанэ» — багатая мова, дынамічны захапляльны сюжэт (дзеі адбываюцца ў Францыі ў 1-й палове XIX ст.), галоўны герой, настаўнік гісторыі, які адразу заваёўвае сімпатыі.<ref name=":0" /></blockquote> <blockquote>Прынамсі, аматарам літаратуры імя Святланы Бязлепкінай (Святланы Рудабелец) дагэтуль не было знаёма, хоць яна пасля заканчэння факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта сем гадоў працавала літаратурным супрацоўнікам абласной газеты «Гомельская праўда», шэсць гадоў загадвала аддзелам раённай газеты «Чачэрскі веснік». Цяпер жыве ў Мінску, займаецца багаты журналісцкі вопыт, добрае веданне жыцця і выклікалі ў С. Бязлепкінай жаданне паспрабаваць свае сілы ў літаратуры. Так з’явіліся з-пад яе пяра першыя апавяданні, а з цягам часу іх назбіралася і на кнігу, якую пад назвай «Чарнобыльская русалка» (такая і назва аднаго з апавяданняў) выйшла ў майскім нумары "Бібліятэкі часопіса "Маладосць Прадмову напісаў галоўны рэдактар «Маладосці» Генрых Далідовіч, які зазначае: «Адным з моцных бакоў творчасці Святланы Бязлепкінай з’яўляецца тое, што яна любіць і ўмее пісаць пра што ні сучаснасць. Тут, у гэтай кнізе, ёсць так званая постсавецкая эпоха, што выпала нам напрыканцы ХХ стагоддзя. У цэнтры ўвагі празаіка доля старэйшага пакалення, трывогі і пошукі многіх здольных з сярэдняга, узнясенне па-свойму адораных, але хітрых і бездухоўных, няясны лёс нашых дзяцей і ўнукаў, выпрабаванне „заходнім дабрабытамі маскультурай“, а да ўсяго „падарунак“ Чарнобыля ўсё гэта горача пульсуе ў апавяданнях аўтара». Г. Далідовіч дае і ацэнку творчасці С. Бязлепкінай: «Моцны бок прозы Святланы Бязлепкінай і ў тым, што яна ўмее адбіраць жыццёвы матэрыял, зацікаўліваць, умела будаваць сюжэт, кампазіцыю, псіхалагізаваць, — чытаеш і не можаш выцерпець, а што далей, чым гэта ўсё скончыцца, ці завяжацца ў новы вузел?» Можа ўзнікнуць заканамернае пытанне: а ці ўсё ў гэтым зборніку на належным узроўні? Наконт гэтага Г. Далідовіч гаворыць наступнае: «Сябры, хіба ў жанчын бываюць слабасці? Слабасці ў жанчын тыя ж іхнія вартасці!» Жарт жартам, а пазнаёміцца з кнігай варта.<ref>У літаратуры новае імя // ЛіМ. № 38. 18.09.1998.</ref></blockquote> == Бібліяграфія == * Кніга прозы «Чарнобыльская русалка» (1998) ** Донна Францэска з 9 «В» ** І прыйдзе дзень ** Ружы і Радзіма ** Памятай пра брыяфіліумы ** Алена Рэмбаўна ** Чарнобыльская русалка ** Анёл з пятага паверха ** Гданьская гісторыя ==== Аповесці ==== * У межах Нагорнай пропаведзі //Маладосць, 2000, № 5. * Шазюбль, або проста гульня // Полымя, 2004, № 4.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Sviatlana_Biazlepkina/Saziubl,_albo_prosta_hulnia.html|title=Святлана Бязлепкіна. Шазюбль, альбо проста гульня|website=knihi.com|access-date=2024-07-05}}</ref> * Лінія Дзюранда // Маладосць, 2013, № 11. * Урокі Шантанэ // Полымя, 2019, № 8. * Півонеманія // Полымя, 2023, № 3. * Восень Будапешта // Полымя, 2024, № 7. * Час адплаты, або Паляванне за шчасцем // Полымя, 2026, № 4. ==== Апавяданні ==== * Майстра і Маруся // Маладосць, 1998, № 12 * Аднойчы ў Грамічэле" // Маладосць, 2006, № 6.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Sviatlana_Biazlepkina/Adnojcy_u_Hramicele.html|title=Святлана Бязлепкіна. Аднойчы ў Грамічэле|website=knihi.com|access-date=2024-07-05}}</ref> * Венгерскі праект // ЛіМ, 2012, 13 красавіка, с. 17. * Венгерский проект // Неман, 2016, № 7. * Однажды в Граммикеле // Неман, 2016, № 7. * Па законе фотагеніі // Полымя, 2018, № 12. * Перадкалядная гісторыя // Полымя, 2018, № 12. * Дыягназ // Полымя, 2022, № 6. * Таямніцы гатэля «Royal» // Полымя, 2022, № 10. * Апошні шанс // Маладосць, 2023, № 1. * Апокрыф, або Узыходжанне на Парнас // Маладосць, 2023, № 9. * Лепшая роля // Алеся, 2024, № 6. * Не па сцэнарыю // Маладосць, 2025, № 5. * Ніколі не позна // Маладосць. 2025, № 5. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Будовіч Я.'' Агляд літаратурных часопісаў // Звязда. 18.09.2019. * ''Будовіч Я.'' Агляд літаратурных часопісаў // Звязда. 16.01.2019. * ''Шматкова І.'' Сучасная беларуская жаночая навела: высокая проза альбо любоўнае чытво? // Роднае слова. — 2024. — № 3. — С.11-16. * ''Бязлепкіна-Чарнякевіч А. П.'' [https://elib.bsu.by/handle/123456789/321879 Вобразы журналістак у аповесці С. Бязлепкінай «У межах Нагорнай пропаведзі»] // Журналістыка – 2024: стан, праблемы і перспектывы : матэрыялы 26-й Міжнар. навук.-практ. канф., прысвеч. 80-годдзю фак. журналістыкі Беларус. дзярж. ун-та, Мінск, 14–15 лістап. 2024 г. / Беларус. дзярж. ун-т ; рэдкал.: а. в. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. – Мінск : БДУ, 2024. – С. 406-409. {{ізаляваны артыкул|date=2023-06-10}} {{DEFAULTSORT:Бязлепкіна Святлана Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] 9odcx7osj0ouen2abyvsutcak2qwqcm 5160619 5160555 2026-07-03T17:26:21Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ афармленне 5160619 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бязлепкіна}} {{цёзкі2|Рудабелец}} {{Пісьменнік}} '''Святлана Уладзіміраўна Бязлепкіна''', па нараджэнні '''Рудабелец''' (нар. [[31 жніўня]] [[1957]], [[Малейкі]], [[Брагінскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — беларуская [[пісьменніца]], [[журналістка]]. == Біяграфія == Скончыла [[факультэт журналістыкі БДУ]] (1979), працавала ў раённым і абласным друку (газеты «[[Чачэрскі веснік]]» і «[[Гомельская праўда]]»). Жыве ў [[Мінск]]у. == Творчасць == Вострасюжэтную псіхалагічную прозу Бязлепкінай умоўна можна падзяліць на творы пра сучаснасць і творы пра мінулае, дзе адлюстраваны лёс звычайных людзей на фоне буйных гістарычных падзей. Аповесці і апавяданні Святланы Бязлепкінай друкаваліся ў часопісах «[[Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», а таксама ў газетах «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМ]]», «[[Звязда (газета)|Звязда]]» і іншых выданнях. Аўтарка кнігі прозы «Чарнобыльская русалка» (1998): Удзельніца калектыўных зборнікаў: * «Размова з люстэркам» (Мінск, Аверсэв, 2023) з апавяданнямі «Дыягназ» і «Таямніца гатэля „Раяль“»; * «Здрада» (Мінск, Мастацкая літаратура, 2026) з аповесцямі «Час адплаты, або Паляванне за шчасцем» і «Выйсці замуж за шведа». == Водгукі крытыкі == {{Перапісаць раздзел|}} <!--Вікіпедыя — не цытатнік, гэта яшчэ можа і парушаць аўтарскія правы. Трэба сфармуляваць неяк сцісла паводле гэтых водгукаў. Таксама цытаты відавочна набіраліся рукамі, ёсць памылкі друку, калі перапрацоўваць раздзел у вычытцы няма сэнсу, але так выглядае не вельмі.--> <blockquote>Гераіні Святланы Бязлепкінай (апавяданні «Па законе фотагеніі» і «Перадкалядная гісторыя») — сучасныя гараджанкі, прафесіяналы ў сваёй справе, самастойныя, не залежныя ні ад кога, здольныя імгненна прымаць рашэнні… Асабліва цікавы першы з твораў: на прыкладзе сямейнай пары акцёраў пісьменніца знаёміць з тонкасцямі сцэнічных пастановак і адкрывае сакрэты кінематаграфічнага мастацтва. Гэта ўнікальны досвед, што зазвычай застаецца па-за кадрам, па той бок кулісаў, а тут чытач нібы сам трапляе ў багемны асяродак — настолькі змястоўна, каларытна, з гумарам і жывой мовай ён апісаны, што верыш кожнаму слову… А праблемы, якія стаяць перад гераіняй твора, актуальныя для любой жанчыны: як знайсці кампраміс паміж сям’ёй і працай, падтрымаць веру ў сябе і сваю «геніяльнасць» мужа і дапамагчы яму з кар’ерай, пры гэтым ахвяруючы ўласным талентам… Зрэшты, як застацца жанчынай, якую хацелася б абараніць і падтрымаць, у свеце, што пастаянна вымагае зусім іншых якасцяў — супрацьлеглых…<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/be/news/20190116/1547616100-aglyad-litaraturnyh-chasopisau|title=Агляд літаратурных часопісаў|website=zviazda.by|date=2019-01-16|access-date=2024-07-05|archive-date=6 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006151839/https://zviazda.by/be/news/20190116/1547616100-aglyad-litaraturnyh-chasopisau|url-status=dead}}</ref></blockquote> <blockquote>Стылістычна бездакорнае апавяданне «Урокі Шантанэ» — багатая мова, дынамічны захапляльны сюжэт (дзеі адбываюцца ў Францыі ў 1-й палове XIX ст.), галоўны герой, настаўнік гісторыі, які адразу заваёўвае сімпатыі.<ref name=":0" /></blockquote> <blockquote>Прынамсі, аматарам літаратуры імя Святланы Бязлепкінай (Святланы Рудабелец) дагэтуль не было знаёма, хоць яна пасля заканчэння факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта сем гадоў працавала літаратурным супрацоўнікам абласной газеты «Гомельская праўда», шэсць гадоў загадвала аддзелам раённай газеты «Чачэрскі веснік». Цяпер жыве ў Мінску, займаецца багаты журналісцкі вопыт, добрае веданне жыцця і выклікалі ў С. Бязлепкінай жаданне паспрабаваць свае сілы ў літаратуры. Так з’явіліся з-пад яе пяра першыя апавяданні, а з цягам часу іх назбіралася і на кнігу, якую пад назвай «Чарнобыльская русалка» (такая і назва аднаго з апавяданняў) выйшла ў майскім нумары "Бібліятэкі часопіса "Маладосць Прадмову напісаў галоўны рэдактар «Маладосці» Генрых Далідовіч, які зазначае: «Адным з моцных бакоў творчасці Святланы Бязлепкінай з’яўляецца тое, што яна любіць і ўмее пісаць пра што ні сучаснасць. Тут, у гэтай кнізе, ёсць так званая постсавецкая эпоха, што выпала нам напрыканцы ХХ стагоддзя. У цэнтры ўвагі празаіка доля старэйшага пакалення, трывогі і пошукі многіх здольных з сярэдняга, узнясенне па-свойму адораных, але хітрых і бездухоўных, няясны лёс нашых дзяцей і ўнукаў, выпрабаванне „заходнім дабрабытамі маскультурай“, а да ўсяго „падарунак“ Чарнобыля ўсё гэта горача пульсуе ў апавяданнях аўтара». Г. Далідовіч дае і ацэнку творчасці С. Бязлепкінай: «Моцны бок прозы Святланы Бязлепкінай і ў тым, што яна ўмее адбіраць жыццёвы матэрыял, зацікаўліваць, умела будаваць сюжэт, кампазіцыю, псіхалагізаваць, — чытаеш і не можаш выцерпець, а што далей, чым гэта ўсё скончыцца, ці завяжацца ў новы вузел?» Можа ўзнікнуць заканамернае пытанне: а ці ўсё ў гэтым зборніку на належным узроўні? Наконт гэтага Г. Далідовіч гаворыць наступнае: «Сябры, хіба ў жанчын бываюць слабасці? Слабасці ў жанчын тыя ж іхнія вартасці!» Жарт жартам, а пазнаёміцца з кнігай варта.<ref>У літаратуры новае імя // ЛіМ. № 38. 18.09.1998.</ref></blockquote> == Бібліяграфія == * Кніга прозы «Чарнобыльская русалка» (1998) ** Донна Францэска з 9 «В» ** І прыйдзе дзень ** Ружы і Радзіма ** Памятай пра брыяфіліумы ** Алена Рэмбаўна ** Чарнобыльская русалка ** Анёл з пятага паверха ** Гданьская гісторыя ==== Аповесці ==== * У межах Нагорнай пропаведзі //Маладосць, 2000, № 5. * Шазюбль, або проста гульня // Полымя, 2004, № 4.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Sviatlana_Biazlepkina/Saziubl,_albo_prosta_hulnia.html|title=Святлана Бязлепкіна. Шазюбль, альбо проста гульня|website=knihi.com|access-date=2024-07-05}}</ref> * Лінія Дзюранда // Маладосць, 2013, № 11. * Урокі Шантанэ // Полымя, 2019, № 8. * Півонеманія // Полымя, 2023, № 3. * Восень Будапешта // Полымя, 2024, № 7. * Час адплаты, або Паляванне за шчасцем // Полымя, 2026, № 4. ==== Апавяданні ==== * Майстра і Маруся // Маладосць, 1998, № 12 * Аднойчы ў Грамічэле" // Маладосць, 2006, № 6.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Sviatlana_Biazlepkina/Adnojcy_u_Hramicele.html|title=Святлана Бязлепкіна. Аднойчы ў Грамічэле|website=knihi.com|access-date=2024-07-05}}</ref> * Венгерскі праект // ЛіМ, 2012, 13 красавіка, с. 17. * Венгерский проект // Неман, 2016, № 7. * Однажды в Граммикеле // Неман, 2016, № 7. * Па законе фотагеніі // Полымя, 2018, № 12. * Перадкалядная гісторыя // Полымя, 2018, № 12. * Дыягназ // Полымя, 2022, № 6. * Таямніцы гатэля «Royal» // Полымя, 2022, № 10. * Апошні шанс // Маладосць, 2023, № 1. * Апокрыф, або Узыходжанне на Парнас // Маладосць, 2023, № 9. * Лепшая роля // Алеся, 2024, № 6. * Не па сцэнарыю // Маладосць, 2025, № 5. * Ніколі не позна // Маладосць. 2025, № 5. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Будовіч Я.'' Агляд літаратурных часопісаў // Звязда. 18.09.2019. * ''Будовіч Я.'' Агляд літаратурных часопісаў // Звязда. 16.01.2019. * ''Шматкова І.'' Сучасная беларуская жаночая навела: высокая проза альбо любоўнае чытво? // Роднае слова. — 2024. — № 3. — С.11-16. * ''Бязлепкіна-Чарнякевіч А. П.'' [https://elib.bsu.by/handle/123456789/321879 Вобразы журналістак у аповесці С. Бязлепкінай «У межах Нагорнай пропаведзі»] // Журналістыка – 2024: стан, праблемы і перспектывы : матэрыялы 26-й Міжнар. навук.-практ. канф., прысвеч. 80-годдзю фак. журналістыкі Беларус. дзярж. ун-та, Мінск, 14–15 лістап. 2024 г. / Беларус. дзярж. ун-т ; рэдкал.: а. в. Бяляеў (гал. рэд.) [i iнш.]. – Мінск : БДУ, 2024. – С. 406-409. {{ізаляваны артыкул|date=2023-06-10}} {{DEFAULTSORT:Бязлепкіна Святлана Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] ql21doyvi537qf6o2409tbo7lx4uv8v 0 748971 5160681 4591995 2026-07-03T23:24:49Z Siliyiw 169172 5160681 wikitext text/x-wiki '''Вярэніч''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Іванавіч Вярэніч]] (1971—2022) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]], трэнер. * [[Вячаслаў Лявонцьевіч Вярэніч]] (1924—1999) — беларускі [[мовазнаўца]], паланіст, [[славіст]]. * [[Дар'я Сяргееўна Вярэніч]] (нар. 2006) — беларуская [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. * [[Марына Алегаўна Вярэніч]] (нар. 1994) — расійская кёрлінгістка. {{спіс цёзак2|Беларускія}} 5796ik2impw6jm1w5ndzfsrmkk22sli 0 750084 5160593 4970393 2026-07-03T16:21:38Z ~2026-37999-74 170642 5160593 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Іспанія}} [[Іспанія]] {{Партугалія}} [[Партугалія]] {{Марока}} [[Марока]] |лога = | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|2026]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2034|2034]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе 2030''' (таксама Кубак свету ФІФА 2030) — 24-ы [[чэмпіянат свету па футболе]] [[ФІФА]], фінальная частка якога павінна прайсці летам {{Не перакладзена 5|2030|2030|ru|2030 год}} года. Пройдзе роўна праз сто гадоў пасля [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|першага ў гісторыі чэмпіянату свету]]. Турнір прымуць Іспанія, Партугалія і Марока. Уругвай, Аргенціна і Парагвай прымуць па адным матчы адкрыцця турніру<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |title=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034 |publisher=[[ФІФА]] |date=2023-10-04 |lang=en}}</ref>. Прэзідэнт ФІФА [[Джані Інфанціна]] заявіў у сакавіку 2021 года: «''чым больш кандыдатаў у нас будзе, тым лепш…''» і паабяцаў зрабіць выбар месца правядзення турніру 2030 года «''чыстым''» і «''празрыстым''»<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12251022/world-cup-2030-fifa-president-gianni-infantino-promises-uk-and-ireland-bullet-proof-bidding-process |title=World Cup 2030: FIFA president Gianni Infantino promises UK and Ireland 'bullet-proof' bidding process |publisher={{Не перакладзена 5|Sky Sports|Sky Sports|ru|Sky Sports}} |date=2021-03-20 |lang=en}}</ref>. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе]] [[Катэгорыя:2030 год у футболе]] dagj0m85lqbtb6haikndgluyblylauy 5160594 5160593 2026-07-03T16:22:16Z ~2026-37999-74 170642 5160594 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Іспанія}} [[Іспанія]] {{Партугалія}} [[Партугалія]] {{Марока}} [[Марока]] |лога = FIFA World Cup wordmark (2023).svg | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|2026]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2034|2034]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе 2030''' (таксама Кубак свету ФІФА 2030) — 24-ы [[чэмпіянат свету па футболе]] [[ФІФА]], фінальная частка якога павінна прайсці летам {{Не перакладзена 5|2030|2030|ru|2030 год}} года. Пройдзе роўна праз сто гадоў пасля [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|першага ў гісторыі чэмпіянату свету]]. Турнір прымуць Іспанія, Партугалія і Марока. Уругвай, Аргенціна і Парагвай прымуць па адным матчы адкрыцця турніру<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-takes-key-decisions-on-fifa-world-cup-tm-editions-in-2030-and-2034 |title=FIFA Council takes key decisions on FIFA World Cup™ editions in 2030 and 2034 |publisher=[[ФІФА]] |date=2023-10-04 |lang=en}}</ref>. Прэзідэнт ФІФА [[Джані Інфанціна]] заявіў у сакавіку 2021 года: «''чым больш кандыдатаў у нас будзе, тым лепш…''» і паабяцаў зрабіць выбар месца правядзення турніру 2030 года «''чыстым''» і «''празрыстым''»<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/news/12098/12251022/world-cup-2030-fifa-president-gianni-infantino-promises-uk-and-ireland-bullet-proof-bidding-process |title=World Cup 2030: FIFA president Gianni Infantino promises UK and Ireland 'bullet-proof' bidding process |publisher={{Не перакладзена 5|Sky Sports|Sky Sports|ru|Sky Sports}} |date=2021-03-20 |lang=en}}</ref>. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе]] [[Катэгорыя:2030 год у футболе]] 8fvvumbeis7qwhb7gquq6hc2kkn0n4n 0 751113 5160636 4729080 2026-07-03T18:51:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160636 wikitext text/x-wiki '''Канцэпцыя дамаштоцаўскай армянскай пісьменнасці''' — канцэпцыя аб існаванні пісьменства ў армян да 406 года — часу стварэння сучаснага армянскага алфавіту прапаведнікам хрысціянства і вучоным [[Месроп Маштоц|Месропам Маштоцам]]. У сучаснай філалогіі праблема ўпершыню была разгледжана ў 1835 годзе [[Гукас Інчычан|Гукасам Інчычанам]]. == Гістарычныя сведчанні == [[Файл:Statues of Saint Hippolytus.jpg|міні|200px|Меркаваная статуя Іпаліта Рымскага.]] Аб існаванні армянскага пісьменства да 406 года захаваўся шэраг паведамленняў як у армянскіх, так і ў неармянскіх крыніцах. Пісьменнік пачатку Ⅰ стагоддзя [[Філон Александрыйскі]] паведамляў аб існаванні [[Старажытнаармянская перакладная літаратура|армянскага перакладу]] сачынення [[Метрадор Скепсійскі|Метрадора Скепсійскага]], які быў прысвечаны пытанню аб розуме ў жывёл. Праца была напісана ў перыяд знаходжання Метрадора пры двары армянскага цара [[Тыгран II|Тыграна Ⅱ]].{{sfn|Трэвар|1953|с=11}} Старажытнагрэцкі сафіст [[Філастрат Афінскі|Філастрат]] у складанні «[[Жыццё Апалонія Ціянскага]]», напісанага каля 220 гады н. э., паведамляў, што падчас падарожжа на Ўсход Апалонія суправаджаў нейкі сірыец з [[Ніневія|Ніневіі]], які выхваляўся веданнем [[Армянская мова|армянскай мовы]]. У [[Памфілія|Памфіліі]] яны натрапілі на леапарда з залатым абручом на шыі з армянскімі надпісамі:{{sfn|Russell|1987|p=132—133}} <blockquote>А яшчэ расказваюць, што некалі ў Памфіліі была злоўлена самка барса з залатым абручом на шыі, і на абручы гэтым было напісана армянскімі пісьмёнамі: «Цар Аршак Нісейскаму богу».</blockquote> У грэчаскім арыгінале «Хронікі» Іпаліта Рымскага, напісанага каля 235 года, сярод 47 народаў, якія вядуць сваё паходжанне ад [[Яфет]]а, у якасці тых, якія маюць пісьменнасць, згаданыя наступныя сем: <blockquote>Іберы, лаціны, чыё пісьмо ўжываюць і рымляне, іспанцы, грэкі, мідзяне, армяне.</blockquote> Сірыйскі біскуп {{iw|Георгій, біскуп арабаў|Георгій|en|George, Bishop of the Arabs}} у 714 годзе распавядаючы пра [[Рыгор Асветнік|Рыгора Асветніка]], які жыў на мяжы Ⅲ–Ⅳ стагоддзяў, пісаў:{{sfn|Movsisyan|2006|p=12}} <blockquote>…калі ён быў падлеткам, ён прыехаў на зямлю Арменіі з-за [[Вялікае ганенне|ганенняў]] [[Дыяклетыян]]а супраць хрысціян ці нейкіх невядомых. Калі ён вырас у краіне армян і вывучыў іхнія пісьменнасць і мову, яго імя стала шырока распаўсюджаным і знакамітым, і ён стаў адным з блізкіх слуг цара [[Трдат Ⅲ|Трдата]], які ў той час валадарыў у зямлі Арменіі.</blockquote> У 1271 годзе ў сваёй «Усеагульнай Гісторыі» [[Вардан Арэвелці]] сцвярджаў:{{sfn|Movsisyan|2006|p=11}}{{sfn|Усеагульная гісторыя Вардана Вялікага|1861|с=63}} <blockquote>Існаванне армянскіх пісьмёнаў, (якія засталіся) ад старажытнасці, было даказана падчас цара Лявона, калі ў [[Кілікійская армянская дзяржава|Кілікіі]] знайшлі манету, на якой армянскімі літарамі было намалявана імя паганскага цара Хайкіда.</blockquote> == Археалагічныя знаходкі == [[Файл:Garnu-tachar2 (20).jpg|thumb|right|260px|Грэцкі надпіс з [[Гарні (храм)|Гарні]] з армянскім словам «тэр» — ''кіраўнік роду, уладар вобласці'',{{sfn|Трэвар|1953|с=182, 211}} Ⅰ стагоддзе н. э.]] У 1982 годзе [[Ігнас Гельб]] адзначаў, што «[[Протаармянская мова|протаармянскія]] надпісы, адкрытыя нядаўна ў вялікай колькасці ў Арменіі, занадта мала вывучаны, каб імі можна было скарыстацца для колькі-небудзь пэўных высноў».{{sfn|Гельб|1982|с=67}} Аналізуючы надпісы Ⅱ стагоддзі да н. э. цара [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] [[Арташэс I|Арташэса Ⅰ]], А. Барысаў лічыў магчымым, што армянскія цары ўжывалі або спрабавалі ўжываць [[арамейскае пісьмо]] для запісу армянскай мовы.{{sfn|Барысаў|1946|с=97—104}} У грэчаскім надпісе сярэдзіны Ⅰ стагоддзі н. э. з [[Гарні (храм)|Гарні]] высечана армянскае слова «тэр» — кіраўнік роду, уладар вобласці.{{sfn|Трэвар|1953|с=182, 211}} Для іншага слова ў тым жа надпісе [[Каміла Васільеўна Трэвер|К. Трэвер]] прапаноўвала версію чытання «агарак» — загарадны маёнтак, сядзіба.{{sfn|Трэвар|1953|с=179—180}} У артыкуле «Пра магчымы армянскі характар уводных формул урартскіх надпісаў» у 2000 годзе [[Геворк Джаўкян]] прапанаваў прачытаць шаблонныя формулы пачатку некаторых урартскіх надпісаў на аснове індаеўрапейскіх праформ. Па словах даследніка, «іх можна лічыць першымі пісьмовымі тэкстамі армянскай мовы». Паводле Г. Джаўкяна, у сказе «^dHaldini kuruni ^dHaldini ^GIŠsurii(i) kuruni(e)…» («[[Халдзі]] магутны, зброя (меч) Халдзі — магутная») словы ''kuruni'' і ''suri'' могуць быць далейшымі арм. ''կուռն'' («рука») і ''սուր'' («меч»).{{sfn|Джаўкян|2000|с=124}} У армянскай мове абодва словы маюць спрадвечна індаеўрапейскае паходжанне.{{sfn|Джаўкян|2000|с=125}} Разглядаючы формулу «^dHaldini uštabi masinie ^GIŠsure», Г. Джаўкян перакладае слова ''masini'' як «моцны» на аснове індаеўрапейска-армянскага ''magh-ti'' — «моц». У армянскай мове корань ''magh-ti'' захаваўся ў слове ''մարթանք'' — «сродак», «спосаб» Даследчык лічыць, што індаеўрапейска-[[Расейская мова|расейскае]] слова «мощный» таксама з'яўляецца паралеллю урартскаму ''masini''.{{sfn|Джаўкян|2000|с=127}} == Даніілавы пісьмёны == {{Асноўны артыкул|Даніілавы пісьмёны}} Агульнапрынята, што да стварэння Маштоцам каля 406 года армянскага алфавіту ў Арменію былі прывезены [[даніілавы пісьмёны]]. Пісьмёны атрымалі такую назву па імені сірыйскага біскупа Данііла, які, па розных меркаваннях, знайшоў{{sfn|Russell|1987|p=133}} альбо стварыў{{sfn|Thomson|1997|p=201—202}} гэтую пісьменнасць. Дыскусійным з'яўляецца таксама пытанне генезісу і зместу гэтага алфавіту. Паводле звестак гістарычных крыніц, ён ужываўся ўсяго два гады (некаторыя сучасныя навукоўцы прапаноўвалі выправіць на «два месяцы») або «некаторы час», пасля чаго выйшаў з ужытку з-за неадпаведнасці фанетыцы армянскай мовы.{{sfn|Seibt|2011}} [[Ёзэф Маркварт]] прапаноўваў ідэнтыфікаваць Данііла з біскупам Арзона, які згадваўся ў ліку ўдзельнікаў сінода 410-га і 424 гадоў, скліканых [[Дадзіша Ⅰ]] і Мар Ісаакам.{{sfn|Маркварт|1913|с=44—45}} Па здагадцы У. Брусава, біскуп Данііл толькі ўдасканаліў алфавіт, які быў створаны да яго.{{sfn|Брусаў|1940|с=53}} Брусаў лічыў, што на гэтым пісьме раней маглі быць створаны літаратурныя помнікі, якія не дайшлі да нашых дзён.{{sfn|Брусаў|1940|с=54}} На думку [[Роберт Томсан|Роберта Томсана]], алфавіт быў [[Семіцкія мовы|семіцкага]] паходжання. Даніілавы пісьмёны, верагодна, складаліся з 22 літар і [[Кансанантнае пісьмо|перадавалі толькі зычныя фанемы]], тым самым не былі здольныя перадаваць галосныя і багатую зычную структуру армянскай мовы.{{sfn|Thomson|1997|p=201—202}} [[Вернер Зайбт]] лічыў, што даніілавы пісьмёны грунтаваліся ў асноўным на [[Сірыйскае пісьмо|сірыйскім пісьме]], магчыма з даданнем некаторых асаблівых знакаў.{{sfn|Seibt|2011}} Джэймс Расэл называў іх «загадкавымі літарамі». Па яго здагадцы, даніілавы пісьмёны маглі мець дачыненне да сірыйскага алфавіту, які быў прыстасаваны для армянскай мовы, або быць рэшткамі старажытнаарамейскай [[Гетэраграма (лінгвістыка)|гетэраграфічнай]] сістэмы пісьма.{{sfn|Russell|2021|p=157}} Ад гэтага пісьменства нічога не захавалася.{{sfn|Thomson|1997|p=201—202}} == Іерагліфічныя знакі ў сярэднявечных рукапісах == У сярэднявечных армянскіх рукапісах захаваліся адмысловыя [[Абрэвіятура|абрэвіятуры]] і [[Іерогліф|іерагліфічныя]] знакі, званыя ''nšanagirk‘'', ''arajnoc‘ gir'' - пісьменнасць першых, ці проста ''karčabanut‘iwn'' — абрэвіятура.{{sfn|Russell|1987|p=20}} Найраннейшы знойдзены рукапіс, які змяшчае падобныя знакі, адносіцца да 1564 года.{{sfn|Ачар'ян|1984|с=429}} Упершыню 46 такіх знакаў былі апублікаваны ў [[Венецыя|Венецыі]] ў 1730 годзе.{{sfn|Ачар'ян|1984|с=411—412}} Да канца ⅩⅩ стагоддзя былі выдадзены ўжо 505–551 такіх сімвалаў.{{sfn|Russell|1987|p=20}} У 1858 годзе ў даследаванні «Аб армянскім алфавіце» (другое, перапрацаванае выданне — 1896 год) Н. Эмін упершыню высунуў дапушчэнне аб тым, што асаблівыя знакі, якія захаваліся ў сярэднявечных армянскіх рукапісах, могуць быць рэшткамі дамаштоцаўскай пісьменнасці.{{sfn|Ачар'ян|1984|с=409}}{{sfn|Эмін|1896|с=209}} У якасці доказу дакладнасці сваёй гіпотэзы Эмін спасылаўся на Агатангеласа аб ужыванні ў Арменіі нейкіх пісьмёнаў у пачатку Ⅳ стагоддзя.{{sfn|Эмін|1896|с=208}} Эмін высунуў здагадку, што «знакі згадваныя Агафангелам, былі род умоўных, калі можна сказаць, іерагліфічных знакаў». Даследчык таксама меркаваў, што знакі не былі запазычанымі і мелі мясцовае паходжанне.{{sfn|Эмін|1896|с=209}} У 1863 годзе гіпотэзу Эміна падтрымаў Віктар Ланглуа. У адрозненне ад яго, аднак, Ланглуа меркаваў, што дадзеныя сімвалы могуць быць [[стэнаграфія]]й тоесна рымскім [[Тыронавы значкі|тыронавым значкам]].{{sfn|Langlois|1869|с=4}} Аналізуючы некалькі сотняў такіх іерогліфаў з армянскіх рукапісаў [[Храчыя Ачар'ян]] прыйшоў да высновы, што пераважная іхняя большасць створана на аснове маштоцеўскага алфавіту, верагодна, не раней за ⅩⅣ стагоддзе.{{sfn|Ачар'ян|1984|с=427—429}} Паводле {{iw|Харут'юн Марцірасян|Харут'юна Марцірасяна|hy|Հարություն Մարտիրոսյան}}, армянскія сярэднявечныя іерогліфы маюць тоесныя паралелі ў [[Петрогліфы Арменіі|петрагліфах Арменіі]] Ⅲ тыс. да н. э., а таксама ў культава-рэлігійным арнаменце керамікі і металічных прадметах Ⅲ–Ⅰ тыс. да н. э.{{sfn|Марцірасян|1971|с=64—65}} Гэты пункт гледжання быў раскрытыкаваны [[Аляксандр Аляксандравіч Фармозаў|А. Фармозавым]]. Паводле апошняга, узрост прыведзеных наскальных знакаў з'яўляецца дыскусійным, неправамернымі з'яўляюцца таксама супастаўленне знакаў розных эпох і атаясамліванне сістэмы знакаў з іерагліфічным пісьмом.{{sfn|Фармозаў|1978|с=270—271}} [[Джэймс Роберт Расэл|Джэймс Расэл]] адзначаў, што некаторыя з сімвалаў у сярэднявечных рукапісах з'яўляюцца [[Алхімічныя сімвалы|алхімічнымі знакамі]] або маюць позняе паходжанне, іншыя ж, верагодна, вельмі старажытныя. Расэл праводзіць паралель паміж армянскім іерогліфам са значэннем «цар» і вельмі падобным на яго [[Лувійскія іерогліфы|хецкім іерогліфам]] аналагічнага значэння.{{sfn|Russell|1987|p=20}} У іншай групе рукапісаў, званых {{iw|Хмаіл|«хмаіл»|hy|Հմայիլ}} ({{lang|hy|հմայիլ}}), захаваліся адмысловыя іерогліфападобныя заклінальныя знакі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што яны могуць праліць святло на праблему дамаштоцаўскай пісьменнасці.{{sfn|Рагожына|2021|с=100}} Армянскія хмаілы ствараліся не ў форме [[Кодэкс (кніга)|кодэкса]], а ў асноўным у форме скруткаў, што прадстаўляе раннейшы тып у гісторыі кнігі.{{sfn|Хачыкян|1963|с=150}} Рукапісы, якія цяпер захаваліся, адносяцца галоўным чынам да ⅩⅤ–ⅩⅧ стагоддзяў.{{sfn|Хачыкян|1963|с=151}} Па здагадцы [[Левон Хачыкян|Левона Хачыкяна]], пэўныя звесткі раннесярэднявечных аўтараў [[Егішэ]], [[Іаан Майраванеці|Іаана Майраванеці]] і некаторых іншых могуць мець дачыненне да знакаў у хмаілах.{{sfn|Хачыкян|1963|с=147—148}} Адпрэчваючы здагадкі аб наяўнасці развітой пісьменнасці і літаратуры да пачатку Ⅴ стагоддзі, Л. Хачыкян дапушчаў, што да гэтага перыяду ў армян магла існаваць простая іерагліфічная сістэма, якая мела вельмі абмежаванае ўжыванне.{{sfn|Хачыкян|1963|с=146}} Будучы спадчынай дахрысціянскай эпохі, пазней яна захавалася ў колах рознага роду ведзьмакоў, варажбітак, лекараў ды іншых.{{sfn|Хачыкян|1963|с=149}} У шэрагу тэкстаў хмаілаў назіраюцца відавочныя сляды дахрысціянскай міфалогіі.{{sfn|Хачыкян|1963|с=151}} == Меркаванні гісторыкаў == === Прыхільнікі канцэпцыі === [[Файл:Valery Bryusov c. 1900.jpg|thumb|right|200px|[[Валерый Якаўлевіч Брусаў|В. Брусаў]]]] Па сцвярджэнні [[Валерый Якаўлевіч Брусаў|В. Брусава]], на працягу першых чатырох стагоддзяў нашай эры ў армян ужо існавала пісьменнасць.{{sfn|Брусаў|1940|с=54}} Паводле [[Мікалай Якаўлевіч Мар|М. Мара]], пісьменнасць на армянскай мове існавала яшчэ за некалькі стагоддзяў да н. э.{{sfn|Мар|1934|с=5}} Спасылаючыся на паведамленне [[Маўсес Харэнацы|Маўсеса Харэнацы]] аб ужыванні ў Арменіі да Ⅴ стагоддзя грэчаскага і персідскага алфавітаў, К. Трэвер не выключала, што яны маглі быць скарыстаны таксама для перадачы армянскай мовы.{{sfn|Трэвар|1953|с=102}} К. Трэвер пісала аб існаванні ў Ⅰ стагоддзі н. э. армянскага перакладу [[дыялог]]у аб жывёлах старажытнагрэцкага аўтара Метрадора Скепсійскага.{{sfn|Трэвар|1953|с=11, 15}} На яе думку, наяўнасць такога перакладу можна растлумачыць не толькі тым, што ён быў напісаны ў бытнасць аўтара пры двары армянскага цара, але і тым, што «ў пачатку Ⅰ ст. н. э., гэта значыць праз паўстагоддзя пасля Метрадора, армянскае грамадства працягвала цікавіцца гэтай, па сутнасці, навуковай працай».{{sfn|Трэвар|1953|с=11}} Па сцвярджэнні [[Міхаіл Міхайлавіч Дзьяканаў|М. Дзьяканава]] і А. Кудраўцава, у Ⅲ–Ⅰ ст. да н. э. армянскія жрацы «вынайшлі асаблівага роду тайнапіс і пісалі з яго дапамогай храмавыя кнігі і летапісы».{{sfn|Дзяканаў, Кудраўцаў|1956|с=423}} Некаторыя навукоўцы лічылі верагодным, што дамаштоцаўская пісьменнасць была знішчана ў сувязі з хрысціянізацыяй. Так, па здагадцы [[Віктар Аляксандравіч Істрын|В. Істрына]] да Маштоца ў армян верагодна была пісьменнасць (магчыма на [[Арамейскае пісьмо|арамейскай]] аснове), аднак пасля яна была знішчана як паганская.{{sfn|Істрын|1961|с=316}} Паводле М. Паўленкі, здагадкі аб дамаштоцаўскай пісьменнасці на армянскай мове пацвярджаюцца некаторымі фактамі. Гэтая пісьменнасць, аднак, была прызнана паганскай і знішчана пасля прыняцця хрысціянства.{{sfn|Паўленка|1987|с=162}} [[Уладзімір Рыгоравіч Луконін|У. Луконін]], наадварот, лічыў, што ў Ⅳ стагоддзі, пасля прыняцця хрысціянства як дзяржаўную рэлігію, маглі быць зроблены спробы пісаць па-армянску грэцкімі або арамейскімі літарамі «аднак ні той, ні іншы алфавіт зусім не падыходзілі да гукаў армянскай мовы».{{sfn|Луконін|1983|с=210}} === Праціўнікі канцэпцыі === У 1896 годзе {{iw|Гайнрых Гельцэр|Г. Гельцэр|en|Heinrich Gelzer}}, кажучы аб Ⅱ–Ⅲ стагоддзях, выказваў меркаванне, што ў Арменіі тады не існавала ні пісьменства, ні літаратуры.{{sfn|Трэвар|1953|с=81}} У 1904 годзе армянскі гісторык [[Аракел Рыгоравіч Бабаханян|Леа]] лічыў, што гіпотэзу існавання армянскага пісьменства да Маштоца «не прызнае сур'ёзная частка нашай філалогіі».{{sfn|Леа|1904|с=174}} На думку М. Акіняна «няма ніякага доказу, што пацвердзіла б наяўнасць уласнага пісьменства на армянскай мове да 406 года».{{sfn|Акінян|1938|с=289}} Х. Ачар'ян адпрэчваў гіпотэзы існавання дамаштоцаўскай пісьмовай літаратуры на армянскай мове.{{sfn|Ачар'ян|1951|с=98}} Такога ж меркавання прытрымліваўся {{iw|Эмануэль Арзумановіч Півазян|Э. Півазян|hy|Էմանուել Պիվազյան}}.{{sfn|Півазян|1962|с=169}} Л. Хачыкян крытыкаваў прыхільнікаў гіпотэзы, а звесткі з першакрыніц назваў цьмянымі.{{sfn|Хачыкян|1963|с=145}} [[Сен Сурэнавіч Арэўшацян|Сен Арэўшацян]] пісаў, што аналіз гістарычных умоў у якім знаходзілася Арменія напярэдадні стварэння Маштоцам алфавіту, а таксама існуючы фактычны матэрыял адхіляюць здагадкі аб магчымым існаванні дамаштоцаўскай пісьменнасці.{{sfn|Арэвшат'ян|1977|p=112}} Каментуючы паведамленне Філастрата аб армянскім пісьме ў пачатку Ⅲ стагоддзя, Джэймс Расэл лічыў, што гравіроўка, верагодна, была на арамейскай мове і пісьме.{{sfn|Russell|1987|p=132—133}} На думку {{iw|Роберт Томсан|Роберта Томсана|en|Robert W. Thomson}}, хоць палітычная і сацыяльная індывідуальнасць Арменіі і армян узыходзіць да Ⅵ–Ⅳ стагоддзяў да н. э., эпосе Старажытнаперсідскай імперыі, літаратура на армянскай мове з'явілася даволі позна, толькі пасля прыняцця хрысціянства.{{sfn|Thomson|1997|p=199}} == Гл. таксама == * [[Армянскае пісьмо]] * [[Месроп Маштоц]] * [[Гісторыя стварэння армянскага алфавіту]] {{зноскі}} == Літаратура == {{refbegin|2}} ;на армянскай мове * {{артыкул |аўтар=Абрамян А. |загаловак=Да пытання аб дамаштоцаўскай армянскай літаратуры |арыгінал= |спасылка=https://www.matenadaran.am/ftp/data/Banber1/4.A.Abrahamyan.pdf |аўтар выдання= |выданне=Веснік Матэнадарана |месца=Ер. |выдавецтва= |год=1941 |нумар=1 |старонкі=41—52 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Абрамян |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230905131332/https://www.matenadaran.am/ftp/data/Banber1/4.A.Abrahamyan.pdf |archivedate=5 верасня 2023 }} * {{артыкул |аўтар=[[Нерсес Акаповіч Акінян|Акінян Н. А.]]|загаловак=Вынаходства армянскага алфавіту |арыгінал= |спасылка=http://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Handesamsorya/1938(9-12).pdf |выданне= Андэс амсор'я |месца=Вена |год=1938 |нумар=9—12 |старонкі=289—319 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Акінян |archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=[[Храчыя Ачар'ян|Ачар'ян Х.]] |загаловак=Армянскія пісьмёны |арыгінал= Հայոց գրերը |спасылка=http://serials.flib.sci.am/Founders/Hayoc%20grer-%20Acharyan/book/index.html#page/412/mode/2up |месца=Ер. |выдавецтва=Выдавецтва Ерэванскага ўніверсітэта |год=1984 |isbn= |ref=Ачар'ян}} * {{кніга |аўтар=[[Храчыя Ачар'ян|Ачар'ян Х.]] |загаловак=Гісторыя армянскай мовы |арыгінал= Հայոց լեզվի պատմություն |спасылка=http://serials.flib.sci.am/Founders/Acharyan-hayoc%20lezvi%20patmutyun%20h.2/book/index.html#page/120/mode/2up |месца=Ер. |выдавецтва=Айпетрат |год=1951 |том=2 |isbn= |ref=Ачар'ян}} * {{артыкул |аўтар= [[Геворк Бегларовіч Джаўкян|Джаўкян Г.]]|загаловак= Аб магчымым армянскім характары ўступных формул урартскіх надпісаў|арыгінал=Ուրարտական արձանագրությունների ներածական բանաձևերի հնարավոր հայկական բնույթի մասին |спасылка=https://arar.sci.am/dlibra/publication/192225/edition/174615/content |выданне= [[Гісторыка-філалагічны часопіс]]|тып= |месца= Ер. |год=2000 |нумар=1 |старонкі=124—129 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Джаўкян |archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=[[Аракел Рыгоравіч Бабаханян|Леа]] |загаловак=Св. Месроп |спасылка=https://archive.org/details/smesrop00leogoog/page/n197/mode/2up |месца= Тф.|год= 1904 |isbn= |ref=Леа }} * {{кніга |аўтар=[[Ёзэф Маркварт|Маркварт Ё.]] |загаловак=Гісторыя армянскіх пісьмёнаў і жыцця М. Маштоца |арыгінал= Պատմություն հայերեն նշանագրերու և վարուց Ս. Մաշտոցի |спасылка=https://archive.org/details/MarkwartAM68Mashtots/page/n53/mode/2up?view=theater |месца=Вена |год=1913 |isbn= |ref= Маркварт}} * {{артыкул |аўтар=Півазян Э. А.|загаловак=Да пытання аб армянскім пісьменстве дамаштатоўскага перыяду |арыгінал= Նախամաշտոցյան հայ գրի ու գրականության հարցի շուրջը |спасылка=https://arar.sci.am/dlibra/publication/187805/edition/170509/content |выданне=Гісторыка-філалагічны часопіс |месца=Ер. |год= 1962 |нумар=4 |старонкі= 153—170 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref= Півазян|archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул |аўтар=Хачыкян Л. С. |загаловак=Аб дамесропаўскім пісьменстве і жрэцкіх пісьмёнах |арыгінал= Նախամեսրոպյան գրի հարցը և հմայագրերը |спасылка=https://arar.sci.am/dlibra/publication/187957/edition/170652/content |выданне=Гісторыка-філалагічны часопіс |месца= Ер.|год=1963 |нумар=4 |старонкі=145—158 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Хачыкян |archiveurl= |archivedate=}} ;на расейскай мове * {{артыкул |аўтар=[[Сен Сурэновіч Арэўшацян|Аревшатян С. С.]] |загаловак= Становление древнеармянской письменности и патристка |выданне=Das Korpus der griechischen christlichen Schriftsteller |месца=Berlin |выдавецтва=[[Akademie Verlag|Akademie-Verlag]] |год=1977 |старонкі=111—129 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Арэвшат'ян |archiveurl= |archivedate=}} * {{артыкул |аўтар=Борисов А. Я. |загаловак=Надписи Артаксия (Арташеса), царя Армении |выданне= [[Веснік старажытнай гісторыі|Вестник древней истории]] |год=1946 |нумар=2 |старонкі=97–104 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref= Барысаў|archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=[[Валерый Якаўлевіч Брусаў|Брюсов В. Я.]] |загаловак=Летопись исторических судеб армянского народа |спасылка=http://www.armenianhouse.org/bryusov/armenia/ch-4-5.html |месца=Ер. |выдавецтва=выдавецтва Армфан-а |год=1940 |isbn= |ref= Брусаў}} * {{кніга |аўтар= |частка= |спасылка частка= |загаловак=Всеобщая история Вардана Великого |спасылка=https://www.vostlit.info/Texts/rus11/Vardan/frametext2.htm |адказны=пер. [[Мкртыч Эмін|Н. О. Эмина]] |месца=М. |год=1861 |isbn= |ref= Усеагульная гісторыя Вардана Вялікага|archiveurl= |archivedate= }} * {{кніга |аўтар=[[Ігнас Гельбб|Гельб И.]] |загаловак=Опыт изучения письма |месца=М.|выдавецтва=Радуга |год= 1982 |isbn= |ref=Гельб }} * {{кніга |аўтар=[[Міхаіл Міхайлавіч Дзьяканаў|Дьяконов М. М.]], Кудрявцев О. В.|частка=Армения в Ⅲ–Ⅰ вв. до н. э.|спасылка частка= http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000017/st060.shtml |загаловак= Всемирная история |адказны=Ред. А. Белявский, Л. Лазаревич, А. Монгайт |месца=М. |выдавецтва=[[Палітвыдат|Гос. изд.-во полит. лит-ры]] |год=1956 |том=2 |старонкі= 418—424|isbn= |ref=Дзяканаў, Кудраўцаў}} * {{кніга |аўтар=[[Віктар Аляксандравіч Істрын|Истрин В. А.]] |загаловак=Развитие письма |месца=М. |выдавецтва= Изд . АН СССР |год=1961 |isbn= |ref=Істрын }} * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Рыгоравіч Луконін|Луконин В. Г.]] |частка=Закавказье и сопредельные страны между Ираном и Римом. Христианизация Закавказья |спасылка частка=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000003/st10.shtml |загаловак=История Древнего мира. Упадок древних обществ |адказны=Отв. ред. [[Валянціна Дзмітрыеўна Няронава|В. Д. Неронова]] |выданне= |месца=М. |выдавецтва=|год= 1983|том= |старонкі=201—220 |isbn= |ref=Луконін }} * {{кніга |аўтар=[[Мікалай Якаўлевіч Мар|Марр Н.]] |загаловак=Ани . Книжная история города и раскопки на месте городища |спасылка=http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/3028/5/Ani_Knijnaia_Istoria_Goroda_1934.pdf |месца=М.-Л. |выдавецтва=[[Вялікая расійская энцыклапедыя (выдавецтва)|Государственное словарно-энциклопедическое издательство]] |год= 1934|isbn= |ref= Мар}} * {{артыкул |аўтар=Мартиросян А. А. |загаловак=Первобытные иероглифы Армении и их урарто-армянские двойники |арыгінал= |спасылка=http://lraber.asj-oa.am/2335/1/64.pdf |выданне=Вестник общественных наук |месца=Ер. |выдавецтва= |год=1971 |нумар=9 |старонкі= 64—74 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Марцірасян |archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=Павленко Н. А. |загаловак=История письма |месца=Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа |год=1987 |isbn= |ref= Паўленка}} * {{артыкул |аўтар=Рогожина А. А. |загаловак= Заклинание или молитва? Магические сборники в армянской христианской традиции։ проблема содержания и интерпретации|арыгінал= |спасылка=https://www.academia.edu/63344467/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%B2_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8 |выданне= [[Вестник ПСТГУ]] |месца= |выдавецтва= |год=2021 |нумар=69 |старонкі=87–105 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Рагожына |archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=[[Каміла Васільеўна Трэвар|Тревар К. В.]] |загаловак=Очерки по истории культуры древней Армении (II в. до н. э. — IV в. н. э.) |арыгінал= |спасылка=http://www.sno.pro1.ru/lib/trever_ocherki_istorii_kultury_drevney_armenii/trever_ocherki_istorii_kultury_drevney_armenii.pdf |месца={{М.}}-{{Л.}} |выдавецтва=[[Навука (выдавецтва)|Изд. АН СССР]] |год=1953 |серыя= |isbn= |тыраж= |ref=Трэвар |archive-date=31 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831083756/http://www.sno.pro1.ru/lib/trever_ocherki_istorii_kultury_drevney_armenii/trever_ocherki_istorii_kultury_drevney_armenii.pdf }} * {{артыкул |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Фармозаў|Формозов А. А.]] |загаловак=Новые книги о наскальных изображениях Кавказа и Средней Азии (обзор публикаций 1973—1976 гг.) |арыгінал= |спасылка=https://www.archaeolog.ru/media/books_sov_archaeology/1978_book03.pdf |аўтар выдання= |выданне=[[Савецкая археалогія (часопіс)|Советская археология]] |тып= |месца=М. |выдавецтва=Наука |год= 1978 |нумар=3 |старонкі=270—275 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Фармозаў |archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=[[Мікіта Восіпавіч Эмін|Эмин Н. О.]] |загаловак= Исследования и статьи по армянской мифологии, археологии, истории и истории литературы (за 1858—1884 гг.) |спасылка=https://archive.org/details/libgen_00298255/page/n215/mode/2up |выданне= |месца= |выдавецтва= |год=1896 |том= |старонкі= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= Эмін}} ;на ангельскай мове * {{кніга |аўтар=Movsisyan A.|частка= |спасылка частка= |загаловак=The Writing Culture of Pre-Christian Armenia |спасылка=https://www.academia.edu/37618167/The_Writing_Culture_of_Pre_Christian_Armenia |месца=Yerevan |выдавецтва= |год= 2006|том= |старонкі= |isbn= |тыраж= |ref=Movsisyan }} * {{кніга |аўтар=Russell J. R. |загаловак=Zoroastrianism in Armenia |арыгінал= |спасылка=https://archive.org/stream/JamesRussellZoroastrianismInArmenia/James%20Russell%20-%20Zoroastrianism%20in%20Armenia#page/n11/mode/2up |месца= |выдавецтва=[[Harvard University Press]] |год=1987 |volume= |pages= |columns= |allpages= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= Russell}} * {{кніга |аўтар=Russell J. R. |частка= |спасылка частка= |загаловак=Poets, Heroes, and their Dragons: Armenian and Iranian Studies |спасылка=https://books.google.am/books?id=fLscEAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |месца= |выдавецтва=[[Koninklijke Brill]] |год=2021 |volume=II |pages= |columns= |allpages= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= Russell}} * {{артыкул |аўтар=Seibt W. |загаловак=The Creation of the Caucasian Alphabets as Phenomenon of Cultural History |арыгінал= |спасылка=https://www.academia.edu/1355678/Werner_Seibt_The_Creation_of_the_Caucasian_Alphabets_as_Phenomenon_of_Cultural_History |выданне=Paper, read in Tbilisi on September 8th |месца= |выдавецтва= |год=2011 |том= |выпуск= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref= Seibt|archiveurl= |archivedate=}} * {{кніга |аўтар=Thomson R. W.|частка=Armenian Literary Culture through the Eleventh Century |загаловак=The Armenian People From Ancient to Modern Times: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century |адказны= Edited by [[Richard G. Hovannisian]] |выдавецтва=St. Martin’s Press |год=1997 |volume= Ⅰ|pages= 199—241 |columns= |allpages=|серыя= |isbn= |тыраж= |ref=Thomson}} ;на французскай мове * {{кніга |аўтар=Langlois V.|частка= |спасылка частка= |загаловак=Collection des historiens anciens et modernes de l'Arménie | спасылка=https://archive.org/details/collectiondeshi02langgoog/page/n31/mode/2up |месца= Paris|выдавецтва= |год=1869 |volume=II |pages= |columns= |allpages= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref=Langlois }} ;на грэцкай мове * {{кніга |аўтар=Hippolytus Werke |загаловак=Die Chronik |спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/137945?id=137945 |адказны=Durchgesehen und herausgegeben im auftrage der kirchenväter-kommission der preussischen akademie der wissenschaften von R. Helm nebst einem Beitrag von J. Markwart|выданне= |месца= |выдавецтва= |год=1929 |volume=Ⅳ |pages= |columns= |allpages= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref=Hippolytus }} {{refend}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-10-20}} [[Катэгорыя:Літаратура Арменіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя гіпотэзы]] [[Катэгорыя:Лінгвістычныя гіпотэзы]] ixmvxhbwvw90def4pk0xrli485b665z 100 753022 5160582 5160350 2026-07-03T15:51:37Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5160582 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аўгуст Фрыдрых Пот|2026-07-03T06:58:18Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Уільям Джонс (філолаг)|2026-07-02T20:02:53Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Франц Боп|2026-07-02T19:36:51Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Расмус Раск|2026-07-02T19:15:37Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Ігар Барысавіч Грэкаў|2026-07-02T10:54:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Льёў Бо|2026-07-01T13:17:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гуо Хэін|2026-07-01T13:06:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дзан Ін|2026-07-01T11:59:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Жазэ-Ален Сахель|2026-07-01T08:45:17Z|Ellis Novak}} {{Новы артыкул|Уінфрэд Леман|2026-06-30T19:54:37Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Уладзімір Віктаравіч Уйба|2026-06-30T09:28:38Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Аляксандр Барысавіч Страхаў|2026-06-29T18:54:47Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Сяргей Львовіч Нікалаеў|2026-06-29T13:24:45Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Аляксандр Віктаравіч Гусеў|2026-06-29T12:08:39Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Таццяна Аляксееўна Агапкіна|2026-06-28T16:38:57Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Арон Барысавіч Даўгапольскі|2026-06-26T13:58:13Z|~2026-36760-65}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> o29pvc6z31he2607fi0whe8svang30p 100 753274 5160581 5159526 2026-07-03T15:51:21Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5160581 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Падшыпнікавы праезд (Мінск)|2026-07-02T18:47:42Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Орана|2026-06-29T13:06:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Глыбокае (возера, Апочацкі раён)|2026-06-29T13:00:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Цапелька|2026-06-29T12:43:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Новая Аколіца|2026-06-28T10:11:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Філатава (Мінск)|2026-06-25T17:33:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Джэксан (Агая)|2026-06-25T12:41:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дэфаянс (Агая)|2026-06-25T12:01:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дэлавэр (Агая)|2026-06-25T11:09:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ле-Перэ-сюр-Марн|2026-06-22T11:18:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дублін (Агая)|2026-06-22T09:39:01Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гроў-Сіці (Агая)|2026-06-22T06:22:37Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> bmya97popt3fcs8ncq254dzbxx65n2c 100 753287 5160578 5160347 2026-07-03T15:50:45Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5160578 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Карнаўх|2026-07-03T15:40:14Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Радзіма (газета)|2026-07-02T20:10:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Падшыпнікавы праезд (Мінск)|2026-07-02T18:47:42Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|2026-07-02T15:35:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ігар Барысавіч Грэкаў|2026-07-02T10:54:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Льёў Бо|2026-07-01T13:17:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гуо Хэін|2026-07-01T13:06:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дзан Ін|2026-07-01T11:59:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ігар Пятровіч Логвінаў|2026-07-01T08:03:01Z|null}} {{Новы артыкул|Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|2026-06-29T11:15:57Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Барыс Іванавіч Пятніцкі|2026-06-28T19:20:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Магілёўская губернская турма|2026-06-28T18:56:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Магілёўскі губернскі камітэт грамадскай бяспекі|2026-06-28T18:33:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Кармілкін|2026-06-28T15:38:55Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Беларускі суднабудаўнічы трэст|2026-06-28T12:15:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сяргей Васілевіч Бабіч|2026-06-28T10:34:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qxv5c7zrgg8l5nkvfiu4kaqsl9j3vgw 14 754074 5160788 4637612 2026-07-04T08:09:14Z DzBar 156353 5160788 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:X стагоддзе паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:X стагоддзе ў Азіі|Кітай]] [[Катэгорыя:Стагоддзі ў Кітаі|10]] {{Тэма паводле стагоддзяў||10|стагоддзе ў Кітаі}} 49fosu16fqzzdp3cbj3cx1fwsgqs96l 0 755492 5160705 4663106 2026-07-04T02:59:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160705 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кастрамскі раён''' ({{lang-ru|Костромской район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе [[Кастрамская вобласць|Кастрамской вобласці]] ў [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад [[Кастрама]], які не ўваходзіць у склад раёна. == Геаграфія == Кастрамскі раён мяжуе з [[Буйскі раён|Буйскім]], [[Сусанінскі раён|Сусанінскім]], [[Судзіслаўскі раён|Судзіслаўскім]], [[Краснасельскі раён (Кастрамская вобласць)|Краснасельскім]] і [[Нерахцкі раён|Нерахцкім]] раёнамі, а таксама з [[Яраслаўская вобласць|Яраслаўскай вобласцю]]. Плошча раёна складае 2032,38 км². Размешчаны на скрыжаванні рэк [[Волга]] і [[Кастрама (рака)|Кастрама]], за 330 км на паўночны ўсход ад Масквы. == Гісторыя == Кастрамскі раён быў утвораны 8 кастрычніка 1928 года ў адпаведнасці з пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]]. == Насельніцтва == Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 47334 чалавекі, што робіць раён самым населеным у вобласці. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.admkr.ru/ Сайт раённай адміністрацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130530180229/http://www.admkr.ru/ |date=30 мая 2013 }}{{ref-ru}} {{Кастрамская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці]] f3cl14i9cains7bnkn41c6ad9mttxmq 0 755545 5160616 4690450 2026-07-03T17:19:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160616 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сядых}} {{Пісьменнік |Арыгінал імя = {{lang-ru|Константин Фёдорович Седых}} }} '''Канстанцін Фёдаравіч Сяды́х'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Константин Фёдорович Седых}}; {{ДН|21|1|1908}} — {{ДС|21|11|1979}}) — рускі савецкі [[паэт]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў пасёлку [[Папярэчны Зерэнтуй]] ([[Забайкальскі край]] [[Расія|Расіі]]). Скончыў школу і ў 1922 годзе паступіў ў [[Нерчынскі Завод|Нерчынска-Завадское]] тэхнічнае вучылішча, у якім правучыўся два гады. У гэты час у якасці сельскага карэспандэнта пачаў друкавацца ў газетах «Забайкальскі рабочы» і «Забайкальскі селянін». З 1925 па 1928 год вучыўся ў Чыцінскім педагагічным вучылішчы, але яго не скончыў. Працаваў у камсамольскіх газетах [[Сібір]]ы, падчас канфлікту на [[Кітайска-Усходняя чыгунка|Кітайска-Усходняй чыгунцы]] чыгунцы быў карэспандэнтам камсамольскай газеты «Набат моладзі» ў Забайкальскай групе [[Асобая Далёкаўсходняя армія|Асобай Далёкаўсходняй арміі]]<ref name="Хр">[http://www.hrono.info/biograf/bio_s/sedyhkf.php Седых Константин Фёдорович // ХРОНОС]{{ref-ru}}</ref>. У 1931 годзе пераехаў з [[Чыта|Чыты]] ў [[Іркуцк]]. Працаваў карэспандэнтам газеты «Усходне-Сібірская праўда»<ref name="Хр" />. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] К. Ф. Сядых быў ваенным карэспандэнтам вайсковых газет «На баявым пасту» (Чыта) і «Гераічная чырвонаармейская» ([[Улан-Удэ]])<ref name="Нерч">[https://nrb.chita.muzkult.ru/news/89291773 «Отчий край Константина Седых» // Нерчинская межпоселенческая ЦРБ]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref>. Пасля дэмабілізацыі ў 1942 годзе вярнуўся ў Іркуцк<ref name="Кл">[https://bibliotekaklimovo.ru/blog/2022/04/06/literaturnyj-proekt-zabytye-imena-konstantin-fedorovich-sedyh/ Литературный проект «Забытые имена». Константин Фёдорович Седых // Климовская центральная библиотека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240102150821/https://bibliotekaklimovo.ru/blog/2022/04/06/literaturnyj-proekt-zabytye-imena-konstantin-fedorovich-sedyh/ |date=2 студзеня 2024 }}{{ref-ru}}</ref>. Памёр К. Ф. Сядых у Іркуцку 21 лістапада 1979 года. Пахаваны на Радзішчаўскіх могілках. == Творчасць == Першы свой верш «Вясна» К. Ф. Сядых напісаў у дзесяцігадовым узросце<ref name="Кл" />. Друкавацца пачаў у 1924 годзе. Пісаў [[верш]]ы, [[фельетон]]ы, [[Апавяданне|апавяданні]], [[нарыс]]ы<ref name="Кл" />. Аўтар паэтычных зборнікаў «Забайкалье» (1933), «Сердце» (1934), «Родная степь» (1937), «Праздник весеннего сева», «Первая любовь», «Над степью солнце» (1948), «Солнечный край», «Степные маки» (1969) і інш. Асноўныя тэмы тэімы тволрочасці К. Ф. Сядых:гісторыя і прырода роднага краю, сібірская катарга, грамадзянская вайна, калектывізацыя ў вёсцы, Вялікая Айчынная вайна, мірная праца савецкага народа. У 1939 годзе ў альманаху «Новая Сібір» былі апублікаваныя першыя главы рамана «Даурыя»<ref name="Нерч" />, у 1948 годзе раман быў цалкам апублікаваны ў Чыцінскім кніжным выдавецтве, а затым у Іркуцку. Працягам рамана стаў раман «Бацькоўскі край», надрукаваны ў часопісе «Святло над Байкалам»<ref name="Нерч" /> (Улан-Удэ) у 1957 годзе, а ў 1958 годзе выдадзены ў Іркуцку. Апошнія гады жыцця К. Ф. Сядых працаваў над раманам «Ранішняе сонца», які павінен быў стаць трэцяй часткай трылогіі, але скончыць яго не паспеў. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]]. Адзін з арганізатараў устаноўчай канферэнцыі забайкальскіх літаратараў у Чыце (1949)<ref name="ЭЗ">[http://encycl.chita.ru/encycl/person/?id=6396 Седых К. Ф. // Энциклопедия Забайкалья]{{ref-ru}}</ref>. == Узнагароды == * [[Сталінская прэмія]] другой ступені (1950, за раман «Даурыя») * [[Ордэн Леніна]] (1967) * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1978) * [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] * Ганаровы грамадзянін Іркуцка (1967)<ref name="Нерч" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сяды́х Канстанцін Фёдаравіч||336}} * {{Крыніцы/ЛітЭС|Седы́х Константин Фёдорович|695}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20140225112222/http://www.cbs.irkutsk.ru/face036.htm Константин Фёдорович Седых // Иркутск в лицах]{{ref-ru}} * [https://partizlib.ru/sedyh-konstantin-fedorovich Седых Константин Фёдорович // МБУК «Партизанская межпоселенческая центральная библиотека»]{{ref-ru}} * [https://zabrab75.ru/articles/obshhestvo/prishlite-utrennee-solncze/ Пришлите «Утреннее солнце»! // Газета «Забайкальский рабочий»]{{ref-ru}} * [https://hcenter-irk.info/content/pevec-zabaykalya-k-f-sedyh-k-105-letiyu-pochetnogo-grazhdanina-irkutska «Певец Забайкалья» К. Ф. Седых. К 105-летию почётного гражданина Иркутска // Гуманитарный центр — библиотека имени семьи Полевых]{{ref-ru}} * [https://bibliotekaklimovo.ru/blog/2022/04/06/literaturnyj-proekt-zabytye-imena-konstantin-fedorovich-sedyh/ Литературный проект «Забытые имена». Константин Фёдорович Седых // Климовская центральная библиотека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240102150821/https://bibliotekaklimovo.ru/blog/2022/04/06/literaturnyj-proekt-zabytye-imena-konstantin-fedorovich-sedyh/ |date=2 студзеня 2024 }}{{ref-ru}} * [https://nrb.chita.muzkult.ru/news/89291773 «Отчий край Константина Седых» // Нерчинская межпоселенческая центральная районная библиотека]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} * ''Запевалов В. Н.'' [http://www.hrono.info/biograf/bio_s/sedyhkf.php Седых Константин Фёдорович // ХРОНОС]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-01-06}} {{DEFAULTSORT:Сядых Канстанцін Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне]] [[Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты]] nzda1vqxcm4df15z0c1o8vy0g0o59i3 0 758013 5160811 5031557 2026-07-04T08:42:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160811 wikitext text/x-wiki '''Кафедра сусветнай гісторыі ПНУ імя Васіля Стэфаніка''' — кафедра на [[Факультэт гісторыі, паліталогіі і міжнародных адносін ПНУ імя Васіля Стафаніка|факультэце гісторыі, паліталогіі і міжнародных адносін]] [[Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стафаніка|Прыкарпацкага нацыянальнага ўніверсітэта імя Васіля Стэфаніка]]. == Гісторыя == === Назвы === * Кафедра ўсеагульнай гісторыі (1968—1992). * Кафедра старажытнай гісторыі (1992—1999). * Кафедра сусветнай гісторыі (з 1999). === Гісторыя кафедры === Заснавана ў 1968 годзе згодна з указам дэкана гістарычнага факультэта Івана-Франкоўскага педагагічнага інстытута Івана Іванавіча Чэрвінкіна-Каралёва. У 1991 г. кафедра ўсеагульнай гісторыі была перафарміравана ў кафедру старажытнага свету і сярэдніх вякоў. Кафедру гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў узначаліў прафесар [[Яраслаў Юр’евіч Забароўскі|Забароўскі Яраслаў Юр’евіч]]. У 1992 г. на базе кафедры гісторыі СССР была створана кафедра новай і навейшай гісторыі, якую ўзначаліў вучань прафесара Федорчака, дацэнт Мікалай Васільевіч Кугуцяк. У 1998 г. кафедра гісторыі новага і навейшага часу была аб’яднана з кафедрай гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў, якую ўзначаліў прафесар Кугуцяк і дэканам гістарычнага факультэта. == Навуковая праца == Дацэнт Барыс Анатольевіч Васіленка, працуючы на кафедры ўсеагульнай гісторыі, правёў вывучэнне керамічных клеймаў на паселішчах паўночна-заходняга Прычорнамор’я і на іх аснове выявіў гандлёвыя сувязі грэчаскіх калоній паміж Дунаем і Дняпром з грэчаскім светам<ref>{{Cite web|url=https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/447841.pdf|title=Світлої пам’яті Бориса Анатолійовича Василенка}}</ref> Дацэнт Яраслаў Сцяпанавіч Мельнічук на прыкладзе Польшчы правёў грунтоўны аналіз стану ўзаемаадносін сялян і шляхты ў другой палове XVII ст. Дацэнт Эма Ільінічна Чудзіноўская правяла фундаментальныя даследаванні па гісторыі гандлёвых адносін у Далмацыі ў XIII—XV стагоддзях і іх уплыву на развіццё балканскіх гарадоў на аснове грэчаскіх партуланаў.<ref>{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A7%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85,%20%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%20%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0|title=Поиск - Search RSL|website=search.rsl.ru|access-date=2024-02-04|archive-date=26 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=%D0%A7%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85,%20%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%20%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0|url-status=dead}}</ref> На кафедры сусветнай гісторыі прафесар Юхім Ізраілёвіч Патлажан сфарміраваў канцэпцыю крызісу рабаўладальніцкага ладу ва ўсходняй частцы Рымскай імперыі ў апошняй трэці IV ст.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01005859385|title=Патлажан, Ефим Израилевич - Кризис рабовладельческого строя и революционное движение эксплуатируемых масс в восточной части Римской империи в последней трети IV века (364-365 годы нашей эры) [Текст] : Автореферат дис. на соискание учен. степени кандидата ист. наук - Search RSL|website=search.rsl.ru|access-date=2024-02-04}}</ref> Прафесар Яраслаў Юр’евіч Забароўскі ажыццявіў канцэптуальнае даследаванне па праблеме аграрнага крызісу ў рэспубліканскім Рыме.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/64213672/_%D0%9B%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%9F%D0%B0%D0%BC_%D1%8F%D1%82%D1%96_%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AE%D1%80%D1%96%D0%B9%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_in_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B9_%D1%96_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%BD%D1%96%D0%B9_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%94%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%87%D0%B8%D0%B9_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81_2021_%D0%92%D0%B8%D0%BF_34_%D0%A1_153_165|аўтар=Myroslav Voloshchuk, Руслан Делятинський|загаловак=«Легенда історичного факультету». Пам’яті Ярослава Юрійовича Заборовського [in:] Галичина: науковий і культурно-просвітній краєзнавчий часопис. 2021. Вип. 34. С. 153–165}}</ref> Дацэнт Багдан Пятровіч Таменчук сфарміраваў найноўшую канцэпцыю ўзнікнення і развіцця сярэднявечнага Галіча як важнага стратэгічнага горада транс’еўрапейскіх і транс’еўразійскіх гандлёвых шляхоў.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://kea.pnu.edu.ua/%d1%82%d0%be%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%87%d1%83%d0%ba-%d0%b1%d0%be%d0%b3%d0%b4%d0%b0%d0%bd-%d0%bf%d0%b5%d1%82%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%87/|title=Томенчук Богдан Петрович|website=Кафедра етнології і археології|access-date=2024-02-04}}</ref> Прафесар Міраслаў Міхайлавіч Валашчук выканаў канцэптуальнае даследаванне ваенна-палітычных адносін паміж Венгрыяй і Галіцыяй, заснаваў Цэнтр сярэднявечных даследаванняў пры кафедры сусветнай гісторыі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://kvi.pnu.edu.ua/%d0%b2%d0%b8%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%86%d1%8c%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d1%81%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4-%d0%ba%d0%b0%d1%84%d0%b5%d0%b4%d1%80%d0%b8/%d0%b2%d0%be%d0%bb%d0%be%d1%89%d1%83%d0%ba-%d0%bc%d0%b8%d1%80%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%b0%d0%b2-%d0%bc%d0%b8%d1%85%d0%b0%d0%b9%d0%bb%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%87/|title=Волощук Мирослав Михайлович|website=Кафедра всесвітньої історії|access-date=2024-02-04}}</ref> == Вядомыя супрацоўнікі == * [[Юхім Ізраілевіч Патлажан]] (1968—1990) * [[Яраслаў Юр’евіч Забароўскі]] (1968—1999) * [[Барыс Анатольевіч Васіленка]] (1968—1985) * [[Пятро Сцяпанавіч Фядорчак]] (1972—1993) * [[Ігар Дзянісавіч Іванцаў]] (1977—1993) * [[Мікалай Васілевіч Кугуцяк]] (1999—2006) * [[Сцяпан Мікалаевіч Борчук]] (з 1994) * [[Багдан Пятровіч Таменчук]] (1999—2006) * [[Міраслаў Міхайлавіч Валашчук]] (з 2003) == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стэфаныка]] i8fa2zufnrm7kukmimlgza46fpo8aw2 0 759868 5160595 5041318 2026-07-03T16:25:57Z ~2026-37999-74 170642 5160595 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Спаборніцтва футбольных зборных |месца = {{Саудаўская Аравія}} [[Саудаўская Аравія]] |лога = FIFA World Cup wordmark (2023).svg | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2030|2030]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе 2038|2038]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе 2034''' (таксама '''Кубак свету ФІФА 2034''') — 25-ы [[чэмпіянат свету па футболе]] [[ФІФА]], фінальная частка якога павінна прайсці летам {{Не перакладзена 5|2034|2034|ru|2034 год}} года ў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]]. Пасля таго як ФІФА прыняла неадназначнае рашэнне аб правядзенні чэмпіянату свету 2030 года на трох кантынентах (Афрыка, Еўропа і Паўднёвая Амерыка), яна абмежавала права на правядзенне чэмпіянату Азіяй ці Акіяніяй. Назіральнікі ахарактарызавалі гэта як пракладанне шляху для [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] да правядзення чэмпіянату свету 2034 года за кошт істотнага скарачэння колькасці патэнцыйных канкурэнтаў<ref name=":02">{{Cite news|title=FIFA Will Host 2030 World Cup on Three Continents|first=Tariq|last=Panja|url=https://www.nytimes.com/2023/10/04/world/americas/2030-world-cup.html|work=The New York Times|date=2023-10-04|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=2023-10-31|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031144056/https://www.nytimes.com/2023/10/04/world/americas/2030-world-cup.html|url-status=live}}</ref>. Чакаецца, што чэмпіянат прыме Саудаўская Аравія, як адзіная краіна, якая падала заяўку ва ўстаноўлены ФІФА тэрмін — 31 кастрычніка 2023 года. ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== {{Вонкавыя спасылкі}} {{Чэмпіянаты свету па футболе}} cum3yu4x9gtgp9x2ysy29rxi1er5kfr 0 761168 5160818 4739801 2026-07-04T08:56:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160818 wikitext text/x-wiki [[Файл:Железные_дороги_в_Беларуси.png|справа|міні|Схема Беларускай чыгункі.]] '''Чыгуначны транспарт Беларусі''' — від транспарту, які забяспечвае перавозку масавых грузаў і пасажыраў па рэйкавых пуцях. Прадстаўлены ведамаснымі чыгуначнымі лініямі, прамысловымі вузкакалейнымі і звычайнымі чыгункамі. Асноўныя перавагі чыгуначнага транспарту ў параўнанні з іншымі відамі: універсальнасць (магчымасць перавозіць разнастайныя сыпкія, вадкія, газападобныя і іншыя грузы), вялікая грузападымальнасць і правазная здольнасць, надзейнасць (мала залежыць ад умоў надвор’я), а таксама нізкі сабекошт перавозак{{sfn|Рогач|2003|с=299}}. Чыгуначны транспарт іграе стратэгічную ролю ў эканоміцы краіны: напрыклад, у 2001 годзе на яго долю прыпадала 74,3 % усяго грузаабароту і 53 % пасажыраабароту ўсіх відаў транспарту Беларусі{{sfn|Рогач|2003|с=299}}. У цэлым чыгуначны транспарт краіны забяспечвае галоўным чынам перавозкі масавых грузаў{{sfn|ВРЭ|2005}}, а таксама пасажырскія перавозкі. == Гісторыя == === Дасавецкі перыяд === Першая чыгуначная лінія на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] ([[Гродна (станцыя)|Гродна]] — [[Парэчча (Гродзенскі раён)|Парэчча]]) была невялікай працягласці, усяго 32 км. Гэта быў працяг лініі [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]]<ref name="grodno">{{Cite web|lang=ru|url=http://history.rw.by/vokzaly/vokzal_grodno/|title=Вокзал станции Гродно|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527070008/http://history.rw.by/vokzaly/vokzal_grodno/|archive-date=2018-05-27|access-date=2016-02-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://grodnonews.by/category/zhizn/news7245.html|title=Из Гродно до станции Поречье будет ходить ретропоезд|date=2011-05-13|publisher=Гродзенская прауда|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222150244/http://grodnonews.by/category/zhizn/news7245.html|archive-date=2016-02-22|access-date=2016-02-14|url-status=dead}}</ref>. Пастаянны рух па ёй быў адкрыты 15 (27) снежня 1862 года<ref name="grodno" />. Найбольшае значэнне для далейшага развіцця чыгуначнай сеткі мела магістраль [[Смаленск]] — [[Мінск]] — [[Брэст]], здадзеная ў эксплуатацыю ў лістападзе 1871 года. У другой палове XIX стагоддзя праз тэрыторыю Беларусі таксама прайшлі [[Рыга-Арлоўская чыгунка|Рыга-Арлоўская]], [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменская]], [[Палескія чыгункі]] і іншыя магістралі. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] працягласць чыгунак склала 3,8 тыс. км (прыкладна 70 % ад сучаснай сеткі){{sfn|Рогач|2003|с=299}}. === Савецкі перыяд (БССР) === ==== Міжваеннае будаўніцтва і пасляваеннае аднаўленне ==== У 1920—1930-я гады працягвалася развіццё чыгуначнай сеткі, былі пабудаваны новыя лініі: [[Унеча]] — [[Крычаў]] — [[Орша]] — [[Лепель]], [[Крычаў]] — [[Магілёў]] — [[Асіповічы]] — [[Слуцк]] — [[Баранавічы]] і іншыя{{sfn|Рогач|2003|с=299}}. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] чыгуначнаму транспарту быў нанесены каласальны ўрон. На тэрыторыі рэспублікі было разбурана звыш 2000 км галоўных і 800 км станцыйных пуцей, каля 80 % пуцявых будынкаў. З тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] была вывезена або знішчана велізарная колькасць рухомага складу: 1140 [[Паравоз|паравозаў]] шырокай і 131 вузкай каляіны, амаль 12,7 тысячы вагонаў і каля 49 тысяч адзінак несамаходнай тэхнікі. Агульны матэрыяльны ўрон ацэньваўся ў 8 мільярдаў рублёў у цэнах 1941 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=98, 134}}. Аднаўленне пачалося ўжо ў канцы 1943 года па меры вызвалення ўсходніх раёнаў рэспублікі, у першую чаргу на [[Гомель]]скім чыгуначным вузле. Да канца 1945 года агульная працягласць адноўленых пуцей дасягнула 5013 км, што складала каля 87 % ад даваеннага ўзроўню{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. З-за вострага недахопу айчыннай тэхнікі чыгуначнікам даводзілася шырока выкарыстоўваць трафейны рухомы склад, які спецыяльна пераабсталёўваўся пад савецкую каляіну{{sfn|Цімафееў|2013|с=134}}. ==== Стварэнне Беларускай чыгункі ==== У ліпені 1946 года рашэннем саюзнага ўрада ў мэтах аптымізацыі кіравання была створана [[Заходняя акруга чыгунак]] на чале з начальнікам [[Мікалай Краснабаеў|Мікалаем Краснабаевым]]. У яе склад увайшлі [[Беларуская чыгунка|Беларуская]], [[Заходняя чыгунка|Заходняя]], [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўская]], [[Беластоцкая чыгунка|Беластоцкая]] і [[Літоўская чыгунка|Літоўская]] чыгункі{{sfn|Цімафееў|2013|с=21}}. Пазней структура кіравання змянілася: у жніўні 1951 года ўпраўленне Брэст-Літоўскай чыгункі было пераведзена ў [[Мінск]], а сама яна атрымала назву Мінскай. У 1953 годзе Мінская і Беларуская чыгункі былі канчаткова аб'яднаны ў адзіную [[Беларуская чыгунка|Беларускую чыгунку]] з цэнтральным упраўленнем у сталіцы рэспублікі{{sfn|Цімафееў|2013|с=26}}. ==== Тэхнічнае перааснашчэнне і электрыфікацыя ==== У 1960-я гады пачаўся працэс глыбокага тэхнічнага перааснашчэння чыгункі. На змену састарэлай паравознай цязе пачалі прыходзіць [[Цеплавоз|цеплавозы]] і [[Электравоз|электравозы]]. У 1963 годзе на Беларускую чыгунку паступілі першыя магістральныя цеплавозы. Нягледзячы на тое, што ў 1965 годзе паравозы яшчэ выконвалі значную частку грузаперавозак, ужо ў 1980 годзе ўдзельная вага цеплавознай цягі ў грузаабароце дасягнула 99,9 %, і толькі 0,1 % выконваўся электравозамі. Аднак да 1985 года доля электрацягі вырасла да 16,2 %{{sfn|Цімафееў|2013|с=145, 157}}. Гістарычным крокам стала электрыфікацыя пуцей. Першы ўчастак ад Мінска да станцыі [[Аляхновічы (станцыя)|Аляхновічы]] працягласцю 48 км быў электрыфікаваны ў снежні 1963 года, неўзабаве ў 1966 годзе электрычкі дайшлі да [[Маладзечна (станцыя)|Маладзечна]]{{sfn|Рогач|2003|с=299}}{{sfn|Цімафееў|2013|с=111}}. Далейшае развіццё адбывалася дынамічна: у 1970 годзе адкрыты рух да станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]], у 1971 годзе — да станцый [[Талька (станцыя)|Талька]] і [[Барысаў (станцыя)|Барысаў]] (у 1974 годзе электрыфікацыя гэтага кірунку была цалкам завершана), у 1973 годзе — да [[Асіповічы|Асіповічаў]], у 1975 годзе — да [[Стоўбцы (станцыя)|Стоўбцаў]]{{sfn|Рогач|2003|с=299}}{{sfn|Цімафееў|2013|с=118}}. Далейшая электрыфікацыя галоўнай магістралі ішла на ўчастках [[Орша]] — [[Красное (станцыя)|Красное]] (1979 год), [[Орша]] — [[Барысаў]] (1981 год), [[Стоўбцы]] — [[Баранавічы-Цэнтральныя|Баранавічы]] (1982 год) і [[Баранавічы]] — [[Брэст]] (1983 год). Гэта дазволіла арганізаваць скразны рух на электрацязе ад Брэста да Масквы{{sfn|Цімафееў|2013|с=118, 125}}. ==== Эканамічныя эксперыменты і ўмовы працы ==== У сярэдзіне 1980-х гадоў на Беларускай чыгунцы праводзіўся маштабны эканамічны эксперымент, накіраваны на павышэнне прадукцыйнасці працы і паляпшэнне арганізацыі перавозак. У рамках эксперыменту за 1985—1986 гады прадукцыйнасць працы вырасла на 15,8 %, колькасць работнікаў была скарочана на 13,2 тысячы чалавек, у асноўным за кошт сумяшчэння прафесій. Многія машыністы пачалі працаваць без памочнікаў, што дазволіла павысіць заработную плату і знізіць сабекошт перавозак{{sfn|Цімафееў|2013|с=219, 220}}. Актыўна ўкараняліся метады маршрутызацыі перавозак масавых грузаў, распрацоўваліся аўтаматызаваныя сістэмы кіравання (АСК) і выкарыстоўвалася вылічальная тэхніка для адсочвання руху саставаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=239, 243}}. Значная ўвага ўдзялялася сацыяльнай сферы: будаваліся бальніцы, прафілакторыі (напрыклад, санаторый «[[Талька (санаторый)|Талька]]» Мінскага аддзялення), жыллё для работнікаў уздоўж ліній і буйныя аб'екты культуры{{sfn|Цімафееў|2013|с=310, 329, 341}}. == Сучасны стан і інфраструктура == Сёння тэрыторыю Беларусі перасякаюць 4 шыротныя і 4 мерыдыянальныя чыгуначныя лініі. Важнейшай транзітнай магістраллю з'яўляецца двухпутная электрыфікаваная чыгунка Брэст — Орша (найбольш тэхнічна абсталяваная ў краіне). На асобных яе ўчастках хуткасць грузавых паяздоў дасягае 100 км/г, пасажырскіх — да 140 км/г{{sfn|Рогач|2003|с=299}}. Сярод грузаў, якія транспартуюцца па чыгунцы, традыцыйна пераважаюць [[нафта]] і нафтапрадукты (каля 27 %), будаўнічыя матэрыялы (26 %), хімічныя ўгнаенні (19 %), лесаматэрыялы (5 %), [[Цэмент|цэмент]] і [[Чорныя металы|чорныя металы]]{{sfn|Рогач|2003|с=299}}. На магістральных пуцях выкарыстоўваецца [[Шырыня каляі|каляіна]] [[Руская каляя|1520 мм]], эксплуатацыйная даўжыня пуцей — 5480 км, з іх (станам на пачатак 2010-х гадоў) двушляховыя ўчасткі складаюць 1640 км, аднапуцявыя — 3867 км. Агульная працягласць электрыфікаваных ліній на пачатак 2019 года была 1228 км (22,4 % ад агульнай працягласці чыгункі), большая частка якіх працуе на [[Пераменны ток|пераменным току]] 25 кВ, а 26 км (участкі на беларуска-польскай мяжы) працуюць на [[Пастаянны ток|пастаянным току]] 3,3 кВ. Гушчыня чыгуначнай сеткі ў Беларусі з'яўляецца адной з найвышэйшых у СНД і складае звыш 27 км на 1000 км²{{sfn|Рогач|2003|с=299}}. {| class="wikitable" !Год !Працягласць<br /><br />пуцей агульнага<br />карыстання, км<ref>Транспорт и связь в Республике Беларусь. — {{Мн.}}, 2012. — С. 41.</ref><ref>Транспорт и связь в Республике Беларусь. — {{Мн.}}, 2018. — С. 38.</ref><ref>Беларусь в цифрах. — {{Мн.}}, 2019. — С. 48.</ref> !у т. л.<br/>электрыфікаваных, км |- |2000 |5533 |874 |- |2005 |5518 |897 |- |2010 |5503 |898 |- |2011 |5503 |899 |- |2012 |5483 |899 |- |2013 |5490 |1013 |- |2014 |5491 |1012 |- |2015 |5491 |1128 |- |2016 |5480 |1131 |- |2017 |5480 |1215 |- |2018 |5480 |1228 |} == Гл. таксама == * [[Беларуская чыгунка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=17 |артыкул=Чыгуначны транспарт |аўтар=[[П. І. Рогач|Рогач П. І.]] |старонкі=299 |ref=Рогач}} * {{Крыніцы/БРЭ|том=3 |артыкул=Белоруссия |старонкі= |ref=ВРЭ}} * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя транспарту Беларусі]] 7s5ttzz5d663oz52kp7fwv2m05kz4t6 0 761637 5160539 4917702 2026-07-03T11:59:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160539 wikitext text/x-wiki {{палітычная партыя}} '''Камуністычная партыя Літвы''' ({{Lang-lt|Lietuvos komunistų partija}}) — палітычная партыя ў [[Літва|Літве]], з 1940 па 1990 — кіруючая ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. == Гісторыя == === Утварэнне === Яшчэ ў 1895 годзе ў Літве ўзнік Цэнтр літоўскіх сацыял-дэмакратаў. У наступным годзе ўтворана [[Сацыял-дэмакратычная партыя (Літва)|Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы]]. Па ініцыятыве [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Ф. Дзяржынскага]] ў 1900 годзе левыя сілы аб’ядналіся ў партыю [[Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы]] (СДКПіЛ). З 1901 года існавала таксама Віленская група РСДРП. У 1906 годзе ўтварыўся Саюз РСДРП Літвы і Беларусі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года пачалі ўзнікаць літоўскія секцыі [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя (бальшавікоў)|РСДРП (б)]] і [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП (б)]], узначаленыя часовым Цэнтральным бюро ([[Вінцас Міцкявічус-Капсукас|В. Міцкявічус-Капсукас]]). У кастрычніку 1918 года іх аб’яднаў I з’езд Камуністычнай партыі Літвы. У сувязі з аб’яднаннем у 1919 годзе савецкіх рэспублік Літвы і Беларусі існавала адзіная [[Камуністычная партыя (бальшавікоў) Літвы і Беларусі|КПЛіБ]] у складзе РКП (б). === 1920—1940 гады === Пасля падзелу КПЛіБ у 1920 годзе працягнула існаванне асобная КПЛ (член [[Камуністычны інтэрнацыянал|Камінтэрна]] з 1921). Вяла барацьбу супраць [[Гісторыя Літвы|першай Літоўскай Рэспублікі]]. Падвяргалася рэпрэсіям уладаў. Пасля перавароту пад кіраўніцтвам [[Антанас Смятона|А. Смятоны]] ў снежні 1926 года былі арыштаваныя і расстраляныя чацвёра кіраўнікоў КПЛ, у тым ліку [[Казіс Гедрыс|К. Гедрыс]]. Усяго ў гады аўтарытарнага рэжыму было асуджана каля 3000 камуністаў, да 7000 заключаны ў турмы і канцлагеры. Партыя перайшла на нелегальнае становішча. === 1940—1990 гады === [[Файл:GO9_2019_2.jpg|міні|Будынак ЦК КПЛ у 1948—1982 (у цяперашні час — [[гандлёвы цэнтр]] GO9)]] [[Файл:Building_of_the_Government_of_Lithuania.JPG|справа|міні|Будынак ЦК КПЛ у 1982—1991 (у цяперашні час — палац [[Урад Літвы|урада Літвы]])]] З усталяваннем савецкай улады КПЛ стала кіруючай і накіроўваючай сілай [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]], у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўзначальвала [[Партызанскі рух у Літве падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскі рух]] на акупаванай тэрыторыі (92 атрады, 10 000 чал.), затым — працу па аднаўленні разбуранай гаспадаркі і правядзенні аграрнай рэформы. Станам на студзень 1973 года КПЛ налічвала 131 539 членаў, на 1976 — 138 547 членаў. З пачаткам [[Перабудова|гарбачоўскай перабудовы]] ў рэспубліцы абвастрыліся нацыянальныя праблемы. Пад уплыў гэтых тэндэнцый падпала і кіраўніцтва КПЛ, з прычыны чаго ў снежні 1989 адбыўся раскол. Частка партыі на чале з тагачасным першым сакратаром [[Альгірдас Бразаўскас|А. Бразаўскасам]] абвясціла выхад са складу [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] і стварэнне '''КПЛ (самастойнай)''' (каля 86 тыс. чал.). Нязгодныя з гэтым рашэннем камуністы стварылі сваю '''КПЛ (КПСС)''' на чале з прафесарам [[Мікалас Буракявічус|М. Буракявічусам]] (каля 40 тыс. чал.). КПЛ (с) даволі хутка эвалюцыянавала ў бок традыцыйнай еўрапейскай [[Сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратыі]] і ў снежні 1990 года была перайменавана ў [[Дэмакратычная партыя працы Літвы|Дэмакратычную партыю працы]]. КПЛ (КПСС) працягвала выступаць з інтэрнацыяналісцкіх пазіцый, выступаючы супраць выхаду Літвы са складу СССР. Камуністы прынялі актыўны ўдзел у [[Падзеі ў Вільні (1991)|студзеньскіх падзеях 1991 года ў Вільні]], ініцыіруючы стварэнне камітэтаў нацыянальнага выратавання, і ўступілі ў жорсткае супрацьстаянне з уладамі [[Гісторыя Літвы|другой Літоўскай Рэспублікі]]. === Пасля 1991 года=== Пасля [[Жнівеньскі путч|жнівеньскага путчу 1991 года]] і [[Распад СССР|распаду СССР]] структуры КПЛ (КПСС) у рэспубліцы былі фактычна разгромленыя, кіраўніцтва эмігравала. 23 жніўня 1991 года дзейнасць партыі забароненая на тэрыторыі Літвы<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/Постановление%20Конституционного%20Суда%20РФ%20от%2030.11.1992%20№%209-П/Часть%20IV s:Постановление Конституционного Суда РФ от 30.11.1992 № 9-П/Часть IV]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/30years/784046|title=Деятельность компартии Литвы под запретом|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000638/https://www.interfax.ru/30years/784046|archive-date=2022-05-17|access-date=2022-04-16|url-status=live}}</ref>. Праз тры тыдні, 16 верасня ў Мінску прайшло выязное пасяджэнне Бюро ЦК, на якім было прынята рашэнне аб працягу дзейнасці Кампартыі Літвы ва ўмовах падполля<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.regnum.ru/news/polit/1366266.html|title=Юозас Ермалавичюс: Чего не понимали разрушители СССР?|website=www.regnum.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804232102/https://regnum.ru/news/polit/1366266.html|archive-date=2018-08-04|access-date=2019-01-12|url-status=live}}</ref>. У студзені 1994 года першы сакратар ЦК КПЛ М. Буракявічус быў арыштаваны беларускімі спецслужбамі ў [[Мінск]]у, а затым перададзены Літве<ref>[http://eurocenter.by/analitics/belarus-i-litva-skvoz-debri-istorii-i-politiki Беларусь и Литва: сквозь дебри истории и политики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130225213100/http://eurocenter.by/analitics/belarus-i-litva-skvoz-debri-istorii-i-politiki |date=25 лютага 2013 }}. Центр европейских исследований (Беларусь), 13 мая, 2012</ref>. У жніўні 1999 года ён быў асуджаны на 12 гадоў зняволення. У перыяд са жніўня 1996 па студзень 1997 КПЛ уваходзіла ў склад [[Саюз камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза|СКП—КПСС]]<ref>{{Cite web|url=http://kpss.net.ru/|title=Коммунистическая партия Советского Союза|archive-url=https://archive.today/20140107215049/http://kpss.net.ru/|archive-date=2014-01-07|access-date=2021-08-14|url-status=live}}</ref>. На 2009 год на тэрыторыі Літвы партыя дзейнічала «ў асаблівых умовах»<ref>{{Cite web|url=http://kprf.ru/kpss/|title=Союз коммунистических партий — КПСС|archive-url=https://web.archive.org/web/20041231155712/http://www.kprf.ru/kpss/kpss_people/|archive-date=2004-12-31|access-date=2009-11-21|url-status=live}}</ref>, а кіруючыя органы КПЛ знаходзіліся ў падполлі<ref>''Чеслав Высоцкий.'' [https://web.archive.org/web/20121101135205/http://gazeta-pravda.ru/content/view/2626/1/ Не остановить восход солнца] // «Правда» от 03.10.2009</ref>. Пасля смерці М. Буракявічуса VII канферэнцыя Кампартыі Літвы, якая прайшла ў сакавіку 2017 года, абрала новага першага сакратара ЦК, але адмовілася агучваць яго прозвішча да таго часу, пакуль не будзе знятая забарона на дзейнасць партыі<ref>{{Cite web|url=https://kprf.ru/international/ussr/163653.html|title=«Голос из подполья». На днях состоялась VII конференция Коммунистической партии Литвы|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329051316/https://kprf.ru/international/ussr/163653.html|archive-date=2017-03-29|access-date=2017-03-28|url-status=live}}</ref>. == Першыя сакратары == * [[Эйдукявічус, Пранас Вінцовіч|Пранас Эйдукявічус]] (кастрычнік 1918 — 1919, старшыня) * [[Вінцас Міцкявічус-Капсукас]] (сакавік 1919 — верасень 1920) * [[Караліс Пажэла]] (1923 — снежань 1926) * [[Антанас Юозавіч Снечкус|Антанас Снечкус]] (1936—1939; 15 жніўня 1940 года — 22 студзеня 1974 года) * [[Грышкявічус, Пятрас Пятровіч|Пятрас Грышкявічус]] (18 лютага 1974 года — 14 лістапада 1987 года) * [[Рынгаўдас Сонгайла|Рынгаўдас-Браніславас Сонгайла]] (1 снежня 1987 года — 20 кастрычніка 1988 года) * [[Альгірдас Бразаўскас]] (20 кастрычніка 1988 года — 20 снежня 1989 года) * [[Буракявічус, Мікола Марціновіч|Мікола Буракявічус]] (3 сакавіка 1990 года — 23 жніўня 1991 года; пасля забароны партыі працаваў ва ўмовах падполля аж да свайго скону 20 студзеня 2016 года) == Заўвагі == {{Reflist}} == Літаратура == * Большая Советская Энциклопедия/Литовская Советская Социалистическая Республика == Спасылкі == * [http://www.knowbysight.info/1_LITV/07703.asp Коммунистическая партия Литвы] * [http://www.knowbysight.info/1_LITV/07627.asp Коммунистическая партия Литвы (КПСС) 1989 - 1991] {{ВС}} [[Катэгорыя:Літоўская ССР]] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Літвы]] [[Катэгорыя:Камуністычная партыя Літвы]] mop3e2kh7l9u3nnf9nrganov6qzk4jq 0 775748 5160707 4863044 2026-07-04T03:22:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160707 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шавель}} {{Пісьменнік}} '''Кастусь (Канстанцін Міхайлавіч) Ша́вель'''{{sfn|БелЭн|2003}} ({{ДН|5|6|1912}}—{{ДС|19|8|1987}}) — савецкі і беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Кухцічы]] (зараз ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Скончыў Кухціцкую пачатковую школу<ref name="У">[http://uzdalib.by/уздзеншчына-літаратурная/ Кастусь Шавель // ДУК «Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса»]</ref>. З 1928 года вучыўся ў [[Мінскі гарадскі педагагічны каледж|Мінскім педагагічным тэхнікуме імя У. Ігнатоўскага]]<ref name="У" />. У 1938 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут]]. Працаваў настаўнікам, выкладаў беларускую мову і літаратуру ў [[Негарэлае|Негарэльскай]] сярэдняй школе{{sfn|БП|1994}}. У 1942—1943 гадах на пасадзе дырэктара Сямёнавіцкай сямігадовай школы<ref name="У" />. У 1943—1944 гадах К. Шавель сувязны партызанскага атрада імя С. Лазо, распаўсюджваў лістоўкі, перадаваў паперу для газет<ref name="У" />. У 1944 годзе быў прызваны ў [[Савецкая Армія|Савецкую Армію]]. Пасля быў арыштаваны за [[калабарацыянізм]] і пакараны дзясяццю гадамі зняволення<ref name="У" />. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1944—1945 гадах<ref name="У" />. З 1956 года працаваў [[бухгалтар]]ам у калгасе імя Ільіча (у вёсцы [[Лоша (Уздзенскі раён)|Лоша]]<ref name="У" />). З 1969 года жыў у вёсцы Кухцічы, працаваў у калгасе<ref name="У" />. Памёр Кастусь Шавель 19 жніўня 1987 года. Пахаваны ў вёсцы Кухцічы<ref name="У" />. == Творчасць == Друкавацца пачаў у 1927 годзе ў часопісе «[[Беларускі піянер]]». У творчасці Кастуся Шавеля адлюстраваны тэмы любві да Бацькаўшчыны, кахання, сувязі з прыродай. Аўтар кніг паэзіі «Мой кут салаўіны» (1967), «Музыка нівы» (1977), «Пахне бяроста» (1978), «Цалуйце хлеб» (1981), «Асеннія пракосы» (1983), «Край мой там, дзе Нёман льецца» (1994). === Выданні === * Цалуйце хлеб. Вершы і паэмы — Мінск : [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], 1981. — 110, [2] с. * Асеннія пракосы. Вершы і паэма — Мінск : Мастацкая літаратура, 1983. — 61, [2] с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|17|Ша́вель Кастусь (Канстанцін Міхайлавіч)||355}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917—1990)|Кастусь Шавель|592}} == Спасылкі == * [http://uzdalib.by/уздзеншчына-літаратурная/ Уздзеншчына літаратурная. Пісьменнікі-землякі. Кастусь Шавель // ДУК «Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса»] * [http://uzdadb.by/кастусь-шавель/ Кастусь Шавель // Дзіцяча-юнацкі аддзел ДУК «Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240722035746/http://uzdadb.by/%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%88%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C/ |date=22 ліпеня 2024 }} * ''[[Ніл Гілевіч]]'' [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/hil2402ec.html Між роспаччу і надзеяй] // Часопіс "[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] swvzq9gu2s7zk0b3cokh8zdtsbwys1t 10 776873 5160796 4871309 2026-07-04T08:25:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160796 wikitext text/x-wiki {{Infobox |bodyclass = vcard |above = {{{name|{{{назва|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} |aboveclass = fn org |abovestyle = font-size:125%; |subheader = {{{subheader|{{{тып і спецыялізацыя порта|}}}}}} |headerstyle = background-color:#007ba7; color:white |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{выява|}}}}}}|property=P18|alt={{{image_alt|{{{альтэрнатыва выявы|}}}}}}|size={{#if:{{{image_size|{{{imagesize|{{{шырыня выявы|}}}}}}}}}|{{{image_size|{{{imagesize|{{{шырыня выявы|}}}}}}}}}|280px}}}} |caption = {{{caption|{{{image_caption|{{{подпіс да выявы|}}}}}}}}} |image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|{{{лагатып|}}}}}}|property=P154|alt={{{logo_alt|{{{альтэрнатыва лагатыпа|}}}}}}|size={{#if:{{{logo_size|{{{памер лагатыпа|}}}}}|{{{logo_size|{{{памер лагатыпа|}}}}}|150px}}}} |caption1 = {{{logo_caption|{{{подпіс лагатыпа|}}}}}} |label1 = {{Longitem|Арыгінальная назва}} |data1 = {{#if:{{{native_name|{{{арыгінальная назва|}}}}}}|{{#if:{{{native_name_lang|{{{мова арыгінальнай назвы|}}}}}}|{{lang|{{{native_name_lang|{{{мова арыгінальнай назвы|}}}}}}|{{{native_name|{{{арыгінальная назва|}}}}}} }}|{{{native_name|{{{арыгінальная назва|}}}}}} }} }} |header2 = Размяшчэнне |class3 = note |label3 = [[Краіна]] |data3 = {{wikidata|P17|{{{country|{{{краіна|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |label4 = [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|АТА]] |data4 = {{wikidata|P131|{{{admin_unit|{{{адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |rowclass5= adr |class5 = locality |label5 = Месцазнаходжанне |data5 = {{{location|{{{месцазнаходжанне|}}}}}} |label6 = [[Геаграфічныя каардынаты|Каардынаты]] |data6 = {{wikidata|P625|{{{coordinates|{{{каардынаты|}}}}} {{{coordinates_footnotes|}}}|from={{{from|}}}}} |label7 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} |data7 = {{{grid_position|}}} |label8 = {{нп|UN/LOCODE}} |data8 = {{wikidata|P1937|{{{locode|}}}|from={{{from|}}}}} |header9 = Агульная інфармацыя |class10 = note |label10 = Пабудаваны |data10 = {{{built|{{{пабудаваны|}}}}}} |class11 = note |label11 = Адкрыты |data11 = {{{opened|{{{адкрыты|}}}}}} |class12 = note |label12 = Закрыты |data12 = {{{closed|{{{закрыты|}}}}}} |label13 = [[Суб’ект гаспадарання|Кіраванне]] |data13 = {{{operated|{{{форма кіравання|}}}}}} |label14 = [[Уласнасць|Уласнік]] |data14 = {{{owner|{{{уласнік|}}}}}} |label15 = Тып [[Гавань|гавані]] |data15 = {{{type|{{{тып|}}}}}} |label16 = Час навігацыі |data16 = {{{navigation_season|{{{час навігацыі|}}}}}} |label17 = Працаўнікі |data17 = {{{employees|{{{працаўнікі|}}}}}} |label18 = {{{leadershiptitle|{{{назва пасады кіраўніка порта|Кіраўнік}}}}}} |data18 = {{{leader|{{{ініцыялы|}}}}}} |label19 = {{{blankdetailstitle1|{{{назва пасады дадаткова 1|}}}}}} |data19 = {{#if:{{{blankdetailstitle1|{{{назва пасады дадаткова 1|}}}}}|{{{blankdetails1|{{{ініцыялы дадаткова 1|}}}}}} |label20 = {{{blankdetailstitle2|{{{назва пасады дадаткова 2|}}}}}} |data20 = {{#if:{{{blankdetailstitle2|{{{назва пасады дадаткова 2|}}}}}|{{{blankdetails2|{{{ініцыялы дадаткова 2|}}}}}} |label21 = {{{blankdetailstitle3|{{{назва пасады дадаткова 3|}}}}}} |data21 = {{#if:{{{blankdetailstitle3|{{{назва пасады дадаткова 3|}}}}}|{{{blankdetails3|{{{ініцыялы дадаткова 3|}}}}}} |header22 = Характарыстыкі |label23 = Агульная плошча |data23 = {{wikidata|P2046|{{{size|{{{агульная плошча|}}}}}}|from={{{from|}}}}} |label24 = Плошча [[акваторыя|акваторыі]] |data24 = {{{sizewater|{{{плошча акваторыі|}}}}}} |label25 = Плошча сушы |data25 = {{{sizeland|{{{плошча тэрыторыі|}}}}}} |label26 = Прычалы (к-сць і даўжыня) |data26 = {{{berths|{{{колькасць і даўжыня прычалаў|}}}}}} |label27 = Колькасць портовых кранаў |data27 = {{{cranes|{{{колькасць партовых кранаў|}}}}}} |label28 = [[Асадка судна]] (глыбіня ля прычала) |data28 = {{{draft_depth|{{{глыбіня ля прычала|}}}}}} |label29 = [[Паветраная асадка]] |data29 = {{{air_draft|{{{паветраная асадка|}}}}}} |label30 = Характарыстыка вады |data30 = {{{water_characteristics|{{{характарыстыка вады|}}}}}} |label31 = [[:Катэгорыя:Тыпы суднаў і караблёў|Тыпы суднаў]] |data31 = {{{ships|{{{тыпы суднаў|}}}}}} |label32 = Колькасць [[Прычальныя збудаванні|прыстаней]] |data32 = {{{wharfs|{{{прыстані|}}}}}} |label33 = Колькасць [[Пірс (прычал)|пірсаў]] |data33 = {{{piers|{{{пірсы|}}}}}} |label34 = Колькасць платформ |data34 = {{{platforms|{{{платформы|}}}}}} |header35 = {{#if:{{{arrivals|}}}{{{cargotonnage|{{{грузаабарот|}}}}}}{{{containervolume|}}}{{{teu|}}}{{{cargovalue|}}}{{{passengertraffic|}}}{{{revenue|}}}{{{profit|}}}{{{capacity|{{{прапускная здольнасць|}}}}}}|Статыстыка}} |class36 = note |label36 = Прыбыццё [[Плывучы сродак|суднаў]] |data36 = {{{arrivals|{{{прыбыццё суднаў|}}}}}} |label37 = Гадавы [[танаж]] грузаў (грузаабарот) |data37 = {{{cargotonnage|{{{грузаабарот|}}}}}} |label38 = Прапускная здольнасць |data38 = {{{capacity|{{{прапускная здольнасць|}}}}}} |label39 = Гадавы аб'ём [[кантэйнер]]аў |data39 = {{{containervolume|{{{аб'ём кантэйнераў|}}}}}} |label40 = Гадавы [[Дваццаціфутавы эквівалент|TEU]] |data40 = {{{teu|}}} |label41 = Вартасць [[Грузавое судна|грузу]] |data41 = {{{cargovalue|{{{вартасць грузу|}}}}}} |label42 = [[Пасажырапаток]] |data42 = {{{passengertraffic|{{{пасажырапаток|}}}}}} |label43 = Гадавая [[выручка]] |data43 = {{{revenue|{{{выручка|}}}}}} |label44 = [[Чысты прыбытак]] |data44 = {{{profit|{{{чысты прыбытак|}}}}}} |label45 = {{{blankstatstitle1|{{{дадатковая статыстыка 1 загаловак|}}}}}} |data45 = {{#if:{{{blankstatstitle1|{{{дадатковая статыстыка 1 загаловак|}}}}}|{{{blankstats1|{{{дадатковая статыстыка 1|}}}}}} |label46 = {{{blankstatstitle2|{{{дадатковая статыстыка 2 загаловак|}}}}}} |data46 = {{#if:{{{blankstatstitle2|{{{дадатковая статыстыка 2 загаловак|}}}}}|{{{blankstats2|{{{дадатковая статыстыка 2|}}}}}} |label47 = {{{blankstatstitle3|{{{дадатковая статыстыка 3 загаловак|}}}}}} |data47 = {{#if:{{{blankstatstitle3|{{{дадатковая статыстыка 3 загаловак|}}}}}|{{{blankstats3|{{{дадатковая статыстыка 3|}}}}}} |header48 = Транспарт і інфраструктура |label49 = Транспартныя развязкі |data49 = {{{transport_links|{{{транспартныя развязкі|}}}}}} |label50 = Доступ з вуліцы |data50 = {{{streets|{{{вуліцы|}}}}}} |label51 = Тыпы грузавікоў |data51 = {{{trucks|{{{грузавікі|}}}}}} |label52 = Чыгуначныя лініі |data52 = {{{lines|{{{чыгуначныя лініі|}}}}}} |label53 = [[Шырыня каляі]] |data53 = {{{gauge|{{{шырыня каляі|}}}}}} |label54 = Бліжэйшая чыгуначная станцыя |data54 = {{{nearby_station|{{{бліжэйшая чыгуначная станцыя|}}}}}} |label55 = Бліжэйшы аэрапорт |data55 = {{{nearby_airport|{{{бліжэйшы аэрапорт|}}}}}} |header56 = Дадатковыя звесткі |label57 = Уласны флот |data57 = {{{own_fleet|{{{наяўнасць уласнага флоту|}}}}}} |label58 = [[Лацман|Лоцманскі]] пост |data58 = {{{pilot_station|{{{лоцпост|}}}}}} |label59 = Радыёсувязь |data59 = {{{radio_comms|{{{радыёсувязь|}}}}}} |label60 = Наяўнасць [[Радыёлакацыйная станцыя|РЛС]] |data60 = {{{radar|{{{наяўнасць РЛС|}}}}}} |label61 = Маякі і арыенціры |data61 = {{{navigation_aids|{{{наяўнасць маякоў, арыенціраў|}}}}}} |label62 = [[Стывідор]]ы |data62 = {{{stevedores|{{{стывідоры|}}}}}} |label63 = Дадатковыя паслугі |data63 = {{{extra_services|{{{дадатковыя паслугі|}}}}}} |label64 = Бліжэйшыя порты |data64 = {{{nearby_ports|{{{бліжэйшыя порты|}}}}}} |label65 = У літаратуры |data65 = {{{in_literature|{{{у літаратуры|}}}}}} |data66 = {{{module|{{{ўстаўка|}}}}}} |data67 = {{wikidata|P856|{{{website|{{{афіцыйны сайт|}}}}}|from={{{from|}}}}} |below = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}<noinclude> {{Дакументацыя}} </noinclude><!-- -->{{#if: {{{nocat|{{{без катэгорыі|}}}}}{{NAMESPACE}} ||[[Катэгорыя:Порты паводле алфавіце]]}}<!-- -->{{Антрапагеакарткі/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}} 3vfk3s01uoit9cvi10t9o3uxbnauwr7 5160797 5160796 2026-07-04T08:27:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160797 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Порт |from = {{{from|}}} |уверсе0 = {{{Тып і спецыялізацыя порта|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{Арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Фота|}}}|size={{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня}}}|caption={{{падпіс да фатаграфіі|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка |тэкст2 = {{{адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|}}} |вікіданыя2 = P131 |метка3 = Месцазнаходжанне |тэкст3 = {{{месцазнаходжанне|}}} |метка4 = [[UN/LOCODE]] |тэкст4 = {{wikidata|p1937|{{{locode|}}}|from={{{from|}}}}} |метка5 = Агульная плошча |тэкст5 = {{{агульная плошча|}}} |вікіданыя5 = p2046 |метка6 = Плошча акваторыі |тэкст6 = {{{плошча акваторыі|}}} |метка7 = Плошча тэрыторыі |тэкст7 = {{{плошча тэрыторыі|}}} |метка8 = Грузаабарот |тэкст8 = {{{грузаабарот|}}} |метка9 = Прапускная здольнасць |тэкст9 = {{{прапускная здольнасць|}}} |метка10 = Час навігацыі |тэкст10 = {{{час навігацыі|}}} |метка11 = Форма кіравання |тэкст11 = {{{форма кіравання|}}} |метка12 = К-сць і даўжыня прычалаў |тэкст12 = {{{к-сць і даўжыня прычалаў|}}} |метка13 = К-сць партовых кранаў |тэкст13 = {{{к-сць партовых кранаў|}}} |метка14 = Глыбіня ля прычала |тэкст14 = {{{глыбіня ля прычала|}}} |метка15 = Характарыстыка вады |тэкст15 = {{{характарыстыка вады|}}} |загаловак16 = Дадатковыя звесткі |метка17 = Наяўнасць уласнага флоту |тэкст17 = {{{наяўнасць уласнага флоту|}}} |метка18 = Транспартныя развязкі |тэкст18 = {{{транспартныя развязкі|}}} |метка19 = Лоцпост |тэкст19 = {{{лоцпост|}}} |метка20 = Радыёсувязь |тэкст20 = {{{радыёсувязь|}}} |метка21 = Наяўнасць РЛС |тэкст21 = {{{наяўнасць РЛС|}}} |метка22 = Наяўнасць маякоў, арыенціраў |тэкст22 = {{{наяўнасць маякоў, арыенціраў|}}} |метка23 = Стывідоры |тэкст23 = {{{стывідоры|}}} |метка24 = {{{назва пасады кіраўніка порта|}}} |тэкст24 = {{{ініцыялы|}}} |метка25 = {{{назва пасады дад|}}} |тэкст25 = {{{ініцыялы дад|}}} |тэкст26 = {{{дадатковыя паслугі|}}} |метка27 = Бліжэйшыя порты |тэкст27 = {{{бліжэйшыя порты|}}} |метка28 = Бліжэйшая чыгуначная станцыя |тэкст28 = {{{бліжэйшая чыгуначная станцыя|}}} |метка29 = Бліжэйшы аэрапорт |тэкст29 = {{{бліжэйшы аэрапорт|}}} |метка30 = У літаратуры |тэкст30 = {{{У літаратуры|}}} |метка31 = Сайт |тэкст31 = {{{афіцыйны сайт|}}} |вікіданыя31 = p856 |тэкст32 = {{{Устаўка|}}} |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{wikidata|p625|{{{Каардынаты|}}}|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} ||[[Катэгорыя:Порты па алфавіце]]}}<!-- -->{{Антропагеакарткі/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}}<!-- --><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> anegc24gzr8jcjkambidpunc620za0m 5160798 5160797 2026-07-04T08:27:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160798 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Порт |from = {{{from|}}} |уверсе0 = {{{Тып і спецыялізацыя порта|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{Арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Фота|}}}|size={{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня}}}|caption={{{падпіс да фатаграфіі|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка |тэкст2 = {{{адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|}}} |вікіданыя2 = P131 |метка3 = Месцазнаходжанне |тэкст3 = {{{месцазнаходжанне|}}} |метка4 = [[UN/LOCODE]] |тэкст4 = {{wikidata|p1937|{{{locode|}}}|from={{{from|}}}}} |метка5 = Агульная плошча |тэкст5 = {{{агульная плошча|}}} |вікіданыя5 = p2046 |метка6 = Плошча акваторыі |тэкст6 = {{{плошча акваторыі|}}} |метка7 = Плошча тэрыторыі |тэкст7 = {{{плошча тэрыторыі|}}} |метка8 = Грузаабарот |тэкст8 = {{{грузаабарот|}}} |метка9 = Прапускная здольнасць |тэкст9 = {{{прапускная здольнасць|}}} |метка10 = Час навігацыі |тэкст10 = {{{час навігацыі|}}} |метка11 = Форма кіравання |тэкст11 = {{{форма кіравання|}}} |метка12 = К-сць і даўжыня прычалаў |тэкст12 = {{{к-сць і даўжыня прычалаў|}}} |метка13 = К-сць партовых кранаў |тэкст13 = {{{к-сць партовых кранаў|}}} |метка14 = Глыбіня ля прычала |тэкст14 = {{{глыбіня ля прычала|}}} |метка15 = Характарыстыка вады |тэкст15 = {{{характарыстыка вады|}}} |загаловак16 = Дадатковыя звесткі |метка17 = Наяўнасць уласнага флоту |тэкст17 = {{{наяўнасць уласнага флоту|}}} |метка18 = Транспартныя развязкі |тэкст18 = {{{транспартныя развязкі|}}} |метка19 = Лоцпост |тэкст19 = {{{лоцпост|}}} |метка20 = Радыёсувязь |тэкст20 = {{{радыёсувязь|}}} |метка21 = Наяўнасць РЛС |тэкст21 = {{{наяўнасць РЛС|}}} |метка22 = Наяўнасць маякоў, арыенціраў |тэкст22 = {{{наяўнасць маякоў, арыенціраў|}}} |метка23 = Стывідоры |тэкст23 = {{{стывідоры|}}} |метка24 = {{{назва пасады кіраўніка порта|}}} |тэкст24 = {{{ініцыялы|}}} |метка25 = {{{назва пасады дад|}}} |тэкст25 = {{{ініцыялы дад|}}} |тэкст26 = {{{дадатковыя паслугі|}}} |метка27 = Бліжэйшыя порты |тэкст27 = {{{бліжэйшыя порты|}}} |метка28 = Бліжэйшая чыгуначная станцыя |тэкст28 = {{{бліжэйшая чыгуначная станцыя|}}} |метка29 = Бліжэйшы аэрапорт |тэкст29 = {{{бліжэйшы аэрапорт|}}} |метка30 = У літаратуры |тэкст30 = {{{у літаратуры|}}} |метка31 = Сайт |тэкст31 = {{{афіцыйны сайт|}}} |вікіданыя31 = p856 |тэкст32 = {{{Устаўка|}}} |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{wikidata|p625|{{{Каардынаты|}}}|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} ||[[Катэгорыя:Порты па алфавіце]]}}<!-- -->{{Антрапагеакарткі/Агульныя праверкі|{{{1|}}}}}<!-- --><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> 9pxt92hd48zx9mz1arxtg6j61bok1q5 5160799 5160798 2026-07-04T08:28:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160799 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Порт |from = {{{from|}}} |уверсе0 = {{{Тып і спецыялізацыя порта|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{Назва|}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{Арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{Фота|}}}|size={{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня}}}|caption={{{падпіс да фатаграфіі|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка |тэкст2 = {{{адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|}}} |вікіданыя2 = P131 |метка3 = Месцазнаходжанне |тэкст3 = {{{месцазнаходжанне|}}} |метка4 = [[UN/LOCODE]] |тэкст4 = {{wikidata|p1937|{{{locode|}}}|from={{{from|}}}}} |метка5 = Агульная плошча |тэкст5 = {{{агульная плошча|}}} |вікіданыя5 = p2046 |метка6 = Плошча акваторыі |тэкст6 = {{{плошча акваторыі|}}} |метка7 = Плошча тэрыторыі |тэкст7 = {{{плошча тэрыторыі|}}} |метка8 = Грузаабарот |тэкст8 = {{{грузаабарот|}}} |метка9 = Прапускная здольнасць |тэкст9 = {{{прапускная здольнасць|}}} |метка10 = Час навігацыі |тэкст10 = {{{час навігацыі|}}} |метка11 = Форма кіравання |тэкст11 = {{{форма кіравання|}}} |метка12 = К-сць і даўжыня прычалаў |тэкст12 = {{{к-сць і даўжыня прычалаў|}}} |метка13 = К-сць партовых кранаў |тэкст13 = {{{к-сць партовых кранаў|}}} |метка14 = Глыбіня ля прычала |тэкст14 = {{{глыбіня ля прычала|}}} |метка15 = Характарыстыка вады |тэкст15 = {{{характарыстыка вады|}}} |загаловак16 = Дадатковыя звесткі |метка17 = Наяўнасць уласнага флоту |тэкст17 = {{{наяўнасць уласнага флоту|}}} |метка18 = Транспартныя развязкі |тэкст18 = {{{транспартныя развязкі|}}} |метка19 = Лоцпост |тэкст19 = {{{лоцпост|}}} |метка20 = Радыёсувязь |тэкст20 = {{{радыёсувязь|}}} |метка21 = Наяўнасць РЛС |тэкст21 = {{{наяўнасць РЛС|}}} |метка22 = Наяўнасць маякоў, арыенціраў |тэкст22 = {{{наяўнасць маякоў, арыенціраў|}}} |метка23 = Стывідоры |тэкст23 = {{{стывідоры|}}} |метка24 = {{{назва пасады кіраўніка порта|}}} |тэкст24 = {{{ініцыялы|}}} |метка25 = {{{назва пасады дад|}}} |тэкст25 = {{{ініцыялы дад|}}} |тэкст26 = {{{дадатковыя паслугі|}}} |метка27 = Бліжэйшыя порты |тэкст27 = {{{бліжэйшыя порты|}}} |метка28 = Бліжэйшая чыгуначная станцыя |тэкст28 = {{{бліжэйшая чыгуначная станцыя|}}} |метка29 = Бліжэйшы аэрапорт |тэкст29 = {{{бліжэйшы аэрапорт|}}} |метка30 = У літаратуры |тэкст30 = {{{у літаратуры|}}} |метка31 = Сайт |тэкст31 = {{{афіцыйны сайт|}}} |вікіданыя31 = p856 |тэкст32 = {{{Устаўка|}}} |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{wikidata|p625|{{{Каардынаты|}}}|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} ||[[Катэгорыя:Порты паводле алфавіта]]}}<!-- --><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> 1q1dhszx9j8xwu86mg19b9omeun5k9m 5160802 5160799 2026-07-04T08:31:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160802 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Порт |from = {{{from|}}} |уверсе0 = {{{тып і спецыялізацыя порта|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{назва|}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{фота|}}}|size={{{шырыня|}}}|{{{шырыня}}}|caption={{{подпіс да фатаграфіі|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка |тэкст2 = {{{адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|}}} |вікіданыя2 = P131 |метка3 = Месцазнаходжанне |тэкст3 = {{{месцазнаходжанне|}}} |метка4 = [[UN/LOCODE]] |тэкст4 = {{wikidata|p1937|{{{locode|}}}|from={{{from|}}}}} |метка5 = Агульная плошча |тэкст5 = {{{агульная плошча|}}} |вікіданыя5 = p2046 |метка6 = Плошча акваторыі |тэкст6 = {{{плошча акваторыі|}}} |метка7 = Плошча тэрыторыі |тэкст7 = {{{плошча тэрыторыі|}}} |метка8 = Грузаабарот |тэкст8 = {{{грузаабарот|}}} |метка9 = Прапускная здольнасць |тэкст9 = {{{прапускная здольнасць|}}} |метка10 = Час навігацыі |тэкст10 = {{{час навігацыі|}}} |метка11 = Форма кіравання |тэкст11 = {{{форма кіравання|}}} |метка12 = К-сць і даўжыня прычалаў |тэкст12 = {{{к-сць і даўжыня прычалаў|}}} |метка13 = К-сць партовых кранаў |тэкст13 = {{{к-сць партовых кранаў|}}} |метка14 = Глыбіня ля прычала |тэкст14 = {{{глыбіня ля прычала|}}} |метка15 = Характарыстыка вады |тэкст15 = {{{характарыстыка вады|}}} |загаловак16 = Дадатковыя звесткі |метка17 = Наяўнасць уласнага флоту |тэкст17 = {{{наяўнасць уласнага флоту|}}} |метка18 = Транспартныя развязкі |тэкст18 = {{{транспартныя развязкі|}}} |метка19 = Лоцпост |тэкст19 = {{{лоцпост|}}} |метка20 = Радыёсувязь |тэкст20 = {{{радыёсувязь|}}} |метка21 = Наяўнасць РЛС |тэкст21 = {{{наяўнасць РЛС|}}} |метка22 = Наяўнасць маякоў, арыенціраў |тэкст22 = {{{наяўнасць маякоў, арыенціраў|}}} |метка23 = Стывідоры |тэкст23 = {{{стывідоры|}}} |метка24 = {{{назва пасады кіраўніка порта|}}} |тэкст24 = {{{ініцыялы|}}} |метка25 = {{{назва пасады дад|}}} |тэкст25 = {{{ініцыялы дад|}}} |тэкст26 = {{{дадатковыя паслугі|}}} |метка27 = Бліжэйшыя порты |тэкст27 = {{{бліжэйшыя порты|}}} |метка28 = Бліжэйшая чыгуначная станцыя |тэкст28 = {{{бліжэйшая чыгуначная станцыя|}}} |метка29 = Бліжэйшы аэрапорт |тэкст29 = {{{бліжэйшы аэрапорт|}}} |метка30 = У літаратуры |тэкст30 = {{{у літаратуры|}}} |метка31 = Сайт |тэкст31 = {{{афіцыйны сайт|}}} |вікіданыя31 = p856 |тэкст32 = {{{устаўка|}}} |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{wikidata|p625|{{{каардынаты|}}}|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} ||[[Катэгорыя:Порты паводле алфавіта]]}}<!-- --><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> 6ervdnrre5aaknaemiuetfln2n53ao5 5160807 5160802 2026-07-04T08:38:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160807 wikitext text/x-wiki {{Картка |імя = Порт |from = {{{from|}}} |уверсе0 = {{{тып і спецыялізацыя порта|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{назва|}}}|from={{{from|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18|{{{фота|}}}|size={{{шырыня|}}}|{{{шырыня}}}|caption={{{подпіс да фатаграфіі|}}}|from={{{from|}}}}} |метка1 = Краіна |тэкст1 = {{{краіна|}}} |вікіданыя1 = P17 |метка2 = Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка |тэкст2 = {{{адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка|}}} |вікіданыя2 = P131 |метка3 = Месцазнаходжанне |тэкст3 = {{{месцазнаходжанне|}}} |метка4 = [[UN/LOCODE]] |тэкст4 = {{wikidata|p1937|{{{locode|}}}|from={{{from|}}}}} |метка5 = Агульная плошча |тэкст5 = {{{агульная плошча|}}} |вікіданыя5 = p2046 |метка6 = Плошча акваторыі |тэкст6 = {{{плошча акваторыі|}}} |метка7 = Плошча тэрыторыі |тэкст7 = {{{плошча тэрыторыі|}}} |метка8 = Грузаабарот |тэкст8 = {{{грузаабарот|}}} |метка9 = Прапускная здольнасць |тэкст9 = {{{прапускная здольнасць|}}} |метка10 = Час навігацыі |тэкст10 = {{{час навігацыі|}}} |метка11 = Форма кіравання |тэкст11 = {{{форма кіравання|}}} |метка12 = К-сць і даўжыня прычалаў |тэкст12 = {{{к-сць і даўжыня прычалаў|}}} |метка13 = К-сць партовых кранаў |тэкст13 = {{{к-сць партовых кранаў|}}} |метка14 = Глыбіня ля прычала |тэкст14 = {{{глыбіня ля прычала|}}} |метка15 = Характарыстыка вады |тэкст15 = {{{характарыстыка вады|}}} |загаловак16 = Дадатковыя звесткі |метка17 = Наяўнасць уласнага флоту |тэкст17 = {{{наяўнасць уласнага флоту|}}} |метка18 = Транспартныя развязкі |тэкст18 = {{{транспартныя развязкі|}}} |метка19 = Лоцпост |тэкст19 = {{{лоцпост|}}} |метка20 = Радыёсувязь |тэкст20 = {{{радыёсувязь|}}} |метка21 = Наяўнасць РЛС |тэкст21 = {{{наяўнасць РЛС|}}} |метка22 = Наяўнасць маякоў, арыенціраў |тэкст22 = {{{наяўнасць маякоў, арыенціраў|}}} |метка23 = Стывідоры |тэкст23 = {{{стывідоры|}}} |метка24 = {{{назва пасады кіраўніка порта|}}} |тэкст24 = {{{ініцыялы|}}} |метка25 = {{{назва пасады дад|}}} |тэкст25 = {{{ініцыялы дад|}}} |тэкст26 = {{{дадатковыя паслугі|}}} |метка27 = Бліжэйшыя парты |тэкст27 = {{{бліжэйшыя парты|{{{бліжэйшыя порты|}}}}}} |метка28 = Бліжэйшая чыгуначная станцыя |тэкст28 = {{{бліжэйшая чыгуначная станцыя|}}} |метка29 = Бліжэйшы аэрапорт |тэкст29 = {{{бліжэйшы аэрапорт|}}} |метка30 = У літаратуры |тэкст30 = {{{у літаратуры|}}} |метка31 = Сайт |тэкст31 = {{{афіцыйны сайт|}}} |вікіданыя31 = p856 |тэкст32 = {{{устаўка|}}} |унізе = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} |унізе2 = {{wikidata|p625|{{{каардынаты|}}}|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{nocat|}}}{{NAMESPACE}} ||[[Катэгорыя:Парты паводле алфавіта]]}}<!-- --><noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> ocfqi6mb5wy6qsrffma9cpdphrffiep 0 779316 5160762 5142102 2026-07-04T07:34:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160762 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа |Дата = [[25 снежня]] [[2024]] |Параненыя=28 }} '''Катастрофа Embraer E190 у аэрапорце Актау''' — авіякатастрофа, якая здарылася раніцай [[25 снежня]] [[2024]] года з самалётам Embraer E190 «[[Азербайджанскія авіялініі|Азербайджанскіх авіяліній]]» (пасажырскі рэйс № 8243 па маршруце [[Баку]] — [[Грозны]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://orda.kz/passazhirskij-samolet-ruhnul-v-ajeroportu-aktau-396121/|title=Пассажирский самолёт рухнул в аэропорту Актау|website=Orda.kz|date=2024-12-25}}</ref>, што ўпаў побач з узлётна-пасадачнай паласой аэрапорта горада [[Актау]] і загарэўся. На борце знаходзілася 67 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krushenie-samoleta-azerbaijan-airlines-bliz-aktau-online-557947/|title=Крушение самолета Azerbaijan Airlines близ Актау: online-трансляция|lang=ru|last=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.azal.az/ru/airline/news/details/?id=25122024#/|title=Информация пресс-службы|website=www.azal.az|access-date=2024-12-25}}</ref> (62 пасажыры і 5 членаў экіпажа), з іх выжыла 28<ref>{{cite web |author= |authorlink= |date=2024-12-25|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/emer/press/news/details/909587?lang=ru |title=На место происшествия прибыл Глава МЧС Казахстана |format= |work= |website=gov.kz |publisher=gov.kz |accessdate=2024-12-25 |lang= |description= }}</ref>. == Самалёт == Пацярпелым самалётам быў Embraer ERJ-190AR (бартавы нумар 4K-AZ65)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/468275|title=Accident Embraer ERJ-190AR 4K-AZ65, Wednesday 25 December 2024|first=Harro|last=Ranter|website=asn.flightsafety.org|access-date=2024-12-25}}</ref>. Быў пабудаваны ў 2013 годзе, і ў ліпені 2013 года быў перададзены ў [[Азербайджанскія авіялініі]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.planespotters.net/airframe/embraer-erj-190-4k-az65-azal-azerbaijan-airlines/38q464|title=4K-AZ65 AZAL Azerbaijan Airlines Embraer ERJ-190AR (ERJ-190-100 IGW)|website=www.planespotters.net|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>. Самалёт быў абсталяваны двума турбавентылятарнымі рухавікамі General Electric CF34-10E<ref name=":1" />. == Экіпаж і пасажыры == Azerbaijan Airlines апублікаваў спіс з 62 пасажыраў, якія знаходзіліся на борце самалёта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bc9bd9a79473b96ec1207?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Azerbaijan Airlines опубликовала список пассажиров разбившегося самолета|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nur.kz/incident/emergency/2204778-krushenie-samoleta-bliz-aktau-obnarodovan-spisok-passazhirov/|title=Крушение самолета близ Актау: обнародован полный список пассажиров|website=NUR.KZ|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref> (пазней іх колькасць узрасла на 2<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bd27e9a794737effc443d?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=В МЧС уточнили число людей на борту упавшего самолета в Актау|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>), з іх 16 былі грамадзянамі Расійскай Федэрацыі, 42 — грамадзянамі Азербайджана, 6 — грамадзянамі Казахстана, 3 — грамадзянамі Кыргызстана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nur.kz/incident/emergency/2204825-krushenie-samoleta-bliz-aktau-chto-izvestno-na-tekushchiy-moment/|title=Крушение самолета близ Актау: что известно на текущий момент|website=NUR.KZ|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>. {| class="wikitable sortable" ! rowspan="1" |Грамадзянства ! colspan="1" |Пасажыры ! colspan="1" |Экіпаж ! colspan="1" |Агулам |- valign="top" |{{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]] | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |42 |- valign="top" |{{Сцяг Расіі}} [[Расія]] | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |16 |- valign="top" |{{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]] | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |6 |- |{{Сцяг Кыргызстана}} [[Кыргызстан]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 |- valign="top" |'''Агулам''' | style="text-align:center;" |'''62''' | style="text-align:center;" |'''5''' | style="text-align:center;" |'''67''' |} == Ход падзей == 25 снежня 2024 года ў 03:55 па [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] самалёт вылецеў з [[Міжнародны аэрапорт Гейдара Аліева|міжнароднага аэрапорта Гейдара Аліева]] ў Баку і накіраваўся ў [[Грозны (аэрапорт)|аэрапорт Грознага]]<ref name=":1"/>. Абстаноўка ў раёне Грознага ў гэты час была вельмі складанай. У раёне аэрапорта аб’яўляўся план «''Ковёр''» з-за нападаў украінскіх беспілотных лятальных апаратаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/proisshestviya/22787935|title=Опубликовано полное заявление главы Росавиации по катастрофе в Актау|website=ТАСС|date=2024-12-27|access-date=2024-12-27}}</ref>. Экіпаж борта паведамляў пра моцны ўдар і выбух у раёне задніх крэслаў. Камандзір самалёта двойчы спрабаваў пасадзіць яго ў Грозным. Паведамлялася, што самалёт перанакіроўвалі ў [[Махачкала|Махачкалу]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bbb089a794729dcdcfb65?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Власти объяснили, как летевший в Чечню самолет оказался в Казахстане|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>. У 06:07 па UTC, знаходзячыся над [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.flightradar24.com/data/aircraft/4k-az65#3879c26d|title=Live Flight Tracker - Real-Time Flight Tracker Map|last=Flightradar24|website=Flightradar24|access-date=2024-12-25}}</ref>, экіпаж самалёта падаў сігнал 7700 (надзвычайная сітуацыя)<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/chto-izvestno-ob-upavshem-samolete-bliz-aktau-557928/|title=Что известно об упавшем самолете близ Актау|last=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>, пасля чаго камандзір прыняў рашэнне сысці на запасны аэрапорт у [[Актау]]<ref name=":0" />. Аварыйная пасадка выконвалася ў рэжыме ''direct mode'' пасля адмовы сістэмы кіравання<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/1000527|title=Самолет AZAL готовился к посадке в режиме direct mode после отказа системы управления|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref>. Самалёт зрабіў два заходы над аэрапортам горада [[Актау]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2024/12/25/24709976.shtml|title=Самолет, летевший из Баку в Грозный, упал в аэропорту Актау - Газета.Ru {{!}} Новости|website=Газета.Ru|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>. У 6:28<ref name=":1" /> па UTC, знаходзячыся на нізкай вышыні з апушчаным носам, самалёт на адлегласці да аэрапорта каля трох кіламетраў сутыкнуўся з зямлёй і загарэўся. На месцы катастрофы былі задзейнічаны 150 ратавальнікаў і 45 адзінак тэхнікі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tourdom.ru/news/na-bortu-poterpevshego-krushenie-v-aktau-samoleta-mog-vzorvatsya-ballon-.html|title=На борту потерпевшего крушение в Актау самолета мог взорваться баллон|website=Tourdom.ru|access-date=2024-12-25}}</ref>. == Расследаванне == Па факце крушэння Embraer E190 пад Актау, Генпракуратура Азербайджана завяла крымінальныя справы па артыкулах 262.3 (парушэнне правіл бяспекі руху і эксплуатацыі паветранага транспарту, што пацягнула па неасцярожнасці смерць двух або больш асоб) і 314.3 (халатнасць), праваахоўныя органы Казахстана завялі крымінальную справу па артыкуле 345 (парушэнне правілаў бяспекі пры эксплуатацыі транспартнага сродку, якое пацягнула па неасцярожнасці смерць двух або больш асоб), а Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі завёў крымінальную справу па артыкуле 263 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК]] (парушэнне правіл бяспекі руху і эксплуатацыі паветранага транспарту)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/society/25/12/2024/676bd75c9a79473659912638?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Три страны завели уголовные дела после крушения самолета в Актау|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>. Сярод версій крушэння — абстрэл сродкамі СПА (прабоіны ў корпусе, пашкоджанні рухавіка, прыкметныя на відэаздымцы з салона незадоўга да падзення)<ref>{{Cite web |url=https://www.moscowtimes.ru/2024/12/25/upavshii-v-kazahstane-samolet-mogli-sbit-sistemoi-pvo-a151391 |title=«Был взрыв». Упавший в Казахстане самолет могли подбить системой ПВО - Русская служба The Moscow Times<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=26 снежня 2024 |archive-date=26 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226142612/https://www.moscowtimes.ru/2024/12/25/upavshii-v-kazahstane-samolet-mogli-sbit-sistemoi-pvo-a151391 |url-status=dead }}</ref>, сутыкненне з птушкамі, выбух кіслароднага балона на борце самалёта або тэхнічная няспраўнасці<ref>[https://censor.net/en/videonews/3526969/explosions-caused-by-uavs-are-heard-in-chechen-capital-grozny Explosions ring out in Grozny: UAV attack is ongoing - Russian media. VIDEO Source: https://censor.net/en/v3526969]</ref>. Было выяўлена шмат скразных і нескразных пашкоджанняў рознай велічыні і формы ў хваставой частцы фюзеляжа, кіля і стабілізатара, рулёў вышыні і напрамку. Падобныя пашкоджанні былі знойдзены на левым рухавіку і левым крыле паветранага судна, а таксама на агрэгатах і кампанентах. У некаторых месцах пашкоджанні маюць правільную прамавугольную форму<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/proisshestviya/23053169|title=В корпусе упавшего борта AZAL нашли сквозные повреждения|website=ТАСС|date=2025-02-04|access-date=2025-02-04}}</ref>. Паводле азербайджанскіх урадавых крыніц, прычынай стаў абстрэл ракетай «зямля-паветра», выпушчанай ЗРГК «Панцыр-С» УС Расіі, які адбіваў у гэты дзень атакі ўкраінскіх БПЛА на аэрапорт Грозны<ref name="meduza">{{Cite web|url= https://storage.googleapis.com/gsc-link/b4095f09.html|title= Reuters: самолет Azerbaijan Airlines был сбит российской системой ПВО «Панцирь-С»|lang=ru|website=[[Meduza]]|date=2024-12-26|access-date=2024-12-26}}</ref><ref name="reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/azerbaijan-airlines-flight-was-downed-by-russian-air-defence-system-four-sources-2024-12-26/ |title=Russian air-defense system downed Azerbaijan plane, sources say |author=Nailia Bagirova and Gleb Stolyarov |publisher=Reuters |lang=en |date=2024-12-26 |access-date=2024-12-27}}</ref><ref name="euronews">{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2024/12/26/exclusive-azerbaijan-russia-missile|title=Эксклюзив: причиной крушения лайнера "Азербайджанских авиалиний" стала российская ракета|lang=ru|website=[[euronews]]|date=2024-12-26|access-date=2024-12-26}}</ref>. == Рэакцыя == Прэзідэнт [[Сербія|Сербіі]] [[Аляксандр Вучыч]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.apa.az/official-news/serbian-president-extends-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456467|title=Serbian President extends condolences to Azerbaijan over plane crash|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref>, прэм’ер-міністр [[Пакістан]]а [[Шахбаз Шарыф]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.apa.az/foreign-policy/pakistani-prime-minister-shahbaz-sharif-expresses-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456472|title=Pakistani Prime Minister Shahbaz Sharif expresses condolences to Azerbaijan over plane crash|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref>, прэзідэнт [[Кыргызстан]]а [[Садыр Жапараў|Садыр Джапараў]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://report.az/en/incident/sadyr-japarov-expresses-condolences-to-ilham-aliyev-over-plane-crash-in-aktau/|title=Sadyr Japarov expresses condolences to Ilham Aliyev over plane crash in Aktau|website=Report News Agency|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>, прэзідэнт [[Расія|Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/676bce6e9a79470708c6102b?from=story_676bb5819a7947309a0a4999|title=Путин выразил соболезнования Алиеву из-за авиакатастрофы в Актау|website=РБК|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>, прэзідэнт [[Турцыя|Турцыі]] [[Рэджэп Таіп Эрдаган]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.apa.az/foreign-policy/turkish-president-recep-tayyip-erdogan-offers-condolences-following-azerbaijan-airlines-plane-crash-in-aktau-456482|title=Turkish President Recep Tayyip Erdogan offers condolences following Azerbaijan Airlines plane crash in Aktau|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref>, прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]]<ref>[https://president.gov.by/be/events/soboleznovanie-prezidentu-azerbajdzana-il-hamu-alievu-1735126487 Спачуванне Прэзідэнту Азербайджана Ільхаму Аліеву]</ref>, а таксама пасольствы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Cite web|lang=az|url=https://apa.az/xarici-siyaset/abs-ve-boyuk-britaniya-sefirlikleri-teyyare-qezasi-ile-bagli-azerbaycana-bassagligi-verib-882049|title=ABŞ və Böyük Britaniya səfirlikləri təyyarə qəzası ilə bağlı Azərbaycana başsağlığı verib|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> і [[Францыя|Францыі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://report.az/en/foreign-politics/french-embassy-in-azerbaijan-expresses-condolences-over-plane-crash-in-aktau/|title=French Embassy in Azerbaijan expresses condolences over plane crash in Aktau|website=Report News Agency|date=2024-12-25|access-date=2024-12-25}}</ref>, МЗС [[Грузія|Грузіі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.apa.az/foreign-policy/georgian-mfa-expresses-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456476|title=Georgian MFA expresses condolences to Azerbaijan over plane crash|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> і [[Румынія|Румыніі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.apa.az/foreign-policy/romanian-fm-expresses-condolences-to-azerbaijan-over-plane-crash-456477|title=Romanian FM expresses condolences to Azerbaijan over plane crash|website=Apa.az|access-date=2024-12-25}}</ref> выказалі свае спачуванні Азербайджану ў сувязі з авіякатастрофай. У сувязі з авіякатастрофай, прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] 25 снежня перапыніў свой візіт у Расію<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://president.az/ru/articles/view/67684|title=Сообщение Пресс-службы Президента » Официальный сайт президента Азербайджанской Республики|website=president.az|access-date=2024-12-25}}</ref>. 26 снежня абвешчана ў Азербайджане днём жалобы. Ільхам Аліеў заявіў, што ўлады Азербайджана 27 снежня перадалі расійскаму боку патрабаванні аб прызнанні віны за катастрофу самалёта, пакаранні вінаватых і выплаце кампенсацый<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/22799867|title=Баку требует от Москвы признания вины, наказания виновных в катастрофе AZAL|website=ТАСС|date=2024-12-29}}</ref>. Ен раскрытыкаваў Маскву за спробы «замяць» інцыдэнт і паведаміў, што быў «засмучаны і здзіўлены» версіямі падзей, якія прапанавалі расійскія афіцыйныя асобы<ref name=":10">{{Cite web |date=29 December 2024 |title=Azerbaijan’s president says crashed jetliner was shot down by Russia unintentionally |url=https://apnews.com/article/azerbaijan-russia-plane-crash-e6c1002284a900fa635eecf5573214ea |website=Associated Press}}</ref>. Уладзімір Пуцін адразу заявіў, што да месца катастрофы накіраваны самалёт [[Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі|МНС РФ]] з медперсаналам і абсталяваннем для аказання дапамогі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/1000586|title=Путин заявил, что к месту авиакатастрофы в Актау вылетает борт МЧС РФ|website=Интерфакс|date=2024-12-25}}</ref>. 28 снежня па ініцыятыве расійскага боку адбылася тэлефонная размова Уладзіміра Пуціна з Ільхамам Аліевым. Пуцін прынёс свае прабачэнні ў сувязі з тым, што трагічны інцыдэнт адбыўся ў паветранай прасторы Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/1001154|title=Путин принес Алиеву извинения|website=Интерфакс|date=2024-12-28}}</ref>. На фоне катастрофы і рэакцыі на яе афіцыйных прадстаўнікоў Расіі, а таксама ўзмацненне міграцыйнай палітыкі Расіі (пытанне працягласці бязвізавага знаходжання замежнікаў на тэрыторыі краіны), [[Міністэрства замежных спраў Азербайджана]] зрабіла больш жорсткімі міграцыйныя правілы для грамадзян Расіі і асоб без грамадзянства, якія стала пражываюць у Расіі (90 дзён на год пасля ўезду)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/azerbajdzan-uzestocit-uslovia-bezvizovogo-prebyvania-dla-rossian/a-71176727|title=Баку ужесточит условия безвизового пребывания для россиян|website=Deutsche Welle|date=2024-12-28}}</ref>. Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў 29 снежня 2024 года ўзнагародзіў экіпаж самалёта. Загінуўшым пілотам Ігару Кшнякіну і Аляксандру Кальянінаву, а таксама бортправадніцы Хакуме Аліевай пасмяротна прысвоены званні [[Нацыянальны Герой Азербайджана|Нацыянальных Герояў Азербайджана]]. Бортправаднікі Зульфугар Асадаў і Айдан Рагімлі ўзнагароджаны ордэнамі «Рашадат» 1-й ступені<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/22800459|title=Алиев наградил экипаж разбившегося в Актау самолета AZAL|website=ТАСС|date=2024-12-29}}</ref>. 6 студзеня 2025 года Ільхам Аліеў усклаў віну за катастрофу на прадстаўнікоў Расійскай Федэрацыі і запатрабаваў пакарання вінаватых<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://azertag.az/ru/xeber/prezident_ilham_aliev_vstretilsya_s_chlenami_semei_pogibshego_v_aviakatastrofe_ekipazha_i_vyzhivshimi_bortprovodnikami__obnovleno_video-3360495|title=Президент Ильхам Алиев встретился с членами семей погибшего в авиакатастрофе экипажа и выжившими бортпроводниками|website=Azertag|date=2025-01-06}}</ref>. Расійскія так званыя «Z—блогеры» і асобныя тэлеграм-каналы (Аляксандр Коц, «Рыбарь», «Два майора», «ВЧК-ОГПУ» і іншыя) выбухнулі незадаволенасцю і абразамі ў адрас прэзідэнта Аліева і Азербайджана, абвяргаючы абвінавачванні. Яны нагадалі пра падобныя інцыдэнты ў {{нп5|Знішчэнне расійскага Су-24 у Сірыі|Сірыі|ru|Уничтожение российского Су-24 в Сирии}}, [[Збіццё расійскага Мі-24 (2020)|Карабаху]] і {{нп5|Гібель расійскіх міратворцаў у Нагорным Карабаху|гібелі расійскіх міратворцаў|ru|Гибель российских миротворцев в Нагорном Карабахе}}, а таксама рабілі акцэнт на віну атакі [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнікаў]] [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/sashakots/50970|title=Алиев мог бы себя вести подипломатичнее|website=Kotsnews|date=2024-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/rybar/66779|title=Извиняйся и плати: президент Азербайджана без суда и следствия винит Россию в трагедии над Грозным|website=Рыбарь|date=2024-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/dva_majors/61380|title=Ильхам Алиев, президент Азербайджана|website=Два майора|date=2024-12-29}}</ref>. 27 студзеня 2025 года прадстаўнік Міністэрства замежных спраў Расіі адзначыў беспадстаўнасць шэрагу абвінавачанняў з азербайджанскага боку<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/politika/22987157|title=Замглавы МИД РФ и посол Азербайджана обсудили тему авиакатастрофы вблизи Актау|website=ТАСС|date=2025-01-27}}</ref>. == Наступствы== {{Гл. таксама|Азербайджанска-расійскі крызіс}} 9 кастрычніка 2025 года Пуцін і Аліеў сустрэліся ў [[Душанбэ]]. Пуцін прызнаў віну РФ у крушэнні азербайджанскага авіялайнера і паабяцаў выплаціць кампенсацыі<ref>{{cite web |author=Сергей Куприков |url=https://www.dw.com/ru/putin-na-vstrece-s-alievym-priznal-vinu-rossii-v-krusenii-azerbajdzanskogo-samoleta/a-74292859 |title=Путин признал вину РФ в крушении азербайджанского самолета |lang=ru |website=[[Deutsche Welle]] |publisher= |date=2025-10-09 |access-date=2025-10-09 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009162915/https://www.dw.com/ru/putin-na-vstrece-s-alievym-priznal-vinu-rossii-v-krusenii-azerbajdzanskogo-samoleta/a-74292859 |archive-date=2025-10-09 }}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тупкараганскі раён]] [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2024 года]] [[Катэгорыя:Снежань 2024 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 снежня]] [[Катэгорыя:Азербайджана-расійскія адносіны]] rxc3wpnquj21xp631wq739lf7li6vup 0 787748 5160778 5076205 2026-07-04T07:54:23Z M.L.Bot 261 вф 5160778 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Васіль Святаславіч''' (да 1386 — пасля жніўня 1413) — князь з дынастыі смаленскіх [[Расціславічы Смаленскія|Расціславічаў]]. Паводле [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], самы малодшы сын вялікага князя смаленскага [[Святаслаў Іванавіч|Святаслава Іванавіча]], даследчык спасылаецца толькі на маскоўскія радаслоўцы.{{Sfn|Wolff|1895|p=459, 461}} У верасні 1395 года вялікі князь [[Вітаўт]] прапанаваў смаленскім князям пасрэдніцтва ў іх канфліктах, але, калі тыя прыйшлі да яго, узяў у палон і вывеў са Смаленска{{sfn|Кузьмин|2006|}}. Потым смаленскія князі атрымалі маёнткі ў іншых рэгіёнах Вялікага княства Літоўска, старэйшы з іх — [[Глеб Святаславіч (князь смаленскі)|Глеб]], атрымаў [[Палоннае]] на Валыні{{sfn|Кузьмин|2006|}}, адзін з маладзейшых — [[Іван Святаславіч|Іван]], уладанні ў [[Пінскае княства|Пінскім княстве]]. Ці атрымаў нешта Васіль не вядома. У 1995 годзе [[Ян Тэнгоўскі]] выявіў у [[Тай­ны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны|Тай­ным дзяржаўным архіве прускай культурнай спадчыны]] копію ліста вялікага магістра [[Генрых фон Плаўэн|Ген­рыха фон Плаўэна]] ад 23 ліпеня 1413 года да багемскага караля [[Вацлаў IV|Вац­ла­ва IV]] з просьбай прыняць на службу «гер­цага Васіля з Русі» (''herczog Wayssel von Russen''), тым самым днём вялікі магістр выдаў «гер­цагу з Русі» і суправаджальны ліст для праезду праз [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбург]] і іншыя зямлі. Таксама Тэнгоўскі выявіў у расходнай кнізе магістрата [[Гёрліц]]а запіс ад 12 жніўня 1413 года, што «шва­г­ер гер­цага Вітаўта з Русі са сваімі быў ушанаваны віном і півам на 18 грошай» (''Herczoge Wytoldes swoger von Russin mit den synen wart geert mit wyne unde bire 18 gr.''). Тэнгоўскі зрабіў выснову, што князь Васіль ад вялікага магістра даехаў да караля Вацлава IV (багемскі кароль быў тым часам і маркграфам лужыцкім), бо князі з Русі не былі частымі падарожнікамі ў Еўропе, пагатоў з такім супадзеннем карэспандэнцыі і часу. Таксама Тэнгоўскі зрабіў выснову, што «герцаг Васіль з Русі» і адначасова «швагер герцага Вітаўта з Русі» — менавіта Васіль Святаславіч, бо тагачасную жонку Вітаўта — [[Ганна Святаслаўна|Ганну]], па сукупнасці ўскосных звестак, лічаць дачкой смаленскага князя Святаслава Іванавіча.{{Sfn|Tęgowski|1995|pp=177-182}} У 2019—2021 гадах [[Аляксей Мартынюк]] таксама прыйшоў да высновы, што ''herczog Wayssel von Russen'' і ''Herczoge Wytoldes swoger von Russin'' — адна асоба з дынастыі смаленскіх Расіціславічаў, аднак, на думку даследчыка, «''пад імем „герцага Васіля“ хаваецца князь [[Фёдар Юр’евіч]]''»{{sfn|Мартынюк|2021b|с=223, прим. 7}}, які ў пачатку 1413 года з Ноўгарада вымушана «отъиха в Немце»{{sfn|Мартынюк|2021a|с=46}}. Мартынюк не тлумачыць чаму князь, раней і пазней называны Фёдарам, у гэтым выпадку названы Васілём, у 2021 годзе даследчык толькі анансаваў тлумачэнні ў рыхтаванай ім манаграфіі{{sfn|Мартынюк|2021a|с=46}}{{sfn|Мартынюк|2021b|с=223, прим. 7}}, але да студзеня 2026 года яна не апублікавана. Таксама Мартынюк прааналізаваў выдаткі на ўшанаванне віном у расходнай кнізе гёрліцкага магістрата і вызначыў, што з князем Васілём магло быць яшчэ 6-12 высакародных асоб, якіх запіс называе «сваімі» (''mit den synen''), вядома, апроч іншых яго людзей.{{sfn|Мартынюк|2021a|с=47-49}} У свой час [[Ян Длугаш|Ян Длу­гаш]] пад 1403 годам згадаў смаленскага князя Васіля (''Vaszilo Szmolnensis dux''), які даведаўся пра ўзяцце «яго галоўнага горада» вялікім князем Вітаўтам і ўцёк са Смаленскай зямлі ў Венгрыю, шмат гадоў служыў венгерскаму каралю [[Жыгімонт Люксембург|Жыгімонту]] і загінуў пры аблозе нейкага замка.<ref name=":0">{{Кніга|ref=Długosz, Turkowska|аўтар=Jan Długosz, Danuta Turkowska|загаловак=Joannis Dlugossi Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Liber 10, 1370-1405|год=1985|месца=Varsaviae|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|pages=251|isbn=978-83-01-04266-0}}</ref> Фёдар Юр’евіч, якога Мартынюк атаясняе са ''шваграм Вітаўта рускім князем Васілём'', таксама паводле Длугаша, які памылкова называе яго Юрыем, то-бок блытае з бацькам, загінуў у баі з [[Гусіты|гусітамі]] пры спробе войск ужо і багемскага караля Жыгімонта ў 1420 годзе {{нп5|Бітва пад Вышаградам|дэблакіраваць замак Вышаград|ru|Сражение при Вышеграде}} у Празе. Калі князь Васіль Святаславіч быў шваграм Вітаўта ў самым простым значэнні -- родным братам яго жонкі, то Фёдар Юр'евіч даводзіўся ёй пляменнікам і прынамсі горай адпавядае азначэнню ''швагр''. Юзаф Вольф, са спасылкай на маскоўскія радаслоўцы, называе аднаго сына — [[Дзмітрый Васілевіч Крапотка|Дзмітрыя Крапотку]], родапачынальніка князёў [[Крапоткіны]]х{{Sfn|Wolff|1895|p=461}}. Такой самай думкі і на тым самым грунце трымаецца Аляксей Віннічэнка{{Sfn|Вінниченко|2009|p=50}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/5674993/|ref=Вінниченко|аўтар=Вінниченко О. О.|загаловак=Князі і некнязі: Про князівський титул Єловицьких|год=2009|мова=uk|месца=Київ|выданне=Український історичний журнал|месяц=|нумар=5 (488): вересень–жовтень|старонкі=47–65}} * {{артыкул|спасылка=https://www.pravenc.ru/text/165109.html|ref=Кузьмин|аўтар=Кузьмин А. В.|загаловак=Глеб Святославич|арыгінал=|год=2006|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=М.|выданне=Православная энциклопедия|выдавецтва=Церковно-научный центр «Православная энциклопедия»|тып=|том=Том XI: Георгий — Гомар|выпуск=|нумар=|старонкі=569-570|isbn=5-89572-017-Х|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{Артыкул|ref=Мартынюк|аўтар=Мартынюк А. В.|загаловак= Вино, новости и социальные сети Средневековья: из истории взаимоотношений Руси и Германии в XV веке|год=2021a|мова=ru|месца=Минск|выданне=Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы|выдавецтва=РИВШ|выпуск=[https://www.academia.edu/121864469/ 14]|старонкі=46-56}} * {{Артыкул|ref=Мартынюк|спасылка=https://www.academia.edu/76113261/|аўтар=Мартынюк А. В.|загаловак=«Налево пойдешь – жизнь потеряешь»: дипломатическое обеспечание поездок иностранцев по землям Руси в первой половине XV века и казус 1438 года|месца=Krakow|выданне=Colloquia Russica. Series I|год=2021b|старонкі=221-236|volume=10}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/25779703/|аўтар=Іванна Папа|загаловак=Жидачівське князівство і Гедиміновичі : спірні питання історії|год=2012|месца=Львів|выданне=Фортеця. Збірник заповідника «Тустань»|выпуск=2|старонкі=177–184}} * {{Артыкул|спасылка=|ref=Tęgowski|аўтар=Jan Tęgowski|загаловак=Małżeństwa księcia Witolda Kiejstutowicza|год=1995|мова=|выданне=Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego Heraldycznego|нумар=13|volume=2|seite=177–182|issn=1230-803X}} * {{Кніга|ref=Wolff|аўтар=Józef Wolff|загаловак=Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku|год=1895|месца=Warszawa}} * {{Кніга|аўтар=Jan Długosz, Stanisław Gawęda, Maria Kowalczyk, Danuta Turkowska, Zbigniew Perzanowski, Julia Mruk|загаловак=Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ks. 10: 1370-1405|год=2009|выданне=Wyd. 2|месца=Warszawa|выдавецтва=Wydawnictwo Naukowe PWN|старонкі=|старонак=|pages=[https://polona.pl/item-view/1a05c96e-69c3-4da0-8f26-d9f34c942ef1?page=333 328]|allpages=383|isbn=978-83-01-16073-9}} * {{Кніга|ref=Długosz, Turkowska|аўтар=Jan Długosz, Danuta Turkowska|загаловак=Joannis Dlugossi Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Liber 10, 1370-1405|год=1985|месца=Varsaviae|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|pages=[https://polona.pl/item-view/018da3f0-edc2-4a38-bc09-531c40284311?page=258 251]|allpages=443, [4]|isbn=978-83-01-04266-0}} {{продкі}} {{Швагры Вітаўта}} {{ВС}} myan388fmch2si6ewz3gdtebaq5jrz2 5160781 5160778 2026-07-04T08:00:09Z M.L.Bot 261 5160781 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Васіль Святаславіч''' (да 1386 — пасля жніўня 1413) — князь з дынастыі смаленскіх [[Расціславічы Смаленскія|Расціславічаў]]. Паводле [[Юзаф Вольф|Юзафа Вольфа]], самы малодшы сын вялікага князя смаленскага [[Святаслаў Іванавіч|Святаслава Іванавіча]], даследчык спасылаецца толькі на маскоўскія радаслоўцы.{{Sfn|Wolff|1895|p=459, 461}} У верасні 1395 года вялікі князь [[Вітаўт]] прапанаваў смаленскім князям пасрэдніцтва ў іх канфліктах, але, калі тыя прыйшлі да яго, узяў у палон і вывеў са Смаленска{{sfn|Кузьмин|2006|}}. Потым смаленскія князі атрымалі ўладанні ў іншых рэгіёнах Вялікага Княства Літоўска, старэйшы з іх — [[Глеб Святаславіч (князь смаленскі)|Глеб]], атрымаў [[Палоннае]] на Валыні{{sfn|Кузьмин|2006|}}, адзін з маладзейшых — [[Іван Святаславіч|Іван]], маёнткі ў [[Пінскае княства|Пінскім княстве]]. Ці атрымаў нешта Васіль не вядома. У 1995 годзе [[Ян Тэнгоўскі]] выявіў у [[Тай­ны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны|Тай­ным дзяржаўным архіве прускай культурнай спадчыны]] копію ліста вялікага магістра [[Генрых фон Плаўэн|Ген­рыха фон Плаўэна]] ад 23 ліпеня 1413 года да багемскага караля [[Вацлаў IV|Вац­ла­ва IV]] з просьбай прыняць на службу «гер­цага Васіля з Русі» (''herczog Wayssel von Russen''), тым самым днём вялікі магістр выдаў «гер­цагу з Русі» і суправаджальны ліст для праезду праз [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбург]] і іншыя зямлі. Таксама Тэнгоўскі выявіў у расходнай кнізе магістрата [[Гёрліц]]а запіс ад 12 жніўня 1413 года, што «шва­г­ер гер­цага Вітаўта з Русі са сваімі быў ушанаваны віном і півам на 18 грошай» (''Herczoge Wytoldes swoger von Russin mit den synen wart geert mit wyne unde bire 18 gr.''). Тэнгоўскі зрабіў выснову, што князь Васіль ад вялікага магістра даехаў да караля Вацлава IV (багемскі кароль быў тым часам і маркграфам лужыцкім), бо князі з Русі не былі частымі падарожнікамі ў Еўропе, пагатоў з такім супадзеннем карэспандэнцыі і часу. Таксама Тэнгоўскі зрабіў выснову, што «герцаг Васіль з Русі» і адначасова «швагер герцага Вітаўта з Русі» — менавіта Васіль Святаславіч, бо тагачасную жонку Вітаўта — [[Ганна Святаслаўна|Ганну]], па сукупнасці ўскосных звестак, лічаць дачкой смаленскага князя Святаслава Іванавіча.{{Sfn|Tęgowski|1995|pp=177-182}} У 2019—2021 гадах [[Аляксей Мартынюк]] таксама прыйшоў да высновы, што ''herczog Wayssel von Russen'' і ''Herczoge Wytoldes swoger von Russin'' — адна асоба з дынастыі смаленскіх Расіціславічаў, аднак, на думку даследчыка, «''пад імем „герцага Васіля“ хаваецца князь [[Фёдар Юр’евіч]]''»{{sfn|Мартынюк|2021b|с=223, прим. 7}}, які ў пачатку 1413 года з Ноўгарада вымушана «отъиха в Немце»{{sfn|Мартынюк|2021a|с=46}}. Мартынюк не тлумачыць чаму князь, раней і пазней называны Фёдарам, у гэтым выпадку названы Васілём, у 2021 годзе даследчык толькі анансаваў тлумачэнні ў рыхтаванай ім манаграфіі{{sfn|Мартынюк|2021a|с=46}}{{sfn|Мартынюк|2021b|с=223, прим. 7}}, але да студзеня 2026 года яна не апублікавана. Таксама Мартынюк прааналізаваў выдаткі на ўшанаванне віном у расходнай кнізе гёрліцкага магістрата і вызначыў, што з князем Васілём магло быць яшчэ 6-12 высакародных асоб, якіх запіс называе «сваімі» (''mit den synen''), вядома, апроч іншых яго людзей.{{sfn|Мартынюк|2021a|с=47-49}} У свой час [[Ян Длугаш|Ян Длу­гаш]] пад 1403 годам згадаў смаленскага князя Васіля (''Vaszilo Szmolnensis dux''), які даведаўся пра ўзяцце «яго галоўнага горада» вялікім князем Вітаўтам і ўцёк са Смаленскай зямлі ў Венгрыю, шмат гадоў служыў венгерскаму каралю [[Жыгімонт Люксембург|Жыгімонту]] і загінуў пры аблозе нейкага замка.<ref name=":0">{{Кніга|ref=Długosz, Turkowska|аўтар=Jan Długosz, Danuta Turkowska|загаловак=Joannis Dlugossi Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Liber 10, 1370-1405|год=1985|месца=Varsaviae|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|pages=251|isbn=978-83-01-04266-0}}</ref> Фёдар Юр’евіч, якога Мартынюк атаясняе са ''шваграм Вітаўта рускім князем Васілём'', таксама паводле Длугаша, які памылкова называе яго Юрыем, то-бок блытае з бацькам, загінуў у баі з [[Гусіты|гусітамі]] пры спробе войск ужо і багемскага караля Жыгімонта ў 1420 годзе {{нп5|Бітва пад Вышаградам|дэблакіраваць замак Вышаград|ru|Сражение при Вышеграде}} у Празе. Калі князь Васіль Святаславіч быў шваграм Вітаўта ў самым простым значэнні -- родным братам яго жонкі, то Фёдар Юр'евіч даводзіўся ёй пляменнікам і прынамсі горай адпавядае азначэнню ''швагр''. Юзаф Вольф, са спасылкай на маскоўскія радаслоўцы, называе аднаго сына — [[Дзмітрый Васілевіч Крапотка|Дзмітрыя Крапотку]], родапачынальніка князёў [[Крапоткіны]]х{{Sfn|Wolff|1895|p=461}}. Такой самай думкі і на тым самым грунце трымаецца Аляксей Віннічэнка{{Sfn|Вінниченко|2009|p=50}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/5674993/|ref=Вінниченко|аўтар=Вінниченко О. О.|загаловак=Князі і некнязі: Про князівський титул Єловицьких|год=2009|мова=uk|месца=Київ|выданне=Український історичний журнал|месяц=|нумар=5 (488): вересень–жовтень|старонкі=47–65}} * {{артыкул|спасылка=https://www.pravenc.ru/text/165109.html|ref=Кузьмин|аўтар=Кузьмин А. В.|загаловак=Глеб Святославич|арыгінал=|год=2006|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=М.|выданне=Православная энциклопедия|выдавецтва=Церковно-научный центр «Православная энциклопедия»|тып=|том=Том XI: Георгий — Гомар|выпуск=|нумар=|старонкі=569-570|isbn=5-89572-017-Х|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{Артыкул|ref=Мартынюк|аўтар=Мартынюк А. В.|загаловак= Вино, новости и социальные сети Средневековья: из истории взаимоотношений Руси и Германии в XV веке|год=2021a|мова=ru|месца=Минск|выданне=Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы|выдавецтва=РИВШ|выпуск=[https://www.academia.edu/121864469/ 14]|старонкі=46-56}} * {{Артыкул|ref=Мартынюк|спасылка=https://www.academia.edu/76113261/|аўтар=Мартынюк А. В.|загаловак=«Налево пойдешь – жизнь потеряешь»: дипломатическое обеспечание поездок иностранцев по землям Руси в первой половине XV века и казус 1438 года|месца=Krakow|выданне=Colloquia Russica. Series I|год=2021b|старонкі=221-236|volume=10}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/25779703/|аўтар=Іванна Папа|загаловак=Жидачівське князівство і Гедиміновичі : спірні питання історії|год=2012|месца=Львів|выданне=Фортеця. Збірник заповідника «Тустань»|выпуск=2|старонкі=177–184}} * {{Артыкул|спасылка=|ref=Tęgowski|аўтар=Jan Tęgowski|загаловак=Małżeństwa księcia Witolda Kiejstutowicza|год=1995|мова=|выданне=Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego Heraldycznego|нумар=13|volume=2|seite=177–182|issn=1230-803X}} * {{Кніга|ref=Wolff|аўтар=Józef Wolff|загаловак=Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku|год=1895|месца=Warszawa}} * {{Кніга|аўтар=Jan Długosz, Stanisław Gawęda, Maria Kowalczyk, Danuta Turkowska, Zbigniew Perzanowski, Julia Mruk|загаловак=Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ks. 10: 1370-1405|год=2009|выданне=Wyd. 2|месца=Warszawa|выдавецтва=Wydawnictwo Naukowe PWN|старонкі=|старонак=|pages=[https://polona.pl/item-view/1a05c96e-69c3-4da0-8f26-d9f34c942ef1?page=333 328]|allpages=383|isbn=978-83-01-16073-9}} * {{Кніга|ref=Długosz, Turkowska|аўтар=Jan Długosz, Danuta Turkowska|загаловак=Joannis Dlugossi Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Liber 10, 1370-1405|год=1985|месца=Varsaviae|выдавецтва=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|pages=[https://polona.pl/item-view/018da3f0-edc2-4a38-bc09-531c40284311?page=258 251]|allpages=443, [4]|isbn=978-83-01-04266-0}} {{продкі}} {{Швагры Вітаўта}} {{ВС}} 74fu0anj4yaendp6yh64lcfcs385bqg 0 787946 5160866 4995890 2026-07-04T10:37:30Z M.L.Bot 261 5160866 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Мікалай Фёдаравіч Марозік''', вядомы пад псеўданімам '''Аляксандр Шункевіч''' (каля [[1852]], [[Лаўрышава]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі павет,]] [[Мінская губерня]] — пасля [[1913]]) — паэт-самавук, народны прапаведнік-мараліст. На думку [[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Генадзя Кісялёва]], Мікалай Марозік таксама «''пісаў часта пад псеўданімам '''[[Аляксандр Шункевіч]]'''''», аднак, такое меркаванне аспрэчваюць{{Хто}}. == Біяграфія == Верагодна, скончыў пачатковую школу. Займаўся гаспадаркай у роднай вёсцы, быў набожным і захоўваў цвярозасць{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Пісаў на мяшанай [[Трасянка|беларуска-расійскай мове]], на невысокім мастацкім узроўні творы дыдактычнага і кансерватыўнага зместу. Выступаў у традыцыйным для беларускай вёскі жанры гутарак, выкрываў агульначалавечыя заганы, такія як п’янства, гультайства, распусту, крытыкаваў [[Карчма|карчмароў]]. У часе свят выступаў з сваімі творамі перад народам у Навагрудскім і суседніх паветах, пазней творы ў спісах і вусна перадаваліся сярод людзей. Некаторыя яго выразы цытаваліся ў народзе з спасылкай: «Як кажа Мікола Марозік»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Творчасцю Марозіка як народнай творчасцю цікавіліся беларускія пісьменнікі і калекцыянеры: [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрых Татур]], этнограф [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]]. Сярод папер Аляксандра Ельскага ([[Варшава]], Галоўны архіў старажытных актаў) захаваўся сшытак 1890 года з вялікім паводле памераў (каля 400 радкоў) вершаваным творам Міколы Марозіка «Сачыненне пад рыфму на п’янства і гультайства», у канцы якога аўтар паведамляў: «Усіх сачыненняў маю больш пятнаццаці на розныя тэмы». У 1892 годзе Ельскі ў энцыклапедычным артыкуле «Беларуская літаратура і бібліяграфія» як прыклад пашырэння цягі да пісання па-беларуску сярод сялянства назваў імя Міколы Марозіка{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Рукапісы твораў Міколы Марозіка: «Чыгунка», «П’янлівага развага…», «Заключэнне для павучання», «Чытайце або слухайце, як хочаце», «Вясковыя дзяды, або памінальныя дні» і іншыя зберагліся сярод папер [[Беларускі музей у Вільні|Віленскага беларускага музея]] ў Цэнтральнай бібліятэцы Акадэміі навук Літвы. З далучанага да іх пісьма відаць, што Марозік спадзяваўся на дапамогу Генрыха Татура ў друкаванні гэтых твораў. У 1902 годзе этнограф Мікалай Нікіфароўскі надрукаваў прыхільны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Марозіка ў санкт-пецярбургскім часопісе «[[Живая старина]]», апублікаваў для прыкладу дзве яго гутаркі (супраць курэння тытуню і схільнасці сялян да сварак). Польскі літаратар [[Багдан Жыранік]] у сваім «Нарысе беларускай літаратуры» (1921) назваў Марозіка першым сялянскім паэтам{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. [[Файл:Muravyov-hangman.png|міні|250x250пкс|Карыкатура 1898 года на адкрыццё ў Вільні помніка генерал-губернатару М. Мураўёву|злева]] Расійскія ўлады і царкоўная адміністрацыя выкарыстоўвалі папулярнасць паэта ў пэўным асяроддзі для ўздзеяння на народ у манархічным і [[Праваслаўе|праваслаўным]] духу. Вядомы яго выступленні з вершамі ў 1889 годзе на сходах Віленскага праваслаўнага брацтва. У 1890 годзе бясплатна падарожнікаў па чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1898 годзе выступіў з вершамі з нагоды адкрыцця ў [[Вільня|Вільні]] помніка [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаілу Мураўёву-вешальніку]]. Ёсць звесткі пра яго выступленне на адкрыцці ў Вільні помніка [[Кацярына II|Кацярыне II]]. У 1911—1913 гадах прамаўляў у [[Мінск]]у з нагоды 50-гадовага юбілею [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы]], стагоддзя [[Вайна 1812 года|Вайны 1812 года]] і 300-годдзя дынастыі [[Раманавы]]х, гэтыя прамовы з рэкамендацыі мясцовых улад друкаваліся асобнымі брашурамі{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Імкнуўся таксама ўсталяваць кантакты з «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]», заходзіў у яе рэдакцыю. Далейшы лёс невядомы{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{Крыніцы/БелЭн|10|Марозік Мікалай Фёдаравіч|[[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Кісялёў Г.]]|125|Кісялёў Г.}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|4|Марозік Мікалай|Кісялёў Г.|217}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марозік, Мікалай Фёдаравіч}} nntmipx4usll6myppqsw3eujorxgtc5 5160877 5160866 2026-07-04T11:22:44Z M.L.Bot 261 5160877 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Мікалай Фёдаравіч Марозік''', вядомы пад псеўданімам '''Аляксандр Шункевіч''' (каля [[1852]], [[Лаўрышава]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі павет,]] [[Мінская губерня]] — пасля [[1913]]) — паэт-самавук, народны прапаведнік-мараліст. На думку [[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Генадзя Кісялёва]], Мікалай Марозік таксама «''пісаў часта пад псеўданімам '''[[Аляксандр Шункевіч]]'''''», аднак, такое меркаванне аспрэчваюць<ref>''Брыль, Антон Францішак''. Шункевіч, Блус і іншыя: росшукі з гісторыі беларускай літаратуры XIX ст. // Роднае Слова. №12 / 2023.</ref>. == Біяграфія == Верагодна, скончыў пачатковую школу. Займаўся гаспадаркай у роднай вёсцы, быў набожным і захоўваў цвярозасць{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Пісаў на мяшанай [[Трасянка|беларуска-расійскай мове]], на невысокім мастацкім узроўні творы дыдактычнага і кансерватыўнага зместу. Выступаў у традыцыйным для беларускай вёскі жанры гутарак, выкрываў агульначалавечыя заганы, такія як п’янства, гультайства, распусту, крытыкаваў [[Карчма|карчмароў]]. У часе свят выступаў з сваімі творамі перад народам у Навагрудскім і суседніх паветах, пазней творы ў спісах і вусна перадаваліся сярод людзей. Некаторыя яго выразы цытаваліся ў народзе з спасылкай: «Як кажа Мікола Марозік»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Творчасцю Марозіка як народнай творчасцю цікавіліся беларускія пісьменнікі і калекцыянеры: [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрых Татур]], этнограф [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]]. Сярод папер Аляксандра Ельскага ([[Варшава]], Галоўны архіў старажытных актаў) захаваўся сшытак 1890 года з вялікім паводле памераў (каля 400 радкоў) вершаваным творам Міколы Марозіка «Сачыненне пад рыфму на п’янства і гультайства», у канцы якога аўтар паведамляў: «Усіх сачыненняў маю больш пятнаццаці на розныя тэмы». У 1892 годзе Ельскі ў энцыклапедычным артыкуле «Беларуская літаратура і бібліяграфія» як прыклад пашырэння цягі да пісання па-беларуску сярод сялянства назваў імя Міколы Марозіка{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Рукапісы твораў Міколы Марозіка: «Чыгунка», «П’янлівага развага…», «Заключэнне для павучання», «Чытайце або слухайце, як хочаце», «Вясковыя дзяды, або памінальныя дні» і іншыя зберагліся сярод папер [[Беларускі музей у Вільні|Віленскага беларускага музея]] ў Цэнтральнай бібліятэцы Акадэміі навук Літвы. З далучанага да іх пісьма відаць, што Марозік спадзяваўся на дапамогу Генрыха Татура ў друкаванні гэтых твораў. У 1902 годзе этнограф Мікалай Нікіфароўскі надрукаваў прыхільны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Марозіка ў санкт-пецярбургскім часопісе «[[Живая старина]]», апублікаваў для прыкладу дзве яго гутаркі (супраць курэння тытуню і схільнасці сялян да сварак). Польскі літаратар [[Багдан Жыранік]] у сваім «Нарысе беларускай літаратуры» (1921) назваў Марозіка першым сялянскім паэтам{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. [[Файл:Muravyov-hangman.png|міні|250x250пкс|Карыкатура 1898 года на адкрыццё ў Вільні помніка генерал-губернатару М. Мураўёву|злева]] Расійскія ўлады і царкоўная адміністрацыя выкарыстоўвалі папулярнасць паэта ў пэўным асяроддзі для ўздзеяння на народ у манархічным і [[Праваслаўе|праваслаўным]] духу. Вядомы яго выступленні з вершамі ў 1889 годзе на сходах Віленскага праваслаўнага брацтва. У 1890 годзе бясплатна падарожнікаў па чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1898 годзе выступіў з вершамі з нагоды адкрыцця ў [[Вільня|Вільні]] помніка [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаілу Мураўёву-вешальніку]]. Ёсць звесткі пра яго выступленне на адкрыцці ў Вільні помніка [[Кацярына II|Кацярыне II]]. У 1911—1913 гадах прамаўляў у [[Мінск]]у з нагоды 50-гадовага юбілею [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы]], стагоддзя [[Вайна 1812 года|Вайны 1812 года]] і 300-годдзя дынастыі [[Раманавы]]х, гэтыя прамовы з рэкамендацыі мясцовых улад друкаваліся асобнымі брашурамі{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Імкнуўся таксама ўсталяваць кантакты з «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]», заходзіў у яе рэдакцыю. Далейшы лёс невядомы{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{Крыніцы/БелЭн|10|Марозік Мікалай Фёдаравіч|[[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Кісялёў Г.]]|125|Кісялёў Г.}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|4|Марозік Мікалай|Кісялёў Г.|217}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марозік, Мікалай Фёдаравіч}} a0vsse1gsy7ayvhsd6z70yw4c2iwg2n 5160878 5160877 2026-07-04T11:29:00Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160878 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Мікалай Фёдаравіч Марозік''', вядомы пад псеўданімам '''Аляксандр Шункевіч''' (каля [[1852]], [[Лаўрышава]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі павет,]] [[Мінская губерня]] — пасля [[1913]]) — паэт-самавук, народны прапаведнік-мараліст. На думку [[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Генадзя Кісялёва]], Мікалай Марозік таксама «''пісаў часта пад псеўданімам '''[[Аляксандр Шункевіч]]'''''», аднак, такое меркаванне аспрэчваюць<ref>''Брыль, Антон Францішак''. Шункевіч, Блус і іншыя: росшукі з гісторыі беларускай літаратуры XIX ст. // Роднае Слова. №12 / 2023.</ref>. == Біяграфія == Імаверна, скончыў пачатковую школу. Займаўся гаспадаркай у роднай вёсцы, быў набожным і захоўваў цвярозасць{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Пісаў на мяшанай [[Трасянка|беларуска-рускай мове]], на невысокім мастацкім узроўні творы дыдактычнага і кансерватыўнага зместу. Выступаў у традыцыйным для беларускай вёскі жанры гутарак, выкрываў агульначалавечыя заганы, такія як п’янства, гультайства, распусту, крытыкаваў [[Карчма|карчмароў]]. У часе свят выступаў з сваімі творамі перад народам у Навагрудскім і суседніх паветах, пазней творы ў спісах і вусна перадаваліся сярод людзей. Некаторыя яго выразы цытаваліся ў народзе з спасылкай: «Як кажа Мікола Марозік»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Творчасцю Марозіка як народнай творчасцю цікавіліся беларускія пісьменнікі і калекцыянеры: [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрых Татур]], этнограф [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]]. Сярод папер Аляксандра Ельскага ([[Варшава]], Галоўны архіў старажытных актаў) захаваўся сшытак 1890 года з вялікім паводле памераў (каля 400 радкоў) вершаваным творам Міколы Марозіка «Сачыненне пад рыфму на п’янства і гультайства», у канцы якога аўтар паведамляў: «Усіх сачыненняў маю больш пятнаццаці на розныя тэмы». У 1892 годзе Ельскі ў энцыклапедычным артыкуле «Беларуская літаратура і бібліяграфія» як прыклад пашырэння цягі да пісання па-беларуску сярод сялянства назваў імя Міколы Марозіка{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Рукапісы твораў Міколы Марозіка: «Чыгунка», «П’янлівага развага…», «Заключэнне для павучання», «Чытайце або слухайце, як хочаце», «Вясковыя дзяды, або памінальныя дні» і іншыя зберагліся сярод папер [[Беларускі музей у Вільні|Віленскага беларускага музея]] ў Цэнтральнай бібліятэцы Акадэміі навук Літвы. З далучанага да іх пісьма відаць, што Марозік спадзяваўся на дапамогу Генрыха Татура ў друкаванні гэтых твораў. У 1902 годзе этнограф Мікалай Нікіфароўскі надрукаваў прыхільны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Марозіка ў санкт-пецярбургскім часопісе «[[Живая старина]]», апублікаваў для прыкладу дзве яго гутаркі (супраць курэння тытуню і схільнасці сялян да сварак). Польскі літаратар [[Багдан Жыранік]] у сваім «Нарысе беларускай літаратуры» (1921) назваў Марозіка першым сялянскім паэтам{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. [[Файл:Muravyov-hangman.png|міні|250x250пкс|Карыкатура 1898 года на адкрыццё ў Вільні помніка генерал-губернатару М. Мураўёву|злева]] Расійскія ўлады і царкоўная адміністрацыя выкарыстоўвалі папулярнасць паэта ў пэўным асяроддзі для ўздзеяння на народ у манархічным і [[Праваслаўе|праваслаўным]] духу. Вядомы яго выступленні з вершамі ў 1889 годзе на сходах Віленскага праваслаўнага брацтва. У 1890 годзе бясплатна падарожнікаў па чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1898 годзе выступіў з вершамі з нагоды адкрыцця ў [[Вільня|Вільні]] помніка [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаілу Мураўёву-вешальніку]]. Ёсць звесткі пра яго выступленне на адкрыцці ў Вільні помніка [[Кацярына II|Кацярыне II]]. У 1911—1913 гадах прамаўляў у [[Мінск]]у з нагоды 50-гадовага юбілею [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы]], стагоддзя [[Вайна 1812 года|Вайны 1812 года]] і 300-годдзя дынастыі [[Раманавы]]х, гэтыя прамовы з рэкамендацыі мясцовых улад друкаваліся асобнымі брашурамі{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Імкнуўся таксама ўсталяваць кантакты з «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]», заходзіў у яе рэдакцыю. Далейшы лёс невядомы{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{Крыніцы/БелЭн|10|Марозік Мікалай Фёдаравіч|[[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Кісялёў Г.]]|125|Кісялёў Г.}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|4|Марозік Мікалай|Кісялёў Г.|217}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марозік, Мікалай Фёдаравіч}} ia08y1w2xre6n9swbit830ubdfgfw90 5160880 5160878 2026-07-04T11:29:36Z M.L.Bot 261 5160880 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Мікалай Фёдаравіч Марозік''' (каля [[1852]], [[Лаўрышава]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі павет,]] [[Мінская губерня]] — пасля [[1913]]) — паэт-самавук, народны прапаведнік-мараліст. На думку [[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Генадзя Кісялёва]], Мікалай Марозік таксама «''пісаў часта пад псеўданімам '''[[Аляксандр Шункевіч]]'''''», аднак, такое меркаванне аспрэчваюць<ref>''Брыль, Антон Францішак''. Шункевіч, Блус і іншыя: росшукі з гісторыі беларускай літаратуры XIX ст. // Роднае Слова. №12 / 2023.</ref>. == Біяграфія == Імаверна, скончыў пачатковую школу. Займаўся гаспадаркай у роднай вёсцы, быў набожным і захоўваў цвярозасць{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Пісаў на мяшанай [[Трасянка|беларуска-рускай мове]], на невысокім мастацкім узроўні творы дыдактычнага і кансерватыўнага зместу. Выступаў у традыцыйным для беларускай вёскі жанры гутарак, выкрываў агульначалавечыя заганы, такія як п’янства, гультайства, распусту, крытыкаваў [[Карчма|карчмароў]]. У часе свят выступаў з сваімі творамі перад народам у Навагрудскім і суседніх паветах, пазней творы ў спісах і вусна перадаваліся сярод людзей. Некаторыя яго выразы цытаваліся ў народзе з спасылкай: «Як кажа Мікола Марозік»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Творчасцю Марозіка як народнай творчасцю цікавіліся беларускія пісьменнікі і калекцыянеры: [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрых Татур]], этнограф [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалай Нікіфароўскі]]. Сярод папер Аляксандра Ельскага ([[Варшава]], Галоўны архіў старажытных актаў) захаваўся сшытак 1890 года з вялікім паводле памераў (каля 400 радкоў) вершаваным творам Міколы Марозіка «Сачыненне пад рыфму на п’янства і гультайства», у канцы якога аўтар паведамляў: «Усіх сачыненняў маю больш пятнаццаці на розныя тэмы». У 1892 годзе Ельскі ў энцыклапедычным артыкуле «Беларуская літаратура і бібліяграфія» як прыклад пашырэння цягі да пісання па-беларуску сярод сялянства назваў імя Міколы Марозіка{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Рукапісы твораў Міколы Марозіка: «Чыгунка», «П’янлівага развага…», «Заключэнне для павучання», «Чытайце або слухайце, як хочаце», «Вясковыя дзяды, або памінальныя дні» і іншыя зберагліся сярод папер [[Беларускі музей у Вільні|Віленскага беларускага музея]] ў Цэнтральнай бібліятэцы Акадэміі навук Літвы. З далучанага да іх пісьма відаць, што Марозік спадзяваўся на дапамогу Генрыха Татура ў друкаванні гэтых твораў. У 1902 годзе этнограф Мікалай Нікіфароўскі надрукаваў прыхільны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Марозіка ў санкт-пецярбургскім часопісе «[[Живая старина]]», апублікаваў для прыкладу дзве яго гутаркі (супраць курэння тытуню і схільнасці сялян да сварак). Польскі літаратар [[Багдан Жыранік]] у сваім «Нарысе беларускай літаратуры» (1921) назваў Марозіка першым сялянскім паэтам{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. [[Файл:Muravyov-hangman.png|міні|250x250пкс|Карыкатура 1898 года на адкрыццё ў Вільні помніка генерал-губернатару М. Мураўёву|злева]] Расійскія ўлады і царкоўная адміністрацыя выкарыстоўвалі папулярнасць паэта ў пэўным асяроддзі для ўздзеяння на народ у манархічным і [[Праваслаўе|праваслаўным]] духу. Вядомы яго выступленні з вершамі ў 1889 годзе на сходах Віленскага праваслаўнага брацтва. У 1890 годзе бясплатна падарожнікаў па чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1898 годзе выступіў з вершамі з нагоды адкрыцця ў [[Вільня|Вільні]] помніка [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаілу Мураўёву-вешальніку]]. Ёсць звесткі пра яго выступленне на адкрыцці ў Вільні помніка [[Кацярына II|Кацярыне II]]. У 1911—1913 гадах прамаўляў у [[Мінск]]у з нагоды 50-гадовага юбілею [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы]], стагоддзя [[Вайна 1812 года|Вайны 1812 года]] і 300-годдзя дынастыі [[Раманавы]]х, гэтыя прамовы з рэкамендацыі мясцовых улад друкаваліся асобнымі брашурамі{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. Імкнуўся таксама ўсталяваць кантакты з «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]», заходзіў у яе рэдакцыю. Далейшы лёс невядомы{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1994|с=217}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{Крыніцы/БелЭн|10|Марозік Мікалай Фёдаравіч|[[Генадзь Васілевіч Кісялёў|Кісялёў Г.]]|125|Кісялёў Г.}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|4|Марозік Мікалай|Кісялёў Г.|217}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марозік, Мікалай Фёдаравіч}} cqsth615r1y35z1rkbadr3w7ilj45kb 0 788314 5160541 5025725 2026-07-03T12:11:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160541 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Камянецкі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 225051, [[Брэсцкая вобласць]], г. [[Камянец]], вул. Брэсцкая, 9 |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Уладзімір Рыгоравіч Сянчук]] |пасада главы1 = [[Старшыня Камянецкага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = https://kamenec.brest-region.gov.by |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Камянецкі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Камянецкі раённы Савет дэпутатаў|Камянецкаму раённаму Савету дэпутатаў]] у пытаннях, аднесеных да ягонай кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204070444/https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=H11000108 |date=4 лютага 2022 }}</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Выканаўчы камітэт размешчаны ў цэнтры [[Камянец|Камянца]] ў будынку на вул. Брэсцкая, 9. == Структура == * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне * Упраўленне па сельскай гаспадарцы і харчаванні * Аддзел унутраных спраў * Фінансавы аддзел * Аддзел па адукацыі * Аддзел культуры * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы * Аддзел эканомікі * Аддзел землеўпарадкавання * Аддзел архітэктуры, будаўніцтва і ЖКГ * Аддзел ЗАГС * Аддзел юрыдычны і па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб == Старшыні == * 22 верасня 2021 — 14 жніўня 2025 — [[Віталь Уладзіміравіч Кулак]]<ref>{{Cite web|lang=RU|url=https://www.kamenec.by/%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%82/|title=Району представили нового председателя Каменецкого райисполкома|website=kamenec.by|date=22 сентября 2021|access-date=23 мая 2025|archive-date=23 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523144152/https://www.kamenec.by/%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25B9%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2583-%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B4%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25B2%25D0%25B8%25D0%25BB%25D0%25B8-%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25B3%25D0%25BE-%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B4%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25B4%25D0%25B0%25D1%2582/|url-status=dead}}</ref>. * З 14 жніўня 2025 года — [[Уладзімір Рыгоравіч Сянчук]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1755177655|title=Разгляд кадравых пытанняў|website=Афіцыйны сайт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь}}</ref>. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|kamenec.brest-region.gov.by|Камянецкага раённага выканаўчага камітэта}}. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Камянецкі раён]] {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} tv4qgp65j2l406hozbgow8v9z9s94ub 0 790464 5160873 5132667 2026-07-04T11:12:43Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны (1828—1829)]]; дададзена [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160873 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Павел Аляксеевіч Тучкоў (герой вайны 1812 года)}} {{Ваенны дзеяч |імя = Павел Аляксеевіч Тучкоў |дата нараджэння = 19.04.1803 (7) |месца нараджэння = |дата смерці = 2.2.1864 (21.1) |месца смерці = |выява = Tuchkow P A 1802-1864.jpg |шырыня = 200px |апісанне выявы = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}} |гады службы = [[1817]]—[[1864]] |званне = {{Чыны Расійскай імперыі|правадзейны стацкі саветнік}}<br>[[Генерал-ад’ютант]]<br>{{РІА, Генерал ад інфантэрыі}} |род войскаў = |камандаваў = начальнік штаба [[Грэнадзёрскі корпус|Грэнадзёрскага корпуса]] (10.01.1834<ref>Зацверджаны на пасадзе 01.08.1836.</ref>—25.12.1840)<br>дырэктар Ваенна-тапаграфічнага дэпо (13.12.1843—15.05.1855)<br>в. а. начальніка штаба Сярэдняй арміі (15.05.1855—14.09.1856)<br>начальнік рэзерваў армейскай пяхоты (14.09.1856<ref>Зацверджаны на пасадзе 06.12.1858.</ref>—08.09.1859) |частка = |бітвы = [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)]]<br>[[Польскае паўстанне (1830)]]<br>[[Крымская вайна|Усходняя вайна (1853—1856)]] |узнагароды = {{шэраг |{{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага з алмазамі}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 1 ступені}} |{{Ордэн Белага арла (Расійская імперыя)}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 2 ступені з мячамі}} }} {{шэраг |{{Ордэн Святой Ганны 1 ступені з мячамі і імператарскай каронай}} |{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені (25 гадоў)}} |{{Ордэн Святога Станіслава 1 ступені}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені з мячамі}} }} {{шэраг |{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені з мячамі і імператарскай каронай}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} }} {{шэраг |{{Медаль За турэцкую вайну}} |{{Медаль За ўзяцце прыступам Варшавы}} |{{Медаль У памяць вайны 1853—1856 гг.|тып=з цёмнай бронзы на Уладзімірскай стужцы}} |{{Ордэн Virtuti Militari 4 ступені}} }} {{шэраг |{{Ордэн Жалезнай кароны 1-й ступені}} |{{Ордэн Чырвонага арла 1 ступені}} }} |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = |вікісховішча = Pavel Alexeevich Tuchkov (1803) }} '''Павел Аляксеевіч Тучкоў''' ({{lang-ru|Павел Алексеевич Тучков}}; 1803—1864) — ваенны [[тапограф]], [[генерал-ад’ютант]], [[генерал ад інфантэрыі]]. [[Граданачальнікі Масквы|Маскоўскі ваенны генерал-губернатар]]. Член [[Дзяржаўны савет Расійскай імперыі|Дзяржаўнага савета]]. Пляменнік і поўны цёзка героя Айчыннай вайны 1812 года генерала [[Павел Аляксеевіч Тучкоў (герой вайны 1812 года)|П. А. Тучкова]]. == Біяграфія == Паходзіў з роду [[Тучковы]]х. Павел Аляксеевіч быў сынам [[генерал-маёр]]а [[Аляксей Аляксеевіч Тучкоў (1766)|Аляксея Аляксеевіча Тучкова]] (1766—1853) і Караліны Іванаўны Іваноўскай. Яго брат, [[Аляксей Аляксеевіч Тучкоў (дзекабрыст)|Аляксей]], быў звязаны з [[Дзекабрысты|дзекабрысцкім рухам]]. Выхоўваўся ў [[Маскоўскі ўніверсітэцкі высакародны пансіён|Высакародным пансіёне пры Маскоўскім універсітэце]] (1815) і [[Пажаскі корпус|Пажаскім кадэцкім корпусе]] (1817). Пасля заканчэння ў 1817 годзе маскоўскага [[вучылішча калонаважатых]] быў узведзены ў чын [[прапаршчык]]а і выпушчаны ў [[Світа Яго Імператарскай Вялікасці|Світу Я. І. В.]] па кватэрмайстарскай частцы. У снежні 1817 прыбыў у галоўную кватэру 1-й арміі ў [[Магілёў|Магілёве]]. У 1817—1820 гадах — на здымцы прасторы, якую займалі войскі 1-й і 2-й армій. У жніўні 1820 года пераведзены ў Гвардзейскі генеральны штаб. У палявы сезон 1820—1821 гг. — на здымцы ракі [[Бярэзіна|Бярэзіны]], тапаграфічных маршрутаў ад [[Разань|Разані]] праз [[Мічурынск|Казлоў]] і [[Ліпецк]] да [[Варонеж]]а, ад [[Відзы|Відзаў]] праз [[Себеж]] да ст. Лікошкіна. У 1823 удзельнічаў у здымцы тапаграфічных маршрутаў ад Магілёва праз [[Мсціслаў]], [[Раслаўль]] і [[Бранск]] да [[Арол (горад)|Арла]], адкуль пасля агляду вярнуўся ў галоўную кватэру арміі. З 3 снежня 1823 па 1 красавіка 1824 быў у адпачынку. 20 мая 1825 года прыкамандзіраваны да [[1-ы гвардзейскі корпус|Гвардзейскага корпуса]] на час манеўраў. У жніўні 1825 года камандзіраваны начальнікам Галоўнага штаба баронам [[Іван Іванавіч Дзібіч-Забалканскі|І. І. Дзібічам]] у Астраханскую губерню для складання статыстычнага апісання яе частак<ref>Асаблівая падзяка Дзібіча ад 23.09.1825.</ref>. У верасні 1825 камандзіраваны ў [[Таганрог]]. Пасля смерці [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] суправаджаў труну з яго целам да Масквы. З 12 студзеня 1826 па 1 красавіка 1827 афіцыйна лічыўся ў адпачынку. Аднак у жніўні 1826 выконваў абавязкі старшага ад’ютанта, па частцы Генеральнага штаба, пры начальніку штаба зборнага гвардзейскага атрада ген.-ад’ютанце [[Аляксандр Іванавіч Нейдгарт|А. І. Нейдгарце]], на каранацыйных урачыстасцях у Маскве. З 14 жніўня 1826 камандзіраваны з адмысловым даручэннем<ref>Для збору звестак пра зноў фарміраваныя турэцкія войскі і складання ваеннага агляду Еўрапейскай Турцыі.</ref> у [[Канстанцінопаль]] у распараджэнне расійскага пасланца ў Турцыі тайнага саветніка [[Аляксандр Іванавіч Рыбап’ер|А. І. Рыбап’ера]]. З 4 верасня 1826 па 26 верасня 1827 ажыццяўляў здымку маршрутаў па галоўных дарогах Еўрапейскай Турцыі і наваколляў Канстанцінопаля з Канстанцінопальскім пралівам. У кастрычніку 1827 вярнуўся ў Санкт-Пецярбург. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гг.]] камандзіраваны ў 2-ю армію. 18 красавіка 1828 прызначаны капітанам над калонаважатымі. 28 красавіка прыбыў у [[Кішынёў]]. У маі ўдзельнічаў у аблозе крэпасці [[Брэіла|Браілаў]]. З 24 мая — в. а. капітана над калонаважатымі пры галоўнай кватэры арміі. 27 мая ўдзельнічаў у бітве на пераправе цераз [[Дунай]] у Сатунаве, 7 ліпеня — пры паселішчы Баландык; 17 ліпеня прызначаны в. а. обер-кватэрмайстра атрада ген.-лейтэнанта [[Фёдар Васільевіч Рыдыгер|Ф. В. Рыдыгера]]; 17-19 ліпеня ўдзельнічаў у баях пры паселішчы Чыфлік, 3 жніўня — пры паселішчы Косцеж, 8 жніўня вярнуўся ў галоўную кватэру; 24 верасня прыбыў пад крэпасць [[Варна|Варну]] і 29 верасня прысутнічаў пры здачы крэпасці. З прычыны хваробы ў кастрычніку 1828 адпраўлены ў Расію і ў лістападзе прыбыў у [[Адэса|Адэсу]]. У снежні 1828 прыкамандзіраваны да канцылярыі [[Генерал-кватэрмайстар|ген.-кватэрмайстра]] Галоўнага штаба. 15 мая 1829 прызначаны в. а. обер-кватэрмайстра войскаў у Санкт-Пецярбургу. У красавіку 1830 прызначаны выкладчыкам ваенных навук (тактыкі і ваеннай гісторыі) у [[Мікалаеўскае кавалерыйскае вучылішча|Школе гвардзейскіх падпрапаршчыкаў і кавалерыйскіх юнкераў]] (12.04, сталовыя грошы 2000 руб. у год не ў прыклад іншым). З 1 мая — [[Кватэрмайстар|обер-кватэрмайстар]] асобнага Гвардзейскага корпуса. У час здушэння [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстання 1831 года]] выехаў 8 лютага з Санкт-Пецярбурга; 25.02 прыбыў у [[Беласток]], 15.03 у [[Тыкоцін]], 17.03 у [[Ломжа|Ломжу]] для складання дыслакацыі гвардыі. З красавіка па жнівень 1831 удзельнічаў у розных сутычках з паўстанцамі пры руху арміі да [[Варшава|Варшавы]], у жніўні 1831 — у штурме перадавых умацаванняў і гарадскога вала [[Варшава|Варшавы]]. У кастрычніку 1831 выступіў у Расію. З 7 лістапада 1831 па 10 жніўня 1832 — у адпачынку. 10 студзеня 1834 прызначаны в. а. начальніка штаба [[Грэнадзёрскі корпус|Грэнадзёрскага корпуса]], 30 жніўня узведзены ў [[флігель-ад’ютант]]ы Світы Я. І. В., 1 жніўня 1836 зацверджаны на пасадзе, з узвядзеннем у генерал-маёры і з пакіданнем у Генеральным штабе. З 25 снежня 1840 па 11 студзеня 1843 быў у адстаўцы па стане здароўя, з прызначэннем пенсіі ў 2/3 акладу. У 1843 запрошаны міністрам дзяржаўных маёмасцей генерал-ад’ютантам графам [[Павел Дзмітрыевіч Кісялёў|П. Д. Кісялёвым]] на пасаду члена Савета міністра і 11 студзеня прызначаны на службу ў [[Міністэрства дзяржаўных маёмасцей Расійскай імперыі|Міністэрстве дзяржаўных маёмасцей]]. 18 лютага 1843 года ўзведзены ў [[Правадзейны стацкі саветнік|правадзейныя стацкія саветнікі]]. З 30 мая 1843 рэвізаваў упраўленні дзяржаўных маёмасцей ў Разанскай, Тамбоўскай, Пензенскай і Саратаўскай губернях. З 13 снежня 1843 перайменаваны ў ген.-маёры і прызначаны дырэктарам [[Ваенна-тапаграфічнае дэпо|Ваенна-тапаграфічнага дэпо]], з залічэннем па Генеральным штабе, 16.12 заняў пасаду. У 1844—1851 кіраўнік [[Трыянгуляцыя (геадэзія)|трыянгуляцый]] [[Цвярская губерня|Цвярской губерні]] і частак [[Наўгародская губерня|Наўгародскай]], [[Валагодская губерня|Валагодскай]], [[Уладзімірская губерня|Уладзімірскай]] і [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай]] губерняў. У 1847—1850 гадах ажыццяўляў трыганаметрычную здымку ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім]] і [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. 26.11.1848 узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4 кл. (№ 7932 паводле [[Спісы кавалераў ордэна Святога Георгія|спісу Грыгаровіча — Сцяпанава]]) за выслугу 25 гадоў у афіцэрскіх чынах. Правадзейны член [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]] з {{СС3|19.09.1845}} года<ref>Временный устав Русского географического общества. — СПб., 1845. — [4], 20 с.</ref>. Узведзены ў генерал-лейтэнанты 11 красавіка 1848. [[Файл:PA Tuchkov.jpg|thumb|180 px|left|П. А. Тучкоў]] У час [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856]], з 15 мая 1855 прызначаны в. а. начальніка штаба Сярэдняй арміі, 13.06 заняў пасаду. З 14 верасня 1856 прызначаны в. а. начальніка асобнага корпуса рэзерваў армейскай пяхоты, з пакіданнем у Генеральным штабе; 14.10 адправіўся, 28.10 прыбыў да пасады. Знаходзячыся на той пасадзе, 24 чэрвеня 1857 прызначаны старшынёй Камісіі для разгляду следчых спраў і дазнанняў і зацвярджэння прысудаў аб беспарадках і злоўжываннях па забеспячэнні войскаў былых Паўднёвай арміі і войскаў, у Крыме размешчаных, рознымі прадметамі забеспячэння. З 6 снежня 1858 зацверджаны на пасадзе начальніка рэзерваў. 17 красавіка 1859 узведзены ў [[генерал-ад’ютант]]ы Світы. З 8 жніўня 1859 — генерал ад інфантэрыі і маскоўскі ваенны генерал-губернатар, з пакіданнем у Генеральным штабе. З 17 кастрычніка 1859 — ганаровы член [[Маскоўскае таварыства сельскай гаспадаркі|Імператарскага маскоўскага таварыства сельскай гаспадаркі]]. 13 лістапада 1859 прызначаны апекуном [[Акадэмія камерцыйных навук|Маскоўскай практычнай акадэміі камерцыйных навук]]. Прэзідэнт Маскоўскага бегавога таварыства<ref>{{cite web |url=https://dlib.rsl.ru/viewer/01003616106 |title=Альбом пятидесятилетнего юбилея Московского общества любителей конского бега. 1834-1884 / Сост. и изд. ст. чл. О-ва Д.Д. Сонцовым. - Москва : типо-лит. М.И. Нейбюргер, ценз. 1884 г. |access-date=2021-02-17 |archive-date=2017-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307061535/http://dlib.rsl.ru/viewer/01003616106 |url-status=live }}</ref>. Ініцыятар увядзення ў Маскве новага грамадскага ўпраўлення, палажэнне пра якое прынята 20 сакавіка 1862. На змену [[Шасцігласная дума|Шасцігласнай думе]] прыйшлі агульнасаслоўныя выбарныя структуры — Агульная і Распарадчая думы, дзе большасць важных гарадскіх праблем вырашалася на сумесных пасяджэннях гласных ад усіх саслоўяў. Студэнцкія хваляванні ў верасні—кастрычніку 1861 скончыліся сутыкненнем з паліцыяй ля гасцініцы «Дрэздэн» на Цвярской вуліцы і арыштам пасланых на перамовы студэнтаў у генерал-губернатарскім доме. Па патрабаванні генерал-губернатара быў адкрыты гарадскі Статыстычны камітэт, які дзейнічаў незалежна ад губернскага. Па прыкладзе Санкт-Пецярбурга заснаваны [[Адрас-кантора|Адрасны стол]]. Пры яго падтрымцы створаны [[маскоўскі заапарк|Маскоўскі заалагічны сад]] і Арнольда-Траццякоўскае вучылішча для глуханямых. З 23 красавіка 1861 — член [[Дзяржаўны савет Расійскай імперыі|Дзяржаўнага савета]]. З 26 жніўня 1862 залічаны ў [[Барадзінскі 68-ы пяхотны полк|лейб-пяхотны Барадзінскі Яго Вялікасці полк]]. Памёр у Маскве {{СС3|21.1.1864}} года на 61-м годзе жыцця; пахаваны на [[Некропаль Новадзявочага манастыра|могілках Новадзявочага манастыра]]. У знак удзячнасці і павагі да яго заслуг масквічы на сабраныя па падпісцы сродкі збудавалі яму надмагільны помнік ([[Ліквідацыя цвінтароў у СССР|знесены пры савецкай уладзе]]). Яго прозвішча выбіта на медалі «У памяць 50-годдзя [[Корпус ваенных тапографаў|Корпуса ваенных тапографаў]]». == Чыны і званні == * [[Пажаскі корпус|Паж]] (07.02.1811) * [[Прапаршчык]] (26.11.1817) * [[Падпаручнік]] (10.12.1819) за адзнаку * [[Паручнік]] (3.02.1823) * [[Штабс-капітан]] (29.03.1825) * [[Капітан (воінскае званне)|Капітан]] (22.08.1827) за адзнаку * [[Палкоўнік]] (14.11.1828) за адзнаку * [[Флігель-ад'ютант]] (30.08.1834) * [[Генерал-маёр]] (01.08.1836) за адзнаку * [[Правадзейны стацкі саветнік]] (8.02.1843) * [[Генерал-маёр]] (13.12.1843, са старшынствам з 19.07.1839) * [[Генерал-лейтэнант]] (11.04.1848) * [[Генерал-ад'ютант]] (17.04.1859) * [[Генерал ад інфантэрыі]] (08.09.1859) == Узнагароды == * Найвышэйшы падарунак у 500 руб. (12.12.1824) * Сярэбраны медаль у памяць знаходжання пры труне Аляксандра I (4.09.1826) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4 ст. (29.07.1827) за камандзіроўку ў Турцыю * [[Ордэн Святой Ганны]] 2 ст. з мячамі (14.03.1829) за адзнаку пры Косцежы * Адначасовае гадавое дараванне не ў залік (24.09.1829) * Сярэбраны [[медаль «За турэцкую вайну»|медаль «За турэцкую вайну. 1828—1829»]] (01.10.1829) * Найвышэйшы падарунак у 2000 руб. за складанне «поўнай гісторыі» лейб-гвардыі Ізмайлаўскага палка (дэк. 1830) * Імператарская карона да ордэна Святой Ганны 2 ст. (19.03.1831) * Ордэн Святога Уладзіміра 3 ст. з мячамі (25.06.1831) за адзнаку пры в. Жолткі * Пастаўленая арэнда па чыне на 12 гадоў за адзнаку пры штурме Варшавы (01.03.1832) * Адначасова 400 руб. (6.12.1832) * Знак ордэна [[Virtuti Militari|За ваенную годнасць]] 4 ст. (1832) * Сярэбраны [[медаль «За ўзяцце прыступам Варшавы»]] (1832) * Найвышэйшая падзяка за складанне часопіса паходу і дзеянняў гвардыі (24.10.1833) * [[Найвышэйшае спрыянне]] за агляды, парады, вучэнні, манеўры (21.08, 23.08, 30.08, 04.09.1834) * Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (22.01, 25.03, 17.07, 28.07.1836) * [[Знак узнагароды беззаганнай службы]] за «XV» гадоў (22.08.1836) * Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (23.07, 29.07.1837; 13.08.1838) * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Ордэн Святога Станіслава]] 1 ст. (25.06.1839) * Найвышэйшае спрыянне за агляды (31.07, 01.08.1840) * Ордэн Святой Ганны 1 ст. з мячамі (01.08.1840) * Пастаўленая арэнда 1200 руб. срэбрам на 6 гадоў з 04.03.1844 (08.11.1843) * Імператарская карона да ордэна Святой Ганны 1 ст. (19.06.1845) * Асаблівае найвышэйшае спрыянне за агляд (16.01.1847) * Ордэн Святога Уладзіміра 2 ст. з мячамі (30.05.1847) * Найвышэйшае спрыянне за агляд (14.05.1848) * [[Ордэн Святога Георгія]] 4 ст. за 25 гадоў службы ў афіцэрскіх чынах (26.11.1848) * Арэнда падоўжана на 6 гадоў (20.03.1850) * Найвышэйшае спрыянне (08.04.1850) * Табакерка з вензелевай выявай імя Я. І. В. (25.06.1851) * Знак узнагароды беззаганнай службы за «XXX» гадоў (22.08.1852) * [[Ордэн Белага арла (Расійская імперыя)|Ордэн Белага Арла]] (17.07.1853) * Найвышэйшае спрыянне за агляд (16.01.1856) * Указаная арэнда 1500 руб. срэбрам у год на 6 гадоў (30.03.1856) * [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага]] (26.08.1856) * Цёмна-бронзавы [[медаль «У памяць вайны 1853—1856»]], на Уладзімірскай стужцы (26.08.1856) * Найвышэйшае спрыянне за агляды (08.07, 17.07.1857) * Знак узнагароды беззаганнай службы за «XXXV» гадоў (22.08.1857) * Найвышэйшае спрыянне за агляд (25.08.1857) * Асаблівае найвышэйшае спрыянне за агляд (8.09.1859) * Алмазныя знакі да ордэна Аляксандра Неўскага (17.04.1862) * Найвышэйшае спрыянне (24.08, 20.12.1862) * Ордэн Святога Уладзіміра 1 ст. (17.04.1863) замежныя: * Аўстрыйскі [[Ордэн Жалезнай кароны (Аўстрыйскі)|Ордэн Жалезнай кароны]] 1 ст. (30.01.1851) за здымкі ў Царстве Польскім і Аўстрыі * Прускі [[Ордэн Чырвонага Арла]] 1 ст. (10.03.1854) за садзейнічанне паспяховаму злучэнню расійскай і прускай трыянгуляцыі. == Шлюб і дзеці == [[Файл:ENTuchkova.jpg|thumb|200 px|Лізавета Іванаўна Тучкова]] Жонка (з 05 лютага 1830 года) — Лізавета Іванаўна Вярыгіна (04.07.1805—02.09.1875<ref>ЦГИА СПб. ф.19. оп.124. д.1221. с. 531. Метрические книги Пантелеимоновской церкви.</ref>), сястра генерал-кватэрмайстра, члена Дзяржаўнага савета [[Аляксандр Іванавіч Вярыгін|А. І. Вярыгіна]], унучка пісьменніка [[Аляксандр Сямёнавіч Хвастоў|А. С. Хвастова]]. У сувязі з высокай пасадай мужа была ўзведзена ў [[Кавалерная дама|кавалерныя дамы]] [[Ордэн Святой Кацярыны|ордэна Св. Кацярыны (малодшага крыжа)]] (1861). Дабрачынніца і заснавальніца Жаночага турэмнага камітэта ў Маскве. Паводле слоў сучасніка, Тучкова была вельмі разумнай, добрай жанчынай і далікатнай маці, ва ўсім згаджалася з воляю і прыхільнасцямі свайго каханага мужа. Не маючы любові да бліскучай кампаніі, сям'я Тучковых аддавала перавагу ціхаму, спакойнаму сямейнаму жыццю і карысталася ім цалкам. Дзеці іх атрымалі ў спадчыну ад бацькоў тую ж дабрыню, сціпласць і прастату, адрозніваліся безумоўнай адданасцю і глыбокай павагай да бацькоў, роўна як і дужай узаемнай сардэчнасцю паміж сабой<ref>Записки Беркута // Исторический Вестник. — 1911. — Том CXXVI. — С. 876—877.</ref>. Памерла ў Пецярбургу ад запалення лёгкіх, пахавана побач з мужам у Маскве на могілках Новадзявочага манастыра. Іх дзеці: * Алексей (25.04.1831<ref>ЦГИА СПб. ф.19. оп.111. д.248. с. 413. Метрические книги Пантелеимоновской церкви.</ref>—28.01.1833). * [[Міхаіл Паўлавіч Тучкоў|Міхаіл]] (1832—1890) — генерал-маёр Світы Я. І. В. (30.08.1875—30.08.1885), генерал-лейтэнант (30.08.1885) запасу армейскай пяхоты, сузаснавальнік Маскоўскага аддзялення [[Рускае музычнае таварыства|Імператарскага Рускага Музычнага таварыства]], першы сакратар Маскоўскага браталюбнага таварыства забеспячэння немаёмных кватэрамі, сузаснавальнік і віцэ-старшыня [[Белы крыж (дабрачыннае таварыства)|Таварыства Белага крыжа]], быў у шлюбе з графіняй Аленай Фёдараўнай Арловай-Дзянісавай (1843—1898). * [[Мікалай Паўлавіч Тучкоў|Мікалай]] (03.02.1834—09.11.1893) — генерал-маёр Світы Я. І. В. (01.01.1878—30.08.1888), генерал-лейтэнант (30.08.1888) запасу армейскай пяхоты, ганаровы міравы суддзя Мышкінскага павета Яраслаўскай губерні, правадыр дваранства Мышкінскага (1884—1886) і Угліцкага (1893) паветаў, быў у шлюбе з Кацярынай Канстанцінаўнай Апачынінай, унучкай [[Фёдар Пятровіч Апачынін|Ф. П. Апачыніна]], апякункай і ганаровай ахоўніцай Шышкінскага двухкласнага вучылішча Мышкінскага павета<ref>Залаты [[Медаль «За стараннасць» (Расійская імперыя)|медаль «За стараннасць»]], для нашэння на грудзі, на Ганнаўскай стужцы (30.04.1903).</ref>. * Аляксандра Паўлаўна Мяшчэрская, княгіня (10.11.1837—19.02.1881), жонка (з 17 красавіка 1857 года)<ref>[https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000534/00000326.jpg БУ ЦГА Москвы, ф. 203, оп. 745, д. 534, с. 323. Метрические книги церкви Вознесения Господня на Большой Никитской] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210130045810/https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000534/00000326.jpg |date=30 студзеня 2021 }}.</ref> князя Мікалая Мікалаевіча [[Мяшчэрскія|Мяшчэрскага]] (1834—1893), камер-юнкера, правадзейнага стацкага саветніка (01.01.1892), [[Мядынь|мядынскага]] павятовага правадыра дваранства (1875—1892). * Аляксандр (5.02.1843—21.02.1917) — генерал-маёр (3.06.1888), галоўны наглядчык [[Багадзельня|Багадзельні для знявечаных і хворых графа М. П. Шарамецева]], член [[Маскоўскае мастацкае таварыства|Маскоўскага мастацкага таварыства]], быў жанаты з Кацярынай Дзмітрыеўнай Бялеўцавай (1843—1930), апякункай Марыінскага прытулку, членам Маскоўскага аддзялення Расійскага таварыства Чырвонага Крыжа. * Юрый (9.12.1844—20.09.1853) — паж. == Сачыненні == * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/22101-tuchkov-p-a-glavnye-cherty-moey-zhizni-1817-1824-zapiski-pavla-alekseevicha-tuchkova-spb-1881#page/7/mode/inspect/zoom/4 Главные черты моей жизни.] — СПб.: Тип. В. С. Балашева, 1881. — 64 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Федорченко В. И.'' Императорский Дом. Выдающиеся сановники: Энциклопедия биографий, т. 2. Красноярск-М., 2000. * {{кніга|аўтар= Сергеев С. В., Долгов Е. И.|частка= |спасылка частка= |загаловак= Военные топографы Русской Армии|арыгінал= |спасылка= |викитека= |адказны= |выданне= |месца= М.|выдавецтва= ЗАО «СиДиПресс» |год= 2001|том= |старонкі= 536—537|старонак= 592 |серыя= |isbn= 5-8443-0006-8 |тыраж=1500 |ref= Сергеев, Долгов}} {{Граданачальнікі Масквы|nocat=true}} [[Катэгорыя:Тучковы|Павел Аляксеевіч]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага вучылішча для калонаважатых]] [[Катэгорыя:Маскоўскія генерал-губернатары]] [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829]] [[Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання Польскага паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Новадзявочым манастыры, чые магілы страчаны]] [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года]] 33ybesyyipmmf7gb3ddzw2xshdrtvjq 0 790475 5160870 5132666 2026-07-04T11:12:18Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны (1828—1829)]]; дададзена [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160870 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нейдгарт}} {{Ваенны дзеяч |імя = Аляксандр Іванавіч Нейдгарт |арыгінал імя = {{lang-de|Alexander Lorenz Wilhelm von Neidhardt}} |дата нараджэння = 5.11.1784 (25.10) |дата смерці = 8.9.1845 (27.8) |месца нараджэння = |месца смерці = |выява = Aleksander Neidgardt 1.jpg |шырыня = 250px |апісанне выявы = |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}} |гады службы = |званне = [[генерал ад інфантэрыі]]<br>[[генерал-ад'ютант]] |род войскаў = пяхота, Генеральны штаб |камандаваў = 1-ы пяхотны корпус,<br> 6-ы пяхотны корпус,<br> [[Асобны Каўказскі корпус]] |частка = |бітвы = [[Вайна чацвёртай кааліцыі]],<br>[[Руска-шведская вайна (1808—1809)]],<br>[[Айчынная вайна 1812 года]],<br> [[Вайна шостай кааліцыі]],<br>[[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)]],<br>[[Польскае паўстанне 1830 года|Польскае паўстанне (1830—1831)]],<br>[[Каўказская вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Святога Георгія 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 3 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Знак узнагароды за ваенную годнасць|2}}{{!!}}{{Залатая зброя «За адвагу» (2)}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа Аўстрыйскага ордэна Леапольда}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага арла 1-й ступені}}{{!!}}{{Pour le Merite}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Грамадзянскіх заслуг Баварскай кароны}}{{!!}}{{Ордэн Мяча}}{{!!}}{{Ордэн Льва і Сонца 1 ступені}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксандр Іванавіч фон Нейдгарт''' ({{lang-de|Alexander Lorenz Wilhelm von Neidhardt}}; {{СС3|25.10.1784}} — {{СС4|27.8.1845}}, [[Масква]]) — [[генерал ад інфантэрыі]] (16.04.1841) [[Руская імператарская армія|рускай імператарскай арміі]], [[генерал-ад'ютант]] (15.12.1825). Камандуючы [[Асобны Каўказскі корпус|Асобным Каўказскім корпусам]] (25.10.1842 — 27.12.1844). Малодшы брат генерал-маёра [[Павел Іванавіч Нейдгарт|Паўла Іванавіча Нейдгарта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Выбарг]]у {{СС3|25.10.1784}} года<!-- — сын сапраўднага тайнага саветніка [[Іван Лаўрынавіч Нейдгарт|Івана Лаўрынавіча Нейдгарта]] (1739—1815) з паволжскага дваранскага роду [[Нейдгарты|Нейдгартаў]]<ref>{{ВТ-ВЭС|Нейдгардты|том=16|страницы=576}} - няма ў гэтым АК</ref>-->. На службу паступіў у 1798 годзе ў [[фрыдрыхсгам]]скі гарнізон падпрапаршчыкам і ў снежні таго ж года ўзведзены ў прапаршчыкі. У 1803 годзе пераведзены ў [[Неўскі 1-ы пяхотны полк|Неўскі пяхотны полк]] і ў 1807 годзе быў прызначаны ад'ютантам графа [[Фёдар Фёдаравіч Буксгеўдэн|Ф. Ф. Буксгеўдэна]], з якім здзейсніў у тым жа годзе [[Вайна чацвёртай кааліцыі|паход у Прусію]] і ў наступным 1808 годзе ўдзельнічаў у [[Руска-шведская вайна 1808—1809|вайне са шведамі]]; за адзнаку ў справах быў ўзведзены ў капітаны і ўзнагароджаны [[Залатая зброя «За адвагу»|залатой шпагай з надпісам «За адвагу»]]<ref name="автоссылка1">[[Спіс генералаў па старшынстве|Список генералам по старшинству]]. — {{СПб.}}, 1844 г.</ref>. Па заканчэнні шведскай вайны Нейдгарт перайшоў у [[Чарнігаўскі 29-й пяхотны полк|Чарнігаўскі пяхотны полк]], а ў пачатку 1812 года Нейдгарт быў пераведзены ў Світу Яго Вялікасці па кватэрмайстарскай частцы, прычым на яго было ўскладзена складанне агляду заходняй граніцы. У пачатку [[Айчынная вайна 1812 года|вайны 1812 года]], знаходзіўся ў корпусе князя [[Пётр Хрысціянавіч Вітгенштэйн|П. Х. Вітгенштэйна]], удзельнічаў у шматлікіх бітвах і 12 ліпеня ў [[Бітва пад Клясціцамі|бітве пад Клясціцамі]] атрымаў рану ў грудзі навылёт куляй (за адзнаку ўзведзены ў падпалкоўнікі); у лістападзе зноў з'явіўся на тэатры ваенных дзеянняў і за ўдзел у [[Бітва на Бярэзіне|баях на рацэ Бярэзіне]] атрымаў 30 снежня 1813 года [[ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені (№ 2771) {{цытата|За адрозненні ў бітвах з французамі пры Батуры, Барысаве і Студзёнцы.}} У 1813 годзе з войскамі генерала [[Ёрк, Ёган Давід Людвіг|Ёрка]] ўдзельнічаў у бітвах пры [[Бітва пры Лютцэне (1813)|Лютцэне]] і [[Бітва пры Баўцэне|Баўцэне]]. Пасля перамір'я, знаходзячыся пры войсках князя [[Карл Філіп цу Шварцэнберг|Шварцэнберга]], удзельнічаў у баях пры [[Бітва пры Дрэздэне|Дрэздэне]] і [[Бітва пад Кульмам|Кульме]], а таксама пры [[Бітва народаў|Лейпцыгу]] (за адзнаку ўзнагароджаны [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 3-й ступені) і Гохгайме. Якая адкрылася рана не дазволіла яму ісці ў Парыж. Сярод іншых яго ўзнагарод за [[Вайна Шостай кааліцыі|паход у Еўропу]] Нейдгарт атрымаў [[ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені і {{ЮК|17 жніўня}} 1813 года чын [[палкоўнік]]а з пераводам у гвардзейскі Генеральны штаб. Па заканчэнні кампаніі ён быў камандзіраваны ў распараджэнне аўстрыйскага генерала Дуке для дакладнага агляду аўстрыйскай граніцы ад [[Кракаў|Кракав]]а да [[Паўднёвы Буг|Буга]], а ў 1815 годзе пасланы ў [[Баварыя|Баварыю]] для арганізацыі кананір-кватэр. У 1816—1817 гадах Нейдгарт выконваў пасаду начальніка штаба 4-га і 5-га пяхотных карпусоў і 12 снежня 1817 года прызначаны [[флігель-ад'ютант]]ам, а 1 студзеня 1818 года ўзведзены ў [[генерал-маёр]]ы. [[Масон]], прысвечаны ў 1816 годзе ў пецярбургскай [[масонскае ложа|ложа]] «Петра да ісціны», у 1818 годзе перайшоў у маскоўскае ложа «Аляксандра траістага блаславення», якая працавала па [[ВШС|Выпраўленым шатландскім статуце]]<ref>''[[Андрэй Іванавіч Сяркоў|Серков А. И.]]'' Русское масонство. 17312000 гг. Энциклопедический словарь. — {{М.}}: Российская политическая энциклопедия, 2001.</ref>. У 1823 годзе прызначаны начальнікам штаба Гвардзейскага корпуса; за праяўленую ім падчас [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання 14 снежня 1825 года]] распарадчасць і мужнасць Нейдгарт быў 15 снежня узнагароджаны званнем генерал-ад'ютанта. У [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкую вайну 1828—1829 гадоў]] Нейдгарт з войскамі гвардзейскага корпуса знаходзіўся пры [[Аблога Варны|аблозе Варны]] і за адзнаку {{ЮК|25 чэрвеня}} 1819 года ўзведзены ў [[генерал-лейтэнант]]ы. [[Карл Фёдаравіч Толь|К. Ф. Толь]] характарызаваў Нейдгарта: <blockquote> «Выдатны карпусны камандзір быць можа. Такі ж начальнік Галоўнага штаба і генерал-кватэрмайстар, мае вельмі добрую адукацыю, мяккі ў абыходжанні, любімы падначаленымі і паважаны начальнікамі; храбры без неабдуманасці і разважлівы ва ўсіх сваіх дзеяннях; можа камандаваць асобна». </blockquote> У красавіку 1830 года ён быў прызначаны выканаўцам пасада генерал-кватэрмайстра Галоўнага штаба Яго Вялікасці з пакіданнем на пасадзе начальніка штаба гвардзейскага корпуса. З уступленнем яго на гэту пасаду звязваліся вялікія надзеі на рэформы ў арганізацыі і службе генеральнага штаба, але [[Польскае паўстанне 1830 года|паўстанне 1831 года]] адцягнула ад іх Нейдгарта. Ён быў прызначаны генерал-кватэрмайстрам штаба дзеючай арміі і, карыстаючыся вялікай прыхільнасцю Дзібіча, адыгрываў прыметную ролю ва ўсіх падзеях гэтай вайны, прычым у адсутнасць барона Толя выконваў абавязкі начальніка штаба дзеючай арміі. Пад [[Бітва пры Грохаве|Грохавам]] ён асабіста вёў у атаку 3-ю дывізію на Альховы гай, а [[Бітва пад Астралэнкай|пад Астралэнкай]] асабіста выбіраў месцы для батарэй і кіраваў іх агнём. За адвагу і распарадчасць, асабліва пры [[Аблога Варшавы (1831)|штурме Варшавы]], быў узнагароджаны 11 верасня 1831 года [[Ордэн Святога Георгія|ордэнам Святога Георгія]] 3-й ступені (№ 440) {{цытата|У падзяку за адрозную мужнасць і адвагу, аказаныя 25 і 26 жніўня 1831 года пры штурме варшаўскіх умацаванняў.}} Па заканчэнні вайны ў кастрычніку 1831 года ён быў прызначаны загадчыкам школы гвардзейскіх падпрапаршчыкаў і кавалерыйскіх юнкераў і зноў вярнуўся да кіравання Генеральным штабам. У 1832 годзе Нейдгарт быў камандзіраваны ў [[Берлін]] з сакрэтным даручэннем, у сувязі з магчымасцю сутыкнення Прусіі з Францыяй і парушэння еўрапейскага міру. Між іншым, ён быў упаўнаважаны абмеркаваць агульныя меры абароны з прадстаўнікамі германскага саюза, запатрабаваць канфідэнцыйныя звесткі адносна ўсіх падрыхтовак, якія робяцца [[Прусія (каралеўства)|Прусіяй]] на выпадак вайны з [[Францыя]]й і наўзамен паведаміць усё, што яму вядома пра колькасць і дыслакацыю рускай арміі. З гэтай паездкі, сапраўдная мэта якой была прыкрыта адпачынкам па хваробе, Нейдгарт вярнуўся, выканаўшы сваю місію, у жніўні 1832 года. Узначальваючы Генеральны штаб, Нейдгарт сапраўды прыняўся быў за рэформы па Генеральным штабе, але, не сустракаючы падтрымкі для сваіх праектаў з боку ваеннага міністра князя [[Аляксандр Іванавіч Чарнышоў|А. І. Чарнышова]], які не любіў усіх, хто быў блізкі да графа [[Іван Іванавіч Дзібіч-Забалканскі|І. І. Дыбічу]], пакінуў у 1834 годзе сваю пасаду. У 1834 годзе Нейдгарт быў прызначаны камандзірам 1-га пяхотнага корпуса, у 1836 годзе — камандзірам размешчанага ў Маскве 6-га корпуса; 16 красавіка 1841 года ўзведзены ў [[Генерал ад інфантэрыі|генералы ад інфантэрыі]], выконваў некаторы час абавязкі Маскоўскага ваеннага генерал-губернатара. У кастрычніку 1842 года прызначаны галоўным кіраўніком Закаўказскага краю і камандуючым [[Асобны Каўказскі корпус|Асобным Каўказскім корпусам]], змяніўшы на гэтай пасадзе генерала [[Яўген Аляксандравіч Галавін|Я. А. Галавіна]]. Першапачаткова Нейдгарту загадана было трымацца строга абарончай сістэмы вядзення [[Каўказская вайна|вайны]], але ўзмацненне ўплыву [[Шаміль|Шаміля]] прымусіла запатрабаваць ад Нейдгарта рашучых наступальных дзеянняў. Аднак Нейдгарт не праявіў энергіі і рашучасці і ў снежні 1844 года пакінуў [[Каўказ]]. 1 студзеня 1845 года адбылося прызначэнне яго членам Ваеннага савета, але дні Нейдгарта былі ўжо злічаны: сапсаванае здароўе прымусіла яго прасіць пра адстаўку, якую ён і атрымаў у чэрвені 1845 года. Князь [[Аляксандр Міхайлавіч Дандукоў-Корсакаў|А. М. Дандукоў-Корсакаў]] малюе Нейдгарта ў сваіх успамінах лагодным чалавекам, але дробязным педантам, а [[Мікалай Дзмітрыевіч Няелаў|М. Д. Няелаў]] — распарадчым і храбрым у баі<ref>''Дондуков-Корсаков А. М.'' Воспоминания о службе на Кавказе. // «Старина и новизна». Кн. 5 и 6.</ref>. Памёр у Маскве {{СС3|27.8.1845}} года. == Узнагароды і адрозненні == Расійскія: * [[Ордэн Святой Ганны]] 4-й ступені (10.04.1808) * [[Залатая зброя «За адвагу»|Залатая шпага з надпісам «За адвагу»]] (20.07.1808)<ref name="автоссылка1" /> * [[Ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені (30.12.1813) * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені (31.12.1815) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3-й ступені (09.11.1817) * Дыяментавы пярсцёнак (1817) * [[Ордэн Святой Ганны]] 1-й ступені (03.08.1822) * Дыяментавыя знакі да ордэна Святой Ганны 1-й ступені (22.07.1824) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 2-й ступені (22.08.1825) * Табакерка з вензелем Яго Імператарскай Вялікасці (1827) * Табакерка з партрэтам Цара Імператара, упрыгожаная дыяментамі (1830) * [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага]] (21.02.1831) * [[Ордэн Святога Георгія]] 3-й ступені (11.09.1831) * Знак узнагароды «[[Virtuti Militari|За ваенную годнасць]]» 2-й ступені (1831) * Дыяментавыя знакі да ордэна Святога Аляксандра Неўскага (02.04.1833) * [[Знак узнагароды беззаганнай службы]] за XXXV гадоў (1838) * [[Знак узнагароды беззаганнай службы]] за XL гадоў (1843) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 1-й ступені (17.04.1845) * [[Медаль «У памяць Айчыннай вайны 1812 года»]] * [[Медаль «За турэцкую вайну»]] * [[Медаль «За ўзяцце прыступам Варшавы»]] Замежныя: * Прускі ордэн «[[Pour le Merite]]» (18.05.1813) * [[Ордэн Грамадзянскіх заслуг Баварскай кароны]] 1-й ступені (1815) * Шведскі [[ордэн Мяча]] 1-й ступені (1830) * Прускі [[ордэн Чырвонага арла]] 1-й ступені (1835) * Аўстрыйскі [[Аўстрыйскі ордэн Леапольда|ордэн Леапольда]] 1-й ступені (1835) * Персідскі [[ордэн Льва і Сонца]] 1-й ступені з алмазамі (1843) Яго прозвішча выгравіравана на медалі «У памяць 50-годдзя [[Корпус ваенных тапографаў|Корпуса ваенных тапографаў]]». == Сям'я == З {{ЮК|28 ліпеня}} 1818 года быў жанаты з князёўнай Ганнай Барысаўнай [[Чаркаскія|Чаркаскай]] (24.08.1800—20.10.1863)<ref group="Кам">Яго поўны цёзка — Аляксандр Іванавіч Нейдгарт, сын [[Іван Лаўрынавіч Нейдгарт|Івана Лаўрынавіча]] — быў жанаты двойчы. Першая жонка — князёўна Кацярына Аляксандраўна Друцкая-Сакалінская (1773—?) (гл. ''Руммель В. В., Голубцов В. В.'' [https://runivers.ru/bookreader/book10055/#page/260/mode/1up Друцкие-Соколинские] // Родословный сборник русских дворянских фамилий. — {{СПб.}}: Издание А. С. Суворина, 1886. — Т. 1. — С. 255.), дачка князя Аляксандра Сцяпанавіча Друцкага-Сакалінскага (1738—?). У іх {{ЮК|4 красавіка}} 1815 года нарадзіўся сын Іван ({{АРХИ|загаловак=|назва архіва=ЦГИА СПб|фонд=19|вопіс=111|справа=177|ліст=<!-- 54 -->|загаловак справы=Метрические книги Никольского Богоявленского морского собора}}); бацька ў МК паказаны падпалкоўнікам. Другая жонка — Варвара Іванаўна, нар. Шлейн; у іх дачкі: Аляксандра (24.05.1822 — ?), Лізавета і Варвара; Аляксандр Іванавіч ужо быў на грамадзянскай службе; <Аляксандра была хрышчона 18 чэрвеня 1822 года пры хрысных бацьках Аляксандры I, князі [[Аляксандр Мікалаевіч Галіцын|А. М. Галіцыне]] і [[Аляксандра Іванаўна Васільчыкава|А. І. Васільчыкавай]] ({{АРХИ|загаловак=|назва архіва=ЦГИА СПб|фонд=19|вопіс=111|справа=204|ліст=252|загаловак справы=Метрические книги Пантелеимоновской церкви}}); хросным бацькам пры хрышчэнні Лізаветы ў 1828 годзе ({{АРХИ|загаловак=|назва архіва=ЦГИА СПб|фонд=19|вопіс=111|справа=228|ліст=117|загаловак справы=Метрические книги Сергиевского всей артиллерии собора}}) быў генерал-маёр Аляксандр Іванавіч Нейдгарт (1784—1845).</ref>, дачкой каломенскага правадыра дваранства князя [[Барыс Міхайлавіч Чаркаскі|Барыса Міхайлавіча Чаркаскага]]. Іх дзеці: [[Барыс Аляксандравіч Нейдгарт|Барыс]] (1819—1900), Кацярына (? — не раней 1873), Марыя (18.10.1821<ref>{{cite web |url=https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000232/00000076.jpg |title=ГБУ ЦГА Москвы. Ф. 203. — Оп. 745. — Д. 232. — С. 67. Метрические книги церкви Воскресения Христова на Малой Бронной. |access-date=2021-06-19 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203058/https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000232/00000076.jpg |url-status=live }}</ref>), Соф'я (30.9.1827<ref>{{АрхИ|загаловак= |назва архіва= ЦГИА СПб|фонд= 19|вопіс= 111|справа= 223|ліст= 55|загаловак справы= }}</ref>—?), Міхаіл (03.12.1828—22.05.1862), Мікалай (20.07.1830—1853), Аляксей (20.09.1832—05.12.1915), Пётр (24.08.1837 — не раней 1856). Унукі — [[Аляксей Барысавіч Нейдгарт|Аляксей]], [[Дзмітрый Барысавіч Нейдгарт|Дзмітрый]], [[Вольга Барысаўна Сталыпіна|Вольга]] (жонка прэм'ер-міністра [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Пятра Сталыпіна]]). == Каментарыі == {{Крыніцы|group="Кам"}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-РБС|Нейдгардт, Александр Иванович|том = 11|старонкі = 194—195}} * {{ВТ-ВЭС|Нейдгардты|том=16|старонкі=576}} * Список генералам по старшинству. Исправлено по 20-е июня 1840. — {{СПб.}}, 1840. — С. 82—83. * Список генералам по старшинству. Исправлено по 17-е марта 1844. — {{СПб.}}, 1844. — С. 52—53. * ''Федорченко В. И.'' Свита российских императоров. Т. 2. — {{М.}}, 2005. == Спасылкі == * [https://amburger.ios-regensburg.de/index.php?id=34613 von Neidhardt Alexander Lorenz Wilhelm Ivanovič] // Erik-Amburger-Datenbank{{ref-de}} {{Тапаграфічная служба Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Напалеонаўскіх і Рэвалюцыйных войнаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Айчыннай вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829]] [[Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання Польскага паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Руска-шведскай вайны 1808—1809]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскай вайны]] [[Катэгорыя:Нейдгарты|Аляксандр Іванавіч]] [[Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За ўзяцце прыступам Варшавы»]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатой зброі «За адвагу»]] [[Катэгорыя:Ваенныя тапографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага з дыяментавымі знакамі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі аблогі Варны]] 4dy348byldpwnbg0pjw83sohu4jttl3 10 792401 5160789 5141953 2026-07-04T08:09:46Z M.L.Bot 261 5160789 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Жонкі і швагры Вітаўта | navbar = | state = collapsed | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = Жонкі і швагры Вітаўта | выява = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = font-size: 13px; | стыль_уверсе = background: Snow; | уверсе = {{легенда|#E6E6FA|— жонкі Вітаўта|inline|border=#D8BFD8|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; {{легенда|#E0FFFF|— асобы названыя «шваргамі» Вітаўта крыніцамі|inline|border=#E0FFFF|borderstyle=dotted|borderwidth=2px|padding=0|8=100%}}; '''цёмны''' — вядомая з крыніц ступень сваяцтва да Вітаўта або адной з яго жонак;<br />'''''курсіў''''' — «швагр», але ступень сваяцтва крыніцамі не адзначана, адноўлена гіпатэтычна; пункцірам — гіпатэтычныя сувязі роднасці паміж асобамі | загаловак1 = | спіс1 = {{familytree/start}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |ULNIV| | | | | | |ULNIV=[[Юліянія Іванаўна Гальшанская|Ульяна]]<br/><small>3-я жонка<br/>Вітаўта</small><br/><small>'''{{падказка|плям.|пляменніца}} 2-й'''</small>|boxstyle_ULNIV=background-color: #E6E6FA; }} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | }} {{familytree|border=0| |SDMPX| |VITPX| |LEWVS|~|SVTLW|GANSV|ULNSV|VSLSV|AGRSV|^|IVNAL| |GNRZM|SDMPX=[[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонт]]<br/><small>'''''брат 1-й'''''</small>|VITPX=[[Вітаўтава|NN]]<br/><small>1-я жонка<br/>Вітаўта</small>|LEWVS=[[Леў Васілевіч (княжыч друцкі)|Леў]]<br/><small>кн. друцкі</small><br/><small>'''''{{nobr|{{падказка|муж сястры 2-й|муж сястры 2-й (Тэнгоўскі)}}}}'''''<br/>або<br/>'''''{{nobr|{{падказка|стр. брат 2-й|стрыечны брат 2-й (Ліцкевіч)}}}}'''''</small>|SVTLW=NN<br/><small>сятра 2-й</small>|GANSV=[[Ганна Святаслаўна|Ганна]]<br/><small>2-я жонка<br/>Вітаўта</small>|ULNSV=Ульяна<br/><small>'''сятра 2-й'''</small><br/>∞Бутрым<br/>∞[[Васіль Нарымонтавіч|Нарымонтавіч]]<br/>∞[[Войцех Манівід|Манівід]]|VSLSV=[[Васіль Святаславіч|Васіль]]<br/><small>'''''брат 2-й'''''</small>|AGRSV=Агрыпіна<br/><small>'''сястра 2-й'''</small>|IVNAL=[[Іван Альгімонтавіч Гальшанскі|Іван<br/>Гальшанскі]]<br/><small>'''{{nobr|муж сястры 2-й}}''';</small><br/><small>'''бацька 3-й'''</small>|GNRZM=[[Генрык Земавітавіч|Генрык]]<br/><small>кн. мазавецкі</small><br/><small>'''муж [[Рымгайла|сястры Вітаўта]]'''</small>|boxstyle_SDMPX=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_VITPX=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_LEWVS=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GANSV=background-color: #E6E6FA; |boxstyle_VSLSV=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_IVNAL=background-color: #E0FFFF; |boxstyle_GNRZM=background-color: #E0FFFF; }} {{familytree|border=0| | |`|-|v|~|J| | | |!| | | |L|~|~|A|~|~|A|~|~|+|~|~|J| | | |!| | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | |PXCIS| |VSLMH|^|VASIV| | | | | | | | |SVTIV| | | | |ALGGL| |ZMVTR|PXCIS=[[Пекштэ|Пекшціс]]|VSLMH=[[Васіль Міхайлавіч (князь друцкі)|Васіль]]<br/><small>кн. друцкі</small>|VASIV=Васіліса|SVTIV=[[Святаслаў Іванавіч|Святаслаў]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|ALGGL=[[Альгімонт Гальшанскі|Альгімонт]]|ZMVTR=[[Земавіт III]]<br/><small>кн. мазавецкі</small> }} {{familytree|border=0| | | | | | | | |!| | | |L|~|~|~|~|~|v|-|-|-|-|'| | | | | | | | | | |!| | }} {{familytree|border=0| | | | | | | |MHLMH| | | | | | | |IVNAL| | | | | | | | | | | | | |TRDBL|MHLMH=[[Міхаіл Міхайлавіч|Міхаіл]]<br/><small>кн. друцкі</small>|IVNAL=[[Іван Аляксандравіч (князь смаленскі)|Іван]]<br/><small>кн. смаленскі</small>|TRDBL=[[Тройдэн I]]<br/><small>кн. мазавецкі</small>}} {{familytree|border=0| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{familytree/end}} | загаловак3 = | спіс3 = | стыль_унізе = | унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Дынастыі]] </noinclude> ircmld97raonvkq646a8pa0dqc4q8et 0 792878 5160736 5038872 2026-07-04T07:04:59Z DzBar 156353 5160736 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Джордж Фентан | Арыгінал імя = George Fenton | Выява = George Fenton Allan Warren.jpg | Апісанне выявы = Фентан ў 1969 годзе | Імя пры нараджэнні = George Richard Ian Howe Fenton | Дата нараджэння = 19 кастрычніка 1949 | Месца нараджэння = [[Бромлі]], [[Кент]], Англія | Прафесія = кампазітар | Сайт = https://georgefenton.com/ }} '''Джордж Рычард Іэн Хаўі Фентан''' (нар. 19 кастрычніка 1949 г.<ref>{{Cite web|url=https://georgefenton.com/biography/|title=George Fenton Official Website Biography|publisher=georgefenton.com|access-date=1 October 2018}}</ref>), прафесійна вядомы як '''Джордж Фентан''', — англійскі кампазітар. Найбольш вядомы сваёй працай па напісанні музыкі да фільмаў і тэлебачання, ён атрымаў пяць намінацый [[Оскар|на прэмію «Оскар»]], [[BAFTA]], [[Залаты глобус]], [[Эмі]] і ншых. Ён часта супрацоўнічаў з рэжысёрамі [[Рычард Атэнбора|Рычардам Атэнбара]], Норай Эфрон, Алістэрам Фотэргілам, [[Стывен Фрырз|Стывенам Фрырзам]], Нікаласам Хайтнерам, [[Кен Лоўч|Кенам Лоўчам]], Эндзі Тэнантам, Нілам Джорданам і [[Тэры Гіліям|Тэры Гіліямам]]. У 1974 годзе Фентан атрымаў свой першы буйны заказ — у якасці кампазітара і музычнага кіраўніка для тэатральнай пастаноўкі Пітэра Гіла ''Дванаццатая ноч'' з Каралеўскай шэкспіраўскай трупай у [[Стратфард-он-Эйван|Стратфардзе-на-Эйване]] . == Тэлебачанне == Фентан напісаў сваю першую музыку да тэлевізійнага фільма ў 1976 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://www.bleedingcool.com/2013/09/06/stephen-poliakoff-on-hitting-town-the-nervy-1970s-and-the-british-one-off-tv-play/|title=Stephen Poliakoff on Hitting Town|website=Bleeding Cool|date=6 September 2013|access-date=15 December 2015}}</ref> Гэта быў працяг яго супрацоўніцтва з Пітэрам Гілам для пастаноўкі Гіла ''Hitting Town,'' сцэнар да якой напісаў Стывен Палякоў . == Тэлевізійныя дакументальныя фільмы пра дзікую прыроду == Фентан напісаў музыку для шэрагу вядомых тэлевізійных фільмаў пра дзікую прыроду, часта супрацоўнічаючы з вядучым праграм пра дзікую прыроду [[Дэвід Атэнбора|Дэвідам Атэнбара]] і рэжысёрам-дакументалістам [[Аластэр Фотэргіл|Аластэрам Фотэргілам]]. У 2003 годзе ён напісаў і дырыжыраваў музыку да дакументальнага фільма ''Deep Blue''. Яе выканаў [[Берлінскі філарманічны аркестр]] — гэта была першая музыка да фільма, запісаная аркестрам у яго гісторыі. У 2007 годзе яны паўтарылі супрацоўніцтва для мастацкага дакументальнага фільма ''Earth''. У 2022 годзе Джордж зноў супрацоўнічаў з Алістэрам Фотэргілам і Дэвідамм Атэнбара, на гэты раз для серыяла ''hild Isles'' на BBC One. == Мастацкія фільмы == Фентан напісаў музыку да больш чым ста мастацкіх фільмаў. Яго першы буйны прарыў адбыўся ў 1982 годзе з [[Біяграфічны фільм|біяграфічным]] фільмам [[Рычард Атэнбора|Рычарда Атэнбара]] ''Гандзі'', за які ён быў намінаваны — разам са сваім супрацоўнікам [[Раві Шанкар|Раві Шанкарам —]] на прэмію «Оскар» за арыгінальную музыку. == Канцэртная дзейнасць == Фентан атрымаў прэмію Айвара Навела, [[BAFTA]] і [[Эмі|прэмію «Эмі»]] за найлепшую музыку да тэлебачання да фільма ''The Blue Planet'', а ў кастрычніку 2002 года ён стварыў канцэрт ''The Blue Planet in Concert'', прэм'ера якога адбылася ў Каралеўскай фестывальнай зале ў Лондане. Пасля гэтага ён стварыў канцэрты ''Planet Earth'' і ''Frozen Planet'' і выступаў з гэтымі канцэртамі на такіх пляцоўках, як Галівуд-Боўл, [[Сіднейскі оперны тэатр]], Уэмблі-Арэна і Ziggo Dome ў Амстэрдаме. У 2003 годзе ён напісаў музыку да дакументальнага фільма ''Deep Blue'', які выканаў [[Берлінскі філарманічны аркестр]]. У 2007 годзе яны паўтарылі супрацоўніцтва для дакументальнага фільма ''Зямля''. Разам з прадзюсарам ''Джэйн Картэр'' Фентан ператварыў кожную з партытур у канцэртныя творы. Яго кінакампазіцыі выконваюцца аркестрамі па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=https://georgefenton.com/biography/|title=George Fenton official eebsite biography|publisher=George Fenton|access-date=1 October 2018}}</ref> == Ганаровыя званні == Фентан быў прызначаны [[Ордэн Брытанскай імперыі|камандорам Ордэна Брытанскай імперыі]] (CBE) ў 2023 годзе за заслугі ў музыцы.<ref>{{Артыкул London Gazette|issue=63918|supp=y|старонкі=10}}</ref> == Выбраная дыскаграфія == === Фільмы === * [[Дзень сурка (фільм)|Дзень Сурка]] (1993) * [[Вам ліст]] (1998) * {{Не перакладзена 3|Вэліянт (мультфільм)|Вэліянт|4=Valiant (film)}} (2005) * [[Вецер, што калыша ячмень]] (2006) * {{Не перакладзена 3|Зямля (фільм, 2007)|Зямля|4=Earth (2007 film)}} (2007) == Спасылкі == * {{Imdb імя|6070}} * {{Allmusic new|p75588}} * [https://www.discogs.com/artist/263417-George-Fenton Дыскаграфія Джорджа Фентана] на Discogs * {{Musicbrainz artist|5992eb3a-044c-4739-a385-8bc0e8f7055d}} * [https://web.archive.org/web/20080126232944/http://www.theblueplanetlive.com/ George Fenton's The Blue Planet Live! (archived 2008)] == Зноскі == <references />{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе]] [[Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] oskxtia1mlar7ga4cgk24icz9cghmjl 0 797045 5160610 5133443 2026-07-03T17:06:24Z 5160610 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бычак}} {{ДД |званне={{РБ, Генерал-маёр}} }} '''Канстанцін Фёдаравіч Бычак''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі ваенны, Старшыня [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] (з 2025). Генерал-маёр юстыцыі (2025). == Біяграфія == Нарадзіўся 20 верасня 1985 года<ref name="ofac"/> ў г. [[Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]<ref name="kir">{{Cite web |url=https://sk.gov.by/by/rukovodstvo-by/ |title=Кіраўніцтва |access-date=30 снежня 2025 |archive-date=21 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221130048/https://sk.gov.by/by/rukovodstvo-by/ |url-status=dead }}</ref>. Бацька — Фёдар Мікалаевіч Бычак, начальнік аддзела эканомікі, пазней — начальнік фінансавага аддзела [[Гарадоцкі раённы выканаўчы камітэт|Гарадоцкага раённага выканаўчага камітэта]]<ref>{{Cite web |url=https://vitebsk-region.gov.by/news/aktualn_inf-ru/prynjata-rashenne-ab-uznagarodzhanni-ganarovymi-gramatami-vitsebskaga-ablvykankama-20506-2020/ |title=Прынята рашэнне аб узнагароджанні Ганаровымі граматамі Віцебскага аблвыканкама |access-date=23 снежня 2025 |archive-date=6 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106203040/https://vitebsk-region.gov.by/news/aktualn_inf-ru/prynjata-rashenne-ab-uznagarodzhanni-ganarovymi-gramatami-vitsebskaga-ablvykankama-20506-2020/ |url-status=dead }}</ref>. Скончыў [[Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] і [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name="kir"/>. Працаваў следчым следчага аддзела Упраўлення КДБ Рэспублікі Беларусь па [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У цэнтральным апараце [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] працаваў начальнікам аддзела<ref>[https://www.sb.by/articles/terrorizm-kak-rabota.html Задержаны четверо анархистов, подозреваемых в поджоге административных зданий в Солигорске и Мозыре. Во время допроса они дали признательные показания]</ref>, пазней — намеснікам начальніка следчага ўпраўлення<ref name="spu">[https://sputnik.by/20240202/novym-nachalnikom-sledstvennogo-upravleniya-kgb-belarusi-stal-bychek-1083314486.html Начальником следственного управления КГБ назначен Константин Бычек]</ref>. Неаднаразова даваў каментары беларускаму тэлебачанню па гучных крымінальных справах. Напрыклад, у студзені 2024 года ён расказаў пра тое, што [[Служба бяспекі Украіны]] планавала забойствы беларускіх дзяржаўных дзеячаў і журналістаў на тэрыторыі Беларусі<ref>[https://www.sb.by/articles/kgb-spetssluzhby-ukrainy-gotovili-ubiystva-belorusskikh-gosudarstvennykh-deyateley-i-zhurnalistov.html КГБ: спецслужбы Украины готовили убийства белорусских государственных деятелей и журналистов]</ref>. З 2 лютага 2024 года<ref name="spu"/> па 23 снежня 2025 года працаваў начальнікам следчага ўпраўлення Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. 23 снежня 2025 года прызначаны Старшынёй [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/starshynej-sledchaga-kamiteta-belarusi-naznachany-kanstatsin-bychak-152897-2025/ Старшынёй Следчага камітэта Беларусі назначаны Канстацін Бычак]</ref> з прысваеннем спецыяльнага звання генерал-маёра юстыцыі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500451 Указ Президента Республики Беларусь от 23 декабря 2025 года № 451 «О К. Ф. Бычеке»]</ref>. == Санкцыі == У сакавіку 2021 года быў уключаны ў спіс непажаданых для Латвіі асоб<ref>[https://telegraf.lv/v-mire/item/9173461-rinkevich-vklyuchil-v-spisok-nezhelatelnykh-lits-eshche-118-belorusskikh-dolzhnostnykh-lits Ринкевич включил в черный список еще 118 белорусских должностных лиц]</ref>, трапіў пад міжнародныя санкцыі Эстоніі<ref>[https://vm.ee/subjektide-nimekiri-vabariigi-valitsuse-sanktsioon-seoses-olukorraga-valgevenes Subjektide nimekiri (Vabariigi Valitsuse sanktsioon seoses olukorraga Valgevenes)]</ref>. 9 жніўня 2021 года ўнесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[ЗША]]<ref name="ofac">[https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20210809 Issuance of Executive Order Blocking Property of Additional Persons Contributing to the Situation in Belarus; Issuance of Belarus General License 4 and related Frequently Asked Questions; Belarus Designations]</ref>. == Узнагароды == * Медаль «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» ІІ ступені, * медаль «За бездакорную службу» І ступені, * [[медаль «За адзнаку ў воінскай службе» (Беларусь)|медаль «За адзнаку ў воінскай службе»]], * [[ордэн «За службу Радзіме»]] III ступені. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бычак Канстанцін Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] dhfjlj7qa5vesjpdvoozgpigju55lvq 4 798401 5160614 5157409 2026-07-03T17:14:23Z Emilia Noah 155537 /* */ 5160614 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == {{закрыта}} Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Намінацыя знята ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 2 ліпеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Аргументацыя дастатковая. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:47, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Неабходны кансэнсус ёсць. Крыніцы ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:50, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == {{закрыта}} Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменаваў на "[[Слайс жыцця]]", бо нават скрылёк, а не тое што кавалачак ці шматочак, дакладна не перадае -- слайса як тонкага зрэзу. Калі б была крыніца беларускамоўная прафесійная, была б іншая справа, не да выбару. -- == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == {{закрыта}} У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зараз у намінацыі разглядаецца вельмі шырокі спектр імён. Іх правапіс і найменне могуць залежыць ад транскрыпцыі, традыцыі ўжывання ў крыніцах, пэўных нарматыўных дакументаў. Вось так шырока падвесці вынік за перайменаванне усіх Юліюшаў будзе не зусім лагічна. Таму я прапаную пакуль зачыніць гэтае абмеркаванне і пры жаданні аўтара выносіць іх кожнага паасобку. Тым больш што цікавыя аргументы, якія можна далучыць да намінацыі, тут ужо існуюць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:41, 22 мая 2026 (+03) == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == {{закрыта}} Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:43, 1 мая 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == {{закрыта}} Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уласнага даследвання няма, бо прадстаўлены беларускія крыніцы. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 1 мая 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус склаўся. Артыкул перайменаваны. Таксама вельмі прашу пазбягаць акрэслення працы Чаховіча як шкоднай. Мы зыходзім з [[ВП:СУ]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:59, 1 мая 2026 (+03) : Дарэчы, паважаны @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], паглядзіце яшчэ на артыкул [[Сэйнэнскі павет]]. Якая там правільная назва? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:02, 1 мая 2026 (+03) ::Трэба называць паводле артыкулаў пра гарады. Значыць Сейненскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:30, 7 мая 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:54, 1 мая 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == {{закрыта}} Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:51, 1 мая 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == {{закрыта}} Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:40, 1 мая 2026 (+03) == [[НТБ]] → [[НТВ]] == {{закрыта}} Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з аргументамі. Перасылка захавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:33, 1 мая 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, АК ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:52, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == {{закрыта}} Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) ::{{зроблена}} [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 13:20, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Застаўляем старую назву згодна з [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:50, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == {{закрыта}} Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Відавочная памылка. Выпраўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:44, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == {{закрыта}} Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Датычна ўжывання слова «Аўдыя» існуе пэўны навуковы кансэнсус, які мы таксама пожам пабачыць [https://daviedka.bnkorpus.info/5-audyjavizualny/ вось тут]. Згодна з кансэнсусам у Вікі, а таксама ўжываннем слова па за межамі — прынята рашэнне заставіць форму «Аўдыя» ў якасці асноўнай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == {{закрыта}} Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хоць форма «Леан» з’яўляецца больш дакладнай транслітарацыяй польскага імя Leon і сустракаецца ў энцыклапедычных выданнях 1990-х гадоў (ЭГБ, БелЭн), у сучаснай беларускай навуковай літаратуры назіраецца вяртанне да формы «Лявон». Вырашальным аргументам тут выступае шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі» (2017), падрыхтаванае НАН Беларусі, дзе выкарыстоўваецца варыянт «Лявон Бароўскі».<br /><br />Паколькі Вікіпедыя павінна абапірацца на найбольш актуальныя аўтарытэтныя крыніцы, цяперашняя назва захоўваецца. Пры гэтым у першым сказе артыкула мыабавязкова пазначаем арыгінальнае польскае напісанне і варыянт «Леан» як раўнапраўны для пошуку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:06, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == {{закрыта}} Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па выніках абмеркавання прынята рашэнне не пераймяноўваць артыкул. Нягледзячы на тое, што назва «Зімовая вайна» з’яўляецца агульнапрынятым міжнародным гістарыяграфічным тэрмінам і сустракаецца ў сучасных беларускамоўных крыніцах, яна ўсё яшчэ саступае апісальнай назве «Савецка-фінляндская вайна» ў плане інфарматыўнасці для шырокага кола чытачоў. Падчас дыскусіі ўдзельнікі адзначылі, што апісальная назва адназначна акрэслівае бакі канфлікту, што з’яўляецца важным для энцыклапедычнага рэсурсу. Аргументы за ўніфікацыю з еўрапейскай традыцыяй і скарачэнне назвы былі прызнаныя важкімі і мы павінны іх улічваць. Паколькі сярод удзельнікаў не было дасягнута відавочнага кансэнсусу на карысць змены назвы, артыкул застаецца пры цяперашнім найменні. Пры гэтым назва «Зімовая вайна» павінна быць абавязкова пазначана ў прэамбуле як раўнапраўная, а таксама выкарыстоўвацца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:05, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == {{закрыта}} Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Падчас абмеркавання ўдзельнікі прыйшлі да згоды, што цяперашняя форма «Грын» з’яўляецца вынікам памылковай асацыяцыі з англійскім словам green. На самой справе прозвішча актрысы мае шведскае паходжанне і паходзіць ад шведскага слова gren. У шведскай мове яно вымаўляецца як [ɡreːn], а ў французскай (роднай мове актрысы) — як [ɡʁɛn]. Лачіным будзе перайменаваць прозвішча ў «Грэн»<br /><br />Што датычна імя, дык тут адназначнага кансэнсусу наконт змены на «Эва» дасягнута не было. Добрыя заўвагі з двух бакоў. Прынята рашэнне пакінуць імя ў традыцыйным/кансэнсусным для Вікі напісанні. Калі будуць новыя аргументы — можна зноў адкрыць гэтую тэму.<br /><br />Ранейшая назва «Ева Грын» захаваецца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:29, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Каханне і галубы]] → [[Любоў і галубы]] == {{закрыта}} [[Вікіпедыя:Да_выдалення#Каханне_і_галубы|Прапануецца]] перайменаваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:49, 17 верасня 2025 (+03) :уласна, мая прапанова, таму мой голас {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:31, 17 верасня 2025 (+03) : СМІ (а часам адно і тое ж смі) пішуць як "любоў" [https://www.zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/07/28lip-1.indd_.pdf], так і "каханне" [https://zviazda.by/editions/news/yak-vyadomaya-kinagistoryya-kakhanne-i-galuby-mozha-vyglyadats-na-teatralnay-stsene/]. Трэба паглядзець што там з АК. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:31, 20 верасня 2025 (+03) ::калі няма больш-менш трывалай формы, мне здаецца, трэба глядзець на змест і сэнс назвы. Мне здаецца, што больш шырокае «любоў» лепш перадае атмасферу, змест фільма. Там рамантычны складнік моцны, але там яшчэ і сям’я вельмі важная прынамсі, і нават я бы так сказаў, што там, па маіх успамінах, важны канфлікт сям’і і кахання, дзе выхадам з’яўляецца любоў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:03, 21 верасня 2025 (+03) ::: Т. В. Пешына ў артыкуле пра рэжысёра ў БЭ т. 11 піша «Каханне і галубы». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:37, 21 верасня 2025 (+03) ::::Калі ў БЭ ёсць, то лепей пакінуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:19, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можа і спрэчна, але нібы ў АК больш перавага слову «каханне» тут, таму версію з «любоў» зрабіў перасылкай проста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:24, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Царква Святога Доната]] → [[Царква Святога Даната]] (або: [[Святы Данат Задарскі]] → [[Святы Донат Задарскі]]) == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Царква Святога Доната#Правапіс імя|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:22, 10 верасня 2025 (+03) :Я так разумею, што трэба арыентавацца на арыгінал імя Donatus на лаціне для імя чалавека, а не на сучаснае прачытанне на харвацкай. Адносна будынку, здаецца ў нас прынята ўтвараць назвы ад імя, а не транскрыбіраваць з мясцовай назвы. Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} артыкул пра царкву. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 18 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне павісла, таму перайменаваў. Я не эксперт у лаціне, але нібы па правілах у слове Donatus ідзе націск на «a». Таму, кіруючыся гэтым і аргументацыяй вышэй, зрабіў усё ў адпаведнасці з гэтым вымаўленнем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Януш Валуш]] → [[Януш Валусь]] або [[Януш Валюсь]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Януш Валуш|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) :згодны. Бліжэй нібыта «Ва́люсь» [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:52, 18 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} Паводле польска-беларускай практычнай транскрыпцыі мае быць "Валюсь". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:49, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана ў [[Януш Валюсь]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Ілукстэ]] → [[Ілукшта]] == {{закрыта}} Традыцыйная назва, раз пераймяноўваем літоўскія і украінскія гарады, то будзе паслядоўна па ўсіх бегчы, калі канечне традыцыйная назва сапраўды функцыянуе ў беларускай шырэй, чым сучасная. У Google Scholar Ілукшта 3 разы сустракаецца, Ілукстэ — 2, можна яшчэ крыніц пашукаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 24 сакавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} Але ўвогуле, трэба сістэмная праца з назвамі Латвіі, бо ізноў пануе савецкая практыка, а беларуская традацыя адкідаецца.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:04, 28 сакавіка 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} Выключэнне было зроблена для горада Вільня, усё астатняе мусіла быць аформлена ў выглядзе дапаўнення да правіл наймення артыкулаў, каб азначыць межы прымянення, але яго не з'явілася дагэтуль - кожны ўдзельнік трымае ў галаве нейкае сваё правіла наймення літоўскіх тапонімаў і межы прымянення гэтых правіл. Не трэба гэты сыры прадукт распаўсюджваць далей да фармальнага афармлення зразумелых правіл. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:20, 1 красавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, якія "выключэнні"? Гэта ж нават на слых умоўна "я чуў", а крыніцы прывялі ўжэ. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:42, 11 красавіка 2025 (+03) :таксама звяртаю ўвагу, што пасля перайменавання, варта будзе падняць пытанне пра назву горада [[Даўгаўпілс]] і патэнцыйна іншых населеных пунктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:34, 21 лістапада 2025 (+03) ::Пераназывайце ўжо і закрывайце абмеркаванне. Год вісіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:18, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Большасць выказалася «за», таму перайменаваў. Заўважу, што гэта ўсё ўказвае на тое, што пасля перайменавання НП у Літве будзе паслядоўным пераймяноўваць многія населеныя пункты ўва ўсіх суседніх краінах калі ёсць традыцыйная функцыянальная беларуская назва, зафіксаваная ў АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:07, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Рональд Коўз]] → [[Рональд Коўс]] == {{закрыта}} Прозвішча чытаецца як [kəʊs]. І ў нашай [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|сістэме транскрыпцыі]], і ў [[:ru:Англо-русская практическая транскрипция|сістэме]] ад ру вікі, гук [s] заўсёды перадаецца як «с». Літара «з» — паўстаў імаверна ад няправільнага прачытання імя раней у рускай мове. Калі ў нас няма АК з Коўз, то прапаную перайменаваць. Дарэчы на вымаўленне слова ў беларускай мове напісанне не ўплывае, гэта чыста выпраўленне для паслядоўнасці менавіта пісьма. — [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 22 студзеня 2025 (+03) : "З" тут яўна артэфакт няправільнае расійскае перадачы (як які-небудзь гішпанскі Радрыгез умоўна), таму не мусіць існаваць. {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:00, 19 лютага 2025 (+03) :{{Каментарый}} Не можа быць Коўс, гэта супярэчыць правілам: Гук [у] не чаргуецца з [ў] у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:33, 28 сакавіка 2025 (+03) ::У арыгінале «Coase» — гэта этымалагічна не ёсць -ус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:06, 28 сакавіка 2025 (+03) :::Мы прымяняем правілы да беларускай транслітарацыі, а не да арыгінальнай назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 1 красавіка 2025 (+03) ::::Вы не правы тут. Гэта правіла тычыцца іменна лацінскіх канчаткаў. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:24, 11 красавіка 2025 (+03) :::::Не толькі лацінскіх канчаткаў: страус, соус. [[Удзельнік:Burzuchius|Burzuchius]] ([[Размовы з удзельнікам:Burzuchius|размовы]]) 22:08, 13 красавіка 2025 (+03) ::::::Страус, соус. Я, само-сабою, няправільна выказаўся, недакладна — не канчаткаў як такіх а фіналяў. Так, страус і г. д., але ж вы пэўна зразумелі, што гэтта вялося іменна пра лацінскія канчаткі, фіналі ў словах з другіх моў тут ні пры чым. (У Правілах пра -ум, -ус акурат пра іх, пра лаціну, гэта калі здаровы глузд не выкідваць на абочыну; так дык Правілы наагул слаба распрацаваныя) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 06:02, 20 красавіка 2025 (+03) ::Падтрымаю варыянт з "Коус". Самому гэтае правіла падаецца дзіўным, але як ні круці, сказана проста "у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус", без удакладнення паходжання. Маем, зрэшты, [[Штраус]], дзе прозвішча хіба не лацтнскае. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:20, 22 снежня 2025 (+03) :{{перайменаваць}} у «Коус». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:54, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} Сістэмная перадача ў беларускай мове.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:16, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выглядае на тое, што кансэнсус склаўся бліжэй да формы «Коус», таму перайменавана пад такую форму. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:59, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Шнеўр Залман з Лядаў]] → [[Шнеер Залман з Лядоў]] == {{закрыта}} У тапоніме націск падае на канчатак, граматычная база дае два варыянты роднага склону: Лядоў і Ляд. Імя прапаную перадаваць з ідыша, Шнеер ці Шнэер.--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:07, 10 верасня 2025 (+03) :наконт прозвішча згодны, наконт імя — не магу пацвярдзіць, бо слаба чытаю на ідышы і няма версіі з агаласоўкамі пад рукой. Нямецкая вікі падае версія Schneur (Шнэур), хіба на ідышы не мусіць быць так жа? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 11 верасня 2025 (+03) :у польскім вікіслоўніку, напрыклад [[:pl:wikt:שניאור]] -[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 15:17, 15 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} У БелЭн і БСЭн "ШнЕер", штопраўда, у дачыненні ягонага нашчадка [[Залман Шнеур]]. Якога, дарэчы, таксама трэба перайменаваць, бо форма "Шнеур" немагчымая. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:46, 27 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з абмеркаваннем. У БелСЭ і БелЭн не знайшоў сам. Калі @[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] зможа дадаць спасылкі з пазнакамі старонак у тамах, то будзем вельмі ўдзячныя! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Onliner.by]] → [[Onliner]] == {{закрыта}} Больш вядомы пад гэтай назвай. А са старой назвы заставіць перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:16, 15 кастрычніка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з сайтам, менавіта такая ў выдання афіцыйная назва, без дамена. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:22, 29 кастрычніка 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з сайтам. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена згодна з абмеркаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:33, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Элекцыя Viritim]] → [[Electio viritim]] == {{закрыта}} Варта перайменаваць з сумесі кірыліцызаванай польскай і латыні на нешта аднастайнае — або цалкам на лаціне (што вынесена ў загаловак як самае відавочнае), або ўжо па-беларуску (не рызыкну прапанаваць варыянты). У сучасным выбарчым праве падобнае называецца [[Прамыя выбары|прамымі выбарамі]] (то-бок непасрэдныя, не за прадстаўніка на выбары, а непасрэдна за кандыдата на пасаду). Толькі цяпер гэта ўсеагульныя выбары, а тут усеагульна-саслоўныя. Адзіная знойдзеная праз Гугл беларуская крыніца[https://knihi-online.com/duch-casu-jury-viesialkouski.html], дзе ўжываецца слова «вірытым», ускосна дае «выбары ад вірытым», але па-мойму толькі бо аўтар (або арганізатары тых выбараў) не ведалі як гэта па-беларуску называецца ў сучаснасці. Калі ласка, вашы думкі на гэты конт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:21, 20 лістапада 2025 (+03) :мне здаецца, лепш першай назвай выкарыстоўваць лацінскі арыгінал і дадаваць беларускія пераклады па меры ўзнікнення ў крыніцах, а таксама можна ў дужках падаць кароткі пераклад назвы на беларускую з тлумачэннем этымалогіі, як гэта робіцца ў іншых артыкулах. Таму {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:38, 27 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} на лацінскую назву. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:51, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, нехта ўжо перайменаваў. Лід пажадана палепшыць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:31, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Храм Гроба Гасподняга]] → [[Храм Труны Гасподняй]] == {{закрыта}} Такі варыянт выкарыстоўваецца ў БелЭн; т.7 с.172, т.1, с. 309 --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:57, 19 студзеня 2026 (+03) :Тут БЭ можа і не зусім і аўтарытэтнай будзе. Перасылка ёсць і, відаць, трэба яўна напісаць у артыкуле які варыянт дае БЭ. Ёсць традыцыя, беларускія пераклады Новага Запавету, адкуль уласна гэтае паняцце. Пагатоў, труна -- гэта ж пэўны прадмет і тут гаворка не пра яго адназначна. Трэба комплекс крыніц браць і каб усё ж бліжэйшых да хрысціянскай тэматыкі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:32, 24 студзеня 2026 (+03) ::тут хутчэй сапраўды будзе «гроб» па значэнні бліжэй, як польскае «grób». {{не пераймяноўваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:48, 3 лютага 2026 (+03) :::Мо я неяк няправільна шукаю, але слова "гроб" няма ані ў ТСБМ, ані ў ТСЛБМ, ані ў граматычнай базе інстытута мовазнаўства. Адкуль тады браць значэнне? [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:57, 3 лютага 2026 (+03) ::::тут ужо трэба ставіць пытанне па крыніцах у [[Гроб Гасподні|гэтым артыкуле]]. Я не магу знайсці лепшага адпаведніка для беларускай мовы. Не выключаю, што ў рэлігійнай тэрміналогіі слоўнікі могуць адставаць. Да таго ж, гэта досыць дыскусійнае поле па сённяшні дзень. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:04, 3 лютага 2026 (+03) :::::Таксама ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html Новым Запавеце Чарняўскага] бачым гроб, а ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html рэдакцыі 99-га] — магіла. Не выключаю, што гэта не было ініцыятывай самога Чарняўскага. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:28, 3 лютага 2026 (+03) ::::::У Евангеллі Мацвея (разд. 27, 60) выдання Рымска-каталіцкай царквы, 2017, Пераклад Біблейскай Камісіі ::::::пры Бел. Экзархаце РПЦ, перакладзе Сёмухі 2002, А. Бокуна 2023, паўсюдна магіла. А ў рэдакцыі Чарняўскага ад 2017, якая была ўжо пасля смерці аўтара, ужываецца слова «склеп». Усе прыведзеныя варыянты кнігі зручна сабраныя [https://www.biblija.by/online/ тут], як што. ::::::Ёсць падставы прапанаваць паўсюдна замяніць на «Магілу Гасподнюю». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:41, 3 лютага 2026 (+03) :::::::З пададзенай аргументацыяй згодны, "Магіла гасподня" выглядае найбольш правільным варыянтам. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:25, 14 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодна з абмеркаваннем, перакладзена ў адпаведнасці з большасцю перакладаў Бібліі у [[Храм Магілы Гасподняй]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:26, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Дамброва Бяластоцка]] → [[Дуброва-Беластоцкая]] == {{закрыта}} Назва, якая шырока выкарыстоўваецца тамтэйшымі беларусамі, сапраўдная нештучная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:47, 15 студзеня 2026 (+03) : Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], тут яўна ёсць патрэба глядзець шырэй на рэчы — перадача назваў паселішчаў [[Усходняя Беласточчына|Усходняй Беласточчыны]] датычыць шматлікіх кейсаў. Адзінкавы перанос засведчыць усяго толькі нашую непаслядоўнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:31, 15 студзеня 2026 (+03) ::Гэта не адзінкавы перанос. Буду выстаўляць паступова пад нармальныя замацаваныя назвы. Ужо крыху прайшоўся вёскамі Сакольскага павета. Не зусім разумею, адкуль узялася практыка выкарыстоўваць нейкія прыдуманыя для беларускай мовы назвы, гэта так нідзе не робіцца. З тапонімамі Літвы крыху разгроб, цяпер вось будзем Польшчу глядзець. Для значных паселішчаў ёсць крыніцы кшталту Гістарычнага атласа. Для маленькіх глядзець ужыванне ў беларускай прэсе. Дарэчы, менавіта так складаўся тапанімічны даведнік Рапановіча ў Беларусі, які потым стаў асновай для даведніка Лемцюговай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:06, 15 студзеня 2026 (+03) ::: Праграмная рада тыднёвіка "Ніва" шмат гадоў і паслядоўна падае на яго старонках беларускія назвы паселішчаў, але белвікіпедысты аддаюць перавагу інструкцыі па транслітэрыцыі, гл. напр. у арт. [[Бельск Падляскі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Гэта вялікая бяда, што калісьці аматары мёртвых інструкцый транслітарацыі дабраліся да тапаніміі і ім ніхто нічога не сказаў па справе. Да таго ж, інструкцыі тычацца назваў, якія не замацаваныя ў мове. Цяпер выпраўляць — вельмі цяжкая праца, але за яе трэба брацца. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:58, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Дубічы Цэркеўнэ]], гміна дзе беларусы ў абсалютнай перавазе, еднак трохэ з польскего мувён. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:54, 16 студзеня 2026 (+03) ::::::Але вы падтрымайце іншыя перайменаванні, ці як. Правёў сур’ёзную працу дзеля выпраўлення тапаніміі Падляшша. Хіба ўсе назвы з створаных выправіў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:13, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Эсфір (дачка Амінавада)]] → [[Эсфір (дачка Амінадава)]] або [[Эсфір]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Эсфір (дачка Амінавада)#Амінадава?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:19, 8 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: відавочная абдрукоўка. У некаторых моўных версіях ёсць удакладненне - [https://de.wikipedia.org/wiki/Ester_(Bibel) Эсфір (Біблія)], або [https://sk.wikipedia.org/wiki/Ester_(biblick%C3%A1_postava) Эсфір (біблійны персанаж)], аднак старонак неадназначнасці (спасылак на артыкулы пра іншых Эсфір) нават там не знайшоў. І ў нас таксама падобнае ўдакладненне лічу непатрэбным. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:50, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: няма патрэбы ва ўдакладненні, пагатоў такім, мякка кажучы старамодным :) --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:17, 17 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана пад назву [[Эсфір]], а таксама дададзена дадатковая старонка перасылкі. На старонцы размоў асобна адзначана праблема перадачы імя Амінадаў/Абігаіл/... у беларускай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Адольф Гітлер Уунона]] → [[Адольф Уунона]] == {{закрыта}} Асоба афіцыйна змяніла імя ([https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/28/namibian-politician-named-adolf-hitler-wins-re-election/ крыніца]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:36, 28 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, але важна пакінуць у лідзе ягонае папярэдняе імя, бо яно вельмі медыйнае [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:04, 30 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Асоба афіцыйна змяніла імя. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:41, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Страдзівары]] → [[Страдывары]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_192 т. 15, с. 192]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 00:32, 11 студзеня 2026 (+03) :Раз у БелЭн, то {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:59, 19 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена як у крыніцы, перасылка пакінута, бо памылка папулярная і не арфаграфічная. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:02, 23 студзеня 2026 (+03) == [[Анатоль Аляксеевіч Стэпусь]] → [[Анатоль Аляксеевіч Сцепусь]] == {{закрыта}} Напісанне прозвішча ''Сцепусь'' даеца на сайтах [https://mfa.gov.by/be/press/news_mfa/b797e4897c39802e.html МЗС Беларусі], [https://bel.sputnik.by/20170408/dyplamatyya-kultury-u-ehstonii-prahodzic-vystava-belaruskih-mastakou-1028215799.html Sputnik Беларусь], [https://www.sb.by/articles/glytok-pavetra-z-batska-shchyny-estoniya.html СБ Беларусь сегодня] і іншых. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:09, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Памылка ў назве. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:18, 23 студзеня 2026 (+03) {{закрыта}} == [[Руска-турэцкія войны]] → [[Расійска-турэцкія войны]] == У артыкулах вядзецца пра расійска-турэцкія войны, а не пра рускія.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:36, 30 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, згодна з меркаваннем ніжэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:04, 1 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:27, 15 студзеня 2026 (+03) == [[Ідзанакі і Ідзанамі]] → [[Ідзанагі і Ідзанамі]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Ідзанакі і Ідзанамі|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) : Вось тут неадназначна, бо можа ў пытаннях вымаўлення аўтар і правы, але ж мы тут заўсёды аддаем перавагу АК. Калі там напісана "Ідзанакі", а іншых прыкладаў у бел АК няма - хутчэй за ўсё назва застанецца. Не падводжу вынік, хачу пачуць што думаюць іншыя ўдзельнікі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:37, 7 верасня 2025 (+03) ::Я бы пакінуў «Ідзанакі», бо АК, але варта было б адзначыць арыгінальнае вымаўленне з транскрыпцыяй на беларускую. Але ёсць сумневы, што варта перадаваць японскае -gi- ў беларускай як -кі-, бо насамрэч да выбухнога ґ бліжэй к, а не фрыкатыўны г. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 18 верасня 2025 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} Усё ж такі перавагу трэба аддаваць беларускім крыніцам. Тым болей, як было зазначана вышэй, бягучы варыянт нельга лічыць памылкай. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:09, 22 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прыкладаў іншага напісання ў беларускіх аўтарытэтных крыніцах не прыведзена. Артыкул пакінуты пад цяперашняй назвай. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:43, 11 студзеня 2026 (+03) == [[Небаскроб Мэры-Экс]] → [[Сент-Мэры Экс 30]] == {{закрыта}} У цяперашняй назве ўжыта няпоўная назва вуліцы. Варта таксама пазначыць нумар будынка, бо там ёсць і іншыя хмарачосы, напрыклад [https://en.wikipedia.org/wiki/70%20St%20Mary%20Axe Сент-Мэры Экс 70]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 07:28, 22 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Аргументацыя слушная, супраць ніхто не выступаў. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:21, 11 студзеня 2026 (+03) hiodw33d4656b45ijm2zbwfhbh72hd0 0 798743 5160692 5082527 2026-07-04T00:21:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160692 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Кармянскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247173, [[Гомельская вобласць]], г.п. [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]], [[Вуліца Ільюшчанкі (Карма)|вул. Ільюшчанкі]], 34<ref name="structure">{{cite web|url=https://korma.gov.by/ru/str_pod/|title=Структурные подразделения|publisher=Кормянский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru|archive-date=15 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615043207/https://www.korma.gov.by/ru/str_pod/|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Дзмітрый Аляксандравіч Шынкарэнка]] |пасада главы1 = [[Старшыня Кармянскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://korma.gov.by/ korma.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Кармянскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Кармянскі раённы Савет дэпутатаў|Кармянскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Карма (Кармянскі раён)|Кармы]], на [[Вуліца Ільюшчанкі (Карма)|вуліцы Ільюшчанкі]], 34<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Кармянскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Фінансавы аддзел; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі, архітэктуры і будаўніцтва; * Аддзел эканомікі; * Аддзел адукацыі; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел культуры; * Аддзел землеўпарадкавання; * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС); * Сектар па працы са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Сектар спорту і турызму; * Камісія па справах непаўналетніх. == Старшыні == * з 25 верасня 2023 — [[Дзмітрый Аляксандравіч Шынкарэнка]]<ref name="pres2023">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1695632261|title=Рассмотрение кадровых вопросов|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2023-09-25|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://korma.gov.by|Кармянскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Кармы]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Кармянскі раён]] 3vv7ab4eebw3b25z3kjorlew16acoyn 0 799211 5160673 5084734 2026-07-03T22:25:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160673 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Мікалай Радзівіл''' герба [[Трубы (герб)|Трабы]] ({{ВД-Прэамбула}}) — князь, 2-гі [[Ардынацыя (Рэч Паспалітая)|ардынат]] [[Давыд-Гарадок|Давід-Гарадка]] (пасля смерці дзядзькі [[Станіслаў Вільгельм Радзівіл|Станіслава]]), вядомы заслугамі ў захаванні біяразнастайнасці. Сын князя Юрыя Фрэдэрыка і Марыі Ружы, народжанай Браніцкай, малодшага брата [[Антоні Альбрэхт Радзівіл|князя Альбрэхта]] . Ён ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой, княгіняй Ізабэлай Ружай (1888—1868). Іх дачка [[Izabela Róża Balala Radziwiłł|Ізабэла «Балала»]] выйшла замуж за яго стрыечнага брата, князя Эдмунда, сына князя [[Януш Францішак Ксаверы Радзівіл|Януша]], 13-га ардыната [[Алыка|Алыкі]] . == Біяграфія == Скончыў класічную гімназію ў Варшаве. З 1909 года вывучаў сельскую гаспадарку ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]], але перапыніў вучобу. У 1914 годзе ўступіў у расійскую армію. З 1916 года служыў у Пулаўскім легіёне камандзірам эскадрону, а пазней у 1-м Крэхавецкім палку ўланаў . Быў ад’ютантам [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|генерала Доўбар-Мусніцкага]]. З 18 лістапада 1918 года служыў у 12-м Падольскім палку ўланаў у званні лейтэнанта, камандуючы эскадронам цяжкіх кулямётаў . У [[Польска-савецкая вайна|1919-1920 гадах]] ваяваў ва Украіне, выйшаўшы ў рэзерв у званні [[Ротмістр|капітана]] . Пасля адыходу ўсходняй часткі латыфундыі да [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|ССРБ]] ў 1921 годзе валодаў прыблізна 155 000 [[Гектар|гектараў]] зямлі<ref>Wojciech Roszkowski, ''Lista największych właścicieli ziemskich w Polsce w 1922 r.'', «Przegląd Historyczny», 1983, Tom 74, Numer 2, s. 283</ref>, дзе арганізаваў узорныя паляўнічыя ўгоддзі. (Да рэвалюцыі 1917-га ардынацыя мела плошчу 250 тысяч га). Ён жыў у [[Манькавічы (Столінскі раён)|Манькавічах]] (цяпер Столінскага раёну), дзе ў яго знайшлі прытулак многія з яго былых вайсковых таварышаў, і дзе ён арганізоўваў палкавыя ўрачыстасці для 12-га палка ўланаў. Ладзіліся тут славутыя на ўвесь край паляванні і балі, на якіх збіраліся «вяршкі» тагачаснага грамадства. На ўсю Еўропу былі вядомыя рэгулярныя эксклюзіўныя паляванні «ў 12 стрэльбаў», якія працягваліся некалькі дзён і прыносілі кожнаму ўдзельніку шматлікія трафеі. Караль Радзівіл прыклаў вялікія намаганні, каб захаваць амаль знішчаныя папуляцыі [[Глушэц|глушца]] і [[Лось|лася]], якія на той момант былі вялікай рэдкасцю ў маштабе ўсёй другой Рэчы Паспалітай. А ягоная жонка была вядомая як палымяная аматарка паляўнічых сабак, асабліва спаніэляў. У размешчанай над ракой [[Льва]] гадавальніку ў леснічоўцы «Галава» Радзівілы паклалі пачатак будучай пародзе [[польскі спаніэль]]. У верасні 1939 году яго мабілізавалі ў кавалерыйскі цэнтр у [[Лукаў (Люблінскае ваяводства)|Лукаве]]. Затым ён служыў у ахоўным эскадроне Генеральнага штаба ў Брэсце, а пазней у Асобнай аператыўнай групе «Палессе». Быў захоплены ў палон каля [[Коцк]]а, але ўцёк. Яму ўдалося атрымаць італьянскую візу, а затым адправіўся ў [[Італія|Італію]], а потым у [[Францыя|Францыю]] . Там ён далучыўся да Войска Польскага . Пасля разгрому яго падраздзялення ён дабраўся да [[Лондан]]а, дзе працягнуў службу ў Войску Польскім. З верасня 1944 года ён быў інспектарам ваеннай адміністрацыі. У 1947 годзе эміграваў у [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёвую Афрыку]], дзе кіраваў [[Птушкагадоўля|птушкафермай]] . У 1964 годзе [[Уладзіслаў Андэрс|генерал]] [[Уладзіслаў Андэрс|Андэрс]] павысіў яго [[Маёр|да маёра]]. У 1967 годзе ён вярнуўся ў Польшчу разам са сваёй жонкай Ізабэлай Ружай Радзівіл. Памёр 24 кастрычніка 1968 года ў Варшаве. Пахаваны разам з жонкай (памерла ў тым жа годзе) сямейнай магіле на Віланаўскіх могілках. Быў узнагароджаны, сярод іншых, [[Крыж Храбрых|Крыжам Адвагі]] (1921) , Медалём Незалежнасці, Памятным медалём вайны 1918—1921 гадоў, Ваенным медалём 1939—1945 гадоў, медалём Перамогі 1918 года<ref>[https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/56241 ''Dziennik Personalny MSWojsk'' Nr 8/1931], s. 385</ref>. Таксама быў рыцарам Гонару і Адданасці [[Мальтыйскі Ордэн|Мальтыйскага ордэна]], рыцарам Вялікага Крыжа Справядлівасці і вялікім прыёрам Польскага ордэна Святога Лазара . == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Алесь Белы. [https://nashaniva.com/315051 Незвычайная гісторыя радзівілаўскіх палескіх спаніэляў] * Wiktor Szukalski: [https://wildmen.pl/polowanie/krol-poleskich-bagien-ktory-uratowal-losia/ Król poleskich bagien, który uratował łosia.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250914135642/https://wildmen.pl/polowanie/krol-poleskich-bagien-ktory-uratowal-losia/ |date=14 верасня 2025 }} wildmen.pl, 2019-05-25. {{DEFAULTSORT:Радзівіл Караль Мікалай}} [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Радзівілы|Караль Мікалай]] 5nvegu51kn0emp2h02qqhuhxxp6b88q 0 802815 5160545 5101509 2026-07-03T12:30:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160545 wikitext text/x-wiki '''Камісія па разглядзе зваротаў грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца за мяжой, па пытаннях здзяйснення імі правапарушэнняў''' (неафіцыйная назва — '''«Камісія па вяртанні»'''; {{lang-ru|Комиссия по рассмотрению обращений находящихся за рубежом граждан Республики Беларусь по вопросам совершения ими правонарушений}}) — дзяржаўны калегіяльны орган у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], створаны ўказам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] № 25 ад 6 лютага 2023 года. Афіцыйнай мэтай камісіі заяўлена садзейнічанне вяртанню на радзіму грамадзян, якія пакінулі краіну пасля [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу 2020 года]] і асцерагаюцца [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|крымінальнага або адміністрацыйнага пераследу]]. Узначальвае камісію [[Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генеральны пракурор]] [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]]. У яе склад уваходзяць кіраўнікі сілавых ведамстваў, прадстаўнікі дзяржаўных СМІ і грамадскіх арганізацый. Праваабаронцы і незалежныя юрысты крытыкуюць дзейнасць камісіі, паказваючы на адсутнасць юрыдычных гарантый бяспекі для тых, хто вяртаецца<ref name="LegalHub">{{cite web|url=https://nashaniva.com/309560|title=Указ пра «камісію па вяртанні» склалі так, каб ён нічога не гарантаваў. Вось што гэта даказвае|publisher=[[Наша Ніва]]|date=2023-02-10|accessdate=2026-02-16}}</ref>. == Прававое рэгуляванне і паўнамоцтвы == Камісія была створана [[Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] № 25 «Аб разглядзе зваротаў грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца за мяжой, па пытаннях здзяйснення імі правапарушэнняў». Згодна з дакументам, у камісію могуць звярнуцца грамадзяне, якія ўчынілі ў перыяд з 1 студзеня 2020 года правапарушэнні, звязаныя з грамадска-палітычнымі падзеямі, і жадаюць вярнуцца ў Беларусь. Абавязковымі ўмовамі для звароту з'яўляюцца: * чыстасардэчнае раскаянне ў здзейсненым; * гатоўнасць прынесці публічныя прабачэнні; * гатоўнасць пакрыць прычыненую шкоду; * абавязацельства выконваць [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыю]] і паважаць [[Дзяржаўныя сімвалы Беларусі|дзяржаўныя сімвалы]]<ref name="MFA">{{cite web|url=https://mfa.gov.by/commission/|title=О рассмотрении обращений находящихся за рубежом граждан Республики Беларусь по вопросам совершения ими правонарушений|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС Беларусі]]|accessdate=2026-02-16|archive-date=18 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118081354/https://mfa.gov.by/commission/|url-status=dead}}</ref>. Па выніках разгляду камісія можа прыняць рашэнне аб інфармаванні грамадзяніна пра адсутнасць прэтэнзій з боку сілавых органаў або пра мэтазгоднасць змянення меры стрымання на больш мяккую. Пры гэтым канчатковае працэсуальнае рашэнне застаецца за следчымі органамі і судом. Першапачаткова тэрмін працы камісіі быў абмежаваны 31 снежня 2023 года, аднак пазней быў працягнуты. 17 кастрычніка 2024 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў Указ № 397, якім надаў дзейнасці камісіі пастаянны характар. Таксама камісія атрымала права разглядаць звароты грамадзян, якія знаходзяцца не толькі за мяжой, але і на тэрыторыі Беларусі (па асабістым даручэнні Лукашэнкі)<ref name="Ukaz397">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/aleksandr-lukasenko-nadelil-novymi-polnomociami-komissiu-po-rassmotreniu-obrasenij-grazdan-respubliki-belarus|title=Александр Лукашенко наделил новыми полномочиями комиссию по рассмотрению обращений находящихся за рубежом граждан Республики Беларусь|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2024-10-17|accessdate=2026-02-16}}</ref>. == Склад == У склад камісіі ўваходзяць каля 30 чалавек, сярод якіх кіраўнікі сілавых структур, дэпутаты, прадстаўнікі дзяржаўных СМІ і праўладных грамадскіх аб'яднанняў. * Старшыня: [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]] ([[Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь|Генеральны пракурор]]). * Намеснікі старшыні: [[Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч|Валерый Гайдукевіч]] і [[Аляксей Канстанцінавіч Стук|Аляксей Стук]]. * Члены камісіі: ** Сілавы блок: [[Іван Уладзіміравіч Кубракоў|Іван Кубракоў]] ([[МУС Беларусі|МУС]]), [[Іван Станіслававіч Церцель|Іван Церцель]] ([[КДБ Беларусі|КДБ]]), [[Дзмітрый Юр’евіч Гара|Дзмітрый Гара]] ([[СК Беларусі|СК]]), [[Анатоль Пятровіч Лапо|Анатоль Лапо]] ([[ДПК Беларусі|ДПК]]). ** Прапагандысты і кіраўнікі СМІ: [[Рыгор Юр’евіч Азаронак|Рыгор Азаронак]], [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэй Мукавозчык]], [[Вадзім Францавіч Гігін|Вадзім Гігін]], [[Марат Сяргеевіч Маркаў|Марат Маркаў]], [[Іван Міхайлавіч Эйсмант|Іван Эйсмант]]. ** Іншыя асобы: [[Сяргей Фёдаравіч Алейнік|Сяргей Алейнік]] ([[МЗС Беларусі|МЗС]]), [[Дзмітрый Юр’евіч Баскаў|Дзмітрый Баскаў]] ([[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|член Савета Рэспублікі]]), [[Юрый Валер’евіч Васкрасенскі|Юрый Васкрасенскі]] (палітолаг), [[Вольга Аляксандраўна Шпілеўская|Вольга Шпілеўская]] ([[Беларускі саюз жанчын]])<ref name="Sklad">{{cite web|url=https://nashaniva.com/309342|title=Апублікавалі склад камісіі, якая будзе вызначаць лёс «збеглых». Ён дэманстратыўна адыёзны|publisher=Наша Ніва|date=2023-02-07|accessdate=2026-02-16}}</ref>. У жніўні 2025 года ў склад камісіі была ўключана экс-кандыдат у прэзідэнты [[Ганна Анатолеўна Канапацкая|Ганна Канапацкая]]<ref name="Kanapackaja">{{cite web|url=https://nashaniva.com/375094|title=Канапацкая пахвалілася, што ўвайшла ў камісію Шведа па вяртанні эмігрантаў|publisher=Наша Ніва|date=2025-08-20|accessdate=2026-02-16}}</ref>. == Вынікі дзейнасці == Паводле даных Генеральнай пракуратуры, на кастрычнік 2025 года ў камісію паступіла 323 звароты, з якіх па сутнасці было разгледжана 70. Станоўчае рашэнне атрымалі каля 30 заяўнікаў, аднак фактычна ў Беларусь вярнуліся 30 чалавек (станам на кастрычнік 2025 года)<ref name="Stats2025">{{cite web|url=https://nashaniva.com/378782|title=Праз камісію па вяртанні за амаль тры гады вярнуліся ў Беларусь 30 чалавек|publisher=Наша Ніва|date=2025-10-08|accessdate=2026-02-16}}</ref>. Сярод тых, хто вярнуўся або атрымаў дазвол на вяртанне да прафесійнай дзейнасці, былі футбалісты [[Станіслаў Эдуардавіч Драгун|Станіслаў Драгун]] і [[Андрэй Уладзіміравіч Хачатуран|Андрэй Хачатуран]], якім камісія дазволіла вярнуцца ў прафесійны спорт<ref name="Dragun">{{cite web|url=https://nashaniva.com/350160|title=Камісія Шведа толькі цяпер дазволіла вярнуцца ў футбол экс-капітану зборнай Беларусі|publisher=Наша Ніва|date=2024-08-27|accessdate=2026-02-16}}</ref>. Таксама дзяржаўныя СМІ паведамлялі пра зварот у камісію палітычнага актывіста [[Уладзімір Усер|Уладзіміра Усера (Лазарава)]], аднак ён памёр у эміграцыі да атрымання адказу<ref name="User">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385540|title=На БТ заявілі, што шпіён Уладзімір Усер пісаў з Польшчы ў камісію па вяртанні|publisher=Наша Ніва|date=2026-01-12|accessdate=2026-02-16}}</ref>. == Крытыка == Дзейнасць камісіі падвяргаецца крытыцы за прававую нявызначанасць. Юрысты адзначаюць, што рашэнні камісіі не маюць імператыўнай сілы для следчых органаў і судоў, а гарантыі бяспекі залежаць выключна ад асабістага рашэння Генеральнага пракурора. Праваабаронцы фіксуюць выпадкі, калі грамадзяне, якія вярнуліся ў Беларусь (у тым ліку пасля камунікацыі з сілавікамі), былі затрыманыя і асуджаныя па крымінальных артыкулах. У прыватнасці, вядомы выпадак Аляксандра Кулікова, які вярнуўся пад гарантыі няўзяцця пад варту, але быў асуджаны да пазбаўлення волі<ref name="Kulikou">{{cite web|url=https://nashaniva.com/333019|title=Мінімум 207 чалавек затрымалі па вяртанні ў Беларусь у мінулым годзе|publisher=Наша Ніва|date=2024-01-11|accessdate=2026-02-16}}</ref>. Таксама адзначаецца практыка псіхалагічнага ціску на сваякоў палітэмігрантаў з мэтай прымусу апошніх да звароту ў камісію<ref name="Pressure">{{cite web|url=https://nashaniva.com/313691|title=Камісія па вяртанні рассылае родным палітуцекачоў інструкцыі наконт таго, як тыя могуць вярнуцца|publisher=Наша Ніва|date=2023-04-04|accessdate=2026-02-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] * [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Генеральная пракуратура Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:2023 год у Беларусі]] hhl0kte7xbg41zzbxeq70s0ud081era 0 804176 5160858 5120387 2026-07-04T09:58:25Z DzBar 156353 удакладненне 5160858 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Чарнобыльскі вецер|Тып=Складанка|Год=2006|Лэйбл=VoliaMusic|Працягласць=57:58}}'''''Чарнобыльскі вецер''''' — беларускі супольны музычны праект, кампіляцыя ад лэйбла VoliaMusic, выдадзеная пры падтрымцы Чарнобыльскай камісіі [[Партыя_БНФ|партыі БНФ]] у 2006 годзе у дваццатую гадавіну [[Чарнобыльская_катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]. == Спіс трэкаў == {{tracklist | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | total_length = 57:58 | title1 = [[P.L.A.N.]] — Новыя Словы | lyrics1 = В. Мартыненка | music1 = P.L.A.N. | length1 = 4:36 | title2 = [[Крама (гурт)|Крама]] — Гомельскі Вальс | lyrics2 = Зьм. Лукашук | music2 = Крама | length2 = 5:26 | title3 = Стыкс — Каб Жыць Далей | lyrics3 = Стыкс | music3 = Стыкс | length3 = 4:45 | title4 = [[Ян Жанчак]] — Нерасказаныя Казкі | lyrics4 = Ян Жанчак | music4 = Ян Жанчак | length4 = 4:07 | title5 = [[Голая Манашка]] — Чарнобыльскі Фон | lyrics5 = Голая Манашка | music5 = Голая Манашка | length5 = 2:24 | title6 = [[Кастусь Герашчанка]] — Чарнобыльскі Шлях | lyrics6 = Кастусь Герашчанка | music6 = Кастусь Герашчанка | length6 = 2:58 | title7 = [[Tav. Mauzer]] — Памірае Радзіма | lyrics7 = Tav. Mauzer | music7 = Tav. Mauzer | length7 = 2:56 | title8 = [[Тарпач]] — Радыяцыя | lyrics8 = Зьм. Астапук | music8 = Тарпач | length8 = 4:47 | title9 = [[Krou]] / [[Чырвоным па Белым]] — Chvilina Cišyni 2 | note9 = feat. Masala Sound System | lyrics9 = Krou | music9 = Krou | length9 = 3:18 | title10 = [[Таццяна Беланогая]] — Чорны Май | lyrics10 = Л. Паўлікава | music10 = Таццяна Беланогая | length10 = 1:52 | title11 = [[Кардон (гурт)|Кардон]] — Радыяцыя | lyrics11 = Х. Сяськевіч | music11 = Кардон | length11 = 3:24 | title12 = [[Amaroka]] — Людзі | lyrics12 = Amaroka | music12 = Amaroka | length12 = 4:34 | title13 = [[Бонда (гурт)|Бонда]] — Радыёактыўны Блюз | lyrics13 = С. Кныш | music13 = Бонда | length13 = 8:04 | title14 = [[Мроя (гурт)|Мроя]] — Шмат | lyrics14 = Л. Вольскі | music14 = Мроя | length14 = 4:47 | title15 = [[Тінь Сонця]] — Песьня Чугайстра | writer15 = [[Gods Tower]], В. Мартыненка, С. Васылюк |length15=19:51|headline=Спіс трэкаў}}{{Чарнобыльская катастрофа}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя зборнікі]] [[Катэгорыя:Альбомы 2006 года]] q22au4tcovynno045gfbwm8vlbaurb4 0 804583 5160597 5133429 2026-07-03T16:32:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160597 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Канстанцін Сулькевіч, Konstanty Sulkiewicz''' Mirza Hożman (нар. [[10 верасня]] [[1888|1888 г.]] у [[Сувалкі|Сувалках]], загінуў [[1940|у 1940 г.]] у сталінскіх рэпрэсіях у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) — [[Польшча|польскі]] [[Права|юрыст]], [[падпаручнік]] рэзерву кавалерыі Войска Польскага, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага злачынства]] . == Біяграфія == Ён нарадзіўся 10 верасня 1888 года ў Сувалках у [[Беларускія татары|татарскай]] княжаскай (мірзы, мурзы) сям'і {{Sfn|Rocznik Oficerski Rezerw|1934}} <ref>{{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pl/skanydetale_wyszukiwarka_bazy_personalne/89909/|title=Konstanty Hoźman-Mirza-Sulkiewicz|website=wbh.wp.mil.pl|access-date=22 сакавіка 2026|archive-date=19 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119190111/https://wbh.wp.mil.pl/pl/skanydetale_wyszukiwarka_bazy_personalne/89909/|url-status=dead}}</ref> <ref name="RC">{{Cite web|url=https://naszeblogi.pl/57750-czwarty-katyn|title=Czwarty Katyń|website=naszeblogi.pl|date=2015-10-12}}</ref>. Яго радавыя маёнткі ляжалі ў [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскім]] павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] . Яго прадзедам быў палкоўнік [[Mustafa Achmatowicz|Мустафа Ахматовіч]], афіцэр 4-га палка пярэдняй варты ВКЛ, у гонар якога быў названы [[Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча|Татарскі]] кавалерыйскі полк Другой Польскай Рэспублікі . Яго бацькамі былі Мацей Ахматовіч (1820–1901, паэт і маёр 5-га палка ўланаў) і Хэлена, народжаная [[Туган-Бараноўскія|Туган-Бараноўская]] . Яго братамі і сёстрамі былі [[Аляксандр Сулькевіч|Аляксандр]], Стэфан, Богдан, [[Леон Сулькевіч|Леон]] (1897–1960), Марыя, Эва і Эльжбета<ref name="SH16" />. Паспяхова скончыў універсітэт з дыпломам [[Права|юрыдычнага факультэта]] . Пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пачаў імклівую цывільную кар'еру. У 1918 годзе ён служыў намеснікам дырэктара канцылярыі Міністэрства замежных спраў у [[Азербайджан|Азербайджане]]<ref>{{Cite web|url=http://nowyprometeusz.pl/tatarzy-polscy-w-ruchu-prometejskim/|title=Tatarzy polscy w ruchu prometejskim|website=nowyprometeusz.pl/|access-date=22 сакавіка 2026|archive-date=19 лістапада 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119040825/http://nowyprometeusz.pl/tatarzy-polscy-w-ruchu-prometejskim/|url-status=dead}}</ref>. Пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы ён быў прыняты ў Польскае войска. 1 чэрвеня 1919 года яму было прысвоена званне [[Падпаручнік|другога лейтэнанта]] кавалерыйскага рэзерву са старшынствам. У 1923 і 1924 гадах у якасці афіцэра рэзерву ён быў прызначаны ў 23-і ўланскі полк [[Вільня|Віленскага]] гарнізона. У 1934 годзе ў якасці падпаручніка кавалерыйскага рэзерву ён быў прызначаны ў афіцэрскія кадры акругі № III у якасці ''афіцэра па аб'яўленні на 12 месяцаў'', на працягу якіх ён заставаўся на ўліку Віленскага гарадскога акруговай каманды па прызыве. {{Sfn|Rocznik Oficerski Rezerw|1934}} Быў братам [[Аляксандр Сулькевіч|Аляксандра]], сябра [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], які загінуў у 1916 г. У мірны час заняўся юрыдычнай працай у судах. Падчас [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэспублікі]] ён быў адвакатам у Варшаве <ref name="RC"/> і намеснікам пракурора акруговага суда ў Вільні <ref name="MP">{{Monitor Polski|1932|259|297}} „za zasługi na polu administracji sądownictwa i wymiaru sprawiedliwości”.</ref> . Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|агрэсіі СССР супраць Польшчы]] 17 верасня 1939 года ён быў арыштаваны саветамі. У 1940 годзе яго інтэрнавалі на Украіны і растраляны супрацоўнікамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у рамках [[Катынскі расстрэл|Катынскага расправы,]] на тэрыторыі Украіны<ref>{{Кніга|спасылка=http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf|загаловак=Konstanty Sulkiewicz: Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 91. [dostęp 2015-11-15].|archive-date=31 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224951/http://katyn.ipn.gov.pl/download/42/13503/ZESZYT04-StraceninaUkrainie.pdf}}</ref>. Канстанцін Сулькевіч быў пахаваны на Польскіх ваенных могілках у [[Кіеў|Кіеве]] - Быкоўні, адкрытых у 2012 годзе <ref name="RC"/> . == Упрыгожванне == * Залаты Крыж Заслугі (9 лістапада 1932 г.) <ref name="MP">{{Monitor Polski|1932|259|297}} „za zasługi na polu administracji sądownictwa i wymiaru sprawiedliwości”.</ref> == Глядзіце таксама == * [[Аляксандр Сулькевіч]] * [[Леон Сулькевіч]] == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934. * Sławomir Hordejuk. Tatarski poeta. „Przegląd Tatarski”. Nr 3, s. 15-16, 2011.  [[Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]] [[Катэгорыя:Юрысты Польшчы]] [[Катэгорыя:Постаці Варшавы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сувалках]] cqa366kquh51s4hqg9ho1k0elgu5vmw 0 804677 5160857 5116518 2026-07-04T09:58:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160857 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Давыдзенка}} {{Кінематаграфіст}} '''Кацярына Давыдзенка''' ({{lang-fr|Catherine Davydzenka}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французская [[Акцёр|актрыса]] беларускага паходжання. Кацярына дэбютавала ў [[Кінематограф|кіно]] ў фільме Лізы Азуэлас ''«Mon bébé''» ў [[2019 год у гісторыі кіно|2019 годзе.]] Шырокай французскай публіцы яна вядомая па ролі Гартэнзіі Рашмон з [[2020 год у гісторыі тэлебачання|2020]] па [[2025 год у гісторыі тэлебачання|2025 год]] у [[Тэлесерыял|тэлесерыяле]] ''«Ici tout commence» (Вось з чаго ўсё пачынаецца)''. == Біяграфія == === Дзяцінства і адукацыя === Кацярына Давыдзенка нарадзілася 2 мая 1998 года ў [[Парыж]]ы <ref name=":5">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.gala.fr/stars_et_gotha/catherine_davydzenka|title=Catherine Davydzenka - La biographie de Catherine Davydzenka avec Gala.fr|first=|last=|website=Gala.fr|access-date=2023-01-14}}</ref><ref name=":8">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.osoleildusud.fr/post/catherine-davydzenka|title=Catherine Davydzenka|author=Fabrice Catalano|last=|website=O'Soleil Magazine|date=2022-03-15|access-date=2023-01-14}}</ref> у сям’і [[Беларусь|беларускага]] паходжання з [[Масква|Масквы]] і [[Мінск]]а. Пачала граць у [[тэатр]]ы ва ўзросце 11 гадоў. У 2016 годзе атрымала ступень бакалаўра навук і вырашыла паступіць на медыцынскі факультэт. Аднак праз два гады пакінула ўніверсітэт, каб цалкам засяродзіцца на акцёрскай кар’еры <ref name=":1">{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/tv/ici-tout-commence-qui-sont-les-jeunes-acteurs-du-feuilleton-de-tf1-30-12-2020-8416594.php|title=«Ici tout commence» : qui sont les jeunes acteurs du feuilleton de TF1 ?|first=Marie|last=Brilocu|website=leparisien.fr|date=2020-12-30|access-date=2023-01-14|last2=|first2=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://ici-tout-commence.fr/interview-de-catherine-davydzenka/|title=Interview de Catherine Davydzenka sur 20 minutes France le 16 Mars 2021|last=|website=Ici tout commence|date=2021-03-16|access-date=2023-01-14|archive-date=9 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009070153/https://ici-tout-commence.fr/interview-de-catherine-davydzenka/|url-status=dead}}</ref>. === Кар’ера === Давыдзенка пачала [[Тэатральнае мастацтва|граць на сцэне]] ў адзінаццаць гадоў <ref>{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://www.starmag.com/news-people/catherine-davydzenka-ici-tout-commence-on-vous-dit-tout-sur-linterprete-dhortense-449634.html|title=Catherine Davydzenka (Ici tout commence) : On vous dit tout sur l'interprète d'Hortense|website=Starmag.com|date=2021-02-20|access-date=2023-01-14}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.purepeople.com/article/catherine-davydzenka-ici-tout-commence-change-de-look-une-transformation-stupefiante_a478486/1|title=Catherine Davydzenka (Ici tout commence) change de look : une "transformation stupéfiante"|website=www.purepeople.com|access-date=2023-01-14}}</ref>. Яна далучылася да трупы, якая дазволіла ёй выступаць у [[П’еса|спектаклях]] на розных мовах <ref name=":6">{{Cite web|lang=fr|url=https://fr.linkedin.com/in/catherine-davydzenka-125212137|title=Catherine Davydzenka sur LinkedIn|website=LinkedIn|access-date=14 janvier 2023}}</ref> . Напрыклад, у 2013 годзе яна сыграла ролю Інэс на іспанскай мове ў ''«Інес дзю Партугаль»'' <ref name=":6" /> . У 2014 годзе яна сыграла слугу Сганарэля на [[Англійская мова|англійскай мове]] ў ''«Дон Жуане»'' <ref name=":7">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.voici.fr/news-people/actu-people/ici-tout-commence-qui-est-catherine-davydzenka-linterprete-dhortense-rochemont-691177|title=Ici tout commence : qui est Catherine Davydzenka, l’interprète d’Hortense Rochemont ? - Voici|first=|last=|website=Voici.fr|access-date=2023-01-14}}</ref>. У 2015 годзе, таксама на англійскай мове, яна сыграла Пенелопу ў ''«Ітацы»'' <ref name=":7" />. Яна таксама актыўна займалася танцамі, але была вымушана спыніць гэта пасля аўтамабільнай аварыі <ref name=":1"/>. У дванаццаць гадоў яна пачала здымацца ў розных аматарскіх кароткаметражных фільмах <ref name=":2"/>. У 2016 годзе яна дэбютавала на тэлебачанні і сыграла ролю Вольгі ў тэлесерыяле ''«Les Raclures''» рэжысёра Мацье Гацье <ref name=":5"/> . У 2018 годзе Кацярына Давыдзенка сыграла ў п’есе Рычарда Сімана ''«Tout le monde s'aime trop» (Усе занадта моцна кахаюць адно аднаго)'', якая была пастаўлена ў тэатры «Клавэль» у Парыжы<ref>{{Cite web|url=https://www.billetreduc.com/spectacle-catherine-davydzenka.htm|title=Catherine Davydzenka : Réservation de Billets & Places {{!}} BilletReduc.com|website=www.billetreduc.com|access-date=2023-01-14}}</ref><ref name=":7"/>. У 2019 годзе яна дэбютавала ў кіно ў драматычнай камедыі * ''Mon bébé*'', пастаўленай Лізай Азуэлас <ref name=":3"/>. У тым жа годзе яна таксама знялася ў ''фільме *La Vérité si je mens*. «Пачатак''» Мішэля Мунца і Жэрара Бітона . У 2020 годзе яна далучылася да акцёрскага складу мыльнай оперы ''«Ici tout commence»'' Колін Асу, якая транслявалася на тэлеканале [[TF1]]<ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.closermag.fr/people/catherine-davydzenka-ici-tout-commence-sa-menace-a-ses-abonnes-masculins-indelicats-1248836|title=Catherine Davydzenka (Ici tout commence) : sa menace à ses... - Closer|last=Closermag.fr|website=www.closermag.fr|date=2021-02-16|access-date=2023-01-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.midilibre.fr/2020/11/02/ici-tout-commence-ce-soir-sur-tf1-on-fait-le-point-sur-la-nouvelle-serie-tournee-dans-le-gard-9177692.php|title="Ici tout commence", ce soir sur TF1 : ce qu'il faut savoir sur la nouvelle série gardoise|website=midilibre.fr|date=2020-11-02|access-date=2023-01-14}}</ref>, у якой і стала вядомай шырокай публіцы па ролі Гартэнзыі Рашмон <ref name=":4">{{Cite web|lang=fr-FR|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/tv/eden-ducourant-romane-jolly-andrea-furet-ces-jeunes-actrices-sur-lesquelles-tf1-mise-de-plus-en-plus-05-09-2021-A32EE6SXX5GJ5NSMNWVMOHR2JE.php|title=Eden Ducourant, Romane Jolly, Andréa Furet… Ces jeunes actrices sur lesquelles TF1 mise de plus en plus|first=Pauline|last=Conradsson|website=leparisien.fr|date=2021-09-05|access-date=2023-01-14}}</ref>, <ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.midilibre.fr/2021/02/28/gard-au-pied-du-chateau-les-fans-dici-tout-commence-attendent-la-rencontre-avec-les-acteurs-9398755.php|title=Gard : au pied du château, les fans "d’Ici tout commence" attendent la rencontre avec les acteurs|website=midilibre.fr|access-date=2023-01-14}}</ref> . Таксама ў 2020 годзе яна знялася ў серыяле ''«Le Bureau des légendes»'' Эрыка Рашана <ref name=":4" />, дзе сыграла англамоўнага музейнага гіда <ref name=":8"/> . Акрамя працы ў тэатры, кіно і на тэлебачанні, Кацярына Давыдзенка таксама [[Мадэль (прафесія)|працуе мадэллю]]. Яна пазіравала для брэндаў Yves Saint Laurent і Franck Provost <ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.purepeople.com/article/catherine-davydzenka-ici-tout-commence-l-autre-talent-cache-de-l-interprete-d-hortense_a411983/1|title=Catherine Davydzenka (Ici tout commence) : L'autre talent caché de l'interprète d'Hortense|website=www.purepeople.com|access-date=2023-01-14}}</ref> . === Асабістае жыццё === З 2023 года яна сустракалася з акцёрам Стэфанам Бланкафорам, з якім пазнаёмілася падчас здымак ''«Ici tout commence»''<ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.cesoirtv.com/news/series/1725-catherine-davydzenka-et-stephane-blancafort-en-couple-leur-reponse-aux-critiques-sur-leurs-28-ans-d-ecart/|title=Catherine Davydzenka et Stéphane Blancafort en couple : leur réponse aux critiques sur leurs 28 ans d'écart|first=Julie|last=Monnerie|website=Tv Grandes Chaines|date=2024-05-08|access-date=2024-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.cosmopolitan.fr/j-etais-marie-stephane-blancafort-revient-sur-son-coup-de-foudre-pour-catherine-davydzenka-ici-tout-commence,2115166.asp|title="J'étais marié" : Stéphane Blancafort revient sur son coup de foudre pour Catherine Davydzenka (Ici tout commence)|website=Cosmopolitan.fr|date=2024-05-06|access-date=2024-11-22}}</ref> . == Фільмаграфія == : <small>Калі не пазначана або не дапоўнена іншае, інфармацыя, згаданая ў гэтым раздзеле, паходзіць з базы дадзеных [[Internet Broadway Database|IBDb]] <ref>{{Cite web|lang=français|url=https://www.imdb.com/name/nm8697700/|title=Catherine Davydzenka {{!}} IBDB|author=|website=ibdb.com|date=|access-date=}}.</ref> .</small> === Кіно === ==== Паўнаметражная мастацкія фільмы ==== * [[2019 год у гісторыі кіно|2019 год]] ''Маё дзіця'', Ліза Азуэлас : дзяўчына-эскортніца * 2019 год ''Праўда, калі я хлушу<nowiki><span typeof="mw:DisplaySpace" id="mw0A">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>«Пачаткі»'' '','' Мішэль Мунц і Жэрар Бітон ==== Кароткаметражны фільм ==== * 2026 год ''У імя прыгажосці'' Анастасіі Давыдзенкі === Тэлебачанне === ==== Тэлесерыялы ==== * [[2016 год у гісторыі тэлебачання|2016 год]] ''[[Les Raclures|«Падонкі»]]'', Мацье Гоцье Вольга <small>(1 серыя)</small> * [[2017 год у гісторыі тэлебачання|2017 год]] ''[[Like me|Як я]]'' <small>(2 эпізоды)</small> * [[2020 год у гісторыі тэлебачання|2020 год]] ''«Бюро легенд»'', Эрык Рашан Музейны гід <small>(1 серыя)</small> * [[2020]] - [[2025 год у гісторыі тэлебачання|2025 гг.]] ''«Вось з чаго ўсё пачынаецца»'', Колін Асус Гартэнзія Рашмон <small>(галоўная роля, 535 серый)</small> * [[2024|2024 год]] ''Стаць Карлам Лагерфельдам'', Ізарэ Пізані-Фэры, Рафаэль Баке і Джэніфер Хаве : мадэль/прастытутка <small>(1 серыя)</small> * [[2024|2024 год]] « ''Трывожнае знікненне'' » Іаганы Рыгуло Сіндзі <small>(эпізод 07)</small> * [[2025|2025 год]] ''Віна'' Мацье Гацье Ніна Барнс == Тэатр == * 2013 год: ''Inès de Portugal'', Жуан Агіяр Інэс * 2014 год ''[[Дон Жуан]] ,'' [[Уільям Шэкспір]] Сганарэль * 2015 год ''Ітака»''''«Ітака»'', Бота Штраўс Пенелопа * 2018 год ''Усе занадта моцна любяць адзін аднаго'', Рычард Сайман Фларэнцыя. Тэатр Клавель == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{IMDb name|8697700}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-23}} {{DEFAULTSORT:Давыдзенка Кацярына}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Францыі]] au1oxhy5alc3qgrdf4uf76swca86rxp 0 804767 5160715 5153118 2026-07-04T05:42:41Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5160715 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Астар}} {{Кінематаграфіст}} '''Мэры Астар''' ({{lang-en|Mary Astor}}, сапраўднае імя '''Люсіль Васканселас Лангханке''' ({{lang-en|Lucile Vasconcellos Langhanke}}), {{ДН|3|5|1906}} — {{ДС|25|9|1987}}) — амерыканская актрыса. Найбольш вядомая па ролі Брыджыт О’Шонесі ў фільме «Мальтыйскі сокал» (1941). Астар пачала скар’еру ў кіно падлеткам, у нямых фільмах 1920-х гадоў. Неўзабаве яна перайшла ў гукавое кіно, аднак яе кар’ера была амаль разбурана з-за скандалаў у сярэдзіне 1930-х гадоў. Бацькі Астар падалі на яе ў суд, пазней яна была абвінавачаная ў шлюбнай нявернасці, а таксама была вымушана ўступіць у барацьбу з былым мужам за апеку над дачкой. Пераадолеўшы ўсе гэтыя цяжкасці ў сваім асабістым жыцці, Астар працягнула сваю паспяховую кар’еру ў кіно, у канчатковым рахунку атрымаўшы прэмію «[[Оскар]]» за найлепшую жаночую ролю другога плана (Сандра Ковак у фільме «Вялікая хлусня»). Яна падпісала сямігадовы кантракт з Metro-Goldwyn-Mayer і працягвала здымацца ў кіно і на тэлебачанні, а таксама з’яўляцца на сцэне ажно да свайго завяршэння кар’еры ў 1964 годзе. Астор таксама вядома як аўтар пяці раманаў. Яе аўтабіяграфія стала бэстсэлерам, як і яе апошняя кніга «Жыццё ў кіно» (1969), якую яна напісала пра сваю кар’еру. == Фільмаграфія == * (1932) «[[Чырвоны пыл]]» — ''Барбара Уіліс'' * (1941) «[[Мальтыйскі сокал (фільм)|Мальтыйскі сокал]]» {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Астар}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] hxposj7s081gbqe019yynylfftbyrav 5160717 5160715 2026-07-04T05:43:34Z StarDeg 16311 5160717 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Астар}} {{Кінематаграфіст}} '''Мэры Астар''' ({{lang-en|Mary Astor}}, сапраўднае імя '''Люсіль Васканселас Лангханке''' ({{lang-en|Lucile Vasconcellos Langhanke}}), {{ДН|3|5|1906}} — {{ДС|25|9|1987}}) — амерыканская актрыса. Найбольш вядомая па ролі Брыджыт О’Шонесі ў фільме «Мальтыйскі сокал» (1941). Астар пачала скар’еру ў кіно падлеткам, у нямых фільмах 1920-х гадоў. Неўзабаве яна перайшла ў гукавое кіно, аднак яе кар’ера была амаль разбурана з-за скандалаў у сярэдзіне 1930-х гадоў. Бацькі Астар падалі на яе ў суд, пазней яна была абвінавачаная ў шлюбнай нявернасці, а таксама была вымушана ўступіць у барацьбу з былым мужам за апеку над дачкой. Пераадолеўшы ўсе гэтыя цяжкасці ў сваім асабістым жыцці, Астар працягнула сваю паспяховую кар’еру ў кіно, у канчатковым рахунку атрымаўшы прэмію «[[Оскар]]» за найлепшую жаночую ролю другога плана (Сандра Ковак у фільме «Вялікая хлусня»). Яна падпісала сямігадовы кантракт з Metro-Goldwyn-Mayer і працягвала здымацца ў кіно і на тэлебачанні, а таксама з’яўляцца на сцэне ажно да свайго завяршэння кар’еры ў 1964 годзе. Астор таксама вядома як аўтар пяці раманаў. Яе аўтабіяграфія стала бэстсэлерам, як і яе апошняя кніга «Жыццё ў кіно» (1969), якую яна напісала пра сваю кар’еру. == Фільмаграфія == * (1932) «[[Чырвоны пыл]]» — ''Барбара Уіліс'' * (1941) «[[Мальтыйскі сокал (фільм)|Мальтыйскі сокал]]» {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] {{DEFAULTSORT:Астар}} nvdyzv8th68zjkw22s2e3gf7f6dcrqu 0 804921 5160663 5147085 2026-07-03T21:21:28Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160663 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі [[Біблія Браткунаса|Бібліі Браткунаса]], абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічаць, што раннія дакументы і рукапісы Гетканта загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму яго ранняе жыццё вядома мала{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў Кёнігсбергскім універсітэце{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называў яго «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвае на стаўленне як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, якія абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' У такім кантэксце літоўская мова выступала сродкам прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Запісаная ж Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прадмесцяў{{r|vle}}. План прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] glh1j67gt812z3dlywxc0mcnh9eeqq1 0 806445 5160634 5154919 2026-07-03T18:24:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5160634 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = | вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт, нясучы эканамічныя страты{{Пераход|Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту}} | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэне]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси]{{Недаступная спасылка}} // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Развіццё падзей == === Выступленні беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленні Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. ==== Імпарт беларускай электраэнергіі ==== Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. ===Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту === У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае<ref>[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]</ref>:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}} Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.<ref>[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]</ref> Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.<ref>[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]</ref> == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210425101424/http://belaes.by/ |date=25 красавіка 2021 }} * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |date=9 чэрвеня 2019 }} // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна]] tuvyh66cwo08cheggcq4ulr1oaoj8nd 0 806845 5160846 5141858 2026-07-04T09:44:20Z Siarhei V 122587 5160846 wikitext text/x-wiki '''Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў (НППРА)''' — праектуемы спецыялізаваны інжынерна-тэхнічны аб'ект на тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаны для цэнтралізаванай доўгатэрміновай ізаляцыі, кандыцыянавання і пахавання радыеактыўных адкідаў (РАА)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-10-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Юрыдычнай асновай для стварэння аб'екта з'яўляецца пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] і адпаведная Нацыянальная стратэгія абыходжання з радыеактыўнымі адкідамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22400158|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 07.03.2024 г. № 158 «О создании государственной комиссии по выбору приоритетной площадки для сооружения пункта захоронения радиоактивных отходов» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2026-04-24}}</ref>. Сховішча ў першую чаргу разлічана на абслугоўванне тэхналагічнага цыкла [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]], а таксама доўгатэрміновае размяшчэнне высокаактыўных ізатопных матэрыялаў, якія будуць вернутыя ў краіну пасля завяршэння перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва ў [[Расія|Расійскай Федэрацыі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|title=Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС|website=Медиазона Беларусь|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426143131/https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref> == Прызначэнне аб'екта == Патрэба ў стварэнні цэнтралізаванага сховішча з'явілася пасля пачатку фізічнага пуску і эксплуатацыі Беларускай АЭС (БелАЭС) каля горада [[Астравец]]. Пачатковы этап працы БелАЭС прадугледжвае захоўванне эксплуатацыйных вадкіх і цвёрдых радыеактыўных адкідаў у прыстанцыйных ёмістасцях і басейнах вытрымкі наўпрост у Астраўцы. Праектны ліміт часу для такой практыкі складае не больш за 10 гадоў, пасля чаго станцыя патрабуе вывазу РАА на сталы пункт ізаляцыі. Насуперак распаўсюджанаму ў грамадстве памылковаму ўяўленню аб поўным вывазе радыеактыўных прадуктаў у Расію, дагаворныя абавязацельствы з прадпрыемствамі «Расатама» распаўсюджваюцца выключна на адпрацаванае паліва для здабывання каштоўнага ўрану і плутонію<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/my-otkryli-pozharnyj-gidrant-i-teper-ne-znaem-kuda-otvesti-vodu-izvestnyj-uchenyj-rasskazal-o-problemah-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi.html|title=Известный ученый рассказал о проблемах строительства ядерного могильника в Беларуси|website=Флагшток|date=2026-04-17|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/oshibochno-schitajut-chto-othody-vyvozjatsja-v-rf-v-belarusi-usiljat-obrabotku-naselenija-dlja-sozdanija-obscestvennoj-podderzhki-mogilnika-belaes.html|title=В Беларуси усилят обработку населения для создания «общественной поддержки» могильника БелАЭС|website=Флагшток|date=2026-03-12|access-date=2026-04-24}}</ref>. Пасля тэхналагічнай экстракцыі небяспечныя радыеактыўныя шлакі, інкарпараваныя ў ашклёную матрыцу (высокаактыўныя адкіды, ВАА), падлягаюць юрыдычнаму звароту ў Беларусь. Стварэнне НППРА мае мэтай ізаляцыю гэтай трансуранавай групы з заяўленым тэрмінам першага пуску аб'екта каля 2030 года. Дадатковым фактарам крытыкі нацыянальнай стратэгіі выступае сфарміраваная тэхналагічная і юрыдычная залежнасць ад расійскай інфраструктуры: навукоўцамі адзначаецца, што кіруючыя рашэнні фактычна прымаюцца структурамі «Расатама» (напрыклад, кампаніяй «ТВЭЛ»), у той час як Беларусь толькі выступае тэрыторыяй для экалагічнай рызыкі, аддаючы расійскаму аператару знешні кантроль.<ref name=":1" /> == Кіруючая арганізацыя == Заказчыкам будаўніцтва, міжнародным кантактам па лініі [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] і аперацыйным менеджарам прызначана рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі» (БелРАА). Амаль адразу прадпрыемства паглыбілася ў фазу кадравага і кіраўнічага крызісу — першы генеральны дырэктар, наняты для кіравання стратэгічнымі этапамі адбору ўчастка, раптоўна пакінуў сваю пасаду, у выніку чаго арганізацыя засталася абезгалоўленай на найважнейшай фазе функцыянавання<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/predprijatie-kotoroe-vybiraet-mesto-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi-ostalos-bez-rukovoditelja.html|title=Предприятие, которое выбирает место строительства ядерного могильника в Беларуси, осталось без руководителя|website=Флагшток|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аналітыка кадравага складу прадпрыемства, праведзеная СМІ, выявіла праблему вострага дэфіцыту профільнай экспертызы, неабходнай для арганізацыі ядзернага аб'екта такога ўзроўню і забеспячэння тэхналагічнага абгрунтавання бяспекі<ref name=":0">{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|title=Торговля одеждой, агросервис, КГБ. Есть ли профильные специалисты в организации, ответственной за ядерный могильник в Беларуси?|website=Флагшток|date=2026-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426163106/https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref>. Было высветлена, што адміністрацыйны апарат БелРАА сфарміраваны з прадстаўнікоў камітэта дзяржаўнага кантролю, архітэктараў газаправодаў, аграсервісаў, а таксама менеджараў па рознічным гандлі адзеннем, касметыкай і аптовых гандляроў электратаварамі<ref name=":0" />. Адсутнасць у штаце даследчыкаў-практыкаў у галіне [[Гідрагеалогія|гідрагеалогіі]], бар'ернай фізікі ці [[Радыяхімія|радыехіміі]] трактуецца незалежнай навуковай супольнасцю як сур'ёзная інстытуцыянальная памылка ўлады, якая вядзе да немагчымасці кампетэнтнага і публічнага абмеркавання стратэгій працы адкідамі і павялічвае пагрозу крытычных памылак пры будаўніцтве і наступнай эксплуатацыі магільніка.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393989|title=Гандляры адзеннем, супрацоўнікі аграсэрвісу і КДБ. Хто працуе ў арганізацыі, адказнай за ядзерны могільнік у Беларусі?|website=Наша Ніва|date=2026-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428181028/https://nashaniva.com/393989|archive-date=2026-04-28|access-date=2026-04-28}}</ref> Згодна з аналізам перадпраектнай дакументацыі і справаздачы аб ацэнцы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе (АУНА), праведзеным незалежнымі навукоўцамі ў 2026 годзе, распрацоўка і разлікі доўгатэрміновай бяспекі магільніка выконваліся пераважна расійскімі арганізацыямі (АТ «ТВЭЛ» і АТ «ЦПТІ»). Удзел профільных беларускіх навуковых інстытутаў (АІЯЭІ «Сосны», ЦНДІКІВР) абмежаваўся выключна геадэзічнымі працамі. Паводле ацэнкі экспертаў, адсутнасць незалежнай нацыянальнай праверкі разлікаў стварае рызыку ўзнікнення канфлікту інтарэсаў насуперак пратаколам МАГАТЭ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/vuchony-ukazau-na-nedakhopy-spravazdachy-ab-skhovishchy-radyyoaktyunykh-adkhodau-u-belarusi|title=Вучоны ўказаў на недахопы справаздачы аб сховішчы радыёактыўных адходаў у Беларусі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704085701/https://euroradio.fm/vuchony-ukazau-na-nedakhopy-spravazdachy-ab-skhovishchy-radyyoaktyunykh-adkhodau-u-belarusi|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04}}</ref>. == Пошук геалагічнай пляцоўкі і інжынерна-архітэктурны падыход == Разглядаюцца тры магчымыя ўчасткі для забудовы могільніка. Гэта [[Астравецкі раён]], [[Мсціслаўскі раён]] і ўчасткі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] каля горада [[Хойнікі]] паблізу граніцы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/jadernyj-mogilnik-othodov-belaes-mogut-postroit-v-gomelskoj-oblasti-vblizi-granicy-s-ukrainoj-uznali-tochnuju-lokaciju.html|title=Ядерный могильник отходов БелАЭС могут построить в Гомельской области вблизи границы с Украиной. Узнали точную локацию|website=Флагшток|date=2026-01-29|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33723980.html|title=Палесьсе, Мсьціслаў ці Астравец: улады прапанавалі тры пляцоўкі пад адкіды ад БелАЭС. Чым гэта небясьпечна і якая зь іх лепшая|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Згодна з афіцыйнымі рэндарамі і эскізамі праекта, прадэманстраванымі адказнымі ведамствамі ў 2026 годзе для ўчастка на Гомельшчыне, магільнік будзе ўяўляць сабой модульнае прыпаверхневае бетоннае сховішча палігоннага тыпу<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33696241.html|title=Стала вядома, як будзе выглядаць праектаваны беларускі могільнік радыеактыўных адкідаў. ФОТА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/kak-budet-vygljadet-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mogut-postroit-na-gomelscine-pokazala-belrao.html|title=Как будет выглядеть ядерный могильник, который могут построить на Гомельщине, показала БелРАО|website=Флагшток|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref>. З навукова-інжынернага пункта гледжання эксперты характарызуюць такую мадэль захоўвання як праект, што «не мае сусветных аналагаў» з прычыны відавочнага ігнаравання правілаў геалагічнай бяспекі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vse-poshlo-ne-tak-kak-govorilos-na-gomelscine-mogut-postroit-jadernyj-mogilnik-kotoromu-net-analogov-v-mire.html|title=На Гомельщине могут построить ядерный могильник, которому нет аналогов в мире|website=Флагшток|date=2024-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Міжнародны стандарт ізаляцыі вытворчых партый высокаактыўных ізатопаў абавязвае фармаваць глыбінныя шахты ў цвёрдым крышталічным (гранітным) фундаменце дзеля пазбягання кантакту ўпаковак з падземнымі воднымі гарызонтамі. Дадзены праект НППРА ў мэтах фінансавай эканоміі грунтуецца на мелкаўзроўневай пабудове ў тэктанічна слабых глініста-пясчаных зонах. Адмова ад ізаляцыі ў глыбінных горных пародах крытыкуецца навукоўцамі, як прамы фактар рызыкі гідралагічнай катастрофы: паскораны радыеліз і [[карозія]] здольныя знішчыць метала-бетонную бар'ерную абарону і прывесці да прасочвання актынідаў у экасістэму. З геапалітычнага і транснацыянальнага пункта гледжання лакацыі разглядаюцца экспертамі як зона наўмыснай трансгранічнай пагрозы для сумежных краін, паколькі любыя ўцечкі радыяцыі злучаны з трансгранічнымі водамі: аб'ект на Гомельшчыне можа прадукаваць экалагічны ўплыў у басейне Дняпра і іншых водах Украіны, будаўніцтва ў Астраўцы (басейн ракі Нёман) уздзейнічае на краіны Балтыі, а ў Мсціславе — на Расійскую Федэрацыю.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/belarus-vybiraet-samyj-deshevyj-tip-kakuju-opasnost-budet-nesti-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mozhet-pojavitsja-na-gomelscine-objasnil-ekspert.html|title=Какую опасность будет нести ядерный могильник, который может появиться на Гомельщине, объяснил эксперт|website=Флагшток|date=2026-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515101608/https://flagshtok.info/ru/naviny/belarus-vybiraet-samyj-deshevyj-tip-kakuju-opasnost-budet-nesti-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mozhet-pojavitsja-na-gomelscine-objasnil-ekspert.html|archive-date=2026-05-15|access-date=2026-05-15}}</ref> Летам 2026 года пасля публікацыі дакументаў АУНА інжынерны і тэхналагічны фармат праекта падвергся навуковай крытыцы з боку экспертаў, у тым ліку радыяцыйнага хіміка [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргея Бесараба]], які сфармуляваў шэраг тэхналагічных уразлівасцяў прапанаваных мадэляў. У прыватнасці эксперты паказваюць, што заяўлены ў праекце тэрмін прыдатнасці інжынерных бетонных кантэйнераў (да 300 гадоў) радыкальна не адпавядае перыяду паўраспаду асобных закладваемых ізатопаў (напрыклад, ёд-129 і тэхнецый-99). Памылковым названа і выкарыстанне выключна гліняных ізаляцыйных бар'ераў: комплексоны кшталту ЭДТА, якія масава прымяняюцца для мыцця і дэзактывацыі станцыйных кантэйнераў, здольныя звязваць актыніды і трансуранавыя элементы (плутоній, уран), у сотні разоў паскараючы іх міграцыю скрозь гліну. Сама методыка гідрадынамічнага разліку ў дакументах фіксуе хуткасць верагоднага прасочвання забруджванняў з аб'екта да рэк Газоўка ці Чорная Натопа на працягу ўсяго 6—14 гадоў, не ўлічваючы сучасную дынаміку экстрэмальных змяненняў клімату, а таксама пагрозу знішчэння фільтраў ізаляцыі ў выніку запраектных пажараў (напрыклад, падзення цяжкага самалёта). Супярэчнасцю міжнародным стандартам названа таксама размяшчэнне пляцоўкі для адкідаў пасля перапрацоўкі ядзернага паліва не ў глыбінных горных шахтах, а непасрэдна ў модулях прыпаверхневага пахавання<ref name=":2" />. == Узаемадзеянне з грамадствам == [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] заявіла аб пераважнай арыентацыі пры выбары пляцоўкі на грамадскую згоду жыхароў каля Беларускай АЭС або жыхароў рэгіёнаў, звязаных з тэмай Чарнобыля, абапіраючыся на зніжаны радыефобны настрой зацікаўленых грамадзян. Для легітымізацыі магчымага размяшчэння ўрадавымі арганізацыямі публікавалася адмысловыя сацыялагічныя апытанні, канстатуючыя наўяўнасць 70% узроўня падтрымкі развіцця ядзернай энергетыкі ў Гомельскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/v-gomelskoj-oblasti-pochti-70-podderzhivajut-razvitie-atomnoj-energetiki-utverzhdaetsja-po-itogam-oficialnogo-oprosa.html|title=В Гомельской области почти 70% поддерживают «развитие атомной энергетики», утверждается по итогам официального опроса|website=Флагшток|date=2026-03-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аднак фактычны працэс камунікацыі насельніцтва і дзяржаўнага аператара мае азнакі дэкларатыўнага адміністрацыйнага падыходу з мэтанакіраваным зрывам інстытута грамадскіх слуханняў. Як высветлілася вясною 2026 года на прыкладзе абмеркавання будучага пункта ў вёсцы ў Хойніцкім раёне, мясцовая адміністрацыя падрыхтавала толькі ўнутраны, закрыты сход без доступу сродкаў масавай інфармацыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/regieny/narod-pobezhit-iz-goroda-v-hojnikah-proshla-vstrecha-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika.html|title=«Народ побежит из города». В Хойниках прошла встреча на тему строительства ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Нягледзячы на публічныя анонсы аб абмеркаванні магільніка, на абмеркаванні дапусцілі толькі дзясятак інспектараў райвыканкама, праваахоўнікаў і чыноўнікаў лакальнай ідэалагічнай галіны<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vlasti-poshli-na-hitrost-vmesto-otkrytoj-vstrechi-v-derevne-v-hojnikskom-rajone-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-proveli-zakrytuju-dlja-chinovnikov.html|title=Власти пошли на хитрость: вместо открытой встречи в деревне в Хойникском районе на тему строительства ядерного могильника провели закрытую для чиновников|website=Флагшток|date=2026-02-20|access-date=2026-04-24}}</ref>. Дзяржаўная прэса вынікі абмеркаванняў цалкам праігнаравала — пра слуханні аб радыеактыўным сховішчы ў мясцовай перыёдыцы не выйшла ніякага справаздачнага матэрыялу<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/k-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika-naselenie-gotovjat-vtihuju-o-proshedshej-v-hojnikskom-rajone-vstreche-vlasti-ne-rasskazali.html|title=К строительству ядерного могильника население готовят втихую — о прошедшей в Хойникском районе встрече власти не рассказали|website=Флагшток|date=2026-02-16|access-date=2026-04-24}}</ref>. Грамадскія антыядзерныя лісты з сотнямі калектыўных меркаванняў-нязгод, адрасаваныя ў райвыканкам Хойнікаў дзеля прыцягнення ўвагі, былі прыняты і фармалізаваны пустой адпіскай інстанцыі<ref name=":1">{{Cite web|url=https://argumentua.com/stati/yadernii-mogilnik-pid-naglyadom-kdb-abo-chomu-loyalnist-u-bilorusi-stala-nebezpechnishoyu-za-r|title=Ядерний могильник під наглядом КДБ або Чому лояльність у Білорусі стала небезпечнішою за радіацію|website=АРГУМЕНТ|archive-url=https://web.archive.org/web/20260501075140/https://argumentua.com/stati/yadernii-mogilnik-pid-naglyadom-kdb-abo-chomu-loyalnist-u-bilorusi-stala-nebezpechnishoyu-za-r|archive-date=2026-05-01|access-date=2026-05-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/mnenie-protiv-v-oficialnom-pisme-kak-gotovjat-naselenie-hojnikskogo-rajona-k-vozmozhnomu-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika.html|title=Мнение против — в официальном письме. Как готовят население Хойникского района к возможному строительству ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-02-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Правядзенне слуханняў у выключна закрытым фармаце характарызуецца незалежнымі эколагамі як працэс, пазбаўлены юрыдычнай вагі ў сістэме ААН (напрыклад, зыходзячы з духу Орхускай канвенцыі). Крытыцы падверглася і стаўленне праектантаў да наяўнай лакальнай экалогіі: паводле дадзеных справаздачы АУНА, у Хойніцкім раёне расліны высечанага пад магчымы праект лесу ўжо налічвалі высокія ўзроўні назапашанага пасля 1986 года цэзію-137 і стронцыю-90. Пры гэтым дакумент аднёс іх да катэгорыі «бяспечных адкідаў нарыхтоўкі» з прамой рэкамендацыяй аб рэалізацыі і перадачы гэтай радыеактыўнай драўніны іншым камерцыйным арганізацыям (што вядзе да з'яўлення паліўных дроў або пелет на ўнутраным спажывецкім рынку)<ref name=":2" />. == Гл. таксама == * [[Onkalo]] * [[Cigéo]] * [[Беларуская АЭС]] * [[Аб’ект 802|Аб'ект 802]] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Радыяцыйная бяспека]] [[Катэгорыя:Экалогія]] [[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]] [[Катэгорыя:Сховішчы радыёактыўных адкідаў]] [[Катэгорыя:Прамысловасць Беларусі]] estbsvs179nsolzkwb1egay7py3h93s 0 808526 5160659 5157801 2026-07-03T21:14:23Z DBatura 73587 /* Абставіны */ 5160659 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)}} Ноччу [[22 мая]] [[2026]] года ўкраінскія войскі нанеслі па [[Старабельск|Старабельску]] ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] ўдар [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнікамі]]. У прыватнасці, дроны атакавалі будынак вучэбнага корпуса<ref>[https://ria.ru/20260530/starobelsk-2095773973.html ria.ru]</ref> і інтэрнат каледжа, што прывяло да гібелі людзей. == Абставіны == Па інтэрнаце каледжа, размешчаным у Старабельску, ударылі дроны, якія разбурылі будынак. У выніку, па сцвярджэнні расійскіх уладаў, загінуў 21 чалавек і яшчэ 42 было паранена<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/mcs-cislo-zertv-udara-po-starobelsku-vozroslo-do-21-celoveka/a-77274085|title=МЧС: Число жертв атаки на Старобельск выросло до 21 человека|lang=ru|website=dw.com|access-date=2026-05-24|quote=Число жертв удара ВСУ по колледжу и общежитию педуниверситета в Старобельске увеличилось до 21 человека. ... Общее число пострадавших из-за атаки, совершенной 22 мая, по этим данным, достигло 63 человек (включая погибших). Под завалами больше не осталось людей, поисково-спасательная операция завершена, добавили в МЧС.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c5yxgkw86exo|title=Путин приказал Минобороны «представить предложения» после атаки на колледж в Старобельске, ВСУ заявили об ударе по военным целям|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2026-05-22|access-date=2026-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. Расійскія ўлады сцвярджалі, што ў інтэрнаце на момант удару знаходзіліся 86 падлеткаў ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/05/1167579|title=Ukraine: UN alarmed by reports of deadly strike on dormitory in occupied Luhansk {{!}} UN News|lang=en|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. У апублікаваным спісе загінулых — 18 дзяўчат ва ўзросце ад 18 да 23 гадоў і трое юнакоў ва ўзросце ад 20 гадоў да 21 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/24/v-lnr-obyavili-den-traura-posle-gibeli-21-cheloveka-pri-udare-po-obschezhitiyu-v-starobelske-a196110|title=В «ЛНР» заявили о гибели 21 человека в результате удара по общежитию в Старобельске|lang=ru|first=Русская служба The Moscow Times|last=|website=Русская служба The Moscow Times|date=2026-05-24|access-date=2026-05-24}}</ref>. Генштаб УСУ заявіў, што ўкраінскія войскі наносілі ўдары толькі па ваенных аб’ектах: складах боепрыпасаў, сродках СПА, пунктах кіравання і штабу атрада БПЛА «[[Рубікон (цэнтр беспілотных сістэм)|Рубікон]]» у Старабельску<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref>. [[Руслан Леанідавіч Левіеў|Руслан Левіеў]] з расследавальнай групы [[Conflict Intelligence Team]] адзначыў, што згодна з апублікаванай інфармацыяй (некралогі загінулых, фота і відэа з месца падзей) можна сцвярджаць, што ўдар быў нанесены па будынку педагагічнага каледжа, якіх-небудзь прыкмет ваеннага аб’екта няма, а загінулыя і пацярпелыя з’яўляліся студэнтамі каледжа<ref>{{Cite web|url=https://theins.ru/news/292901|title=При ударе по колледжу в Старобельске погибли 10 человек. Захарова пригласила иностранных журналистов посетить оккупированный город|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-23|access-date=2026-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://echofm.online/news/sejchas-uzhe-prakticheski-net-somnenij-chto-nikakogo-voennogo-obekta-ne-bylo-ruslan-leviev-ob-udare-po-kolledzhu-v-starobelske|title=«Сейчас уже практически нет сомнений, что никакого военного объекта не было»: Руслан Левиев об ударе по колледжу в Старобельске|lang=ru|website=ЭХО|date=2026-05-24|access-date=2026-05-25}}</ref>. Гібель студэнтаў у інтэрнаце пацвярджаецца і рэпартажам расійскага выдання «[[Коммерсантъ]]»<ref name=":5">{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/25/chto-my-znaem-ob-udare-vsu-po-zdaniyu-kolledzha-v-starobelske-chem-dlya-ukrainy-opasen-oreshnik-i-kakie-esche-rakety-primenili-vs-rf-pri-atake-na-kiev|title=Что мы знаем об ударе ВСУ по зданию колледжа в Старобельске? Чем для Украины опасен «Орешник»? И какие еще ракеты применили ВС РФ при атаке на Киев? Отдел «Разбор» отвечает на вопросы об очередном витке кровавой эскалации|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-26}}</ref>. Выданне The Insider адзначыла, што па адным і тым жа адрасе размешчаны дзве розныя навучальныя ўстановы з асобнымі будынкамі, але без пазначэння нумароў карпусоў — педагагічны і прафесійны каледжы, — і абодва былі разбураныя<ref name=":6">{{Cite web|url=https://theins.ru/antifake/292965|title=«Террористический удар по студенческому общежитию». Что произошло в Старобельске: версии и фейки|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-25|access-date=2026-05-27}}</ref>. Выданне «Meduza» паказала на тое, што журналістаў, якіх расійскія ўлады прывезлі да месца ўдару, дапусцілі толькі да будынка педагагічнага каледжа<ref name=":5" />. Усе загінулыя з апублікаванага спісу былі студэнтамі педагагічнага каледжа, аднак пра загінулых у прафесійным каледжы не заяўлялася, нягледзячы на тое, што ён таксама меў інтэрнат. Ва ўкраінскіх сацсетках распаўсюджвалася версія, што студэнты былі пераведзеныя на дыстанцыйнае навучанне, а ў будынку былі размешчаныя вайскоўцы. Расклад заняткаў на сайце прафесійнага каледжа быў пусты па меншай меры з лістапада 2025 года, а ў раздзеле «Дыстанцыйнае навучанне» размешчаны спасылкі на Zoom, аднак старонка прафесійнага каледжа у «[[Вконтакте]]» сведчыць аб працяглых афлайн-занятках<ref name=":6" />. [[Інстытут вывучэння вайны]] паказаў на тое, што Расея не дала неабвержных довадаў таго, што ўдар па Старабельску быў нанесены па выключна грамадзянскім аб’екце пры тым, што раней расійскія войскі ўжо практыкавалі размяшчэнне вайсковых аб’ектаў у грамадзянскіх пабудовах<ref name=":4">{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-may-25-2026/|title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 25, 2026|lang=en-US|first=Nadia|last=Sleiman|website=Institute for the Study of War|date=2026-05-26|access-date=2026-05-26}}</ref>. == Рэакцыя == [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] заявіў, што побач з месцам удару ніякіх ваенных аб’ектаў няма, у сувязі з чым удар не можа быць звязаны з працай расійскага [[СПА]] і [[РЭБ]], і даручыў [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрству абароны РФ]] прадставіць свае прапановы як адказаць на гэтую атаку<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y74lwx395o|title=Russia's Putin vows retaliation after accusing Ukraine of hitting student dormitory|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. 25 чэрвеня [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС РФ]] заявіў, што ўдар [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] па Старабельску «перапоўніў чашу цярпення», і [[Узброеныя сілы Расіі|УС РФ]] «прыступаюць да паслядоўнага нанясення сістэмных удараў» па прадпрыемствах украінскага [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у [[Кіеў|Кіеве]], па цэнтрах прыняцця рашэнняў і камандных пунктах. МЗС РФ заклікаў замежных грамадзян, уключаючы персанал дыпламатычных місій і прадстаўніцтваў міжнародных арганізацый як мага хутчэй пакінуць горад, а жыхароў украінскай сталіцы — не набліжацца да аб’ектаў ваеннай і адміністрацыйнай інфраструктуры<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/amp/mid-rf-prigrozil-novymi-udarami-po-kievu/33764440.html|title=МИД РФ призвал иностранных граждан покинуть Киев|website=www.svoboda.org|access-date=2026-05-25}}</ref>. 24 і 25 мая 2026 года былі аб’яўлены днямі жалобы ў Луганскай вобласці<ref name=":0" />. Расія склікала экстранную нараду [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B1-%D0%BE%D0%BE%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6-%D0%B2-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B5/3945917|title=Россия созвала экстренное заседание СБ ООН после атаки на колледж в Старобельске|lang=tr|website=Anadolu|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}</ref>, на якой сталы прадстаўнік РФ [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Нябенз]]я заклікаў краіны Захаду асудзіць удар. Прадстаўнікі Вялікабрытаніі, Даніі і Латвіі заявілі, што звесткі пра ўдар па Старабельску, верагодна, з’яўляюцца дэзінфармацыяй, паколькі іх нельга незалежна пацвердзіць і верыфікаваць. Сталы прадстаўнік Украіны ў ААН Андрэй Мельнік назваў выступ Нябензі «чыстым прапагандысцкім шоу». Спецпрадстаўнік ААН па пытанні аб дзецях і ўзброеных канфліктах Ванэса Фрэйзер заявіла, што ў ААН з занепакоенасцю сочаць за паведамленнямі аб удары. Яна адзначыла, што ААН не мае доступу да раёна і не можа пацвердзіць дэталі здарэння<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467968|title=В Совбезе ООН обсудили удар по гражданским объектам в Луганской области Украины {{!}} Новости ООН|lang=ru|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-26}} [[Катэгорыя:Авіяўдары падчас уварвання Расіі ва Украіну (2022)]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Падзеі 22 мая]][[Катэгорыя:2026 год у Расіі]][[Катэгорыя:2026 год ва Украіне]][[Катэгорыя:Гісторыя Луганскай вобласці]] aq5ei8q0jfbzpia7r54lf132wzyngbl 0 808563 5160713 5149730 2026-07-04T05:29:41Z DBatura 73587 /* Утварэнне гета */ 5160713 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|гета ў аднайменным населеным пункце Мінскай вобласці}} [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны Гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815205020/http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=15 жніўня 2014 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815005635/http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=15 жніўня 2014 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815204825/http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=15 жніўня 2014 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140312213654/http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=12 сакавіка 2014 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160826000241/http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=26 жніўня 2016 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120707090537/http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=7 ліпеня 2012 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140312212055/http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=12 сакавіка 2014 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140312213650/http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=12 сакавіка 2014 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Вараб’ёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здзесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сівакавых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] [[Катэгорыя:1941 год у Беларусі]] n25cuj87xs4kdgr5p180blfmdfytfid 0 809276 5160718 5153111 2026-07-04T05:44:16Z StarDeg 16311 5160718 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Чырвоны пыл»''' ({{lang-en|Red Dust}}) — меладрама, знятая [[Віктар Флемінг|Віктарам Флемінгам]] у 1932 годзе. Экранізацыя аднайменнай п’есы 1928 года. Адна з шасці карцін, дзе ў пары іграюць [[Кларк Гейбл]] і [[Джын Харлау]]. Прэм’ера фільма адбылася 22 кастрычніка 1932 года. == Сюжэт == Гісторыя любоўнага трыкутніка паміж Дэнісам Карсанам, уладальнікам каўчукавай плантацыі ў Індакітаі, жонкай яго работніка Барбарай Уіліс і прастытуткай Ванцін Джэферсан. == Цікавыя факты == * Падчас здымак фільма муж Джын Харлау, сцэнарыст і рэжысёр Пол Берн, скончыў жыццё самагубствам. * Першапачаткова на ролю Карсана быў заяўлены [[Джон Гілберт]]. * У 1953 годзе рэжысёр Джон Форд зняў рэмейк фільма пад назвай «Магамба», перанёсшы яго дзеянне ў Афрыку. Галоўную ролю зноў выконваў Гейбл, а яго партнёркамі сталі [[Ава Гарднер]] і [[Грэйс Келі]]. == У ролях == * [[Кларк Гейбл]] — ''Дэніс Карсан'' * [[Джын Харлау]] — ''Ванцін Джэферсан'' * [[Джын Рэйманд]] — ''Гэры Уіліс'' * [[Мэры Астар]] — ''Барбара Уіліс'' * [[Дональд Крысп]] — ''Гвідан'' * [[Талі Маршал]] — ''Мак-Куарг, наглядчык'' {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы 1932 года]] e6fm0c9p24s7vszc9bqqxxz5d1md04b 14 810259 5160550 2026-07-03T12:55:57Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Месяцы паводле гадоў}}» 5160550 wikitext text/x-wiki {{Месяцы паводле гадоў}} ml4lnt82pyvjor7f6inigkr4j8h6ub1 0 810260 5160553 2026-07-03T13:16:08Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Таксон|name=Рабковыя|image file=Pterocles orientalis 2018.jpg|image descr=Чарнабрухі рабок (''Pterocles orientalis'')|regnum=Жывёлы|parent=Pterocliformes|rang=Сямейства|latin=Pteroclidae|author=Bonaparte, 1831|children name=Роды|children=* {{bt-bellat||Рабкі}} * {{bt-bellat||Саджы}}}}'''Рабко́выя''', або '''рабкі́''' ({{lang-la|Pteroclidae}}), — сямейства Птушкі|...» 5160553 wikitext text/x-wiki {{Таксон|name=Рабковыя|image file=Pterocles orientalis 2018.jpg|image descr=Чарнабрухі рабок (''Pterocles orientalis'')|regnum=Жывёлы|parent=Pterocliformes|rang=Сямейства|latin=Pteroclidae|author=Bonaparte, 1831|children name=Роды|children=* {{bt-bellat||Рабкі}} * {{bt-bellat||Саджы}}}}'''Рабко́выя''', або '''рабкі́''' ({{lang-la|Pteroclidae}}), — сямейства [[Птушкі|птушак]] атрада [[Рабкападобныя|рабкападобных]] (''Pterocliformes'').<ref name="ioc" /> == Назва і сістэматыка == Раней рабковых залічалі да атраду [[Голубападобныя|голубападобных]], іх збліжалі з галубамі паводле шэрагу марфалагічных і экалагічных прыкмет. Сучасныя даследчыкі, аднак, разглядаюць рабковападобных як асобны атрад.<ref name="clements">{{Cite web|lang=en|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/introduction/updateindex/october-2025/|title=eBird/Clements Checklist v2025: Higher-Level Taxonomy|website=Clements Checklist|date=2025-10-31|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=2026-07-03}}</ref> == Апісанне == [[Файл:Pterocles_alchata.jpg|злева|міні|Белабрухі рабок (''Pterocles alchata'')]] Рабкі — птушкі сярэдняй велічыні з кампактным тулавам, невялікай галубінай галавой, падоўжанымі вострымі крыламі і звычайна завостраным або падоўжаным хвастом. Даўжыня цела да 45 см, маса да 550 г.<ref name="belEn">Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185.</ref> Афарбоўка пераважна пясчаная, вохрыстая, жаўтаватая або бураватая, што добра маскіруе птушак на адкрытай глебе, у стэпах і пустынных ландшафтах.<ref name="wilderness-family">{{Cite web|url=https://wilderness.by/families/rabki/|title=Сямейства Рабкі|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-03}}</ref> Дзюба кароткая, без [[Васкавіца|васкавіцы]]. Ногі кароткія; у саджаў апераны і галёнка, і пальцы, а задні палец адсутнічае; ва ўласна рабкоў апярэнне пакрывае толькі пярэднюю частку ног, пальцы голыя, а задні палец рудыментарны і прыўзняты над зямлёй.<ref name="birdguides-family">{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pterocliformes/|title=Pterocliformes — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-03}}</ref><ref name="belEn" /> Крылы доўгія і моцныя, з адзінаццаццю развітымі махавымі пёрамі, таму рабковыя здольны хутка ўзлятаць і вытрымліваюць доўгія пералёты.<ref name="birdguides-family" /> Для сямейства характэрны палавы і ўзроставы дымарфізм: самцы часта буйнейшыя і маюць больш выразнае, яркае апярэнне, чым самкі і маладыя птушкі.<ref name="wilderness-family" /> == Пашырэнне і арэал == Рабкі пашыраны пераважна ў [[Афрыка|Афрыцы]] і [[Азія|Азіі]], асобныя віды сустракаюцца ў [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропе]]. Яны насяляюць [[Стэп|стэпы]], [[Саванна|саванны]], [[Паўпустыня|паўпустыні]] і [[Пустыня|пустыні]].<ref name="belEn" /><ref name="wilderness-family" /> Большасць відаў аселыя, аднак капытка здольная да далёкіх нерэгулярных залётаў за межы асноўнага арэала.<ref name="sadzha">{{Cite web|url=https://wilderness.by/bird/sadzha/|title=Саджа|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-03}}</ref> Рабковыя — пераважна наземныя птушкі. Трымаюцца чародкамі, хутка бегаюць па зямлі, пры небяспецы рэзка ўзлятаюць і ляцяць хутка, па простай лініі. Для многіх відаў істотнае значэнне маюць рэгулярныя палёты да вадапояў.<ref name="wilderness-family" /> У дарослых птушак, асабліва ў самцоў, пер’е на ніжняй частцы цела можа ўвабіраць і захоўваць ваду, якую яны могуць пераносяць птушанятам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pteroclidae|title=Pteroclidae — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-03}}</ref> == Харчаванне і размнажэнне == Асноўны корм складаюць насенне і зялёныя часткі раслін, але могуць есці і насякомых.<ref name="belEn" /> Часта кормяцца на адкрытых участках з нізкай расліннасцю або на аголенай глебе. Гняздуюцца на зямлі. Гняздо звычайна ўяўляе сабой неглыбокую ямку, часам слаба высланую сухімі раслінамі. У кладцы звычайна 2—3 яйцы, у асобных выпадках да 4.<ref name="belEn" /><ref name="sadzha" /> Афарбоўка яек плямістая, добра прыстасаваная да маскіроўкі на глебе. == Склад сямейства == Сучасныя віды рабковых аб’ядноўваюцца ў два роды:<ref name="ioc">{{Cite web|lang=en|url=https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views|title=Pteroclidae / Sandgrouse|website=World Bird Names|access-date=2026-07-03}}</ref> * ''Syrrhaptes'' — саджы; 2 віды, пашыраныя ў Цэнтральнай і Усходняй Азіі. Да гэтага роду належыць [[саджа|капытка]] (''Syrrhaptes paradoxus''), адзіны від сямейства, адзначаны ў Беларусі. * ''Pterocles'' — рабкі; 14 відаў, пашыраных у Афрыцы, Паўднёвай Еўропе і Азіі. <div style="clear:both; width:100%; margin:1em 0; overflow-x:auto;">{{clade|{{clade | style = width:100%; |label1 = ''Syrrhaptes'' — саджы |1 = {{clade | style = width:100%; |1 = [[Капытка]] (''Syrrhaptes paradoxus'') |2 = [[Тыбецкая саджа]] (''Syrrhaptes tibetanus'') }} |label2 = ''Pterocles'' — рабкі |2 = {{clade | style = width:100%; |1 = [[Белабрухі рабок]] (''Pterocles alchata'') |2 = [[Pterocles namaqua|''Pterocles namaqua'']] |3 = [[Чырванабрухі рабок]] (''Pterocles exustus'') |4 = [[Сенегальскі рабок]] (''Pterocles senegallus'') |5 = [[Чарнабрухі рабок]] (''Pterocles orientalis'') |6 = [[Pterocles gutturalis|''Pterocles gutturalis'']] |7 = [[Светлабрухі рабок]] (''Pterocles coronatus'') |8 = [[Pterocles decoratus|''Pterocles decoratus'']] |9 = [[Pterocles burchelli|''Pterocles burchelli'']] |10 = [[Pterocles personatus|''Pterocles personatus'']] |11 = [[Чарналобы рабок]] (''Pterocles lichtensteinii'') |12 = [[Pterocles bicinctus|''Pterocles bicinctus'']] |13 = [[Pterocles indicus|''Pterocles indicus'']] |14 = [[Pterocles quadricinctus|''Pterocles quadricinctus'']] }} }}|style=font-size:90%; line-height:115%; width:100%;|label1='''Рабко́выя''' (''Pteroclidae'')}}</div> [[Файл:Syrrhaptes_paradoxus.jpg|міні|Саджа (''Syrrhaptes paradoxus'') — выпадкова залётны від у Беларусі]] == У Беларусі == У фаўне [[Беларусь|Беларусі]] рабковыя прадстаўлены толькі саджай, або капыткай (''Syrrhaptes paradoxus''), якая мае статус выпадкова залётнага віду.<ref name="belEn" /> Асноўны арэал саджы ахоплівае сухія стэпы, паўпустыні і пустынныя раёны ад [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспія]] і [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] да Усходняга [[Кітай|Кітая]]. У Еўропу, у тым ліку на тэрыторыю Беларусі, від залятае нерэгулярна; найбольш прыкметныя інвазіі адбываліся ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя.<ref name="sadzha" />{{зноскі}} == Літаратура == * Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185. * Голубападобныя // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. * Капытка // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. == Спасылкі == * [https://wilderness.by/families/rabki/ Сямейства Рабкі] // Дзікая прырода побач. * [https://wilderness.by/bird/sadzha/ Саджа] // Дзікая прырода побач. * [https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views Pteroclidae / Sandgrouse] // World Bird Names. * [https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pterocliformes/ Pterocliformes — Sandgrouse] // BirdGuides.{{Commonscat|Pteroclidae|Рабковыя}} azhdwak7bo3n7ye7o7g2vh24bt6tkh8 5160554 5160553 2026-07-03T13:19:36Z Ueschar 151377 5160554 wikitext text/x-wiki {{Таксон|name=Рабковыя|image file=Pterocles orientalis 2018.jpg|image descr=Чарнабрухі рабок (''Pterocles orientalis'')|regnum=Жывёлы|parent=Pterocliformes|rang=Сямейства|latin=Pteroclidae|author=Bonaparte, 1831|children name=Роды|children=* {{bt-bellat||Рабкі}} * {{bt-bellat||Саджы}}}}'''Рабко́выя''', або '''рабкі́''' ({{lang-la|Pteroclidae}}), — адзінае сямейства [[Птушкі|птушак]] атрада [[Рабкападобныя|рабкападобных]] (''Pterocliformes'').<ref name="ioc" /> == Назва і сістэматыка == Раней рабковых залічалі да атраду [[Голубападобныя|голубападобных]], іх збліжалі з галубамі паводле шэрагу марфалагічных і экалагічных прыкмет. Сучасныя даследчыкі, аднак, разглядаюць рабковападобных як асобны атрад.<ref name="clements">{{Cite web|lang=en|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/introduction/updateindex/october-2025/|title=eBird/Clements Checklist v2025: Higher-Level Taxonomy|website=Clements Checklist|date=2025-10-31|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=2026-07-03}}</ref> == Апісанне == [[Файл:Pterocles_alchata.jpg|злева|міні|Белабрухі рабок (''Pterocles alchata'')]] Рабкі — птушкі сярэдняй велічыні з кампактным тулавам, невялікай галубінай галавой, падоўжанымі вострымі крыламі і звычайна завостраным або падоўжаным хвастом. Даўжыня цела да 45 см, маса да 550 г.<ref name="belEn">Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185.</ref> Афарбоўка пераважна пясчаная, вохрыстая, жаўтаватая або бураватая, што добра маскіруе птушак на адкрытай глебе, у стэпах і пустынных ландшафтах.<ref name="wilderness-family">{{Cite web|url=https://wilderness.by/families/rabki/|title=Сямейства Рабкі|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-03}}</ref> Дзюба кароткая, без [[Васкавіца|васкавіцы]]. Ногі кароткія; у саджаў апераны і галёнка, і пальцы, а задні палец адсутнічае; ва ўласна рабкоў апярэнне пакрывае толькі пярэднюю частку ног, пальцы голыя, а задні палец рудыментарны і прыўзняты над зямлёй.<ref name="birdguides-family">{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pterocliformes/|title=Pterocliformes — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-03}}</ref><ref name="belEn" /> Крылы доўгія і моцныя, з адзінаццаццю развітымі махавымі пёрамі, таму рабковыя здольны хутка ўзлятаць і вытрымліваюць доўгія пералёты.<ref name="birdguides-family" /> Для сямейства характэрны палавы і ўзроставы дымарфізм: самцы часта буйнейшыя і маюць больш выразнае, яркае апярэнне, чым самкі і маладыя птушкі.<ref name="wilderness-family" /> == Пашырэнне і арэал == Рабкі пашыраны пераважна ў [[Афрыка|Афрыцы]] і [[Азія|Азіі]], асобныя віды сустракаюцца ў [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропе]]. Яны насяляюць [[Стэп|стэпы]], [[Саванна|саванны]], [[Паўпустыня|паўпустыні]] і [[Пустыня|пустыні]].<ref name="belEn" /><ref name="wilderness-family" /> Большасць відаў аселыя, аднак капытка здольная да далёкіх нерэгулярных залётаў за межы асноўнага арэала.<ref name="sadzha">{{Cite web|url=https://wilderness.by/bird/sadzha/|title=Саджа|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-03}}</ref> Рабковыя — пераважна наземныя птушкі. Трымаюцца чародкамі, хутка бегаюць па зямлі, пры небяспецы рэзка ўзлятаюць і ляцяць хутка, па простай лініі. Для многіх відаў істотнае значэнне маюць рэгулярныя палёты да вадапояў.<ref name="wilderness-family" /> У дарослых птушак, асабліва ў самцоў, пер’е на ніжняй частцы цела можа ўвабіраць і захоўваць ваду, якую яны могуць пераносяць птушанятам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pteroclidae|title=Pteroclidae — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-03}}</ref> == Харчаванне і размнажэнне == Асноўны корм складаюць насенне і зялёныя часткі раслін, але могуць есці і насякомых.<ref name="belEn" /> Часта кормяцца на адкрытых участках з нізкай расліннасцю або на аголенай глебе. Гняздуюцца на зямлі. Гняздо звычайна ўяўляе сабой неглыбокую ямку, часам слаба высланую сухімі раслінамі. У кладцы звычайна 2—3 яйцы, у асобных выпадках да 4.<ref name="belEn" /><ref name="sadzha" /> Афарбоўка яек плямістая, добра прыстасаваная да маскіроўкі на глебе. == Склад сямейства == Сучасныя віды рабковых аб’ядноўваюцца ў два роды:<ref name="ioc">{{Cite web|lang=en|url=https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views|title=Pteroclidae / Sandgrouse|website=World Bird Names|access-date=2026-07-03}}</ref> * ''Syrrhaptes'' — саджы; 2 віды, пашыраныя ў Цэнтральнай і Усходняй Азіі. Да гэтага роду належыць [[саджа|капытка]] (''Syrrhaptes paradoxus''), адзіны від сямейства, адзначаны ў Беларусі. * ''Pterocles'' — рабкі; 14 відаў, пашыраных у Афрыцы, Паўднёвай Еўропе і Азіі. <div style="clear:both; width:100%; margin:1em 0; overflow-x:auto;">{{clade|{{clade | style = width:100%; |label1 = ''Syrrhaptes'' — саджы |1 = {{clade | style = width:100%; |1 = [[Капытка]] (''Syrrhaptes paradoxus'') |2 = [[Тыбецкая саджа]] (''Syrrhaptes tibetanus'') }} |label2 = ''Pterocles'' — рабкі |2 = {{clade | style = width:100%; |1 = [[Белабрухі рабок]] (''Pterocles alchata'') |2 = [[Pterocles namaqua|''Pterocles namaqua'']] |3 = [[Чырванабрухі рабок]] (''Pterocles exustus'') |4 = [[Сенегальскі рабок]] (''Pterocles senegallus'') |5 = [[Чарнабрухі рабок]] (''Pterocles orientalis'') |6 = [[Pterocles gutturalis|''Pterocles gutturalis'']] |7 = [[Светлабрухі рабок]] (''Pterocles coronatus'') |8 = [[Pterocles decoratus|''Pterocles decoratus'']] |9 = [[Pterocles burchelli|''Pterocles burchelli'']] |10 = [[Pterocles personatus|''Pterocles personatus'']] |11 = [[Чарналобы рабок]] (''Pterocles lichtensteinii'') |12 = [[Pterocles bicinctus|''Pterocles bicinctus'']] |13 = [[Pterocles indicus|''Pterocles indicus'']] |14 = [[Pterocles quadricinctus|''Pterocles quadricinctus'']] }} }}|style=font-size:90%; line-height:115%; width:100%;|label1='''Рабко́выя''' (''Pteroclidae'')}}</div> [[Файл:Syrrhaptes_paradoxus.jpg|міні|Саджа (''Syrrhaptes paradoxus'') — выпадкова залётны від у Беларусі]] == У Беларусі == У фаўне [[Беларусь|Беларусі]] рабковыя прадстаўлены толькі саджай, або капыткай (''Syrrhaptes paradoxus''), якая мае статус выпадкова залётнага віду.<ref name="belEn" /> Асноўны арэал саджы ахоплівае сухія стэпы, паўпустыні і пустынныя раёны ад [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспія]] і [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] да Усходняга [[Кітай|Кітая]]. У Еўропу, у тым ліку на тэрыторыю Беларусі, від залятае нерэгулярна; найбольш прыкметныя інвазіі адбываліся ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя.<ref name="sadzha" />{{зноскі}} == Літаратура == * Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185. * Голубападобныя // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. * Капытка // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. == Спасылкі == * [https://wilderness.by/families/rabki/ Сямейства Рабкі] // Дзікая прырода побач. * [https://wilderness.by/bird/sadzha/ Саджа] // Дзікая прырода побач. * [https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views Pteroclidae / Sandgrouse] // World Bird Names. * [https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pterocliformes/ Pterocliformes — Sandgrouse] // BirdGuides.{{Commonscat|Pteroclidae|Рабковыя}} 4fbukm7j89m2aosi78bit9hpq9xr17j 5160562 5160554 2026-07-03T13:39:43Z Ueschar 151377 5160562 wikitext text/x-wiki {{Таксон|name=Рабковыя|image file=Pterocles orientalis 2018.jpg|image descr=Чарнабрухі рабок (''Pterocles orientalis'')|regnum=Жывёлы|parent=Pterocliformes|rang=Сямейства|latin=Pteroclidae|author=Bonaparte, 1831|children name=Роды|children=* {{bt-bellat||Рабкі}} * {{bt-bellat||Саджы}}}}'''Рабко́выя''', або '''рабкі́''' ({{lang-la|Pteroclidae}}), — адзінае сямейства [[Птушкі|птушак]] атрада [[Рабкападобныя|рабкападобных]] (''Pterocliformes'').<ref name="ioc" /> == Назва і сістэматыка == Раней рабковых залічалі да атраду [[Голубападобныя|голубападобных]], іх збліжалі з галубамі паводле шэрагу марфалагічных і экалагічных прыкмет. Сучасныя даследчыкі, аднак, разглядаюць рабковападобных як асобны атрад.<ref name="clements">{{Cite web|lang=en|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/introduction/updateindex/october-2025/|title=eBird/Clements Checklist v2025: Higher-Level Taxonomy|website=Clements Checklist|date=2025-10-31|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=2026-07-03}}</ref> == Апісанне == [[Файл:Pterocles_alchata.jpg|злева|міні|Белабрухі рабок (''Pterocles alchata'')]] Рабкі — птушкі сярэдняй велічыні з кампактным тулавам, невялікай галубінай галавой, падоўжанымі вострымі крыламі і звычайна завостраным або падоўжаным хвастом. Даўжыня цела да 45 см, маса да 550 г.<ref name="belEn">Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185.</ref> Афарбоўка пераважна пясчаная, вохрыстая, жаўтаватая або бураватая, што добра маскіруе птушак на адкрытай глебе, у стэпах і пустынных ландшафтах.<ref name="wilderness-family">{{Cite web|url=https://wilderness.by/families/rabki/|title=Сямейства Рабкі|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-03}}</ref> Дзюба кароткая, без [[Васкавіца|васкавіцы]]. Ногі кароткія; у [[Саджы|саджаў]] апераны і галёнка, і пальцы, а задні палец адсутнічае; ва ўласна [[Рабкі|рабкоў]] апярэнне пакрывае толькі пярэднюю частку ног, пальцы голыя, а задні палец рудыментарны і прыўзняты над зямлёй.<ref name="birdguides-family">{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pterocliformes/|title=Pterocliformes — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-03}}</ref><ref name="belEn" /> Крылы доўгія і моцныя, з адзінаццаццю развітымі махавымі пёрамі, таму рабковыя здольны хутка ўзлятаць і вытрымліваюць доўгія пералёты.<ref name="birdguides-family" /> Для сямейства характэрны палавы і ўзроставы дымарфізм: самцы часта буйнейшыя і маюць больш выразнае, яркае апярэнне, чым самкі і маладыя птушкі.<ref name="wilderness-family" /> == Пашырэнне і арэал == Рабкі пашыраны пераважна ў [[Афрыка|Афрыцы]] і [[Азія|Азіі]], асобныя віды сустракаюцца ў [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропе]]. Яны насяляюць [[Стэп|стэпы]], [[Саванна|саванны]], [[Паўпустыня|паўпустыні]] і [[Пустыня|пустыні]].<ref name="belEn" /><ref name="wilderness-family" /> Большасць відаў аселыя, аднак капытка здольная да далёкіх нерэгулярных залётаў за межы асноўнага арэала.<ref name="sadzha">{{Cite web|url=https://wilderness.by/bird/sadzha/|title=Саджа|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-03}}</ref> Рабковыя — пераважна наземныя птушкі. Трымаюцца чародкамі, хутка бегаюць па зямлі, пры небяспецы рэзка ўзлятаюць і ляцяць хутка, па простай лініі. Для многіх відаў істотнае значэнне маюць рэгулярныя палёты да вадапояў.<ref name="wilderness-family" /> У дарослых птушак, асабліва ў самцоў, пер’е на ніжняй частцы цела можа ўвабіраць і захоўваць ваду, якую яны могуць пераносяць птушанятам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pteroclidae|title=Pteroclidae — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-03}}</ref> == Харчаванне і размнажэнне == Асноўны корм складаюць насенне і зялёныя часткі раслін, але могуць есці і насякомых.<ref name="belEn" /> Часта кормяцца на адкрытых участках з нізкай расліннасцю або на аголенай глебе. Гняздуюцца на зямлі. Гняздо звычайна ўяўляе сабой неглыбокую ямку, часам слаба высланую сухімі раслінамі. У кладцы звычайна 2—3 яйцы, у асобных выпадках да 4.<ref name="belEn" /><ref name="sadzha" /> Афарбоўка яек плямістая, добра прыстасаваная да маскіроўкі на глебе. == Склад сямейства == Сучасныя віды рабковых аб’ядноўваюцца ў два роды:<ref name="ioc">{{Cite web|lang=en|url=https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views|title=Pteroclidae / Sandgrouse|website=World Bird Names|access-date=2026-07-03}}</ref> * ''Syrrhaptes'' — саджы; 2 віды, пашыраныя ў Цэнтральнай і Усходняй Азіі. Да гэтага роду належыць [[саджа|капытка]] (''Syrrhaptes paradoxus''), адзіны від сямейства, адзначаны ў Беларусі. * ''Pterocles'' — рабкі; 14 відаў, пашыраных у Афрыцы, Паўднёвай Еўропе і Азіі. <div style="clear:both; width:100%; margin:1em 0; overflow-x:auto;">{{clade|{{clade | style = width:100%; |label1 = ''Syrrhaptes'' — саджы |1 = {{clade | style = width:100%; |1 = [[Саджа|Капытка]] (''Syrrhaptes paradoxus'') |2 = [[Тыбецкая саджа]] (''Syrrhaptes tibetanus'') }} |label2 = ''Pterocles'' — рабкі |2 = {{clade | style = width:100%; |1 = [[Белабрухі рабок]] (''Pterocles alchata'') |2 = [[Pterocles namaqua|''Pterocles namaqua'']] |3 = [[Чырванабрухі рабок]] (''Pterocles exustus'') |4 = [[Сенегальскі рабок]] (''Pterocles senegallus'') |5 = [[Чарнабрухі рабок]] (''Pterocles orientalis'') |6 = [[Pterocles gutturalis|''Pterocles gutturalis'']] |7 = [[Светлабрухі рабок]] (''Pterocles coronatus'') |8 = [[Pterocles decoratus|''Pterocles decoratus'']] |9 = [[Pterocles burchelli|''Pterocles burchelli'']] |10 = [[Pterocles personatus|''Pterocles personatus'']] |11 = [[Чарналобы рабок]] (''Pterocles lichtensteinii'') |12 = [[Pterocles bicinctus|''Pterocles bicinctus'']] |13 = [[Pterocles indicus|''Pterocles indicus'']] |14 = [[Pterocles quadricinctus|''Pterocles quadricinctus'']] }} }}|style=font-size:90%; line-height:115%; width:100%;|label1='''Рабко́выя''' (''Pteroclidae'')}}</div> [[Файл:Syrrhaptes_paradoxus.jpg|міні|Капытка (''Syrrhaptes paradoxus'') — выпадкова залётны від у Беларусі]] == У Беларусі == У фаўне [[Беларусь|Беларусі]] рабковыя прадстаўлены толькі капыткай (''Syrrhaptes paradoxus''), якая мае статус выпадкова залётнага віду.<ref name="belEn" /> Асноўны арэал саджы ахоплівае сухія стэпы, паўпустыні і пустынныя раёны ад [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспія]] і [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]] да Усходняга [[Кітай|Кітая]]. У Еўропу, у тым ліку на тэрыторыю Беларусі, від залятае нерэгулярна; найбольш прыкметныя інвазіі адбываліся ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя.<ref name="sadzha" />{{зноскі}} == Літаратура == * Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185. * Голубападобныя // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. * Капытка // ''Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т.'' Т. 2: Гатня — Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін і інш. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1983. == Спасылкі == * [https://wilderness.by/families/rabki/ Сямейства Рабкі] // Дзікая прырода побач. * [https://wilderness.by/bird/sadzha/ Саджа] // Дзікая прырода побач. * [https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views Pteroclidae / Sandgrouse] // World Bird Names. * [https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pterocliformes/ Pterocliformes — Sandgrouse] // BirdGuides.{{Commonscat|Pteroclidae|Рабковыя}} 73rp3sn49fo3hn6vn0il2aaur43l9xl 0 810261 5160561 2026-07-03T13:37:27Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Рабковыя]] 5160561 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рабковыя]] h5wqzuvs1gtl1smo16lrij1s1q5y8g2 0 810262 5160575 2026-07-03T15:40:14Z Dzejka 157132 крыніца — [[be-tarask:Аляксандар Карнаўх]] 5160575 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Аляксандр Карнаўх''' (1973, [[Нясвіж]]) — беларускі пісьменнік. == Жыццяпіс == Нарадзіўся у Нясвіжы ў 1973 годзе. Разам з сям’ёй часова жыў ў [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|НДР]], бо бацька быў вайскоўцам. Скончыў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] на фізіка. Працаваў у сферы рэкламы і PR<ref>[https://budzma.org/news/razmova-z-alyaksandram-karnaukham.html «Энэргія тых мясьцінаў заварожвае!» Размова з пісьменьнікам Аляксандрам Карнаўхам пра шлях да літаратуры і беларускі космас]</ref>. Жыў у Мінску да 2022 году<ref>[https://palatno.media/kniga-halodnyja-zemli/ «Героі кнігі ўбудаваныя ў сусветную культуру». Пагутарылі з аўтарам новага беларускага дэтэктыва «Халодныя землі»]</ref>. Пасля пераехаў у [[Турын]] (Італія). У 2025 годзе ў выдавецтве Gutenberg выйшла першая кніга Аляксандра Карнаўха — дэтэктыў «Халодныя землі». == Узнагароды == Кніга «Халодныя землі» была ўключана ў доўгі спіс намінантаў на [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Прэмію імя Ежы Гедройца]]<ref>[https://bellit.info/roznaje/abvjeshchany-douhi-spis-premii-hjedrojcja-2026.html Абвясьцілі доўгі сьпіс намінантаў на Прэмію Гэдройца]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.store/%d1%85%d0%b0%d0%bb%d0%be%d0%b4%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b7%d0%b5%d0%bc%d0%bb%d1%96-%d0%b0%d0%bb%d1%8f%d0%ba%d1%81%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%bd%d0%b0%d1%9e%d1%85/ Халодныя землі. Аляксандр Карнаўх, рэцэнзія] {{DEFAULTSORT:Карнаўх, Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] ss96aq70zjyg1cxhuu1mwnydlemj5m3 5160664 5160575 2026-07-03T21:31:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160664 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{перанесці|Аляксандр Карнавух}} '''Аляксандр Карнаўх''' (1973, [[Нясвіж]]) — беларускі пісьменнік. == Жыццяпіс == Нарадзіўся у Нясвіжы ў 1973 годзе. Разам з сям’ёй часова жыў ў [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|НДР]], бо бацька быў вайскоўцам. Скончыў ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] на фізіка. Працаваў у сферы рэкламы і PR<ref>[https://budzma.org/news/razmova-z-alyaksandram-karnaukham.html «Энэргія тых мясьцінаў заварожвае!» Размова з пісьменьнікам Аляксандрам Карнаўхам пра шлях да літаратуры і беларускі космас]</ref>. Жыў у Мінску да 2022 году<ref>[https://palatno.media/kniga-halodnyja-zemli/ «Героі кнігі ўбудаваныя ў сусветную культуру». Пагутарылі з аўтарам новага беларускага дэтэктыва «Халодныя землі»]</ref>. Пасля пераехаў у [[Турын]] (Італія). У 2025 годзе ў выдавецтве Gutenberg выйшла першая кніга Аляксандра Карнаўха — дэтэктыў «Халодныя землі». == Узнагароды == Кніга «Халодныя землі» была ўключана ў доўгі спіс намінантаў на [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Прэмію імя Ежы Гедройца]]<ref>[https://bellit.info/roznaje/abvjeshchany-douhi-spis-premii-hjedrojcja-2026.html Абвясьцілі доўгі сьпіс намінантаў на Прэмію Гэдройца]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.store/%d1%85%d0%b0%d0%bb%d0%be%d0%b4%d0%bd%d1%8b%d1%8f-%d0%b7%d0%b5%d0%bc%d0%bb%d1%96-%d0%b0%d0%bb%d1%8f%d0%ba%d1%81%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d1%80-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%bd%d0%b0%d1%9e%d1%85/ Халодныя землі. Аляксандр Карнаўх, рэцэнзія] {{DEFAULTSORT:Карнаўх, Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] 7pph7czpbmj9jv89acrpzb661zaoyue 0 810263 5160605 2026-07-03T16:53:18Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за калабарацыянізм і ўдзел ва ўзброеных сілах Камітэта вызвалення народаў Расіі (КВНР), якія ваявалі на ба...» 5160605 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за калабарацыянізм і ўдзел ва ўзброеных сілах Камітэта вызвалення народаў Расіі (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча Другой сусветнай вайны. == Паходжанне і адукацыя == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Месца нараджэння — Маркаўцы, па розных звестках Станькаўскай воласці або Азерскага сельсавета Мінскага або Ігуменскага, або Койданаўскага павета Мінскай губерні{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, цяпер гэта Уздзенскі раён Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле нацыянальнасці ў адных дакументах значыцца як беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — як паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Яго маці, Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна (в. Кайкава) разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя Іосіфа Матрунчыка{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Пазней, у 1942 годзе, прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. == Служба ў Чырвонай арміі і савецка-фінляндская вайна == На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Вялікая Айчынная вайна і палон == З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. == Калабарацыянісцкая дзейнасць == У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзел у аперацыях супраць партызан у раёне Двінска (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Арышт і пакаранне == Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. І з дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў прабрацца на тэрыторыю СССР, быў арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе яго бота знайшлі схаваную «Залатую Зорку», па нумары якой вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў яго да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай прывядзення прысуду ў выкананне называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года {{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года быў пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Андрэй Катлярчук адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Браніслаў Анцілеўскі: Лёс выкрасленага героя Савецкага Саюза|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 06ocoz968atvf1bevgso214akfrzxsp 5160615 5160605 2026-07-03T17:15:31Z M.L.Bot 261 5160615 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за калабарацыянізм і ўдзел ва ўзброеных сілах Камітэта вызвалення народаў Расіі (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча Другой сусветнай вайны. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Месца нараджэння — [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцы]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет|Азерскі сельсавета]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле нацыянальнасці ў адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна (в. Кайкава) разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя Іосіфа Матрунчыка{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзел у аперацыях супраць партызан у раёне Двінска (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 1t7kizdma94hrw4eulv5lhtcxy1p87i 5160626 5160615 2026-07-03T17:40:59Z M.L.Bot 261 5160626 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзел у аперацыях супраць партызан у раёне Двінска (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} t0mytn3crgsetzwgfro2s1ie87b6sgm 5160627 5160626 2026-07-03T17:42:03Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160627 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзел у аперацыях супраць партызан у раёне Двінска (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} s3p4spvwyf93wrvunvat35elklz311v 5160628 5160627 2026-07-03T17:46:52Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160628 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Двінска (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} nmnr1vpuupokab6edqfvxtjifjnb3v7 5160629 5160628 2026-07-03T17:48:04Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160629 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Двінска (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} qghr1enu8d7zz45w0twee1uzdyb2krt 5160635 5160629 2026-07-03T18:41:24Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160635 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага полка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным полку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса(люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяполка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} ftn75sk0m3gxr9ba3rqnqehl7mba0j4 5160637 5160635 2026-07-03T18:54:16Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160637 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падча [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} mswqytj5uc88i0eynb2uhbcq9nmi96r 5160638 5160637 2026-07-03T18:55:18Z M.L.Bot 261 5160638 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі тэхнікум народна-гаспадарчага ўліку (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 2holdm5m45elcrs6611vws10yd99c6c 5160640 5160638 2026-07-03T19:22:18Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160640 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічным тэхнікуме (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} c0zici0iqg9icak4oru9xiu2lobi6oy 5160641 5160640 2026-07-03T19:31:15Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160641 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічным тэхнікуме (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе імя Молакава{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} dy0be20edb3upeib19sxirrgoq8r7jb 5160646 5160641 2026-07-03T20:44:38Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5160646 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе імя Молакава{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 6rahl7d6ljzmky78fhdw7wkqt2avmcy 5160753 5160646 2026-07-04T07:21:25Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5160753 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе імя Молакава{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У вольны час (у маі 1940 года) наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі, атрыманымі на гэтае імя ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Александров К. М.'' Офицерский корпус армии генерал-лейтенанта А. А. Власова. 1944—1945. — СПб., 2001. * ''Бортаковский Т. В.'' Расстрелянные Герои Советского Союза. — М.: Вече, 2012. — ISBN 978-5-9533-6190-3 * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 88mluyfdn15ckru4ukq06wo69o3xfno 5160763 5160753 2026-07-04T07:36:47Z M.L.Bot 261 /* Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна */ 5160763 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе імя Молакава{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У маі 1940 года наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі на гэта імя, атрыманымі ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Александров К. М.'' Офицерский корпус армии генерал-лейтенанта А. А. Власова. 1944—1945. — СПб., 2001. * ''Бортаковский Т. В.'' Расстрелянные Герои Советского Союза. — М.: Вече, 2012. — ISBN 978-5-9533-6190-3 * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 1geszvas7n3ie57rhhkvqhy94pv2ukt 5160770 5160763 2026-07-04T07:45:46Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5160770 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага будучага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе імя Молакава{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У маі 1940 года наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі на гэта імя, атрыманымі ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Александров К. М.'' Офицерский корпус армии генерал-лейтенанта А. А. Власова. 1944—1945. — СПб., 2001. * ''Бортаковский Т. В.'' Расстрелянные Герои Советского Союза. — М.: Вече, 2012. — ISBN 978-5-9533-6190-3 * ''Елісеева Ніна''. У калгасе герояў // Работніца і калгасніца Беларусі. — 1940. — № [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Rabotnica_i_sialanka.pdf.zip/1940-013.pdf 13 (ліпень)]. — С. 10. * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} syh7jbl38x93vmi1va7dcdfit287oky 5160791 5160770 2026-07-04T08:13:54Z M.L.Bot 261 5160791 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Браніслаў Раманавіч Анцілеўскі''' ({{ВДП}}) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1940), пазбаўлены званняў і ўзнагарод (1950) за [[Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыянізм]] і ўдзел ва ўзброеных сілах [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] (КВНР), якія ваявалі на баку нацысцкай Германіі падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў сялянскай сям’і{{sfn|Конев|2009|p=}} ў [[Маркаўцы (Уздзенскі раён)|Маркаўцах]] Станькаўскай воласці Менскага павета Мінскай губерні, цяпер [[Азерскі сельсавет]] Уздзенскага раёна Мінскай вобласці Беларусі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Наконт даты нараджэння ёсць некалькі версій: 30 снежня 1916 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ліпень 1916 года{{sfn|Конев|2009|p=}} або ліпень 1917 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Нацыянальнасць у адных дакументах беларус{{sfn|Конев|2009|p=}}, у іншых — паляк{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Выхоўваўся ў каталіцкай сям’і{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Маці -- Мальвіна Іосіфаўна Анцілеўская, працавала ў калгасе імя Леніна ў [[Кайкава|Кайкаве]] разам з бацькамі іншага лётчыка-героя [[Іосіф Матрунчык|Іосіфа Матрунчыка]]{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. У 1937 годзе скончыў Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум (цяпер Мінскі фінансава-эканамічны каледж) па спецыяльнасці эканаміст{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паралельна з вучобай у тэхнікуме наведваў заняткі ў Мінскім аэракубе імя Молакава{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Служба ў Чырвонай Арміі і савецка-фінляндская вайна === На службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную армію (РСЧА) паступіў 3 кастрычніка 1937 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1938 годзе скончыў школу авіяцыі асобага прызначэння (вучылішча) у Моніна Маскоўскай вобласці{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З ліпеня 1938 года займаў пасаду малодшага камандзіра, стралка-радыста 1-й эскадрыллі 21-га дальнябамбардзіровачнага авіяцыйнага палка (дбап) 27-й дальнябамбардзіровачнай авіяцыйнай дывізіі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Удзельнічаў у [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайне]] (1939—1940) у складзе экіпажа дальняга бомбадыроўшчыка ДБ-3Ф на Паўночна-Заходнім фронце{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Здзейсніў больш за 20 баявых вылетаў і асабіста збіў 2 фінскія самалёты{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 красавіка 1940 года яму было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 304){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Узнагароду атрымаў у Крамлі 28 красавіка 1940 года{{sfn|Конев|2009|p=}}. Быў адзіным ваеннаслужачым 21-га дбап, прадстаўленым да гэтага звання{{sfn|Конев|2009|p=}}. Пасля савецка-фінляндскай вайны працягваў службу стрэлком-радыстам у 42-м дбап у Заходняй асобай ваеннай акрузе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У маі 1940 года наведваў родныя Маркаўцы, выступаў перад калгаснікамі і навучэнцамі свайго тэхнікума ў Мінску{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Імя Анцілеўскага занеслі на рэспубліканскую ганаровую дошку камсамольцаў Беларусі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. === Вялікая Айчынная вайна і палон === У 1942 годзе прайшоў навучанне ў Качынскай Чырвонасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школе імя А. Ф. Мяснікова{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З красавіка 1942 года Анцілеўскі на франтах Вялікай Айчыннай вайны як лётчык-знішчальнік{{sfn|Конев|2009|p=}}. У 1942 годзе стаў членам ВКП(б){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Служыў у 20-м знішчальным авіяцыйным палку (іап) 303-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі (іад) 1-й паветранай арміі Заходняга фронту, пазней — у 203-м іап{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. Займаў пасады камандзіра звяна (са снежня 1942 да красавік 1943) і намесніка камандзіра эскадрыллі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Атрымаў званні лейтэнанта (17 верасня 1942) і старшага лейтэнанта (25 ліпеня 1943){{sfn|Конев|2009|p=}}. За здзяйсненне 56 паспяховых баявых вылетаў загадам ад 29 ліпеня (паводле іншых звестак — 3 жніўня) 1943 года быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У жніўні 1943 года падчас суправаджэння бамбадыроўшчыкаў Пе-2 асабіста збіў варожы знішчальнік ФВ-190{{sfn|Конев|2009|p=}}. Агулам за тры дні жнівеньскіх баёў збіў 3 самалёты праціўніка (асабіста і ў групе){{sfn|Конев|2009|p=}}. 28 жніўня 1943 года яго самалёт Як-9 збіты ў паветраным баі пад Смаленскам{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Анцілеўскі выкінуўся з парашутам і трапіў у палон{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. === Калабарацыянісцкая дзейнасць === У палоне быў у лагерах у раёне Сувалак і ў Морыцфельдзе{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле матэрыялаў следства, на допытах выдаў інфармацыю пра размяшчэнне часцей сваёй дывізіі і тыпах яе самалётаў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Пад уплывам былога палкоўніка РСЧА Віктара Мальцава ў канцы 1943 года добраахвотна ўступіў у Рускую вызваленчую армію (РВА), прыняў прысягу{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Конев|2009|p=}}. У складзе сіл РВА ўдзельнічаў у аперацыях супраць партызан у раёне Даўгаўпілса (люты — чэрвень 1944 года){{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Потым пераганяў самалёты з нямецкіх авіязаводаў на палявыя аэрадромы{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Навучаў лётчыкаў РВА тэхніцы пілатавання на нямецкіх знішчальніках{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Вёў антысавецкую прапаганду — выступаў па радыё і ў друку, падпісаў заклік да савецкіх ваеннапалонных, які распаўсюджваўся ва ўлётках з яго партрэтам{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. 19 снежня 1944 года прызначаны камандзірам 2-й бамбардзіровачнай эскадрыллі (з сакавіка 1945 года — 8-я эскадрылля начных бамбардзіроўшчыкаў 1-га авіяпалка КВНР){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. 5 лютага 1945 года атрымаў званне капітана ВПС КВНР{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У красавіку 1945 года камандаваў знішчальнай эскадрылляй і ўдзельнічаў у баях супраць Чырвонай арміі на плацдарме Эрленгоф (раён Одэра){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. За службу ўзнагароджаны нямецкім знакам адрознення для ўсходніх народаў, двума медалямі і імяннымі гадзіннікамі ад генерала Уласава{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. === Арышт і пакаранне === Пасля капітуляцыі Германіі быў у Чэхаславакіі{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Паводле адной версіі, 30 красавіка 1945 года разам з авіяцыяй Мальцава здаўся ў палон амерыканцам, пасля чаго быў у лагеры ў французскім Шэрбуры, затым выдадзены СССР у жніўні — верасні 1945 года{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Паводле іншай версіі, у Чэхаславакіі Анцілеўскі спрабаваў легалізавацца, уступіў у антыфашысцкі партызанскі атрад «Чырвоная іскра» пад імем Барыса Беразоўскага{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. З дакументамі на гэта імя, атрыманымі ў атрадзе, спрабаваў перабрацца на тэрыторыю СССР, арыштаваны 12 чэрвеня 1945 года органамі НКУС{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. Падчас праверкі ў абцасе бота знайшлі «Залатую Зорку», па яе нумары вызначылі яго асобу{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. 25 ліпеня 1946 года ваенны трыбунал Маскоўскай ваеннай акругі па артыкуле 58-1 «б» КК РСФСР прыгаварыў Анцілеўскага да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Датай выканання прысуду называюць 25 ліпеня{{sfn|Уфаркин|2011|p=}} або 29 лістапада 1946 года{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 12 ліпеня (паводле іншых звестак — 1 жніўня) 1950 года пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза і ўсіх дзяржаўных узнагарод{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. У 2001 годзе Галоўная ваенная пракуратура РФ перагледзела справу і пацвердзіла законнасць прысуду, адмовіўшы ў рэабілітацыі{{sfn|Конев|2009|p=}}{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. Ёсць апакрыфічная версія («іспанскі след»), паводле якой Анцілеўскі здолеў унікнуць арышту і ўцячы на самалёце Fi-156 «Шторх» у франкісцкую Іспанію, дзе ён нібыта жыў да 1970-х гадоў{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. Версія звязана з тым, што ў некаторых архіўных матэрыялах няма прамых звестак выкананне прысуду{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. [[Андрэй Катлярчук]] адзначае, што імя Анцілеўскага было цалкам выкраслена з афіцыйнай беларускай савецкай гістарыяграфіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}, ён быў адзіным беларусам Героем Савецкага Саюза, які перайшоў на бок Германіі{{sfn|Катлярчук|2026|p=}}. == Узнагароды == * Званне Героя Савецкага Саюза (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Медаль «Залатая Зорка» (№ 304, 7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Леніна (7 красавіка 1940, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Ордэн Чырвонага Сцяга (жнівень 1943, пазбаўлены ў 1950){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Нямецкі знак адрознення для ўсходніх народаў (люты 1945){{sfn|Уфаркин|2011|p=}}. * Два нямецкія медаля{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. * Імянныя гадзіннікі ад генерала Уласава{{sfn|Звягинцев|2005|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Александров К. М.'' Офицерский корпус армии генерал-лейтенанта А. А. Власова. 1944—1945. — СПб., 2001. * ''Бортаковский Т. В.'' Расстрелянные Герои Советского Союза. — М.: Вече, 2012. — ISBN 978-5-9533-6190-3 * ''Елісеева Ніна''. У калгасе герояў // Работніца і калгасніца Беларусі. — 1940. — № [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Dauniejsyja/Miensk/Rabotnica_i_sialanka.pdf.zip/1940-013.pdf 13 (ліпень)]. — С. 10. * {{кніга|ref = Звягинцев|аўтар = Вячеслав Звягинцев|загаловак = Трибунал для героев|месца = М.|выдавецтва = ОЛМА-ПРЕСС Образование|год = 2005|pages = 286-300|isbn = }} * {{кніга|ref = Конев|аўтар = Конев В. Н.|частка = Антилевский Бронислав Романович|загаловак = Герои без Золотых Звезд. Прокляты и забыты|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Яуза, Эксмо|год = 2008|том = |старонкі = 17-22|старонак = 352|серыя = Война и мы|isbn = |тыраж = 5100 + 3100}} == Спасылкі == * {{h|Катлярчук|2026|{{cite web|ref = Катлярчук|url = https://www.facebook.com/andrej.kotljarchuk/posts/pfbid02VKfCnGWEDCmuzkZuXY5UCNxZjgQkBVu2wKRRqGvZGRJRZRGgJEufsKJxSfobD9SRl|title = Чарговая пятнічная чытанка: Les Parapluies de Cherbourg ці закрэсленая зорка героя|author = Андрэй Катлярчук|date = 2026-07-03|work = Facebook|publisher = |location = |page = |language = be|url-status = live}}}} * {{h|Уфаркин|2011|{{cite web|ref = Уфаркин|url = https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4117|title = Лишённый звания Героя Советского Союза Антилевский Бронислав Романович|author = Николай Васильевич Уфаркин|date = 2011|work = Герои страны|publisher = |location = |page = |language = ru|url-status = live}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анцілеўскі Браніслаў Раманавіч}} 75b9ggzxysyemrgi62iw6ndcwdiicvj 0 810264 5160625 2026-07-03T17:39:01Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Іосіф Васілевіч Матрунчык]] 5160625 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іосіф Васілевіч Матрунчык]] hi90y4ao7lnys35oi72yw6yctha2ixp 0 810265 5160648 2026-07-03T20:51:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Біблія Браткунаса | Арыгінал назвы = {{lang-lt|BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <...> 1590}} | Выява = Jonas Bretkūnas. Biblia. 1590.jpg | Шырыня = | Подпіс = Тытульны ліст рукапісу Бібліі Ёнаса Браткунаса | Аўтар = [[Ёнас Браткунас]]...» 5160648 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Біблія Браткунаса | Арыгінал назвы = {{lang-lt|BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <...> 1590}} | Выява = Jonas Bretkūnas. Biblia. 1590.jpg | Шырыня = | Подпіс = Тытульны ліст рукапісу Бібліі Ёнаса Браткунаса | Аўтар = [[Ёнас Браткунас]] (перакладчык) | Жанр = [[Пераклады Бібліі|Пераклад Бібліі]] | Мова = [[Літоўская мова|старалітоўская]] | Выдавецтва = | Выпуск = 1590 (рукапіс) | Старонак = | isbn = }} '''Бі́блія Братку́наса''' ({{lang-lt|Bretkūno Biblija}})&nbsp;— першы ў гісторыі поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], выкананы ў 1579—1590 гадах лютэранскім святаром [[Ёнас Браткунас|Ёнасам Браткунасам]]. Гэта найбуйнейшая і самая значная праца аўтара, якая захавалася толькі ў рукапісе, але аказала каласальны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і далейшую гісторыю перакладаў Свяшчэннага Пісання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Прусія (герцагства)|Прусіі]]<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Праца над перакладам была асабістай ініцыятывай Ёнаса Браткунаса, якую ніхто не заказваў і першапачаткова не фінансаваў. Святар кіраваўся [[Пратэстанцтва|пратэстанцкім]] ідэалам, лічачы, што народ без Бібліі на роднай мове&nbsp;— гэта народ без Божага слова і сэнсу жыцця<ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Пераклад быў пачаты 6 сакавіка 1579 года ў горадзе [[Палеск (горад)|Лабіава]] (цяпер Палеск, Калінінградская вобласць), дзе Браткунас працаваў святаром і паралельна займаўся гаспадаркай на 63 гектарах зямлі, што адбірала ў яго шмат часу. Нягледзячы на цяжкасці і беднасць, ён працаваў вельмі хутка і ўжо ў 1579—1580 гадах былі перакладзены ўвесь [[Новы Запавет]] і [[Псалтыр]]<ref name="LDK"/>. У 1587 годзе Браткунас быў пераведзены ў [[Калінінград|Каралявец]] (Кёнігсберг) на пасаду святара [[Кірха Штайндам|Штэйнбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі]], што значна палепшыла яго матэрыяльнае становішча і дазволіла актывізаваць літаратурную дзейнасць. Цалкам пераклад Бібліі быў скончаны 29 лістапада 1590 года. Поўная назва рукапісу гучала як ''«BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <…> 1590»''<ref name="MLE"/>. Характэрна, што Браткунас бачыў сваю Біблію не толькі як кнігу для прускіх літоўцаў, але і разлічваў на яе распаўсюджванне ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (у тым ліку ў гістарычнай вобласці [[Жамойць]]). Вядома, што ён падтрымліваў сувязі з [[кальвінізм|літоўскімі кальвіністамі]], у прыватнасці з [[Альбяртас Стрышка|Альбяртасам Стрышкам]], катэхізатарам з [[Відзы|Відзаў]], які чытаў пераклад Новага Запавета і ўхваліў яго да друку<ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы і методыка перакладу == Асноўнай крыніцай для перакладу паслужыла нямецкамоўная [[Біблія Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года і пазнейшыя перавыданні){{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Аднак Браткунас не капіяваў яе слепа: ён пастаянна звяраўся да грэчаскага і яўрэйскага арыгіналаў, а таксама да лацінскай [[Вульгата|Вульгаты]]. Адзіным выключэннем стала [[Евангелле ад Лукі]], якое перакладчык перавёў непасрэдна з лацінскай мовы{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}<ref name="Mokslo"/>. Пры перакладзе таксама выкарыстоўваліся працы тагачасных каментатараў Бібліі (у прыватнасці, [[Эразм Ратэрдамскі|Эразма Ратэрдамскага]]) і частковыя пераклады папярэднікаў, такіх як [[Балтрамеюс Вілентас]]<ref name="LDK"/>. Браткунас працаваў з дзіўнай хуткасцю: [[Евангелле ад Матфея]] было перакладзена за 17 дзён, [[Евангелле ад Марка]]&nbsp;— за 3 дні, а [[Евангелле ад Лукі]] (якое патрабавала звядзення лацінскага, грэчаскага і нямецкага тэкстаў)&nbsp;— за 24 дні<ref name="Mokslo"/>. Яго падыход да тэксту быў глыбока філалагічным і лексікаграфічным. Для многіх тэрмінаў, якія абазначалі гістарычныя і культурныя рэаліі Блізкага Усхода, Браткунас шукаў і запісваў на палях па некалькі варыянтаў літоўскіх адпаведнікаў. Толькі ў тэксце Новага Запавета ён пакінуў каля 10 тысяч сінонімаў і варыянтаў перакладу, разлічваючы зрабіць канчатковы выбар на этапе падрыхтоўкі кнігі да друку<ref name="Mokslo"/>. == Спробы выдання == Нягледзячы на каласальную працу, Біблія Браткунаса так і не была выдадзена пры яго жыцці. Каб атрымаць дазвол на друк, Браткунас у 1592 годзе звярнуўся да ўлад з просьбай прызначыць камісію для рэцэнзавання працы<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. 20 верасня 1592 года ў горадзе Рагайнэ была склікана канферэнцыя святароў, якія добра валодалі літоўскай мовай. У ёй прынялі ўдзел [[Сімонас Вайшнорас]], [[Ёнас Гедкантас]], [[Юргіс Муса]] і [[Фрыдрых Масальскі]]. Яны высока ацанілі пераклад, але рэкамендавалі перад друкам даць яго на праверку спецыялістам па гебраістыцы. Браткунас прасіў Кансісторыю склікаць яшчэ адну камісію, аднак атрымаў адмову і ўказанне самастойна дапрацаваць тэкст з улікам заўваг першай канферэнцыі і асабістых кансультацый з гебраістамі<ref name="MLE"/>. У маі 1593 года Браткунас перадаў дапрацаваны рукапіс Кансісторыі, але адказу не атрымаў. 17 ліпеня 1595 года ён напісаў ліст прускаму герцагу [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георгу Фрыдрыху]] з пагрозай перадаць пераклад іншаму апекуну (магчыма, у Вялікае Княства Літоўскае), калі працэс выдання не зрушыцца. Толькі ў 1600 годзе Браткунас атрымаў ганарар у памеры 400 марак і абяцанне выдаць Біблію, калі ён зробіць яшчэ адну рэдакцыю<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. Смерць перакладчыка ад чумы ў кастрычніку 1602 года канчаткова спыніла працэс падрыхтоўкі да друку. Пазней герцаг выкупіў рукапіс у нашчадкаў Браткунаса. Сярод прычын, чаму Біблія так і не была надрукаваная, даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных. Па-першае, гэта фінансавая праблема, паколькі выданне васьмітомнай Бібліі патрабавала велізарных сродкаў. Па-другое, важную ролю адыграла палітычная сітуацыя: новы кіраўнік Георг Фрыдрых не падзяляў энтузіязму свайго папярэдніка [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] і лічыў, што для мэт царквы літоўцам хопіць толькі выдання асобных Евангелляў. Трэцяй прычынай стаў перфекцыянізм самога Браткунаса, які пастаянна ўносіў праўкі і не мог паставіць кропку ў рэдагаванні<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo"/>. == Лёс рукапісу і публікацыі == Доўгі час арыгінальны рукапіс захоўваўся ў бібліятэцы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкага ўніверсітэта]]. Падчас Другой сусветнай вайны ён быў эвакуіраваны і трапіў у Заходнюю Германію. Сёння ён беражліва захоўваецца ў бібліятэцы [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны|Тайнага дзяржаўнага архіва Прускай культурнай спадчыны]] ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}) ў [[Берлін]]е пад сігнатурай ''XX. HA, StUB Kgb. 47''<ref name="MLE"/><ref name="LKI">{{cite web |url=https://seniejirastai.lki.lt/db.php?source=68 |title=Jonas Bretkūnas, Biblija, Jeremijo knyga (Jer), 1590 |publisher=Lietuvių kalbos institutas |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Нягледзячы на тое, што цалкам Біблія не выдавалася ў сваю эпоху, яна не засталася невядомай. У 1625 годзе [[Ёнас Рэза]] (Ёган Рэза) выдаў перакладзены Браткунасам Псалтыр (''«Psalteras Dovydo»''). Рукапісам карысталіся стваральнікі першай поўнай друкаванай літоўскай Бібліі 1735 года (так званай Бібліі [[Ёган Якаб Квант|Ёгана Якаба Кванта]])<ref name="Bib">{{cite web |url=https://biblija.lt/index.aspx/lt_vertimai/ |title=Lietuviški Šventojo Rašto vertimai |publisher=Lietuvos Biblijos draugija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Яго таксама спецыяльна прывозілі ў [[Кедайней|Кейданы]] ў сярэдзіне XVII стагоддзя для параўнання з перакладам [[Самуэль Багуслаў Чылінскі|Самуэля Багуслава Чылінскага]]<ref name="Mokslo"/>. У сучасны час пачалося навуковае выданне працы. У 1983 годзе даследчык [[Ёнас Палёніс]] выдаў фрагменты Старога Запавета. У 1991 годзе намаганнямі навукоўцаў Франца Шольца і Ёхена Рангэ было факсімільна выдадзена Евангелле і Псалтыр, а ў 1992 годзе [[Ёхен Рангэ]] апублікаваў глыбокі лінгвістычны каментарый да Новага Запавета. Праекты па даследаванні і выданні Бібліі падтрымліваюцца Нямецкім навуковым таварыствам ({{lang-de|Deutsche Forschungsgemeinschaft}})<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. У 2002 годзе арыгінал рукапісу ўпершыню экспанаваўся ў [[Вільнюс|Вільні]] ў межах урачыстых мерапрыемстваў<ref name="Mokslo"/>. == Моўнае значэнне == Той факт, што Біблія не была выдадзена ў XVI стагоддзі, парадаксальным чынам захаваў яе як найкаштоўнейшы лінгвістычны помнік. Падчас друку ўсе шматлікія сінонімы і чарнавыя нататкі на палях былі б бязлітасна знішчаны рэдактарамі. Сёння пераклад Браткунаса служыць невычэрпнай крыніцай для вывучэння гісторыі літоўскай мовы<ref name="Mokslo"/>. У тэксце дамінуе [[заходнеаўкштайцкі дыялект]], які ў далейшым стаў асновай для літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]. Разам з тым, прысутнічае шмат [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і [[прусізмы|прусізмаў]]. Браткунас увёў у абарот мноства [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў надзвычай каштоўныя архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі старалітоўскай мовы<ref name="MLE"/><ref name="VLE"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Библия Браткунаса}} [[Катэгорыя:Пераклады Бібліі]] [[Катэгорыя:Кнігі 1590 года]] [[Катэгорыя:Літоўская мова]] [[Катэгорыя:Помнікі пісьменства]] l7ww442odicuvsa3kdhavy0i9m857j1 5160649 5160648 2026-07-03T20:51:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160649 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Біблія Браткунаса | Арыгінал назвы = {{lang-lt|BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <...> 1590}} | Выява = Jonas Bretkūnas. Biblia. 1590.jpg | Шырыня = | Подпіс = Тытульны ліст рукапісу Бібліі Ёнаса Браткунаса | Аўтар = [[Ёнас Браткунас]] (перакладчык) | Жанр = [[Пераклады Бібліі|Пераклад Бібліі]] | Мова = [[Літоўская мова|старалітоўская]] | Выдавецтва = | Выпуск = 1590 (рукапіс) | Старонак = | isbn = }} '''Біблія Браткунаса''' ({{lang-lt|Bretkūno Biblija}})&nbsp;— першы ў гісторыі поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], выкананы ў 1579—1590 гадах лютэранскім святаром [[Ёнас Браткунас|Ёнасам Браткунасам]]. Гэта найбуйнейшая і самая значная праца аўтара, якая захавалася толькі ў рукапісе, але аказала каласальны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і далейшую гісторыю перакладаў Свяшчэннага Пісання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Прусія (герцагства)|Прусіі]]<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Праца над перакладам была асабістай ініцыятывай Ёнаса Браткунаса, якую ніхто не заказваў і першапачаткова не фінансаваў. Святар кіраваўся [[Пратэстанцтва|пратэстанцкім]] ідэалам, лічачы, што народ без Бібліі на роднай мове&nbsp;— гэта народ без Божага слова і сэнсу жыцця<ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Пераклад быў пачаты 6 сакавіка 1579 года ў горадзе [[Палеск (горад)|Лабіава]] (цяпер Палеск, Калінінградская вобласць), дзе Браткунас працаваў святаром і паралельна займаўся гаспадаркай на 63 гектарах зямлі, што адбірала ў яго шмат часу. Нягледзячы на цяжкасці і беднасць, ён працаваў вельмі хутка і ўжо ў 1579—1580 гадах былі перакладзены ўвесь [[Новы Запавет]] і [[Псалтыр]]<ref name="LDK"/>. У 1587 годзе Браткунас быў пераведзены ў [[Калінінград|Каралявец]] (Кёнігсберг) на пасаду святара [[Кірха Штайндам|Штэйнбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі]], што значна палепшыла яго матэрыяльнае становішча і дазволіла актывізаваць літаратурную дзейнасць. Цалкам пераклад Бібліі быў скончаны 29 лістапада 1590 года. Поўная назва рукапісу гучала як ''«BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <…> 1590»''<ref name="MLE"/>. Характэрна, што Браткунас бачыў сваю Біблію не толькі як кнігу для прускіх літоўцаў, але і разлічваў на яе распаўсюджванне ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (у тым ліку ў гістарычнай вобласці [[Жамойць]]). Вядома, што ён падтрымліваў сувязі з [[кальвінізм|літоўскімі кальвіністамі]], у прыватнасці з [[Альбяртас Стрышка|Альбяртасам Стрышкам]], катэхізатарам з [[Відзы|Відзаў]], які чытаў пераклад Новага Запавета і ўхваліў яго да друку<ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы і методыка перакладу == Асноўнай крыніцай для перакладу паслужыла нямецкамоўная [[Біблія Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года і пазнейшыя перавыданні){{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Аднак Браткунас не капіяваў яе слепа: ён пастаянна звяраўся да грэчаскага і яўрэйскага арыгіналаў, а таксама да лацінскай [[Вульгата|Вульгаты]]. Адзіным выключэннем стала [[Евангелле ад Лукі]], якое перакладчык перавёў непасрэдна з лацінскай мовы{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}<ref name="Mokslo"/>. Пры перакладзе таксама выкарыстоўваліся працы тагачасных каментатараў Бібліі (у прыватнасці, [[Эразм Ратэрдамскі|Эразма Ратэрдамскага]]) і частковыя пераклады папярэднікаў, такіх як [[Балтрамеюс Вілентас]]<ref name="LDK"/>. Браткунас працаваў з дзіўнай хуткасцю: [[Евангелле ад Матфея]] было перакладзена за 17 дзён, [[Евангелле ад Марка]]&nbsp;— за 3 дні, а [[Евангелле ад Лукі]] (якое патрабавала звядзення лацінскага, грэчаскага і нямецкага тэкстаў)&nbsp;— за 24 дні<ref name="Mokslo"/>. Яго падыход да тэксту быў глыбока філалагічным і лексікаграфічным. Для многіх тэрмінаў, якія абазначалі гістарычныя і культурныя рэаліі Блізкага Усхода, Браткунас шукаў і запісваў на палях па некалькі варыянтаў літоўскіх адпаведнікаў. Толькі ў тэксце Новага Запавета ён пакінуў каля 10 тысяч сінонімаў і варыянтаў перакладу, разлічваючы зрабіць канчатковы выбар на этапе падрыхтоўкі кнігі да друку<ref name="Mokslo"/>. == Спробы выдання == Нягледзячы на каласальную працу, Біблія Браткунаса так і не была выдадзена пры яго жыцці. Каб атрымаць дазвол на друк, Браткунас у 1592 годзе звярнуўся да ўлад з просьбай прызначыць камісію для рэцэнзавання працы<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. 20 верасня 1592 года ў горадзе Рагайнэ была склікана канферэнцыя святароў, якія добра валодалі літоўскай мовай. У ёй прынялі ўдзел [[Сімонас Вайшнорас]], [[Ёнас Гедкантас]], [[Юргіс Муса]] і [[Фрыдрых Масальскі]]. Яны высока ацанілі пераклад, але рэкамендавалі перад друкам даць яго на праверку спецыялістам па гебраістыцы. Браткунас прасіў Кансісторыю склікаць яшчэ адну камісію, аднак атрымаў адмову і ўказанне самастойна дапрацаваць тэкст з улікам заўваг першай канферэнцыі і асабістых кансультацый з гебраістамі<ref name="MLE"/>. У маі 1593 года Браткунас перадаў дапрацаваны рукапіс Кансісторыі, але адказу не атрымаў. 17 ліпеня 1595 года ён напісаў ліст прускаму герцагу [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георгу Фрыдрыху]] з пагрозай перадаць пераклад іншаму апекуну (магчыма, у Вялікае Княства Літоўскае), калі працэс выдання не зрушыцца. Толькі ў 1600 годзе Браткунас атрымаў ганарар у памеры 400 марак і абяцанне выдаць Біблію, калі ён зробіць яшчэ адну рэдакцыю<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. Смерць перакладчыка ад чумы ў кастрычніку 1602 года канчаткова спыніла працэс падрыхтоўкі да друку. Пазней герцаг выкупіў рукапіс у нашчадкаў Браткунаса. Сярод прычын, чаму Біблія так і не была надрукаваная, даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных. Па-першае, гэта фінансавая праблема, паколькі выданне васьмітомнай Бібліі патрабавала велізарных сродкаў. Па-другое, важную ролю адыграла палітычная сітуацыя: новы кіраўнік Георг Фрыдрых не падзяляў энтузіязму свайго папярэдніка [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] і лічыў, што для мэт царквы літоўцам хопіць толькі выдання асобных Евангелляў. Трэцяй прычынай стаў перфекцыянізм самога Браткунаса, які пастаянна ўносіў праўкі і не мог паставіць кропку ў рэдагаванні<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo"/>. == Лёс рукапісу і публікацыі == Доўгі час арыгінальны рукапіс захоўваўся ў бібліятэцы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкага ўніверсітэта]]. Падчас Другой сусветнай вайны ён быў эвакуіраваны і трапіў у Заходнюю Германію. Сёння ён беражліва захоўваецца ў бібліятэцы [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны|Тайнага дзяржаўнага архіва Прускай культурнай спадчыны]] ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}) ў [[Берлін]]е пад сігнатурай ''XX. HA, StUB Kgb. 47''<ref name="MLE"/><ref name="LKI">{{cite web |url=https://seniejirastai.lki.lt/db.php?source=68 |title=Jonas Bretkūnas, Biblija, Jeremijo knyga (Jer), 1590 |publisher=Lietuvių kalbos institutas |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Нягледзячы на тое, што цалкам Біблія не выдавалася ў сваю эпоху, яна не засталася невядомай. У 1625 годзе [[Ёнас Рэза]] (Ёган Рэза) выдаў перакладзены Браткунасам Псалтыр (''«Psalteras Dovydo»''). Рукапісам карысталіся стваральнікі першай поўнай друкаванай літоўскай Бібліі 1735 года (так званай Бібліі [[Ёган Якаб Квант|Ёгана Якаба Кванта]])<ref name="Bib">{{cite web |url=https://biblija.lt/index.aspx/lt_vertimai/ |title=Lietuviški Šventojo Rašto vertimai |publisher=Lietuvos Biblijos draugija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Яго таксама спецыяльна прывозілі ў [[Кедайней|Кейданы]] ў сярэдзіне XVII стагоддзя для параўнання з перакладам [[Самуэль Багуслаў Чылінскі|Самуэля Багуслава Чылінскага]]<ref name="Mokslo"/>. У сучасны час пачалося навуковае выданне працы. У 1983 годзе даследчык [[Ёнас Палёніс]] выдаў фрагменты Старога Запавета. У 1991 годзе намаганнямі навукоўцаў Франца Шольца і Ёхена Рангэ было факсімільна выдадзена Евангелле і Псалтыр, а ў 1992 годзе [[Ёхен Рангэ]] апублікаваў глыбокі лінгвістычны каментарый да Новага Запавета. Праекты па даследаванні і выданні Бібліі падтрымліваюцца Нямецкім навуковым таварыствам ({{lang-de|Deutsche Forschungsgemeinschaft}})<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. У 2002 годзе арыгінал рукапісу ўпершыню экспанаваўся ў [[Вільнюс|Вільні]] ў межах урачыстых мерапрыемстваў<ref name="Mokslo"/>. == Моўнае значэнне == Той факт, што Біблія не была выдадзена ў XVI стагоддзі, парадаксальным чынам захаваў яе як найкаштоўнейшы лінгвістычны помнік. Падчас друку ўсе шматлікія сінонімы і чарнавыя нататкі на палях былі б бязлітасна знішчаны рэдактарамі. Сёння пераклад Браткунаса служыць невычэрпнай крыніцай для вывучэння гісторыі літоўскай мовы<ref name="Mokslo"/>. У тэксце дамінуе [[заходнеаўкштайцкі дыялект]], які ў далейшым стаў асновай для літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]. Разам з тым, прысутнічае шмат [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і [[прусізмы|прусізмаў]]. Браткунас увёў у абарот мноства [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў надзвычай каштоўныя архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі старалітоўскай мовы<ref name="MLE"/><ref name="VLE"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Библия Браткунаса}} [[Катэгорыя:Пераклады Бібліі]] [[Катэгорыя:Кнігі 1590 года]] [[Катэгорыя:Літоўская мова]] [[Катэгорыя:Помнікі пісьменства]] fpbmeyyahkauw29bqwbg2jzlj7i6m9u 5160650 5160649 2026-07-03T20:52:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160650 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Біблія Браткунаса | Арыгінал назвы = {{lang-lt|BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <...> 1590}} | Выява = Title page of a manuscript of bible translated into the Lithuanian language by Jonas Bretkūnas, 1590.jpg | Шырыня = | Подпіс = Тытульны ліст рукапісу Бібліі Ёнаса Браткунаса | Аўтар = [[Ёнас Браткунас]] (перакладчык) | Жанр = [[Пераклады Бібліі|Пераклад Бібліі]] | Мова = [[Літоўская мова|старалітоўская]] | Выдавецтва = | Выпуск = 1590 (рукапіс) | Старонак = | isbn = }} '''Біблія Браткунаса''' ({{lang-lt|Bretkūno Biblija}})&nbsp;— першы ў гісторыі поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], выкананы ў 1579—1590 гадах лютэранскім святаром [[Ёнас Браткунас|Ёнасам Браткунасам]]. Гэта найбуйнейшая і самая значная праца аўтара, якая захавалася толькі ў рукапісе, але аказала каласальны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і далейшую гісторыю перакладаў Свяшчэннага Пісання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Прусія (герцагства)|Прусіі]]<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Праца над перакладам была асабістай ініцыятывай Ёнаса Браткунаса, якую ніхто не заказваў і першапачаткова не фінансаваў. Святар кіраваўся [[Пратэстанцтва|пратэстанцкім]] ідэалам, лічачы, што народ без Бібліі на роднай мове&nbsp;— гэта народ без Божага слова і сэнсу жыцця<ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Пераклад быў пачаты 6 сакавіка 1579 года ў горадзе [[Палеск (горад)|Лабіава]] (цяпер Палеск, Калінінградская вобласць), дзе Браткунас працаваў святаром і паралельна займаўся гаспадаркай на 63 гектарах зямлі, што адбірала ў яго шмат часу. Нягледзячы на цяжкасці і беднасць, ён працаваў вельмі хутка і ўжо ў 1579—1580 гадах былі перакладзены ўвесь [[Новы Запавет]] і [[Псалтыр]]<ref name="LDK"/>. У 1587 годзе Браткунас быў пераведзены ў [[Калінінград|Каралявец]] (Кёнігсберг) на пасаду святара [[Кірха Штайндам|Штэйнбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі]], што значна палепшыла яго матэрыяльнае становішча і дазволіла актывізаваць літаратурную дзейнасць. Цалкам пераклад Бібліі быў скончаны 29 лістапада 1590 года. Поўная назва рукапісу гучала як ''«BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <…> 1590»''<ref name="MLE"/>. Характэрна, што Браткунас бачыў сваю Біблію не толькі як кнігу для прускіх літоўцаў, але і разлічваў на яе распаўсюджванне ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (у тым ліку ў гістарычнай вобласці [[Жамойць]]). Вядома, што ён падтрымліваў сувязі з [[кальвінізм|літоўскімі кальвіністамі]], у прыватнасці з [[Альбяртас Стрышка|Альбяртасам Стрышкам]], катэхізатарам з [[Відзы|Відзаў]], які чытаў пераклад Новага Запавета і ўхваліў яго да друку<ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы і методыка перакладу == Асноўнай крыніцай для перакладу паслужыла нямецкамоўная [[Біблія Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года і пазнейшыя перавыданні){{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Аднак Браткунас не капіяваў яе слепа: ён пастаянна звяраўся да грэчаскага і яўрэйскага арыгіналаў, а таксама да лацінскай [[Вульгата|Вульгаты]]. Адзіным выключэннем стала [[Евангелле ад Лукі]], якое перакладчык перавёў непасрэдна з лацінскай мовы{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}<ref name="Mokslo"/>. Пры перакладзе таксама выкарыстоўваліся працы тагачасных каментатараў Бібліі (у прыватнасці, [[Эразм Ратэрдамскі|Эразма Ратэрдамскага]]) і частковыя пераклады папярэднікаў, такіх як [[Балтрамеюс Вілентас]]<ref name="LDK"/>. Браткунас працаваў з дзіўнай хуткасцю: [[Евангелле ад Матфея]] было перакладзена за 17 дзён, [[Евангелле ад Марка]]&nbsp;— за 3 дні, а [[Евангелле ад Лукі]] (якое патрабавала звядзення лацінскага, грэчаскага і нямецкага тэкстаў)&nbsp;— за 24 дні<ref name="Mokslo"/>. Яго падыход да тэксту быў глыбока філалагічным і лексікаграфічным. Для многіх тэрмінаў, якія абазначалі гістарычныя і культурныя рэаліі Блізкага Усхода, Браткунас шукаў і запісваў на палях па некалькі варыянтаў літоўскіх адпаведнікаў. Толькі ў тэксце Новага Запавета ён пакінуў каля 10 тысяч сінонімаў і варыянтаў перакладу, разлічваючы зрабіць канчатковы выбар на этапе падрыхтоўкі кнігі да друку<ref name="Mokslo"/>. == Спробы выдання == Нягледзячы на каласальную працу, Біблія Браткунаса так і не была выдадзена пры яго жыцці. Каб атрымаць дазвол на друк, Браткунас у 1592 годзе звярнуўся да ўлад з просьбай прызначыць камісію для рэцэнзавання працы<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. 20 верасня 1592 года ў горадзе Рагайнэ была склікана канферэнцыя святароў, якія добра валодалі літоўскай мовай. У ёй прынялі ўдзел [[Сімонас Вайшнорас]], [[Ёнас Гедкантас]], [[Юргіс Муса]] і [[Фрыдрых Масальскі]]. Яны высока ацанілі пераклад, але рэкамендавалі перад друкам даць яго на праверку спецыялістам па гебраістыцы. Браткунас прасіў Кансісторыю склікаць яшчэ адну камісію, аднак атрымаў адмову і ўказанне самастойна дапрацаваць тэкст з улікам заўваг першай канферэнцыі і асабістых кансультацый з гебраістамі<ref name="MLE"/>. У маі 1593 года Браткунас перадаў дапрацаваны рукапіс Кансісторыі, але адказу не атрымаў. 17 ліпеня 1595 года ён напісаў ліст прускаму герцагу [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георгу Фрыдрыху]] з пагрозай перадаць пераклад іншаму апекуну (магчыма, у Вялікае Княства Літоўскае), калі працэс выдання не зрушыцца. Толькі ў 1600 годзе Браткунас атрымаў ганарар у памеры 400 марак і абяцанне выдаць Біблію, калі ён зробіць яшчэ адну рэдакцыю<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. Смерць перакладчыка ад чумы ў кастрычніку 1602 года канчаткова спыніла працэс падрыхтоўкі да друку. Пазней герцаг выкупіў рукапіс у нашчадкаў Браткунаса. Сярод прычын, чаму Біблія так і не была надрукаваная, даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных. Па-першае, гэта фінансавая праблема, паколькі выданне васьмітомнай Бібліі патрабавала велізарных сродкаў. Па-другое, важную ролю адыграла палітычная сітуацыя: новы кіраўнік Георг Фрыдрых не падзяляў энтузіязму свайго папярэдніка [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] і лічыў, што для мэт царквы літоўцам хопіць толькі выдання асобных Евангелляў. Трэцяй прычынай стаў перфекцыянізм самога Браткунаса, які пастаянна ўносіў праўкі і не мог паставіць кропку ў рэдагаванні<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo"/>. == Лёс рукапісу і публікацыі == Доўгі час арыгінальны рукапіс захоўваўся ў бібліятэцы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкага ўніверсітэта]]. Падчас Другой сусветнай вайны ён быў эвакуіраваны і трапіў у Заходнюю Германію. Сёння ён беражліва захоўваецца ў бібліятэцы [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны|Тайнага дзяржаўнага архіва Прускай культурнай спадчыны]] ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}) ў [[Берлін]]е пад сігнатурай ''XX. HA, StUB Kgb. 47''<ref name="MLE"/><ref name="LKI">{{cite web |url=https://seniejirastai.lki.lt/db.php?source=68 |title=Jonas Bretkūnas, Biblija, Jeremijo knyga (Jer), 1590 |publisher=Lietuvių kalbos institutas |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Нягледзячы на тое, што цалкам Біблія не выдавалася ў сваю эпоху, яна не засталася невядомай. У 1625 годзе [[Ёнас Рэза]] (Ёган Рэза) выдаў перакладзены Браткунасам Псалтыр (''«Psalteras Dovydo»''). Рукапісам карысталіся стваральнікі першай поўнай друкаванай літоўскай Бібліі 1735 года (так званай Бібліі [[Ёган Якаб Квант|Ёгана Якаба Кванта]])<ref name="Bib">{{cite web |url=https://biblija.lt/index.aspx/lt_vertimai/ |title=Lietuviški Šventojo Rašto vertimai |publisher=Lietuvos Biblijos draugija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Яго таксама спецыяльна прывозілі ў [[Кедайней|Кейданы]] ў сярэдзіне XVII стагоддзя для параўнання з перакладам [[Самуэль Багуслаў Чылінскі|Самуэля Багуслава Чылінскага]]<ref name="Mokslo"/>. У сучасны час пачалося навуковае выданне працы. У 1983 годзе даследчык [[Ёнас Палёніс]] выдаў фрагменты Старога Запавета. У 1991 годзе намаганнямі навукоўцаў Франца Шольца і Ёхена Рангэ было факсімільна выдадзена Евангелле і Псалтыр, а ў 1992 годзе [[Ёхен Рангэ]] апублікаваў глыбокі лінгвістычны каментарый да Новага Запавета. Праекты па даследаванні і выданні Бібліі падтрымліваюцца Нямецкім навуковым таварыствам ({{lang-de|Deutsche Forschungsgemeinschaft}})<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. У 2002 годзе арыгінал рукапісу ўпершыню экспанаваўся ў [[Вільнюс|Вільні]] ў межах урачыстых мерапрыемстваў<ref name="Mokslo"/>. == Моўнае значэнне == Той факт, што Біблія не была выдадзена ў XVI стагоддзі, парадаксальным чынам захаваў яе як найкаштоўнейшы лінгвістычны помнік. Падчас друку ўсе шматлікія сінонімы і чарнавыя нататкі на палях былі б бязлітасна знішчаны рэдактарамі. Сёння пераклад Браткунаса служыць невычэрпнай крыніцай для вывучэння гісторыі літоўскай мовы<ref name="Mokslo"/>. У тэксце дамінуе [[заходнеаўкштайцкі дыялект]], які ў далейшым стаў асновай для літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]. Разам з тым, прысутнічае шмат [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і [[прусізмы|прусізмаў]]. Браткунас увёў у абарот мноства [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў надзвычай каштоўныя архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі старалітоўскай мовы<ref name="MLE"/><ref name="VLE"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Библия Браткунаса}} [[Катэгорыя:Пераклады Бібліі]] [[Катэгорыя:Кнігі 1590 года]] [[Катэгорыя:Літоўская мова]] [[Катэгорыя:Помнікі пісьменства]] 4a8jy59g1db5ta7msnfx87r8tcpx9mh 5160651 5160650 2026-07-03T20:53:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Помнікі пісьменства]]; ±[[Катэгорыя:Пераклады Бібліі]]→[[Катэгорыя:Пераклады Бібліі на літоўскую мову]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160651 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Біблія Браткунаса | Арыгінал назвы = {{lang-lt|BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <...> 1590}} | Выява = Title page of a manuscript of bible translated into the Lithuanian language by Jonas Bretkūnas, 1590.jpg | Шырыня = | Подпіс = Тытульны ліст рукапісу Бібліі Ёнаса Браткунаса | Аўтар = [[Ёнас Браткунас]] (перакладчык) | Жанр = [[Пераклады Бібліі|Пераклад Бібліі]] | Мова = [[Літоўская мова|старалітоўская]] | Выдавецтва = | Выпуск = 1590 (рукапіс) | Старонак = | isbn = }} '''Біблія Браткунаса''' ({{lang-lt|Bretkūno Biblija}})&nbsp;— першы ў гісторыі поўны пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]], выкананы ў 1579—1590 гадах лютэранскім святаром [[Ёнас Браткунас|Ёнасам Браткунасам]]. Гэта найбуйнейшая і самая значная праца аўтара, якая захавалася толькі ў рукапісе, але аказала каласальны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і далейшую гісторыю перакладаў Свяшчэннага Пісання ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Прусія (герцагства)|Прусіі]]<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Праца над перакладам была асабістай ініцыятывай Ёнаса Браткунаса, якую ніхто не заказваў і першапачаткова не фінансаваў. Святар кіраваўся [[Пратэстанцтва|пратэстанцкім]] ідэалам, лічачы, што народ без Бібліі на роднай мове&nbsp;— гэта народ без Божага слова і сэнсу жыцця<ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Пераклад быў пачаты 6 сакавіка 1579 года ў горадзе [[Палеск (горад)|Лабіава]] (цяпер Палеск, Калінінградская вобласць), дзе Браткунас працаваў святаром і паралельна займаўся гаспадаркай на 63 гектарах зямлі, што адбірала ў яго шмат часу. Нягледзячы на цяжкасці і беднасць, ён працаваў вельмі хутка і ўжо ў 1579—1580 гадах былі перакладзены ўвесь [[Новы Запавет]] і [[Псалтыр]]<ref name="LDK"/>. У 1587 годзе Браткунас быў пераведзены ў [[Калінінград|Каралявец]] (Кёнігсберг) на пасаду святара [[Кірха Штайндам|Штэйнбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі]], што значна палепшыла яго матэрыяльнае становішча і дазволіла актывізаваць літаратурную дзейнасць. Цалкам пераклад Бібліі быў скончаны 29 лістапада 1590 года. Поўная назва рукапісу гучала як ''«BIBLIA tatai esti Wissas Schwentas Raschtas, Lietuwischkai pergulditas per Jana Bretkuna Lietuwos Plebona Karaliaucziuie <…> 1590»''<ref name="MLE"/>. Характэрна, што Браткунас бачыў сваю Біблію не толькі як кнігу для прускіх літоўцаў, але і разлічваў на яе распаўсюджванне ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (у тым ліку ў гістарычнай вобласці [[Жамойць]]). Вядома, што ён падтрымліваў сувязі з [[кальвінізм|літоўскімі кальвіністамі]], у прыватнасці з [[Альбяртас Стрышка|Альбяртасам Стрышкам]], катэхізатарам з [[Відзы|Відзаў]], які чытаў пераклад Новага Запавета і ўхваліў яго да друку<ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы і методыка перакладу == Асноўнай крыніцай для перакладу паслужыла нямецкамоўная [[Біблія Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года і пазнейшыя перавыданні){{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Аднак Браткунас не капіяваў яе слепа: ён пастаянна звяраўся да грэчаскага і яўрэйскага арыгіналаў, а таксама да лацінскай [[Вульгата|Вульгаты]]. Адзіным выключэннем стала [[Евангелле ад Лукі]], якое перакладчык перавёў непасрэдна з лацінскай мовы{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}<ref name="Mokslo"/>. Пры перакладзе таксама выкарыстоўваліся працы тагачасных каментатараў Бібліі (у прыватнасці, [[Эразм Ратэрдамскі|Эразма Ратэрдамскага]]) і частковыя пераклады папярэднікаў, такіх як [[Балтрамеюс Вілентас]]<ref name="LDK"/>. Браткунас працаваў з дзіўнай хуткасцю: [[Евангелле ад Матфея]] было перакладзена за 17 дзён, [[Евангелле ад Марка]]&nbsp;— за 3 дні, а [[Евангелле ад Лукі]] (якое патрабавала звядзення лацінскага, грэчаскага і нямецкага тэкстаў)&nbsp;— за 24 дні<ref name="Mokslo"/>. Яго падыход да тэксту быў глыбока філалагічным і лексікаграфічным. Для многіх тэрмінаў, якія абазначалі гістарычныя і культурныя рэаліі Блізкага Усхода, Браткунас шукаў і запісваў на палях па некалькі варыянтаў літоўскіх адпаведнікаў. Толькі ў тэксце Новага Запавета ён пакінуў каля 10 тысяч сінонімаў і варыянтаў перакладу, разлічваючы зрабіць канчатковы выбар на этапе падрыхтоўкі кнігі да друку<ref name="Mokslo"/>. == Спробы выдання == Нягледзячы на каласальную працу, Біблія Браткунаса так і не была выдадзена пры яго жыцці. Каб атрымаць дазвол на друк, Браткунас у 1592 годзе звярнуўся да ўлад з просьбай прызначыць камісію для рэцэнзавання працы<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. 20 верасня 1592 года ў горадзе Рагайнэ была склікана канферэнцыя святароў, якія добра валодалі літоўскай мовай. У ёй прынялі ўдзел [[Сімонас Вайшнорас]], [[Ёнас Гедкантас]], [[Юргіс Муса]] і [[Фрыдрых Масальскі]]. Яны высока ацанілі пераклад, але рэкамендавалі перад друкам даць яго на праверку спецыялістам па гебраістыцы. Браткунас прасіў Кансісторыю склікаць яшчэ адну камісію, аднак атрымаў адмову і ўказанне самастойна дапрацаваць тэкст з улікам заўваг першай канферэнцыі і асабістых кансультацый з гебраістамі<ref name="MLE"/>. У маі 1593 года Браткунас перадаў дапрацаваны рукапіс Кансісторыі, але адказу не атрымаў. 17 ліпеня 1595 года ён напісаў ліст прускаму герцагу [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георгу Фрыдрыху]] з пагрозай перадаць пераклад іншаму апекуну (магчыма, у Вялікае Княства Літоўскае), калі працэс выдання не зрушыцца. Толькі ў 1600 годзе Браткунас атрымаў ганарар у памеры 400 марак і абяцанне выдаць Біблію, калі ён зробіць яшчэ адну рэдакцыю<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. Смерць перакладчыка ад чумы ў кастрычніку 1602 года канчаткова спыніла працэс падрыхтоўкі да друку. Пазней герцаг выкупіў рукапіс у нашчадкаў Браткунаса. Сярод прычын, чаму Біблія так і не была надрукаваная, даследчыкі вылучаюць некалькі асноўных. Па-першае, гэта фінансавая праблема, паколькі выданне васьмітомнай Бібліі патрабавала велізарных сродкаў. Па-другое, важную ролю адыграла палітычная сітуацыя: новы кіраўнік Георг Фрыдрых не падзяляў энтузіязму свайго папярэдніка [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] і лічыў, што для мэт царквы літоўцам хопіць толькі выдання асобных Евангелляў. Трэцяй прычынай стаў перфекцыянізм самога Браткунаса, які пастаянна ўносіў праўкі і не мог паставіць кропку ў рэдагаванні<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo"/>. == Лёс рукапісу і публікацыі == Доўгі час арыгінальны рукапіс захоўваўся ў бібліятэцы [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкага ўніверсітэта]]. Падчас Другой сусветнай вайны ён быў эвакуіраваны і трапіў у Заходнюю Германію. Сёння ён беражліва захоўваецца ў бібліятэцы [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны|Тайнага дзяржаўнага архіва Прускай культурнай спадчыны]] ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}) ў [[Берлін]]е пад сігнатурай ''XX. HA, StUB Kgb. 47''<ref name="MLE"/><ref name="LKI">{{cite web |url=https://seniejirastai.lki.lt/db.php?source=68 |title=Jonas Bretkūnas, Biblija, Jeremijo knyga (Jer), 1590 |publisher=Lietuvių kalbos institutas |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Нягледзячы на тое, што цалкам Біблія не выдавалася ў сваю эпоху, яна не засталася невядомай. У 1625 годзе [[Ёнас Рэза]] (Ёган Рэза) выдаў перакладзены Браткунасам Псалтыр (''«Psalteras Dovydo»''). Рукапісам карысталіся стваральнікі першай поўнай друкаванай літоўскай Бібліі 1735 года (так званай Бібліі [[Ёган Якаб Квант|Ёгана Якаба Кванта]])<ref name="Bib">{{cite web |url=https://biblija.lt/index.aspx/lt_vertimai/ |title=Lietuviški Šventojo Rašto vertimai |publisher=Lietuvos Biblijos draugija |accessdate=2026-07-03 |lang=lt}}</ref>. Яго таксама спецыяльна прывозілі ў [[Кедайней|Кейданы]] ў сярэдзіне XVII стагоддзя для параўнання з перакладам [[Самуэль Багуслаў Чылінскі|Самуэля Багуслава Чылінскага]]<ref name="Mokslo"/>. У сучасны час пачалося навуковае выданне працы. У 1983 годзе даследчык [[Ёнас Палёніс]] выдаў фрагменты Старога Запавета. У 1991 годзе намаганнямі навукоўцаў Франца Шольца і Ёхена Рангэ было факсімільна выдадзена Евангелле і Псалтыр, а ў 1992 годзе [[Ёхен Рангэ]] апублікаваў глыбокі лінгвістычны каментарый да Новага Запавета. Праекты па даследаванні і выданні Бібліі падтрымліваюцца Нямецкім навуковым таварыствам ({{lang-de|Deutsche Forschungsgemeinschaft}})<ref name="MLE"/><ref name="Mokslo"/>. У 2002 годзе арыгінал рукапісу ўпершыню экспанаваўся ў [[Вільнюс|Вільні]] ў межах урачыстых мерапрыемстваў<ref name="Mokslo"/>. == Моўнае значэнне == Той факт, што Біблія не была выдадзена ў XVI стагоддзі, парадаксальным чынам захаваў яе як найкаштоўнейшы лінгвістычны помнік. Падчас друку ўсе шматлікія сінонімы і чарнавыя нататкі на палях былі б бязлітасна знішчаны рэдактарамі. Сёння пераклад Браткунаса служыць невычэрпнай крыніцай для вывучэння гісторыі літоўскай мовы<ref name="Mokslo"/>. У тэксце дамінуе [[заходнеаўкштайцкі дыялект]], які ў далейшым стаў асновай для літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]. Разам з тым, прысутнічае шмат [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і [[прусізмы|прусізмаў]]. Браткунас увёў у абарот мноства [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў надзвычай каштоўныя архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі старалітоўскай мовы<ref name="MLE"/><ref name="VLE"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Біблія Браткунаса}} [[Катэгорыя:Пераклады Бібліі на літоўскую мову]] [[Катэгорыя:Кнігі 1590 года]] 8azg9yz7cejb3sfiajz6qvxk8gjgrhp 0 810266 5160655 2026-07-03T21:11:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Пісьменнік |Імя = Ёнас Браткунас |Арыгінал імя = {{lang-lt|Jonas Bretkūnas}} |Фота = POSTILLA Tatai esti Trumpas ir Prastas Ischguldimas Euangeliu (in Lithuanian language) by Jonas Bretkūnas, published in Königsberg in 1591.png |Шырыня = 250px |Подпіс = Тытульны ліст «Пастылы» (1591), аднаго з галоўн...» 5160655 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Ёнас Браткунас |Арыгінал імя = {{lang-lt|Jonas Bretkūnas}} |Фота = POSTILLA Tatai esti Trumpas ir Prastas Ischguldimas Euangeliu (in Lithuanian language) by Jonas Bretkūnas, published in Königsberg in 1591.png |Шырыня = 250px |Подпіс = Тытульны ліст «Пастылы» (1591), аднаго з галоўных твораў Браткунаса |Дата нараджэння = 1536 |Месца нараджэння = Бамбліяй, [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Дата смерці = {{ДС|1|10|1602}} |Месца смерці = [[Калінінград|Каралявец]], [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Грамадзянства = [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Род дзейнасці = [[Тэалогія|тэалог]], святар, [[Пераклад|перакладчык]], лексікограф |Гады творчасці = 1560-я — 1602 |Мова твораў = [[Літоўская мова|старалітоўская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]] |Жанр = [[Пераклады Бібліі|пераклад Бібліі]], казанні, [[Кроніка|хроніка]], гімны |Значныя творы = «[[Біблія Браткунаса]]» (1590), «Пастыла» (1591) }} '''Ёнас Браткунас''' ({{lang-de|Johannes Bretke}}, {{lang-la|Bretkius}}; каля [[1536]], [[Бамбліяй]], каля Фрыдланда, [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]]&nbsp;— 1 кастрычніка [[1602]], [[Калінінград|Каралявец]])&nbsp;— адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства, лютэранскі святар, тэалог, аўтар першага поўнага перакладу [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] і стваральнік першага літоўскага зборніка казанняў<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Яго літаратурная дзейнасць аказала значны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і развіццё пратэстанцкай літаратуры ў Прусіі і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1536 годзе ў вёсцы Бамбліяй (ням. [[Бамельн]]), размешчанай каля Фрыдланда (сучасны [[Праўдзінск]], Калінінградская вобласць)<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Яго паходжанне мела змешаны характар: маці была этнічнай прускай, а бацька, Вальтэн Брэтке, працаваў рамеснікам (займаўся піваварствам і вырабам футраў), імаверна, належаў да анямечаных [[Прусы|прусаў]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Дакладна невядома, якая мова была ў сям'і асноўнай, але з дзяцінства Браткунас знаходзіўся ў шматмоўным асяроддзі<ref name="LDK"/>. Акрамя нямецкай і прускай, ён добра авалодаў літоўскай мовай, якую пазней зрабіў асноўнай мовай сваёй літаратурнай і рэлігійнай творчасці<ref name="LDK"/>. Акрамя таго, ён валодаў [[Латышская мова|латышскай]] (куршскай), [[Яўрэйская мова|яўрэйскай]], [[Грэчаская мова|грэчаскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай]] мовамі<ref name="VLE"/>. Маці Браткунаса рана памерла, і ў дакументах ён часта фігураваў як сірата<ref name="LDK"/>. У 1555 годзе пры падтрымцы прускага герцага [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] ён паступіў у [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкі ўніверсітэт]] на багаслоўскі факультэт<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У 1557 годзе прадоўжыў вывучэнне тэалогіі ў [[Вітэнбергскі ўніверсітэт|Вітэнбергскім універсітэце]], які ў той час з'яўляўся галоўным інтэлектуальным цэнтрам [[Лютэранства|лютэранства]]<ref name="LDK"/>. Там ён прабыў да 1562 года<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Пасля вяртання ў Прусію ў 1562 годзе Браткунас атрымаў прызначэнне на пасаду святара ў евангелісцка-лютэранскую парафію ў [[Палеск|Лабгуве]] (ням. Лабіаў)<ref name="VLE"/>. Гэта была вялікая парафія з прыкметнай доляй літоўскамоўнага насельніцтва, дзе ён стаў першым пастарам, які пачаў чытаць казанні на літоўскай мове без дапамогі перакладчыка<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Разам са святарскімі абавязкамі яму давялося займацца сельскай гаспадаркай на выдзеленых 63 гектарах зямлі, каб забяспечваць сябе і сям'ю<ref name="LDK"/>. Сельскагаспадарчая праца і пастаянныя канфлікты з мясцовымі сялянамі адбіралі шмат часу ад яго інтэлектуальнай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Нягледзячы на неаднаразовыя просьбы перавесці яго ў іншае месца, Кансісторыя пакідала яго ў Лабгуве менавіта з-за выдатнага ведання мясцовых моў<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Сітуацыя змянілася ў 1587 годзе, калі пасля смерці пастара [[Балтрамеюс Вілентас|Балтрамеюса Вілентаса]] (паплечніка [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]]) вызвалілася месца святара ў Штэйннбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі ў Караляўцы<ref name="LDK"/>. Прускі герцаг [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георг Фрыдрых]] перавёў Браткунаса на гэтую пасаду<ref name="LDK"/>. Пераезд у буйны цэнтр значна палепшыў умовы для яго кнігавыдавецкай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Ён працаваў на гэтай пасадзе да канца жыцця і памёр 1 кастрычніка 1602 года ад эпідэміі [[Чума|чумы]], якая лютавала ў горадзе<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. == Творчасць і літаратурная дзейнасць == [[Файл:Title page of a manuscript of bible translated into the Lithuanian language by Jonas Bretkūnas, 1590.jpg|міні|злева|Рукапіс «Бібліі Браткунаса» (1590)]] У час працы ў Лабгуве і пазней у Караляўцы Ёнас Браткунас стварыў велізарны масіў тэкстаў на літоўскай і нямецкай мовах (агулам каля 5 тысяч друкаваных і рукапісных старонак)<ref name="LDK"/>. Яго творчасць уключае фундаментальныя пераклады, арыгінальныя тэалагічныя працы і гістарычныя хронікі<ref name="VLE"/>. === Пераклад Бібліі === Найважнейшай працай яго жыцця стаў першы поўны пераклад Бібліі на літоўскую мову (вядомы як «[[Біблія Браткунаса]]»)<ref name="VLE"/>. Праца пачалася 6 сакавіка 1579 года ў Лабгуве<ref name="Mokslo"/><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Браткунас працаваў інтэнсіўна, не маючы афіцыйнага заказу ці фінансавання, кіруючыся выключна ідэямі Рэфармацыі аб неабходнасці даступнасці Свяшчэннага Пісання на роднай мове<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Асноўнай крыніцай для перакладу служыла нямецкая Біблія [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года)<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Перакладчык пастаянна звяраў тэксты з грэчаскімі і яўрэйскімі арыгіналамі, а таксама з лацінскай [[Вульгата]]й<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. Адзіным выключэннем стала Евангелле ад Лукі, якое ён перавёў цалкам з лацінскай мовы<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}. Праца была завершана 29 лістапада 1590 года<ref name="MLE"/>. Рукапіс складаў восем тамоў, у якіх былі прапісаны тысячы сінонімаў і варыянтаў перакладу асобных слоў<ref name="Mokslo"/>. Браткунас спрабаваў дамагчыся выдання свайго перакладу, для чаго ў 1592 годзе нават была склікана спецыяльная камісія з удзелам літоўскіх святароў з Рагайны<ref name="MLE"/>. Аднак з-за недахопу сродкаў, палітычных прычын і ўласнага перфекцыянізму перакладчыка пры яго жыцці Біблія не была надрукавана<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Частка яго працы&nbsp;— «Псалтыр Давіда»&nbsp;— была выдадзена толькі ў 1625 годзе яго пераемнікам Ёнасам Рэзам<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Сёння поўны рукапіс захоўваецца ў Таемным дзяржаўным архіве Прускай культурнай спадчыны ў Берліне<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. [[Файл:Kolektos, arba Paspalitos maldos (Lithuanian language prayer book) by Jonas Bretkūnas, 1589.jpg|міні|справа|Выданне малітоўніка «Калекты» (1589)]] === Выдадзеныя рэлігійныя творы === У 1589 годзе ў Караляўцы Браткунас выдаў тры кнігі: * «Духоўныя гімны» ({{lang-lt|Giesmės Duchaunas}})&nbsp;— зборнік з 76 царкоўных песень, з якіх 42 былі перапрацаванымі гімнамі Марцінаса Мажвідаса, а астатнія&nbsp;— новымі перакладамі з нямецкай і лацінскай моў<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. * «Канцыянал» ({{lang-lt|Kancionalas}})&nbsp;— нотны дадатак, які ўтрымліваў 17 гімнаў з нотамі з папярэдніх выданняў<ref name="VLE"/>. * «Калекты» ({{lang-lt|Kolektos}})&nbsp;— першы захаваны літоўскі малітоўнік, які ўключаў малітвы на кожны дзень і святы<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Самым значным надрукаваным творам Браткунаса стала «Пастыла» ({{lang-lt|Postilė}}), выдадзеная ў 1591 годзе<ref name="VLE"/>. Гэта быў першы арыгінальны зборнік казанняў на літоўскай мове, які складаўся з дзвюх частак<ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=29}}. Пры складанні кнігі аўтар выкарыстоўваў тэксты Евангелляў і Эпістал, раней перакладзеныя Балтрамеюсам Вілентасам у 1579 годзе{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=30}}. Аднак лінгвістычны аналіз паказвае, што Браткунас правёў глыбокую рэдактарскую працу над тэкстамі Вілентаса{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=31}}. Ён сістэматычна звяраў іх з Бібліяй Лютэра 1546 года, выпраўляў сінтаксіс, дадаваў ці выключаў асобныя словы (напрыклад, злучнікі або займеннікі), каб зрабіць тэкст больш дакладным і зразумелым для слухачоў{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33, 35, 41}}. Для тлумачэння кантэксту Браткунас часта ўстаўляў у пачатак перыкоп (біблейскіх урыўкаў) дадатковыя словы, якіх не было ў арыгіналах, што сведчыць пра яго высокую прагматычную кампетэнцыю і глыбокае разуменне літургічных задач{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=50, 56}}. У саміх казаннях прысутнічалі элементы мастацкай прозы, апісанні народнага побыту і нават звесткі пра старажытныя паганскія вераванні балтаў<ref name="VLE"/>. [[Файл:Psalteras Dowido (in Lithuanian language), which was translated by Jonas Bretkūnas and edited by Jonas Rėza, 1625.jpg|міні|злева|«Псалтыр Давіда», выдадзены Ёнасам Рэзам у 1625 годзе]] === Гістарычныя працы === Ёнас Браткунас быў адным з першых гісторыкаў Прусіі<ref name="LDK"/>. У 1578—1579 гадах у Лабгуве ён напісаў на нямецкай мове гістарычную працу «Кроніка Прускай зямлі» ({{lang-de|Chronicon des Landes Preussen}})<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У гэтай хроніцы ён апісаў гісторыю края, узвышаючы культуру, норавы і звычаі карэнных жыхароў&nbsp;— прусаў і літоўцаў<ref name="VLE"/>. Рукапіс гэтай працы пазней актыўна выкарыстоўваў яго праўнук, вядомы гісторык [[Маціс Прэторыюс|Матас Прэторыюс]], пры напісанні свайго фундаментальнага твора «Прускія цікавосткі» ({{lang-la|Deliciae Prussicae}})<ref name="LDK"/>. == Моўныя асаблівасці == Мова твораў Браткунаса адыграла ключавую ролю ў фарміраванні літоўскай літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]<ref name="Mokslo"/>. У аснове яго тэкстаў ляжыць [[Заходнеаўкштайцкі дыялект|заходнеаўкштайцкі дыялект]] (яго паўднёвыя гаворкі)<ref name="VLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. Разам з тым, у тэкстах сустракаецца значная колькасць [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і ўласцівых мясцовым дыялектам [[прусізмы|прусізмаў]]<ref name="VLE"/>. Як перакладчык ён быў надзвычай патрабавальным да лексікі, праводзіў пурыстычную працу, імкнучыся замяніць славянізмы і германізмы на ўласна літоўскія словы<ref name="VLE"/>. Браткунас увёў у мову вялікую колькасць [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў многія архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі, якія сёння з'яўляюцца важным аб'ектам для даследаванняў гісторыкаў мовы<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Браткунас Ёнас}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1536 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 1 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1602 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад чумы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Вітэнбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі]] id5nfhsx6lhye82r64aluetedhvelx3 5160657 5160655 2026-07-03T21:12:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160657 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Ёнас Браткунас |Арыгінал імя = {{lang-lt|Jonas Bretkūnas}} |Фота = POSTILLA Tatai esti Trumpas ir Prastas Ischguldimas Euangeliu (in Lithuanian language) by Jonas Bretkūnas, published in Königsberg in 1591.png |Шырыня = 250px |Подпіс = Тытульны ліст «Пастылы» (1591), аднаго з галоўных твораў Браткунаса |Дата нараджэння = 1536 |Месца нараджэння = Бамбліяй, [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Дата смерці = {{ДС|1|10|1602}} |Месца смерці = [[Калінінград|Каралявец]], [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Грамадзянства = [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Род дзейнасці = [[Тэалогія|тэалог]], святар, [[Пераклад|перакладчык]], лексікограф |Гады творчасці = 1560-я — 1602 |Мова твораў = [[Літоўская мова|старалітоўская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]] |Жанр = [[Пераклады Бібліі|пераклад Бібліі]], казанні, [[Кроніка|хроніка]], гімны |Значныя творы = «[[Біблія Браткунаса]]» (1590), «Пастыла» (1591) }} '''Ёнас Браткунас''' ({{lang-lt|Jonas Bretkūnas}}, {{lang-de|Johannes Bretke}}, {{lang-la|Bretkius}}; каля [[1536]], [[Бамбліяй]], каля Фрыдланда, [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]]&nbsp;— 1 кастрычніка [[1602]], [[Калінінград|Каралявец]])&nbsp;— адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства, лютэранскі святар, тэалог, аўтар першага поўнага перакладу [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] і стваральнік першага літоўскага зборніка казанняў<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Яго літаратурная дзейнасць аказала значны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і развіццё пратэстанцкай літаратуры ў Прусіі і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1536 годзе ў вёсцы Бамбліяй (ням. [[Бамельн]]), размешчанай каля Фрыдланда (сучасны [[Праўдзінск]], Калінінградская вобласць)<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Яго паходжанне мела змешаны характар: маці была этнічнай прускай, а бацька, Вальтэн Брэтке, працаваў рамеснікам (займаўся піваварствам і вырабам футраў), імаверна, належаў да анямечаных [[Прусы|прусаў]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Дакладна невядома, якая мова была ў сям'і асноўнай, але з дзяцінства Браткунас знаходзіўся ў шматмоўным асяроддзі<ref name="LDK"/>. Акрамя нямецкай і прускай, ён добра авалодаў літоўскай мовай, якую пазней зрабіў асноўнай мовай сваёй літаратурнай і рэлігійнай творчасці<ref name="LDK"/>. Акрамя таго, ён валодаў [[Латышская мова|латышскай]] (куршскай), [[Яўрэйская мова|яўрэйскай]], [[Грэчаская мова|грэчаскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай]] мовамі<ref name="VLE"/>. Маці Браткунаса рана памерла, і ў дакументах ён часта фігураваў як сірата<ref name="LDK"/>. У 1555 годзе пры падтрымцы прускага герцага [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] ён паступіў у [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкі ўніверсітэт]] на багаслоўскі факультэт<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У 1557 годзе прадоўжыў вывучэнне тэалогіі ў [[Вітэнбергскі ўніверсітэт|Вітэнбергскім універсітэце]], які ў той час з'яўляўся галоўным інтэлектуальным цэнтрам [[Лютэранства|лютэранства]]<ref name="LDK"/>. Там ён прабыў да 1562 года<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Пасля вяртання ў Прусію ў 1562 годзе Браткунас атрымаў прызначэнне на пасаду святара ў евангелісцка-лютэранскую парафію ў [[Палеск|Лабгуве]] (ням. Лабіаў)<ref name="VLE"/>. Гэта была вялікая парафія з прыкметнай доляй літоўскамоўнага насельніцтва, дзе ён стаў першым пастарам, які пачаў чытаць казанні на літоўскай мове без дапамогі перакладчыка<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Разам са святарскімі абавязкамі яму давялося займацца сельскай гаспадаркай на выдзеленых 63 гектарах зямлі, каб забяспечваць сябе і сям'ю<ref name="LDK"/>. Сельскагаспадарчая праца і пастаянныя канфлікты з мясцовымі сялянамі адбіралі шмат часу ад яго інтэлектуальнай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Нягледзячы на неаднаразовыя просьбы перавесці яго ў іншае месца, Кансісторыя пакідала яго ў Лабгуве менавіта з-за выдатнага ведання мясцовых моў<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Сітуацыя змянілася ў 1587 годзе, калі пасля смерці пастара [[Балтрамеюс Вілентас|Балтрамеюса Вілентаса]] (паплечніка [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]]) вызвалілася месца святара ў Штэйннбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі ў Караляўцы<ref name="LDK"/>. Прускі герцаг [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георг Фрыдрых]] перавёў Браткунаса на гэтую пасаду<ref name="LDK"/>. Пераезд у буйны цэнтр значна палепшыў умовы для яго кнігавыдавецкай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Ён працаваў на гэтай пасадзе да канца жыцця і памёр 1 кастрычніка 1602 года ад эпідэміі [[Чума|чумы]], якая лютавала ў горадзе<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. == Творчасць і літаратурная дзейнасць == [[Файл:Title page of a manuscript of bible translated into the Lithuanian language by Jonas Bretkūnas, 1590.jpg|міні|злева|Рукапіс «Бібліі Браткунаса» (1590)]] У час працы ў Лабгуве і пазней у Караляўцы Ёнас Браткунас стварыў велізарны масіў тэкстаў на літоўскай і нямецкай мовах (агулам каля 5 тысяч друкаваных і рукапісных старонак)<ref name="LDK"/>. Яго творчасць уключае фундаментальныя пераклады, арыгінальныя тэалагічныя працы і гістарычныя хронікі<ref name="VLE"/>. === Пераклад Бібліі === Найважнейшай працай яго жыцця стаў першы поўны пераклад Бібліі на літоўскую мову (вядомы як «[[Біблія Браткунаса]]»)<ref name="VLE"/>. Праца пачалася 6 сакавіка 1579 года ў Лабгуве<ref name="Mokslo"/><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Браткунас працаваў інтэнсіўна, не маючы афіцыйнага заказу ці фінансавання, кіруючыся выключна ідэямі Рэфармацыі аб неабходнасці даступнасці Свяшчэннага Пісання на роднай мове<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Асноўнай крыніцай для перакладу служыла нямецкая Біблія [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года)<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Перакладчык пастаянна звяраў тэксты з грэчаскімі і яўрэйскімі арыгіналамі, а таксама з лацінскай [[Вульгата]]й<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. Адзіным выключэннем стала Евангелле ад Лукі, якое ён перавёў цалкам з лацінскай мовы<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}. Праца была завершана 29 лістапада 1590 года<ref name="MLE"/>. Рукапіс складаў восем тамоў, у якіх былі прапісаны тысячы сінонімаў і варыянтаў перакладу асобных слоў<ref name="Mokslo"/>. Браткунас спрабаваў дамагчыся выдання свайго перакладу, для чаго ў 1592 годзе нават была склікана спецыяльная камісія з удзелам літоўскіх святароў з Рагайны<ref name="MLE"/>. Аднак з-за недахопу сродкаў, палітычных прычын і ўласнага перфекцыянізму перакладчыка пры яго жыцці Біблія не была надрукавана<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Частка яго працы&nbsp;— «Псалтыр Давіда»&nbsp;— была выдадзена толькі ў 1625 годзе яго пераемнікам Ёнасам Рэзам<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Сёння поўны рукапіс захоўваецца ў Таемным дзяржаўным архіве Прускай культурнай спадчыны ў Берліне<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. [[Файл:Kolektos, arba Paspalitos maldos (Lithuanian language prayer book) by Jonas Bretkūnas, 1589.jpg|міні|справа|Выданне малітоўніка «Калекты» (1589)]] === Выдадзеныя рэлігійныя творы === У 1589 годзе ў Караляўцы Браткунас выдаў тры кнігі: * «Духоўныя гімны» ({{lang-lt|Giesmės Duchaunas}})&nbsp;— зборнік з 76 царкоўных песень, з якіх 42 былі перапрацаванымі гімнамі Марцінаса Мажвідаса, а астатнія&nbsp;— новымі перакладамі з нямецкай і лацінскай моў<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. * «Канцыянал» ({{lang-lt|Kancionalas}})&nbsp;— нотны дадатак, які ўтрымліваў 17 гімнаў з нотамі з папярэдніх выданняў<ref name="VLE"/>. * «Калекты» ({{lang-lt|Kolektos}})&nbsp;— першы захаваны літоўскі малітоўнік, які ўключаў малітвы на кожны дзень і святы<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Самым значным надрукаваным творам Браткунаса стала «Пастыла» ({{lang-lt|Postilė}}), выдадзеная ў 1591 годзе<ref name="VLE"/>. Гэта быў першы арыгінальны зборнік казанняў на літоўскай мове, які складаўся з дзвюх частак<ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=29}}. Пры складанні кнігі аўтар выкарыстоўваў тэксты Евангелляў і Эпістал, раней перакладзеныя Балтрамеюсам Вілентасам у 1579 годзе{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=30}}. Аднак лінгвістычны аналіз паказвае, што Браткунас правёў глыбокую рэдактарскую працу над тэкстамі Вілентаса{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=31}}. Ён сістэматычна звяраў іх з Бібліяй Лютэра 1546 года, выпраўляў сінтаксіс, дадаваў ці выключаў асобныя словы (напрыклад, злучнікі або займеннікі), каб зрабіць тэкст больш дакладным і зразумелым для слухачоў{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33, 35, 41}}. Для тлумачэння кантэксту Браткунас часта ўстаўляў у пачатак перыкоп (біблейскіх урыўкаў) дадатковыя словы, якіх не было ў арыгіналах, што сведчыць пра яго высокую прагматычную кампетэнцыю і глыбокае разуменне літургічных задач{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=50, 56}}. У саміх казаннях прысутнічалі элементы мастацкай прозы, апісанні народнага побыту і нават звесткі пра старажытныя паганскія вераванні балтаў<ref name="VLE"/>. [[Файл:Psalteras Dowido (in Lithuanian language), which was translated by Jonas Bretkūnas and edited by Jonas Rėza, 1625.jpg|міні|злева|«Псалтыр Давіда», выдадзены Ёнасам Рэзам у 1625 годзе]] === Гістарычныя працы === Ёнас Браткунас быў адным з першых гісторыкаў Прусіі<ref name="LDK"/>. У 1578—1579 гадах у Лабгуве ён напісаў на нямецкай мове гістарычную працу «Кроніка Прускай зямлі» ({{lang-de|Chronicon des Landes Preussen}})<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У гэтай хроніцы ён апісаў гісторыю края, узвышаючы культуру, норавы і звычаі карэнных жыхароў&nbsp;— прусаў і літоўцаў<ref name="VLE"/>. Рукапіс гэтай працы пазней актыўна выкарыстоўваў яго праўнук, вядомы гісторык [[Маціс Прэторыюс|Матас Прэторыюс]], пры напісанні свайго фундаментальнага твора «Прускія цікавосткі» ({{lang-la|Deliciae Prussicae}})<ref name="LDK"/>. == Моўныя асаблівасці == Мова твораў Браткунаса адыграла ключавую ролю ў фарміраванні літоўскай літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]<ref name="Mokslo"/>. У аснове яго тэкстаў ляжыць [[Заходнеаўкштайцкі дыялект|заходнеаўкштайцкі дыялект]] (яго паўднёвыя гаворкі)<ref name="VLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. Разам з тым, у тэкстах сустракаецца значная колькасць [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і ўласцівых мясцовым дыялектам [[прусізмы|прусізмаў]]<ref name="VLE"/>. Як перакладчык ён быў надзвычай патрабавальным да лексікі, праводзіў пурыстычную працу, імкнучыся замяніць славянізмы і германізмы на ўласна літоўскія словы<ref name="VLE"/>. Браткунас увёў у мову вялікую колькасць [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў многія архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі, якія сёння з'яўляюцца важным аб'ектам для даследаванняў гісторыкаў мовы<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Браткунас Ёнас}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1536 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 1 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1602 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад чумы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Вітэнбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі]] efnl5u43m16opzdfbi26jx6fc6nmpag 5160658 5160657 2026-07-03T21:13:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160658 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Ёнас Браткунас |Арыгінал імя = {{lang-lt|Jonas Bretkūnas}} |Фота = POSTILLA Tatai esti Trumpas ir Prastas Ischguldimas Euangeliu (in Lithuanian language) by Jonas Bretkūnas, published in Königsberg in 1591.png |Шырыня = 250px |Подпіс = Тытульны ліст «Пастылы» (1591), аднаго з галоўных твораў Браткунаса |Грамадзянства = [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Род дзейнасці = [[Тэалогія|тэалог]], святар, [[Пераклад|перакладчык]], лексікограф |Гады творчасці = 1560-я — 1602 |Мова твораў = [[Літоўская мова|старалітоўская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]] |Жанр = [[Пераклады Бібліі|пераклад Бібліі]], казанні, [[Кроніка|хроніка]], гімны |Значныя творы = «[[Біблія Браткунаса]]» (1590), «Пастыла» (1591) }} '''Ёнас Браткунас''' ({{lang-lt|Jonas Bretkūnas}}, {{lang-de|Johannes Bretke}}, {{lang-la|Bretkius}}; каля [[1536]], [[Бамбліяй]], каля Фрыдланда, [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]]&nbsp;— 1 кастрычніка [[1602]], [[Калінінград|Каралявец]])&nbsp;— адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства, лютэранскі святар, тэалог, аўтар першага поўнага перакладу [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] і стваральнік першага літоўскага зборніка казанняў<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Яго літаратурная дзейнасць аказала значны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і развіццё пратэстанцкай літаратуры ў Прусіі і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1536 годзе ў вёсцы Бамбліяй (ням. [[Бамельн]]), размешчанай каля Фрыдланда (сучасны [[Праўдзінск]], Калінінградская вобласць)<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Яго паходжанне мела змешаны характар: маці была этнічнай прускай, а бацька, Вальтэн Брэтке, працаваў рамеснікам (займаўся піваварствам і вырабам футраў), імаверна, належаў да анямечаных [[Прусы|прусаў]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Дакладна невядома, якая мова была ў сям'і асноўнай, але з дзяцінства Браткунас знаходзіўся ў шматмоўным асяроддзі<ref name="LDK"/>. Акрамя нямецкай і прускай, ён добра авалодаў літоўскай мовай, якую пазней зрабіў асноўнай мовай сваёй літаратурнай і рэлігійнай творчасці<ref name="LDK"/>. Акрамя таго, ён валодаў [[Латышская мова|латышскай]] (куршскай), [[Яўрэйская мова|яўрэйскай]], [[Грэчаская мова|грэчаскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай]] мовамі<ref name="VLE"/>. Маці Браткунаса рана памерла, і ў дакументах ён часта фігураваў як сірата<ref name="LDK"/>. У 1555 годзе пры падтрымцы прускага герцага [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] ён паступіў у [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкі ўніверсітэт]] на багаслоўскі факультэт<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У 1557 годзе прадоўжыў вывучэнне тэалогіі ў [[Вітэнбергскі ўніверсітэт|Вітэнбергскім універсітэце]], які ў той час з'яўляўся галоўным інтэлектуальным цэнтрам [[Лютэранства|лютэранства]]<ref name="LDK"/>. Там ён прабыў да 1562 года<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Пасля вяртання ў Прусію ў 1562 годзе Браткунас атрымаў прызначэнне на пасаду святара ў евангелісцка-лютэранскую парафію ў [[Палеск|Лабгуве]] (ням. Лабіаў)<ref name="VLE"/>. Гэта была вялікая парафія з прыкметнай доляй літоўскамоўнага насельніцтва, дзе ён стаў першым пастарам, які пачаў чытаць казанні на літоўскай мове без дапамогі перакладчыка<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Разам са святарскімі абавязкамі яму давялося займацца сельскай гаспадаркай на выдзеленых 63 гектарах зямлі, каб забяспечваць сябе і сям'ю<ref name="LDK"/>. Сельскагаспадарчая праца і пастаянныя канфлікты з мясцовымі сялянамі адбіралі шмат часу ад яго інтэлектуальнай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Нягледзячы на неаднаразовыя просьбы перавесці яго ў іншае месца, Кансісторыя пакідала яго ў Лабгуве менавіта з-за выдатнага ведання мясцовых моў<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Сітуацыя змянілася ў 1587 годзе, калі пасля смерці пастара [[Балтрамеюс Вілентас|Балтрамеюса Вілентаса]] (паплечніка [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]]) вызвалілася месца святара ў Штэйннбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі ў Караляўцы<ref name="LDK"/>. Прускі герцаг [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георг Фрыдрых]] перавёў Браткунаса на гэтую пасаду<ref name="LDK"/>. Пераезд у буйны цэнтр значна палепшыў умовы для яго кнігавыдавецкай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Ён працаваў на гэтай пасадзе да канца жыцця і памёр 1 кастрычніка 1602 года ад эпідэміі [[Чума|чумы]], якая лютавала ў горадзе<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. == Творчасць і літаратурная дзейнасць == [[Файл:Title page of a manuscript of bible translated into the Lithuanian language by Jonas Bretkūnas, 1590.jpg|міні|злева|Рукапіс «Бібліі Браткунаса» (1590)]] У час працы ў Лабгуве і пазней у Караляўцы Ёнас Браткунас стварыў велізарны масіў тэкстаў на літоўскай і нямецкай мовах (агулам каля 5 тысяч друкаваных і рукапісных старонак)<ref name="LDK"/>. Яго творчасць уключае фундаментальныя пераклады, арыгінальныя тэалагічныя працы і гістарычныя хронікі<ref name="VLE"/>. === Пераклад Бібліі === Найважнейшай працай яго жыцця стаў першы поўны пераклад Бібліі на літоўскую мову (вядомы як «[[Біблія Браткунаса]]»)<ref name="VLE"/>. Праца пачалася 6 сакавіка 1579 года ў Лабгуве<ref name="Mokslo"/><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Браткунас працаваў інтэнсіўна, не маючы афіцыйнага заказу ці фінансавання, кіруючыся выключна ідэямі Рэфармацыі аб неабходнасці даступнасці Свяшчэннага Пісання на роднай мове<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Асноўнай крыніцай для перакладу служыла нямецкая Біблія [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года)<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Перакладчык пастаянна звяраў тэксты з грэчаскімі і яўрэйскімі арыгіналамі, а таксама з лацінскай [[Вульгата]]й<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. Адзіным выключэннем стала Евангелле ад Лукі, якое ён перавёў цалкам з лацінскай мовы<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}. Праца была завершана 29 лістапада 1590 года<ref name="MLE"/>. Рукапіс складаў восем тамоў, у якіх былі прапісаны тысячы сінонімаў і варыянтаў перакладу асобных слоў<ref name="Mokslo"/>. Браткунас спрабаваў дамагчыся выдання свайго перакладу, для чаго ў 1592 годзе нават была склікана спецыяльная камісія з удзелам літоўскіх святароў з Рагайны<ref name="MLE"/>. Аднак з-за недахопу сродкаў, палітычных прычын і ўласнага перфекцыянізму перакладчыка пры яго жыцці Біблія не была надрукавана<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Частка яго працы&nbsp;— «Псалтыр Давіда»&nbsp;— была выдадзена толькі ў 1625 годзе яго пераемнікам Ёнасам Рэзам<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Сёння поўны рукапіс захоўваецца ў Таемным дзяржаўным архіве Прускай культурнай спадчыны ў Берліне<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. [[Файл:Kolektos, arba Paspalitos maldos (Lithuanian language prayer book) by Jonas Bretkūnas, 1589.jpg|міні|справа|Выданне малітоўніка «Калекты» (1589)]] === Выдадзеныя рэлігійныя творы === У 1589 годзе ў Караляўцы Браткунас выдаў тры кнігі: * «Духоўныя гімны» ({{lang-lt|Giesmės Duchaunas}})&nbsp;— зборнік з 76 царкоўных песень, з якіх 42 былі перапрацаванымі гімнамі Марцінаса Мажвідаса, а астатнія&nbsp;— новымі перакладамі з нямецкай і лацінскай моў<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. * «Канцыянал» ({{lang-lt|Kancionalas}})&nbsp;— нотны дадатак, які ўтрымліваў 17 гімнаў з нотамі з папярэдніх выданняў<ref name="VLE"/>. * «Калекты» ({{lang-lt|Kolektos}})&nbsp;— першы захаваны літоўскі малітоўнік, які ўключаў малітвы на кожны дзень і святы<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Самым значным надрукаваным творам Браткунаса стала «Пастыла» ({{lang-lt|Postilė}}), выдадзеная ў 1591 годзе<ref name="VLE"/>. Гэта быў першы арыгінальны зборнік казанняў на літоўскай мове, які складаўся з дзвюх частак<ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=29}}. Пры складанні кнігі аўтар выкарыстоўваў тэксты Евангелляў і Эпістал, раней перакладзеныя Балтрамеюсам Вілентасам у 1579 годзе{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=30}}. Аднак лінгвістычны аналіз паказвае, што Браткунас правёў глыбокую рэдактарскую працу над тэкстамі Вілентаса{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=31}}. Ён сістэматычна звяраў іх з Бібліяй Лютэра 1546 года, выпраўляў сінтаксіс, дадаваў ці выключаў асобныя словы (напрыклад, злучнікі або займеннікі), каб зрабіць тэкст больш дакладным і зразумелым для слухачоў{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33, 35, 41}}. Для тлумачэння кантэксту Браткунас часта ўстаўляў у пачатак перыкоп (біблейскіх урыўкаў) дадатковыя словы, якіх не было ў арыгіналах, што сведчыць пра яго высокую прагматычную кампетэнцыю і глыбокае разуменне літургічных задач{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=50, 56}}. У саміх казаннях прысутнічалі элементы мастацкай прозы, апісанні народнага побыту і нават звесткі пра старажытныя паганскія вераванні балтаў<ref name="VLE"/>. [[Файл:Psalteras Dowido (in Lithuanian language), which was translated by Jonas Bretkūnas and edited by Jonas Rėza, 1625.jpg|міні|злева|«Псалтыр Давіда», выдадзены Ёнасам Рэзам у 1625 годзе]] === Гістарычныя працы === Ёнас Браткунас быў адным з першых гісторыкаў Прусіі<ref name="LDK"/>. У 1578—1579 гадах у Лабгуве ён напісаў на нямецкай мове гістарычную працу «Кроніка Прускай зямлі» ({{lang-de|Chronicon des Landes Preussen}})<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У гэтай хроніцы ён апісаў гісторыю края, узвышаючы культуру, норавы і звычаі карэнных жыхароў&nbsp;— прусаў і літоўцаў<ref name="VLE"/>. Рукапіс гэтай працы пазней актыўна выкарыстоўваў яго праўнук, вядомы гісторык [[Маціс Прэторыюс|Матас Прэторыюс]], пры напісанні свайго фундаментальнага твора «Прускія цікавосткі» ({{lang-la|Deliciae Prussicae}})<ref name="LDK"/>. == Моўныя асаблівасці == Мова твораў Браткунаса адыграла ключавую ролю ў фарміраванні літоўскай літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]<ref name="Mokslo"/>. У аснове яго тэкстаў ляжыць [[Заходнеаўкштайцкі дыялект|заходнеаўкштайцкі дыялект]] (яго паўднёвыя гаворкі)<ref name="VLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. Разам з тым, у тэкстах сустракаецца значная колькасць [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і ўласцівых мясцовым дыялектам [[прусізмы|прусізмаў]]<ref name="VLE"/>. Як перакладчык ён быў надзвычай патрабавальным да лексікі, праводзіў пурыстычную працу, імкнучыся замяніць славянізмы і германізмы на ўласна літоўскія словы<ref name="VLE"/>. Браткунас увёў у мову вялікую колькасць [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў многія архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі, якія сёння з'яўляюцца важным аб'ектам для даследаванняў гісторыкаў мовы<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Браткунас Ёнас}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1536 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 1 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1602 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад чумы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Вітэнбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі]] dk0dapic4h3oxhoi1opfqxtsddu2922 5160661 5160658 2026-07-03T21:15:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Праўдзінскім раёне]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160661 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Ёнас Браткунас |Арыгінал імя = {{lang-lt|Jonas Bretkūnas}} |Фота = POSTILLA Tatai esti Trumpas ir Prastas Ischguldimas Euangeliu (in Lithuanian language) by Jonas Bretkūnas, published in Königsberg in 1591.png |Шырыня = 250px |Подпіс = Тытульны ліст «Пастылы» (1591), аднаго з галоўных твораў Браткунаса |Грамадзянства = [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]] |Род дзейнасці = [[Тэалогія|тэалог]], святар, [[Пераклад|перакладчык]], лексікограф |Гады творчасці = 1560-я — 1602 |Мова твораў = [[Літоўская мова|старалітоўская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]] |Жанр = [[Пераклады Бібліі|пераклад Бібліі]], казанні, [[Кроніка|хроніка]], гімны |Значныя творы = «[[Біблія Браткунаса]]» (1590), «Пастыла» (1591) }} '''Ёнас Браткунас''' ({{lang-lt|Jonas Bretkūnas}}, {{lang-de|Johannes Bretke}}, {{lang-la|Bretkius}}; каля [[1536]], [[Бамбліяй]], каля Фрыдланда, [[Прусія (герцагства)|Герцагства Прусія]]&nbsp;— 1 кастрычніка [[1602]], [[Калінінград|Каралявец]])&nbsp;— адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства, лютэранскі святар, тэалог, аўтар першага поўнага перакладу [[Біблія|Бібліі]] на [[літоўская мова|літоўскую мову]] і стваральнік першага літоўскага зборніка казанняў<ref name="VLE">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/jonas-bretkunas/ |title=Jonas Bretkūnas |author=Algirdas Sabaliauskas |publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Яго літаратурная дзейнасць аказала значны ўплыў на фарміраванне літоўскай літаратурнай мовы і развіццё пратэстанцкай літаратуры ў Прусіі і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK">{{cite web |url=https://www.ldkistorija.lt/jonas-bretkunas-ir-pirmoji-lietuviska-biblija/ |title=Jonas Bretkūnas ir pirmoji lietuviška Biblija |author=Dainora Pociūtė |publisher=LDKistorija.lt |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1536 годзе ў вёсцы Бамбліяй (ням. [[Бамельн]]), размешчанай каля Фрыдланда (сучасны [[Праўдзінск]], Калінінградская вобласць)<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Яго паходжанне мела змешаны характар: маці была этнічнай прускай, а бацька, Вальтэн Брэтке, працаваў рамеснікам (займаўся піваварствам і вырабам футраў), імаверна, належаў да анямечаных [[Прусы|прусаў]]<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Дакладна невядома, якая мова была ў сям'і асноўнай, але з дзяцінства Браткунас знаходзіўся ў шматмоўным асяроддзі<ref name="LDK"/>. Акрамя нямецкай і прускай, ён добра авалодаў літоўскай мовай, якую пазней зрабіў асноўнай мовай сваёй літаратурнай і рэлігійнай творчасці<ref name="LDK"/>. Акрамя таго, ён валодаў [[Латышская мова|латышскай]] (куршскай), [[Яўрэйская мова|яўрэйскай]], [[Грэчаская мова|грэчаскай]] і [[Лацінская мова|лацінскай]] мовамі<ref name="VLE"/>. Маці Браткунаса рана памерла, і ў дакументах ён часта фігураваў як сірата<ref name="LDK"/>. У 1555 годзе пры падтрымцы прускага герцага [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхта Брандэнбургскага]] ён паступіў у [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Каралявецкі ўніверсітэт]] на багаслоўскі факультэт<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У 1557 годзе прадоўжыў вывучэнне тэалогіі ў [[Вітэнбергскі ўніверсітэт|Вітэнбергскім універсітэце]], які ў той час з'яўляўся галоўным інтэлектуальным цэнтрам [[Лютэранства|лютэранства]]<ref name="LDK"/>. Там ён прабыў да 1562 года<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Пасля вяртання ў Прусію ў 1562 годзе Браткунас атрымаў прызначэнне на пасаду святара ў евангелісцка-лютэранскую парафію ў [[Палеск|Лабгуве]] (ням. Лабіаў)<ref name="VLE"/>. Гэта была вялікая парафія з прыкметнай доляй літоўскамоўнага насельніцтва, дзе ён стаў першым пастарам, які пачаў чытаць казанні на літоўскай мове без дапамогі перакладчыка<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Разам са святарскімі абавязкамі яму давялося займацца сельскай гаспадаркай на выдзеленых 63 гектарах зямлі, каб забяспечваць сябе і сям'ю<ref name="LDK"/>. Сельскагаспадарчая праца і пастаянныя канфлікты з мясцовымі сялянамі адбіралі шмат часу ад яго інтэлектуальнай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Нягледзячы на неаднаразовыя просьбы перавесці яго ў іншае месца, Кансісторыя пакідала яго ў Лабгуве менавіта з-за выдатнага ведання мясцовых моў<ref name="LDK"/><ref name="Mokslo">{{cite web |url=https://mokslasplius.lt/mokslo-lietuva/2002-2004/200301/20030107.htm |title=Neišleista lietuviška Biblija – lietuvių kalbos lobis (2) |author=Gediminas Zemlickas |publisher=Mokslo Lietuva |date=2003-01-07 |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Сітуацыя змянілася ў 1587 годзе, калі пасля смерці пастара [[Балтрамеюс Вілентас|Балтрамеюса Вілентаса]] (паплечніка [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]]) вызвалілася месца святара ў Штэйннбамскай (Святога Мікалая) літоўскай парафіі ў Караляўцы<ref name="LDK"/>. Прускі герцаг [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)|Георг Фрыдрых]] перавёў Браткунаса на гэтую пасаду<ref name="LDK"/>. Пераезд у буйны цэнтр значна палепшыў умовы для яго кнігавыдавецкай дзейнасці<ref name="LDK"/>. Ён працаваў на гэтай пасадзе да канца жыцця і памёр 1 кастрычніка 1602 года ад эпідэміі [[Чума|чумы]], якая лютавала ў горадзе<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. == Творчасць і літаратурная дзейнасць == [[Файл:Title page of a manuscript of bible translated into the Lithuanian language by Jonas Bretkūnas, 1590.jpg|міні|злева|Рукапіс «Бібліі Браткунаса» (1590)]] У час працы ў Лабгуве і пазней у Караляўцы Ёнас Браткунас стварыў велізарны масіў тэкстаў на літоўскай і нямецкай мовах (агулам каля 5 тысяч друкаваных і рукапісных старонак)<ref name="LDK"/>. Яго творчасць уключае фундаментальныя пераклады, арыгінальныя тэалагічныя працы і гістарычныя хронікі<ref name="VLE"/>. === Пераклад Бібліі === Найважнейшай працай яго жыцця стаў першы поўны пераклад Бібліі на літоўскую мову (вядомы як «[[Біблія Браткунаса]]»)<ref name="VLE"/>. Праца пачалася 6 сакавіка 1579 года ў Лабгуве<ref name="Mokslo"/><ref name="MLE">{{cite web |url=https://www.mle.lt/straipsniai/bretkuno-biblija |title=Bretkūno Biblija |author=Jonas Palionis |publisher=Mažosios Lietuvos enciklopedija |accessdate=3 ліпеня 2026 |lang=lt}}</ref>. Браткунас працаваў інтэнсіўна, не маючы афіцыйнага заказу ці фінансавання, кіруючыся выключна ідэямі Рэфармацыі аб неабходнасці даступнасці Свяшчэннага Пісання на роднай мове<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Асноўнай крыніцай для перакладу служыла нямецкая Біблія [[Марцін Лютэр|Марціна Лютэра]] (выданне 1546 года)<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33}}. Перакладчык пастаянна звяраў тэксты з грэчаскімі і яўрэйскімі арыгіналамі, а таксама з лацінскай [[Вульгата]]й<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. Адзіным выключэннем стала Евангелле ад Лукі, якое ён перавёў цалкам з лацінскай мовы<ref name="MLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=41}}. Праца была завершана 29 лістапада 1590 года<ref name="MLE"/>. Рукапіс складаў восем тамоў, у якіх былі прапісаны тысячы сінонімаў і варыянтаў перакладу асобных слоў<ref name="Mokslo"/>. Браткунас спрабаваў дамагчыся выдання свайго перакладу, для чаго ў 1592 годзе нават была склікана спецыяльная камісія з удзелам літоўскіх святароў з Рагайны<ref name="MLE"/>. Аднак з-за недахопу сродкаў, палітычных прычын і ўласнага перфекцыянізму перакладчыка пры яго жыцці Біблія не была надрукавана<ref name="Mokslo"/><ref name="LDK"/>. Частка яго працы&nbsp;— «Псалтыр Давіда»&nbsp;— была выдадзена толькі ў 1625 годзе яго пераемнікам Ёнасам Рэзам<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. Сёння поўны рукапіс захоўваецца ў Таемным дзяржаўным архіве Прускай культурнай спадчыны ў Берліне<ref name="LDK"/><ref name="MLE"/>. [[Файл:Kolektos, arba Paspalitos maldos (Lithuanian language prayer book) by Jonas Bretkūnas, 1589.jpg|міні|справа|Выданне малітоўніка «Калекты» (1589)]] === Выдадзеныя рэлігійныя творы === У 1589 годзе ў Караляўцы Браткунас выдаў тры кнігі: * «Духоўныя гімны» ({{lang-lt|Giesmės Duchaunas}})&nbsp;— зборнік з 76 царкоўных песень, з якіх 42 былі перапрацаванымі гімнамі Марцінаса Мажвідаса, а астатнія&nbsp;— новымі перакладамі з нямецкай і лацінскай моў<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. * «Канцыянал» ({{lang-lt|Kancionalas}})&nbsp;— нотны дадатак, які ўтрымліваў 17 гімнаў з нотамі з папярэдніх выданняў<ref name="VLE"/>. * «Калекты» ({{lang-lt|Kolektos}})&nbsp;— першы захаваны літоўскі малітоўнік, які ўключаў малітвы на кожны дзень і святы<ref name="VLE"/><ref name="LDK"/>. Самым значным надрукаваным творам Браткунаса стала «Пастыла» ({{lang-lt|Postilė}}), выдадзеная ў 1591 годзе<ref name="VLE"/>. Гэта быў першы арыгінальны зборнік казанняў на літоўскай мове, які складаўся з дзвюх частак<ref name="LDK"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=29}}. Пры складанні кнігі аўтар выкарыстоўваў тэксты Евангелляў і Эпістал, раней перакладзеныя Балтрамеюсам Вілентасам у 1579 годзе{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=30}}. Аднак лінгвістычны аналіз паказвае, што Браткунас правёў глыбокую рэдактарскую працу над тэкстамі Вілентаса{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=31}}. Ён сістэматычна звяраў іх з Бібліяй Лютэра 1546 года, выпраўляў сінтаксіс, дадаваў ці выключаў асобныя словы (напрыклад, злучнікі або займеннікі), каб зрабіць тэкст больш дакладным і зразумелым для слухачоў{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=33, 35, 41}}. Для тлумачэння кантэксту Браткунас часта ўстаўляў у пачатак перыкоп (біблейскіх урыўкаў) дадатковыя словы, якіх не было ў арыгіналах, што сведчыць пра яго высокую прагматычную кампетэнцыю і глыбокае разуменне літургічных задач{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=50, 56}}. У саміх казаннях прысутнічалі элементы мастацкай прозы, апісанні народнага побыту і нават звесткі пра старажытныя паганскія вераванні балтаў<ref name="VLE"/>. [[Файл:Psalteras Dowido (in Lithuanian language), which was translated by Jonas Bretkūnas and edited by Jonas Rėza, 1625.jpg|міні|злева|«Псалтыр Давіда», выдадзены Ёнасам Рэзам у 1625 годзе]] === Гістарычныя працы === Ёнас Браткунас быў адным з першых гісторыкаў Прусіі<ref name="LDK"/>. У 1578—1579 гадах у Лабгуве ён напісаў на нямецкай мове гістарычную працу «Кроніка Прускай зямлі» ({{lang-de|Chronicon des Landes Preussen}})<ref name="LDK"/><ref name="VLE"/>. У гэтай хроніцы ён апісаў гісторыю края, узвышаючы культуру, норавы і звычаі карэнных жыхароў&nbsp;— прусаў і літоўцаў<ref name="VLE"/>. Рукапіс гэтай працы пазней актыўна выкарыстоўваў яго праўнук, вядомы гісторык [[Маціс Прэторыюс|Матас Прэторыюс]], пры напісанні свайго фундаментальнага твора «Прускія цікавосткі» ({{lang-la|Deliciae Prussicae}})<ref name="LDK"/>. == Моўныя асаблівасці == Мова твораў Браткунаса адыграла ключавую ролю ў фарміраванні літоўскай літаратурнай мовы [[Малая Літва|Малой Літвы]]<ref name="Mokslo"/>. У аснове яго тэкстаў ляжыць [[Заходнеаўкштайцкі дыялект|заходнеаўкштайцкі дыялект]] (яго паўднёвыя гаворкі)<ref name="VLE"/>{{sfn|Aleknavičienė|2008|с=32}}. Разам з тым, у тэкстах сустракаецца значная колькасць [[жамайтызмы|жамайтызмаў]] і ўласцівых мясцовым дыялектам [[прусізмы|прусізмаў]]<ref name="VLE"/>. Як перакладчык ён быў надзвычай патрабавальным да лексікі, праводзіў пурыстычную працу, імкнучыся замяніць славянізмы і германізмы на ўласна літоўскія словы<ref name="VLE"/>. Браткунас увёў у мову вялікую колькасць [[неалагізмы|неалагізмаў]] і захаваў многія архаічныя граматычныя і сінтаксічныя канструкцыі, якія сёння з'яўляюцца важным аб'ектам для даследаванняў гісторыкаў мовы<ref name="VLE"/><ref name="Mokslo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Aleknavičienė O. |загаловак=Jono Bretkūno Postilės (1591) teksto istorija: perikopių redagavimo šaltiniai |выданне=Archivum Lithuanicum |тып=часопіс |год=2008 |нумар=10 |старонкі=29—60 |ref=Aleknavičienė}} * {{кніга |аўтар=Biržiška V. |загаловак=Aleksandrynas |том=1 |месца=Chicago |год=1960 |старонак= |ref=Biržiška}} * {{кніга |аўтар=Falkenhahn V. |загаловак=Der Übersetzer der litauischen Bibel Johannes Bretke und seine Helfer |месца=Königsberg–Berlin |выдавецтва=Ost-Europa-Verlag |год=1941 |старонак= |ref=Falkenhahn}} * {{кніга |аўтар=Palionis J. |загаловак=Jonas Bretkūnas. Rinktiniai raštai |месца=Vilnius |выдавецтва=Mokslas |год=1983 |старонак= |ref=Palionis}} * {{кніга |аўтар=Range J. D. |загаловак=Bausteine zur Bretke-Forschung |месца=Paderborn–München–Wien–Zürich |выдавецтва=Ferdinand Schöningh |год=1992 |старонак= |ref=Range}} * {{кніга |аўтар=Rhesa L. |загаловак=Geschichte der littauischen Bibel |месца=Königsberg |год=1816 |старонак= |ref=Rhesa}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Браткунас Ёнас}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1536 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 1 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1602 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ад чумы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Вітэнбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі]] [[Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Праўдзінскім раёне]] 6sddam0vjfddom1mcrpjb02q0d0qxsa 0 810267 5160656 2026-07-03T21:11:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ёнас Браткунас]] 5160656 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ёнас Браткунас]] rfjufyyov79zw01e51b7w42a8xqxwvj 0 810268 5160676 2026-07-03T23:15:46Z Siliyiw 169172 Новая старонка: «{{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — беларуская [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнт...» 5160676 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — беларуская [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=Onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref name=":0" />. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == == Спасылкі == * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. apyqix4fkzzc85p84mdoijddao15xag 5160678 5160676 2026-07-03T23:17:05Z Siliyiw 169172 5160678 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — беларуская [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=Onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref name=":0" />. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. sb3d6pl45mz6xqosim4om6ysy10nxgf 5160679 5160678 2026-07-03T23:18:08Z Siliyiw 169172 5160679 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — беларуская [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=Onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref name=":0" />. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. [[Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі]] 5eug4qotqivxxtbzaq7gquh93azitao 5160682 5160679 2026-07-03T23:25:28Z Siliyiw 169172 5160682 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вярэніч}}{{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — беларуская [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=Onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref name=":0" />. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. [[Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі]] oy3ji16v0nw9amd3l3mbigkuiwhnnm7 5160683 5160682 2026-07-03T23:27:57Z Siliyiw 169172 5160683 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вярэніч}}{{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=|спецыялізацыя=[[мастацкая гімнастыка]]|грамадзянства={{сцягафікацыя|Беларусь}}}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусы|беларуская]] [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=Onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref name=":0" />. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. [[Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі]] hqodt8x9cmpm74qo6kvbzuvqjt1khty 5160827 5160683 2026-07-04T09:06:35Z Siliyiw 169172 5160827 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вярэніч}}{{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=|спецыялізацыя=[[мастацкая гімнастыка]]|грамадзянства={{сцягафікацыя|Беларусь}}}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусы|беларуская]] [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=Onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref>{{Cite web|url=https://times.by/news/belorusskaya-gimnastka-vyigrala-bronzu-na-kubke-evropy|title=Белорусская гимнастка выиграла бронзу на Кубке Европы|website=times.by}}</ref>. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. [[Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі]] * [https://www.sportedu.by/studentka-bgufk-darya-verenich-zavoevala-medali-na-kubke-evropy-po-hudozhestvennoj-gimnastike/ Студентка БГУФК Дарья Веренич завоевала медали на Кубке Европы по художественной гимнастике]. * [https://minsknews.by/belorusskaya-gimnastka-darya-verenich-zavoevala-chetyre-zolota-na-turnire-v-baku/ Белорусская гимнастка Дарья Веренич завоевала четыре золота на турнире в Баку]. * [https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/ Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье]. ''[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]''. ixr4eb7c3suvqil46j15bckses8o1ak 5160828 5160827 2026-07-04T09:07:09Z Siliyiw 169172 5160828 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вярэніч}}{{Спартсмен|імя=Дар'я Сяргееўна Вярэніч|арыгінал імя=|спецыялізацыя=[[мастацкая гімнастыка]]|грамадзянства={{сцягафікацыя|Беларусь}}}} '''Дар'я Сяргееўна Вярэніч''' ({{Lang-ru|Дарья Сергеевна Веренич}}; нар. [[18 верасня]] [[2006]], [[Гомель]], [[Беларусь]]) — [[Беларусы|беларуская]] [[Мастацкая гімнастыка|гімнастка]]. Спартсмен–інструктар Рэспубліканскага цэнтра алімпійскай падрыхтоўкі па гімнастыцы мастацкай, член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзілася 18 верасня 2006 года ў горадзе [[Гомель]] ([[Беларусь]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://people.onliner.by/2025/09/17/gimnastka-darya-verenich|title=«Хочу выступить под Rammstein!» Знакомьтесь: наша восходящая звезда гимнастики|website=onliner.by}}</ref>. Студэнтка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]]. У 8 гадоў пачала займацца мастацкай гімнастыкай. Трэніравалася пад кіраўніцтвам трэнера Вікторыі Віктараўны Унучкінай у [[Гомель|Гомелі]]. У 2020 годзе пераехала ў [[Мінск]], каб трэніравацца ў Рэспубліканскай дзяржаўнай школе алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам трэнераў Ірыны Юр'еўны Ляпарскай і Юліі Алегаўны Бічун-Камаровай. Праз год стала чэмпіёнкай краіны па мнагабор'і сярод юніёраў<ref name=":0" />. У 2024 годзе Дар'я заваявала залатыя медалі ў практыкаваннях з мячом, булавамі і стужкай на Кубку Басфора ў [[Стамбул|Істанбуле]] ([[Турцыя]]). Пазней, у чэрвені, яна заваявала бронзавы медаль у камандных спаборніцтвах на Гульнях БРІКС 2024 у [[Казань|Казані]] ([[Расія]]). З'яўляецца сярэбраным прызёрам Кубка Беларусі і чэмпіёнкай краіны сярод юніёраў (2021). Удзельніца міжнародных спаборніцтваў. У 2025 годзе Дар'я дэбютавала на Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]] ([[Узбекістан]]). У 2025 годзе дэбютавала ў чэмпіянаце [[Італія|Італіі]] і разам з камандай на адным з этапаў заняла другое месца. У 2026 годзе заваявала залаты медаль у мнагабор'і на турніры Gymnastik International у Фельбах-Шмідэн ([[Германія]]). Яна ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Сафія|Сафіі]] ([[Балгарыя]]). З 10 па 12 красавіка ўдзельнічала ў Кубку свету ў [[Ташкент|Ташкенце]]. У маі выступіла на Кубку Еўропы ў [[Баку]] і заваявала сярэбраны медаль у практыкаваннях з булавамі і бронзавы — у практыкаваннях з абручом<ref>{{Cite web|url=https://times.by/news/belorusskaya-gimnastka-vyigrala-bronzu-na-kubke-evropy|title=Белорусская гимнастка выиграла бронзу на Кубке Европы|website=times.by}}</ref>. == Спартыўная кар'ера == * Сярэбраны прызёр міжнароднага турніру на прызы алімпійскай чэмпіёнкі [[Марына Вікенцьеўна Лобач|Марыны Лобач]] (2020) у камандным заліку<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://skygrace.ru/tag/verenich-darya|title=Дарья Веренич}}</ref>. * Чэмпіёнка Беларусі (2021) сярод юніёрак у мнагабор'і, у практыкаванні са стужкай. * Бронзавы прызёр адкрытага Кубка Беларусі (2023). * Бронзавы прызёр Гульняў БРІКС (2024) у камандным заліку. * Сярэбраны прызёр «Гран-пры» «Нябесная грацыя» — 2024. * Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2024). * Прызёр фінальнага этапу Кубка наймацнейшых спартсменаў па мастацкай гімнастыцы ў [[Масква|Маскве]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/|title=Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Дасягненьне == * Ганаровае званне «Чалавек года» ў намінацыі «Адкрыццё» ([[2026]], [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news320320.html|title=В День Независимости в Гомеле чествовали жителей региона, удостоенных почетного звания «Человек года»|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://t.me/s/DaryaVerenichOfficialGroup Официальный Телеграм-канал Дарьи Веренич]. * [https://newsgomel.by/archive_news/sport/gomelchanka-v-chisle-zvyezd-belorusskoy-khudozhestvennoy-gimnastiki_220156.html Гомельчанка — в числе звёзд белорусской художественной гимнастики]. ''Гомельские ведомости''. [[Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі]] * [https://www.sportedu.by/studentka-bgufk-darya-verenich-zavoevala-medali-na-kubke-evropy-po-hudozhestvennoj-gimnastike/ Студентка БГУФК Дарья Веренич завоевала медали на Кубке Европы по художественной гимнастике]. * [https://minsknews.by/belorusskaya-gimnastka-darya-verenich-zavoevala-chetyre-zolota-na-turnire-v-baku/ Белорусская гимнастка Дарья Веренич завоевала четыре золота на турнире в Баку]. * [https://belta.by/sport/view/gimnastka-verenich-zavoevala-bronzu-finala-kubka-silnejshih-v-mnogoborje-744113-2025/ Гимнастка Веренич завоевала бронзу финала Кубка сильнейших в многоборье]. ''[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]''. l9hjihdwps67tnclesqdu38i1igujnp 14 810269 5160725 2026-07-04T06:22:38Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Франшызы Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія кінасерыі]]» 5160725 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Франшызы Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія кінасерыі]] dcgnoilmg1j5munh4xa2d0vd267nddx 14 810270 5160727 2026-07-04T06:31:31Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Франшызы Disney|Lucasfilm]]» 5160727 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Lucasfilm]] [[Катэгорыя:Франшызы Disney|Lucasfilm]] di20vybesqb3ctdasxlfxgmokly19lw 14 810271 5160729 2026-07-04T06:36:05Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Інды-музыка]] [[Катэгорыя:Жанры альтэрнатыўнага року]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры XX стагоддзя]]» 5160729 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Інды-музыка]] [[Катэгорыя:Жанры альтэрнатыўнага року]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры XX стагоддзя]] owzk5om1ieotz2jjdesscb12fykmqbv 0 810272 5160731 2026-07-04T06:52:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Трубаправод |назва = Газаправод «Дашава — Мінск» |арыгінальная назва = |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |карта = |памер кар...» 5160731 wikitext text/x-wiki {{Трубаправод |назва = Газаправод «Дашава — Мінск» |арыгінальная назва = |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |карта = |памер карты = |альтэрнатыўны тэкст карты = |подпіс карты = |краіна = {{Сцягафікацыя|УССР}}<br>{{Сцягафікацыя|БССР}} |вобласць = |каардынаты = |кірунак = |пачатак = [[Дашава]] |праз = |канец = [[Мінск]] |від = [[Прыродны газ|прыродны газ]] |стан = |уласнік = |праектавальнік = |падраднік = |трубаўкладнік = |пракладка = 1958 — кастрычнік 1960 |кошт = |пуск = 30 кастрычніка 1960 |закрыццё = |даўжыня = 665 км |магутнасць = |прамер = 820 мм |ціск = |кампрэсары = [[Кобрын]] |помпы = |падвод = |адводы = на [[Гомель]] (128 км), пазней на [[Вільнюс]], [[Рыга|Рыгу]] }} '''Газаправо́д «Даша́ва&nbsp;— Мі́нск»''' ({{lang-ru|Газопровод «Дашава — Минск»}})&nbsp;— [[Магістральны трубаправод|магістральны газаправод]], пабудаваны ў 1958—1960 гадах, які ўпершыню забяспечыў цэнтралізаваную падачу [[Прыродны газ|прыроднага газу]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]]. Гэта быў адзін з найбуйнейшых інфраструктурных праектаў свайго часу, які паклаў пачатак першаму этапу масавай газіфікацыі гарадоў і прамысловых прадпрыемстваў Беларусі. Пазней газаправод быў прадоўжаны да [[Вільнюс]]а і [[Рыга|Рыгі]]<ref>{{артыкул |аўтар=Пайкин Е. |загаловак=За обеденным столом — 500 человек |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1976 |дата=20 февраля |старонкі=4}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. == Перадумовы == Да 1960-х гадоў галоўнымі відамі паліва ў БССР заставаліся [[Торф|торф]], [[Дровы|дровы]] і [[Вугаль|вугаль]]. У Мінску ежу гатавалі пераважна на [[прымус]]ах і [[керагаз]]ах, а для ацяплення выкарыстоўваліся дрывяныя печы (у тым ліку і ў шматпавярховых дамах, так званых «[[Сталінка (архітэктура)|сталінках]]»), дровы для якіх захоўваліся ў дваровых адрынах або скляпах. Электрастанцыі (напрыклад, [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]]) працавалі на торфе, здабыча і дастаўка якога патрабавалі велізарных працоўных затрат<ref name="MinskNews">{{cite web |url=https://minsknews.by/plamennyj-privet-iz-proshlogo-kak-prirodnyj-gaz-prishel-v-minsk-chut-bolee-60-let-nazad/ |title=Пламенный привет из прошлого: как природный газ пришел в Минск чуть более 60 лет назад |author= |publisher=Минск-Новости |date=2022-10-15 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Onliner">{{cite web |url=https://realt.onliner.by/2023/09/29/vot-minskie-stalinki-kotorye-pervymi-poluchili-gaz |title=«Раньше в квартирах были печки и керосинки». Знаете минские сталинки, которые первыми получили газ? |author= |publisher=Onliner.by |date=2023-09-29 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. У 1939 годзе, пасля далучэння Заходняй Украіны да [[СССР]], высветлілася, што на гэты рэгіён прыпадае каля 60&nbsp;% усіх разведаных запасаў прыроднага газу Савецкага Саюза. Самым магутным з'яўлялася радовішча каля мястэчка [[Дашава]] ў [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] ([[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]]). У 1948 годзе ад яго быў пабудаваны магутны газаправод на [[Кіеў]], пазней прадоўжаны да [[Масква|Масквы]]<ref name="24tv">{{cite web |url=https://24tv.ua/ru/ukrainskoe_gazovoe_mestorozhdenie_obsluzhivalo_ves_sovetskij_sojuz_n608927 |title=Украинское газовое месторождение обслуживало весь Советский Союз |author= |publisher=24 Канал |date=2015-09-05 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. Рашэнне аб масавым пераводзе эканомікі суседніх рэспублік на прыродны газ было прынята на [[XX з’езд КПСС|ХХ з'ездзе КПСС]] у 1956 годзе па ініцыятыве [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М.&nbsp;С.&nbsp;Хрушчова]]. Прыродны газ каштаваў у разы танней за вугаль, а будаўніцтва труб акуплялася прыкладна за адзін год. Планавалася пракласці адгалінаванні ад буйных радовішчаў Украіны і Расіі да прамысловых цэнтраў, у тым ліку пабудаваць трубу на Мінск і далей у Прыбалтыку<ref name="MinskNews"/><ref name="Onliner"/>. Для арганізацыі забеспячэння горада палівам, распрацоўкі праектаў і каардынацыі работ 30 мая 1957 года было створана Упраўленне газіфікацыі «[[Мінскгаз]]» пад кіраўніцтвам Міхаіла Манцветава<ref name="MinskNews"/>. == Будаўніцтва == Будаўніцтва магістральнага газаправода пачалося ў 1958 годзе і вялося ў цяжкіх умовах багністай і лясістай мясцовасці. Упершыню ў савецкай практыцы прымяняліся трубы вялікага дыяметра&nbsp;— 820 мм. Адначасова ішлі падрыхтоўчыя працы па ўзвядзенні кампрэсарнай станцыі ў горадзе [[Кобрын]]<ref>{{артыкул |аўтар=Носов Р. Б. |загаловак=Трубопроводный транспорт |выданне=Знание |тып=выдавецтва |год=1986 |старонкі=47}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=109, 124}}. Лінейная частка магістралі «Дашава&nbsp;— Мінск» даўжынёй 665 км была завершана за 13 месяцаў&nbsp;— на два месяцы раней за запланаваны тэрмін. Ад асноўнай магістралі паралельна пракладаліся адводы: адзін з першых (даўжынёй 128 км) пайшоў на [[Гомель]]<ref>{{артыкул |аўтар=Паремский Б. |загаловак=Дашавсий газ Белоруссии |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1958 |дата=8 июня |старонкі=2}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=117}}<ref name="MinskNews"/>. == Пуск газу ў Мінск == 30 кастрычніка 1960 года на Цэнтральнай плошчы Мінска (цяпер [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкая плошча]]) адбыўся шматтысячны мітынг, прысвечаны пуску прыроднага газу. У 16:25 над плошчай быў урачыста запалены велізарны газавы факел, што сімвалізавала заканчэнне будаўніцтва асноўнай магістралі<ref name="Onliner"/><ref name="MinskNews"/>. Першымі прыродны газ атрымалі прамысловыя прадпрыемствы, у прыватнасці кавальскі і ліцейны цэхі [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]] і [[Мінская ЦЭЦ-3|ЦЭЦ-3]]. Сярод жылога фонду першымі газіфікаванымі дамамі сталі новабудоўлі аўтазаводцаў № 109, 111 і 113 па Магілёўскай шашы (цяпер [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі праспект]]). Падача газу ў кватэры адбылася 14 лістапада 1960 года пад кіраўніцтвам майстроў «Мінскгаза» Маргарыты Грэковіч і Раісы Мазуравай. Як пісала тагачасная прэса, прыгатаванне ежы на газе абыходзілася гаспадыням у 10—15 разоў танней, чым на дровах, і дазваляла эканоміць да дзвюх гадзін у суткі<ref name="Onliner"/><ref name="SB2020">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/shestdesyat-let-spustya.html |title=Шестьдесят лет спустя |author=Сергей Широков |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2020-11-11 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. 3 ліпеня 1961 года пры дапамозе новага газу ў Мінску быў запалены [[Вечны агонь]] на [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]]<ref name="Onliner"/><ref name="Proregion">{{cite web |url=https://proregion24.by/news/v_strane/belarus--samaya-gazificirovannaya-strana-na-postsovetskom-prostranstve-protyazhennost-gazoprovodov-u-nas-prevyshaet-dlinu-ekvatora/ |title=Беларусь — самая газифицированная страна на постсоветском пространстве |author= |publisher=Proregion24.by |date=2020-06-22 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. == Далейшае развіццё сістэмы і газіфікацыя БССР == Будаўніцтва магістралі паклала пачатак першаму этапу газіфікацыі Беларусі, які доўжыўся з канца 1950-х да сярэдзіны 1970-х гадоў. У савецкія гады блакітнае паліва ў асноўным падводзілася да населеных пунктаў, якія прылягалі непасрэдна да трасы магістральнага газаправода, што патрабавала меншых капіталаўкладанняў. Акрамя Мінска і Гомеля, першымі газ атрымалі [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Скідзель]] і [[Ваўкавыск]]<ref name="SB2024">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20241220142033/https://news.sb.by/articles/istoriya-gazifikatsii-belarusi-chto-zhdet-siriyu-dalshe-kak-gosudarstvo-pomogaet-grazhdanam-delat-pe.html |title=История газификации Беларуси |author= |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2024-12-18 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Proregion"/>. Да 1970 года працягласць газаправодаў сістэмы Мінскага ўпраўлення дасягнула 2600 км. Траса была прадоўжана і з'явіўся газаправод «[[Івацэвічы]]&nbsp;— Вільнюс&nbsp;— Рыга»{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. У 1960-я гады адгалінаванні ад украінскага радовішча пайшлі таксама ў Чэхаславакію і Венгрыю, зрабіўшы ўкраінскі газ важным экспартным таварам<ref name="24tv"/>. Паколькі запасы заходнеўкраінскага газу з часам пачалі вычэрпвацца (агулам з Дашавы ў суседнія рэспублікі было выпампавана больш за 500 млрд кубаметраў газу<ref name="24tv"/>), а патрэбнасці БССР бесперапынна раслі, у 1974 годзе пачаўся другі этап газіфікацыі. Ён быў звязаны з увядзеннем у эксплуатацыю магістралі ад расійскага [[Таржок|Таржка]] да Мінска і Івацэвічаў, што адкрыла доступ да сібірскага газу для поўначы і ўсходу рэспублікі ([[Віцебск]], [[Орша]])<ref>{{артыкул |аўтар=Иванов К. |загаловак=Нефтетрасса «Дружба» |выданне=Политинформатор и агитатор |тып=часопіс |год=1975 |нумар=6 |старонкі=44-46}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}<ref name="SB2024"/>. Да 1991 года вытворчае аб'яднанне «[[Захадтрансгаз]]» (якое вырасла з першых газавых ўпраўленняў) рэалізавала ў БССР і суседніх рэгіёнах больш за 523 мільярды кубаметраў газу, забяспечыўшы палівам большасць ЦЭЦ, прамысловых гігантаў і мільёны кватэр{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трубаправодны транспарт Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Газаправоды СССР]] sj63pem68notrpdmm1ddkk14gv9b6uh 5160732 5160731 2026-07-04T06:53:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Перадумовы */ 5160732 wikitext text/x-wiki {{Трубаправод |назва = Газаправод «Дашава — Мінск» |арыгінальная назва = |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |карта = |памер карты = |альтэрнатыўны тэкст карты = |подпіс карты = |краіна = {{Сцягафікацыя|УССР}}<br>{{Сцягафікацыя|БССР}} |вобласць = |каардынаты = |кірунак = |пачатак = [[Дашава]] |праз = |канец = [[Мінск]] |від = [[Прыродны газ|прыродны газ]] |стан = |уласнік = |праектавальнік = |падраднік = |трубаўкладнік = |пракладка = 1958 — кастрычнік 1960 |кошт = |пуск = 30 кастрычніка 1960 |закрыццё = |даўжыня = 665 км |магутнасць = |прамер = 820 мм |ціск = |кампрэсары = [[Кобрын]] |помпы = |падвод = |адводы = на [[Гомель]] (128 км), пазней на [[Вільнюс]], [[Рыга|Рыгу]] }} '''Газаправо́д «Даша́ва&nbsp;— Мі́нск»''' ({{lang-ru|Газопровод «Дашава — Минск»}})&nbsp;— [[Магістральны трубаправод|магістральны газаправод]], пабудаваны ў 1958—1960 гадах, які ўпершыню забяспечыў цэнтралізаваную падачу [[Прыродны газ|прыроднага газу]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]]. Гэта быў адзін з найбуйнейшых інфраструктурных праектаў свайго часу, які паклаў пачатак першаму этапу масавай газіфікацыі гарадоў і прамысловых прадпрыемстваў Беларусі. Пазней газаправод быў прадоўжаны да [[Вільнюс]]а і [[Рыга|Рыгі]]<ref>{{артыкул |аўтар=Пайкин Е. |загаловак=За обеденным столом — 500 человек |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1976 |дата=20 февраля |старонкі=4}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. == Перадумовы == Да 1960-х гадоў галоўнымі відамі паліва ў БССР заставаліся [[Торф|торф]], [[Дровы|дровы]] і [[Вугаль|вугаль]]. У Мінску ежу гатавалі пераважна на [[прымус|пры́мус]]ах і [[керагаз]]ах, а для ацяплення выкарыстоўваліся дрывяныя печы (у тым ліку і ў шматпавярховых дамах, так званых «[[Сталінка (архітэктура)|сталінках]]»), дровы для якіх захоўваліся ў дваровых адрынах або скляпах. Электрастанцыі (напрыклад, [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]]) працавалі на торфе, здабыча і дастаўка якога патрабавалі велізарных працоўных затрат<ref name="MinskNews">{{cite web |url=https://minsknews.by/plamennyj-privet-iz-proshlogo-kak-prirodnyj-gaz-prishel-v-minsk-chut-bolee-60-let-nazad/ |title=Пламенный привет из прошлого: как природный газ пришел в Минск чуть более 60 лет назад |author= |publisher=Минск-Новости |date=2022-10-15 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Onliner">{{cite web |url=https://realt.onliner.by/2023/09/29/vot-minskie-stalinki-kotorye-pervymi-poluchili-gaz |title=«Раньше в квартирах были печки и керосинки». Знаете минские сталинки, которые первыми получили газ? |author= |publisher=Onliner.by |date=2023-09-29 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. У 1939 годзе, пасля далучэння Заходняй Украіны да [[СССР]], высветлілася, што на гэты рэгіён прыпадае каля 60&nbsp;% усіх разведаных запасаў прыроднага газу Савецкага Саюза. Самым магутным з'яўлялася радовішча каля мястэчка [[Дашава]] ў [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] ([[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]]). У 1948 годзе ад яго быў пабудаваны магутны газаправод на [[Кіеў]], пазней прадоўжаны да [[Масква|Масквы]]<ref name="24tv">{{cite web |url=https://24tv.ua/ru/ukrainskoe_gazovoe_mestorozhdenie_obsluzhivalo_ves_sovetskij_sojuz_n608927 |title=Украинское газовое месторождение обслуживало весь Советский Союз |author= |publisher=24 Канал |date=2015-09-05 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. Рашэнне аб масавым пераводзе эканомікі суседніх рэспублік на прыродны газ было прынята на [[XX з’езд КПСС|ХХ з'ездзе КПСС]] у 1956 годзе па ініцыятыве [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М.&nbsp;С.&nbsp;Хрушчова]]. Прыродны газ каштаваў у разы танней за вугаль, а будаўніцтва труб акуплялася прыкладна за адзін год. Планавалася пракласці адгалінаванні ад буйных радовішчаў Украіны і Расіі да прамысловых цэнтраў, у тым ліку пабудаваць трубу на Мінск і далей у Прыбалтыку<ref name="MinskNews"/><ref name="Onliner"/>. Для арганізацыі забеспячэння горада палівам, распрацоўкі праектаў і каардынацыі работ 30 мая 1957 года было створана Упраўленне газіфікацыі «[[Мінскгаз]]» пад кіраўніцтвам Міхаіла Манцветава<ref name="MinskNews"/>. == Будаўніцтва == Будаўніцтва магістральнага газаправода пачалося ў 1958 годзе і вялося ў цяжкіх умовах багністай і лясістай мясцовасці. Упершыню ў савецкай практыцы прымяняліся трубы вялікага дыяметра&nbsp;— 820 мм. Адначасова ішлі падрыхтоўчыя працы па ўзвядзенні кампрэсарнай станцыі ў горадзе [[Кобрын]]<ref>{{артыкул |аўтар=Носов Р. Б. |загаловак=Трубопроводный транспорт |выданне=Знание |тып=выдавецтва |год=1986 |старонкі=47}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=109, 124}}. Лінейная частка магістралі «Дашава&nbsp;— Мінск» даўжынёй 665 км была завершана за 13 месяцаў&nbsp;— на два месяцы раней за запланаваны тэрмін. Ад асноўнай магістралі паралельна пракладаліся адводы: адзін з першых (даўжынёй 128 км) пайшоў на [[Гомель]]<ref>{{артыкул |аўтар=Паремский Б. |загаловак=Дашавсий газ Белоруссии |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1958 |дата=8 июня |старонкі=2}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=117}}<ref name="MinskNews"/>. == Пуск газу ў Мінск == 30 кастрычніка 1960 года на Цэнтральнай плошчы Мінска (цяпер [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкая плошча]]) адбыўся шматтысячны мітынг, прысвечаны пуску прыроднага газу. У 16:25 над плошчай быў урачыста запалены велізарны газавы факел, што сімвалізавала заканчэнне будаўніцтва асноўнай магістралі<ref name="Onliner"/><ref name="MinskNews"/>. Першымі прыродны газ атрымалі прамысловыя прадпрыемствы, у прыватнасці кавальскі і ліцейны цэхі [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]] і [[Мінская ЦЭЦ-3|ЦЭЦ-3]]. Сярод жылога фонду першымі газіфікаванымі дамамі сталі новабудоўлі аўтазаводцаў № 109, 111 і 113 па Магілёўскай шашы (цяпер [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі праспект]]). Падача газу ў кватэры адбылася 14 лістапада 1960 года пад кіраўніцтвам майстроў «Мінскгаза» Маргарыты Грэковіч і Раісы Мазуравай. Як пісала тагачасная прэса, прыгатаванне ежы на газе абыходзілася гаспадыням у 10—15 разоў танней, чым на дровах, і дазваляла эканоміць да дзвюх гадзін у суткі<ref name="Onliner"/><ref name="SB2020">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/shestdesyat-let-spustya.html |title=Шестьдесят лет спустя |author=Сергей Широков |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2020-11-11 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. 3 ліпеня 1961 года пры дапамозе новага газу ў Мінску быў запалены [[Вечны агонь]] на [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]]<ref name="Onliner"/><ref name="Proregion">{{cite web |url=https://proregion24.by/news/v_strane/belarus--samaya-gazificirovannaya-strana-na-postsovetskom-prostranstve-protyazhennost-gazoprovodov-u-nas-prevyshaet-dlinu-ekvatora/ |title=Беларусь — самая газифицированная страна на постсоветском пространстве |author= |publisher=Proregion24.by |date=2020-06-22 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. == Далейшае развіццё сістэмы і газіфікацыя БССР == Будаўніцтва магістралі паклала пачатак першаму этапу газіфікацыі Беларусі, які доўжыўся з канца 1950-х да сярэдзіны 1970-х гадоў. У савецкія гады блакітнае паліва ў асноўным падводзілася да населеных пунктаў, якія прылягалі непасрэдна да трасы магістральнага газаправода, што патрабавала меншых капіталаўкладанняў. Акрамя Мінска і Гомеля, першымі газ атрымалі [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Скідзель]] і [[Ваўкавыск]]<ref name="SB2024">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20241220142033/https://news.sb.by/articles/istoriya-gazifikatsii-belarusi-chto-zhdet-siriyu-dalshe-kak-gosudarstvo-pomogaet-grazhdanam-delat-pe.html |title=История газификации Беларуси |author= |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2024-12-18 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Proregion"/>. Да 1970 года працягласць газаправодаў сістэмы Мінскага ўпраўлення дасягнула 2600 км. Траса была прадоўжана і з'явіўся газаправод «[[Івацэвічы]]&nbsp;— Вільнюс&nbsp;— Рыга»{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. У 1960-я гады адгалінаванні ад украінскага радовішча пайшлі таксама ў Чэхаславакію і Венгрыю, зрабіўшы ўкраінскі газ важным экспартным таварам<ref name="24tv"/>. Паколькі запасы заходнеўкраінскага газу з часам пачалі вычэрпвацца (агулам з Дашавы ў суседнія рэспублікі было выпампавана больш за 500 млрд кубаметраў газу<ref name="24tv"/>), а патрэбнасці БССР бесперапынна раслі, у 1974 годзе пачаўся другі этап газіфікацыі. Ён быў звязаны з увядзеннем у эксплуатацыю магістралі ад расійскага [[Таржок|Таржка]] да Мінска і Івацэвічаў, што адкрыла доступ да сібірскага газу для поўначы і ўсходу рэспублікі ([[Віцебск]], [[Орша]])<ref>{{артыкул |аўтар=Иванов К. |загаловак=Нефтетрасса «Дружба» |выданне=Политинформатор и агитатор |тып=часопіс |год=1975 |нумар=6 |старонкі=44-46}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}<ref name="SB2024"/>. Да 1991 года вытворчае аб'яднанне «[[Захадтрансгаз]]» (якое вырасла з першых газавых ўпраўленняў) рэалізавала ў БССР і суседніх рэгіёнах больш за 523 мільярды кубаметраў газу, забяспечыўшы палівам большасць ЦЭЦ, прамысловых гігантаў і мільёны кватэр{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трубаправодны транспарт Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Газаправоды СССР]] f9ikrermvs7qnp93hdmgzsj1syykzun 5160733 5160732 2026-07-04T06:54:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Будаўніцтва */ 5160733 wikitext text/x-wiki {{Трубаправод |назва = Газаправод «Дашава — Мінск» |арыгінальная назва = |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |карта = |памер карты = |альтэрнатыўны тэкст карты = |подпіс карты = |краіна = {{Сцягафікацыя|УССР}}<br>{{Сцягафікацыя|БССР}} |вобласць = |каардынаты = |кірунак = |пачатак = [[Дашава]] |праз = |канец = [[Мінск]] |від = [[Прыродны газ|прыродны газ]] |стан = |уласнік = |праектавальнік = |падраднік = |трубаўкладнік = |пракладка = 1958 — кастрычнік 1960 |кошт = |пуск = 30 кастрычніка 1960 |закрыццё = |даўжыня = 665 км |магутнасць = |прамер = 820 мм |ціск = |кампрэсары = [[Кобрын]] |помпы = |падвод = |адводы = на [[Гомель]] (128 км), пазней на [[Вільнюс]], [[Рыга|Рыгу]] }} '''Газаправо́д «Даша́ва&nbsp;— Мі́нск»''' ({{lang-ru|Газопровод «Дашава — Минск»}})&nbsp;— [[Магістральны трубаправод|магістральны газаправод]], пабудаваны ў 1958—1960 гадах, які ўпершыню забяспечыў цэнтралізаваную падачу [[Прыродны газ|прыроднага газу]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]]. Гэта быў адзін з найбуйнейшых інфраструктурных праектаў свайго часу, які паклаў пачатак першаму этапу масавай газіфікацыі гарадоў і прамысловых прадпрыемстваў Беларусі. Пазней газаправод быў прадоўжаны да [[Вільнюс]]а і [[Рыга|Рыгі]]<ref>{{артыкул |аўтар=Пайкин Е. |загаловак=За обеденным столом — 500 человек |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1976 |дата=20 февраля |старонкі=4}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. == Перадумовы == Да 1960-х гадоў галоўнымі відамі паліва ў БССР заставаліся [[Торф|торф]], [[Дровы|дровы]] і [[Вугаль|вугаль]]. У Мінску ежу гатавалі пераважна на [[прымус|пры́мус]]ах і [[керагаз]]ах, а для ацяплення выкарыстоўваліся дрывяныя печы (у тым ліку і ў шматпавярховых дамах, так званых «[[Сталінка (архітэктура)|сталінках]]»), дровы для якіх захоўваліся ў дваровых адрынах або скляпах. Электрастанцыі (напрыклад, [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]]) працавалі на торфе, здабыча і дастаўка якога патрабавалі велізарных працоўных затрат<ref name="MinskNews">{{cite web |url=https://minsknews.by/plamennyj-privet-iz-proshlogo-kak-prirodnyj-gaz-prishel-v-minsk-chut-bolee-60-let-nazad/ |title=Пламенный привет из прошлого: как природный газ пришел в Минск чуть более 60 лет назад |author= |publisher=Минск-Новости |date=2022-10-15 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Onliner">{{cite web |url=https://realt.onliner.by/2023/09/29/vot-minskie-stalinki-kotorye-pervymi-poluchili-gaz |title=«Раньше в квартирах были печки и керосинки». Знаете минские сталинки, которые первыми получили газ? |author= |publisher=Onliner.by |date=2023-09-29 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. У 1939 годзе, пасля далучэння Заходняй Украіны да [[СССР]], высветлілася, што на гэты рэгіён прыпадае каля 60&nbsp;% усіх разведаных запасаў прыроднага газу Савецкага Саюза. Самым магутным з'яўлялася радовішча каля мястэчка [[Дашава]] ў [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] ([[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]]). У 1948 годзе ад яго быў пабудаваны магутны газаправод на [[Кіеў]], пазней прадоўжаны да [[Масква|Масквы]]<ref name="24tv">{{cite web |url=https://24tv.ua/ru/ukrainskoe_gazovoe_mestorozhdenie_obsluzhivalo_ves_sovetskij_sojuz_n608927 |title=Украинское газовое месторождение обслуживало весь Советский Союз |author= |publisher=24 Канал |date=2015-09-05 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. Рашэнне аб масавым пераводзе эканомікі суседніх рэспублік на прыродны газ было прынята на [[XX з’езд КПСС|ХХ з'ездзе КПСС]] у 1956 годзе па ініцыятыве [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М.&nbsp;С.&nbsp;Хрушчова]]. Прыродны газ каштаваў у разы танней за вугаль, а будаўніцтва труб акуплялася прыкладна за адзін год. Планавалася пракласці адгалінаванні ад буйных радовішчаў Украіны і Расіі да прамысловых цэнтраў, у тым ліку пабудаваць трубу на Мінск і далей у [[Прыбалтыка|Прыбалтыку]]<ref name="MinskNews"/><ref name="Onliner"/>. Для арганізацыі забеспячэння горада палівам, распрацоўкі праектаў і каардынацыі работ 30 мая 1957 года было створана Упраўленне газіфікацыі «[[Мінскгаз]]» пад кіраўніцтвам Міхаіла Манцветава<ref name="MinskNews"/>. == Будаўніцтва == Будаўніцтва магістральнага газаправода пачалося ў 1958 годзе і вялося ў цяжкіх умовах багністай і лясістай мясцовасці. Упершыню ў савецкай практыцы прымяняліся трубы вялікага дыяметра&nbsp;— 820 мм. Адначасова ішлі падрыхтоўчыя працы па ўзвядзенні кампрэсарнай станцыі ў горадзе [[Кобрын]]<ref>{{артыкул |аўтар=Носов Р. Б. |загаловак=Трубопроводный транспорт |выданне=Знание |тып=выдавецтва |год=1986 |старонкі=47}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=109, 124}}. Лінейная частка магістралі «Дашава&nbsp;— Мінск» даўжынёй 665 км была завершана за 13 месяцаў&nbsp;— на два месяцы раней за запланаваны тэрмін. Ад асноўнай магістралі паралельна пракладаліся адводы: адзін з першых (даўжынёй 128 км) пайшоў на [[Гомель]]<ref>{{артыкул |аўтар=Паремский Б. |загаловак=Дашавсий газ Белоруссии |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1958 |дата=8 июня |старонкі=2}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=117}}<ref name="MinskNews"/>. == Пуск газу ў Мінск == 30 кастрычніка 1960 года на Цэнтральнай плошчы Мінска (цяпер [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкая плошча]]) адбыўся шматтысячны мітынг, прысвечаны пуску прыроднага газу. У 16:25 над плошчай быў урачыста запалены велізарны газавы факел, што сімвалізавала заканчэнне будаўніцтва асноўнай магістралі<ref name="Onliner"/><ref name="MinskNews"/>. Першымі прыродны газ атрымалі прамысловыя прадпрыемствы, у прыватнасці кавальскі і ліцейны цэхі [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]] і [[Мінская ЦЭЦ-3|ЦЭЦ-3]]. Сярод жылога фонду першымі газіфікаванымі дамамі сталі новабудоўлі аўтазаводцаў № 109, 111 і 113 па Магілёўскай шашы (цяпер [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі праспект]]). Падача газу ў кватэры адбылася 14 лістапада 1960 года пад кіраўніцтвам майстроў «Мінскгаза» Маргарыты Граковіч і Раісы Мазуравай. Як пісала тагачасная прэса, прыгатаванне ежы на газе абыходзілася гаспадыням у 10—15 разоў танней, чым на дровах, і дазваляла эканоміць да дзвюх гадзін у суткі<ref name="Onliner"/><ref name="SB2020">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/shestdesyat-let-spustya.html |title=Шестьдесят лет спустя |author=Сергей Широков |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2020-11-11 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. 3 ліпеня 1961 года пры дапамозе новага газу ў Мінску быў запалены [[Вечны агонь]] на [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]]<ref name="Onliner"/><ref name="Proregion">{{cite web |url=https://proregion24.by/news/v_strane/belarus--samaya-gazificirovannaya-strana-na-postsovetskom-prostranstve-protyazhennost-gazoprovodov-u-nas-prevyshaet-dlinu-ekvatora/ |title=Беларусь — самая газифицированная страна на постсоветском пространстве |author= |publisher=Proregion24.by |date=2020-06-22 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. == Далейшае развіццё сістэмы і газіфікацыя БССР == Будаўніцтва магістралі паклала пачатак першаму этапу газіфікацыі Беларусі, які доўжыўся з канца 1950-х да сярэдзіны 1970-х гадоў. У савецкія гады блакітнае паліва ў асноўным падводзілася да населеных пунктаў, якія прылягалі непасрэдна да трасы магістральнага газаправода, што патрабавала меншых капіталаўкладанняў. Акрамя Мінска і Гомеля, першымі газ атрымалі [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Скідзель]] і [[Ваўкавыск]]<ref name="SB2024">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20241220142033/https://news.sb.by/articles/istoriya-gazifikatsii-belarusi-chto-zhdet-siriyu-dalshe-kak-gosudarstvo-pomogaet-grazhdanam-delat-pe.html |title=История газификации Беларуси |author= |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2024-12-18 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Proregion"/>. Да 1970 года працягласць газаправодаў сістэмы Мінскага ўпраўлення дасягнула 2600 км. Траса была прадоўжана і з'явіўся газаправод «[[Івацэвічы]]&nbsp;— Вільнюс&nbsp;— Рыга»{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. У 1960-я гады адгалінаванні ад украінскага радовішча пайшлі таксама ў Чэхаславакію і Венгрыю, зрабіўшы ўкраінскі газ важным экспартным таварам<ref name="24tv"/>. Паколькі запасы заходнеўкраінскага газу з часам пачалі вычэрпвацца (агулам з Дашавы ў суседнія рэспублікі было выпампавана больш за 500 млрд кубаметраў газу<ref name="24tv"/>), а патрэбнасці БССР бесперапынна раслі, у 1974 годзе пачаўся другі этап газіфікацыі. Ён быў звязаны з увядзеннем у эксплуатацыю магістралі ад расійскага [[Таржок|Таржка]] да Мінска і Івацэвічаў, што адкрыла доступ да сібірскага газу для поўначы і ўсходу рэспублікі ([[Віцебск]], [[Орша]])<ref>{{артыкул |аўтар=Иванов К. |загаловак=Нефтетрасса «Дружба» |выданне=Политинформатор и агитатор |тып=часопіс |год=1975 |нумар=6 |старонкі=44-46}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}<ref name="SB2024"/>. Да 1991 года вытворчае аб'яднанне «[[Захадтрансгаз]]», якое вырасла з першых газавых ўпраўленняў, рэалізавала ў БССР і суседніх рэгіёнах больш за 523 мільярды кубаметраў газу, забяспечыўшы палівам большасць ЦЭЦ, прамысловых гігантаў і мільёны кватэр{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трубаправодны транспарт Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Газаправоды СССР]] 2gok7jct2girevcw3ykmgyehw3sokf9 5160734 5160733 2026-07-04T06:55:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1960 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160734 wikitext text/x-wiki {{Трубаправод |назва = Газаправод «Дашава — Мінск» |арыгінальная назва = |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |карта = |памер карты = |альтэрнатыўны тэкст карты = |подпіс карты = |краіна = {{Сцягафікацыя|УССР}}<br>{{Сцягафікацыя|БССР}} |вобласць = |каардынаты = |кірунак = |пачатак = [[Дашава]] |праз = |канец = [[Мінск]] |від = [[Прыродны газ|прыродны газ]] |стан = |уласнік = |праектавальнік = |падраднік = |трубаўкладнік = |пракладка = 1958 — кастрычнік 1960 |кошт = |пуск = 30 кастрычніка 1960 |закрыццё = |даўжыня = 665 км |магутнасць = |прамер = 820 мм |ціск = |кампрэсары = [[Кобрын]] |помпы = |падвод = |адводы = на [[Гомель]] (128 км), пазней на [[Вільнюс]], [[Рыга|Рыгу]] }} '''Газаправо́д «Даша́ва&nbsp;— Мі́нск»''' ({{lang-ru|Газопровод «Дашава — Минск»}})&nbsp;— [[Магістральны трубаправод|магістральны газаправод]], пабудаваны ў 1958—1960 гадах, які ўпершыню забяспечыў цэнтралізаваную падачу [[Прыродны газ|прыроднага газу]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]]. Гэта быў адзін з найбуйнейшых інфраструктурных праектаў свайго часу, які паклаў пачатак першаму этапу масавай газіфікацыі гарадоў і прамысловых прадпрыемстваў Беларусі. Пазней газаправод быў прадоўжаны да [[Вільнюс]]а і [[Рыга|Рыгі]]<ref>{{артыкул |аўтар=Пайкин Е. |загаловак=За обеденным столом — 500 человек |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1976 |дата=20 февраля |старонкі=4}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. == Перадумовы == Да 1960-х гадоў галоўнымі відамі паліва ў БССР заставаліся [[Торф|торф]], [[Дровы|дровы]] і [[Вугаль|вугаль]]. У Мінску ежу гатавалі пераважна на [[прымус|пры́мус]]ах і [[керагаз]]ах, а для ацяплення выкарыстоўваліся дрывяныя печы (у тым ліку і ў шматпавярховых дамах, так званых «[[Сталінка (архітэктура)|сталінках]]»), дровы для якіх захоўваліся ў дваровых адрынах або скляпах. Электрастанцыі (напрыклад, [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]]) працавалі на торфе, здабыча і дастаўка якога патрабавалі велізарных працоўных затрат<ref name="MinskNews">{{cite web |url=https://minsknews.by/plamennyj-privet-iz-proshlogo-kak-prirodnyj-gaz-prishel-v-minsk-chut-bolee-60-let-nazad/ |title=Пламенный привет из прошлого: как природный газ пришел в Минск чуть более 60 лет назад |author= |publisher=Минск-Новости |date=2022-10-15 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Onliner">{{cite web |url=https://realt.onliner.by/2023/09/29/vot-minskie-stalinki-kotorye-pervymi-poluchili-gaz |title=«Раньше в квартирах были печки и керосинки». Знаете минские сталинки, которые первыми получили газ? |author= |publisher=Onliner.by |date=2023-09-29 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. У 1939 годзе, пасля далучэння Заходняй Украіны да [[СССР]], высветлілася, што на гэты рэгіён прыпадае каля 60&nbsp;% усіх разведаных запасаў прыроднага газу Савецкага Саюза. Самым магутным з'яўлялася радовішча каля мястэчка [[Дашава]] ў [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] ([[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]]). У 1948 годзе ад яго быў пабудаваны магутны газаправод на [[Кіеў]], пазней прадоўжаны да [[Масква|Масквы]]<ref name="24tv">{{cite web |url=https://24tv.ua/ru/ukrainskoe_gazovoe_mestorozhdenie_obsluzhivalo_ves_sovetskij_sojuz_n608927 |title=Украинское газовое месторождение обслуживало весь Советский Союз |author= |publisher=24 Канал |date=2015-09-05 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. Рашэнне аб масавым пераводзе эканомікі суседніх рэспублік на прыродны газ было прынята на [[XX з’езд КПСС|ХХ з'ездзе КПСС]] у 1956 годзе па ініцыятыве [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М.&nbsp;С.&nbsp;Хрушчова]]. Прыродны газ каштаваў у разы танней за вугаль, а будаўніцтва труб акуплялася прыкладна за адзін год. Планавалася пракласці адгалінаванні ад буйных радовішчаў Украіны і Расіі да прамысловых цэнтраў, у тым ліку пабудаваць трубу на Мінск і далей у [[Прыбалтыка|Прыбалтыку]]<ref name="MinskNews"/><ref name="Onliner"/>. Для арганізацыі забеспячэння горада палівам, распрацоўкі праектаў і каардынацыі работ 30 мая 1957 года было створана Упраўленне газіфікацыі «[[Мінскгаз]]» пад кіраўніцтвам Міхаіла Манцветава<ref name="MinskNews"/>. == Будаўніцтва == Будаўніцтва магістральнага газаправода пачалося ў 1958 годзе і вялося ў цяжкіх умовах багністай і лясістай мясцовасці. Упершыню ў савецкай практыцы прымяняліся трубы вялікага дыяметра&nbsp;— 820 мм. Адначасова ішлі падрыхтоўчыя працы па ўзвядзенні кампрэсарнай станцыі ў горадзе [[Кобрын]]<ref>{{артыкул |аўтар=Носов Р. Б. |загаловак=Трубопроводный транспорт |выданне=Знание |тып=выдавецтва |год=1986 |старонкі=47}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=109, 124}}. Лінейная частка магістралі «Дашава&nbsp;— Мінск» даўжынёй 665 км была завершана за 13 месяцаў&nbsp;— на два месяцы раней за запланаваны тэрмін. Ад асноўнай магістралі паралельна пракладаліся адводы: адзін з першых (даўжынёй 128 км) пайшоў на [[Гомель]]<ref>{{артыкул |аўтар=Паремский Б. |загаловак=Дашавсий газ Белоруссии |выданне=Советская Белоруссия |тып=газета |год=1958 |дата=8 июня |старонкі=2}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=117}}<ref name="MinskNews"/>. == Пуск газу ў Мінск == 30 кастрычніка 1960 года на Цэнтральнай плошчы Мінска (цяпер [[Кастрычніцкая плошча (Мінск)|Кастрычніцкая плошча]]) адбыўся шматтысячны мітынг, прысвечаны пуску прыроднага газу. У 16:25 над плошчай быў урачыста запалены велізарны газавы факел, што сімвалізавала заканчэнне будаўніцтва асноўнай магістралі<ref name="Onliner"/><ref name="MinskNews"/>. Першымі прыродны газ атрымалі прамысловыя прадпрыемствы, у прыватнасці кавальскі і ліцейны цэхі [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]] і [[Мінская ЦЭЦ-3|ЦЭЦ-3]]. Сярод жылога фонду першымі газіфікаванымі дамамі сталі новабудоўлі аўтазаводцаў № 109, 111 і 113 па Магілёўскай шашы (цяпер [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі праспект]]). Падача газу ў кватэры адбылася 14 лістапада 1960 года пад кіраўніцтвам майстроў «Мінскгаза» Маргарыты Граковіч і Раісы Мазуравай. Як пісала тагачасная прэса, прыгатаванне ежы на газе абыходзілася гаспадыням у 10—15 разоў танней, чым на дровах, і дазваляла эканоміць да дзвюх гадзін у суткі<ref name="Onliner"/><ref name="SB2020">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/shestdesyat-let-spustya.html |title=Шестьдесят лет спустя |author=Сергей Широков |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2020-11-11 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. 3 ліпеня 1961 года пры дапамозе новага газу ў Мінску быў запалены [[Вечны агонь]] на [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]]<ref name="Onliner"/><ref name="Proregion">{{cite web |url=https://proregion24.by/news/v_strane/belarus--samaya-gazificirovannaya-strana-na-postsovetskom-prostranstve-protyazhennost-gazoprovodov-u-nas-prevyshaet-dlinu-ekvatora/ |title=Беларусь — самая газифицированная страна на постсоветском пространстве |author= |publisher=Proregion24.by |date=2020-06-22 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref>. == Далейшае развіццё сістэмы і газіфікацыя БССР == Будаўніцтва магістралі паклала пачатак першаму этапу газіфікацыі Беларусі, які доўжыўся з канца 1950-х да сярэдзіны 1970-х гадоў. У савецкія гады блакітнае паліва ў асноўным падводзілася да населеных пунктаў, якія прылягалі непасрэдна да трасы магістральнага газаправода, што патрабавала меншых капіталаўкладанняў. Акрамя Мінска і Гомеля, першымі газ атрымалі [[Брэст]], [[Гродна]], [[Масты]], [[Скідзель]] і [[Ваўкавыск]]<ref name="SB2024">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20241220142033/https://news.sb.by/articles/istoriya-gazifikatsii-belarusi-chto-zhdet-siriyu-dalshe-kak-gosudarstvo-pomogaet-grazhdanam-delat-pe.html |title=История газификации Беларуси |author= |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2024-12-18 |accessdate=2026-07-03 |lang=ru}}</ref><ref name="Proregion"/>. Да 1970 года працягласць газаправодаў сістэмы Мінскага ўпраўлення дасягнула 2600 км. Траса была прадоўжана і з'явіўся газаправод «[[Івацэвічы]]&nbsp;— Вільнюс&nbsp;— Рыга»{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}. У 1960-я гады адгалінаванні ад украінскага радовішча пайшлі таксама ў Чэхаславакію і Венгрыю, зрабіўшы ўкраінскі газ важным экспартным таварам<ref name="24tv"/>. Паколькі запасы заходнеўкраінскага газу з часам пачалі вычэрпвацца (агулам з Дашавы ў суседнія рэспублікі было выпампавана больш за 500 млрд кубаметраў газу<ref name="24tv"/>), а патрэбнасці БССР бесперапынна раслі, у 1974 годзе пачаўся другі этап газіфікацыі. Ён быў звязаны з увядзеннем у эксплуатацыю магістралі ад расійскага [[Таржок|Таржка]] да Мінска і Івацэвічаў, што адкрыла доступ да сібірскага газу для поўначы і ўсходу рэспублікі ([[Віцебск]], [[Орша]])<ref>{{артыкул |аўтар=Иванов К. |загаловак=Нефтетрасса «Дружба» |выданне=Политинформатор и агитатор |тып=часопіс |год=1975 |нумар=6 |старонкі=44-46}}</ref>{{sfn|Цімафееў|2013|с=124}}<ref name="SB2024"/>. Да 1991 года вытворчае аб'яднанне «[[Захадтрансгаз]]», якое вырасла з першых газавых ўпраўленняў, рэалізавала ў БССР і суседніх рэгіёнах больш за 523 мільярды кубаметраў газу, забяспечыўшы палівам большасць ЦЭЦ, прамысловых гігантаў і мільёны кватэр{{sfn|Цімафееў|2013|с=182}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Цімафееў Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Віцебск |выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трубаправодны транспарт Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Газаправоды СССР]] dto63ahnoku76pjcgelmgwfd8biejnx 0 810273 5160737 2026-07-04T07:07:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |арыгінал назвы = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |скарачэнне = GStA PK |лагатып = Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz - Logografie.png |шырыня лагатыпа = 250px |выява = Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg |шырыня выявы = 250...» 5160737 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |арыгінал назвы = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |скарачэнне = GStA PK |лагатып = Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz - Logografie.png |шырыня лагатыпа = 250px |выява = Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg |шырыня выявы = 250px |подпіс выявы = Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне |тып = дзяржаўны архіў |краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} |месцазнаходжанне = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |адрас = Archivstraße 12–14 |заснавана = [[1598]] |кіраўнік = [[Ульрыке Хёральт]] |мацярынская арганізацыя = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] }} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады Маркграфства Брандэнбург з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад Усходняй Прусіі, Памераніі, Сілезіі, Познані і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у Польшчу<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Установы, заснаваныя ў 1598 годзе]] [[Катэгорыя:Здані і збудаванні Берліна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] abgad5iohfgo2m2u1tuwy7hvye9dcgj 5160738 5160737 2026-07-04T07:07:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160738 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |альтэрнатыўная = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz - Logografie.png |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = GStA PK |назва_папярэдніка = Прускі таемны дзяржаўны архіў |назва_пераемніка = |членства = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |тып_цэнтра = Месцазнаходжанне |цэнтр = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |тып = дзяржаўны архіў |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Кіраўнік |імя_кіраўніка1 = [[Ульрыке Хёральт]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = [[1598]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = Archivstraße 12–14 |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] |вікісховішча = Category:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz }} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады Маркграфства Брандэнбург з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад Усходняй Прусіі, Памераніі, Сілезіі, Познані і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у Польшчу<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Установы, заснаваныя ў 1598 годзе]] [[Катэгорыя:Здані і збудаванні Берліна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] 6sh45ule0mvuux8xqnohe7f8m7k79m2 5160739 5160738 2026-07-04T07:08:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160739 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |альтэрнатыўная = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = GStA PK |назва_папярэдніка = Прускі таемны дзяржаўны архіў |назва_пераемніка = |членства = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |тып_цэнтра = Месцазнаходжанне |цэнтр = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |тып = дзяржаўны архіў |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Кіраўнік |імя_кіраўніка1 = [[Ульрыке Хёральт]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = [[1598]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = Archivstraße 12–14 |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] |вікісховішча = Category:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz |выява=Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg|апісанне_выявы=Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне}} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады Маркграфства Брандэнбург з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад Усходняй Прусіі, Памераніі, Сілезіі, Познані і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у Польшчу<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Установы, заснаваныя ў 1598 годзе]] [[Катэгорыя:Здані і збудаванні Берліна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] o27oeuyk24fcym0uqct4jqyp47b15w9 5160743 5160739 2026-07-04T07:11:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Скрадзеныя польскія архівы */ 5160743 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |альтэрнатыўная = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = GStA PK |назва_папярэдніка = Прускі таемны дзяржаўны архіў |назва_пераемніка = |членства = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |тып_цэнтра = Месцазнаходжанне |цэнтр = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |тып = дзяржаўны архіў |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Кіраўнік |імя_кіраўніка1 = [[Ульрыке Хёральт]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = [[1598]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = Archivstraße 12–14 |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] |вікісховішча = Category:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz |выява=Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg|апісанне_выявы=Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне}} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады [[Маркграфства Брандэнбург]] з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], [[Памеранія (правінцыя)|Памераніі]], [[Сілезія (правінцыя)|Сілезіі]], [[Позен (правінцыя)|Позена]] і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у [[Польшча|Польшчу]]<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Установы, заснаваныя ў 1598 годзе]] [[Катэгорыя:Здані і збудаванні Берліна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] 7aid7aadzljdlvghtywn581i3tx3psi 5160745 5160743 2026-07-04T07:11:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Здані і збудаванні Берліна]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160745 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |альтэрнатыўная = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = GStA PK |назва_папярэдніка = Прускі таемны дзяржаўны архіў |назва_пераемніка = |членства = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |тып_цэнтра = Месцазнаходжанне |цэнтр = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |тып = дзяржаўны архіў |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Кіраўнік |імя_кіраўніка1 = [[Ульрыке Хёральт]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = [[1598]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = Archivstraße 12–14 |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] |вікісховішча = Category:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz |выява=Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg|апісанне_выявы=Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне}} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады [[Маркграфства Брандэнбург]] з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], [[Памеранія (правінцыя)|Памераніі]], [[Сілезія (правінцыя)|Сілезіі]], [[Позен (правінцыя)|Позена]] і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у [[Польшча|Польшчу]]<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Установы, заснаваныя ў 1598 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] 4wjqmb1xnk0riss8bvdzeq9m3qqneyf 5160746 5160745 2026-07-04T07:11:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Установы, заснаваныя ў 1598 годзе]]; +[[Катэгорыя:Арганізацыі Берліна]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160746 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |альтэрнатыўная = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = GStA PK |назва_папярэдніка = Прускі таемны дзяржаўны архіў |назва_пераемніка = |членства = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |тып_цэнтра = Месцазнаходжанне |цэнтр = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |тып = дзяржаўны архіў |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Кіраўнік |імя_кіраўніка1 = [[Ульрыке Хёральт]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = [[1598]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = Archivstraße 12–14 |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] |вікісховішча = Category:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz |выява=Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg|апісанне_выявы=Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне}} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады [[Маркграфства Брандэнбург]] з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], [[Памеранія (правінцыя)|Памераніі]], [[Сілезія (правінцыя)|Сілезіі]], [[Позен (правінцыя)|Позена]] і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у [[Польшча|Польшчу]]<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Берліна]] 0i1gb7namyr0reoh89h8htp06ah5yik 5160747 5160746 2026-07-04T07:11:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Фонд прускай культурнай спадчыны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160747 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны |альтэрнатыўная = {{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = 250px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = 250px |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = GStA PK |назва_папярэдніка = Прускі таемны дзяржаўны архіў |назва_пераемніка = |членства = [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |тып_цэнтра = Месцазнаходжанне |цэнтр = [[Берлін]], [[Далем (Берлін)|Далем]] |тып = дзяржаўны архіў |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = Кіраўнік |імя_кіраўніка1 = [[Ульрыке Хёральт]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = [[1598]] |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = Archivstraße 12–14 |сайт = [https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ gsta.preussischer-kulturbesitz.de] |вікісховішча = Category:Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz |выява=Archivgebäude Archivstr 12-14 02.jpg|апісанне_выявы=Галоўны ўваход у будынак архіва ў Берліне}} '''Тае́мны дзяржа́ўны архі́ў пру́скай культу́рнай спа́дчыны''' ({{lang-de|Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz}}, скарочана ''GStA PK''), раней вядомы як ''Прускі таемны дзяржаўны архіў'' ({{lang-de|Preußisches Geheimes Staatsarchiv}})&nbsp;— установа ў складзе [[Фонд прускай культурнай спадчыны|Фонду прускай культурнай спадчыны]], размешчаная ў [[Берлін]]ы. З'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных архіваў [[Германія|Германіі]] і змяшчае гістарычна значныя дакументы Брандэнбурга і Прусіі, у тым ліку архівы дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]], прускай арміі, правінцыйных улад і палітычных арганізацый. На сённяшні дзень у архіве захоўваецца каля 38 тысяч пагонных метраў архіўных матэрыялаў і каля 190 тысяч тамоў бібліятэчнага фонду<ref name="gsta">{{cite web |url=https://gsta.preussischer-kulturbesitz.de/ |title=Homepage des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |publisher=GStA PK |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref><ref name="spk">{{cite web |url=https://www.preussischer-kulturbesitz.de/en/about-us/spk-institutions/prussian-secret-state-archives.html |title=Prussian Secret State Archives |publisher=Stiftung Preußischer Kulturbesitz |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Архіў ахоплівае каля дзевяці стагоддзяў еўрапейскай гісторыі, у тым ліку дакументы часоў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. == Прававыя асновы і задачы == Дзякуючы прыналежнасці да Фонду прускай культурнай спадчыны (SPK), установа падпарадкоўваецца прававым нормам федэральнага ўзроўню. Фонд быў заснаваны законам ад [[25 ліпеня]] [[1957]] года, а сам архіў (які на той момант называўся Берлінскім галоўным архівам) быў уключаны ў яго склад у [[1963]] годзе. Згодна з законам ад 6 верасня 1965 года, архіў таксама адказвае за захаванне пэўных дакументаў з былых прускіх усходніх правінцый<ref name="archivportal">{{cite web |url=https://www.archivportal-d.de/content/aktuelles/archivportal-d/archive-stellen-sich-vor-das-geheime-staatsarchiv-preussischer-kulturbesitz |title=Archives introduce themselves - The Secret State Archives Prussian Cultural Heritage |publisher=Archivportal-D |date=19.12.2022 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=en}}</ref>. Свая дзейнасць установы рэгулюецца федэральным законам аб архівах, а таксама ўнутранымі правіламі карыстання. Згодна з імі, галоўнымі задачамі з'яўляюцца захаванне, каталагізацыя, прадастаўленне доступу і вывучэнне гістарычных дакументаў. Арганізацыя праводзіць ацэнку архіўнай каштоўнасці прапанаваных матэрыялаў і прымае прыватныя спадчыны, сямейныя архівы, дакументы таварыстваў і калекцыі, звязаныя з гісторыяй Брандэнбурга і Прусіі. == Юрысдыкцыя і фонды == Кампетэнцыя архіва вызначана тэрытарыяльнымі і адміністрацыйна-гістарычнымі межамі. Ён адказвае за цэнтральныя ўстановы Брандэнбурга і Прусіі, пачынаючы ад [[Маркграфства Брандэнбург]] (дакументы з 1188 года), праз [[Курфюрства Брандэнбург]] і [[Каралеўства Прусія]] (з 1701 года), да [[Свабодная дзяржава Прусія|Свабоднай дзяржавы Прусія]] (з 1918 года), а таксама за дакументы прускіх парламентаў з 1847 года. З канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў склад фондаў таксама ўваходзіць Брандэнбургска-прускі хатні архіў (BPH). У адрозненне ад Федэральнага ваеннага архіва, Таемны дзяржаўны архіў захоўвае ваенныя дакументы прускай арміі, створаныя да 1867—1868 гадоў. Дакументы па знешняй палітыцы да стварэння [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] ў 1871 годзе таксама знаходзяцца тут, у той час як пазнейшыя перададзены ў Палітычны архіў Міністэрства замежных спраў або Федэральны архіў. Адносіны Прусіі з іншымі нямецкімі дзяржавамі і [[Ватыкан]]ам фіксуюцца ў фондах да 1918 года<ref name="archivportal"/>. [[Файл:Forschungssaal des GStA PK.jpg|міні|Даследчая зала архіва]] Архіўная тэктоніка ўстановы ўключае цэнтральныя органы ўлады [[Маркграфства Брандэнбург]] з 1188 года, цэнтральныя адміністрацыйныя і судовыя органы Брандэнбурга і Прусіі да 1808 года (уключаючы Тайны савет, Кабінет і Генеральную дырэкторыю). Акрамя таго, тут захоўваюцца дакументы спецыяльных адміністрацый пераходнага перыяду 1806—1815 гадоў, уключаючы дакументы [[Каралеўства Вестфалія]]. Шырока прадстаўлены матэрыялы вышэйшых дзяржаўных органаў Прусіі, такіх як Дзяржаўны савет, розныя міністэрствы (унутраных спраў, фінансаў, юстыцыі, эканомікі), а таксама дакументы прускіх парламентаў за перыяд 1847—1933 гадоў. Асобнымі блокамі выступаюць архівы Фонду прускай культурнай спадчыны з 1957 года, дакументы дынастыі Гогенцолернаў, матэрыялы прускай арміі да 1867 года, а таксама дакументы правінцыйных і мясцовых улад [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]], [[Памеранія (правінцыя)|Памераніі]], [[Сілезія (правінцыя)|Сілезіі]], [[Позен (правінцыя)|Позена]] і іншых рэгіёнаў. У архіве таксама маюцца недзяржаўныя фонды, сярод якіх архівы палітычных партый, навуковых таварыстваў, масонскіх лож, прыватныя сямейныя архівы, а таксама калекцыі рукапісаў, карт, пячатак і гістарычных фотаздымкаў. === Скрадзеныя польскія архівы === У фондах Таемнага дзяржаўнага архіва знаходзяцца 74 сярэднявечныя дакументы, якія былі скрадзены ў 1940 годзе гітлераўскімі акупантамі з [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўнага архіва старажытных актаў]] у Варшаве. Пасля вайны гэтыя матэрыялы былі інтэграваны ў фонды берлінскай установы. Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні польскага боку, яны да гэтага часу не вернуты законным уладальнікам у [[Польшча|Польшчу]]<ref>{{артыкул |аўтар=Polak W. |загаловак=Niemcy muszą natychmiast zwrócić polskie skarby zrabowane z Archiwum Głównego Akt Dawnych! |выданне=wPolityce.pl |тып=партал |год=2022 |спасылка=https://wpolityce.pl/kultura/616988-niemcy-musza-natychmiast-zwrocic-polskie-skarby}}</ref>. == Гісторыя == === XIII стагоддзе — 1803 год === Спробы захаваць маркграфскія, а пазней курфюрскія брандэнбургскія дакументы фіксуюцца з 1282 года. Спачатку яны захоўваліся ў розных умацаваных месцах, такіх як [[Тангермюндэ]] і [[Брандэнбург-на-Хафелі]]. Пасля прыходу да ўлады дынастыі [[Гогенцолерны|Гогенцолернаў]] у 1415 годзе горад [[Берлін-Кёльн]] стаў галоўным месцам захавання актаў, якія спачатку размяшчаліся ў Шэрым манастыры, а пазней у [[Берлінскі гарадскі замак|Берлінскім гарадскім замку]]. У 1598 годзе курфюрст [[Ёган Георг (курфюрст Брандэнбурга)|Ёган Георг]] прызначыў першага спецыялізаванага архіварыуса, Эразма Лангенгайна, што надало Таемнаму архіву інстытуцыянальную бесперапыннасць. У 1604 годзе быў створаны Тайны савет, і архіў стаў выконваць функцыю яго рэгістратуры. Падчас [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовай вайны]] архівы неаднаразова эвакуяваліся, што прывяло да бязладзіцы ў дакументах. У 1639 годзе архіварыус Крыстаф Шонебек правёў маштабную сістэматызацыю, падзяліўшы матэрыялы на 62 (пазней 69) рэпазіторыі па тэрытарыяльных і тэматычных прыкметах. Гэтая сістэма праіснавала да сярэдзіны XIX стагоддзя. У 1803 годзе архіў атрымаў назву «Таемны дзяржаўны архіў», што падкрэсліла яго цэнтральны дзяржаўны статус<ref name="spk"/>. === 1803—1874 гады === Рэформы Штэйна-Гардэнберга пасля 1806 года значна паўплывалі на статус архіва. У 1810 годзе ён быў падпарадкаваны Дзяржаўнай канцылярыі. Пасля заканчэння [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у 1815 годзе архіў прыняў дакументы былога [[Каралеўства Вестфалія]]. У 1831 годзе была створана пасада дырэктара дзяржаўных архіваў, якую заняў Карл Георг фон Раўмер, што паклала пачатак Прускаму архіўнаму ўпраўленню. У 1852 годзе па ініцыятыве караля [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыха Вільгельма IV]] дакументы, звязаныя непасрэдна з дынастыяй Гогенцолернаў, былі вылучаны ў асобны Хатні архіў, які ў 1895 годзе атрымаў уласны будынак у [[Шарлотэнбург|Шарлотэнбургу]]. === 1874—1924 гады === У 1874 годзе архіў пераехаў у Стары склад на Кластэрштрасэ. Паколькі сістэма Шонебека ўжо не спраўлялася з аб'ёмам дакументаў, у 1881 годзе Макс Леман укараніў прынцып правенансу (паходжання) як галоўны метад сістэматызацыі. Дакументы [[Брандэнбург (правінцыя)|правінцыі Брандэнбург]] былі аддзелены і перададзены ў створаны ў 1883 годзе Брандэнбургскі правінцыйны архіў. З-за недахопу месца чыноўнік Фрыдрых Альтгаф ініцыяваў планы па будаўніцтве новага будынка ў [[Далем|Далеме]], аднак пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] перапыніў гэтыя працы. [[Файл:Geheimes Preussisches Staatsarchiv.jpg|міні|Від на архіўны комплекс з боку Архіўштрасэ]] === 1924—1945 гады === Новы будынак у Берлін-Далеме, спраектаваны Эдуардам Фюрстэнаў, адкрыўся ў 1924 годзе. Архіў таксама прыняў дакументы расфарміраванай [[Правінцыя Позен-Заходняя Прусія|правінцыі Позен-Заходняя Прусія]]. З 1930 года ў будынку працаваў Інстытут архівазнаўства. З 1926 года архіў пачаў прымаць дакументы прускай арміі перыяду да 1868 года, аднак у 1936 годзе іх перадалі ў Патсдам, дзе яны амаль цалкам згарэлі падчас бамбардзіровак у красавіку 1945 года. У перыяд нацыянал-сацыялізму архіў закранулі чысткі: яўрэйскі архівіст Эрнст Познер быў звольнены і эміграваў у ЗША. З пачаткам маштабных [[Бамбардзіроўкі Берліна|бамбардзіровак Берліна]] ў 1942 годзе асноўныя фонды былі эвакуяваны ў саляныя шахты [[Штасфурт|Штасфурта]] і [[Шэнебек|Шэнебека]]<ref name="archivportal"/>. === Пасляваенны падзел === Эвакуяваныя ў саляныя шахты матэрыялы ў 1945 годзе апынуліся ў [[Савецкая акупацыйная зона|савецкай акупацыйнай зоне]]. У 1947 годзе значная іх частка была вывезена ў [[СССР]], але ў 1950-х гадах амаль цалкам вернута ў [[ГДР]]. Гэтыя фонды захоўваліся ў Цэнтральным дзяржаўным архіве ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] і знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Міністэрства ўнутраных спраў ГДР]]. У той жа час будынак у Далеме ([[Усходні Берлін]]) моцна пацярпеў ад пажару ў красавіку 1945 года. Застаўшыся пад кантролем [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], архіў збіраў дакументы, якія не паспелі эвакуяваць, а таксама архівы былых усходніх правінцый Прусіі, якія апынуліся на захадзе. У 1963 годзе ён быў інтэграваны ў [[Фонд прускай культурнай спадчыны]]. У 1978—1979 гадах сюды перавезлі [[Дзяржаўны архіў Кёнігсберга]], які раней часова размяшчаўся ў [[Гётынген|Гётынгене]]. === Пасля аб'яднання Германіі === Аб'яднанне Германіі ў 1990 годзе дазволіла вярнуць фонды з Мерзебурга назад у Берлін-Далем. Працэс пераезду завяршыўся ў 1994 годзе, а ў 2000 годзе была апублікавана аб'яднаная архіўная тэктоніка, якая ўпершыню сістэматызавала ўсе фонды ў адзіны комплекс. У 2020 годзе Навуковы савет Германіі адзначыў высокую якасць абслугоўвання і лічбавізацыі архіва, аднак звярнуў увагу на тэрміновую неабходнасць пашырэння плошчаў сховішчаў<ref>{{cite web |url=https://www.wissenschaftsrat.de/download/2020/8520-20.html |title=Strukturempfehlungen zur Stiftung Preußischer Kulturbesitz (Drs. 8520-20) |publisher=Wissenschaftsrat |date=Ліпень 2020 |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=de}}</ref>. == Службовая бібліятэка == Бібліятэка архіва бярэ пачатак ад прыватнага збору прускага легацыйнага саветніка Іагана Крыстафа Вільгельма фон Стэка. У 1863 годзе быў створаны першы картачны каталог. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] каля 87 тысяч тамоў былі эвакуяваны ў розныя месцы, у тым ліку ў замак [[Соненбург]], і іх лёс дагэтуль застаецца невядомым. Пасля вайны бібліятэку давялося аднаўляць з 15 тысяч ацалелых кніг. Сёння бібліятэка налічвае каля 190 тысяч тамоў і факусуецца на гісторыі дынастыі Гогенцолернаў (асабліва эпохі [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха II]]), канстытуцыйных пытаннях 1848 года і гісторыі прускіх правінцый. Бібліятэка таксама захоўвае вялікую калекцыю афіцыйных урадавых бюлетэняў, зборнікаў законаў і гістарычных газет. Матэрыялы бібліятэкі даступныя толькі для працы ў даследчых залах архіва. == Кіраўнікі архіва == З 1831 па 1896 год архівам кіраваў начальнік Прускага архіўнага ўпраўлення. З 1896 года была ўведзена пасада «Другога дырэктара», непасрэдна адказнага за Таемны архіў. {| class="wikitable sortable" |- ! Гады кіраўніцтва !! Імя кіраўніка |- | 1822—1833 || Карл Георг фон Раўмер |- | 1833—1842 || Густаў Адольф фон Цшопэ |- | 1843—1852 || Георг Вільгельм фон Раўмер |- | 1852—1866 || Карл Вільгельм фон Ланцыцоле |- | 1867—1874 || Максіміліян Дункер |- | 1875—1895 || Генрых фон Зібель |- | 1896—1914 || Рэйнгольд Козэр |- | 1896—1906 || Карл Затлер |- | 1906—1921 || Паўль Баё |- | 1915—1929 || Паўль Фрыдолін Кер |- | 1921—1930 || Меле Клінкенборг |- | 1929—1936 || Альберт Бракман |- | 1930—1943 || Адольф Брэнеке |- | 1936 — май 1945 || Эрнст Цыпфель |- | кастрычнік 1944 — чэрвень 1945 || Эрых Рант |- | чэрвень — ліпень 1945 || Георг Вінтэр (выконваючы абавязкі) |- | ліпень — верасень 1945 || Готфрыд Венц (выконваючы абавязкі) |- | 1945—1947 || Ульрых Вендланд |- | 1947—1957 || Ганс Беле |- | 1957—1974 || Герхард Цымерман |- | 1974—1990 || Фрыдрых Бенінгховен |- | 1990—1996 || Вернер Фогель |- | сакавік 1996 — ліпень 2017 || Юрген Клостэрхуіс |- | з ліпеня 2017 || [[Ульрыке Хёральт]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Aberle J. |загаловак=Geschichte des Geheimen Ministerialarchivs in Berlin (1838–1874). Zum Schicksal der Registraturen des Generaldirektoriums in Preußen nach 1806 |месца=Berlin |год=2001 |ref=Aberle}} * {{кніга |аўтар=Cosmar C. W. |загаловак=Geschichte des Königlich-Preußischen Geheimen Staats- und Kabinettsarchivs bis 1806 |месца=Köln |год=2003 |ref=Cosmar}} * {{кніга |аўтар=Henning E. |загаловак=Archivalien und Archivare Preußens. Ausgewählte Aufsätze |месца=Berlin |год=2013 |ref=Henning}} * {{кніга |аўтар=Klinkenborg M. |загаловак=Die Geschichte des Geheimen Staatsarchivs vom 15. bis zum 18. Jahrhundert |месца=Berlin |год=2011 |ref=Klinkenborg}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Preußens archivische Revolution. Quellen zur Einführung des Provenienzprinzips im Preußischen Geheimen Staatsarchiv und den Staatsarchiven der Provinzen, 1881–1907 |выданне=Archivarbeit für Preußen |год=2000 |старонкі=423–440 |ref=Kloosterhuis2000}} * {{артыкул |аўтар=Kloosterhuis J. |загаловак=Edition – Integration – Legitimation. Politische Implikationen der archivischen Entwicklungen Preußens, 1903–1924 |выданне=Das Thema „Preußen“ in Wissenschaft und Wissenschaftspolitik des 19. und 20. Jahrhunderts |год=2006 |старонкі=83–113 |ref=Kloosterhuis2006}} * {{артыкул |аўтар=Lehmann J. |загаловак=Von Staßfurt nach Schönebeck. Nachkriegsschicksale eines deutschen Archivs |выданне=Veröffentlichungen aus den Archiven Preußischer Kulturbesitz. Arbeitsbericht 1 |год=1996 |старонкі=131–154 |ref=Lehmann1996}} * {{артыкул |аўтар=Osgood H. L. |загаловак=The Prussian Archives |выданне=Political Science Quarterly |тып=часопіс |год=1893 |нумар=3 |старонкі=495–525 |ref=Osgood}} * {{артыкул |аўтар=Vogel W. |загаловак=Zur Geschichte des Geheimen Staatsarchivs Preußischer Kulturbesitz |выданне=Archivar |тып=часопіс |год=1992 |нумар=45 |старонкі=338–343 |ref=Vogel}} * {{кніга |аўтар=Weiser J. |загаловак=Geschichte der preußischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Von den Anfängen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflösung im Jahre 1945 |месца=Berlin |год=2000 |ref=Weiser}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архівы Германіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Берліна]] [[Катэгорыя:Фонд прускай культурнай спадчыны]] ihmqpyny378lwvlaa7zm3hlewhgt151 0 810274 5160740 2026-07-04T07:09:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5160740 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5gr5n09gwbf2vj2kghrzpos0t8u97dr 0 810275 5160741 2026-07-04T07:09:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5160741 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5gr5n09gwbf2vj2kghrzpos0t8u97dr 0 810276 5160742 2026-07-04T07:09:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5160742 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5gr5n09gwbf2vj2kghrzpos0t8u97dr 14 810277 5160752 2026-07-04T07:20:07Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Capitol Records]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Capitol]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Music Group]]» 5160752 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Capitol Records]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Capitol]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Music Group]] c2b9mnx35ymvpb2odd8p1ecaq7yjkn0 0 810278 5160767 2026-07-04T07:39:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Дубае]] 5160767 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дубае ]] bb918zvtiv7z5iljsnq3sm768gygbqv 0 810279 5160771 2026-07-04T07:46:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Арганізацыя |назва = Днепрабугбуд |альтэрнатыўная = Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемнік...» 5160771 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Днепрабугбуд |альтэрнатыўная = Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |цэнтр = [[Пінск]] (1939—1945)<br>[[Брэст]] (1945—1947) |тып = будаўніча-мантажнае ўпраўленне |юрыдычны_статус = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = лістапад [[1939]] |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 15 жніўня [[1947]] |адрас = |сайт = }} '''«Днепрабугбуд»''' (поўная гістарычная назва — ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»''; пазней — ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне'', ''Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне'') — дзяржаўная будаўнічая і аднаўленчая арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у 1939—1941 і 1944—1947 гадах. Галоўнай задачай установы было будаўніцтва, а пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — маштабнае аднаўленне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] і прылеглай транспартнай інфраструктуры. == Гісторыя == === Даваенны перыяд === Арганізацыя была створана ў лістападзе 1939 года, неўзабаве пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]]. Яна атрымала назву ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»'' і размяшчалася ў горадзе [[Пінск]]у. Яе асноўнай мэтай была маштабная рэканструкцыя і пашырэнне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] для забеспячэння прамога суднаходства паміж рэкамі [[Прыпяць]] і [[Мухавец]]. Дзейнасць упраўлення была перапынена ў чэрвені 1941 года з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і акупацыяй тэрыторыі нямецкімі войскамі<ref name="archive">{{cite web |url=https://fk.archives.gov.by/fond/2335/ |title=Фонд BY ГАБр ф. 260. Днепро-Двинское строительно-монтажное управление... |publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=ru}}</ref>. === Пасляваеннае аднаўленне === У перыяд нямецкай акупацыі гідратэхнічныя збудаванні канала, а таксама шматлікія надводныя часткі і вадаспускі былі моцна разбураны. Адразу пасля вызвалення тэрыторыі, 15 жніўня 1944 года, упраўленне «Днепрабугбуд» у Пінску аднавіла сваю працу<ref name="archive"/>. Спецыялісты ўпраўлення ў 1944 годзе праводзілі ацэнкі ўрону, які быў нанесены захопнікамі Дняпроўска-Бугскаму каналу, складалі адпаведныя акты дэфектацыі і распрацоўвалі планы аднаўлення<ref name="archive"/>. Для аднаўлення воднага шляху актыўна прыцягваліся ўсе даступныя рэсурсы. Паводле дадзеных даследчыка Р. В. Цімафеева, у рамках ваенна-аднаўленчых работ сіламі [[Дняпроўска-Дзвінскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне|Дняпроўска-Дзвінскага ваенна-аднаўленчага ўпраўлення]] (ДДВАУ), якое курыравала працэсы на водных шляхах БССР, ужо да 1 красавіка 1944 года было ўведзена ў эксплуатацыю 40 самаходных і 22 несамаходныя судны. Пры арганізацыі дзейнічаў ваенна-вучэбны пункт на 120 чалавек, які хуткімі тэмпамі рыхтаваў неабходныя кадры для рачнога флоту. Нягледзячы на цяжкія ўмовы, ужо ў сакавіку 1944 года пры камсамольскай арганізацыі ўпраўлення была створана мастацкая самадзейнасць, што дапамагала падтрымліваць маральны стан працоўных{{sfn|Цімафееў|2013|с=137, 251, 303}}. === Рэарганізацыі 1945—1947 гадоў === 11 сакавіка 1945 года ўпраўленне было рэарганізавана і перайменавана ў ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне Цэнтральнага ваеннага аднаўленчага ўпраўлення Народнага камісарыята рачнога флоту СССР''. Яго цэнтр кіравання быў перанесены з Пінска ў [[Брэст]]<ref name="archive"/>. На гэтым этапе галоўнай задачай стаў прыём у эксплуатацыю адноўленых збудаванняў. У маі 1945 года да будаўнічых і аднаўленчых работ на Дняпроўска-Бугскім канале мясцовымі ўладамі была праведзена маштабная мабілізацыя насельніцтва{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. 12 кастрычніка 1945 года арганізацыя зноў змяніла назву і статус, стаўшы ''Дняпроўска-Дзвінскім будаўніча-мантажным ўпраўленнем Галоўнага ўпраўлення рачнога будаўніцтва Народнага камісарыята (з 12 сакавіка 1946 года — Міністэрства) рачнога флоту СССР''<ref name="archive"/>. У складзе ўпраўлення, сярод іншага, дзейнічала будаўніча-мантажная кантора № 2 Усходняга схілу. 10 ліпеня 1946 года адбылася гістарычная нарада па прыёмцы Дняпроўска-Бугскага канала ў пастаянную эксплуатацыю пасля завяршэння асноўных аднаўленчых работ<ref name="archive"/>. Дзейнасць упраўлення была завершана 15 жніўня 1947 года, пасля чаго пачалася працэдура яго ліквідацыі. Дакументы арганізацыі (загады, пратаколы ліквідацыйнай камісіі, справаздачы аб аднаўленні воднага шляху і інш.) сёння захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці|Дзяржаўным архіве Брэсцкай вобласці]]<ref name="archive"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Віцебск|выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Днепрабугбуд}} [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя прадпрыемствы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Брэста]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пінска]] ma5bttg1qu1tjc8bit4n0x6kx9vbla4 5160772 5160771 2026-07-04T07:47:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Арганізацыі Беларускай ССР]]; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160772 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Днепрабугбуд |альтэрнатыўная = Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |цэнтр = [[Пінск]] (1939—1945)<br>[[Брэст]] (1945—1947) |тып = будаўніча-мантажнае ўпраўленне |юрыдычны_статус = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = лістапад [[1939]] |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 15 жніўня [[1947]] |адрас = |сайт = }} '''«Днепрабугбуд»''' (поўная гістарычная назва — ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»''; пазней — ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне'', ''Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне'') — дзяржаўная будаўнічая і аднаўленчая арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у 1939—1941 і 1944—1947 гадах. Галоўнай задачай установы было будаўніцтва, а пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — маштабнае аднаўленне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] і прылеглай транспартнай інфраструктуры. == Гісторыя == === Даваенны перыяд === Арганізацыя была створана ў лістападзе 1939 года, неўзабаве пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]]. Яна атрымала назву ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»'' і размяшчалася ў горадзе [[Пінск]]у. Яе асноўнай мэтай была маштабная рэканструкцыя і пашырэнне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] для забеспячэння прамога суднаходства паміж рэкамі [[Прыпяць]] і [[Мухавец]]. Дзейнасць упраўлення была перапынена ў чэрвені 1941 года з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і акупацыяй тэрыторыі нямецкімі войскамі<ref name="archive">{{cite web |url=https://fk.archives.gov.by/fond/2335/ |title=Фонд BY ГАБр ф. 260. Днепро-Двинское строительно-монтажное управление... |publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=ru}}</ref>. === Пасляваеннае аднаўленне === У перыяд нямецкай акупацыі гідратэхнічныя збудаванні канала, а таксама шматлікія надводныя часткі і вадаспускі былі моцна разбураны. Адразу пасля вызвалення тэрыторыі, 15 жніўня 1944 года, упраўленне «Днепрабугбуд» у Пінску аднавіла сваю працу<ref name="archive"/>. Спецыялісты ўпраўлення ў 1944 годзе праводзілі ацэнкі ўрону, які быў нанесены захопнікамі Дняпроўска-Бугскаму каналу, складалі адпаведныя акты дэфектацыі і распрацоўвалі планы аднаўлення<ref name="archive"/>. Для аднаўлення воднага шляху актыўна прыцягваліся ўсе даступныя рэсурсы. Паводле дадзеных даследчыка Р. В. Цімафеева, у рамках ваенна-аднаўленчых работ сіламі [[Дняпроўска-Дзвінскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне|Дняпроўска-Дзвінскага ваенна-аднаўленчага ўпраўлення]] (ДДВАУ), якое курыравала працэсы на водных шляхах БССР, ужо да 1 красавіка 1944 года было ўведзена ў эксплуатацыю 40 самаходных і 22 несамаходныя судны. Пры арганізацыі дзейнічаў ваенна-вучэбны пункт на 120 чалавек, які хуткімі тэмпамі рыхтаваў неабходныя кадры для рачнога флоту. Нягледзячы на цяжкія ўмовы, ужо ў сакавіку 1944 года пры камсамольскай арганізацыі ўпраўлення была створана мастацкая самадзейнасць, што дапамагала падтрымліваць маральны стан працоўных{{sfn|Цімафееў|2013|с=137, 251, 303}}. === Рэарганізацыі 1945—1947 гадоў === 11 сакавіка 1945 года ўпраўленне было рэарганізавана і перайменавана ў ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне Цэнтральнага ваеннага аднаўленчага ўпраўлення Народнага камісарыята рачнога флоту СССР''. Яго цэнтр кіравання быў перанесены з Пінска ў [[Брэст]]<ref name="archive"/>. На гэтым этапе галоўнай задачай стаў прыём у эксплуатацыю адноўленых збудаванняў. У маі 1945 года да будаўнічых і аднаўленчых работ на Дняпроўска-Бугскім канале мясцовымі ўладамі была праведзена маштабная мабілізацыя насельніцтва{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. 12 кастрычніка 1945 года арганізацыя зноў змяніла назву і статус, стаўшы ''Дняпроўска-Дзвінскім будаўніча-мантажным ўпраўленнем Галоўнага ўпраўлення рачнога будаўніцтва Народнага камісарыята (з 12 сакавіка 1946 года — Міністэрства) рачнога флоту СССР''<ref name="archive"/>. У складзе ўпраўлення, сярод іншага, дзейнічала будаўніча-мантажная кантора № 2 Усходняга схілу. 10 ліпеня 1946 года адбылася гістарычная нарада па прыёмцы Дняпроўска-Бугскага канала ў пастаянную эксплуатацыю пасля завяршэння асноўных аднаўленчых работ<ref name="archive"/>. Дзейнасць упраўлення была завершана 15 жніўня 1947 года, пасля чаго пачалася працэдура яго ліквідацыі. Дакументы арганізацыі (загады, пратаколы ліквідацыйнай камісіі, справаздачы аб аднаўленні воднага шляху і інш.) сёння захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці|Дзяржаўным архіве Брэсцкай вобласці]]<ref name="archive"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Віцебск|выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Днепрабугбуд}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Брэста]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пінска]] hx69xkigbv3uevcq7iuv32tzeqecbmo 5160773 5160772 2026-07-04T07:47:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160773 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Днепрабугбуд |альтэрнатыўная = Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |цэнтр = [[Пінск]] (1939—1945)<br>[[Брэст]] (1945—1947) |тып = будаўніча-мантажнае ўпраўленне |юрыдычны_статус = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = лістапад [[1939]] |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 15 жніўня [[1947]] |адрас = |сайт = }} '''«Днепрабугбуд»''' (поўная гістарычная назва — ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»''; пазней — ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне'', ''Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне'') — дзяржаўная будаўнічая і аднаўленчая арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у 1939—1941 і 1944—1947 гадах. Галоўнай задачай установы было будаўніцтва, а пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — маштабнае аднаўленне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] і прылеглай транспартнай інфраструктуры. == Гісторыя == === Даваенны перыяд === Арганізацыя была створана ў лістападзе 1939 года, неўзабаве пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]]. Яна атрымала назву ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»'' і размяшчалася ў горадзе [[Пінск]]у. Яе асноўнай мэтай была маштабная рэканструкцыя і пашырэнне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] для забеспячэння прамога суднаходства паміж рэкамі [[Прыпяць]] і [[Мухавец]]. Дзейнасць упраўлення была перапынена ў чэрвені 1941 года з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і акупацыяй тэрыторыі нямецкімі войскамі<ref name="archive">{{cite web |url=https://fk.archives.gov.by/fond/2335/ |title=Фонд BY ГАБр ф. 260. Днепро-Двинское строительно-монтажное управление... |publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=ru}}</ref>. === Пасляваеннае аднаўленне === У перыяд нямецкай акупацыі гідратэхнічныя збудаванні канала, а таксама шматлікія надводныя часткі і вадаспускі былі моцна разбураны. Адразу пасля вызвалення тэрыторыі, 15 жніўня 1944 года, упраўленне «Днепрабугбуд» у Пінску аднавіла сваю працу<ref name="archive"/>. Спецыялісты ўпраўлення ў 1944 годзе праводзілі ацэнкі ўрону, які быў нанесены захопнікамі Дняпроўска-Бугскаму каналу, складалі адпаведныя акты дэфектацыі і распрацоўвалі планы аднаўлення<ref name="archive"/>. Для аднаўлення воднага шляху актыўна прыцягваліся ўсе даступныя рэсурсы. Паводле дадзеных даследчыка Р. В. Цімафеева, у рамках ваенна-аднаўленчых работ сіламі [[Дняпроўска-Дзвінскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне|Дняпроўска-Дзвінскага ваенна-аднаўленчага ўпраўлення]] (ДДВАУ), якое курыравала працэсы на водных шляхах БССР, ужо да 1 красавіка 1944 года было ўведзена ў эксплуатацыю 40 самаходных і 22 несамаходныя судны. Пры арганізацыі дзейнічаў ваенна-вучэбны пункт на 120 чалавек, які хуткімі тэмпамі рыхтаваў неабходныя кадры для рачнога флоту. Нягледзячы на цяжкія ўмовы, ужо ў сакавіку 1944 года пры камсамольскай арганізацыі ўпраўлення была створана мастацкая самадзейнасць, што дапамагала падтрымліваць маральны стан працоўных{{sfn|Цімафееў|2013|с=137, 251, 303}}. === Рэарганізацыі 1945—1947 гадоў === 11 сакавіка 1945 года ўпраўленне было рэарганізавана і перайменавана ў ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне Цэнтральнага ваеннага аднаўленчага ўпраўлення Народнага камісарыята рачнога флоту СССР''. Яго цэнтр кіравання быў перанесены з Пінска ў [[Брэст]]<ref name="archive"/>. На гэтым этапе галоўнай задачай стаў прыём у эксплуатацыю адноўленых збудаванняў. У маі 1945 года да будаўнічых і аднаўленчых работ на Дняпроўска-Бугскім канале мясцовымі ўладамі была праведзена маштабная мабілізацыя насельніцтва{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. 12 кастрычніка 1945 года арганізацыя зноў змяніла назву і статус, стаўшы ''Дняпроўска-Дзвінскім будаўніча-мантажным ўпраўленнем Галоўнага ўпраўлення рачнога будаўніцтва Народнага камісарыята (з 12 сакавіка 1946 года — Міністэрства) рачнога флоту СССР''<ref name="archive"/>. У складзе ўпраўлення, сярод іншага, дзейнічала будаўніча-мантажная кантора № 2 Усходняга схілу. 10 ліпеня 1946 года адбылася гістарычная нарада па прыёмцы Дняпроўска-Бугскага канала ў пастаянную эксплуатацыю пасля завяршэння асноўных аднаўленчых работ<ref name="archive"/>. Дзейнасць упраўлення была завершана 15 жніўня 1947 года, пасля чаго пачалася працэдура яго ліквідацыі. Дакументы арганізацыі (загады, пратаколы ліквідацыйнай камісіі, справаздачы аб аднаўленні воднага шляху і інш.) сёння захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці|Дзяржаўным архіве Брэсцкай вобласці]]<ref name="archive"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Віцебск|выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Днепрабугбуд}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Брэста]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пінска]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] dbk13b1su1rk47ul10p55xw5x180qsz 5160774 5160773 2026-07-04T07:47:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160774 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Днепрабугбуд |альтэрнатыўная = Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |абрэвіятура = |цэнтр = [[Пінск]] (1939—1945)<br>[[Брэст]] (1945—1947) |тып = будаўніча-мантажнае ўпраўленне |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = лістапад [[1939]] |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 15 жніўня [[1947]] |адрас = |сайт = }} '''«Днепрабугбуд»''' (поўная гістарычная назва — ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»''; пазней — ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне'', ''Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне'') — дзяржаўная будаўнічая і аднаўленчая арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у 1939—1941 і 1944—1947 гадах. Галоўнай задачай установы было будаўніцтва, а пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — маштабнае аднаўленне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] і прылеглай транспартнай інфраструктуры. == Гісторыя == === Даваенны перыяд === Арганізацыя была створана ў лістападзе 1939 года, неўзабаве пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]]. Яна атрымала назву ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»'' і размяшчалася ў горадзе [[Пінск]]у. Яе асноўнай мэтай была маштабная рэканструкцыя і пашырэнне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] для забеспячэння прамога суднаходства паміж рэкамі [[Прыпяць]] і [[Мухавец]]. Дзейнасць упраўлення была перапынена ў чэрвені 1941 года з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і акупацыяй тэрыторыі нямецкімі войскамі<ref name="archive">{{cite web |url=https://fk.archives.gov.by/fond/2335/ |title=Фонд BY ГАБр ф. 260. Днепро-Двинское строительно-монтажное управление... |publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=ru}}</ref>. === Пасляваеннае аднаўленне === У перыяд нямецкай акупацыі гідратэхнічныя збудаванні канала, а таксама шматлікія надводныя часткі і вадаспускі былі моцна разбураны. Адразу пасля вызвалення тэрыторыі, 15 жніўня 1944 года, упраўленне «Днепрабугбуд» у Пінску аднавіла сваю працу<ref name="archive"/>. Спецыялісты ўпраўлення ў 1944 годзе праводзілі ацэнкі ўрону, які быў нанесены захопнікамі Дняпроўска-Бугскаму каналу, складалі адпаведныя акты дэфектацыі і распрацоўвалі планы аднаўлення<ref name="archive"/>. Для аднаўлення воднага шляху актыўна прыцягваліся ўсе даступныя рэсурсы. Паводле дадзеных даследчыка Р. В. Цімафеева, у рамках ваенна-аднаўленчых работ сіламі [[Дняпроўска-Дзвінскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне|Дняпроўска-Дзвінскага ваенна-аднаўленчага ўпраўлення]] (ДДВАУ), якое курыравала працэсы на водных шляхах БССР, ужо да 1 красавіка 1944 года было ўведзена ў эксплуатацыю 40 самаходных і 22 несамаходныя судны. Пры арганізацыі дзейнічаў ваенна-вучэбны пункт на 120 чалавек, які хуткімі тэмпамі рыхтаваў неабходныя кадры для рачнога флоту. Нягледзячы на цяжкія ўмовы, ужо ў сакавіку 1944 года пры камсамольскай арганізацыі ўпраўлення была створана мастацкая самадзейнасць, што дапамагала падтрымліваць маральны стан працоўных{{sfn|Цімафееў|2013|с=137, 251, 303}}. === Рэарганізацыі 1945—1947 гадоў === 11 сакавіка 1945 года ўпраўленне было рэарганізавана і перайменавана ў ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне Цэнтральнага ваеннага аднаўленчага ўпраўлення Народнага камісарыята рачнога флоту СССР''. Яго цэнтр кіравання быў перанесены з Пінска ў [[Брэст]]<ref name="archive"/>. На гэтым этапе галоўнай задачай стаў прыём у эксплуатацыю адноўленых збудаванняў. У маі 1945 года да будаўнічых і аднаўленчых работ на Дняпроўска-Бугскім канале мясцовымі ўладамі была праведзена маштабная мабілізацыя насельніцтва{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. 12 кастрычніка 1945 года арганізацыя зноў змяніла назву і статус, стаўшы ''Дняпроўска-Дзвінскім будаўніча-мантажным ўпраўленнем Галоўнага ўпраўлення рачнога будаўніцтва Народнага камісарыята (з 12 сакавіка 1946 года — Міністэрства) рачнога флоту СССР''<ref name="archive"/>. У складзе ўпраўлення, сярод іншага, дзейнічала будаўніча-мантажная кантора № 2 Усходняга схілу. 10 ліпеня 1946 года адбылася гістарычная нарада па прыёмцы Дняпроўска-Бугскага канала ў пастаянную эксплуатацыю пасля завяршэння асноўных аднаўленчых работ<ref name="archive"/>. Дзейнасць упраўлення была завершана 15 жніўня 1947 года, пасля чаго пачалася працэдура яго ліквідацыі. Дакументы арганізацыі (загады, пратаколы ліквідацыйнай камісіі, справаздачы аб аднаўленні воднага шляху і інш.) сёння захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці|Дзяржаўным архіве Брэсцкай вобласці]]<ref name="archive"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Віцебск|выдавецтва=ВДУ імя П. М. Машэрава|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Днепрабугбуд}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Брэста]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пінска]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] dfaqwqjrvql4htela7xljpney78nfox 5160821 5160774 2026-07-04T08:58:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5160821 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Днепрабугбуд |альтэрнатыўная = Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |абрэвіятура = |цэнтр = [[Пінск]] (1939—1945)<br>[[Брэст]] (1945—1947) |тып = будаўніча-мантажнае ўпраўленне |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = лістапад [[1939]] |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = 15 жніўня [[1947]] |адрас = |сайт = }} '''«Днепрабугбуд»''' (поўная гістарычная назва — ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»''; пазней — ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне'', ''Дняпроўска-Дзвінскае будаўніча-мантажнае ўпраўленне'') — дзяржаўная будаўнічая і аднаўленчая арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у 1939—1941 і 1944—1947 гадах. Галоўнай задачай установы было будаўніцтва, а пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — маштабнае аднаўленне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага воднага шляху]] і прылеглай транспартнай інфраструктуры. == Гісторыя == === Даваенны перыяд === Арганізацыя была створана ў лістападзе 1939 года, неўзабаве пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]]. Яна атрымала назву ''Упраўленне будаўніцтвам Дняпроўска-Бугскага канала «Днепрабугбуд»'' і размяшчалася ў горадзе [[Пінск]]у. Яе асноўнай мэтай была маштабная рэканструкцыя і пашырэнне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] для забеспячэння прамога суднаходства паміж рэкамі [[Прыпяць]] і [[Мухавец]]. Дзейнасць упраўлення была перапынена ў чэрвені 1941 года з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і акупацыяй тэрыторыі нямецкімі войскамі<ref name="archive">{{cite web |url=https://fk.archives.gov.by/fond/2335/ |title=Фонд BY ГАБр ф. 260. Днепро-Двинское строительно-монтажное управление... |publisher=Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь |accessdate=4 ліпеня 2026 |lang=ru}}</ref>. === Пасляваеннае аднаўленне === У перыяд нямецкай акупацыі гідратэхнічныя збудаванні канала, а таксама шматлікія надводныя часткі і вадаспускі былі моцна разбураны. Адразу пасля вызвалення тэрыторыі, 15 жніўня 1944 года, упраўленне «Днепрабугбуд» у Пінску аднавіла сваю працу<ref name="archive"/>. Спецыялісты ўпраўлення ў 1944 годзе праводзілі ацэнкі ўрону, які быў нанесены захопнікамі Дняпроўска-Бугскаму каналу, складалі адпаведныя акты дэфектацыі і распрацоўвалі планы аднаўлення<ref name="archive"/>. Для аднаўлення воднага шляху актыўна прыцягваліся ўсе даступныя рэсурсы. Паводле дадзеных даследчыка Р. В. Цімафеева, у рамках ваенна-аднаўленчых работ сіламі [[Дняпроўска-Дзвінскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне|Дняпроўска-Дзвінскага ваенна-аднаўленчага ўпраўлення]] (ДДВАУ), якое курыравала працэсы на водных шляхах БССР, ужо да 1 красавіка 1944 года было ўведзена ў эксплуатацыю 40 самаходных і 22 несамаходныя судны. Пры арганізацыі дзейнічаў ваенна-вучэбны пункт на 120 чалавек, які хуткімі тэмпамі рыхтаваў неабходныя кадры для рачнога флоту. Нягледзячы на цяжкія ўмовы, ужо ў сакавіку 1944 года пры камсамольскай арганізацыі ўпраўлення была створана мастацкая самадзейнасць, што дапамагала падтрымліваць маральны стан працоўных{{sfn|Цімафееў|2013|с=137, 251, 303}}. === Рэарганізацыі 1945—1947 гадоў === 11 сакавіка 1945 года ўпраўленне было рэарганізавана і перайменавана ў ''Дняпроўска-Бугскае ваенна-аднаўленчае ўпраўленне Цэнтральнага ваеннага аднаўленчага ўпраўлення Народнага камісарыята рачнога флоту СССР''. Яго цэнтр кіравання быў перанесены з Пінска ў [[Брэст]]<ref name="archive"/>. На гэтым этапе галоўнай задачай стаў прыём у эксплуатацыю адноўленых збудаванняў. У маі 1945 года да будаўнічых і аднаўленчых работ на Дняпроўска-Бугскім канале мясцовымі ўладамі была праведзена маштабная мабілізацыя насельніцтва{{sfn|Цімафееў|2013|с=52}}. 12 кастрычніка 1945 года арганізацыя зноў змяніла назву і статус, стаўшы ''Дняпроўска-Дзвінскім будаўніча-мантажным ўпраўленнем Галоўнага ўпраўлення рачнога будаўніцтва Народнага камісарыята (з 12 сакавіка 1946 года — Міністэрства) рачнога флоту СССР''<ref name="archive"/>. У складзе ўпраўлення, сярод іншага, дзейнічала будаўніча-мантажная кантора № 2 Усходняга схілу. 10 ліпеня 1946 года адбылася гістарычная нарада па прыёмцы Дняпроўска-Бугскага канала ў пастаянную эксплуатацыю пасля завяршэння асноўных аднаўленчых работ<ref name="archive"/>. Дзейнасць упраўлення была завершана 15 жніўня 1947 года, пасля чаго пачалася працэдура яго ліквідацыі. Дакументы арганізацыі (загады, пратаколы ліквідацыйнай камісіі, справаздачы аб аднаўленні воднага шляху і інш.) сёння захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці|Дзяржаўным архіве Брэсцкай вобласці]]<ref name="archive"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Днепрабугбуд}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Брэста]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пінска]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] qmb70giez3euz1yso4r05fr8zkorfmn 14 810280 5160775 2026-07-04T07:48:57Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Warner Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Warner Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Music Group]]» 5160775 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Warner Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Warner Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Music Group]] 9917vu199d5b4v75rwdn8ywb8rp3fmj 0 810281 5160776 2026-07-04T07:52:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Пінскі рачны порт]] 5160776 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пінскі рачны порт]] jgv9pqml7qtoi8lk5l0fwgn71s8uaty 0 810282 5160777 2026-07-04T07:53:34Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5160777 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Таемны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] 5gr5n09gwbf2vj2kghrzpos0t8u97dr 14 810283 5160780 2026-07-04T07:57:56Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гульні Electronic Arts]] [[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 1994 годзе]]» 5160780 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гульні Electronic Arts]] [[Катэгорыя:Серыі відэагульняў, якія з’явіліся ў 1994 годзе]] 9c50w0zlul34oxhczbqcdrt82hjkj1l 0 810284 5160782 2026-07-04T08:01:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Порт | name = Пінскі рачны порт | image = | image_caption = | native_name = {{lang-ru|Речной порт Пинск}} | country = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | location = [[Пінск]] | operated = Філіял РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]» | type = рачны порт | sizeland...» 5160782 wikitext text/x-wiki {{Порт | name = Пінскі рачны порт | image = | image_caption = | native_name = {{lang-ru|Речной порт Пинск}} | country = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | location = [[Пінск]] | operated = Філіял РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]» | type = рачны порт | sizeland = 14,9 га | blankdetailstitle1 = Акваторыя | blankdetails1 = штучны затон глыбінёй каля 3,5 м | blankdetailstitle2 = Фронт прычала | blankdetails2 = 346 м | cargotonnage = 246,4 тыс. т (за 2018 год) | passengertraffic = 30 тыс. чал. (за 2018 год) }} '''Рачны порт «Пінск»''' ({{lang-ru|Речной порт «Пинск»}}) — [[рачны порт]], размешчаны на левым беразе ракі [[Піна]] ў горадзе [[Пінск]]у ([[Брэсцкая вобласць]]). З’яўляецца філіялам [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]]. Сёння гэта важны транспартны вузел рэгіёна, які займаецца перавозкай і перапрацоўкай грузаў, у першую чаргу будаўнічага пяску і гранітнага адсеву, а таксама [[Пасажырскія перавозкі|пасажырскімі перавозкамі]]. == Гісторыя == === Даваенны час === Пінск гістарычна знаходзіўся на скрыжаванні водных шляхоў. Рака [[Піна]], злучаючыся з [[Прыпяць|Прыпяццю]], [[Ясельда]]й і [[Заходні Буг|Бугам]], аб’ядноўвала басейны [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў. Яшчэ ў сярэдзіне XIX стагоддзя мясцовыя жыхары часцей карысталіся лодкамі, чым коннымі павозкамі, бо рэк і каналаў у Пінскай вобласці было больш, чым дарог<ref name="brp">{{cite web |url=https://parohodstvo.by/be/news/port-pinsk-celebrates-80th-anniversary/ |title=Рачны порт Пінск адзначае сваё 80-годдзе! |publisher=Беларускае рачное параходства |date=2019-12-03 |accessdate=2026-07-04 |lang=be}}</ref>. Да 1939 года, калі Пінск знаходзіўся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], мясцовы флот складаўся з некалькіх маламагутных партовых суднаў і 10 невялікіх барж, якія належалі прыватным уладальнікам. Асноўнымі грузамі ў той час былі лесаматэрыялы і дровы<ref name="brp"/>. === У складзе БССР і пасляваеннае аднаўленне === Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у верасні 1939 года пачалося актыўнае прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, у якім рачному транспарту адводзілася важная роля па перавозцы мінеральных будаўнічых матэрыялаў. У 1940 годзе, пасля рэканструкцыі [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК), суднаходства было адноўлена. Пінская прыстань стала важным цэнтрам транзітных грузаперавозак з [[Украіна|Украіны]] ў заходнія рэгіёны Беларусі, Польшчу і Германію. З Украіны везлі [[збожжа]] і [[Нафта|нафту]], а ў адваротным кірунку — сілезскі [[Вугаль|каменны вугаль]]<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/im-li-byt-v-prichale.html |title=Им ли быть в причале |author=Павел Лосич |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2019-06-06 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] флот і партовая інфраструктура былі сур’ёзна разбураны. У пасляваенны перыяд працаўнікам прыстані давялося аднаўляць гаспадарку і рэгулярнае суднаходства па рацэ Прыпяць і яе прытоках<ref name="brp"/>. Для падрыхтоўкі неабходных кадраў у 1951 годзе пры [[Пінскі суднарамонтны завод|Пінскім суднарамонтным заводзе]] быў адкрыты вучэбны камбінат, які навучаў капітанаў і механікаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=259}}. У 1960-я гады Пінск стаў значным транспартным вузлом. У 1968 годзе на мясцовым аўтавакзале нават з’явілася магчымасць заказваць білеты на рачныя цеплаходы{{sfn|Цімафееў|2013|с=236}}. У той жа час развіццю порта перашкаджала мелкаводдзе: з-за недастатковай глыбіні на ўчастку ДБК паміж Пінскам і Брэстам рачнікі былі вымушаны трэць транзітных суднаў разгружаць у Пінску{{sfn|Цімафееў|2013|с=116}}. Гэтую праблему часткова вырашылі ў 1984—1985 гадах, калі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка паглыбілі фарватар ДБК на працягу 150 км{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. 12 снежня 1975 года Пінская прыстань афіцыйна атрымала статус Пінскага рачнога порта<ref name="brp"/>. У 1980-х гадах развіццё порта працягнулася. У 1980 годзе тут пачалося будаўніцтва новых механізаваных прычалаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У 1986 годзе на левым беразе Піны быў пабудаваны цалкам новы порт, аснашчаны сучасным абсталяваннем і суднамі. Гэта дазволіла ў канцы 1980-х гадоў дасягнуць рэкордных паказчыкаў па аб’ёмах перапрацоўкі грузаў<ref name="brp"/>. Так, у красавіку 1987 года быў уведзены ў эксплуатацыю новы порт, і выкарыстанне велікагрузных барж-пляцовак дало магчымасць у 1,5 раза павялічыць аб’ём перапрацоўкі грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. === Сучасны стан === Пасля распаду СССР аб’ёмы перавозак рэзка знізіліся, што моцна адбілася на фінансавых паказчыках прадпрыемства. Стабілізацыя працы порта пачалася толькі пасля 2003 года<ref name="brp"/>. Сёння галоўнай праблемай для рачнога порта з’яўляюцца прыродныя метамарфозы — катастрафічнае падзенне ўзроўню вады ў Прыпяці і Піне. У некаторыя гады (напрыклад, летам 2015 года) узровень вады ў Прыпяці апускаўся ніжэй за 50 сантыметраў, з-за чаго навігацыйны сезон доўжыўся ўсяго некалькі месяцаў. Гэта рэзка зніжае рэнтабельнасць: па паўнаводнай рацэ рудавоз можа перавезці больш за тысячу тон грузу, а пры нізкай вадзе — толькі каля 300 тон (або грузіцца менш чым на 70 %)<ref name="sb_prichal"/>. У нашы дні асноўнай крыніцай прыбытку для порта стала не транзітная дастаўка грузаў, а продаж будаўнічага пяску, які здабываецца падчас днопаглыбляльных работ. Таксама порт дастаўляе рудавозамі гранітны адсеў з [[Мікашэвічы|Мікашэвічаў]]<ref name="sb_prichal"/>. Пасажырскія перавозкі, якія ў савецкі час карысталіся велізарнай папулярнасцю (асабліва рэйсы на суднах на падводных крылах тыпу «[[Зарніца (тып рачных суднаў)|Зарніца]]»), сёння страцілі сваё транспартнае значэнне з-за развіцця аўтамабільных дарог і зніжэння колькасці сельскага насельніцтва. Сёння рэгулярныя пасажырскія лініі закрыты як стратныя. Аднак порт актыўна развівае турыстычны напрамак: пасажырскае судна «[[Пінск (судна)|Пінск]]» (праекта Р-51Э) выконвае экскурсійныя круізы па рэках Піна і Прыпяць. За час сваёй эксплуатацыі яно перавязло больш за 3 мільёны пасажыраў<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal"/>. Сёння плошча порта складае 14,9 га. Акваторыя ўяўляе сабой штучны затон глыбінёй каля 3,5 м з фронтам прычала 346 метраў. За навігацыйны сезон 2018 года порт перавёз 246,4 тысячы тон грузаў і 30 тысяч пасажыраў<ref name="brp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Витебск|выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парты Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] 5nkng597doyopaoax1vntqza6txt6t5 5160803 5160782 2026-07-04T08:34:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160803 wikitext text/x-wiki {{Порт |назва = Пінскі рачны порт |арыгінальная назва = {{lang-ru|Речной порт Пинск}} |тып і спецыялізацыя порта = рачны, грузапасажырскі |фота = |шырыня = |падпіс да фатаграфіі = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = [[Брэсцкая вобласць]] |месцазнаходжанне = [[Пінск]], левы бераг ракі [[Піна]] |каардынаты = |locode = |агульная плошча = |плошча акваторыі = штучны затон |плошча тэрыторыі = 14,9 га |грузаабарот = 246,4 тыс. т (за 2018 год) |прапускная здольнасць = |час навігацыі = |форма кіравання = Філіял РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]» |к-сць і даўжыня прычалаў = фронт прычала 346 м |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = каля 3,5 м |характарыстыка вады = |наяўнасць уласнага флоту = так (рудавозы, баржы, пасажырскае судна «Пінск») |транспартныя развязкі = |лоцпост = |радыёсувязь = |наяўнасць РЛС = |наяўнасць маякоў, арыенціраў = |стывідоры = |назва пасады кіраўніка порта = Начальнік |ініцыялы = Уладзімір Дзьяканчук |назва пасады дад = |ініцыялы дад = |дадатковыя паслугі = перавозка пасажыраў (30 тыс. чал. у 2018 годзе) |бліжэйшыя порты = |бліжэйшая чыгуначная станцыя = |бліжэйшы аэрапорт = |у літаратуры = |афіцыйны сайт = |устаўка = }} '''Рачны порт «Пінск»''' ({{lang-ru|Речной порт «Пинск»}}) — [[рачны порт]], размешчаны на левым беразе ракі [[Піна]] ў горадзе [[Пінск]]у ([[Брэсцкая вобласць]]). З’яўляецца філіялам [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]]. Сёння гэта важны транспартны вузел рэгіёна, які займаецца перавозкай і перапрацоўкай грузаў, у першую чаргу будаўнічага пяску і гранітнага адсеву, а таксама [[Пасажырскія перавозкі|пасажырскімі перавозкамі]]. == Гісторыя == === Даваенны час === Пінск гістарычна знаходзіўся на скрыжаванні водных шляхоў. Рака [[Піна]], злучаючыся з [[Прыпяць|Прыпяццю]], [[Ясельда]]й і [[Заходні Буг|Бугам]], аб’ядноўвала басейны [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў. Яшчэ ў сярэдзіне XIX стагоддзя мясцовыя жыхары часцей карысталіся лодкамі, чым коннымі павозкамі, бо рэк і каналаў у Пінскай вобласці было больш, чым дарог<ref name="brp">{{cite web |url=https://parohodstvo.by/be/news/port-pinsk-celebrates-80th-anniversary/ |title=Рачны порт Пінск адзначае сваё 80-годдзе! |publisher=Беларускае рачное параходства |date=2019-12-03 |accessdate=2026-07-04 |lang=be}}</ref>. Да 1939 года, калі Пінск знаходзіўся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], мясцовы флот складаўся з некалькіх маламагутных партовых суднаў і 10 невялікіх барж, якія належалі прыватным уладальнікам. Асноўнымі грузамі ў той час былі лесаматэрыялы і дровы<ref name="brp"/>. === У складзе БССР і пасляваеннае аднаўленне === Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у верасні 1939 года пачалося актыўнае прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, у якім рачному транспарту адводзілася важная роля па перавозцы мінеральных будаўнічых матэрыялаў. У 1940 годзе, пасля рэканструкцыі [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК), суднаходства было адноўлена. Пінская прыстань стала важным цэнтрам транзітных грузаперавозак з [[Украіна|Украіны]] ў заходнія рэгіёны Беларусі, Польшчу і Германію. З Украіны везлі [[збожжа]] і [[Нафта|нафту]], а ў адваротным кірунку — сілезскі [[Вугаль|каменны вугаль]]<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/im-li-byt-v-prichale.html |title=Им ли быть в причале |author=Павел Лосич |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2019-06-06 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] флот і партовая інфраструктура былі сур’ёзна разбураны. У пасляваенны перыяд працаўнікам прыстані давялося аднаўляць гаспадарку і рэгулярнае суднаходства па рацэ Прыпяць і яе прытоках<ref name="brp"/>. Для падрыхтоўкі неабходных кадраў у 1951 годзе пры [[Пінскі суднарамонтны завод|Пінскім суднарамонтным заводзе]] быў адкрыты вучэбны камбінат, які навучаў капітанаў і механікаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=259}}. У 1960-я гады Пінск стаў значным транспартным вузлом. У 1968 годзе на мясцовым аўтавакзале нават з’явілася магчымасць заказваць білеты на рачныя цеплаходы{{sfn|Цімафееў|2013|с=236}}. У той жа час развіццю порта перашкаджала мелкаводдзе: з-за недастатковай глыбіні на ўчастку ДБК паміж Пінскам і Брэстам рачнікі былі вымушаны трэць транзітных суднаў разгружаць у Пінску{{sfn|Цімафееў|2013|с=116}}. Гэтую праблему часткова вырашылі ў 1984—1985 гадах, калі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка паглыбілі фарватар ДБК на працягу 150 км{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. 12 снежня 1975 года Пінская прыстань афіцыйна атрымала статус Пінскага рачнога порта<ref name="brp"/>. У 1980-х гадах развіццё порта працягнулася. У 1980 годзе тут пачалося будаўніцтва новых механізаваных прычалаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У 1986 годзе на левым беразе Піны быў пабудаваны цалкам новы порт, аснашчаны сучасным абсталяваннем і суднамі. Гэта дазволіла ў канцы 1980-х гадоў дасягнуць рэкордных паказчыкаў па аб’ёмах перапрацоўкі грузаў<ref name="brp"/>. Так, у красавіку 1987 года быў уведзены ў эксплуатацыю новы порт, і выкарыстанне велікагрузных барж-пляцовак дало магчымасць у 1,5 раза павялічыць аб’ём перапрацоўкі грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. === Сучасны стан === Пасля распаду СССР аб’ёмы перавозак рэзка знізіліся, што моцна адбілася на фінансавых паказчыках прадпрыемства. Стабілізацыя працы порта пачалася толькі пасля 2003 года<ref name="brp"/>. Сёння галоўнай праблемай для рачнога порта з’яўляюцца прыродныя метамарфозы — катастрафічнае падзенне ўзроўню вады ў Прыпяці і Піне. У некаторыя гады (напрыклад, летам 2015 года) узровень вады ў Прыпяці апускаўся ніжэй за 50 сантыметраў, з-за чаго навігацыйны сезон доўжыўся ўсяго некалькі месяцаў. Гэта рэзка зніжае рэнтабельнасць: па паўнаводнай рацэ рудавоз можа перавезці больш за тысячу тон грузу, а пры нізкай вадзе — толькі каля 300 тон (або грузіцца менш чым на 70 %)<ref name="sb_prichal"/>. У нашы дні асноўнай крыніцай прыбытку для порта стала не транзітная дастаўка грузаў, а продаж будаўнічага пяску, які здабываецца падчас днопаглыбляльных работ. Таксама порт дастаўляе рудавозамі гранітны адсеў з [[Мікашэвічы|Мікашэвічаў]]<ref name="sb_prichal"/>. Пасажырскія перавозкі, якія ў савецкі час карысталіся велізарнай папулярнасцю (асабліва рэйсы на суднах на падводных крылах тыпу «[[Зарніца (тып рачных суднаў)|Зарніца]]»), сёння страцілі сваё транспартнае значэнне з-за развіцця аўтамабільных дарог і зніжэння колькасці сельскага насельніцтва. Сёння рэгулярныя пасажырскія лініі закрыты як стратныя. Аднак порт актыўна развівае турыстычны напрамак: пасажырскае судна «[[Пінск (судна)|Пінск]]» (праекта Р-51Э) выконвае экскурсійныя круізы па рэках Піна і Прыпяць. За час сваёй эксплуатацыі яно перавязло больш за 3 мільёны пасажыраў<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal"/>. Сёння плошча порта складае 14,9 га. Акваторыя ўяўляе сабой штучны затон глыбінёй каля 3,5 м з фронтам прычала 346 метраў. За навігацыйны сезон 2018 года порт перавёз 246,4 тысячы тон грузаў і 30 тысяч пасажыраў<ref name="brp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Витебск|выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Парты Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] 1r64f5vi1w7kbukn1x869meb9avaw02 5160805 5160803 2026-07-04T08:37:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 − 2 катэгорыі; + 2 катэгорыі; ±[[Катэгорыя:Парты Беларусі]]→[[Катэгорыя:Порты Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160805 wikitext text/x-wiki {{Порт |назва = Пінскі рачны порт |арыгінальная назва = {{lang-ru|Речной порт Пинск}} |тып і спецыялізацыя порта = рачны, грузапасажырскі |фота = |шырыня = |падпіс да фатаграфіі = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = [[Брэсцкая вобласць]] |месцазнаходжанне = [[Пінск]], левы бераг ракі [[Піна]] |каардынаты = |locode = |агульная плошча = |плошча акваторыі = штучны затон |плошча тэрыторыі = 14,9 га |грузаабарот = 246,4 тыс. т (за 2018 год) |прапускная здольнасць = |час навігацыі = |форма кіравання = Філіял РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]» |к-сць і даўжыня прычалаў = фронт прычала 346 м |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = каля 3,5 м |характарыстыка вады = |наяўнасць уласнага флоту = так (рудавозы, баржы, пасажырскае судна «Пінск») |транспартныя развязкі = |лоцпост = |радыёсувязь = |наяўнасць РЛС = |наяўнасць маякоў, арыенціраў = |стывідоры = |назва пасады кіраўніка порта = Начальнік |ініцыялы = Уладзімір Дзьяканчук |назва пасады дад = |ініцыялы дад = |дадатковыя паслугі = перавозка пасажыраў (30 тыс. чал. у 2018 годзе) |бліжэйшыя порты = |бліжэйшая чыгуначная станцыя = |бліжэйшы аэрапорт = |у літаратуры = |афіцыйны сайт = |устаўка = }} '''Рачны порт «Пінск»''' ({{lang-ru|Речной порт «Пинск»}}) — [[рачны порт]], размешчаны на левым беразе ракі [[Піна]] ў горадзе [[Пінск]]у ([[Брэсцкая вобласць]]). З’яўляецца філіялам [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]]. Сёння гэта важны транспартны вузел рэгіёна, які займаецца перавозкай і перапрацоўкай грузаў, у першую чаргу будаўнічага пяску і гранітнага адсеву, а таксама [[Пасажырскія перавозкі|пасажырскімі перавозкамі]]. == Гісторыя == === Даваенны час === Пінск гістарычна знаходзіўся на скрыжаванні водных шляхоў. Рака [[Піна]], злучаючыся з [[Прыпяць|Прыпяццю]], [[Ясельда]]й і [[Заходні Буг|Бугам]], аб’ядноўвала басейны [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў. Яшчэ ў сярэдзіне XIX стагоддзя мясцовыя жыхары часцей карысталіся лодкамі, чым коннымі павозкамі, бо рэк і каналаў у Пінскай вобласці было больш, чым дарог<ref name="brp">{{cite web |url=https://parohodstvo.by/be/news/port-pinsk-celebrates-80th-anniversary/ |title=Рачны порт Пінск адзначае сваё 80-годдзе! |publisher=Беларускае рачное параходства |date=2019-12-03 |accessdate=2026-07-04 |lang=be}}</ref>. Да 1939 года, калі Пінск знаходзіўся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], мясцовы флот складаўся з некалькіх маламагутных партовых суднаў і 10 невялікіх барж, якія належалі прыватным уладальнікам. Асноўнымі грузамі ў той час былі лесаматэрыялы і дровы<ref name="brp"/>. === У складзе БССР і пасляваеннае аднаўленне === Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у верасні 1939 года пачалося актыўнае прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, у якім рачному транспарту адводзілася важная роля па перавозцы мінеральных будаўнічых матэрыялаў. У 1940 годзе, пасля рэканструкцыі [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК), суднаходства было адноўлена. Пінская прыстань стала важным цэнтрам транзітных грузаперавозак з [[Украіна|Украіны]] ў заходнія рэгіёны Беларусі, Польшчу і Германію. З Украіны везлі [[збожжа]] і [[Нафта|нафту]], а ў адваротным кірунку — сілезскі [[Вугаль|каменны вугаль]]<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/im-li-byt-v-prichale.html |title=Им ли быть в причале |author=Павел Лосич |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2019-06-06 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] флот і партовая інфраструктура былі сур’ёзна разбураны. У пасляваенны перыяд працаўнікам прыстані давялося аднаўляць гаспадарку і рэгулярнае суднаходства па рацэ Прыпяць і яе прытоках<ref name="brp"/>. Для падрыхтоўкі неабходных кадраў у 1951 годзе пры [[Пінскі суднарамонтны завод|Пінскім суднарамонтным заводзе]] быў адкрыты вучэбны камбінат, які навучаў капітанаў і механікаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=259}}. У 1960-я гады Пінск стаў значным транспартным вузлом. У 1968 годзе на мясцовым аўтавакзале нават з’явілася магчымасць заказваць білеты на рачныя цеплаходы{{sfn|Цімафееў|2013|с=236}}. У той жа час развіццю порта перашкаджала мелкаводдзе: з-за недастатковай глыбіні на ўчастку ДБК паміж Пінскам і Брэстам рачнікі былі вымушаны трэць транзітных суднаў разгружаць у Пінску{{sfn|Цімафееў|2013|с=116}}. Гэтую праблему часткова вырашылі ў 1984—1985 гадах, калі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка паглыбілі фарватар ДБК на працягу 150 км{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. 12 снежня 1975 года Пінская прыстань афіцыйна атрымала статус Пінскага рачнога порта<ref name="brp"/>. У 1980-х гадах развіццё порта працягнулася. У 1980 годзе тут пачалося будаўніцтва новых механізаваных прычалаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У 1986 годзе на левым беразе Піны быў пабудаваны цалкам новы порт, аснашчаны сучасным абсталяваннем і суднамі. Гэта дазволіла ў канцы 1980-х гадоў дасягнуць рэкордных паказчыкаў па аб’ёмах перапрацоўкі грузаў<ref name="brp"/>. Так, у красавіку 1987 года быў уведзены ў эксплуатацыю новы порт, і выкарыстанне велікагрузных барж-пляцовак дало магчымасць у 1,5 раза павялічыць аб’ём перапрацоўкі грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. === Сучасны стан === Пасля распаду СССР аб’ёмы перавозак рэзка знізіліся, што моцна адбілася на фінансавых паказчыках прадпрыемства. Стабілізацыя працы порта пачалася толькі пасля 2003 года<ref name="brp"/>. Сёння галоўнай праблемай для рачнога порта з’яўляюцца прыродныя метамарфозы — катастрафічнае падзенне ўзроўню вады ў Прыпяці і Піне. У некаторыя гады (напрыклад, летам 2015 года) узровень вады ў Прыпяці апускаўся ніжэй за 50 сантыметраў, з-за чаго навігацыйны сезон доўжыўся ўсяго некалькі месяцаў. Гэта рэзка зніжае рэнтабельнасць: па паўнаводнай рацэ рудавоз можа перавезці больш за тысячу тон грузу, а пры нізкай вадзе — толькі каля 300 тон (або грузіцца менш чым на 70 %)<ref name="sb_prichal"/>. У нашы дні асноўнай крыніцай прыбытку для порта стала не транзітная дастаўка грузаў, а продаж будаўнічага пяску, які здабываецца падчас днопаглыбляльных работ. Таксама порт дастаўляе рудавозамі гранітны адсеў з [[Мікашэвічы|Мікашэвічаў]]<ref name="sb_prichal"/>. Пасажырскія перавозкі, якія ў савецкі час карысталіся велізарнай папулярнасцю (асабліва рэйсы на суднах на падводных крылах тыпу «[[Зарніца (тып рачных суднаў)|Зарніца]]»), сёння страцілі сваё транспартнае значэнне з-за развіцця аўтамабільных дарог і зніжэння колькасці сельскага насельніцтва. Сёння рэгулярныя пасажырскія лініі закрыты як стратныя. Аднак порт актыўна развівае турыстычны напрамак: пасажырскае судна «[[Пінск (судна)|Пінск]]» (праекта Р-51Э) выконвае экскурсійныя круізы па рэках Піна і Прыпяць. За час сваёй эксплуатацыі яно перавязло больш за 3 мільёны пасажыраў<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal"/>. Сёння плошча порта складае 14,9 га. Акваторыя ўяўляе сабой штучны затон глыбінёй каля 3,5 м з фронтам прычала 346 метраў. За навігацыйны сезон 2018 года порт перавёз 246,4 тысячы тон грузаў і 30 тысяч пасажыраў<ref name="brp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Витебск|выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Порты Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:Рачныя парты Беларусі]] [[Катэгорыя:Парты паводле алфавіта]] o9xnft7b9fl61lngnj13opeqin4klgt 5160806 5160805 2026-07-04T08:38:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Порты Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160806 wikitext text/x-wiki {{Порт |назва = Пінскі рачны порт |арыгінальная назва = {{lang-ru|Речной порт Пинск}} |тып і спецыялізацыя порта = рачны, грузапасажырскі |фота = |шырыня = |падпіс да фатаграфіі = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = [[Брэсцкая вобласць]] |месцазнаходжанне = [[Пінск]], левы бераг ракі [[Піна]] |каардынаты = |locode = |агульная плошча = |плошча акваторыі = штучны затон |плошча тэрыторыі = 14,9 га |грузаабарот = 246,4 тыс. т (за 2018 год) |прапускная здольнасць = |час навігацыі = |форма кіравання = Філіял РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]» |к-сць і даўжыня прычалаў = фронт прычала 346 м |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = каля 3,5 м |характарыстыка вады = |наяўнасць уласнага флоту = так (рудавозы, баржы, пасажырскае судна «Пінск») |транспартныя развязкі = |лоцпост = |радыёсувязь = |наяўнасць РЛС = |наяўнасць маякоў, арыенціраў = |стывідоры = |назва пасады кіраўніка порта = Начальнік |ініцыялы = Уладзімір Дзьяканчук |назва пасады дад = |ініцыялы дад = |дадатковыя паслугі = перавозка пасажыраў (30 тыс. чал. у 2018 годзе) |бліжэйшыя порты = |бліжэйшая чыгуначная станцыя = |бліжэйшы аэрапорт = |у літаратуры = |афіцыйны сайт = |устаўка = }} '''Рачны порт «Пінск»''' ({{lang-ru|Речной порт «Пинск»}}) — [[рачны порт]], размешчаны на левым беразе ракі [[Піна]] ў горадзе [[Пінск]]у ([[Брэсцкая вобласць]]). З’яўляецца філіялам [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]]. Сёння гэта важны транспартны вузел рэгіёна, які займаецца перавозкай і перапрацоўкай грузаў, у першую чаргу будаўнічага пяску і гранітнага адсеву, а таксама [[Пасажырскія перавозкі|пасажырскімі перавозкамі]]. == Гісторыя == === Даваенны час === Пінск гістарычна знаходзіўся на скрыжаванні водных шляхоў. Рака [[Піна]], злучаючыся з [[Прыпяць|Прыпяццю]], [[Ясельда]]й і [[Заходні Буг|Бугам]], аб’ядноўвала басейны [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў. Яшчэ ў сярэдзіне XIX стагоддзя мясцовыя жыхары часцей карысталіся лодкамі, чым коннымі павозкамі, бо рэк і каналаў у Пінскай вобласці было больш, чым дарог<ref name="brp">{{cite web |url=https://parohodstvo.by/be/news/port-pinsk-celebrates-80th-anniversary/ |title=Рачны порт Пінск адзначае сваё 80-годдзе! |publisher=Беларускае рачное параходства |date=2019-12-03 |accessdate=2026-07-04 |lang=be}}</ref>. Да 1939 года, калі Пінск знаходзіўся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], мясцовы флот складаўся з некалькіх маламагутных партовых суднаў і 10 невялікіх барж, якія належалі прыватным уладальнікам. Асноўнымі грузамі ў той час былі лесаматэрыялы і дровы<ref name="brp"/>. === У складзе БССР і пасляваеннае аднаўленне === Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у верасні 1939 года пачалося актыўнае прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, у якім рачному транспарту адводзілася важная роля па перавозцы мінеральных будаўнічых матэрыялаў. У 1940 годзе, пасля рэканструкцыі [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК), суднаходства было адноўлена. Пінская прыстань стала важным цэнтрам транзітных грузаперавозак з [[Украіна|Украіны]] ў заходнія рэгіёны Беларусі, Польшчу і Германію. З Украіны везлі [[збожжа]] і [[Нафта|нафту]], а ў адваротным кірунку — сілезскі [[Вугаль|каменны вугаль]]<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/im-li-byt-v-prichale.html |title=Им ли быть в причале |author=Павел Лосич |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2019-06-06 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] флот і партовая інфраструктура былі сур’ёзна разбураны. У пасляваенны перыяд працаўнікам прыстані давялося аднаўляць гаспадарку і рэгулярнае суднаходства па рацэ Прыпяць і яе прытоках<ref name="brp"/>. Для падрыхтоўкі неабходных кадраў у 1951 годзе пры [[Пінскі суднарамонтны завод|Пінскім суднарамонтным заводзе]] быў адкрыты вучэбны камбінат, які навучаў капітанаў і механікаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=259}}. У 1960-я гады Пінск стаў значным транспартным вузлом. У 1968 годзе на мясцовым аўтавакзале нават з’явілася магчымасць заказваць білеты на рачныя цеплаходы{{sfn|Цімафееў|2013|с=236}}. У той жа час развіццю порта перашкаджала мелкаводдзе: з-за недастатковай глыбіні на ўчастку ДБК паміж Пінскам і Брэстам рачнікі былі вымушаны трэць транзітных суднаў разгружаць у Пінску{{sfn|Цімафееў|2013|с=116}}. Гэтую праблему часткова вырашылі ў 1984—1985 гадах, калі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка паглыбілі фарватар ДБК на працягу 150 км{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. 12 снежня 1975 года Пінская прыстань афіцыйна атрымала статус Пінскага рачнога порта<ref name="brp"/>. У 1980-х гадах развіццё порта працягнулася. У 1980 годзе тут пачалося будаўніцтва новых механізаваных прычалаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У 1986 годзе на левым беразе Піны быў пабудаваны цалкам новы порт, аснашчаны сучасным абсталяваннем і суднамі. Гэта дазволіла ў канцы 1980-х гадоў дасягнуць рэкордных паказчыкаў па аб’ёмах перапрацоўкі грузаў<ref name="brp"/>. Так, у красавіку 1987 года быў уведзены ў эксплуатацыю новы порт, і выкарыстанне велікагрузных барж-пляцовак дало магчымасць у 1,5 раза павялічыць аб’ём перапрацоўкі грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. === Сучасны стан === Пасля распаду СССР аб’ёмы перавозак рэзка знізіліся, што моцна адбілася на фінансавых паказчыках прадпрыемства. Стабілізацыя працы порта пачалася толькі пасля 2003 года<ref name="brp"/>. Сёння галоўнай праблемай для рачнога порта з’яўляюцца прыродныя метамарфозы — катастрафічнае падзенне ўзроўню вады ў Прыпяці і Піне. У некаторыя гады (напрыклад, летам 2015 года) узровень вады ў Прыпяці апускаўся ніжэй за 50 сантыметраў, з-за чаго навігацыйны сезон доўжыўся ўсяго некалькі месяцаў. Гэта рэзка зніжае рэнтабельнасць: па паўнаводнай рацэ рудавоз можа перавезці больш за тысячу тон грузу, а пры нізкай вадзе — толькі каля 300 тон (або грузіцца менш чым на 70 %)<ref name="sb_prichal"/>. У нашы дні асноўнай крыніцай прыбытку для порта стала не транзітная дастаўка грузаў, а продаж будаўнічага пяску, які здабываецца падчас днопаглыбляльных работ. Таксама порт дастаўляе рудавозамі гранітны адсеў з [[Мікашэвічы|Мікашэвічаў]]<ref name="sb_prichal"/>. Пасажырскія перавозкі, якія ў савецкі час карысталіся велізарнай папулярнасцю (асабліва рэйсы на суднах на падводных крылах тыпу «[[Зарніца (тып рачных суднаў)|Зарніца]]»), сёння страцілі сваё транспартнае значэнне з-за развіцця аўтамабільных дарог і зніжэння колькасці сельскага насельніцтва. Сёння рэгулярныя пасажырскія лініі закрыты як стратныя. Аднак порт актыўна развівае турыстычны напрамак: пасажырскае судна «[[Пінск (судна)|Пінск]]» (праекта Р-51Э) выконвае экскурсійныя круізы па рэках Піна і Прыпяць. За час сваёй эксплуатацыі яно перавязло больш за 3 мільёны пасажыраў<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal"/>. Сёння плошча порта складае 14,9 га. Акваторыя ўяўляе сабой штучны затон глыбінёй каля 3,5 м з фронтам прычала 346 метраў. За навігацыйны сезон 2018 года порт перавёз 246,4 тысячы тон грузаў і 30 тысяч пасажыраў<ref name="brp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Витебск|выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:Рачныя парты Беларусі]] [[Катэгорыя:Парты паводле алфавіта]] 5me9b1t51mk8g2bvt3eou92pd58hpcc 5160822 5160806 2026-07-04T08:58:20Z JerzyKundrat 174 катэгорыі 5160822 wikitext text/x-wiki {{Порт |назва = Пінскі рачны порт |арыгінальная назва = {{lang-ru|Речной порт Пинск}} |тып і спецыялізацыя порта = рачны, грузапасажырскі |фота = |шырыня = |падпіс да фатаграфіі = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = [[Брэсцкая вобласць]] |месцазнаходжанне = [[Пінск]], левы бераг ракі [[Піна]] |каардынаты = |locode = |агульная плошча = |плошча акваторыі = штучны затон |плошча тэрыторыі = 14,9 га |грузаабарот = 246,4 тыс. т (за 2018 год) |прапускная здольнасць = |час навігацыі = |форма кіравання = Філіял РТУП «[[Беларускае рачное параходства]]» |к-сць і даўжыня прычалаў = фронт прычала 346 м |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = каля 3,5 м |характарыстыка вады = |наяўнасць уласнага флоту = так (рудавозы, баржы, пасажырскае судна «Пінск») |транспартныя развязкі = |лоцпост = |радыёсувязь = |наяўнасць РЛС = |наяўнасць маякоў, арыенціраў = |стывідоры = |назва пасады кіраўніка порта = Начальнік |ініцыялы = Уладзімір Дзьяканчук |назва пасады дад = |ініцыялы дад = |дадатковыя паслугі = перавозка пасажыраў (30 тыс. чал. у 2018 годзе) |бліжэйшыя порты = |бліжэйшая чыгуначная станцыя = |бліжэйшы аэрапорт = |у літаратуры = |афіцыйны сайт = |устаўка = }} '''Рачны порт «Пінск»''' ({{lang-ru|Речной порт «Пинск»}}) — [[рачны порт]], размешчаны на левым беразе ракі [[Піна]] ў горадзе [[Пінск]]у ([[Брэсцкая вобласць]]). З’яўляецца філіялам [[Беларускае рачное параходства|Беларускага рачнога параходства]]. Сёння гэта важны транспартны вузел рэгіёна, які займаецца перавозкай і перапрацоўкай грузаў, у першую чаргу будаўнічага пяску і гранітнага адсеву, а таксама [[Пасажырскія перавозкі|пасажырскімі перавозкамі]]. == Гісторыя == === Даваенны час === Пінск гістарычна знаходзіўся на скрыжаванні водных шляхоў. Рака [[Піна]], злучаючыся з [[Прыпяць|Прыпяццю]], [[Ясельда]]й і [[Заходні Буг|Бугам]], аб’ядноўвала басейны [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў. Яшчэ ў сярэдзіне XIX стагоддзя мясцовыя жыхары часцей карысталіся лодкамі, чым коннымі павозкамі, бо рэк і каналаў у Пінскай вобласці было больш, чым дарог<ref name="brp">{{cite web |url=https://parohodstvo.by/be/news/port-pinsk-celebrates-80th-anniversary/ |title=Рачны порт Пінск адзначае сваё 80-годдзе! |publisher=Беларускае рачное параходства |date=2019-12-03 |accessdate=2026-07-04 |lang=be}}</ref>. Да 1939 года, калі Пінск знаходзіўся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], мясцовы флот складаўся з некалькіх маламагутных партовых суднаў і 10 невялікіх барж, якія належалі прыватным уладальнікам. Асноўнымі грузамі ў той час былі лесаматэрыялы і дровы<ref name="brp"/>. === У складзе БССР і пасляваеннае аднаўленне === Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у верасні 1939 года пачалося актыўнае прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, у якім рачному транспарту адводзілася важная роля па перавозцы мінеральных будаўнічых матэрыялаў. У 1940 годзе, пасля рэканструкцыі [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]] (ДБК), суднаходства было адноўлена. Пінская прыстань стала важным цэнтрам транзітных грузаперавозак з [[Украіна|Украіны]] ў заходнія рэгіёны Беларусі, Польшчу і Германію. З Украіны везлі [[збожжа]] і [[Нафта|нафту]], а ў адваротным кірунку — сілезскі [[Вугаль|каменны вугаль]]<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/im-li-byt-v-prichale.html |title=Им ли быть в причале |author=Павел Лосич |publisher=СБ. Беларусь сегодня |date=2019-06-06 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] флот і партовая інфраструктура былі сур’ёзна разбураны. У пасляваенны перыяд працаўнікам прыстані давялося аднаўляць гаспадарку і рэгулярнае суднаходства па рацэ Прыпяць і яе прытоках<ref name="brp"/>. Для падрыхтоўкі неабходных кадраў у 1951 годзе пры [[Пінскі суднарамонтны завод|Пінскім суднарамонтным заводзе]] быў адкрыты вучэбны камбінат, які навучаў капітанаў і механікаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=259}}. У 1960-я гады Пінск стаў значным транспартным вузлом. У 1968 годзе на мясцовым аўтавакзале нават з’явілася магчымасць заказваць білеты на рачныя цеплаходы{{sfn|Цімафееў|2013|с=236}}. У той жа час развіццю порта перашкаджала мелкаводдзе: з-за недастатковай глыбіні на ўчастку ДБК паміж Пінскам і Брэстам рачнікі былі вымушаны трэць транзітных суднаў разгружаць у Пінску{{sfn|Цімафееў|2013|с=116}}. Гэтую праблему часткова вырашылі ў 1984—1985 гадах, калі эксплуатацыйнікі Пінскага тэхнічнага ўчастка паглыбілі фарватар ДБК на працягу 150 км{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. 12 снежня 1975 года Пінская прыстань афіцыйна атрымала статус Пінскага рачнога порта<ref name="brp"/>. У 1980-х гадах развіццё порта працягнулася. У 1980 годзе тут пачалося будаўніцтва новых механізаваных прычалаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. У 1986 годзе на левым беразе Піны быў пабудаваны цалкам новы порт, аснашчаны сучасным абсталяваннем і суднамі. Гэта дазволіла ў канцы 1980-х гадоў дасягнуць рэкордных паказчыкаў па аб’ёмах перапрацоўкі грузаў<ref name="brp"/>. Так, у красавіку 1987 года быў уведзены ў эксплуатацыю новы порт, і выкарыстанне велікагрузных барж-пляцовак дало магчымасць у 1,5 раза павялічыць аб’ём перапрацоўкі грузаў{{sfn|Цімафееў|2013|с=131}}. === Сучасны стан === Пасля распаду СССР аб’ёмы перавозак рэзка знізіліся, што моцна адбілася на фінансавых паказчыках прадпрыемства. Стабілізацыя працы порта пачалася толькі пасля 2003 года<ref name="brp"/>. Сёння галоўнай праблемай для рачнога порта з’яўляюцца прыродныя метамарфозы — катастрафічнае падзенне ўзроўню вады ў Прыпяці і Піне. У некаторыя гады (напрыклад, летам 2015 года) узровень вады ў Прыпяці апускаўся ніжэй за 50 сантыметраў, з-за чаго навігацыйны сезон доўжыўся ўсяго некалькі месяцаў. Гэта рэзка зніжае рэнтабельнасць: па паўнаводнай рацэ рудавоз можа перавезці больш за тысячу тон грузу, а пры нізкай вадзе — толькі каля 300 тон (або грузіцца менш чым на 70 %)<ref name="sb_prichal"/>. У нашы дні асноўнай крыніцай прыбытку для порта стала не транзітная дастаўка грузаў, а продаж будаўнічага пяску, які здабываецца падчас днопаглыбляльных работ. Таксама порт дастаўляе рудавозамі гранітны адсеў з [[Мікашэвічы|Мікашэвічаў]]<ref name="sb_prichal"/>. Пасажырскія перавозкі, якія ў савецкі час карысталіся велізарнай папулярнасцю (асабліва рэйсы на суднах на падводных крылах тыпу «[[Зарніца (тып рачных суднаў)|Зарніца]]»), сёння страцілі сваё транспартнае значэнне з-за развіцця аўтамабільных дарог і зніжэння колькасці сельскага насельніцтва. Сёння рэгулярныя пасажырскія лініі закрыты як стратныя. Аднак порт актыўна развівае турыстычны напрамак: пасажырскае судна «[[Пінск (судна)|Пінск]]» (праекта Р-51Э) выконвае экскурсійныя круізы па рэках Піна і Прыпяць. За час сваёй эксплуатацыі яно перавязло больш за 3 мільёны пасажыраў<ref name="brp"/><ref name="sb_prichal"/>. Сёння плошча порта складае 14,9 га. Акваторыя ўяўляе сабой штучны затон глыбінёй каля 3,5 м з фронтам прычала 346 метраў. За навігацыйны сезон 2018 года порт перавёз 246,4 тысячы тон грузаў і 30 тысяч пасажыраў<ref name="brp"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]]|загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год)|месца=Витебск|выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова|год=2013|старонак=400|isbn=978-985-517-402-9|ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Піны]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:Рачныя парты Беларусі]] eyscwojqgys4d38vwku8z0sjd0njjo0 14 810285 5160786 2026-07-04T08:05:28Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Відэагульні паводле распрацоўшчыкаў|Wargaming.net]]» 5160786 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Відэагульні паводле распрацоўшчыкаў|Wargaming.net]] qj3er8cqmht1igw0omxpzwpdyjuka92 14 810286 5160790 2026-07-04T08:10:26Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:XII стагоддзе паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:XII стагоддзе ў Азіі|Кітай]] [[Катэгорыя:Стагоддзі ў Кітаі|12]] {{Тэма паводле стагоддзяў||12|стагоддзе ў Кітаі}}» 5160790 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:XII стагоддзе паводле краін|Кітай]] [[Катэгорыя:XII стагоддзе ў Азіі|Кітай]] [[Катэгорыя:Стагоддзі ў Кітаі|12]] {{Тэма паводле стагоддзяў||12|стагоддзе ў Кітаі}} jixdjblsxm8qvrsw5om37shmtvmdrlt 10 810287 5160800 2026-07-04T08:29:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Дакументацыя/Пачатак}} Шаблон-картка прызначаны для выкарыстання ў артыкулах пра марскія і рачныя порты, гавані і тэрміналы. Ён аўтаматычна падцягвае шэраг параметраў з Вікіданых, калі яны не запоўнены ўручную. == Нарыхтоўка для капіравання == Скапір...» 5160800 wikitext text/x-wiki {{Дакументацыя/Пачатак}} Шаблон-картка прызначаны для выкарыстання ў артыкулах пра марскія і рачныя порты, гавані і тэрміналы. Ён аўтаматычна падцягвае шэраг параметраў з Вікіданых, калі яны не запоўнены ўручную. == Нарыхтоўка для капіравання == Скапіруйце тэкст ніжэй і ўстаўце яго ў пачатак артыкула. Запоўніце неабходныя параметры. Невыкарыстаныя параметры можна пакінуць пустымі або выдаліць. <pre> {{Порт |Назва = |Арыгінальная назва = |Тып і спецыялізацыя порта = |Фота = |Шырыня = |падпіс да фатаграфіі = |краіна = |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = |месцазнаходжанне = |Каардынаты = |locode = |агульная плошча = |плошча акваторыі = |плошча тэрыторыі = |грузаабарот = |прапускная здольнасць = |час навігацыі = |форма кіравання = |к-сць і даўжыня прычалаў = |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = |характарыстыка вады = |наяўнасць уласнага флоту = |транспартныя развязкі = |лоцпост = |радыёсувязь = |наяўнасць РЛС = |наяўнасць маякоў, арыенціраў = |стывідоры = |назва пасады кіраўніка порта = |ініцыялы = |назва пасады дад = |ініцыялы дад = |дадатковыя паслугі = |бліжэйшыя порты = |бліжэйшая чыгуначная станцыя = |бліжэйшы аэрапорт = |У літаратуры = |афіцыйны сайт = |Устаўка = }} </pre> == Апісанне параметраў == * '''Назва''' — назва порта на беларускай мове (калі не запоўнена, бярэцца назва артыкула). * '''Арыгінальная назва''' — назва порта на мове арыгінала (рэкамендуецца выкарыстоўваць моўныя шаблоны, напрыклад <code>{{lang-en|...}}</code>). * '''Тып і спецыялізацыя порта''' — напрыклад: ''марскі гандлёвы порт'', ''пасажырскі тэрмінал'', ''рачны порт''. Адлюстроўваецца над назвай. * '''Фота''' — назва файла з выявай (без прэфіксаў <code>Файл:</code> ці <code>File:</code>). Можа падцягвацца з Вікіданых (P18). * '''Шырыня''' — шырыня выявы (па змаўчанні звычайна 280px). * '''падпіс да фатаграфіі''' — кароткі тэкст пад выявай. * '''краіна''' — дзяржава, у якой знаходзіцца порт. Можа падцягвацца з Вікіданых (P17). * '''адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка''' — вобласць, правінцыя, штат і г.д. Можа падцягвацца з Вікіданых (P131). * '''месцазнаходжанне''' — горад, пасёлак або канкрэтны раён (напрыклад: ''[[Адэса]], [[Адэскі заліў]]''). * '''Каардынаты''' — геаграфічныя каардынаты. Рэкамендуецца запаўняць на Вікіданых (P625). * '''locode''' — код [[UN/LOCODE]]. Можа падцягвацца з Вікіданых (P1937). * '''агульная плошча''' — агульная плошча порта. Можа падцягвацца з Вікіданых (P2046). * '''плошча акваторыі''' / '''плошча тэрыторыі''' — плошча воднай і сухапутнай частак порта адпаведна. * '''грузаабарот''' — гадавы грузаабарот (з указаннем адзінак вымярэння і года). * '''прапускная здольнасць''' — максімальная патэнцыйная прапускная здольнасць. * '''час навігацыі''' — перыяд працы порта (напрыклад: ''цэлы год'', ''з мая па кастрычнік''). * '''форма кіравання''' — хто кіруе портам (дзяржава, прыватная кампанія, адміністрацыя порта). * '''к-сць і даўжыня прычалаў''' — агульная інфармацыя пра прычалы. * '''к-сць партовых кранаў''' — колькасць і, пры неабходнасці, тып партовых кранаў. * '''глыбіня ля прычала''' — максімальная асадка суднаў або глыбіня фарватара. * '''характарыстыка вады''' — салёнасць, схільнасць да замярзання і інш. * '''наяўнасць уласнага флоту''' — ці мае порт уласныя буксіры, ледаколы і г.д. (Так/Не, можна ўдакладніць). * '''транспартныя развязкі''' — асноўныя аўтамагістралі, якія падыходзяць да порта. * '''лоцпост''' — наяўнасць і размяшчэнне лоцманскай службы. * '''радыёсувязь''' — каналы [[УКВ]] для сувязі з портам (напрыклад: ''УКВ 16, 67''). * '''наяўнасць РЛС''' — наяўнасць радыёлакацыйных станцый. * '''наяўнасць маякоў, арыенціраў''' — галоўныя навігацыйныя арыенціры. * '''стывідоры''' — асноўныя стывідорныя кампаніі, якія працуюць у порце. * '''назва пасады кіраўніка порта''' — дакладная назва пасады (напрыклад: ''Начальнік порта'', ''Генеральны дырэктар''). * '''ініцыялы''' — імя і прозвішча чалавека на пасадзе кіраўніка. * '''назва пасады дад''' / '''ініцыялы дад''' — для другога важнага кіраўніка (напрыклад, капітана порта). * '''дадатковыя паслугі''' — бункерыроўка, рамонт суднаў, мытня і г.д. * '''бліжэйшыя порты''' / '''бліжэйшая чыгуначная станцыя''' / '''бліжэйшы аэрапорт''' — лагістычная інфраструктура побач. * '''У літаратуры''' — творы, дзе згадваецца порт. * '''афіцыйны сайт''' — спасылка на сайт порта. Можа падцягвацца з Вікіданых (P856). * '''Устаўка''' — для ўстаўкі іншых шаблонаў (напрыклад, дадатковых карт). * '''nocat''' — пастаўце значэнне <code>1</code>, каб адключыць аўтаматычнае даданне артыкула ў «Катэгорыя:Порты па алфавіце». == Катэгарызацыя == Артыкулы, якія выкарыстоўваюць гэты шаблон, аўтаматычна трапляюць у [[:Катэгорыя:Порты па алфавіце]]. == Прыклад выкарыстання == {{Порт |Назва = Порт Ротэрдам |Арыгінальная назва = {{lang-nl|Haven van Rotterdam}} |Тып і спецыялізацыя порта = Марскі гандлёвы порт |Фота = Port of Rotterdam.jpg |Шырыня = 280px |падпіс да фатаграфіі = Выгляд на тэрміналы порта |краіна = Нідэрланды |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = [[Паўднёвая Галандыя]] |месцазнаходжанне = [[Ротэрдам]], [[Паўночнае мора]] |locode = NL RTM |агульная плошча = 105 км² |плошча акваторыі = |плошча тэрыторыі = |грузаабарот = 469,4 млн тон (2019) |прапускная здольнасць = |час навігацыі = Круглы год |форма кіравання = Port of Rotterdam Authority (Дзяржаўная кампанія) |к-сць і даўжыня прычалаў = даўжыня прычалаў — 89 км |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = да 24 метраў |характарыстыка вады = марская, не замярзае |наяўнасць уласнага флоту = ёсць (буксіры, патрульныя катары) |транспартныя развязкі = Аўтамагістралі A15, A16 |радыёсувязь = УКВ каналы 11, 14, 19 |назва пасады кіраўніка порта = Генеральны дырэктар (CEO) |ініцыялы = Алард Кастэлейн |назва пасады дад = Капітан порта |ініцыялы дад = Рэнэ дэ Врыс |бліжэйшыя порты = [[Антверпенскі порт|Порт Антверпен]] |бліжэйшая чыгуначная станцыя = Betuweroute (грузавая лінія) |бліжэйшы аэрапорт = [[Аэрапорт Ротэрдам-Гаага]] |афіцыйны сайт = https://www.portofrotterdam.com }} <includeonly> <!-- Катэгорыі для самога шаблона --> [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Геаграфія]] [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Транспарт]] [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Збудаванні]] </includeonly> {{Дакументацыя/Канец}} rm2m1b1r8ryt9kcyelb9gxldivlw8op 5160801 5160800 2026-07-04T08:30:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160801 wikitext text/x-wiki {{Дакументацыя/Пачатак}} Шаблон-картка прызначаны для выкарыстання ў артыкулах пра марскія і рачныя порты, гавані і тэрміналы. Ён аўтаматычна падцягвае шэраг параметраў з Вікіданых, калі яны не запоўнены ўручную. == Нарыхтоўка для капіравання == Скапіруйце тэкст ніжэй і ўстаўце яго ў пачатак артыкула. Запоўніце неабходныя параметры. Невыкарыстаныя параметры можна пакінуць пустымі або выдаліць. <pre> {{Порт |назва = |арыгінальная назва = |тып і спецыялізацыя порта = |фота = |шырыня = |падпіс да фатаграфіі = |краіна = |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = |месцазнаходжанне = |каардынаты = |locode = |агульная плошча = |плошча акваторыі = |плошча тэрыторыі = |грузаабарот = |прапускная здольнасць = |час навігацыі = |форма кіравання = |к-сць і даўжыня прычалаў = |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = |характарыстыка вады = |наяўнасць уласнага флоту = |транспартныя развязкі = |лоцпост = |радыёсувязь = |наяўнасць РЛС = |наяўнасць маякоў, арыенціраў = |стывідоры = |назва пасады кіраўніка порта = |ініцыялы = |назва пасады дад = |ініцыялы дад = |дадатковыя паслугі = |бліжэйшыя порты = |бліжэйшая чыгуначная станцыя = |бліжэйшы аэрапорт = |у літаратуры = |афіцыйны сайт = |устаўка = }} </pre> == Апісанне параметраў == * '''назва''' — назва порта на беларускай мове (калі не запоўнена, бярэцца назва артыкула). * '''арыгінальная назва''' — назва порта на мове арыгінала (рэкамендуецца выкарыстоўваць моўныя шаблоны, напрыклад <code>{{lang-en|...}}</code>). * '''тып і спецыялізацыя порта''' — напрыклад: ''марскі гандлёвы порт'', ''пасажырскі тэрмінал'', ''рачны порт''. Адлюстроўваецца над назвай. * '''фота''' — назва файла з выявай (без прэфіксаў <code>Файл:</code> ці <code>File:</code>). Можа падцягвацца з Вікіданых (P18). * '''шырыня''' — шырыня выявы (па змаўчанні звычайна 280px). * '''падпіс да фатаграфіі''' — кароткі тэкст пад выявай. * '''краіна''' — дзяржава, у якой знаходзіцца порт. Можа падцягвацца з Вікіданых (P17). * '''адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка''' — вобласць, правінцыя, штат і г.д. Можа падцягвацца з Вікіданых (P131). * '''месцазнаходжанне''' — горад, пасёлак або канкрэтны раён (напрыклад: ''[[Адэса]], [[Адэскі заліў]]''). * '''каардынаты''' — геаграфічныя каардынаты. Рэкамендуецца запаўняць на Вікіданых (P625). * '''locode''' — код [[UN/LOCODE]]. Можа падцягвацца з Вікіданых (P1937). * '''агульная плошча''' — агульная плошча порта. Можа падцягвацца з Вікіданых (P2046). * '''плошча акваторыі''' / '''плошча тэрыторыі''' — плошча воднай і сухапутнай частак порта адпаведна. * '''грузаабарот''' — гадавы грузаабарот (з указаннем адзінак вымярэння і года). * '''прапускная здольнасць''' — максімальная патэнцыйная прапускная здольнасць. * '''час навігацыі''' — перыяд працы порта (напрыклад: ''цэлы год'', ''з мая па кастрычнік''). * '''форма кіравання''' — хто кіруе портам (дзяржава, прыватная кампанія, адміністрацыя порта). * '''к-сць і даўжыня прычалаў''' — агульная інфармацыя пра прычалы. * '''к-сць партовых кранаў''' — колькасць і, пры неабходнасці, тып партовых кранаў. * '''глыбіня ля прычала''' — максімальная асадка суднаў або глыбіня фарватара. * '''характарыстыка вады''' — салёнасць, схільнасць да замярзання і інш. * '''наяўнасць уласнага флоту''' — ці мае порт уласныя буксіры, ледаколы і г.д. (Так/Не, можна ўдакладніць). * '''транспартныя развязкі''' — асноўныя аўтамагістралі, якія падыходзяць да порта. * '''лоцпост''' — наяўнасць і размяшчэнне лоцманскай службы. * '''радыёсувязь''' — каналы [[УКВ]] для сувязі з портам (напрыклад: ''УКВ 16, 67''). * '''наяўнасць РЛС''' — наяўнасць радыёлакацыйных станцый. * '''наяўнасць маякоў, арыенціраў''' — галоўныя навігацыйныя арыенціры. * '''стывідоры''' — асноўныя стывідорныя кампаніі, якія працуюць у порце. * '''назва пасады кіраўніка порта''' — дакладная назва пасады (напрыклад: ''Начальнік порта'', ''Генеральны дырэктар''). * '''ініцыялы''' — імя і прозвішча чалавека на пасадзе кіраўніка. * '''назва пасады дад''' / '''ініцыялы дад''' — для другога важнага кіраўніка (напрыклад, капітана порта). * '''дадатковыя паслугі''' — бункерыроўка, рамонт суднаў, мытня і г.д. * '''бліжэйшыя порты''' / '''бліжэйшая чыгуначная станцыя''' / '''бліжэйшы аэрапорт''' — лагістычная інфраструктура побач. * '''у літаратуры''' — творы, дзе згадваецца порт. * '''афіцыйны сайт''' — спасылка на сайт порта. Можа падцягвацца з Вікіданых (P856). * '''устаўка''' — для ўстаўкі іншых шаблонаў (напрыклад, дадатковых карт). * '''nocat''' — пастаўце значэнне <code>1</code>, каб адключыць аўтаматычнае даданне артыкула ў «Катэгорыя:Порты па алфавіце». == Катэгарызацыя == Артыкулы, якія выкарыстоўваюць гэты шаблон, аўтаматычна трапляюць у [[:Катэгорыя:Порты па алфавіце]]. == Прыклад выкарыстання == {{Порт |назва = Порт Ротэрдам |арыгінальная назва = {{lang-nl|Haven van Rotterdam}} |тып і спецыялізацыя порта = Марскі гандлёвы порт |фота = Port of Rotterdam.jpg |шырыня = 280px |падпіс да фатаграфіі = Выгляд на тэрміналы порта |краіна = Нідэрланды |адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка = [[Паўднёвая Галандыя]] |месцазнаходжанне = [[Ротэрдам]], [[Паўночнае мора]] |locode = NL RTM |агульная плошча = 105 км² |плошча акваторыі = |плошча тэрыторыі = |грузаабарот = 469,4 млн тон (2019) |прапускная здольнасць = |час навігацыі = Круглы год |форма кіравання = Port of Rotterdam Authority (Дзяржаўная кампанія) |к-сць і даўжыня прычалаў = даўжыня прычалаў — 89 км |к-сць партовых кранаў = |глыбіня ля прычала = да 24 метраў |характарыстыка вады = марская, не замярзае |наяўнасць уласнага флоту = ёсць (буксіры, патрульныя катары) |транспартныя развязкі = Аўтамагістралі A15, A16 |радыёсувязь = УКВ каналы 11, 14, 19 |назва пасады кіраўніка порта = Генеральны дырэктар (CEO) |ініцыялы = Алард Кастэлейн |назва пасады дад = Капітан порта |ініцыялы дад = Рэнэ дэ Врыс |бліжэйшыя порты = [[Антверпенскі порт|Порт Антверпен]] |бліжэйшая чыгуначная станцыя = Betuweroute (грузавая лінія) |бліжэйшы аэрапорт = [[Аэрапорт Ротэрдам-Гаага]] |афіцыйны сайт = https://www.portofrotterdam.com }} <includeonly> <!-- Катэгорыі для самога шаблона --> [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Геаграфія]] [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Транспарт]] [[Катэгорыя:Шаблоны-карткі:Збудаванні]] </includeonly> {{Дакументацыя/Канец}} 9jvb82ni3dzecy177l3izlmvp1bb902 14 810288 5160808 2026-07-04T08:41:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Рачныя парты|Беларусь]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]]» 5160808 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Рачныя парты|Беларусь]] [[Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі]] ggucx17hydcc27h0agkfgthbzxfopn0 14 810289 5160812 2026-07-04T08:44:08Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Бісексуалы]] [[Катэгорыя:Мужчынская бісексуальнасць]]» 5160812 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Бісексуалы]] [[Катэгорыя:Мужчынская бісексуальнасць]] nku553v8cym9dogvou7tpr1d2zg6oma 5160813 5160812 2026-07-04T08:44:26Z DzBar 156353 5160813 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Бісексуалы]] [[Катэгорыя:Мужчынская бісексуальнасць]] {{Навігацыя}} 074vnzlz7pd2xqktvdg8t1bggyuocme 14 810290 5160815 2026-07-04T08:46:23Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуальнасць]] [[Катэгорыя:Постаці ЛГБТ]]» 5160815 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуальнасць]] [[Катэгорыя:Постаці ЛГБТ]] eh7ukrda2exrf80s8602tx8vs14wpnf 0 810291 5160826 2026-07-04T09:03:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Чыгуначны транспарт у Беларусі]] 5160826 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Чыгуначны транспарт у Беларусі]] e2wf7x5eq2hsbpvwsabrsx1vbf5uer5 0 810292 5160829 2026-07-04T09:08:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Чыгунка |назва = Заходняя чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Западная железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1936—1953 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад...» 5160829 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Заходняя чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Западная железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1936—1953 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Смаленск]] |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2556,5 км (1951) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} '''Захо́дняя чыгу́нка''' ({{lang-ru|Западная железная дорога}}) — чыгуначная сетка ў [[СССР]], якая існавала з 1936 па 1953 год. Кіраўніцтва чыгункі знаходзілася ў горадзе [[Смаленск]]у. Чыгунка абслугоўвала лініі на тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] ([[Віцебская вобласць|Віцебскую]], [[Мінская вобласць|Мінскую]], а з 1944 года і новаўтвораную [[Полацкая вобласць|Полацкую]] вобласці) і [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] ([[Маскоўская вобласць|Маскоўскую]], [[Смаленская вобласць|Смаленскую]], [[Цвярская вобласць|Калінінскую]] і [[Бранская вобласць|Бранскую]] вобласці)<ref name="BelEnc">{{cite web |url=https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/1730/ |title=Заходняя чыгунка |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |accessdate=2026-07-04 |lang=be |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260521144154/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/1730/ |archivedate=2026-05-21}}</ref>. == Гісторыя == Чыгунка была ўтворана ў маі 1936 года ў выніку рэарганізацыі і падзелу [[Маскоўска-Беларуска-Балтыйская чыгунка|Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі]]<ref name="BelEnc"/>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на акупіраванай тэрыторыі Беларусі дарога не дзейнічала, але часткова працягвала працу ў савецкім тыле. Нямецкія акупанты разрабавалі і знішчылі маёмасць чыгункі, зруйнавалі станцыі і іншыя збудаванні<ref name="BelEnc"/>. Тым не менш, у ходзе імклівага [[Аперацыя «Баграціён»|наступлення Чырвонай Арміі]] летам 1944 года асобныя ўчасткі перайшлі пад кантроль савецкіх войскаў у добрым стане: так, Заходняй чыгунцы дасталіся непашкоджанымі двухпуцявыя ўчасткі [[Орша]] — [[Мінск]] і Мінск — [[Маладзечна]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. У выніку ваеннага ўрону грузаабарот па Заходняй чыгунцы ў 1945 годзе складаў толькі 80,5 % ад даваеннага ўзроўню 1940 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=163}}. Пасля вызвалення Беларусі праца чыгункі была адноўлена ў поўным аб'ёме. У ліпені 1946 года Заходняя чыгунка па рашэнні ўрада СССР увайшла ў склад новаўтворанай [[Заходняя акруга чыгунак|Заходняй акругі чыгунак]] (разам з [[Беларуская чыгунка|Беларускай]], [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскай]], [[Беластоцкая чыгунка|Беластоцкай]] і [[Літоўская чыгунка|Літоўскай чыгункамі]]){{sfn|Цімафееў|2013|с=21}}. У пасляваенны перыяд да Заходняй чыгункі таксама было далучана Маладзечанскае аддзяленне руху{{sfn|Цімафееў|2013|с=22}}. 15 жніўня 1951 года адбылася рэарганізацыя: Мінскае аддзяленне Заходняй чыгункі было перададзена Брэст-Літоўскай чыгунцы, якая пасля гэтага была перайменавана ў Мінскую{{sfn|Цімафееў|2013|с=26}}<ref name="BelEnc"/>. У 1953 годзе Заходняя чыгунка як самастойная адміністрацыйная адзінка была ліквідавана, а яе лініі далучаны да [[Калінінская чыгунка|Калінінскай чыгункі]]. Праз чатыры гады, у 1957 годзе, былыя ўчасткі Заходняй чыгункі (Віцебскае і Аршанскае аддзяленні Калінінскай чыгункі) былі перададзены ў склад адзінай [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]<ref name="BelEnc"/>. == Структура і інфраструктура == Магістраль уключала ў сябе наступныя важныя чыгуначныя лініі: [[Масква]] — [[Негарэлае]], [[Жукаўка (горад)|Жукаўка]] — [[Смаленск]] — [[Віцебск]] — [[Бігосава]], Орша — [[Невель]], Орша — [[Лепель]] і іншыя. Агульная эксплуатацыйная даўжыня ліній на 1951 год складала 2556,5 км<ref name="BelEnc"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Заходняй чыгункі ў розныя гады былі: * [[І. У. Кавалёў]] (1937—1939) * [[В. П. Ягораў]] (студзень — снежань 1944) == Іншае == Друкаваным органам чыгункі была ведамасная газета «Большевистский путь» (бел.: Бальшавіцкі шлях)<ref name="BelEnc"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Заходняя чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя чыгуначнага транспарту Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1953 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смаленска]] 3ato6y22747u959pzpzlpsbw0c7o6dt 5160830 5160829 2026-07-04T09:08:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5160830 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Заходняя чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Западная железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1936—1953 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Смаленск]] |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2556,5 км (1951) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} '''Захо́дняя чыгу́нка''' ({{lang-ru|Западная железная дорога}}) — чыгуначная сетка ў [[СССР]], якая існавала з 1936 па 1953 год. Кіраўніцтва чыгункі знаходзілася ў горадзе [[Смаленск]]у. Чыгунка абслугоўвала лініі на тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] ([[Віцебская вобласць|Віцебскую]], [[Мінская вобласць|Мінскую]], а з 1944 года і новаўтвораную [[Полацкая вобласць|Полацкую]] вобласці) і [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] ([[Маскоўская вобласць|Маскоўскую]], [[Смаленская вобласць|Смаленскую]], [[Цвярская вобласць|Калінінскую]] і [[Бранская вобласць|Бранскую]] вобласці)<ref name="BelEnc">{{cite web |url=https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/1730/ |title=Заходняя чыгунка |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |accessdate=2026-07-04 |lang=be |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260521144154/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/1730/ |archivedate=2026-05-21}}</ref>. == Гісторыя == Чыгунка была ўтворана ў маі 1936 года ў выніку рэарганізацыі і падзелу [[Маскоўска-Беларуска-Балтыйская чыгунка|Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі]]<ref name="BelEnc"/>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на акупіраванай тэрыторыі Беларусі дарога не дзейнічала, але часткова працягвала працу ў савецкім тыле. Нямецкія акупанты разрабавалі і знішчылі маёмасць чыгункі, зруйнавалі станцыі і іншыя збудаванні<ref name="BelEnc"/>. Тым не менш, у ходзе імклівага [[Аперацыя «Баграціён»|наступлення Чырвонай Арміі]] летам 1944 года асобныя ўчасткі перайшлі пад кантроль савецкіх войскаў у добрым стане: так, Заходняй чыгунцы дасталіся непашкоджанымі двухпуцявыя ўчасткі [[Орша]] — [[Мінск]] і Мінск — [[Маладзечна]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. У выніку ваеннага ўрону грузаабарот па Заходняй чыгунцы ў 1945 годзе складаў толькі 80,5 % ад даваеннага ўзроўню 1940 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=163}}. Пасля вызвалення Беларусі праца чыгункі была адноўлена ў поўным аб'ёме. У ліпені 1946 года Заходняя чыгунка па рашэнні ўрада СССР увайшла ў склад новаўтворанай [[Заходняя акруга чыгунак|Заходняй акругі чыгунак]] (разам з [[Беларуская чыгунка|Беларускай]], [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскай]], [[Беластоцкая чыгунка|Беластоцкай]] і [[Літоўская чыгунка|Літоўскай чыгункамі]]){{sfn|Цімафееў|2013|с=21}}. У пасляваенны перыяд да Заходняй чыгункі таксама было далучана Маладзечанскае аддзяленне руху{{sfn|Цімафееў|2013|с=22}}. 15 жніўня 1951 года адбылася рэарганізацыя: Мінскае аддзяленне Заходняй чыгункі было перададзена Брэст-Літоўскай чыгунцы, якая пасля гэтага была перайменавана ў Мінскую{{sfn|Цімафееў|2013|с=26}}<ref name="BelEnc"/>. У 1953 годзе Заходняя чыгунка як самастойная адміністрацыйная адзінка была ліквідавана, а яе лініі далучаны да [[Калінінская чыгунка|Калінінскай чыгункі]]. Праз чатыры гады, у 1957 годзе, былыя ўчасткі Заходняй чыгункі (Віцебскае і Аршанскае аддзяленні Калінінскай чыгункі) былі перададзены ў склад адзінай [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]<ref name="BelEnc"/>. == Структура і інфраструктура == Магістраль уключала ў сябе наступныя важныя чыгуначныя лініі: [[Масква]] — [[Негарэлае]], [[Жукаўка (горад)|Жукаўка]] — [[Смаленск]] — [[Віцебск]] — [[Бігосава]], Орша — [[Невель]], Орша — [[Лепель]] і іншыя. Агульная эксплуатацыйная даўжыня ліній на 1951 год складала 2556,5 км<ref name="BelEnc"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Заходняй чыгункі ў розныя гады былі: * [[І. У. Кавалёў]] (1937—1939) * [[В. П. Ягораў]] (студзень — снежань 1944) == Іншае == Друкаваным органам чыгункі была ведамасная газета «Большевистский путь» (бел.: Бальшавіцкі шлях)<ref name="BelEnc"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Заходняя чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Чыгункі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1953 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смаленска]] cgrjkorab6t03yu2txeduqdaz2bfmja 5160831 5160830 2026-07-04T09:10:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5160831 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Заходняя чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Западная железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1936—1953 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Смаленск]] |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2556,5 км (1951) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} '''Захо́дняя чыгу́нка''' ({{lang-ru|Западная железная дорога}}) — чыгуначная сетка ў [[СССР]], якая існавала з 1936 па 1953 год. Кіраўніцтва чыгункі знаходзілася ў горадзе [[Смаленск]]у. Чыгунка абслугоўвала лініі на тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] ([[Віцебская вобласць|Віцебскую]], [[Мінская вобласць|Мінскую]], а з 1944 года і новаўтвораную [[Полацкая вобласць|Полацкую]] вобласці) і [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] ([[Маскоўская вобласць|Маскоўскую]], [[Смаленская вобласць|Смаленскую]], [[Цвярская вобласць|Калінінскую]] і [[Бранская вобласць|Бранскую]] вобласці)<ref name="BelEnc">{{cite web |url=https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/1730/ |title=Заходняя чыгунка |publisher=Беларуская Энцыклапедыя |accessdate=2026-07-04 |lang=be |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260521144154/https://belarus.belarusenc.by/temy/belarusindrugwar/1730/ |archivedate=2026-05-21}}</ref>. == Гісторыя == Чыгунка была ўтворана ў маі 1936 года ў выніку рэарганізацыі і падзелу [[Маскоўска-Беларуска-Балтыйская чыгунка|Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі]]<ref name="BelEnc"/>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на акупіраванай тэрыторыі Беларусі дарога не дзейнічала, але часткова працягвала працу ў савецкім тыле. Нямецкія акупанты разрабавалі і знішчылі маёмасць чыгункі, зруйнавалі станцыі і іншыя збудаванні<ref name="BelEnc"/>. Тым не менш, у ходзе імклівага [[Аперацыя «Баграціён»|наступлення Чырвонай Арміі]] летам 1944 года асобныя ўчасткі перайшлі пад кантроль савецкіх войскаў у добрым стане: так, Заходняй чыгунцы дасталіся непашкоджанымі двухпуцявыя ўчасткі [[Орша]] — [[Мінск]] і Мінск — [[Маладзечна]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. У выніку ваеннага ўрону грузаабарот па Заходняй чыгунцы ў 1945 годзе складаў толькі 80,5 % ад даваеннага ўзроўню 1940 года{{sfn|Цімафееў|2013|с=163}}. [[Файл:Zapadnaja ŽD 1948.jpg|thumb|Схема Заходняй чыгункі. 1948 г.]] [[Файл:Zapadnaja ŽD 1952.jpg|thumb|Схема Заходняй чыгункі. 1952 г.]] Пасля вызвалення Беларусі праца чыгункі была адноўлена ў поўным аб’ёме. У ліпені 1946 года Заходняя чыгунка па рашэнні ўрада СССР увайшла ў склад новаўтворанай [[Заходняя акруга чыгунак|Заходняй акругі чыгунак]] (разам з [[Беларуская чыгунка|Беларускай]], [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскай]], [[Беластоцкая чыгунка|Беластоцкай]] і [[Літоўская чыгунка|Літоўскай чыгункамі]]){{sfn|Цімафееў|2013|с=21}}. У пасляваенны перыяд да Заходняй чыгункі таксама было далучана Маладзечанскае аддзяленне руху{{sfn|Цімафееў|2013|с=22}}. 15 жніўня 1951 года адбылася рэарганізацыя: Мінскае аддзяленне Заходняй чыгункі было перададзена Брэст-Літоўскай чыгунцы, якая пасля гэтага была перайменавана ў Мінскую{{sfn|Цімафееў|2013|с=26}}<ref name="BelEnc"/>. У 1953 годзе Заходняя чыгунка як самастойная адміністрацыйная адзінка была ліквідавана, а яе лініі далучаны да [[Калінінская чыгунка|Калінінскай чыгункі]]. Праз чатыры гады, у 1957 годзе, былыя ўчасткі Заходняй чыгункі (Віцебскае і Аршанскае аддзяленні Калінінскай чыгункі) былі перададзены ў склад адзінай [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]<ref name="BelEnc"/>. == Структура і інфраструктура == Магістраль уключала ў сябе наступныя важныя чыгуначныя лініі: [[Масква]] — [[Негарэлае]], [[Жукаўка (горад)|Жукаўка]] — [[Смаленск]] — [[Віцебск]] — [[Бігосава]], Орша — [[Невель]], Орша — [[Лепель]] і іншыя. Агульная эксплуатацыйная даўжыня ліній на 1951 год складала 2556,5 км<ref name="BelEnc"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Заходняй чыгункі ў розныя гады былі: * [[І. У. Кавалёў]] (1937—1939) * [[В. П. Ягораў]] (студзень — снежань 1944) == Іншае == Друкаваным органам чыгункі была ведамасная газета «Большевистский путь» (бел.: Бальшавіцкі шлях)<ref name="BelEnc"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Заходняя чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Чыгункі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1953 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смаленска]] ovc11d2b8hgybevabqf6tg67tn32syo 0 810293 5160833 2026-07-04T09:19:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Чыгунка |назва = Беластоцкая чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Белостокская железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1939—1941, 1944—1946 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}...» 5160833 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Беластоцкая чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Белостокская железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1939—1941, 1944—1946 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Беласток]] (1939—1941)<br>[[Гродна]] (1944—1946) |начальнік дарогі = |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] (да 1946 года — НКШЗ) |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2815 км (1939) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} '''Беласто́цкая чыгу́нка''' ({{lang-ru|Белостокская железная дорога}}) — чыгуначная магістраль у [[СССР]], якая існавала ў 1939—1941 і 1944—1946 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Адыграла важную ролю ў інтэграцыі заходнебеларускіх тэрыторый у савецкую транспартную сістэму напярэдадні і пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Упраўленне чыгункі першапачаткова знаходзілася ў [[Беласток]]у, затым было перанесена ў [[Гродна]]<ref name="xpress">{{cite web |url=https://xpress.by/2017/05/31/v-istorii-svoj-sled/ |title=В истории – свой след |author=Леонид Легчеков |publisher=Железнодорожник Белоруссии |date=2017-05-31 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. == Гісторыя == === Стварэнне і перыяд да вайны (1939—1941) === З 17 верасня 1939 года савецкія войскі пачалі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|ўзяцце пад кантроль]] тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], уключаючы [[Віленскі край]] і [[Беластоцкая вобласць|Беласточчыну]]. Для арганізацыі транспартнага забеспячэння на далучаных тэрыторыях 30 верасня 1939 года Палітбюро ЦК [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]] пастанавіла стварыць Віленскую і [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскую чыгункі]]<ref name="xpress"/>. Аднак згодна з дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года Вільня была перададзена Літве, таму Віленскую чыгунку перайменавалі ў Беластоцкую, а яе кіраўніцтва пераехала ў [[Беласток]]<ref name="xpress"/>. Афіцыйна Беластоцкая чыгунка была ўтворана загадам [[Народны камісарыят шляхоў зносін СССР|Народнага камісарыята шляхоў зносін]] (НКШЗ) ад 2 снежня 1939 года. Першым начальнікам магістралі стаў Павел Бадуноў. На момант утварэння эксплуатацыйная даўжыня дарогі складала 2815 км, з якіх 206 км прыпадала на [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейкі]] (з шырынёй каляіны 750 і 600 мм). У яе склад увайшлі чатыры аддзяленні руху: Беластоцкае, [[Ліда|Лідскае]], [[Маладзечна|Маладзечанскае]] і [[Ваўкавыск|Ваўкавыскае]], функцыянавала 90 паасобных пунктаў<ref name="xpress"/>. Чыгуначная інфраструктура заходніх абласцей знаходзілася ў стане заняпаду і патрабавала маштабнага аднаўлення. Праблемамі былі польскія правілы тэхнічнай эксплуатацыі і дакументацыя на польскай мове, якой не валодалі прысланыя з усходу савецкія спецыялісты. У мэтах паскоранай падрыхтоўкі кадраў былі адкрыты дарожна-тэхнічныя школы ў [[Баранавічы|Баранавічах]], Гродне і школа фабрычна-заводскага навучання ў [[Лунінец|Лунінцы]]<ref name="xpress"/>. Эксплуатацыя ўскладнялася розніцай каляін (еўрапейская — 1435 мм, савецкая — 1524 мм). Вагоны і паравозы польскіх серый даводзілася перарабляць, а рэйкі — перашываць на савецкі стандарт. У 1940 годзе была запушчана высокачастотная сувязь «Беласток — Масква». З 1 ліпеня 1940 года рух цягнікоў быў пераведзены на савецкія правілы тэхнічнай эксплуатацыі. Нягледзячы на ўсе намаганні і значныя аб'ёмы абароннага будаўніцтва, дарога не спраўлялася з транспартнымі патокамі. З-за неразвітасці інфраструктуры станцыі [[Беласток-Цэнтральны]] на пад'ездах да горада штосутачна скаплівалася да 2000 вагонаў<ref name="xpress"/>. У чэрвені 1941 года начальнікам чыгункі быў прызначаны Мікалай Ніканаў. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ва ўмовах бесперапынных бамбардзіровак праводзілася эвакуацыя прамысловага абсталявання і насельніцтва<ref name="xpress"/>. === Пасляваеннае аднаўленне (1944—1946) === Дзейнасць Беластоцкай чыгункі была адноўлена загадам НКШЗ ад 19 красавіка 1944 года. У маі аператыўная група пад кіраўніцтвам М. Ніканава пачала працу ў [[Навабеліца|Навабеліцы]] ([[Гомель]]), у ліпені пераехала ў [[Маладзечна]], а ў кастрычніку — у [[Гродна]], бо было прынята палітычнае рашэнне аб [[Перадача Беласточчыны Польшчы|перадачы Беласточчыны Польшчы]]<ref name="xpress"/><ref name="shchield">{{cite web |url=https://shieldandsword.mozohin.ru/nkgb4353/transport/rail/belostok.htm |title=Транспортный отдел НКГБ – МГБ по Белостокской железной дороге |publisher=История отечественных спецслужб и правоохранительных органов |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. З кастрычніка 1944 года кіраўніцтва дарогай прыняў Якаў Сакалінскі<ref name="xpress"/>. У межах дарогі ў найкарацейшыя тэрміны было адноўлена 1643 км пуцей шырокай каляіны і 227 км еўрапейскай, 7 буйных станцый і ўсе [[Паравознае дэпо|паравозныя дэпо]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. Хуткае аднаўленне было надзвычай важным для забеспячэння фронту. Вызначальнай асаблівасцю гэтага перыяду была эксплуатацыя ліній ва ўмовах усталявання новай дзяржаўнай мяжы па «[[Лінія Керзана|лініі Керзана]]». Пакуль польскія ўлады не ўзялі чыгунку пад свой кантроль, лініі за мяжой працягвалі абслугоўвацца савецкімі паравознымі брыгадамі з Гродна, Беластока і Ваўкавыска<ref name="xpress"/><ref name="grodnonews">{{cite web |url=https://grodnonews.by/news/zhizn/dorogoy_pamyati_istoriya_molodoy_shifrovalshchitsy_i_elektromekhanika_kotorye_trudilis_na_zheleznoy_doroge_v_ogne_velikoy_otechestvennoy_voyny_.html |title=Дорогой памяти |author= |publisher=Гродненская правда |date=2022-08-07 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У 1946 годзе кіраўніцтва магістраллю зноў прыняў М. Ніканаў. Згодна з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 19 верасня 1946 года ў мэтах узбуйнення чыгуначных акруг Беластоцкая чыгунка з 15 кастрычніка 1946 года была ліквідавана. Маладзечанскае аддзяленне было перададзена [[Заходняя чыгунка|Заходняй чыгунцы]], а Лідскае — Брэст-Літоўскай<ref name="xpress"/><ref name="baranovichi">{{cite web |url=https://baranovichi.rw.by/about_us/history_of_department/ |title=История отделения |publisher=Барановичское отделение БЖД |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. Ваўкавыскае аддзяленне было расфарміравана, за кошт чаго з'явілася ўзбуйненае Гродзенскае аддзяленне (якое само было ліквідавана ў 1951 годзе)<ref name="baranovichi"/>. == Структура і інфраструктура == У перыяд максімальнага пашырэння (да вайны) на дарозе дзейнічалі 4 аддзяленні руху: * 1-е Беластоцкае * 2-е Ваўкавыскае * 3-е Лідскае * 4-е Маладзечанскае Інфраструктура ўключала ў сябе паравозныя і вагонныя дэпо ў Беластоку, Гродне, Ваўкавыску, Лідзе і Маладзечне, а таксама шматлікія дыстанцыі пуці і сувязі<ref name="xpress"/>. На дарозе існаваў уласны аддзел [[НКДБ СССР|НКДБ — МДБ СССР]]<ref name="shchield"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Беластоцкай чыгункі ў розныя гады былі: * [[Павел Мікалаевіч Бадуноў]] (1939—1941) * [[Мікалай Міхайлавіч Ніканаў]] (чэрвень 1941; май — кастрычнік 1944; 1946) * [[Якаў Іванавіч Сакалінскі]] (кастрычнік 1944 — 1946) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беластоцкая чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя чыгуначнага транспарту Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] kjz4jdcfkznpice3f3fkdrh55a08m7x 5160834 5160833 2026-07-04T09:19:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5160834 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Беластоцкая чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Белостокская железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1939—1941, 1944—1946 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Беласток]] (1939—1941)<br>[[Гродна]] (1944—1946) |начальнік дарогі = |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] (да 1946 года — НКШЗ) |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2815 км (1939) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} {{значэнні|Беластоцкая чыгунка (значэнні)}} '''Беласто́цкая чыгу́нка''' ({{lang-ru|Белостокская железная дорога}}) — чыгуначная магістраль у [[СССР]], якая існавала ў 1939—1941 і 1944—1946 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Адыграла важную ролю ў інтэграцыі заходнебеларускіх тэрыторый у савецкую транспартную сістэму напярэдадні і пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Упраўленне чыгункі першапачаткова знаходзілася ў [[Беласток]]у, затым было перанесена ў [[Гродна]]<ref name="xpress">{{cite web |url=https://xpress.by/2017/05/31/v-istorii-svoj-sled/ |title=В истории – свой след |author=Леонид Легчеков |publisher=Железнодорожник Белоруссии |date=2017-05-31 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. == Гісторыя == === Стварэнне і перыяд да вайны (1939—1941) === З 17 верасня 1939 года савецкія войскі пачалі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|ўзяцце пад кантроль]] тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], уключаючы [[Віленскі край]] і [[Беластоцкая вобласць|Беласточчыну]]. Для арганізацыі транспартнага забеспячэння на далучаных тэрыторыях 30 верасня 1939 года Палітбюро ЦК [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]] пастанавіла стварыць Віленскую і [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскую чыгункі]]<ref name="xpress"/>. Аднак згодна з дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года Вільня была перададзена Літве, таму Віленскую чыгунку перайменавалі ў Беластоцкую, а яе кіраўніцтва пераехала ў [[Беласток]]<ref name="xpress"/>. Афіцыйна Беластоцкая чыгунка была ўтворана загадам [[Народны камісарыят шляхоў зносін СССР|Народнага камісарыята шляхоў зносін]] (НКШЗ) ад 2 снежня 1939 года. Першым начальнікам магістралі стаў Павел Бадуноў. На момант утварэння эксплуатацыйная даўжыня дарогі складала 2815 км, з якіх 206 км прыпадала на [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейкі]] (з шырынёй каляіны 750 і 600 мм). У яе склад увайшлі чатыры аддзяленні руху: Беластоцкае, [[Ліда|Лідскае]], [[Маладзечна|Маладзечанскае]] і [[Ваўкавыск|Ваўкавыскае]], функцыянавала 90 паасобных пунктаў<ref name="xpress"/>. Чыгуначная інфраструктура заходніх абласцей знаходзілася ў стане заняпаду і патрабавала маштабнага аднаўлення. Праблемамі былі польскія правілы тэхнічнай эксплуатацыі і дакументацыя на польскай мове, якой не валодалі прысланыя з усходу савецкія спецыялісты. У мэтах паскоранай падрыхтоўкі кадраў былі адкрыты дарожна-тэхнічныя школы ў [[Баранавічы|Баранавічах]], Гродне і школа фабрычна-заводскага навучання ў [[Лунінец|Лунінцы]]<ref name="xpress"/>. Эксплуатацыя ўскладнялася розніцай каляін (еўрапейская — 1435 мм, савецкая — 1524 мм). Вагоны і паравозы польскіх серый даводзілася перарабляць, а рэйкі — перашываць на савецкі стандарт. У 1940 годзе была запушчана высокачастотная сувязь «Беласток — Масква». З 1 ліпеня 1940 года рух цягнікоў быў пераведзены на савецкія правілы тэхнічнай эксплуатацыі. Нягледзячы на ўсе намаганні і значныя аб'ёмы абароннага будаўніцтва, дарога не спраўлялася з транспартнымі патокамі. З-за неразвітасці інфраструктуры станцыі [[Беласток-Цэнтральны]] на пад'ездах да горада штосутачна скаплівалася да 2000 вагонаў<ref name="xpress"/>. У чэрвені 1941 года начальнікам чыгункі быў прызначаны Мікалай Ніканаў. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ва ўмовах бесперапынных бамбардзіровак праводзілася эвакуацыя прамысловага абсталявання і насельніцтва<ref name="xpress"/>. === Пасляваеннае аднаўленне (1944—1946) === Дзейнасць Беластоцкай чыгункі была адноўлена загадам НКШЗ ад 19 красавіка 1944 года. У маі аператыўная група пад кіраўніцтвам М. Ніканава пачала працу ў [[Навабеліца|Навабеліцы]] ([[Гомель]]), у ліпені пераехала ў [[Маладзечна]], а ў кастрычніку — у [[Гродна]], бо было прынята палітычнае рашэнне аб [[Перадача Беласточчыны Польшчы|перадачы Беласточчыны Польшчы]]<ref name="xpress"/><ref name="shchield">{{cite web |url=https://shieldandsword.mozohin.ru/nkgb4353/transport/rail/belostok.htm |title=Транспортный отдел НКГБ – МГБ по Белостокской железной дороге |publisher=История отечественных спецслужб и правоохранительных органов |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. З кастрычніка 1944 года кіраўніцтва дарогай прыняў Якаў Сакалінскі<ref name="xpress"/>. У межах дарогі ў найкарацейшыя тэрміны было адноўлена 1643 км пуцей шырокай каляіны і 227 км еўрапейскай, 7 буйных станцый і ўсе [[Паравознае дэпо|паравозныя дэпо]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. Хуткае аднаўленне было надзвычай важным для забеспячэння фронту. Вызначальнай асаблівасцю гэтага перыяду была эксплуатацыя ліній ва ўмовах усталявання новай дзяржаўнай мяжы па «[[Лінія Керзана|лініі Керзана]]». Пакуль польскія ўлады не ўзялі чыгунку пад свой кантроль, лініі за мяжой працягвалі абслугоўвацца савецкімі паравознымі брыгадамі з Гродна, Беластока і Ваўкавыска<ref name="xpress"/><ref name="grodnonews">{{cite web |url=https://grodnonews.by/news/zhizn/dorogoy_pamyati_istoriya_molodoy_shifrovalshchitsy_i_elektromekhanika_kotorye_trudilis_na_zheleznoy_doroge_v_ogne_velikoy_otechestvennoy_voyny_.html |title=Дорогой памяти |author= |publisher=Гродненская правда |date=2022-08-07 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У 1946 годзе кіраўніцтва магістраллю зноў прыняў М. Ніканаў. Згодна з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 19 верасня 1946 года ў мэтах узбуйнення чыгуначных акруг Беластоцкая чыгунка з 15 кастрычніка 1946 года была ліквідавана. Маладзечанскае аддзяленне было перададзена [[Заходняя чыгунка|Заходняй чыгунцы]], а Лідскае — Брэст-Літоўскай<ref name="xpress"/><ref name="baranovichi">{{cite web |url=https://baranovichi.rw.by/about_us/history_of_department/ |title=История отделения |publisher=Барановичское отделение БЖД |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. Ваўкавыскае аддзяленне было расфарміравана, за кошт чаго з'явілася ўзбуйненае Гродзенскае аддзяленне (якое само было ліквідавана ў 1951 годзе)<ref name="baranovichi"/>. == Структура і інфраструктура == У перыяд максімальнага пашырэння (да вайны) на дарозе дзейнічалі 4 аддзяленні руху: * 1-е Беластоцкае * 2-е Ваўкавыскае * 3-е Лідскае * 4-е Маладзечанскае Інфраструктура ўключала ў сябе паравозныя і вагонныя дэпо ў Беластоку, Гродне, Ваўкавыску, Лідзе і Маладзечне, а таксама шматлікія дыстанцыі пуці і сувязі<ref name="xpress"/>. На дарозе існаваў уласны аддзел [[НКДБ СССР|НКДБ — МДБ СССР]]<ref name="shchield"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Беластоцкай чыгункі ў розныя гады былі: * [[Павел Мікалаевіч Бадуноў]] (1939—1941) * [[Мікалай Міхайлавіч Ніканаў]] (чэрвень 1941; май — кастрычнік 1944; 1946) * [[Якаў Іванавіч Сакалінскі]] (кастрычнік 1944 — 1946) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беластоцкая чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя чыгуначнага транспарту Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] 6mi8ufioaumgo33zeihmgm0midm4gn4 5160836 5160834 2026-07-04T09:21:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Стварэнне і перыяд да вайны (1939—1941) */ 5160836 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Беластоцкая чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Белостокская железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1939—1941, 1944—1946 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Беласток]] (1939—1941)<br>[[Гродна]] (1944—1946) |начальнік дарогі = |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] (да 1946 года — НКШЗ) |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2815 км (1939) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} {{значэнні|Беластоцкая чыгунка (значэнні)}} '''Беласто́цкая чыгу́нка''' ({{lang-ru|Белостокская железная дорога}}) — чыгуначная магістраль у [[СССР]], якая існавала ў 1939—1941 і 1944—1946 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Адыграла важную ролю ў інтэграцыі заходнебеларускіх тэрыторый у савецкую транспартную сістэму напярэдадні і пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Упраўленне чыгункі першапачаткова знаходзілася ў [[Беласток]]у, затым было перанесена ў [[Гродна]]<ref name="xpress">{{cite web |url=https://xpress.by/2017/05/31/v-istorii-svoj-sled/ |title=В истории – свой след |author=Леонид Легчеков |publisher=Железнодорожник Белоруссии |date=2017-05-31 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. == Гісторыя == === Стварэнне і перыяд да вайны (1939—1941) === З 17 верасня 1939 года савецкія войскі пачалі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|ўзяцце пад кантроль]] тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], уключаючы [[Віленскі край]] і [[Беластоцкая вобласць|Беласточчыну]]. Для арганізацыі транспартнага забеспячэння на далучаных тэрыторыях 30 верасня 1939 года Палітбюро ЦК [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]] пастанавіла стварыць Віленскую і [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскую чыгункі]]<ref name="xpress"/>. Аднак згодна з дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года Вільня была перададзена Літве, таму Віленскую чыгунку перайменавалі ў Беластоцкую, а яе кіраўніцтва пераехала ў [[Беласток]]<ref name="xpress"/>. Афіцыйна Беластоцкая чыгунка была ўтворана загадам [[Народны камісарыят шляхоў зносін СССР|Народнага камісарыята шляхоў зносін]] (НКШЗ) ад 2 снежня 1939 года. Першым начальнікам магістралі стаў Павел Бадуноў. На момант утварэння эксплуатацыйная даўжыня дарогі складала 2815 км, з якіх 206 км прыпадала на [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейкі]] (з шырынёй каляіны 750 і 600 мм). У яе склад увайшлі чатыры аддзяленні руху: Беластоцкае, [[Ліда|Лідскае]], [[Маладзечна|Маладзечанскае]] і [[Ваўкавыск|Ваўкавыскае]], функцыянавала 90 паасобных пунктаў<ref name="xpress"/>. [[Файл:Belostokskaja ŽD 1940b.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1940 г.]] Чыгуначная інфраструктура заходніх абласцей знаходзілася ў стане заняпаду і патрабавала маштабнага аднаўлення. Праблемамі былі польскія правілы тэхнічнай эксплуатацыі і дакументацыя на польскай мове, якой не валодалі прысланыя з усходу савецкія спецыялісты. У мэтах паскоранай падрыхтоўкі кадраў былі адкрыты дарожна-тэхнічныя школы ў [[Баранавічы|Баранавічах]], Гродне і школа фабрычна-заводскага навучання ў [[Лунінец|Лунінцы]]<ref name="xpress"/>. Эксплуатацыя ўскладнялася розніцай каляін (еўрапейская — 1435 мм, савецкая — 1524 мм). Вагоны і паравозы польскіх серый даводзілася перарабляць, а рэйкі — перашываць на савецкі стандарт. У 1940 годзе была запушчана высокачастотная сувязь «Беласток — Масква». З 1 ліпеня 1940 года рух цягнікоў быў пераведзены на савецкія правілы тэхнічнай эксплуатацыі. Нягледзячы на ўсе намаганні і значныя аб'ёмы абароннага будаўніцтва, дарога не спраўлялася з транспартнымі патокамі. З-за неразвітасці інфраструктуры станцыі [[Беласток-Цэнтральны]] на пад'ездах да горада штосутачна скаплівалася да 2000 вагонаў<ref name="xpress"/>. У чэрвені 1941 года начальнікам чыгункі быў прызначаны Мікалай Ніканаў. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ва ўмовах бесперапынных бамбардзіровак праводзілася эвакуацыя прамысловага абсталявання і насельніцтва<ref name="xpress"/>. === Пасляваеннае аднаўленне (1944—1946) === Дзейнасць Беластоцкай чыгункі была адноўлена загадам НКШЗ ад 19 красавіка 1944 года. У маі аператыўная група пад кіраўніцтвам М. Ніканава пачала працу ў [[Навабеліца|Навабеліцы]] ([[Гомель]]), у ліпені пераехала ў [[Маладзечна]], а ў кастрычніку — у [[Гродна]], бо было прынята палітычнае рашэнне аб [[Перадача Беласточчыны Польшчы|перадачы Беласточчыны Польшчы]]<ref name="xpress"/><ref name="shchield">{{cite web |url=https://shieldandsword.mozohin.ru/nkgb4353/transport/rail/belostok.htm |title=Транспортный отдел НКГБ – МГБ по Белостокской железной дороге |publisher=История отечественных спецслужб и правоохранительных органов |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. З кастрычніка 1944 года кіраўніцтва дарогай прыняў Якаў Сакалінскі<ref name="xpress"/>. У межах дарогі ў найкарацейшыя тэрміны было адноўлена 1643 км пуцей шырокай каляіны і 227 км еўрапейскай, 7 буйных станцый і ўсе [[Паравознае дэпо|паравозныя дэпо]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. Хуткае аднаўленне было надзвычай важным для забеспячэння фронту. Вызначальнай асаблівасцю гэтага перыяду была эксплуатацыя ліній ва ўмовах усталявання новай дзяржаўнай мяжы па «[[Лінія Керзана|лініі Керзана]]». Пакуль польскія ўлады не ўзялі чыгунку пад свой кантроль, лініі за мяжой працягвалі абслугоўвацца савецкімі паравознымі брыгадамі з Гродна, Беластока і Ваўкавыска<ref name="xpress"/><ref name="grodnonews">{{cite web |url=https://grodnonews.by/news/zhizn/dorogoy_pamyati_istoriya_molodoy_shifrovalshchitsy_i_elektromekhanika_kotorye_trudilis_na_zheleznoy_doroge_v_ogne_velikoy_otechestvennoy_voyny_.html |title=Дорогой памяти |author= |publisher=Гродненская правда |date=2022-08-07 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У 1946 годзе кіраўніцтва магістраллю зноў прыняў М. Ніканаў. Згодна з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 19 верасня 1946 года ў мэтах узбуйнення чыгуначных акруг Беластоцкая чыгунка з 15 кастрычніка 1946 года была ліквідавана. Маладзечанскае аддзяленне было перададзена [[Заходняя чыгунка|Заходняй чыгунцы]], а Лідскае — Брэст-Літоўскай<ref name="xpress"/><ref name="baranovichi">{{cite web |url=https://baranovichi.rw.by/about_us/history_of_department/ |title=История отделения |publisher=Барановичское отделение БЖД |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. Ваўкавыскае аддзяленне было расфарміравана, за кошт чаго з'явілася ўзбуйненае Гродзенскае аддзяленне (якое само было ліквідавана ў 1951 годзе)<ref name="baranovichi"/>. == Структура і інфраструктура == У перыяд максімальнага пашырэння (да вайны) на дарозе дзейнічалі 4 аддзяленні руху: * 1-е Беластоцкае * 2-е Ваўкавыскае * 3-е Лідскае * 4-е Маладзечанскае Інфраструктура ўключала ў сябе паравозныя і вагонныя дэпо ў Беластоку, Гродне, Ваўкавыску, Лідзе і Маладзечне, а таксама шматлікія дыстанцыі пуці і сувязі<ref name="xpress"/>. На дарозе існаваў уласны аддзел [[НКДБ СССР|НКДБ — МДБ СССР]]<ref name="shchield"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Беластоцкай чыгункі ў розныя гады былі: * [[Павел Мікалаевіч Бадуноў]] (1939—1941) * [[Мікалай Міхайлавіч Ніканаў]] (чэрвень 1941; май — кастрычнік 1944; 1946) * [[Якаў Іванавіч Сакалінскі]] (кастрычнік 1944 — 1946) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беластоцкая чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя чыгуначнага транспарту Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] 16j0ypzkqqjm22dpa25ro62um91v3v1 5160838 5160836 2026-07-04T09:22:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5160838 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Беластоцкая чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Белостокская железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1939—1941, 1944—1946 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Беласток]] (1939—1941)<br>[[Гродна]] (1944—1946) |начальнік дарогі = |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] (да 1946 года — НКШЗ) |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2815 км (1939) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} {{значэнні|Беластоцкая чыгунка (значэнні)}} '''Беласто́цкая чыгу́нка''' ({{lang-ru|Белостокская железная дорога}}) — чыгуначная магістраль у [[СССР]], якая існавала ў 1939—1941 і 1944—1946 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Адыграла важную ролю ў інтэграцыі заходнебеларускіх тэрыторый у савецкую транспартную сістэму напярэдадні і пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Упраўленне чыгункі першапачаткова знаходзілася ў [[Беласток]]у, затым было перанесена ў [[Гродна]]<ref name="xpress">{{cite web |url=https://xpress.by/2017/05/31/v-istorii-svoj-sled/ |title=В истории – свой след |author=Леонид Легчеков |publisher=Железнодорожник Белоруссии |date=2017-05-31 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. == Гісторыя == === Стварэнне і перыяд да вайны (1939—1941) === З 17 верасня 1939 года савецкія войскі пачалі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|ўзяцце пад кантроль]] тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], уключаючы [[Віленскі край]] і [[Беластоцкая вобласць|Беласточчыну]]. Для арганізацыі транспартнага забеспячэння на далучаных тэрыторыях 30 верасня 1939 года Палітбюро ЦК [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]] пастанавіла стварыць Віленскую і [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскую чыгункі]]<ref name="xpress"/>. Аднак згодна з дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года Вільня была перададзена Літве, таму Віленскую чыгунку перайменавалі ў Беластоцкую, а яе кіраўніцтва пераехала ў [[Беласток]]<ref name="xpress"/>. Афіцыйна Беластоцкая чыгунка была ўтворана загадам [[Народны камісарыят шляхоў зносін СССР|Народнага камісарыята шляхоў зносін]] (НКШЗ) ад 2 снежня 1939 года. Першым начальнікам магістралі стаў Павел Бадуноў. На момант утварэння эксплуатацыйная даўжыня дарогі складала 2815 км, з якіх 206 км прыпадала на [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейкі]] (з шырынёй каляіны 750 і 600 мм). У яе склад увайшлі чатыры аддзяленні руху: Беластоцкае, [[Ліда|Лідскае]], [[Маладзечна|Маладзечанскае]] і [[Ваўкавыск|Ваўкавыскае]], функцыянавала 90 паасобных пунктаў<ref name="xpress"/>. [[Файл:Belostokskaja ŽD 1940b.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1940 г.]] Чыгуначная інфраструктура заходніх абласцей знаходзілася ў стане заняпаду і патрабавала маштабнага аднаўлення. Праблемамі былі польскія правілы тэхнічнай эксплуатацыі і дакументацыя на польскай мове, якой не валодалі прысланыя з усходу савецкія спецыялісты. У мэтах паскоранай падрыхтоўкі кадраў былі адкрыты дарожна-тэхнічныя школы ў [[Баранавічы|Баранавічах]], Гродне і школа фабрычна-заводскага навучання ў [[Лунінец|Лунінцы]]<ref name="xpress"/>. [[Файл:Belostokskaja ŽD 1943.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1943 г.]] Эксплуатацыя ўскладнялася розніцай каляін (еўрапейская — 1435 мм, савецкая — 1524 мм). Вагоны і паравозы польскіх серый даводзілася перарабляць, а рэйкі — перашываць на савецкі стандарт. У 1940 годзе была запушчана высокачастотная сувязь «Беласток — Масква». З 1 ліпеня 1940 года рух цягнікоў быў пераведзены на савецкія правілы тэхнічнай эксплуатацыі. Нягледзячы на ўсе намаганні і значныя аб'ёмы абароннага будаўніцтва, дарога не спраўлялася з транспартнымі патокамі. З-за неразвітасці інфраструктуры станцыі [[Беласток-Цэнтральны]] на пад'ездах да горада штосутачна скаплівалася да 2000 вагонаў<ref name="xpress"/>. У чэрвені 1941 года начальнікам чыгункі быў прызначаны Мікалай Ніканаў. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ва ўмовах бесперапынных бамбардзіровак праводзілася эвакуацыя прамысловага абсталявання і насельніцтва<ref name="xpress"/>. === Пасляваеннае аднаўленне (1944—1946) === [[Файл:Belostokskaja ŽD 1944.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1944 г.]] [[Файл:Belostokskaja ŽD 1945.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1945 г.]] Дзейнасць Беластоцкай чыгункі была адноўлена загадам НКШЗ ад 19 красавіка 1944 года. У маі аператыўная група пад кіраўніцтвам М. Ніканава пачала працу ў [[Навабеліца|Навабеліцы]] ([[Гомель]]), у ліпені пераехала ў [[Маладзечна]], а ў кастрычніку — у [[Гродна]], бо было прынята палітычнае рашэнне аб [[Перадача Беласточчыны Польшчы|перадачы Беласточчыны Польшчы]]<ref name="xpress"/><ref name="shchield">{{cite web |url=https://shieldandsword.mozohin.ru/nkgb4353/transport/rail/belostok.htm |title=Транспортный отдел НКГБ – МГБ по Белостокской железной дороге |publisher=История отечественных спецслужб и правоохранительных органов |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. З кастрычніка 1944 года кіраўніцтва дарогай прыняў Якаў Сакалінскі<ref name="xpress"/>. У межах дарогі ў найкарацейшыя тэрміны было адноўлена 1643 км пуцей шырокай каляіны і 227 км еўрапейскай, 7 буйных станцый і ўсе [[Паравознае дэпо|паравозныя дэпо]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. Хуткае аднаўленне было надзвычай важным для забеспячэння фронту. Вызначальнай асаблівасцю гэтага перыяду была эксплуатацыя ліній ва ўмовах усталявання новай дзяржаўнай мяжы па «[[Лінія Керзана|лініі Керзана]]». Пакуль польскія ўлады не ўзялі чыгунку пад свой кантроль, лініі за мяжой працягвалі абслугоўвацца савецкімі паравознымі брыгадамі з Гродна, Беластока і Ваўкавыска<ref name="xpress"/><ref name="grodnonews">{{cite web |url=https://grodnonews.by/news/zhizn/dorogoy_pamyati_istoriya_molodoy_shifrovalshchitsy_i_elektromekhanika_kotorye_trudilis_na_zheleznoy_doroge_v_ogne_velikoy_otechestvennoy_voyny_.html |title=Дорогой памяти |author= |publisher=Гродненская правда |date=2022-08-07 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У 1946 годзе кіраўніцтва магістраллю зноў прыняў М. Ніканаў. Згодна з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 19 верасня 1946 года ў мэтах узбуйнення чыгуначных акруг Беластоцкая чыгунка з 15 кастрычніка 1946 года была ліквідавана. Маладзечанскае аддзяленне было перададзена [[Заходняя чыгунка|Заходняй чыгунцы]], а Лідскае — Брэст-Літоўскай<ref name="xpress"/><ref name="baranovichi">{{cite web |url=https://baranovichi.rw.by/about_us/history_of_department/ |title=История отделения |publisher=Барановичское отделение БЖД |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. Ваўкавыскае аддзяленне было расфарміравана, за кошт чаго з'явілася ўзбуйненае Гродзенскае аддзяленне (якое само было ліквідавана ў 1951 годзе)<ref name="baranovichi"/>. == Структура і інфраструктура == У перыяд максімальнага пашырэння (да вайны) на дарозе дзейнічалі 4 аддзяленні руху: * 1-е Беластоцкае * 2-е Ваўкавыскае * 3-е Лідскае * 4-е Маладзечанскае Інфраструктура ўключала ў сябе паравозныя і вагонныя дэпо ў Беластоку, Гродне, Ваўкавыску, Лідзе і Маладзечне, а таксама шматлікія дыстанцыі пуці і сувязі<ref name="xpress"/>. На дарозе існаваў уласны аддзел [[НКДБ СССР|НКДБ — МДБ СССР]]<ref name="shchield"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Беластоцкай чыгункі ў розныя гады былі: * [[Павел Мікалаевіч Бадуноў]] (1939—1941) * [[Мікалай Міхайлавіч Ніканаў]] (чэрвень 1941; май — кастрычнік 1944; 1946) * [[Якаў Іванавіч Сакалінскі]] (кастрычнік 1944 — 1946) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беластоцкая чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя чыгуначнага транспарту Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] t59s7kcsgitw3ux8hghv4jxoj2j1hz8 5160839 5160838 2026-07-04T09:23:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5160839 wikitext text/x-wiki {{Чыгунка |назва = Беластоцкая чыгунка |арыгінал = {{lang-ru|Белостокская железная дорога}} |поўная назва = |выява = |шырыня = |подпіс = |гады = 1939—1941, 1944—1946 |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} |горад = [[Беласток]] (1939—1941)<br>[[Гродна]] (1944—1946) |начальнік дарогі = |статус = ліквідавана |падпарадкаванне = [[Міністэрства шляхоў зносін СССР|МШЗ СССР]] (да 1946 года — НКШЗ) |тэлеграфны код = |код прыпіскі = |працягласць = 2815 км (1939) |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} {{значэнні|Беластоцкая чыгунка (значэнні)}} '''Беласто́цкая чыгу́нка''' ({{lang-ru|Белостокская железная дорога}}) — чыгуначная магістраль у [[СССР]], якая існавала ў 1939—1941 і 1944—1946 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Адыграла важную ролю ў інтэграцыі заходнебеларускіх тэрыторый у савецкую транспартную сістэму напярэдадні і пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Упраўленне чыгункі першапачаткова знаходзілася ў [[Беласток]]у, затым было перанесена ў [[Гродна]]<ref name="xpress">{{cite web |url=https://xpress.by/2017/05/31/v-istorii-svoj-sled/ |title=В истории – свой след |author=Леонид Легчеков |publisher=Железнодорожник Белоруссии |date=2017-05-31 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. == Гісторыя == === Стварэнне і перыяд да вайны (1939—1941) === З 17 верасня 1939 года савецкія войскі пачалі [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|ўзяцце пад кантроль]] тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], уключаючы [[Віленскі край]] і [[Беластоцкая вобласць|Беласточчыну]]. Для арганізацыі транспартнага забеспячэння на далучаных тэрыторыях 30 верасня 1939 года Палітбюро ЦК [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]] пастанавіла стварыць Віленскую і [[Брэст-Літоўская чыгунка|Брэст-Літоўскую чыгункі]]<ref name="xpress"/>. Аднак згодна з дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года Вільня была перададзена Літве, таму Віленскую чыгунку перайменавалі ў Беластоцкую, а яе кіраўніцтва пераехала ў [[Беласток]]<ref name="xpress"/>. Афіцыйна Беластоцкая чыгунка была ўтворана загадам [[Народны камісарыят шляхоў зносін СССР|Народнага камісарыята шляхоў зносін]] (НКШЗ) ад 2 снежня 1939 года. Першым начальнікам магістралі стаў Павел Бадуноў. На момант утварэння эксплуатацыйная даўжыня дарогі складала 2815 км, з якіх 206 км прыпадала на [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейкі]] (з шырынёй каляіны 750 і 600 мм). У яе склад увайшлі чатыры аддзяленні руху: Беластоцкае, [[Ліда|Лідскае]], [[Маладзечна|Маладзечанскае]] і [[Ваўкавыск|Ваўкавыскае]], функцыянавала 90 паасобных пунктаў<ref name="xpress"/>. [[Файл:Belostokskaja ŽD 1940b.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1940 г.]] Чыгуначная інфраструктура заходніх абласцей знаходзілася ў стане заняпаду і патрабавала маштабнага аднаўлення. Праблемамі былі польскія правілы тэхнічнай эксплуатацыі і дакументацыя на польскай мове, якой не валодалі прысланыя з усходу савецкія спецыялісты. У мэтах паскоранай падрыхтоўкі кадраў былі адкрыты дарожна-тэхнічныя школы ў [[Баранавічы|Баранавічах]], Гродне і школа фабрычна-заводскага навучання ў [[Лунінец|Лунінцы]]<ref name="xpress"/>. [[Файл:Belostokskaja ŽD 1943.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1943 г.]] Эксплуатацыя ўскладнялася розніцай каляін (еўрапейская — 1435 мм, савецкая — 1524 мм). Вагоны і паравозы польскіх серый даводзілася перарабляць, а рэйкі — перашываць на савецкі стандарт. У 1940 годзе была запушчана высокачастотная сувязь «Беласток — Масква». З 1 ліпеня 1940 года рух цягнікоў быў пераведзены на савецкія правілы тэхнічнай эксплуатацыі. Нягледзячы на ўсе намаганні і значныя аб'ёмы абароннага будаўніцтва, дарога не спраўлялася з транспартнымі патокамі. З-за неразвітасці інфраструктуры станцыі [[Беласток-Цэнтральны]] на пад'ездах да горада штосутачна скаплівалася да 2000 вагонаў<ref name="xpress"/>. У чэрвені 1941 года начальнікам чыгункі быў прызначаны Мікалай Ніканаў. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ва ўмовах бесперапынных бамбардзіровак праводзілася эвакуацыя прамысловага абсталявання і насельніцтва<ref name="xpress"/>. === Пасляваеннае аднаўленне (1944—1946) === [[Файл:Belostokskaja ŽD 1944.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1944 г.]] [[Файл:Belostokskaja ŽD 1945.jpg|thumb|Схема Беластоцкай чыгункі. 1945 г.]] Дзейнасць Беластоцкай чыгункі была адноўлена загадам НКШЗ ад 19 красавіка 1944 года. У маі аператыўная група пад кіраўніцтвам М. Ніканава пачала працу ў [[Навабеліца|Навабеліцы]] ([[Гомель]]), у ліпені пераехала ў [[Маладзечна]], а ў кастрычніку — у [[Гродна]], бо было прынята палітычнае рашэнне аб [[Перадача Беласточчыны Польшчы|перадачы Беласточчыны Польшчы]]<ref name="xpress"/><ref name="shchield">{{cite web |url=https://shieldandsword.mozohin.ru/nkgb4353/transport/rail/belostok.htm |title=Транспортный отдел НКГБ – МГБ по Белостокской железной дороге |publisher=История отечественных спецслужб и правоохранительных органов |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. З кастрычніка 1944 года кіраўніцтва дарогай прыняў Якаў Сакалінскі<ref name="xpress"/>. У межах дарогі ў найкарацейшыя тэрміны было адноўлена 1643 км пуцей шырокай каляіны і 227 км еўрапейскай, 7 буйных станцый і ўсе [[Паравознае дэпо|паравозныя дэпо]]{{sfn|Цімафееў|2013|с=99}}. Хуткае аднаўленне было надзвычай важным для забеспячэння фронту. Вызначальнай асаблівасцю гэтага перыяду была эксплуатацыя ліній ва ўмовах усталявання новай дзяржаўнай мяжы па «[[Лінія Керзана|лініі Керзана]]». Пакуль польскія ўлады не ўзялі чыгунку пад свой кантроль, лініі за мяжой працягвалі абслугоўвацца савецкімі паравознымі брыгадамі з Гродна, Беластока і Ваўкавыска<ref name="xpress"/><ref name="grodnonews">{{cite web |url=https://grodnonews.by/news/zhizn/dorogoy_pamyati_istoriya_molodoy_shifrovalshchitsy_i_elektromekhanika_kotorye_trudilis_na_zheleznoy_doroge_v_ogne_velikoy_otechestvennoy_voyny_.html |title=Дорогой памяти |author= |publisher=Гродненская правда |date=2022-08-07 |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. У 1946 годзе кіраўніцтва магістраллю зноў прыняў М. Ніканаў. Згодна з Пастановай Савета Міністраў СССР ад 19 верасня 1946 года ў мэтах узбуйнення чыгуначных акруг Беластоцкая чыгунка з 15 кастрычніка 1946 года была ліквідавана. Маладзечанскае аддзяленне было перададзена [[Заходняя чыгунка|Заходняй чыгунцы]], а Лідскае — Брэст-Літоўскай<ref name="xpress"/><ref name="baranovichi">{{cite web |url=https://baranovichi.rw.by/about_us/history_of_department/ |title=История отделения |publisher=Барановичское отделение БЖД |accessdate=2026-07-04 |lang=ru}}</ref>. Ваўкавыскае аддзяленне было расфарміравана, за кошт чаго з'явілася ўзбуйненае Гродзенскае аддзяленне (якое само было ліквідавана ў 1951 годзе)<ref name="baranovichi"/>. == Структура і інфраструктура == У перыяд максімальнага пашырэння (да вайны) на дарозе дзейнічалі 4 аддзяленні руху: * 1-е Беластоцкае * 2-е Ваўкавыскае * 3-е Лідскае * 4-е Маладзечанскае Інфраструктура ўключала ў сябе паравозныя і вагонныя дэпо ў Беластоку, Гродне, Ваўкавыску, Лідзе і Маладзечне, а таксама шматлікія дыстанцыі пуці і сувязі<ref name="xpress"/>. На дарозе існаваў уласны аддзел [[НКДБ СССР|НКДБ — МДБ СССР]]<ref name="shchield"/>. == Кіраўніцтва == Начальнікамі Беластоцкай чыгункі ў розныя гады былі: * [[Павел Мікалаевіч Бадуноў]] (1939—1941) * [[Мікалай Міхайлавіч Ніканаў]] (чэрвень 1941; май — кастрычнік 1944; 1946) * [[Якаў Іванавіч Сакалінскі]] (кастрычнік 1944 — 1946) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Р. В. Цімафееў|Тимофеев Р. В.]] |загаловак=Транспорт Белорусской ССР в социально-экономическом развитии общества (конец 1943 — 1991 год) |месца=Витебск |выдавецтва=ВГУ имени П. М. Машерова |год=2013 |старонак=400 |isbn=978-985-517-402-9 |ref=Цімафееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беластоцкая чыгунка}} [[Катэгорыя:Чыгункі СССР]] [[Катэгорыя:Чыгункі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] nywturs8ssh70z7j7h6dgc6vt4gkqz4 14 810294 5160840 2026-07-04T09:25:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Забайкалле]] [[Катэгорыя:Гісторыя Бураціі]]» 5160840 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Забайкалле]] [[Катэгорыя:Гісторыя Бураціі]] 9lsi2ktbfsgejd92pkjozirumfxbw6k 14 810295 5160843 2026-07-04T09:35:46Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Губерні Расійскай імперыі]] {{Навігацыя}}» 5160843 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Губерні Расійскай імперыі]] {{Навігацыя}} kwj6b8hko9q8xocz2tcz7341hzn51sg 0 810296 5160848 2026-07-04T09:50:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Кузніца]] 5160848 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кузніца ]] m215n26aaavo12ndssxz1o6e2yuznac 0 810298 5160852 2026-07-04T09:51:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Пераклад артыкула з Рускай Вікіпедыі: [[:ru:Белостокская железная дорога]]. 5160852 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Беластоцкая чыгунка (значэнні)}} {{Чыгунка |назва=Беластоцкая чыгунка |арыгінал= |выява=Białystok, zespół dworca kolejowego, 2 poł. XIX - 002.jpg |шырыня= |подпіс=Будынак вакзала Беласток-Галоўны, пабудаваны ў другой палове XIX ст. |гады=1862—1922 |краіна={{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br />{{Сцягафікацыя|Германская імперыя}} (акупацыя 1915—1918)<br />{{Сцягафікацыя|Польшча}} / {{Сцягафікацыя|Савецкая Расія}} (з 1921) |горад=[[Беласток]] |статус=Ліквідавана (участкі дзейнічаюць у складзе ПДЧ і БЧ) |падпарадкаванне=[[Міністэрства шляхоў зносін Расійскай імперыі|Міністэрства шляхоў зносін Расійскай імперыі]] |шырыня каляі=[[Руская каляя|1524 мм]] (да 1916); 1435 мм (пасля перашыўкі) |працягласць=≈ 1100 |цяга=паравая }} '''Беласто́цкая чыгу́нка''' — гістарычная сетка чыгуначных ліній, адміністрацыйна аб'яднаная вакол вузлавога пункта [[Беласток]] ({{lang-pl|Białystok}}) у перыяд з [[1862]] па пачатак 1920-х гадоў. У розны час уваходзіла ў склад чыгуначнай інфраструктуры [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Ober Ost|германскай акупацыйнай адміністрацыі]], а пасля [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) была падзелена паміж [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікай]] і [[Савецкая Расія|Савецкай Расіяй]]. З'яўлялася найважнейшым транзітным звяном паміж [[Санкт-Пецярбург]]ам, [[Варшава]]й, [[Гродна|Гроднам]] і [[Брэст-Літоўск]]ам. == Гісторыя == [[Файл:Глебавая_мапа_Гарадзенскай_губэрні_(1883)_Grodno_Governorate_terrain_map.jpg|слева|міні|369x369пкс|Карта Гродзенскай губерні 1883 года. На тэрыторыі губерні праходзілі асноўныя лініі Беластоцкай чыгункі.]] === Перадгісторыя і будаўніцтва === Беласток як патэнцыйны чыгуначны вузел быў вызначаны расійскімі інжынерамі яшчэ ў канцы 1830-х гадоў пры праектаванні [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай магістралі]]. Горад размяшчаўся ў стратэгічна выгадным пункце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]: на скрыжаванні гандлёвых шляхоў паміж [[Царства Польскае|Царствам Польскім]], [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходнім краем]] і [[Прусія]]й{{sfn|Верховский|1878|с=44–49}}. Будаўніцтва першай лініі, якая злучыла Беласток з [[Гродна (станцыя)|Гроднам]], пачалося ў 1860 годзе пад кіраўніцтвам інжынернага ведамства [[Міністэрства шляхоў зносін Расійскай імперыі|Міністэрства шляхоў зносін Расійскай імперыі]]. Падрадныя работы выконвалі пераважна польскія і беларускія рабочыя арцелі, а таксама запрошаныя спецыялісты з [[Бельгія|Бельгіі]]. У [[1862]] годзе ўчастак быў адкрыты для грузавога руху, а ў 1863-м — для пасажырскага<ref>Отчёт Министерства путей сообщения за 1862–1863 годы. — СПб., 1864.</ref>. Паралельна ў 1862—1866 гадах пракладваўся ўчастак Беласток — [[Брэст-Літоўск]], які стаў фрагментам транзітнага калідора з Варшавы на [[Масква|Маскву]] праз Брэст. Шырыня каляіны была ўстаноўлена ў 5 футаў (1524 мм) — прыняты ў Расійскай імперыі стандарт ([[Руская каляя]]), які адрозніваў сетку ад заходнееўрапейскіх дарог з каляінай 1435 мм. === Эксплуатацыя ў Расійскай імперыі === У 1870—1880-я гады Беластоцкі вузел значна пашырыўся: былі пракладзены галіны на [[Ваўкавыск]], [[Ліда|Ліду]] і [[Сакулка|Сакулку]]. Горад ператварыўся ў адзін з найбуйнейшых чыгуначных цэнтраў Паўночна-Заходняга краю. Да 1885 года праз Беласток праходзіла звыш 40 пар цягнікоў у суткі, больш за палову з якіх былі грузавымі, пераважна з тэкстыльнымі таварамі беластоцкіх мануфактур<ref>Статистика Петербурго-Варшавской магистрали за 1885 год // Российский государственный исторический архив (РГИА). Ф. 240. Оп. 1. Д. 117.</ref>. У [[1894]] годзе ў Беластоку было адкрыта паравознае [[Лакаматыўнае дэпо|дэпо]] другога разраду з рамонтнымі цэхамі. У 1900 годзе пры ім была створана машынная школа для падрыхтоўкі машыністаў і памочнікаў машыністаў з ліку мясцовых жыхароў. Адміністрацыйна лініі падпарадкоўваліся Пецярбургска-Варшаўскаму ўпраўленню МШЗ, аднак мясцовая дыспетчарская служба карысталася значнай аператыўнай самастойнасцю{{sfn|Краткий очерк|1901}}. === Першая сусветная вайна і германская акупацыя === З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Беластоцкі вузел набыў ключавое стратэгічнае значэнне для забеспячэння войскаў [[Паўночна-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўночна-Заходняга фронту]]. У 1915 годзе, падчас [[Вялікае адступленне (1915)|«Вялікага адступлення»]] рускай арміі, значная частка рухомага саставу і лакаматываў была эвакуіравана ў тыл, аднак пуцявую гаспадарку знішчыць поўнасцю не ўдалося{{sfn|Зайончковский|1924|с=211–218}}. Германскія войскі занялі Беласток у жніўні 1915 года. Акупацыйная адміністрацыя ([[Ober Ost]]) пачала перашыўку каляіны на еўрапейскі стандарт 1435 мм для бесперабойнага забеспячэння фронту{{sfn|Stankiewicz|1997|с=87–91}}. На шэрагу станцый нямецкімі інжынерамі былі ўзведзены новыя службовыя будынкі. === Пасляваенны падзел (1918—1922) === Пасля заканчэння вайны лёс Беластоцкага чыгуначнага вузла апынуўся ў цэнтры польска-савецкіх перамоў. Па выніках [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Беласток адышоў да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Лініі на захад і поўнач ад [[Нёман|Нёмана]] перайшлі ў распараджэнне [[Польская дзяржаўная чыгунка|Польскіх дзяржаўных чыгунак (PKP)]], лініі на ўсход — да савецкага ўпраўлення. У 1922 годзе Беластоцкая чыгунка як адзінка адміністрацыйнага кіравання была скасавана; яе маёмасць і дакументацыя прапарцыйна падзелены паміж бакамі{{sfn|Кирдецов|1922|с=95–98}}. == Маршруты і станцыі == У перыяд найбольшага развіцця (1900–1914) сетка дарогі ўключала наступныя асноўныя лініі: {| class="wikitable sortable" |+Асноўныя лініі Беластоцкай чыгункі !Лінія !Працягласць, км !Год адкрыцця !Статус да 1921 г. |- |Беласток — Гродна |103 |1862 |Галоўная; перададзена PKP / СССР |- |Беласток — Брэст-Літоўск |194 |1866 |Галоўная; перададзена PKP |- |Беласток — Ваўкавыск |88 |1884 |Перададзена PKP (частка) / СССР |- |Беласток — Ліда |136 |1887 |Перададзена PKP |- |Беласток — [[Сакулка]] — [[Кузніца (Падляскае ваяводства)|Кузніца]] |47 |1895 |Перададзена PKP; цяпер не функцыянуе |- |Беласток — [[Снядова]] (пад'язная) |62 |1908 |Перададзена PKP; разабрана ў 1950-х |- |Беласток — [[Асавецкая крэпасць|Асавец]] (ваенная галіна) |51 |1912 |Стратэгічная; часткова разбурана ў 1915 |} Галоўнай пасажырскай станцыяй служыў [[Беласток-Галоўны]] (ням.: ''Bahnhof'' Bialystok''). Першапачатковы будынак вакзала, пабудаваны ў 1861 годзе, быў знішчаны пажарам пры адступленні рускіх войскаў у 1915 годзе. Сярод прамежкавых станцый вылучаліся: [[Гродна (станцыя)|Гродна]] (буйны памежны пункт), [[Ваўкавыск-Цэнтральны]] (вузлавая), [[Ліда (станцыя)|Ліда]] (паўночная канцавая), а таксама невялікая таварная станцыя [[Беласток-Сартавальны]] (адкрыта ў 1907 г.), якая спецыялізавалася на сартаванні тэкстыльных грузаў{{sfn|Путеводитель|1909}}. == Інфраструктура == Пуцявая гаспадарка дарогі ўключала 23 раз'езды, 8 мастоў цераз рэкі [[Нараў]], [[Шчара]] і [[Ласосна (рака)|Ласосна]], а таксама некалькі пуцеправодаў у межах Беластока. Найбольш значным інжынерным збудаваннем з'яўляўся металічны мост цераз [[Нараў]] каля [[Тыкоцін]]а (1887), які меў тры пралёты па 42 метры{{sfn|Коробов|1891}}. Тэлеграфная і сігнальная сувязь была ўладкавана па адзінай расійскай сістэме з жазлавым рэгуляваннем на аднапутных участках. У 1909—1911 гадах на найбольш загружаных перагонах была ўкаранёна блок-сістэма з механічнымі семафорамі. [[Файл:Steam_locomotive_OV_324.JPG|справа|міні|280x280пкс|[[Паравоз О|Паравоз серыі О^в]] («Авечка») — асноўны тып грузавых лакаматываў Расійскай імперыі, які выкарыстоўваўся на лініях Беластоцкай чыгункі з пачатку 1900-х гадоў.]] == Рухомы састаў == У 1900-я гады цягавую базу дарогі складалі пераважна [[Паравоз|паравозы]] серый [[О (паравоз)|О]] (таварныя, «авечкі») і [[Н (паравоз)|Н]] (пасажырскія), вытворчасці [[Каломенскі завод|Каломенскага]] і [[Неўскі завод|Неўскага]] заводаў. Грузавыя перавозкі ў значнай частцы абслугоўваліся лакаматывамі серыі [[Щ (паравоз)|Щ]], якія з'явіліся на дарозе з 1907 года. У перыяд германскай акупацыі (1915—1918) на лініях працавалі прускія паравозы серый [[G 7 (прускі)|G 7]] і [[G 8 (прускі)|G 8]], а таксама частка эвакуяванага аўстрыйскага рухомага саставу. Пасля 1921 года польская частка сеткі перайшла на стандарт PKP; савецкія ўчасткі папоўніліся трафейнымі паравозамі. == Значэнне і спадчына == Беластоцкі чыгуначны вузел адыграў вызначальную ролю ў індустрыялізацыі Гродзенскай губерні ў другой палове XIX стагоддзя. Доступ да рынкаў цэнтральнай Расіі і да партоў Балтыйскага мора праз Пецярбург дазволіў беластоцкай тэкстыльнай прамысловасці занять лідзіруючыя пазіцыі ў імперыі. У ваенным плане дарога забяспечвала хуткую перакідку войскаў да заходніх рубяжоў Расійскай імперыі; яе стратэгічнае значэнне неаднаразова падкрэслівалася ў даваенных мемарандумах [[Генеральны штаб Расійскай імперыі|Генеральнага штаба]] (1908, 1912). Сучасным спадкаемцам гістарычных ліній на польскай тэрыторыі з'яўляецца ўчастак PKP Intercity і RegioKolej Беласток — Гродна, а таксама дзеючы вузел станцыі [[Беласток (станцыя)|Беласток-Галоўны]]. На беларускай тэрыторыі лініі эксплуатуюцца [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункай]]; станцыя [[Гродна (станцыя)|Гродна]] захоўвае функцыі буйнога пагранічнага пераходу<ref>{{кніга |аўтар=PKP PLK S.A. |загаловак=Białystok – modernizacja infrastruktury 2015–2018 |месца=Warszawa |год=2019 |мова=pl}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка]] * [[Беластоцкая чыгунка (СССР)]] * [[Беласток (станцыя)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Бобровский В. Е.|загаловак=История железнодорожного транспорта Белоруссии|месца=Минск|выдавецтва=Наука и техника|год=1984|ref=Бобровский}} * {{кніга|аўтар=Вержбицкий К. И.|загаловак=Бялосток в системе российских железных дорог|выданне=Исторические записки|год=1966|том=79|старонкі=147–183|ref=Вержбицкий}} * {{кніга|аўтар=Верховский П. Н.|загаловак=Железнодорожное дело в Северо-Западном крае|месца=СПб.|год=1878|ref=Верховский}} * {{кніга|адказны=Сост. Ю. Г. Коробов|загаловак=Инженерное описание мостов Гродненской губернии|месца=Гродно|год=1891|ref=Коробов}} * {{кніга|адказны=Под ред. Г. Кирдецова|загаловак=Сборник документов по Рижскому миру 1921 года|месца=Рига|год=1922|ref=Кирдецов}} * {{кніга|загаловак=Краткий очерк деятельности Белостокского паровозного депо|месца=Белосток|год=1901|ref=Краткий очерк}} * {{кніга|загаловак=Путеводитель по Белостокскому отделению МПС|месца=Варшава|год=1909|ref=Путеводитель}} * {{кніга|адказны=Сост. А. М. Зайончковский|загаловак=Стратегический очерк войны 1914–1918 гг.|частка=4|месца=М.|год=1924|ref=Зайончковский}} * {{кніга|аўтар=Jelonek-Litewka K.|загаловак=Koleje żelazne na ziemiach polskich 1842–1918|месца=Kraków|выдавецтва=WAM|год=2002|мова=pl|ref=Jelonek-Litewka}} * {{кніга|аўтар=Schreiber H.|загаловак=Die Eisenbahnen im Gouvernement Grodno 1915–1918|месца=Berlin|выдавецтва=Reichsdruckerei|год=1921|мова=de|ref=Schreiber}} * {{кніга|аўтар=Stankiewicz Z.|загаловак=Białostocki węzeł kolejowy w XIX i XX wieku|месца=Białystok|выдавецтва=Ośrodek Badań Historycznych|год=1997|мова=pl|ref=Stankiewicz}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Чыгункі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Чыгункі Польшчы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1862 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1922 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беластока]] [[Катэгорыя:Гродзенская губерня]] [[Катэгорыя:Чыгункі Беларусі]] d34zf35c1se8xnkmacbraia2aiuso03 0 810299 5160853 2026-07-04T09:53:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «Назву '''«Беласто́цкая чыгу́нка»''' мелі: * [[Беластоцкая чыгунка (1862—1922)|Беластоцкая чыгунка (1862—1922)]] — гістарычная сетка чыгуначных ліній вакол вузлавога пункта Беласток у складзе Расійскай імперыі, германскай акупацыйнай адміністрацыі, Польшчы і Са...» 5160853 wikitext text/x-wiki Назву '''«Беласто́цкая чыгу́нка»''' мелі: * [[Беластоцкая чыгунка (1862—1922)|Беластоцкая чыгунка (1862—1922)]] — гістарычная сетка чыгуначных ліній вакол вузлавога пункта Беласток у складзе Расійскай імперыі, германскай акупацыйнай адміністрацыі, Польшчы і Савецкай Расіі. * [[Беластоцкая чыгунка (1939—1946)|Беластоцкая чыгунка (1939—1946)]] — чыгуначная магістраль у СССР, якая дзейнічала на тэрыторыі Заходняй Беларусі з упраўленнем у Беластоку, а пазней — у Гродне. {{неадназначнасць}} lxeud64u2s7vvgjueirx18da9rcxjwd 5160854 5160853 2026-07-04T09:53:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Беластоцкая чыгунка (значэнні)]] у [[Беластоцкая чыгунка]] 5160853 wikitext text/x-wiki Назву '''«Беласто́цкая чыгу́нка»''' мелі: * [[Беластоцкая чыгунка (1862—1922)|Беластоцкая чыгунка (1862—1922)]] — гістарычная сетка чыгуначных ліній вакол вузлавога пункта Беласток у складзе Расійскай імперыі, германскай акупацыйнай адміністрацыі, Польшчы і Савецкай Расіі. * [[Беластоцкая чыгунка (1939—1946)|Беластоцкая чыгунка (1939—1946)]] — чыгуначная магістраль у СССР, якая дзейнічала на тэрыторыі Заходняй Беларусі з упраўленнем у Беластоку, а пазней — у Гродне. {{неадназначнасць}} lxeud64u2s7vvgjueirx18da9rcxjwd 0 810300 5160855 2026-07-04T09:53:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Беластоцкая чыгунка (значэнні)]] у [[Беластоцкая чыгунка]] 5160855 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беластоцкая чыгунка]] tfw81iemwqhkctfn4saokqstzu4jvj3 0 810301 5160856 2026-07-04T09:54:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Беластоцкая чыгунка (1939—1946)]] 5160856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беластоцкая чыгунка (1939—1946)]] 57ewqd0frn63zpstvbtopdzcs4sasow 0 810302 5160862 2026-07-04T10:12:08Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Біблія Браткунаса]] 5160862 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Біблія Браткунаса]] 0mh4pc51v0x7abuiewmar77if1ty4ur 0 810303 5160863 2026-07-04T10:12:49Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Ёнас Браткунас]] 5160863 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ёнас Браткунас]] rfjufyyov79zw01e51b7w42a8xqxwvj 14 810304 5160879 2026-07-04T11:29:31Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сучасная гісторыя Францыі]] [[Катэгорыя:XX стагоддзе ў Францыі]]» 5160879 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сучасная гісторыя Францыі]] [[Катэгорыя:XX стагоддзе ў Францыі]] dcec0qxcrj2icftuljon71qstt2pc1e 14 810305 5160886 2026-07-04T11:48:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія]] [[Катэгорыя:Сацыяльныя групы]] [[Катэгорыя:Міжасобасныя адносіны]] [[Катэгорыя:Сацыяльны статус]]» 5160886 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія]] [[Катэгорыя:Сацыяльныя групы]] [[Катэгорыя:Міжасобасныя адносіны]] [[Катэгорыя:Сацыяльны статус]] i1tjfl225c9hslvfa30zhgrozadbrp5 14 810306 5160887 2026-07-04T11:51:03Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сацыяльныя групы]] [[Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія]]» 5160887 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сацыяльныя групы]] [[Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія]] d5y58811lakqcsl9wyw3th60jo23usa 14 810307 5160889 2026-07-04T11:58:15Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Турмы паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Расіі]]» 5160889 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Турмы паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Расіі]] b4zsse0kp6hemubvqpdn87lsd8p3a4a